Page 1

111e JAARGANG NR 2 FEBRUARI 2018

INDUSTRIËLE RESTWARMTE:

BRON VOOR WARMTEPOMPEN OOK IN DIT NUMMER: • JONGE ONDERNEMER IN AFSCHEIDERS • ONDERZOEK VOORKOELEN CHRYSANTEN • FRANSE PLANNEN HFK-BELASTING


PRO

MIDEA HET ORIGINEEL

PRO

COP 4.6 / A+++

Fluisterstille werking | Slaapmodus | Turbo mode | Winterregeling -25ยบC / +50ยบC | 3D luchtcirculatie | 8ยบC Temperatuursfunctie | 1W standby | Follow me functie

W W W . M I D E A - N E D E R L A N D . N L


inhoud

INDUSTRIËLE WARMTEPOMP VOEDT WONINGEN "  $  !  $$  ! " ! "  " $!(

36

12 KUSTERS ZET WARMTEPOMPMERK 'OP DE KAART'  !  

 "   " )    $(

16 STEVENT FRANKRIJK AF OP EEN HFK-BELASTING?      *'$ ( )   ! (

24 PROBLEMEN ROND VOORKOELING VAN BLOEMEN

 !  !  !#!!)   ")   (

28 NIEUW TYPE AFSCHEIDER VOOR KOELTECHNIEK   ' !  !) '   "# ! ) % (

32 Februari 2018

VERDER IN DIT NUMMER: 05

REDACTIONEEL

06

NIEUWS

10

VERENIGINGSNIEUWS

20

INDUSTRIËLE WARMTEPOMPEN

36

TERUGBLIK VSK 2018

42

INTERNATIONAAL NIEUWS

44

PRODUCTNIEUWS

46

COLOFON & VERWACHT

ADVERTEERDERSINDEX BITZER BENELUX BVBA

48

CENTERCON

23

COOL INDUSTRIES

44

DANFOSS

04

EASYCOOL

08

ECR-NEDERLAND

08

ENERGIE CONSULT HOLLAND

31

FAIRFIELD TECHNOLOGIES

15

GÃœNTNER

11

ICS COOL ENERGY

39

INTERKO

43

ISOCAB

07

JOHNSON CONTROLS

39

KALIBRATIEBUS

45

KUSTERS THO

47

MIDEA

02

OPLEIDINGSCENTRUM GO

19

OXYCOM (ADVERTORIAL)

40

SMITSAIR

38

THERMOFIN

07

WOLF ENERGIESYSTEMEN

35

WIJBENGA

23

3


Go Beyond Cool

Over

60

product families approved for lower GWP refrigerants to meet each application

Danfoss Solutions for Cold Rooms With Danfoss, build sustainable and efficient cold rooms. Our wide range of products and market leading application expertise enable you to think forward and meet future refrigerant and energy regulations. Go green and ahead of competition without compromising on performance.

Find and select your Danfoss Solutions for Cold Rooms here www.coldroom.danfoss.com

Optyma™ Plus INVERTER


redactioneel

Positieve beurs

S

tandhouders die ik begin februari op de VSK in Utrecht sprak, waren allemaal positief over deze vakbeurs. Ze hadden veel relaties en potentiële klanten gesproken, en dat gold ook voor de standhouders in de koudetechniek. Opmerkelijk, omdat het aandeel koudetechniek op de beurs erg klein was. Kennelijk leverde het hen toch een bevredigend aantal bezoekers op. Dat ik louter positieve geluiden hoor van standhouders is niet nieuw. Ik heb heel veel beurzen bezocht, ook in economisch slechte tijden. Altijd waren beursdeelnemers positief, zelfs tijdens de diepe recessie van 2009 en de economisch beroerde jaren erna. Relaties en potentiële klanten komen ook in slechte tijden naar beurzen. En het spreken van al die mensen maakt de beursdeelname succesvol. Voor sommige standhouders zal dat als licht in de duisternis voelen; het geeft energie om er weer tegenaan te gaan.

Mooi om te zien hoe voortvarend bedrijven zich op duurzame installaties storten.

Uko Reinders Hoofdredacteur

Van een recessie is nu gelukkig geen sprake. De economie draait op volle toeren en er wordt weer volop geïnvesteerd. Daardoor hebben exposanten goede zaken gedaan en vele leads geschreven, zoals in het verslag van de beursorganisatie is te lezen. Ook de energietransitie zal daaraan bijdragen. De investeringskosten voor installaties zijn hoger; er gaat meer geld naar installaties en minder naar energie. Dat is natuurlijk geen nieuwe ontwikkeling, maar het is wel mooi om te zien hoe voortvarend bedrijven zich op duurzame innovaties storten. De meeste aandacht op de beurs ging uit naar warmtepompen. Het was dringen geblazen om iets van de warmtepomp van Nathan te zien, die dankzij het koudemiddel propaan en de mogelijkheid om tot 70 oC te verwarmen de VSK Award in de wacht sleepte. Wat de utiliteitsbouw betreft lag de nadruk op klimaatsystemen waarbij warmte en koude niet middels een koudemiddel maar met water door het gebouw worden geleid. Bij Carrier heeft men er zelfs een nieuwe term voor in het leven geroepen: Variable Water Flow (VWF). Er was op de beurs ook veel aandacht voor koudemiddelen met lage GWP-waarden, zoals R32 en R1234ze; dat laatste middel werd vooral door Carrier voor het voetlicht gebracht. Er waren nog wel wat verdwaalde CV-ketels te zien, maar niet prominent. Hoewel die ketels voor sommige bedrijven nog steeds cash-cows zijn, profileren ze zich toch liever met warmtepompen, om te laten zien hoe toekomstgericht ze zijn. Eigenlijk is dat allemaal heel positief. Valt er dan niets negatiefs te melden? Jawel, want het aantal beursbezoekers is wederom gedaald. Enerzijds opmerkelijk in deze economische hoogtijdagen, anderzijds in lijn met de ontwikkeling, want het VSK-bezoek loopt al jaren terug. De neergang was dit jaar echter veel kleiner dan bij de vorige editie. Dat is dan wel weer positief.

5


nieuws

INGERSOLL RAND NEEMT ICS COOL ENERGY OVER Het beursgenoteerde Ingersoll Rand heeft ICS Group Holdings Limited overgenomen. "Deze overname past in de strategische groeiambities van Ingersoll Rand op de Europese markt", aldus Eddy van der Kamp, managing director van ICS Cool Energy B.V. "Het bedrijf beschouwt ons als de ideale partner om in Europa zijn positie op het gebied van verwarming, ventilatie, airconditioning en koeling (HVAC) te versterken. Onze gespecialiseerde expertise op het gebied van proceskoeling is een waardevolle aanvulling op hun kennis en ervaring.” Ook voor ICS Cool Energy zelf biedt de samenwerking goede perspectieven. Van der Kamp: “Dankzij dit moederbedrijf, dat 15 miljard euro per jaar omzet, krijgen wij veel meer financiële slagkracht om verder te groeien, the sky is the limit". Klanten zullen volgens hem eveneens profiteren van de schaalvergroting en bundeling van expertise. “Wij gaan bijvoorbeeld samenwerken met Trane, een dochterbedrijf van Inger-

Productie in de Franse fabriek van Trane, onderdeel van Ingersoll Rand.

soll Rand. De expertise van Trane op het gebied van airconditioning en luchtbehandeling voor gebouwen, en onze specialiteit op het gebied van proceskoeling zijn complementair. Door synergie kunnen wij klanten altijd state of the

INFORMATIEAVOND: WERK EN OPLEIDING IN KOUDE- EN KLIMAATTECHNIEK Op 17 mei organiseert opleidingscentrum GOº een informatieavond voor wie aan de slag wil als monteur of servicemonteur in de koude- en klimaattechniek. Op deze avond zijn tussen 18:00 en 21:00 uur trainers en deelnemers van opleidingscentrum GOº aanwezig om bezoekers te informeren. Daarnaast worden rondleidingen gegeven, zodat men kan ervaren hoe het is om opgeleid te worden door opleidingscentrum GOº. Volgens opleidingscentrum GOº zijn er genoeg redenen om te kiezen voor een carrière in de koudetechniek: • Een gevarieerde en leuke branche om in te werken • Volop carrièrekansen en baanzekerheid • Opleiding bestaat uit 80% praktijk / 20% theorie • Goed salaris Neem voor meer informatie contact op met Jan Kraak: jan.kraak@opleidingscentrum-go.nl, telefoon: 088-0206400.

6

art technologie én completere oplossingen bieden.” Hij verwacht in de nabije toekomst geen veranderingen in de organisatie van ICS Cool Energy: “Onze naam, vestigingen, dienstverlening en service blijven vooralsnog ongewijzigd.”

COEN VAN DE SANDE NEEMT AFSCHEID VAN DE NVKL Coen van de Sande neemt binnenkort afscheid van de brancheorganisatie voor luchtbehandeling en koudetechniek NVKL. Momenteel is hij voor deze organisatie nog actief als manager Technology, Safety, Environment & Innovation. Eind maart verlaat Van de Sande na een loopbaan van 9 jaar de NVKL, om in dienst te gaan bij het Rijksvastgoedbedrijf. Bij deze organisatie zal hij zich onder andere richten op verduurzaming en circulariteit van de vastgoedportefeuille.


<ƬʁʧȭƬˁƬʧÀŘǽʊǜŘŽʧnjˆʁʧ

      

` ďʁɁƋǘƬȭǘˆǒǚƬʁ ȧǔǜ ÄƞǔŘŽŘǜǔǘ ` Œ˿ŽʁǔƞǘˆǒǚƬʁ ` ĴƬʁƞˁȭʊǜˁȭǷʊ˸ƬʁnjǚˆʊʊǔǷƬʁ ` °ˆǒǚǜˆʁȧƬ                                   


VERHUUR VAN KOELING EN STROOM

Bel voor al uw koel vragen: 035 - 62 80 377 Fax 035 - 62 80 379 • info@easycool.nl • www.easycool.nl

Luchtgekoelde chillers • Verrijdbare airconditioners Luchtbehandeling • Luchtgekoelde dakunits Computerunits • Koelcontainers • Koeltorens Dieselgeneratoren SuperSilent • Brandstoftanks Aansluitkabel • Verdeelkasten • Transformatoren Appendages • Specials

   

            ͲϮŽĨϰƐĞŵŝͲŚĞƌŵĞƟƐĐŚĞnjƵŝŐĞƌĐŽŵƉƌĞƐƐŽƌ͕ ŽĨϮƐĐŚƌŽĞĨĐŽŵƉƌĞƐƐŽƌ͘ ͲĂƉĂĐŝƚĞŝƚĞŶϱϬŬtƚŽƚϲϬϬŬt͘ Ͳ^ƚĂŶĚĂĂƌĚŽŶƚǁĞƌƉŵĞƚϯϬйĞƚŚLJůĞĞŶŐůLJĐŽů͘ Ͳ/ŶƚƌĞĚĞƚĞŵƉ͘ͲϰΣ͕ƵŝƩƌĞĚĞƚĞŵƉ͘ͲϴΣ͘ ͲĞƐĐŚŝŬďĂĂƌŵĞƚ͗ZϭϯϰĂ͕ZϰϬϳ&͕Zϰϰϴ͕ Zϰϰϵ͕ZϰϱϬ͕ZϰϱϮ͘

Ͳ/ŶĚŝƌĞĐƚƐLJƐƚĞĞŵ͕ϮŽĨϯŐĞƐĐŚĞŝĚĞŶ     ͲϮ͕ϯŽĨϰƐĞŵŝͲŚĞƌŵĞƟƐĐŚĞnjƵŝŐĞƌĐŽŵƉƌĞƐƐŽƌ͕ ŽĨϮƐĐŚƌŽĞĨĐŽŵƉƌĞƐƐŽƌ͘ ͲĂƉĂĐŝƚĞŝƚĞŶϱϬŬtƚŽƚϲϬϬŬt͘ Ͳ^ƚĂŶĚĂĂƌĚŽŶƚǁĞƌƉŵĞƚϯϬйĞƚŚLJůĞĞŶŐůLJĐŽů͘ Ͳ/ŶƚƌĞĚĞƚĞŵƉ͘ͲϰΣ͕ƵŝƩƌĞĚĞƚĞŵƉ͘ͲϴΣ͘ ͲĞƐĐŚŝŬďĂĂƌŵĞƚ͗ZϭϯϰĂ͕ZϰϬϳ&͕ϰϰϴ͕ Zϰϰϵ͕ZϰϱϬ͕ZϰϱϮ͘

      

      

     





     ůĚĞnjĞƵŶŝƚƐnjŝũŶŽŶƚǁŝŬŬĞůĚǀĂŶƵŝƚĞĞŶŬǁĂůŝƚĂƟĞĨŚŽŽŐƐƚĂĂŶĚƐƚĂŶĚĂĂƌĚďĂƐŝƐƉƌŽŐƌĂŵŵĂ͘,ŝĞƌĚŽŽƌŬƵŶŶĞŶǁŝũƵnjĞĞƌƐŶĞůǀŽŽƌnjŝĞŶǀĂŶĞĞŶ ƚĞĐŚŶŝƐĐŚĞƐĞůĞĐƟĞĞŶĞĞŶƐĐŚĞƌƉĞƉƌŝũƐ͘

WƌŽĨĞƐƐŝŽŶĞĞů͕ĞƌǀĂƌĞŶ͕ĚĂĂĚŬƌĂĐŚƟŐ͘tŝũnjŝũŶ͚ƵǁŝŶŶŽǀĂƟĞǀĞŬŽƵĚĞƐƉĞĐŝĂůŝƐƚ͚͊

  


EIA: 147 MILJOEN EURO VOOR ENERGIEZUINIGE TECHNIEKEN Ondernemers die investeren in energiezuinige technieken kunnen een beroep doen op de EnergieInvesteringsAftrek. Dit jaar kan tot 54,5 procent van de investeringskosten fiscaal worden afgetrokken. Het budget voor de EIA 2018 bedraagt 147 miljoen euro. In de Energielijst 2018 - waarin alle technieken zijn opgenomen die in aanmerking komen voor fiscale aftrek - is niets gewijzigd aan de omschrijvingen van koelinstallaties, maar dat geldt wel voor klimaatinstallaties: â&#x20AC;˘ De COP-eisen voor warmtepompen (voor gebouwverwarming) zijn verhoogd: COP 4,0 is verhoogd naar 4,5, COP 4,5 naar 5,0. De eis van 100 procent gelijktijdigheid is vervallen. â&#x20AC;˘ De COP-eis van VRV/VRF-installaties is verhoogd van 4,0 naar 4,3. Daarbij is het aftrekbare bedrag van HFK-systemen gelimiteerd tot 1.000 euro per kilowatt vermogen van de buitenunit. â&#x20AC;˘ Bij WTW-units met een vermogen kleiner dan 3.000 mÂł geldt alleen nog een rendementseis van minimaal 78 procent voor de warmtewisselaar. â&#x20AC;˘ Bij kantoorrenovatie gelden strengere energielabel-eisen. Er kan alleen nog EIA worden aangevraagd als een gebouw met energielabel D, E, F of G dusdanig wordt gerenoveerd dat een sprong wordt gemaakt naar label B; bovendien geldt daarbij een EIA-maximum van 50 euro/m² bruto-vloeroppervlak per labelsprong.

     

Tijdens de VSK 2018 werd NVKL-Koeltrofee, een jaarlijkse prijs voor innovatie in de koeltechniek, uitgereikt aan Smeva. Op pagina 10 van deze editie van RCC K&L is een uitgebreid verslag te lezen.

KOELTECHNISCH BEDRIJF EMONDT ENSCHEDE NEEMT KMI APELDOORN OVER KMI Apeldoorn. leverancier van koelinrichtingen voor de retail, is overgenomen door Emondt Koeltechniek uit Enschede. Eerder werd KMI failliet verklaard, maar inmiddels maakt het bedrijf een doorstart doordat er overeenstemming is bereikt met Emondt. Op de bedrijfswebsite van Emondt wordt gemeld dat â&#x20AC;&#x2DC;reeds in opdracht gegeven projectenâ&#x20AC;&#x2122; van KMI gewoon worden uitgevoerd en opgeleverd conform de gemaakte afspraken. Verder streeft het bedrijf ernaar om â&#x20AC;&#x2DC;het merendeelâ&#x20AC;&#x2122; van de medewerkers van het overgenomen KMI Apeldoorn een nieuw dienstverband aan te bieden. De naam KMI wordt overigens gehandhaafd, net als de bedrijfslocatie ervan; het pand vormt onderdeel van de overname.

Februari 2018

TECHBIJEENKOMST KNVVK BLIJKT GROOT SUCCES

De KNVvK-techbijeenkomst â&#x20AC;&#x2DC;Leidingwerk: leiden of lijden?!â&#x20AC;&#x2122; was eerder deze maand een groot succes. Edo Wissink (Docent HBO koelinstallaties), Patrick van der Zwam (Gtex), Fons Pennartz (KWA adviseurs) en Jeroen SchroĂŤr (Wijbenga) gingen in op de kritische punten van goed ontwerp en onderhoud van leidingwerk. Dankzij de aanwezigheid van jongere professionals was er sprake van kennisdeling tussen â&#x20AC;&#x2DC;jonge hondenâ&#x20AC;&#x2122; en â&#x20AC;&#x2DC;ervaren rottenâ&#x20AC;&#x2122;.

CONSULTATIE PGS 13-RICHTLIJN Op 15 maart organiseren de KNVvK, NVKL en Nekovri een openbare commentaarronde over de richtlijn PGS 13, bij Aeres Tech in Ede. In PGS 13 staan de veiligheidsvoorschriften m.b.t. gebruik van ammoniak in koelinstallaties. Tot 19 maart kan beargumenteerd commentaar worden ingestuurd bij de NEN. De richtlijn is te downloaden op de websites van de KNVvK (www.knvvk.nl) en de andere verenigingen.

9


NVKL verenigingsnieuws

NVKL LEGT TIJDENS VSK FOCUS OP WARMTEPOMPEN EN KOUDEMIDDELTRANSITIE De NVKL stond van 6 tot en met 9 februari samen met OTIB, opleidingscentrum GO° en negen NVKL-leden op de VSK 2018. De beurs trok ruim 35.000 bezoekers, en die drukte was ook op de beursstand te merken. Veel bezoekers zijn geïnformeerd over klimaattechniek en warmtepompen, maar ook over wat het NVKL-lidmaatschap kan betekenen voor installateurs. Ook op het NVKL-paviljoen waren de geluiden heel positief. Er was een prima samenwerking tussen de verschillende partijen, en de stands werden druk bezocht.

SMEVA WINT KOELTROFEE 2018 MET VISION MKII Koeltechnisch bedrijf Smeva is tijdens de VSK-beurs uitgeroepen tot winnaar van de Koeltrofee 2018. Smeva won deze prijs met de bedientoonbank Vision MkII. Deze innovatie viel volgens de jury in de prijzen omdat hij een uniek hygiënisch en ergonomisch ontwerp heeft, in combinatie met betere koelprestaties en een hoge verdampingstemperatuur. Directeur Charles Smets vindt het een grote eer: “Het is echt de beste toonbank ter wereld, het is fantastisch dat we deze erkenning krijgen.” De toonbank bestaat uit een ‘statisch’ lichtgeforceerde koeling. Via een lamellen warmtewisselaar, onder het werkblad aan de bedienzijde, is een roestvast stalen etaleerplateau verbonden met een gekoelde spiraal. De innovatie zit vooral in de luchtverdeling over de producten en de slimme manier waarop het koudemiddel door het meubel stroomt. Daarnaast is er minimale inmenging van de omgevingswarmte. Hierdoor is het meubel erg energie-efficiënt. Het meubelontwerp zorgt ervoor dat de koudemiddelverdampingstemperatuur naar circa -5 °C verhoogd kan worden terwijl de retourlucht rond de +4 °C kan blijven. Ten opzichte van een standaardontwerp met een verdampingstemperatuur van -10 °C levert dit een energiebesparing van circa 17 procent, terwijl geen (dag)afdekking wordt toegepast. De koude blijft immers in de bak. Het kan een uitdaging zijn om dit soort units, zonder in te boeken op gebruikersgemak, te voorzien van afscherming. De NVKL Koeltrofee wordt elke twee jaar uitgereikt, als blijk van waardering van de brancheorganisatie NVKL voor een gerealiseerde innovatie op het gebied van koudetechniek en/of klimaatbeheersing. Er zijn dit jaar drie bedrijven genomineerd voor deze award, ieder met hun eigen unieke innovatie: - Smeva: Bedientoonbank Vision MkII - Bitzer: Zuigercompressor Ecoline+ - Oxycom: Indirect/directe verdampingskoeler IntrCooll De jury bestond uit ir. M. Janssen (Re/genT BV), dr. ir. C. A. Infante Ferreira (TU Delft), ir. A.M.G. Pennartz (KWA Bedrijfsadviseurs) en ir. E.B. Wissink (WUR Wageningen).

10


Eindelijk weg.

In de nieuwe DUAL Compact is de condenswaterafvoer niet meer zichtbaar. Dankzij de optionele, geïntegreerde condenswaterpomp in de nieuwe DUAL Compact kan de afvoerleiding worden verborgen in het verlaagd plafond. Uw voordeel met onze nieuwe toestellen: tijdwinst bij het reinigen, meer comfort voor uw medewerkers, meer mogelijkheden om corrosie te voorkomen en uiteraard het HACCP-certificaat voor hygiëne. Bovendien kan dankzij het nieuwe ontwerp van de behuizing de buitenste kap aan beide zijden worden opengeklapt. Dat zorgt voor meer flexibiliteit tijdens het onderhoud. Nieuwsgierig? Ontdek alle voordelen van de DUAL Compact op onze website.

www.guentner.eu


warmtepompen Tekst: Klaas de Jong

RESTWARMTE ZOUTFABRIEK WORDT NUTTING INGEZET BIJ WONINGEN EN BEDRIJVEN

INDUSTRIÃ&#x2039;LE WARMTEPOMP ZORGT VOOR WARM TAPWATER                           !        !       "          !                  "        

          "

De pijpleiding waardoor stoom van afvalenergiebedrijf Twence naar de zoutfabriek van Akzo Nobel wordt getransporteerd.



           &$%%              "  

           "  #

                               "    #       !   

12

            #    "           #

       ($)$  '  "

   

            #

    !     #


#")#!, * &(#!"%%##  ' *! !(!#%#$%!&%!#%&# '#%+ (#&%0,///!!$$*!. 43/! !(!#%! %%#! ,")#!"#!&#%!"*  #1/! %#!-!"##+ #&% #!!#$%(#%&%%"#!$,#$%(#%'#%2+3! %#%%"## !"+ 5/,///%! $%!!'!!#*!&%#,

%"#!$' *!&%#(!#%!(%# #&%%% %"#%&&#' 2/6(!#% '!#,  % &%% ' *#$%Â&#x2122;Â&#x192;Â&#x201D;Â?Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x2019;Â&#x201D;Â&#x192;Â?Â&#x2013;Â&#x2039;Â&#x2022;Â&#x2026;Â&#x160;Â&#x2021;Â?Ď?Â&#x2039;Â?Â&#x192;Â?Â&#x2026;Â&#x2039;Â&#x2021;Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2018;Â?Â&#x160;Â&#x192;Â&#x192;Â&#x17D;Â&#x201E;Â&#x192;Â&#x192;Â&#x201D;ǤÂ? %&((%# #!&(%#  + !$% &# ! #%( %  (!# %#! , #!!#%(%#%"#%&&# %#%%!% %!&$$+  !'  ($#  #$%#&%&&#'!!#%%)" (#%#&   !,%%$%'# # %!  % (#%#!"#%%  Â&#x2020;Â&#x192;Â&#x192;Â&#x201D;Â&#x2DC;Â&#x2018;Â&#x2018;Â&#x201D;Ď?Â&#x2039;Â?Â&#x192;Â?Â&#x2026;Â&#x2039;´Â&#x17D;Â&#x2021;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x2014;Â?Â&#x2DC;Â&#x192;Â?Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x2019;Â&#x201D;Â&#x2018;Â&#x2DC;Â&#x2039;Â?Â&#x2026;Â&#x2039;Â&#x2021;Â&#x2DC;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2039;Â&#x152;Â&#x2022;ÇŚ $#,

WARMTEPOMP IN DEENSE WARMTENETTEN In Denemarken is de HeatPac-warmtepomp van Sabroe in verschillende warmtenetten toegepast, zoals bij het coÜperatieve warmtenet van Vejen (Jutland), waar circa 4.000 woningen op zijn aangesloten. Deze warmtecentrale heeft een houtgestookte ketel met een rookgascondensor. Een tweede condensor die is aangesloten op de HeatPac koelt de rookgassen uit de eerste condensor na tot 20 °C. De condensor van de warmtepomp is aangesloten op de retourleiding van het warmtenet. Diepe koeling van rookgassen uit een houtketel vereist aanvullende maatregelen, maar is energetisch interessant. Deze rookgassen bevatten veel meer waterdamp dan die van een aardgasketel. De bovenwaarde van aardgas is 110 procent, terwijl die waarde bij hout op 130 procent ligt. Los daarvan is er een enorm potentieel aan lauw koelwater uit de industrie beschikbaar.

       #$%# ' %(#%#'#"  !*+#' 1/03(%"#!%   $%#!!'#$  , %#$!!%  !  ! %#%%*! !'!!#(#%'# +  %!# ( %'!!#%#&'  #$%(#%&%*!&%#, 1/04(#  # $!% %&$$ %  $%#' !!$   %+"#!' + %(## #+(#%# %&&#+ "&$  #+*! ! &&#7 #'  #  %8,"#%#$ #    $+(%

%!% ' %( $%& ' 2// %#+! #%( % !!#,    '!!#%(#%%# $"!#%' *!&%# #&*   %!# +(# '!##%(!#%#&%'!!#'!#'#(# , #  %'!!#%#%!&#%# $"!#%, Â&#x2018;Â?Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x2039;Â?Â?Â&#x2018;Â&#x2DC;Â&#x192;Â&#x2013;Â&#x2039;Â&#x2021;Â&#x2026;Â&#x192;Â?Â&#x2019;Â&#x2014;Â&#x2022; Â&#x2039;Â&#x2030;Â&#x160;Â&#x2021;Â&#x2026;Â&#x160;Â&#x2026;Â&#x2039;Â&#x2021;Â?Â&#x2026;Â&#x2021;Â&#x192;Â&#x201D;Â?Â&#x2039;Â&#x2022;  $!% !" ,#%%%# ! "$$   $#%%##+%#! %%"&$$ % &&#! %Â&#x2122;Â&#x2039;Â?Â?Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2020;Â&#x2021;ÇĄÂ?Â&#x2021;Â&#x2013;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x2014;Â?Â&#x2DC;Â&#x192;Â?Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x2019;Â&#x201D;Â&#x2018;Â&#x2DC;Â&#x2039;Â?Â&#x2026;Â&#x2039;Â&#x2021;Â&#x2DC;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2039;Â&#x152;Â&#x2022;Â&#x2022;Â&#x2021;Â&#x17D;ǤÂ&#x2039;Â&#x192; % %(#(!# (#% !&%&$$ -

Het pompstation op het Akzo Nobel-terrein, met op de achter-

In een warmtestation van warmtenet-exploitant Ennatuurlijk

grond het bedrijf Empyro. In het pompstation wordt het lau-

verhoogt De HeatPac-warmtepomp van Sabroe de tempera-

we koelwater onder het Twentekanaal door naar de directe af-

tuur van het water dat afkomstig is van Alzo Nobel van 40 °C

nemers en naar de warmtestations van het warmtenet voor de

naar 70 °C. Hiermee wordt de warmte bruikbaar voor tapwater

woonwijken in Hengelo gepompt.

in woonhuizen.

Februari 2018

13


warmtepompen

De binnenkant van het pompstation op het terrein van Akzo Nobel.

$&$#&""* "%!%#+  $"%%!#% $+ #!"!&!!$#)#"#!# ! !#$$! #"%*

  

        $#&""%#!#$!#%+ "#!  "#&!*$%!#&+ Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x201D;Â?Â&#x2021;Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x2021;Â?Â&#x2013;Â&#x2021;Â?Â&#x2019;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x192;Â&#x2013;Â&#x2014;Â&#x2014;Â&#x201D;Â&#x2DC;Â&#x192;Â?ͳͲΚǤĎ?Â&#x160;Â&#x192;Â?Â?Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2039;Â&#x152;Â?Â&#x2DC;Â&#x192;Â? &#!# !#$$!%#$#&#!(!## &#%!!%*"#+ %!%%!(!#)&! &!#  (#$%!# %*&!#  %!&!# &!#) -/1*#$&&+ #!%( %$#%!(%!&!+ # !$#%&!#  *! & #&!##%( "#)"&#!# !#$$!%! 2.,13#*!$!%($  !#%!(&%!"# &!# &#!%!#$*#%!# #'#!%"#!)!"#% !$#&*

14

 ""#$$!)' ##%# &!##)!%!#)"# !#$$! %#&#!#%!!0,1*!%+ #&!#  ($!#$## %&#!%.,1#" ! + %!)#% !""!#! !#$&#*#$$!"!+ %!%#%&!#  )#+ )&"##"" !%.,1! 0,1#)# %/)/*( + #&!#  %"!#!) !% "#!")!$#+ "$"$#!$"##($!+  !""!%!# ""## !#$$!+ !*

Over de auteur Klaas de Jong is directeur van Energieprojecten.com. Meer informatie www.warmtenetwerkhengelo.nl www.warmtebedrijfhengelo.nl


WHEN TOOLS WORK BETTER TECHS DO, TOO. THE NEW P51 TITAN™ DIGITAL MANIFOLD: DIGITAL PRECISION MEETS TOUCH-SCREEN CONVENIENCE. 4.3" full-color touch-screen display Connects to smartphone via Bluetooth® and ManTooth™ app Measures high- and low-side pressures and temps

Displays saturation and evaporation temps Superheat and subcooling calculations On-board data logging  *OVVZLMYVTYLMYPNLYHU[WYVÄSLZ Vacuum sensor and manifold hoses included

www.yellowjacket.com


warmtepompen

â&#x20AC;&#x153;Ondanks de kwaliteit en de enorme wereldwijde productieaantallen zijn nog lang niet alle installateurs en eindklanten bekend met het merk.â&#x20AC;?

16


Tekst: Martijn Louws

DE AMBITIES VAN ROBERTO FIGUEIRA, BEOOGD DIRECTEUR VAN KUSTERS:

"TOPMERK WARMTEPOMPEN IN NEDERLAND OP KAART ZETTEN" "$ %":69;#& ""#%$/"$%"#$$" %#$"# ## " .$"###"! "$%" &"-" $#!"'"$! !$$" $#  ".#$"  !& "&"$%"""( %#$"#'%""&"/ "".

%#$"#'#""&&"# " "-"#%67"! "/ $%"&" 0#'"$! !&".1")$ ' &"$"3-$%".3 "

%#$"##$#$##""/" 0#&"/ '"""&.'""#/ &"& #!"  !# #"  " 0#%$".% %#'#$ " #$&""'%'!" / %$'#$. " %#$"#'#$$/  #$!$&  &" !".2

  %"$# " %#$"#&  #.1 '#&" &"$  ! !$"-')  %#$"#$ $"" !. & $$ "-) & %$.3 %$"##$ & ).3$&$'2-&"$$%".1  $%$'"& $- )#$#$"" -" "%/ '#'"$" %#$"#'" &"$&#"&""& &"/ $%$ %#$"# "!$.2 $"#"&  #'/ )-&")"$%".1)&$!%#/ "/ #$.'""#'"""-) )! $) $-/ # '"$! !$.2 $ !)$ )$ %#$"#  $"#"#$"- )$.1)"$ !$& " !#$$  $ !##&%'$-$#/ ") .2%" $ "" !$'$"!#/  !"## "$$ "$  "$ $'.'"#&$' / !"## ""#) "& " )"%&"/  &$ %.$ %' "$ "#$ !"## ""*$"#/

Februari 2018

!"#$-#%$' "$$ % $'" ##!"#$.$) "$"/ & "$'$"$!"$%%"&84ยบ' " "$."#$"$'"$! !   %$$!"$%"&/64ยบ. 1"#&" $#$!" %$&" 0# '"$! !'"'. !"" 0# ย‹ย•วฆย‘ยย†ย‡ย”ย˜ย‡ย”ย•ย…ยŠย‹ยŽยŽย‡ยย†ย‡ยย‡ย”ยยยƒยย‡ยวฆยƒฯยย‘ยย•ย–ย‹ย‰ย—ย‹ย–ย†ย‡ "/"2-&"$$%".!" %$ '" !$""#$$-' "$" $ "&"$ "' "!544!" $  $" .$#" "$'$$#!" / %$.2$ !" &"'$$'#/ #%#)- " %'$%"$ $. 1'"# %#$"#"#$! "$%"&" ย‹ยย—ย”ย‘ย’ยƒวกย”ย‡ย†ย‡ยย‘ยฯยŽย‹ยยย™ยƒย–ย‘ยย†ย‡ย”ย†ย‡ยŽย‡ยย‘ย’ย˜ย‘ย‘ย”/ "$ %. "$$ .  ''$ !"## "#& %  .' ' $ $! $ ')%#$ %$$&".2

Warmtepompen van Gree, op het dak van een bedrijf.

17


warmtepompen

    

#'$$#"'". ' "%$$*$#$. $%"#$$$"+'$. %"-1 $&"$#""$ -$&-$ &#$$"$-2$#"&" %#$"# "$#(%# "$" "+  """" "+"$. #  $#$"$-1 +&. +#$"#""2+%# %"-$ %'&"# $ #"&- &%$""%$# $$$#%#-1$&% $+*"$$"$$*$$ & $$#-2 %"*$$$&""0#'"$.  $$-1"&""#& $"%( "%$#+##)#$ %&"#$#"#""-& *%$#"!%#" &"%$- '$%$%#/2+'#$ %$."$%""$%'#$". #'"-$*$&#&" '"$  -%",1''. *$$ "$"&'". $  +'" #"$$%#  -$#%#-$&"". $"#$ "$'"'  $"&##"#$. $+ $"$%%"-2

    $ ##'"$"% "$' $&%. Â&#x17D;Â&#x2021;Â?ǤÂ&#x2021;Â&#x2030;Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2021;Â&#x2039;Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2039;Â&#x152;Â?Â&#x2021;Â&#x192;Ď?Â&#x201E;Â&#x2018;Â&#x2014;Â&#x2122;Â&#x2DC;Â&#x192;Â?Â&#x160;Â&#x2021;Â&#x2013;Â&#x2018;Â&#x2019;Â&#x2020;Â&#x2021;Â?Â&#x192;Â&#x201D;Â?Â&#x2013;Â&#x201E;Â&#x201D;Â&#x2021;Â?. & 0#$"#&&""$ &$#)#$+%#%"-1"$!%. $%#)#$*##)$$#%. #$"#$" "$&""+$#$

PERSONALIA Naam: Roberto Figueira Leeftijd: 29 Woonplaats: Reuver Functie: Adjunct-directeur Kusters Technische Handelsonderneming Carrière: was hiervoor operationeel manager bij MosquitNo B.V. Opleiding: Politieke en economische geschiedenis (MA) aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

18

Kusters geeft cursussen waarin technisch adviseurs complete systemen uit elkaar schroeven en de werking ervan tot in detail uitleggen.

"#"&% "$- '#" " ""#)#$'" $". $&%-2" $$"&".  +&"*"$%"-1#)#$$ 43*$$ $"$ "$+$"'"" $*$$$". %"-2

#$ %#$"# #&""$$$ &#$ '"$  +#"#$%&  "%$"-1'+*#$# #$- *"##"#$. $%"#$$*"+#-&"&%#. $$"+$$#"#$%. +$ $%$$-& ''#%"#%##%#+'"* $#&#%"# $#)#$%$" #"&'""&$$$%$. -2$#$#'" %#$"##$$+"$ %"-1&"%""$#$* $-$$$""#$$''$$ '" "#$"-"#$&" '# $+*"'&" $#"& &"%#$$#"#$%-"'" $$','$&" *#%&-2


Werken & Leren!

GROEI DOOR SCHRIJF JE

Koudetechniek • Basiskennis koudetechniek • Koudetechniek voor niet koudetechnici

F-Gassen • • • • • •

F-gassen categorie 1 F-gassen categorie 1 (Blended learning) F-gassen categorie 2 F-gassen categorie 3 F-gassen categorie 4 Opfrisdag F-gassen

F-gassen & warmtepompen • F-gassen categorie 1 inclusief basis monteur warmtepompen (Blended learning) • F-gassen categorie 2 inclusief basis monteur warmtepompen (Blended learning)

Elektrotechniek • Elektrotechniek (VOP) NEN 3140 • Elektrotechniek (VP) NEN 3140 • Elektrotechniek (Herinstructie VP) NEN 3140 • Elektrisch schakelen voor koude- en klimaattechnici

Luchtbehandeling & klimaatbeheersing

VANDAAG NO G

PED

EPBD

ACK

• Keuringsdeskundige EPBD-A (theorie en praktijk) • Keuringsdeskundige EPBD-A (theorie) • Voorschakeltraject keuringsdeskundige EPBD-B • Keuringsdeskundige EPBD-B

• • • • • • • • • •

• Warmtepompen - Basistraining voor aspirant ontwerpers • Warmtepompen - Basistraining voor monteurs • Collectieve warmtepompen in woningen • Grondgebonden warmtepompen in de utiliteitsbouw • Individuele warmtepompen voor woningen en kleine utiliteit • Ontwerpen en installeren van lucht/

IN.

lucht warmtepompen voor utiliteit • Lucht/water warmtepompen voor woningen

• Meet- en regeltechniek klimaatsystemen • Luchtbehandeling en klimaatbeheersing

Warmtepompen

!

• PED (Pressure Equipment Directive)

ACK Voorschakeltraject ACK Algemeen ACK Ammoniak ACK CO2 ACK Koolwaterstoffen ACK Overheid ACK voor Operators ACK Veiligheidsmodule ammoniak ACK Veiligheidsmodule CO2 ACK Veiligheidsmodule koolwaterstoffen • ACK voorschakeltraject Ontwerpen van systemen met natuurlijke koudemiddelen • ACK Ontwerpen van systemen met natuurlijke koudemiddelen • ACK Overig personeel

SCHRIJF JE NU IN VOOR een opleiding of training bij Opleidingscentrum GOO Voor meer info of direct inschrijven ga naar www.opleidingscentrum-go.nl

Opleidingscentrum GO°

Zandlaan 29 6717 LN Ede

Postbus 32 6710 BA Ede

T: kantoor 088 - 0206419 E: info@opleidingscentrum-GO.nl


warmtepompen Tekst: samengesteld door Harja Blok

OOK DE INDUSTRIE MOET AFSCHEID NEMEN VAN FOSSIELE BRANDSTOFFEN

WARMTEPOMPEN ALS ALTERNATIEF IN DE INDUSTRIE

!"%!"$&" !%! !% ##  !! !' !"  '  !" !!!"" !# !%!'

   !  #(  !!$( #"!*)**! !!!( "#   ' !! ##! !"$( & !!!$  &   "!( '%""%!# !#! '  !# !$!  %#!#(

%'! ! !! #    Â&#x192;Ď?Â&#x17D;Â&#x2018;Â&#x2019;Â&#x2021;Â?Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x153;Â&#x192;Â&#x192;Â?Â&#x2039;Â&#x2022;ǤÂ&#x192;Â&#x192;Â&#x201D;Â?Â&#x192;Â&#x192;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x192;Â&#x192;Â&#x2013;Â&#x2020;Â&#x2021;Â?Â&#x2018;Â&#x2018;Â&#x2020;Â&#x153;Â&#x192;Â&#x192;Â?Â&#x2018;Â?  *(  !"! &%$! ! #' Â&#x2018;Â?Â&#x2022;Â&#x2021;Â&#x2026;Â&#x2013;Â&#x2018;Â&#x201D;Â&#x2021;Â?Â&#x2020;Â&#x2039;Â&#x2021;Â?Â&#x2039;Â?Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2018;Â&#x2C6;Â?Â&#x2039;Â&#x2021;Â&#x2013;Â&#x192;Ď?Â&#x160;Â&#x192;Â?Â?Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2039;Â&#x152;Â?Â&#x153;Â&#x2039;Â&#x152;Â?Â&#x2DC;Â&#x192;Â? !  %!!#'

      !$!&! !!!!$! "$ #(

De HHS1000 CO2-warmtepomp van het Poolse Thermeco (gefabriceerd door het Duitse Dßrr thermea) levert water van 70 °C.

20


#$"""&$  #$/* '& " %#$"#& "$"#! "$#$ "2$' "$ & "$$$#$"3 %'""' "$!" %"& " &$"$$/ "' #* !3 /"# %$ ##2$4"3 %'""5 "#&"$ "%" !# $0'3  #* !"#$#& "3 !" $$$ $"3 2  &"'$$!"$#$$2" ' "$'%'!" ,$" %"1  "" &"&#$" 2*'#$ #$$& #$2#$"%$$ $/" $&$#$3%" !# $"$$#$"$/'"#%' #  & "$ !"  #$ 3 $"$$#&"*$#$#"2 De warmtepompinstallatie die proceswarmte levert in de Mars-fabriek in Veghel.

     $"$& & "%#3 $" "'"$! !$ $#$& "  ! ##2%$"% Â&#x2DC;Â&#x192;Â?Â&#x2C6;Â&#x2018;Â&#x2022;Â&#x2022;Â&#x2039;Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2021;Â&#x201E;Â&#x201D;Â&#x192;Â?Â&#x2020;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2018;Â&#x2C6;Â&#x2C6;Â&#x2021;Â?Â&#x2022;Â&#x2039;Â&#x2030;Â?Â&#x2039;Ď?Â&#x2039;Â&#x2026;Â&#x192;Â?Â&#x2013;Â&#x2020;Â&#x2018;Â&#x2021;Â?Â&#x2DC;Â&#x2021;Â&#x201D;Â?Â&#x2039;Â?3 "/'" "  :3##' "$"%3 "2#!"%$""#&"3 "$##$9/> :/#!"  #$ &"$":/;" : !2 "$! !$#$$$""$ #$&"&/$"'*&#3 $%$##%#& %' "$ !#$2   Â&#x17D;Â&#x2021;Â&#x2021;Ď?Â?Â&#x2021;Â?Â&#x2022;Â?Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2020;Â&#x2013;Â&#x2039;Â?ÇŽÂ&#x2014;Â&#x2013;Â&#x2026;Â&#x160; Â&#x2021;Â&#x192;Â&#x2013;Â&#x2019;Â&#x2014;Â?Â&#x2019;Â&#x2039;Â?Â&#x2030;Â&#x2021;Â&#x2026;Â&#x160;Â?Â&#x2018;Â&#x17D;Â&#x2018;3 # %"5@:89=7:A$$! $$&3 %#$"+'"$! ! " "#2  #%&"#$)!'"3 $! !& "%$ !%#$"+  ' "$ !#$/&"+"&%#$$ #%#$"&"'" ! "3 "/$ $$$&$ $##$ !" %"&#$ !!"3!%!%#3 $"2$ !##&'"$! ! $/  %#$"/'$' "#" ! "3 #"$2

   ""$$#$$%%$& "%%"* " 3 #$  #$4%#$"")(3 !"$#5:=#$,$"&'/&"+"& $  &""#/'"$! !"$/ %"#%"%##$$%"#/$ $ &"#3 #$$#2$*$"&'#' ""$ & "& "1

Februari 2018

6"#*%#$"+ $ '"$! !#)#$$&" &" 92 6 $  !''"$! !$3 # $)%#/'"$$ $9<8?&"/%3 " $"$ $&"&%& "!" #3 # !'$"##/& "& #3 !!"3!%!#$ "2 "#%#3 $"#" $$  +'"$ 3 &:88?%&"2 6"$! !$  +$# $"3 %$$!"$%%""$ $988?*"$ #"/"%#$"+ #$"$#)#$3 *" $ !" $#2"# %#$"+"$!"$ "* # "#3 $###$ ""'"$3 ! ! $'3$ $"%#$  &"988?&"2&"'$$*  "$%' ",$" %"2 6 "$ !##$ "$!"$%%"  $ $#$#!" 3 !"##' " $'2 6  #$ !## !* $4" '3 Ď?Â&#x2039;Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2020;ÇŻá&#x2C6;şÂ&#x2DC;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2DC;Â&#x2014;Â&#x2039;Â&#x17D;Â&#x2020;Â&#x201E;Â&#x2021;Â&#x2020;Â&#x201D;Â&#x2039;Â&#x152;Â&#x2C6;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x201D;Â&#x2021;Â&#x2039;Â?á&#x2C6;ťÂ&#x2122;Â&#x2018;Â&#x201D;Â&#x2020;Â&#x2013;Â&#x201E;Â&#x2021;Â?Â&#x2018;Â&#x2021;Â&#x2039;Â&#x17D;Â&#x2039;Â&#x152;Â?Â&#x2013;  "$"%&"$&;$ $="2 $"3 #$/ #$"$##"%$&&"#$ &#$"*  # ##" !$  %'"%"& !$"2

        $"$$#""  $"%#%#$"#$3 #"&$4%$$!%!   #

21


warmtepompen

       

   

       ‡ƒ–ǯǣ†‡‡ˆϐ‹…‹´–‡‘’™‡‹‰‡‘’™ƒƒ”†‡”‹‰˜ƒ ™ƒ”–‡‡•–‘‘†‘‘”‡Ž‡–”‹…‹–‡‹–ሺ™ƒ”–‡’‘ ’‡ሻ˜‘‘”‰‡„”—‹‹…Š‡‹•…Š‡’”‘…‡••‡Ǥ‘ƒ ‡Ž‡–”‹…‹–‡‹–™‘”†‡–‘‡‰‡’ƒ•–‹Š‡–‡Ž‡–”‘Ž›•‡ ’”‘…‡•™ƒƒ”‡‡‡™ƒ–‡”•’Ž‹–•–‹™ƒ–‡”•–‘ˆ‡ œ——”•–‘ˆሺ̵‘™‡”ǦʹǦ ›†”‘‰‡̵ሻǤ †‡–‘‡‘•–œƒŽ             ƒŽ•‡‡”‰‹‡†”ƒ‰‡”˜‘‘”„”ƒ†•–‘ˆ…‡ŽŽ‡Ǥƒƒ”ƒƒ•–

     

 

   –‡‹–‰‡„”—‹‡˜‘‘”†‡˜‡”˜ƒƒ”†‹‰‹‰˜ƒ…Š‡‹•…Š‡ •’‡…‹ƒŽ‹–‡‹–‡ሺ̵‘™‡”ǦʹǦ•’‡…‹ƒŽ‹–‹‡•̵ሻ‡ƒ••ƒ’”‘ †—…–‡ሺ̵‘™‡”ǦʹǦ…‘‘†‹–‹‡•̵ሻǤ ‡™ƒ”–‡’‘’‹•˜ƒ‰”‘‘–„‡Žƒ‰˜‘‘”Š‡–̵‘ ™‡”ǦʹǦ ‡ƒ–̵Ǧ•‡‰‡–Ǥ‡–‘‡’ƒ••‹‰˜ƒŠ‡–™ƒ” –‡’‘’’”‹…‹’‡ƒ”‡•—Ž–‡”‡‹ͳͷ–‘–ʹͲ’”‘…‡– ‡‡”‰‹‡„‡•’ƒ”‹‰„‹Œ™ƒ”–‡’”‘†—…–‹‡Ǥ‰‡˜‡‡” ͵ͷ’”‘…‡–˜ƒƒŽŽ‡˜‘‘”̵‘™‡”ǦʹǦ ‡ƒ–̵„‡‘†‹‰†‡ ‡‡”‰‹‡™‘”†–‹‰‡œ‡–˜‘‘”†‡’”‘†—…–‹‡˜ƒ™ƒ” –‡‡––‡’‡”ƒ–—”‡–‘–ʹͲͲιǤ‡œ‡–‡’‡”ƒ–— ”‡—‡™‘”†‡˜‡””‡‰‡†‘‘”™ƒ”–‡’‘ ’‡‹–‡œ‡––‡‡”‡•–•–‘‘‘’–‡™ƒƒ”†‡”‡†‘‘” ‡…Šƒ‹•…Š‡†ƒ’ǦŠ‡”…‘’”‡••‹‡Ǥ ‡•…Šƒ–™‘”†– †ƒ–‡‡‡‡”‰‹‡„‡•’ƒ”‹‰–‘–ͷͲ’”‘…‡–‘‰‡Ž‹Œ‹• †‘‘”–‘‡’ƒ••‹‰˜ƒ†‡œ‡„‡‹†‡–‡…Š‘Ž‘‰‹‡´ǡ™ƒ–

”‡•—Ž–‡‡”–‹†‡‰‡‘‡†‡ͳͷ–‘–ʹͲ’”‘…‡–‡‡” ‰‹‡„‡•’ƒ”‹‰˜‘‘”†‡–‘–ƒŽ‡™ƒ”–‡˜”ƒƒ‰Ǥ

         ‘ŽŽ‡†‹‰‡‹œ‡–˜ƒ̵‘™‡”ǦʹǦ ‡ƒ–̵Ǧ–‡…Š‘Ž‘‰‹‡´ ˜‘‘”Š‡–‰‡‡”‡”‡˜ƒ™ƒ”–‡–‘–ʹͲͲ鍃Ž‡‹ †‡–‘–‡‡˜‡”‹†‡”‹‰˜ƒ‘‰‡˜‡‡”͸–‘ƒƒ        ƒŽ‡‡ˆˆ‡…–™‘”†–„‡”‡‹–ƒŽ•ƒŽŽ‡‡Ž‡–”‹…‹–‡‹–‰‡’”‘ †—…‡‡”†™‘”†–†‘‘”‡š–”ƒ‘’™‡‹‰•…ƒ’ƒ…‹–‡‹–‘’ „ƒ•‹•˜ƒœ‘‡’ƒ‡Ž‡‡™‹†‡‡”‰‹‡Ǥ ̵‘™‡”ǦʹǦ ‡ƒ–̵ƒ‡‡„‡Žƒ‰”‹Œ‡„”‘˜ƒ‹•–‡Ž „ƒ”‡„‡Žƒ•–‹‰„‹‡†‡˜‘‘”˜”ƒƒ‰”‡•’‘•Ǧ•…Š‡ƒǯ• ‘’Ž‘ƒŽ‡•…ŠƒƒŽǤ‹Œ˜‘ŽŽ‡„‡Žƒ•–‹‰‹•‡‡̵‘™‡”Ǧ ʹǦ ‡ƒ–̵Ǧ…ƒ’ƒ…‹–‡‹–˜ƒ‡‡”†ƒͳ ˜‡”‡‹•–Ǥ‹– ˜‡”–‡‰‡™‘‘”†‹‰–‡‡”†ƒʹͷ’”‘…‡–˜ƒ†‡‘ ‡–‡‡Ž‰‡Ã•–ƒŽŽ‡‡”†‡͵ǡͻ ƒƒ™‹†–—”„‹‡•‡ Ǧ’ƒ‡Ž‡ǡ‡‘‰‡˜‡‡”Ͷ’”‘…‡–˜ƒ†‡͵Ͳ  ƒƒ™‹†Ǧ‡œ‘‡Ǧ‡‡”‰‹‡‘’™‡‹‰•…ƒ’ƒ…‹–‡‹– †‹‡ƒƒ”˜‡”™ƒ…Š–‹‰‹ʹͲ͵ͲœƒŽœ‹Œ‰‡Ã•–ƒŽŽ‡‡”†Ǥ ‡–‹•†—‹†‡Ž‹Œ†ƒ–†‹–‡‡ƒƒœ‹‡Ž‹Œ‡‡‡”‰‹‡„”‘ ˜‡”–‡‰‡™‘‘”†‹‰–™ƒƒ”‡‡ϐŽ—…–—ƒ–‹‡•‹Š‡–ƒƒ „‘†‘’ƒ–‹‘ƒƒŽǡ”‡‰‹‘ƒƒŽ‘ˆŽ‘ƒƒŽ‹˜‡ƒ——‡ ™‘”†‡‰‡…‘’‡•‡‡”†Ǥ

    ƒ”–‡’‘’‡—‡‘‘™‘”†‡‹‰‡œ‡–˜‘‘” Š‡–‘’™ƒƒ”†‡”‡˜ƒ”‡•–™ƒ”–‡˜ƒ‘‡Ž‹•–ƒŽŽƒ –‹‡•Ǥ‡‰”‘‘–†‡‡Ž˜ƒ†‡‡‡”‰‹‡†‹‡‹†‡‹†—• –”‹‡™‘”†–‰‡„”—‹–ǡ™‘”†––‘‡‰‡’ƒ•–˜‘‘”‹†—• –”‹´Ž‡™ƒ”–‡„‹Œ–‡’‡”ƒ–—”‡˜ƒͺͲι–‘–‡‡” †ƒͳǤͲͲͲιǤ‡œ‡™ƒ”–‡™‘”†––‘–—–‘‡‡‡•– ƒŽ‘’‰‡™‡–†‘‘”ˆ‘••‹‡Ž‡„”ƒ†•–‘ˆˆ‡Ǥƒ‡‡”†‡ –‡’‡”ƒ–——”‹‡‡’”‘…‡•†ƒƒŽ–ǡ‘–‡”‡‡‘ ‡–™ƒƒ”‘’•’”ƒ‡‹•˜ƒŠ‘‘‰˜‘Ž—‡™ƒ”–‡˜ƒ Žƒ‰‡™ƒŽ‹–‡‹–Ǥ‡‡•–ƒŽ™‘”†–†‡œ‡™ƒ”–‡’”‹Œ• ‰‡‰‡˜‡ƒƒ†‡‘‰‡˜‹‰Ǥ‡œ‡™ƒ”–‡ƒ‡…Š –‡”™‘”†‡‰‡Ž‡˜‡”†ƒƒ˜‡”™ƒ”‹‰•’”‘…‡••‡‡ ˜‡”™ƒ”‹‰˜ƒ‰‡„‘—™‡„‹Œ‰‡ƒ–‹‰†‡–‡’‡”ƒ –—”‡Ǥ ‡–‰‡„”—‹˜ƒˆ‘••‹‡Ž‡„”ƒ†•–‘ˆˆ‡˜‘‘” ˜‡”™ƒ”‹‰•†‘‡Ž‡‹†‡™‘”†–Š‹‡”ƒƒœ‹‡Ž‹Œ †‘‘”˜‡”‹†‡”†Ǥ

In de opslagloods van Broer, een van de grootste plantuientelers van Nederland, zorgen twee ammoniak-warmtepompen van Cool Green Solutions voor de benodigde warmte om uien te drogen.

22

Bronnen Voor het samenstellen van dit artikel is gebruikgemaakt van de volgende bronnen: • Dutch Heat Pumping - Technologies Journaal 2017 #2. • Empowering the Chemical Industry - Opportunities for electrification | TNO / ECN | Mei 2016. • Centraal Bureau voor de Statistiek.


%!!   !&$ !"!

!!  !$##"" #&#$!

        

$$$!   !

 !#!! ! "  ' "   )!  ! #  )  ) "  $ ) "!   * -.+ ) $  ) !#    

     ###(# (


koudemiddelen Tekst: Jeroen Sweijen

De AssemblĂŠe Nationale, het Franse lagerhuis waarin beslist wordt over de HFK-belasting.

DE MOGELIJKE IMPACT VAN HET NIEUWE FRANSE KLIMAATPLAN OP KOUDETECHNIEK

            (%" ! &

  

 

 ' &   ! 

  ' & !   # !%

' Â?Â&#x192;Â&#x192;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2DC;Â&#x2018;Â&#x2018;Â&#x201D;Â&#x2018;Â?Â&#x2020;Â&#x2039;Â&#x2021;Â?Â&#x192;Â&#x192;Â&#x2013;Â&#x201D;Â&#x2021;Â&#x2030;Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2021;Â?Â&#x2014;Â&#x2039;Â&#x2013;Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x2018;Â&#x2019;Â&#x201E;Â&#x201D;Â&#x2021;Â?Â&#x2030;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2021;Â?Â&#x2DC;Â&#x192;Â? ÇŚÂ&#x201E;Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x192;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2039;Â?Â&#x2030;Â&#x2013;Â&#x2021;Ď?Â&#x2039;Â?Â&#x192;Â?Â&#x2026;Â&#x2039;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2021;Â?Ǥ



"'    ' 

% 

   %    

'     '

24

)!

  '   &   

         '   

  '


De Franse president Emmanuel Macron heeft in zijn centrumliberale kabinet veel aandacht voor het klimaat.

)'##1 ,('''+'$%) +$$'%'(#)#' $.-# $!!#/"' ,')$)#*)$!)#"#()'(%$()1

#.#*)') #% )()$%()!!#+# ##*, !")%!#)"()#)$$(%'#2 #%'$)1)%!#)!($!()!!#$" #')'#())+'(#!!#1 )'#(%!#$!) $%)+'"#'#+#)#!+# '##'2 $%'#(#'"' )/)+$''#+# "!#$"*($*#()!%##')2 Â&#x2022;Â&#x2019;Â&#x192;Â&#x201D;Â&#x2021;Â?ÇĄÂ&#x2021;Â&#x2021;Â?Â&#x2039;Â?Â&#x2019;Â&#x2018;Â&#x201D;Â&#x2013;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2018;Â&#x2019;Â&#x2018;Â&#x2019;Â&#x160;Â&#x2018;Â&#x2014;Â&#x2013;Â&#x192;Ď?Â?Â&#x2018;Â?Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2039;Â&#x2030;Â&#x2DC;Â&#x192;Â?Â&#x2018;Â?Â&#x2013;2 $((#/####(!2##.#*)$3( #64841

       #+#+!%*#)#+#) !")%!#!() )#+$'#+##!()#$%"( $*2 "!#'##$%,'"#+# '1!+).  2 $*"!#+$!2 #()$$'(%'$# !  !")+$$'()!,$'#2 !()/+$!)'# ' *)''#*'$%(+'2 #%!&*$)*"'!#1"#()'$$%)

Februari 2018

)$$'%' !(+##*,!()# %'$*#)##"%$')*'(#'"!*+'#!2 '!)'#)+ $*"!##.$ #1 ),)(+$$'()!(##*,0!#6457 ,")$#"!"!*"#()'!%#)$ ")#'! %!#/##%#(.!(2 )#!(#(6458+# ')1 #'')( '#'()%%#$%+$'1#(!$%# ',$'#+$$'!  2"!#')'$#05 !$848,$')#*!()")'*":9*'$1 '2 ('&*'+#!"!+#))%#2 (#'#("' )+'! '.#1$#()2 )')###)'+,")''  '';!'%1 '/ +*2')&**'$<)(#(#+$2 '#+#.!()#)$#'.$ #'!)'2 #)+"!#$$22"!#"$)# +'+##/#)$$#'(+'(#!1'#)2 #+!)'$%)!''$+!2 #  2 $*"!#+! !#'.##+$$' #+$'#+#!()#/#.+'). Â&#x2018;Â&#x2C6;Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x153;Â&#x2021;Â&#x2013;Â&#x192;Â&#x161;Â&#x2021;Â&#x2026;Â&#x160;Â&#x2013;Â&#x153;Â&#x2018;Â&#x2021;Â&#x2C6;Ď?Â&#x2039;Â&#x2026;Â&#x2039;´Â?Â&#x2013;Â&#x2039;Â&#x2022;Â&#x192;Â&#x17D;Â&#x2022;Â&#x160;Â&#x2039;Â&#x152;Â&#x17D;Â&#x2039;Â&#x152;Â?Â&#x2013;ǤÂ&#x2DC;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2039;Â&#x2030;Â&#x2021;Â?Â&#x2022; (!*)%#(,)%'$*)#")#2,'2 $#'594*)+#.!()#1 #'2 !#(+$!#($#+##+# # '! !()##)#$'1).$!(# Â&#x201E;Â&#x2014;Â&#x2014;Â&#x201D;Â&#x17D;Â&#x192;Â?Â&#x2020;Â&#x2021;Â?Â&#x2014;Â&#x2039;Â&#x2013;Â&#x2022;Â&#x17D;Â&#x192;Â?Â&#x2020;Â&#x2021;Â?Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2030;Â&#x2039;´Â&#x2DC;Â&#x2039;Â?Â&#x2020;Â&#x2013;Â&#x2039;Â?Â&#x2021;Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x17D;Â&#x192;Â?Â&#x2020; # !()"*!'#%!)(/.$"!)1 #'!# ))$"#+()'#()' "$! ## #((*((+$$')'* +##)**'!  $*"!#1

 *((## $##+#")'!#) %$!) )#'#('$%(+'#2

25


koudemiddelen

$$$;,!%$$%&*,$!%+;$ -(#**$!$+*(,$0"*$%($: $),%%($#" !*$9,%"$),($$; $#%**%$(-(&%&+(%&)$,+-%(; $$&!*:-$(,(#$($,$  ; !%+#"$"*,%%($$))$*")"%*$ $(%#&,$+(%&);))$,(%(; $$8%%(($)(%&)(%&$,%"#%$; -%(*%$()(,$:$.*(")*$$ ($!( !),%"$)$%,(%$0")%$*(; &(%+*:$(+!!$#*("$0 "$$%#$%#*  ;(+!*,(#$; ($8$*0$(+(%&)#*)*,$0!( $**("%&$: $+$(+#$**!%#*$( ,%($*$.*(($)")*$*(+! ,$  ;'+%*)"*)$($("$$0",(; )+,$8-*$&$ %%!"*#(!$)$ (%,$$",$*($*:()"%0"* +)$&%)*,#&*$%&!"#*; %")*""$$,$+(%&:%%(($)#(!* 0 $%$)'+$*),$.*(")*$%%!* (%%*9*( *&( 0$%&83$,"%*($; )!%%&!(*$"$0"+*$" !$$!%); *$:( ,$*#$0#*("*$)*( ; #*#*("$,$($)(($%#* (+!,$++(0#$(*,%(($80%") )*$)+)%&-(#*&%#&$;$* -%(*)*: %0 $($$$(%&),($$$0; !(%%!,%%()*$(),$$(" !)*#+"; ($")*$:%"$)$,%((*0-* )$""(%,()*&%&#$(!"#*%$,($" ; !#"$:,%%()*$()%&$+$!$$)$ *$),%%()&(%$$*!+$$$0**$ 0 %#-$*"$8#($*($)(%$ )**%#0,($($$$+#%" ; !#(!*$*$:

Nicolas Hulot, de Franse minister van 'Ecologische en solidaire transitie'.

26

  $)&*#(?=>C-),($*58#( -$$($%0$+-")*$0%+-%(; $$,%(: *%%()&(%$!" !&"$-)%# #$(%*$,%%(?=>D#*$#$:%$ *,%%("%&(%*$),%%()*"%&?C)&*#; (?=>C$))#"1*%$"8($; )- #(8&()$*(-(8)"!*$ ,"%$($#()$0+*9")*$!-# $*$*(%*$),%%()*",%%(:%##$ ,(#%$*%$"*$+-")*$)$" -(!%&%&0%+)*!$:*"!%%!*; ,"9$(%& #("$,$&()$*)&(; *  1&+"'+$ (!-#$%!*%(#* $#$#$*-($*-*),%%()*"$( -)()*"80 *$$&)*,%(#:&("; #$*(2()#**#$#$*!-#$8; (+!$,%"$)((  ((F"(&:(8>?%!; *%(G$#(!$"),%%(":*!$*)$) ?===$,(" !(")*$(,%%(* 0%(**  ;(+!(#**-() $%#$: $0"&(%)$($!( !*  ;(+! +)*,(+":%!%)*$( !&)* 0")*$"*%8#**0"*:

$*$+--*),%%()*"-%(*  ;")*$ %&"$&(%+$*$$#&%(*+(),$0 !%+#"$: *")*$$,+-%(*(; !$,%"$);-(,$0&(%+*$: %$(**!$**,%%()*"9>B+(%&(>:=== ;&+$*$$?=>D8?B+(%$?=>E8A=+(%$ ?=?=8BB+(%$?=?>$C=+(%,$?=??:( %#&$)*-%(*&("""$0)$"%&"%; &$")*$$,%%("()( ,$)#; $)#,$@=&(%$*$,%(,%%(""&(%; ))%$")*+))$?=>D$?=??$,)*($$ $)*""*)#"+,($" !(!%+#"$ (+!$:%%("%&"*")*$$*,%%( *($)&%(*)*%(:&("#$*(2(),$$* $*($*%$"%$+(($**0)*%("#%; " !$%#!*: %%("%&)$+-<)*+($<")*$%&!%+; #"$($%$*: *#$#$*)""$ )&(%!$$%##))$$2$8$ #%* $%%%())#"1$1$*-%($%; !+(:%%(**&(%))(%$8$*) %&*#%#$*,$)( ,$$%$*+(80+"; "$"$$,($$$,$(%&)(%& 0!(%%($#*"%/$:")*$#*(; "0"%$%%!%&0 $,(%)*&)$$%&> $+(?=>E8#($*))0!(:%%("%&)* <+""*%$<80%"),!" ,+;(*'++ (%*,("(%$0")*$&"**$%; #$8$($!( !$%$*2$:


Bas Eickhout is vicefractievoorzitter van de Groene fractie in het Europees Parlement. Hij is sterk betrokken bij wetgeving rond koudemiddelen.

VISIE EUROPARLEMENTARIËR BAS EICKHOUT: 'OPSCHIETEN MET BELASTING OP HFK'S' "Er moet zo snel mogelijk een Nederlandse HFKbelasting worden ingevoerd; er is geen enkele reden om op Frankijk of de EU te wachten. Integendeel zelfs", zo stelt Europarlementariër Bas Eickhout. Hij was enkele jaren geleden de belangijkste aanjager van de aangescherpte F-gassenverordening die nu van kracht is. Volgens Eickhout moeten de opbrengsten uit zo'n belastingmaatregel worden gebruikt om het midden- en kleinbedrijf te helpen bij de overstap naar natuurlijke koudemiddelen. "En daarbij zorgt het er ook nog eens voor dat Nederland technologisch koploper blijft. Handig, want de wereldwijde markt zal blijven groeien", aldus Eickhout. Voor Nederlandse politici is het eenvoudiger om additionele klimaatwetgeving te ‘verkopen’ als een groot buurland als Frankrijk vergelijkbare maatregelen heeft ingevoerd. Maar waarom zouden we nog langer de kat uit de boom kijken, vraagt hij zich af. "Niet alleen Spanje, maar ook Denemarken en Noorwegen hebben reeds een belasting ingevoerd. Die laatste twee zelfs nog een aantal jaren eerder dan de eerste. In Denemarken en Noorwegen zie je dat de overstap naar alternatieve technologieën razendsnel gaat, en ook in Spanje begint het aan te trekken." De prijzen van HFK’s zijn inmiddels al aan het stijgen als gevolg van de Europese F-gasverordening. Die stijging zal in 2018 toenemen, omdat de quo-

Februari 2018

ta voor de eerste keer substantieel krimpen. Elke drie jaar zal dat proces zich herhalen. "Tegelijkertijd blijft de implementatie van alternatieve technologieën achter bij het tempo dat nodig is, en dat terwijl ze gewoon klaarliggen. Er wordt te weinig vooruitgekeken. Een belasting brengt daar verandering in." zo stelt de Europarlementariër. "Bij een slimme HFK-belasting snijdt het mes aan twee kanten: de vervuiler betaalt, terwijl duurzaamheid wordt beloond. De hogere prijs stimuleert eigenaren van koelinstallaties, airco’s, en warmtepompen om de stap naar nieuwe technologie tijdig te maken. Zo voorkomen we een harde landing, helemaal als we zorgen dat de opbrengsten terugvloeien naar de sector. Het staat voor mij buiten kijf dat alle opbrengsten gebruikt moeten worden om de aankoop van technieken die werken met natuurlijke koudemiddelen aantrekkelijker te maken. Kortom: lagere prijzen en R&D." Nederland heeft volgens hem altijd voorop gelopen in de aanpak van F-gassen: "We hebben relatief veel bedrijven die zich richten op alternatieve technieken. Deze bedrijven profiteren van hun technologische koppositie nu de Europese vraag toeneemt na de invoering van de EU F-gasrichtlijn. De rest van de wereld staat ook niet stil. Het Kigali Amendement op het Montreal Protocol is ondertussen officieel in werking getreden, en California werkt hard aan een wet die zelfs een stuk ambitieuzer is dan dat de EU heeft. Dat leidt inherent tot innovatie en concurrentie. Stilstand is achteruitgang, Nederland moet voor de meute uit blijven lopen. Een HFK-belasting is de logische volgende stap. Het geeft producenten een extra boost om in te zetten op natuurlijke koudemiddelen. Dat is goed voor het aanbod en de prijsontwikkeling." Volgens Eickhout zijn er altijd geluiden dat het op een hoger niveau geregeld moet worden. "Gaan er stemmen op om Nederlandse klimaatmaatregelen in te voeren, dan moeten we wachten op Europa. Beginnen er ideeën op te borrelen om Europese klimaatwetgeving aan te scherpen, dan moeten we wachten op de rest van de wereld. Interessant genoeg komt het sterkste verzet altijd van degenen die het diepst in de technologieën zitten die achterhaald dreigen te worden. Bedrijven die voorop lopen kan het daarentegen niet vlot genoeg gaan. Het Nederlandse beleid was een inspiratiebron voor de Europese F-gasrichtlijn, en dat heeft ons geen windeieren gelegd. Ik stel voor om dat trucje opnieuw uit te halen. Als we het slim doen, profiteren alle partijen."

27


voorkoelen versproducten Tekst: Edo Wissink, Manon Mensink, Esther Hogeveen-van Echtelt

ONDERZOEK VOORKOELSYSTEMEN CHRYSANTEN LEGT PROBLEMEN BLOOT

         

               % 

    

$   %  !   "    ) *     $      #         $    $



 

#)!

*    # 



     %  $     %  

#!  $  ! 

    $ !(     !  '  $    %

28

Proefopstelling voor het voorkoelen van chrysanten.

          #  &  %            $     

         %     $  %          #%


Â?Â&#x2039;Ď?Â&#x2039;Â&#x2026;Â&#x192;Â?Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x201E;Â&#x2021;Â&#x2022;Â&#x2019;Â&#x192;Â&#x201D;Â&#x2039;Â?Â&#x2030;Â&#x2018;Â&#x2019;Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x2039;Â?Â&#x2DC;Â&#x2021;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2039;Â?Â&#x2030;Â&#x2021;Â?Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x2021;Â?Â&#x2021;Â&#x201D;ÇŚ  $()#5 '#$(!)) #)# %' ) #))+$$'!#,' ! ,$'6 #!5) $")$$')(-()"##)!6 )$,$'#)$%()5)' '3'(#'$$) ))*((#%$)#)+#+$$' $!(-()"##'6 .(3#,' ! %'())(#%' )  #'.(5#$#')+')'$*,#+!)!'(6 #!#$%$'')#()!!)#,' #+# #+$$' $!(-()"5 '.!(!()#()'*)6 $ #)(,$')$%+$!3(,' #+  #$+''+#$%)"!5 )*)+$'#+#")## ((!*)!#'#$,' #5

      

$$' $!(-()"# ###+'(!!#((%'#6 %(#*)+$'##5$.#'(#!!3"''6 !)*'3+*0"(-()"#5,$'#+$$'!6 '* )$"+'(%'$*)#")#'#,)7 $%%'+! )+'$*#?.$!(!(!@)'*) $6 !#5("%!()"#'+#)'* $!#($$' #+$!%!!)## $!!).))#5!(+$!+# '###)$!')!*)'*!)# ?)'#(%$')@!**'))'!#+$$')%'$6 *)#,#())"%')**'' #5'6 +$$'"$))%'$*)#! +!<=**'##! Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x192;Â&#x192;Â?ÇĄÂ&#x2021;Â?Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x192;Ď?Â?Â&#x2018;Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2022;Â?Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x160;Â&#x2021;Â&#x2039;Â&#x2020;Â&#x2039;Â&#x2022;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x201D;Â?Â&#x192;Ď?Â&#x160;Â&#x192;Â?Â?Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2039;Â&#x152;Â?Â&#x2DC;Â&#x192;Â? !##%$()+#)%!!)#!5$$' %!)-%#%'$*)# #.")$6 $#.#3!()!$() (-()"'!)#($% ,$')#%()5##%' ) +!)$%() Â&#x192;Ď?Â?Â&#x2018;Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x2026;Â&#x160;Â?Â&#x2039;Â&#x2021;Â?Â&#x2039;Â&#x2022;Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x2020;Â&#x2018;Â&#x2018;Â&#x201D;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x201D;Â&#x2018;Â&#x2018;Â?Â?Â&#x2018;Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2039;Â?Â&#x2030;ǤÂ&#x2039;Â&#x2013;Â&#x2039;Â&#x2022;Â&#x2021;Â&#x2021;Â? '!)("%!)# ,'%'$*)##6 ###**' *###,$'# $!5 )#6 '* $%9 *###93,#)#%' ) ,$'))#)!6 )!5

"''()'#+(!+#!)5"# $* 6 )#) *###'!('#3()!#' )# %'$*)$ $*,$')" )3,'$$'#!6 )'()%%## )#)%'$*))' $* # ,$'#$*#5'-(#)# *###,$'#)6 '* $!$$'.!##$## $!!") ,#())"%')**')!)#()#5)(6 )'#)'#,#$#)'$!''%'$(5 )() %'$")###%' ) ! )) #+$')"%')**'+#'-(#)#'$$)6 #!()' +'')5#+' ####&*/)*)6 +$'$#''-(#)# , '()$$#)#) +!!+'#'('-(#)#)'* $!###  $!)'#(%$')!3*(.$#'+$$' $!#()!6 !)5)"%')**'3+'!)#$$'()'$"# ! #'"$#+$!$#$'5"*#$'6 "))#)$*,##"'. ') '# ))%'$*)$%)"$"#)+#!+'# $*( ?# $$ #(%$!+'##@.!#)!')$ $+'#)++$$' $!#()!!)"$)#6 ( #5'+$$'.#'#%' ) ),$%6 )(4#$$'()'$$"(-()"##+*0" $!6 (-()"5$ )!'(,!( #$+' +$$' $!%%')**'!* )))'+ #) '-(#)#$%,#())"%')**'*))!+6 '#5 )(+'$$%%')**',' ) $,$')#.)5

    ")  #$$$$'()'$$"(-()"#+# '-(#)##%' ) *#)$#'#3.#")##

  

#<:;>)#) '+#)%'$) '#  ?("#,' #")$#'#' '-(#)# , '(3#!'#33!$' $!!# # @$#'.$ ##' $! )# +#'-(#)#5 )$!,($"#+))#)6 +# *.+$$'#( )+$$' $!(-()" +$$''-(#)##+.#)+'()' #+$$' $'* '+#5##'$!,($"+$$' +'(!!# )#( !(')!##$%)()!!# )$)#(*(+$!! $! )#!#5

#)!"#! )$*''-(#)# "#' ')(#+$$'!)*!%#3.$"'6 !$"#$'"$.#5$!(+!(#!$"#3 !))'$$ '-(#)#)#!)"6 %')**'($"?'#3)"%')**'8)@)$)

Februari 2018

Chrysanten vlak voor de oogst. Na die oogst begint het aftakelingsproces, dat met goed voorkoelen kan worden vertraagd. (foto: horti-Images.com)

29


voorkoelen versproducten

Fig 1. Gemeten drukverschillen over productstapel (kar met dozen chrysanten) in de praktijk.

–‡†”ƒƒ‹‡Ǥ†‡”•‘œ‘”‰†‡†‡̵͹ͷ’”‘…‡–Ǧ‘’̵ ˜‘‘”ͳͲͲ’”‘…‡–•‡ŽŠ‡‹†Ǥ‘‘”†‡œ‡ˆ‘—–™‡”†‡ †‡…Š”›•ƒ–‡‹†‡’”ƒ–‹ŒƒŽ–‹Œ†‘’͹ͷ’”‘…‡–˜ƒ †‡˜‡–‹Žƒ–‹‡•‡ŽŠ‡‹†‰‡‘‡Ž†ǡ–‡”™‹ŒŽ˜‡”‘†‡”•–‡Ž† ™‡”††ƒ–†‹–‡–†‡ƒš‹—•‡ŽŠ‡‹†‰‡„‡—”†‡Ǥ

       

Fig 2. Luchtverdeling over stapel.

        ‹ϐ‹‰——”ʹǡœ‹Œ—‹–‰‡˜‘‡”†„‹Œ‡‡…Š”›•ƒ–‡–‡Ž‡” †‹‡‘Žƒ‰•‡‡‹‡—™‡‘‡Ž…‡Ž‡–†ƒƒ”‹˜‹‡”˜‘‘”Ǧ ‘‡Ž•›•–‡‡‹‰‡„”—‹Š‡‡ˆ–‰‡‘‡Ǥ ‡‘‡Ž™ƒ†˜ƒŠ‡–˜‘‘”‘‡Ž•›•–‡‡˜ƒ†‡–‡Ǧ Ž‡”„‡•–ƒƒ–—‹–˜‹‡”‹†‹˜‹†—‡Ž‡‘’•–‡Ž’Žƒƒ–•‡™ƒƒ”Ǧ ˜‘‘”‡‡ƒ”˜‘Ž†‘œ‡‡–…Š”›•ƒ–‡ƒ™‘”†‡ ‰‡’Žƒƒ–•–ǤŽ‡‘’•–‡Ž’Žƒƒ–•Š‡‡ˆ–œ‹Œ‡‹‰‡˜‡–‹ŽƒǦ –‘”ሺ–›’‡ǣ‰”‘–‡”ƒ†‹ƒƒŽ˜‡–‹Žƒ–‘”ሻ†‹‡‡”˜‘‘”œ‘”‰– †ƒ–†‡‘—†‡Ž—…Š–—‹–†‡…‡Ž†‘‘”†‡’”‘†—…–•–ƒ’‡Ž ™‘”†–‰‡œ‘‰‡Ǥ‡˜‡–‹Žƒ–‘”•‡ŽŠ‡‹†ƒ™‘”†‡ ‹‰‡•–‡Ž†‘’ʹͷǡͷͲǡ͹ͷ‡ͳͲͲ’”‘…‡–Ǥ’Š‡–‘Ǧ ‡–†ƒ–†‡Ž—…Š–—‹–†‡’”‘†—…–•–ƒ’‡Ž‹•‰‡†ƒƒŽ†–‘– †‡•‡–’‘‹––‡’‡”ƒ–——”ሺŠ‹‡”ǣͷιሻ•–‘’–†‡˜‡–‹Ǧ Žƒ–‘”‡‹•Š‡–ƒϐ‘‡Ž‡˜‘Ž–‘‘‹†Ǥ‡‡‹‰‡ƒƒ”˜ƒ†‹– „‡†”‹Œˆ‰‡‡ˆ–ƒƒ†ƒ–†‹–˜‘‘”‘‡Ž•›•–‡‡̶™‹••‡Ž‡† „‡˜ƒŽ–̶Ǥ ƒ–Š‡–•›•–‡‡‹‡–‘’–‹ƒƒŽ™‡”–ǡ™‡”†’‹ŒŽ‹Œ †—‹†‡Ž‹Œƒ‡–‹‰‡Ǥ ‡–‰‡‡–‡”‡†‡‡–˜ƒ †‡’”ƒ–‹Œ•‹–—ƒ–‹‡œ‘ƒŽ•ƒƒ‰‡–”‘ˆˆ‡ǡ„Ž‹Œ–•Ž‡…Š–• ͳ’”‘…‡––‡„‡†”ƒ‰‡Ǥ ‡–‰‡‡–‡†”—˜‡”•…Š‹Ž ‘˜‡”†‡’”‘†—…–•–ƒ’‡Ž™ƒ••Ž‡…Š–•͹ƒǡ–‡”™‹ŒŽ†‡ ˜‡–‹Žƒ–‘”–Š‡‘”‡–‹•…Š͸ͲʹƒƒŽ‡˜‡”‡Ǥƒ†‡”‘Ǧ †‡”œ‘‡„”ƒ…Š–‡‡ƒƒ–ƒŽ‘‘”œƒ‡ƒƒŠ‡–Ž‹…Š–Ǥ‘ „Ž‡‡†‡„‡†‹‡‹‰˜ƒŠ‡–ƒ’’ƒ”ƒƒ–‹‡–…‘””‡…––‡ ˆ—…–‹‘‡”‡Ǥ‘‘”†‡‘’‹–‡†”—‡†‹‡˜‘ŽǦ ‰‡•Š‡–ƒ’’ƒ”ƒƒ–˜‘‘”ͳͲͲ’”‘…‡–˜‡–‹Žƒ–‘”•‡ŽǦ Š‡‹†œ‘”‰–ǡ„Ž‡‡†‡˜‡–‹Žƒ–‘”‘’•Ž‡…Š–•͹ͷ’”‘…‡–

30

‡˜‡”‡‡”†ƒƒ‰‡•Ž‘–‡‘’’‡™ƒ”‡‡…Š–‡” ‹‡–†‡‰”‘‘–•–‡„‘‘•†‘‡‡”Ǣ†ƒ–™ƒ•˜ƒŽ•‡Ž—…Š–Ǥ ‹‡™‡”††‡‡Ž•˜‡”‘‘”œƒƒ–†‘‘”†ƒ–Š‡–”‘Ž‰‘”Ǧ †‹Œƒƒ†‡„‘˜‡œ‹Œ†‡‹‡–™‡”†‰‡„”—‹–ǡ‡†‡‡Ž• †‘‘”†‡‰”‘–‡”—‹–‡–—••‡†‡†‘œ‡‡†‡‘‡ŽǦ ™ƒ†Ǥ‘‡†‡˜‡–‹Žƒ–‘”™‡Ž‘’ͳͲͲ’”‘…‡–†”ƒƒ‹Ǧ †‡ǡŠ‡–”‘Ž‰‘”†‹Œ†‹…Š–™ƒ•‡†‡†‘œ‡•–”ƒ–‡Ǧ ‰‡†‡‘‡Ž™ƒ†™ƒ”‡ƒƒ‰‡•…Š‘˜‡ǡ•–‡‡‰Š‡– †”—˜‡”•…Š‹Ž‘˜‡”†‡•–ƒ’‡Ž˜ƒ͹ƒƒƒ”͵ͷͷƒǤ ‡–ƒ†‡”‡™‘‘”†‡ǣŠ‡–”‡†‡‡–•–‡‡‰˜ƒͳ ƒƒ”ͷͻ’”‘…‡–Ǥƒ–•Ž‡…Š–‘‡Ž‰‡†”ƒ‰‹†‡’”ƒǦ –‹Œ‹‡–‘’˜ƒŽ–ǡ‘–†‘‘”†ƒ–‡”„Ž‹†‘’™‘”†–˜‡”Ǧ –”‘—™††ƒ–ƒŽ•†‡˜‘‘”‘‡Ž‹•–ƒŽŽƒ–‹‡•–‘’–ǡ†‡„Ž‘‡Ǧ ‡œ‹Œƒˆ‰‡‘‡Ž†Ǥ†ƒ–†‡•‡•‘”‡š–”ƒ™‘”†– ‰‡‘‡Ž†™‘”†–†‘‘”†‡˜ƒŽ•‡Ž—…Š–•–”‘‘ǡ†——”–Š‡– ‘‡Ž’”‘…‡•‘”–‡”ƒƒ”ƒ–‡†‡˜ƒŽ•‡Ž—…Š–•–”‘‘ ‰”‘–‡”‹•Ǥƒ–†‡’”‘†—…–‡•‘•–‘…Š‘‰”‡†‡Ž‹Œ ‰‘‡†‰‡‘‡Ž†—‹–†‡…‡Ž‘‡ǡ‹•‹‡––‡†ƒ‡ƒƒ Š‡–˜‘‘”‘‡Ž•›•–‡‡ǡƒƒ”ƒƒ†‡Œ—‹•–‡–‡’‡”ƒǦ –——”‡”‡‰‡Žƒ–‹‰†”ƒƒ‹‡†‡˜‡”†ƒ’‡”˜‡–‹Žƒ–‘Ǧ ”‡‹†‡…‡ŽǤ ‡˜‡‡Ž‰‡„”—‹–‡‡Ž‘‰‹•…ŠŽ‹Œ‡†‡‘’Ž‘••‹‰ ˜‘‘”˜‘‘”‘‡Ž•›•–‡‡†‹‡‹†‡’”ƒ–‹Œ‹‡–‰‘‡† ™‡”‡ǡ‹•Š‡–ƒƒ„”‡‰‡˜ƒ‡‡‰”‘–‡”‡ǡ”ƒ…ŠǦ –‹‰‡”˜‡–‹Žƒ–‘”Ǥ‡‡Ž‹††‡Ž‰”‘–‡ƒš‹ƒƒŽ˜‡–‹Žƒ–‘Ǧ ”‡œ‹Œ†ƒƒ”‘˜‡”˜ƒ‰‡†‘‘”‰”‘–‡”ƒ†‹ƒƒŽ˜‡–‹Ǧ Žƒ–‘”‡Ǥ‡œ‡—‡–Š‡‘”‡–‹•…Š‡‡‰”‘‘–†‡„‹‡– ‡‡‡‰”‘‘–†”—˜‡”•…Š‹ŽŽ‡˜‡”‡Ǥ˜‡”Š‡–ƒŽ‰‡Ǧ ‡‡œ‹Œ”ƒ†‹ƒƒŽ˜‡–‹Žƒ–‘”‡‡…Š–‡”˜‡‡Ž‰‡˜‘‡Ž‹Ǧ ‰‡”˜‘‘”˜ƒŽ•‡Ž—…Š–ǤŒ—‹•–†ƒ–‹•‹†‡’”ƒ–‹Œ †—•†‡‡‡•–˜‘‘”‘‡†‡‘‘”œƒƒ˜‘‘”Š‡–‹‡– ‰‘‡†ˆ—…–‹‘‡”‡˜ƒŠ‡–†‘‘”•–”‘‘•›•–‡‡Ǥ‡ ƒ†‡”ƒ†‡‡Ž˜ƒ‰”‘–‡˜‡–‹Žƒ–‘”‡‹•†ƒ–œ‡‡‡” ‡‡”‰‹‡‘’‡‡ǡ†‹‡‘‘™‡‡”‘‡–™‘”†‡™‡‰Ǧ ‰‡‘‡Ž†Ǥ‘†ƒ–‘•–•–”‘‘‡‘‡Ž˜‡”‘‰‡Ǥ ‡– ‹•†ƒƒ”‘„‡Žƒ‰”‹Œ†‡‘‘”œƒƒ™‡‰–‡‡‡ǡœ‘Ǧ †ƒ–‡–‡‡„‡’‡”–˜‡–‹Žƒ–‘”˜‡”‘‰‡‡‘”–‡ †”ƒƒ‹–‹Œ†ƒ™‘”†‡‰‡‘‡Ž†Ǥ

   

‡„‡˜‹†‹‰‡˜ƒŠ‡– Ǧ‘†‡”œ‘‡ƒƒ”†‡ ‰‡‘‡Ž†‡‡–‡˜ƒ…Š”›•ƒ–‡Š‡‡ˆ–˜‡‡ŽŽ‡˜‡”ƒǦ …‹‡”•˜ƒ˜‡”•’”‘†—…–‡ƒƒŠ‡–†‡‡‰‡œ‡–ǤŽ• ‘’˜‘Ž‰‹‰œ‹Œ‘‘„‹Œƒ†‡”‡’”‘†—…–‰”‘‡’‡‡Ǧ –‹‰‡˜‡””‹…Š–Ǥ‡œ‡˜‘†‡’Žƒƒ–•‹†‡–‡•–ˆƒ…‹Ǧ Ž‹–‡‹–‡Š‡‘‡ƒ˜ƒ Ǥ‹–Š‡‡ˆ–˜‘‘”ŽƒǦ


–‡’”‘†—…–•’‡…‹ϐ‹‡‡‡‹•‘’‰‡Ž‡˜‡”†‹†‡˜‘” ˜ƒ†‡”‡Žƒ–‹‡–—••‡ƒϐ‘‡Ž•‡ŽŠ‡‹†ǡ˜‡”’ƒ‹‰ǡ ’”‘†—…–†‹…Š–Š‡‹†ǡŽ—…Š–†”—˜‡”•…Š‹Ž‘˜‡”†‡•–ƒ’‡Žǡ ˜‘…Š–˜‡”Ž‹‡•‡‡‡”‰‹‡‰‡„”—‹Ǥƒƒ”ƒƒ•–‹•‘†‡” œ‘‡˜‡””‹…Š–ƒƒ”†‡‘‰‡Ž‹ŒŠ‡†‡‘†‡Žƒ••‹‡ ‡†‘‘”•–”‘‘•›•–‡‡–‡˜‡”„‡–‡”‡Ǥ‡”œ‹Œ†•‘ ˆ‘‘ŽǦ’”‘‘ˆ•›•–‡‡–‡ƒ‡ǡ™ƒ–œ‘”‰–˜‘‘”‡‡ …‘””‡…–‡–‘‡’ƒ••‹‰†‘‘”‡‹†‰‡„”—‹‡”•Ǥ†‡”œ‹Œ†• ™ƒ•Š‡–†‘‡Ž‘‡–Ž‡‹‡”‡˜‡–‹Žƒ–‘”‡‡‡‘‰ „‡–‡”‡–‡’‡”ƒ–——”ȀŽ—…Š–˜‡”†‡Ž‹‰–‡”‹Œ‰‡–‹Œ†‡• Š‡–ƒϐ‘‡Ž‡Ǥ‡˜‡””ƒ••‡†‡‡”•–‡”‡•—Ž–ƒƒ–‹•†ƒ– ˜‘‘”‘‡Ž•›•–‡‡™ƒƒ”„‹Œ†‡Ž—…Š–†‘‘”†‡’”‘†—…– •–ƒ’‡Ž™‘”†–‰‡„Žƒœ‡ǡ™ƒ–‹‡–‰‡„”—‹‡Ž‹Œ‹•ǡ‡‡” ’‘–‡–‹‡Š‡„„‡†ƒ•›•–‡‡™ƒƒ”„‹Œ†‡Ž—…Š–†‘‘” †‡’”‘†—…–•–ƒ’‡Ž™‘”†–‰‡œ‘‰‡Ǥ

  ‡–‹‰‡ƒƒ’”‘‡ˆ‘’•–‡ŽŽ‹‰‡‡‹†‡’”ƒ–‹ŒŽƒ –‡œ‹‡†ƒ–‡”‘‰˜‡‡Ž‘‰‡„”—‹–’‘–‡–‹‡‡Ž‹•Ǥ ‡–…‘””‡…–—‹–˜‘‡”‡‡–‘‡’ƒ••‡˜ƒ˜‘‘”‘‡Ž •›•–‡‡˜‡”†‹‡–‡‡”ƒƒ†ƒ…Š–ǡ‘†ƒ–Š‹‡”‡‡ ‘‰‡‡‰”‘–‡•–ƒ’ƒ™‘”†‡‰‡œ‡–‹†‡˜‡”„‡–‡

”‹‰˜ƒ’”‘†—…–™ƒŽ‹–‡‹–‡Š‡–˜‡”Žƒ‰‡˜ƒ‡‡” ‰‹‡‰‡„”—‹Ǥ‡‡‡”•–‡™‹•–‹•–‡„‘‡‡†‘‘”„‡ •–ƒƒ†‡˜‘‘”‘‡Ž•›•–‡‡‹††‡Ž•‡–‹‰‡–‡ …‘–”‘Ž‡”‡‘’…‘””‡…–ˆ—…–‹‘‡”‡ǡ‡™ƒƒ”‘†‹‰ †‡™‡”‹•–”—…–‹‡•‡…‘–”‘Ž‡•›•–‡‡ƒƒ–‡’ƒ• •‡Ǥ‡”˜‘Ž‰‡•ƒ™‹•–™‘”†‡‰‡„‘‡–‡–†‡ ‘’–‹ƒŽ‹•ƒ–‹‡˜ƒ†‡Œ—‹•–‡•‡Ž‡…–‹‡‡Š‡–‘–™‡”’ ˜ƒ‹‡—™‡˜‘‘”‘‡Ž•›•–‡‡’‡”•’‡…‹ϐ‹‡‡–‘‡ ’ƒ••‹‰Ǥ‡Žƒ‰”‹Œƒƒ†ƒ…Š–•’—–‹•Š‡–ˆ‘‘ŽǦ’”‘‘ˆ ƒ‡˜ƒŠ‡–‰‡„”—‹˜ƒŠ‡–•›•–‡‡Ǥ‹–ƒ †‘‘”‹††‡Ž˜ƒ•ƒ”–…‘–”‘Žǡ™ƒƒ”†‘‘”†‡‰‡„”—‹ ‡”–‹Œ†‹‰‘’†‡Œ—‹•–‡ƒ‹‡”–‡”—‰‘’’‡Ž‹‰‘– ˜ƒ‰–‘˜‡”†‡‘‡Ž’”‡•–ƒ–‹‡•Ǥ Over de auteurs Edo Wissink, Manon Mensink en Esther Hogeveen-van Echtelt zijn onderzoekers bij Wageningen Food & Biobased Research. Meer informatie: www.koudeenluchtbehandeling.nl/GreenCHAINge

Studiemiddag

Wet- en regelgeving voor koelinstallateurs

Bevoegd Betrokken Flexibel

De stand van zaken In één middag wordt u bijgepraat over de diverse wet- en regelgeving waar installateurs van koelinstallaties mee te maken hebben. Wat zijn de nieuwste eisen voor installateurs en gebruikers en waar moet u als koelinstallateur rekening mee houden? De studiemiddag wordt gegeven door verschillende inspecteurs en adviseurs van Energie Consult Holland met ruime ervaring in de koeltechniek.

Energie Consult Holland B.V. Hertzstraat 14, 6716 BT EDE

Informatie

Aanmelden

T +31 (0)318 55 11 06

info@energie-consult.nl

Diverse data op onze website

Aanmelden via onze website:

F +31 (0)318 55 13 22

www.energie-consult.nl

13.00 - 17.00 uur

www.energie-consult.nl

Locatie: Energie Consult Holland Ede

Of stuur een e-mail naar

Kosten: € 295,- per persoon*.

info@energie-consult.nl Na inschrijving ontvangt u een bevestiging.

*Bij meerdere inschrijvingen van één bedrijf bedragen de kosten voor de tweede en volgende deelnemer € 250,-. De studiemiddag gaat door bij minimaal 5 deelnemers, het maximale aantal is 12 deelnemers.

Februari 2018

31


afscheiders Tekst: Harmen Kamminga

ANOUK DIJKSTRA TIMMERT AAN DE WEG MET NIEUWE AFSCHEIDINGSTECHNIEK

          #!" !!!$   "#  $ $!, ""   #%"&! $ #!" (" ", ""'$ "$ +""$ '!!* " "%'% $ $ ,

Voor een frisse kijk op ondernemerschap ben je bij Anouk Dijkstra, hier op de VSK 2018, aan het goede adres.

! !' $!*"Â&#x2122;Â&#x2039;Â?Â?Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x192;Â&#x192;Â&#x201D;Â&#x2021;Â?Â&#x17D;Â&#x2021;Â&#x2DC;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x192;Â?Â&#x2026;Â&#x2039;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2DC;Â&#x192;Â?Â?Â&#x2039;Ď?Â&#x17D;Â&#x2018;Â&#x2122;ÇŚÂ&#x2020;Â&#x201D;Â&#x2014;Â&#x2019;!!"$ "* $$ !! !," ! $!""#!" ($" !" * $   ! ',"" '"" "  !$ '#%, "# - !"$ '+.$!"-

32

"  , #"1/02 #"!""$  !   !# , $ !% "" $ " % , % !  ""$  ,.

    !!  ! #!" " !, %"'"'!"%" "


#)%"%'!'"('&$%#"'"& $%#(')##%"('&$%#"!"""*% -#7  &# '""*'!!%'8;'#7 "!")# "&%#"#$*%!")" %-" "'%"&)##%#"&6#"&(!$7 '"!''#"'!$%'((%*#%'#%4'*  "%"'#%"")"'!%' )##%# '"* ##%!#'%#"6% &#"#!&&'(' "%)##%!' )"!%'#"'* "6#!!*%  "#(7 *"#!"""("# "%&'%('((% #$")%%('6"%&$%""!"%! 7 ( &'"-"% "%6 '"*"(" ""#)'$%#('"!'"-%%#" ##'$%"'""!#%"!%'"%"6 &'-'#%"&$ ""'((% ##!"$%7 &##" %)%"6 %%) )%"'7 *##% 6 )"' "%""('' "'&'%$%#('')%!%'"*%"%0  "##-'#&4* %"%#$#(*"" $ ' &'!""'!$#)"#"'*7 "69

   ""'*"'*&-4'#"&'%%)%

#"4&!"!''(&%# #!(&" Â&#x2122;Â&#x2039;Â&#x2021;Â&#x2030;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2018;Â?Â&#x2020;Â&#x2DC;Â&#x192;Â?Â&#x2020;Â&#x2021;Â?Â&#x2039;Ď?Â&#x17D;Â&#x2018;Â&#x2122;ÇŚÂ&#x2013;Â&#x2021;Â&#x2026;Â&#x160;Â?Â&#x2039;Â&#x2021;Â?á&#x2C6;şÂ&#x153;Â&#x2039;Â&#x2021;Â?Â&#x192;Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x201D;á&#x2C6;ťÇĄ "#$"' ' "'%!"-"%'* 7 "#)%"!"6; *&&'(%"!( '7 "'#" "-*':&" :%%/%!"%'7 "6 '5*'"'(&&""("<=% #"8; %)%"!##$%#(''-#:"' ('#"'* *&""%!%'!#&'*#%" %'6; ")%&"#'"('4!' 7 (%4 &&$ &'"%)%"#"%"!%")7 '"#(*6 %#(&)"#"&%!#&'"% )%##$6" '.'"#( ()""6;% "#'%& #'"&!""-'"4!'7 &$%'"#('%")'#'-)"% - )" #"-#(#$"6; )#"'"* 7 "&#!'%'("""#)%"!"4!% )%#(""!#&'"*  % )"6 * 7 !"! %"'!)% -"6;

      &'%*'*'-* 6;%'#" $%#('7 '"&!#%"&%"6-"&" 4#" "4&'"7 %&%"""#$%#%!"6 ' ""#)')"'""&'"%&' )"'#"'*%$)"')'4"*"%"7 '## #"'* #$#"-*&'&''6 ("' &%")!"('"%""4& '%""

Februari 2018

")%"6 ")%* ""4)##%&%7 $%#('&'$%#('6&'(''#$%($7 $ &%4*%)"#"'* " )%' % &' '&'"6"''%* '"" '"'*%)##%*#%'"-'4"!  '&%##!"6-"&'"'"7 "#)%"##%'#(&&"#$%"5*'(%' Â&#x2021;Â&#x201D;Ă&#x20AC;Â?Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x192;Â&#x2C6;Â&#x2022;Â&#x2026;Â&#x160;Â&#x2021;Â&#x2039;Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x201D;ÇŤÂ?Â&#x2039;Ď?Â&#x17D;Â&#x2018;Â&#x2122;Â&#x2122;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2020;Â&#x2021;Â&#x2021;Â?Â&#x2DC;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x201E;Â&#x2021;Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2039;Â?Â&#x2030; #$"'"*% *"' """7 (&'%0 # '"4!%##"# 74&7" "%!%'*#%''#$&'6; &'%)"''"::#!%)##%'-#%"' *% '##'-"5;"(#$"# 7 #"%&" "4%"''"#" #!4"%"&&$%'!"#)%)%'%")" &"&'"6 '#!''"!""'7 %&&%'4!%#!'')##%) ""!,&'%& *'%""&%(%'6;

    !%')##%" #*& ')# "&&'%  *% 6;(%#$&)##%# '""%7  )# %#!%'4"!%##%#"&%)7 '6 "%#!%'" &(##&'7-0&'"%&6 '((% &')##%##%#"'* ""!%7 '"! " (#!%&'+!$ 7 %"'(&'-''"6)%#'"%7

UNIFLOW INSIDE Veertig jaar lang accepteerde de koeltechniek dat koudemiddel in gasvormige toestand nog minimaal 2 procent vloeistof bevat, met alle gevolgen voor de levensduur van de compressor en het koelrendement van dien. Lang werd aangenomen dat droger gas afscheiden technisch simpelweg niet mogelijk is, onder meer door plaatselijke kleine verschillen in de snelheid waarmee het gas door de afscheider stroomt. Dit veranderde toen Prevesco van Johan Dijkstra in 2012 de Uniflow-techniek introduceerde. Deze zorgt voor een uniforme gasflow door de afscheider, met een veel beter scheidingsresultaat tot gevolg. "100 procent droog is theoretisch onhaalbaar", weet Anouk Dijkstra, "maar met ons product kom je tot minstens 99,99 procent, ongeacht het koudemiddel. Dat is een merkbaar verschil ten opzichte van de traditionele afscheidingstechnieken." Onderzoek, ontwerp en prototype werden in cocreatie door Johan Dijkstra en Titus Bartholomeus (Thermass Innovations) uitgevoerd. Anouk Dijkstra is sinds vorig jaar eigenaar van het concept; zij brengt de UniFlow-techniek op de markt.

33


afscheiders

pompvat i e

0° 315°

45°

c 270°

90°

N9

e i c p

= = = =

p

evaporator injection compressor pump

chiller i

c

PHE

90° PHE

i = injection c = compressor PHE = Plate Heat Exchanger

De afscheider waar alles om draait bij Prevesco.

Schematisch overzicht van de Uniflow-afscheider.

!"& % - (%  "!"' 0"%  !"""1 !!"$-!""$ #"!"!"0 !"0 ""#  "$#03 !"!"#!" * " !" (# ! "$ $ 1 ϐŽ‘™‹‹††‡Ž•‘†‡”•…Š”‹Œ˜‡Ǥ‹†•ʹͲͳ͵™‘”†– ‹ϐŽ‘™†‘‘”Žˆƒƒ˜ƒŽ‡‡Ž—š–‘‡‰‡’ƒ•–ƒŽ•…‘1 " $0"! "%!1 •‡Žƒƒ”•˜ƒŽˆƒƒ˜ƒŽ‡‡‡‹ Ž‘™Ǧƒˆ•…Š‡‹†‡”Ǥ ‹†•‘”–™‘”†–‘‘•ƒ‡‰‡™‡”–˜‘‘”–‘‡’ƒ•1 !!" 1#"!$ 03( ""% # $1 ! !"-%#%1 –‡•›•–‡‡Ǥƒ‡™‡”‡‡–‹‡†‡”‡‡†‹‡‘œ‡ "(!'!" #-"#! ($ # 0 %&#!$""03

!" -!" 03 " •–ƒƒ–ƒŽ•‹†•†‡Žƒ…‡”‹‰‹ʹͲͳʹ‘’†‡•‹–‡ǡƒƒ”  % ""$  "% #$"0 % "$ 3- "!" 0"!"" ("("$  03 "!% 1 % $ " #% " $)11 - (  !! " 0%$ # -!" !   #""(( "$ $ 0  !! $ "% %1   .% (#$ !1  $$#(#  "%1 23

      !" " $#""(    ("%   #"  1 "0" ""$ 1 $ #!%!0 $ %"(" "$ "  !((03$ 1 %% %   ! ! ‡–‹ Ž‘™Ǧ–‡…Š‹‡̶ǡ˜‘‘”•’‡Ž–œ‡Ǥ̶ƒ–Š‡–‹• !#(03! !(#% 1 #% " #% "$  ! ‹‰‡‘‰”ƒϐ‹•…Š‘’œ‹…Š–†‹…Š–„‹Œ†‡ƒ”–œ‹Œ‰‡Ž‘1 ! 0$ ( "!"!1 $.$%!"% "" #" -

34

 

ˆ‹Œ•–”ƒ‹ʹͲʹͺœ‡Žˆ‘‰ƒƒŠ‡–”‘‡”˜ƒ†‡ ‹ Ž‘™Ǧ˜‡”‘’‡•–ƒƒ–ǡ‹•˜‘Ž‰‡•Šƒƒ”œ‡Žˆ‘‰  $ /3 $""" $"#%$#%#!!!-  ( $#!"0"$ " $ 1 0$ "#! !"!- " " 03 "#!1 " *"$"#%"$ !"   !"     $!"(0 "   % "$ % #%1 $"!"%0"  œ‹–ǡ˜‡”–‡Ž–‘—‹Œ•–”ƒ‘‰‹‡–Ǥ̶ƒ–œ‹‡Œ—ŽŽ‹‡ %!"($ !03 Meer informatie www.uniflow.nl


VOLLEDIG OP MIJ AFGESTEMD BETEKENT VOOR MIJ: VOOR ELKE LOCATIE EEN PASSENDE OPLOSSING

Voor een gezond en comfortabel binnenklimaat in bioscoop- en theaterzalen is voldoende frisse lucht van essentieel belang. Zo wordt een klimaat gewaarborgd met een laag fijnstofgehalte, de juiste temperatuur, een optimale luchtvochtigheid en een laag CO2 gehalte. WOLF biedt ook voor dit soort ruimtes met een hoge bezetting een oplossing met de serie AHU TE luchtbehandelingskasten. Een optimaal klimaat voor elke bezoeker wordt hiermee gewaarborgd. WWW.NL.WOLF.EU


vsk 2018 Tekst: Uko Reinders

RONDGANG OP VSK LANGS VERSCHILLENDE NOVITEITEN    %#$&

      ! 

         " !           "

       !         Klimaatgroep Holland presenteerde op de VSK het Scholeno Concept dat zorgt voor gezonde lucht in klaslokalen en andere ruimtes in scholen. Inmiddels zijn er ruim 5.500 lokalen mee uitgerust. Het systeem zorgt ook voor metingen van temperatuur, CO2-gehalte en bezettingsgraad van de klas. Belangrijk onderdeel van het systeem is het bedieningspaneel, dat mede door leraren is ontworpen. Opvallend is de toets met daarop een duim omlaag. Hier kan een leraar op drukken als hij of zij ontevreden is over het binnenklimaat. Vanuit een centrale meldkamer wordt de betreffende leraar vervolgens zo snel mogelijk gebeld om het probleem, zo mogelijk op afstand, op te lossen.

       

 Conex Bänniger demonstreerde in Utrecht de nieuwe >B<Maxipro, volgens deze fabrikant het eerste perssysteem voor buisverbindingen dat hoge drukken tot 48 bar kan weerstaan. Op de foto is te zien hoe de verbindingen worden gemaakt met een Rothenberger elektrohydraulische persmachine.

36


          Op de stand van Testo was een prominente plek ingericht voor een nieuw meetinstrument voor klimaatsystemen: de Testo 440. Met het instrument kunnen metingen worden verricht met betrekking tot debiet, temperatuur, vochtgehalte, temperatuur en CO2. Het apparaat heeft een compact design dat modulair kan worden opgebouwd met verschillende voelers die op dezelfde handgreep passen. Ze kunnen met en zonder draad (via Bluetooth) op het meetinstrument worden aangesloten.

              Carrier heeft met Variabel Water Flow (VWF) een nieuwe term geĂŻntroduceerd, als tegenhanger van Variabel Refrigerant Flow (VRF). Bij VWF is water het transportmiddel van warmte en koude door een gebouw, terwijl dat bij een VRF-systeem koudemiddel is. Samen met de nieuwe term heeft Carrier ook de VWF-configurator geĂŻntroduceerd. Dit is een website waarop klanten zelf een klimaatsysteem kunnen samenstellen.

                Condair toonde op de VSK zijn nieuwste product: een adiabatische luchtbevochtiger. De Condair DL is ontworpen voor toepassing in bijvoorbeeld operatiekamers en musea. Het Rijksmuseum in Amsterdam en het Deventer Ziekenhuis zijn al voorzien van apparaat. Steriele lucht is in deze omgevingen een absolute noodzaak. Om dit te realiseren, werkt de Condair DL met omgekeerde osmose en zilverionisatie. Het water wordt onder lage druk verneveld, waarna de lucht door een geperforeerde keramische plaat gaat om aerosolen te verwijderen.

       Net als tijdens de vorige editie van de beurs won Ambrava ook dit jaar een van de VSK Awards. Het winnende product is de Samsung Windfree-airconditioning, leverbaar als wandmodel en als plafondcassette. Het bijzondere aan de Windfree zijn de gaatjes in de panelen. Door die vele gaatjes kan meer geklimatiseerde lucht de ruimte in worden geblazen, waardoor de luchtsnelheid omlaag kan en tocht wordt voorkomen.

Februari 2018

37


vsk 2018

            Met de VZ water/water-chillerserie introduceerde Daikin op de beurs een invertergestuurd systeem dat ontworpen is voor toepassing met het HFO-koudemiddel R1234ze. Het systeem kan desgewenst ook worden gevuld met een HFK. Zowel twee- als vierpijpsystemen zijn mogelijk, en het systeem kan traploos teruggaan naar 25 procent van het maximale toerental.

          Altop International stond op de VSK om als importeur het merk Euroclima op de kaart te zetten. Euroclima is een van oorsprong Oostenrijks bedrijf dat is gespecialiseerd in luchtbehandelingskasten. Het bedrijf, dat in 1963 werd opgericht, heeft ook productielocaties in Italië, India en Dubai. Een van de sectoren waar Euroclima zich op richt, is de voedingsindustrie; het bedrijf heeft veel expertise op het gebied van voedselveiligheid opgebouwd.

-JETsystemen

Toepassingsgebieden JETsystemen; â&#x20AC;¢ â&#x20AC;¢ â&#x20AC;¢ â&#x20AC;¢ â&#x20AC;¢ â&#x20AC;¢ â&#x20AC;¢ â&#x20AC;¢ â&#x20AC;¢ â&#x20AC;¢ â&#x20AC;¢ â&#x20AC;¢

fabriekshallen en lashallen, magazijnen en distributiecentra, voedselverwerkende industrie, sporthallen en zwembaden, concertzalen, theaters en discotheken, multifunctionele evenementenhallen, winkels, bouwmarkten, atria en binnentuinen, kantoorruimten, scholen, klaslokalen, horeca, kerken.

Smitsair JETsystemen B.V.

LUCHTDISTRIBUTIE OP MAAT

Tel. 0297-564455

â&#x20AC;¢ PROJECTMATIGE AANPAK â&#x20AC;¢ LUCHTVERDELING OP MAAT â&#x20AC;¢ SNELLE INSTALLATIE â&#x20AC;¢ LAAG ENERGIEVERBRUIK

Fax 0297-569296

â&#x20AC;¢ WEINIG TRANSPORTKANALEN NODIG â&#x20AC;¢ TOCHTVRIJ EN HOMOGEEN KLIMAAT â&#x20AC;¢ HOOGINDUCEREND SYSTEEM â&#x20AC;¢ INCLUSIEF INBEDRIJFSTELLING â&#x20AC;¢ ONDERHOUDSVRIJ â&#x20AC;¢ GESCHIKT VOOR KOELING, VERWARMING EN VENTILATIE

38

e-mail: jetsystemen@smitsair.nl internet: www.smitsair.nl


SPECIALIST IN TEMPERATUURBEHEERSING PROCESKOELING, PROCESVERWARMING EN HVAC OPLOSSINGEN

Imperium N: N:

7HPSHUDWXXUUHJHODDUV 7&8 V

WRWÆ&#x2013;&_N:WRWN:

L&KLOOHU N:N:

&KLOOHUV'U\$LU&RROHUV.RHOWRUHQV7HPSHUDWXXUUHJHODDUV/XFKWEHKDQGHOLQJVXQLWV +HDWHUV%RLOHUV0RELHOHXQLWV VERHUUR â&#x20AC;¢ VERKOOP â&#x20AC;¢ SERVICE 24/7: 088 - 258 2580 | info@icscoolenergy.nl W W W. I C S C O O L E N E R G Y. N L

SMC100 MK5: De Nieuwe Standaard op Compressorgebied! "#20& */420%5$&&24 %& /*&57&    3&2*& 95*(&2$0.12&3302&/ &9& (&)&&- /*&57 0/47021&/ $0.12&3302 $0.#*/&&24 #&42057#""2)&*% &/ %5529"".)&*% .&4 &&/ /"57,&52*(& 2&(&-*/( &/ 6&2#&4&2%&  002 )&4 40&1"33&/ 6"//*&57&4&$)/*&,&/*3&&/0-*&"'3$)&*%&2/*&4-"/(&2/00%9",&-*+,&/*3*/6&&-(&6"--&/,01,0&-*/(00,/*&4-"/(&2#&/0%*(% 002 )&4 351&2*&52& 0/47&21 9*+/ %& 3&26*$&*/4&26"--&/ .&4 25*.  6&2#&4&2% &#-&6&/ 9*+/ )&4 3."--& 0/47&21 &/ %& 42"1-09&2&(&-*/(4533&/   21. "#20&%&&/*(&+5*34&,&59&600257*/%5342*;-&,0&-120+&$4&/

 » » » » » » » »

&$)/*3$)351&2*&520/47&21 0&2&/4"-404  21..0(&-*+, &RQþJXUDWLH]RQGHUROLHDIVFKHLGHU !&&-"-(&&/,01,0&-*/(#&/0%*(% 2*--*/(362*+&0134&--*/( 2"1-0032&(&-#&2&*,4533&/   21. !&2-&/(%&3&26*$&*/4&26"--&/ 011&-#""2.&4%*6&23&3834&.&/90"-3 3URþEXVHQ0RGEXV

!002.&&2*/'02."4*&0'&&/62*+#-*+6&/%"%6*&3,5/45$0/4"$401/&.&/.&40/3 6*"4&-&'00/

   0'6*"&."*-$(&523"#20&%02%2&$)4+$*$0. "#20&20%5$43:7773"#20&$0.


ADVERTORIAL

OXYCOM SPAART ENERGIE EN MAAKT LUCHT GEZOND De IntrCooll van Oxycom is een klimaatsysteem dat niet alleen efficiĂŤnt is; het systeem zorgt ook voor gezonde binnenlucht in alle seizoenen. Dat gebeurt onder andere met een uniek en natuurlijk koelproces waar geen koudemiddelen aan te pas komen. Met de IntrCooll was Oxycom in 2017 winnaar van de KNVvK Innovatie Award.

D

#"!  + #"+$!$$ $#* # ($% *""$  "# ("! ! (!!" )"" "*  $ $##"$  ! #2*...+ !% /3*...!"! (#!*$ $##"#" Â&#x192;Ď?Â?Â&#x2018;Â?Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2039;Â&#x2030;Â&#x2DC;Â&#x192;Â?Â&#x201E;Â&#x2039;Â&#x152;Â&#x2DC;Â&#x2018;Â&#x2018;Â&#x201D;Â&#x201E;Â&#x2021;Â&#x2021;Â&#x17D;Â&#x2020;Â&#x2039;Â?Â&#x2020;Â&#x2014;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x201D;Â&#x2039;Â&#x2021;Â&#x2021;Â?Â&#x2020;Â&#x2039;Â&#x2021;Â&#x2022;Â&#x2021;Â&#x17D;Â?Â&#x2018;+ " #%*"" !+ #") #$#"*  #"( "!"$(## !"  "" "## $ 2""/. + "   $%  !)$  0.""1. " ("$ (#*!+

 ($, ' " !-* *+ $ $!" ! #  " "*

  ""$ ! "+ #"( "!" $ &'*" + ""%!'!"% "!!$ #%"## "#""$  "$ $%" *!!$( $"!  &'"%' + Â&#x2026;Â&#x160;Â&#x2039;Â&#x17D;Â&#x17D;ÇŚ Â&#x2039;Â?ÇŚÂ&#x2013;Â&#x2021;Â&#x2026;Â&#x160;Â?Â&#x2018;Â&#x17D;Â&#x2018;Â&#x2030;Â&#x2039;Â&#x2021;ǤÂ&#x2021;Â&#x153;Â&#x2021;Â&#x153;Â&#x2018;Â&#x201D;Â&#x2030;Â&#x2013;Â&#x2DC;Â&#x2018;Â&#x2018;Â&#x201D;Â&#x2021;Â&#x2C6;Ď?Â&#x2039;Â&#x2026;Â&#x2039;´Â?Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x2039;Â?+  "$ *"!'!" "+ $#")$ % )$ $ ! Ď?Â&#x2039;Â&#x17D;Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2021;Â?ÇĄÂ?Â&#x2021;Â&#x2013;͝ͲÂ&#x2019;Â&#x201D;Â&#x2018;Â&#x2026;Â&#x2021;Â?Â&#x2013;Â&#x2021;Â?Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2030;Â&#x2039;Â&#x2021;Â&#x201E;Â&#x2021;Â&#x2022;Â&#x2019;Â&#x192;Â&#x201D;Â&#x2039;Â?Â&#x2030;Ǥ

De IntrCooll bij de industriĂŤle bakkerij Sinnack in het Duitse Bocholt.

40


ADVERTORIAL

In Nijkerk bij Makronyl Industrial Plastic Systems.

Op het dak bij BMI Metaaldraaierij in Baak.

‡‡ˆϐ‹…‹´–‹‡˜ƒ„‡•–ƒƒ†‡‘‡Ž–‡…Š‘Ž‘‰‹‡‹•ͳ‘’ ͵Ǥƒ–™‹Žœ‡‰‰‡†ƒ––”ƒ†‹–‹‘‡Ž‡‘’Ž‘••‹‰‡‡– ͳ‡Ž‡–”‹…‹–‡‹–…‹”…ƒ͵‘‡Ž˜‡”‘‰‡—‡ …”‡´”‡Ǥ‡ –”‘‘ŽŽƒǡƒϐŠƒ‡Ž‹Œ˜ƒ†‡„—‹ –‡–‡’‡”ƒ–——”ǡ‡–ͳ‡Ž‡–”‹…‹–‡‹–͵Ͳ–‘–͸Ͳ ƒƒ‘‡Ž˜‡”‘‰‡Ž‡˜‡”‡Ǥ‹–™‘”†–†—•„‡ ”‡‹–‹††‡Ž•‡‡ƒ–——”Ž‹Œ’”‘…‡•ǡ™ƒƒ”„‹Œ‹†‡

–”‘‘ŽŽ‘—†™ƒ–‡”™‘”†–‰‡ƒƒ–‘†‹‡’‡”‡ †”‘‰‡”–‡‘‡Ž‡ǡœ‘†‡”‰‡„”—‹˜ƒ–”ƒ†‹–‹‘‡Ž‡ ‘—†‡‹††‡Ž‡Ǥ ʹͲͳ͹™‡”†‡‹—‹–•Žƒ†ǡ‘Ž‡ ‡—„ƒ‹‰”‘–‡’”‘Œ‡…–‡‰‡Ž‡˜‡”†ǡ‡–™‡Ž–™‹–‹‰

–”‘‘ŽŽǦ—‹–•’‡”‹•–ƒŽŽƒ–‹‡Ǥ

ƒƒ–‡–”ƒ‹‹‰••‡••‹‡•Ǥ ‡†‡”Žƒ†‹•‘Žƒ‰• –‡…Š‹•…Š‡‰”‘‘–Šƒ†‡Ž‡•ƒ‡”‡††‹•–”‹„—–‡—” ‰‡™‘”†‡Ǥ ‡–‡‡”•–‡‰‡œƒ‡Ž‹Œ‡’”‘Œ‡…–˜‹†– ’Žƒƒ–•„‹Œ ‹ƒƒǡ™ƒƒ”˜‹Œˆ –”‘‘ŽŽǦ—‹–•˜ƒ ͳͷǤͲͲͲȀŠ™‘”†‡‰‡Ã•–ƒŽŽ‡‡”†Ǥ ‡•ƒ‹•‡‡˜‘‘”ƒƒ•–ƒƒ†„‡†”‹Œˆ‹†‡ƒ”–˜ƒ ˜‡”™ƒ”‹‰‡˜‡–‹Žƒ–‹‡Ǥ‡ŠƒŽ˜‡†ƒ–Š‡–‡‡„”‡‡† ‡†‹‡’ƒ••‘”–‹‡–„‹‡†–ǡ‘†‡”•–‡—–‡•ƒ œ‹Œƒˆ‡‡”•‡–—‹–‰‡„”‡‹†‡†‹‡•–˜‡”Ž‡‹‰‡ ƒ†˜‹‡•Ǥ 

‡ –”‘‘ŽŽ™‘”†–˜‹ƒ†‹•–”‹„—–‡—”•‰‡Ž‡˜‡”†Ǥ‹Œ ™‘”†‡†‘‘”š›…‘‘†‡”•–‡—†‡–‘’ƒƒ–‰‡

Meer informatie www.oxy-com.com

In Dubai bij ENOC Automotive Service.

Februari 2018

41


internationaal nieuws

Plannen voor â&#x20AC;&#x2DC;grootste datacenter van de wereld'

Oesters gekoeld â&#x20AC;&#x2DC;uit de muurâ&#x20AC;&#x2122; &# & 5#&#'$'(& + &(# $!5 )($"(/#(&$)&+&#<?@:C<!*# $'(&'#(4(&)'("(!-#%#!#3-$5 ( !#(#-#+(- $%#3! ("#$% '# 5#&# )($"(##'(($#'# #($5 &#4$!#'' )##!*&()($"(# &'$$%'! (&&$3"('&*&' $'(&'#+$&#+&#("%&())&*# ICH#&'%& '*##$$"-('#!4  

Embraco sluit Italiaanse productiefaciliteit (!.5$"%&''$&& #("&$'!)(-#*'5 (## (!.3+&$$&#A==##*&!$&# #4&$('(*#* $###$*&!"(( 5 #'(&*# #)'(&#(&#(($(#5 &(# )###&##4 (!#' &#(# #+$&'(!#$"($)*#%&$5 )(!$()(*$&#&)(#&(4"&5 $-$)'!)(#*#*$$&"!'%&5&  8$"'(&('&##9+!!#$$&*$&#3#( %&$)(*$&&!+'*&"#&4%&$5 )(#$$*&!3+$&(#)$*&*!#& #&& '!$('###&!%$$!5&$%3 #&'*#(&4& 3*!  )&#3+&#&#-*#($%'(&($#& #"!''%&3!'$#&!*#(5&$%4 # >ED@+&'%&$*&#$"#$$&"& #5 '+($& #(&!%$$!3(#>EEC"&5 $(#!4&-!#'& #(" ( #$!($"%&''$&#*$$&)'$) $! '(## $""&.! $!','("#4 &*&+(#+$&( (*& $$% #($$&# (!.+!#4  

 

42

$$&+#5 # $$&'"#(!!## $"("$! (6&$$('((#(&(&+5 &!7('(#4)(#! *!$&$%%&*! (&5 *# #B==4==="F#&#4((#(&3 +&*$$&"$"#(!*$$&&#'()'+$&5 #)(*$&3"$(#-*#'#+$&#$%5 !*&4&'('-!C= *&"$#!*&#3 #( ##(#&($%!$%#($(>4=== 4( *&"$#"$(*$!!)(&#)+&&$### Â&#x2122;Â&#x2018;Â&#x201D;Â&#x2020;Â&#x2021;Â?Â&#x2018;Â&#x2019;Â&#x2030;Â&#x2021;Â&#x2122;Â&#x2021;Â?Â&#x2013;ÇĄÂ?Â&#x2021;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2022;Â&#x2019;Â&#x2021;Â&#x2026;Â&#x2039;Ď?Â&#x2039;Â&#x2021;Â?Â&#x2014;Â&#x2039;Â&#x2013;Â&#x2122;Â&#x192;Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x201D;Â?Â&#x201D;Â&#x192;Â&#x2026;Â&#x160;Â&#x2013; #+#%& #4((#(&-!&!(+# *&"$#&) #*$$& $!#4!!##!(# (#$$&#*# $$&+#3-$(($)+$% #())&! +-+$&( $!$$&()(# !5 "(4&#'('&*! $)$%%&*! (+(& #$"*##+-( #+$&##-( *$$& $!','("#4$!#'#((#"&' -)!!##& $'(#*#((#(&B=%&$5 #(!&+$&##+($#*#($#!(#5 (&'##& +(-#4  

Zwitserse HVAC-vereniging lid van Eurovent +('&!#5&$ !"3+('&'&#*&5 ##*#5%&$)#(##5!*&#&'3' ($(&#($()&$*#(4&$ !"$)(-5 -"(($%'(!!#*##$&"#3($&#'&( '"#&'#%)!&(&(!##*$$&15 (#$!$.#48 "('%*#)&$*#(5 ''$('#!#& '(%*$$&+&('*$$& $#-*&##93*& !&( *#&(3%&'#( *#&$ !"48('#*#$#- &#$!# $"$#- ##'3 +!(('$!'(!!###&*5 &##(!#"()&$%'15'($&4 &"+!!#+#%$'(*&!*&# #$#(+ !#*#)&$%'+(*# ##$&"#+&+-!$$ &$(#!'#"$5 (#*$!$#3$$ !'+('&!##(#'!$5 (#49#'($(&#'%&$*# &$ !"*##!!)&$*#(5%&$)(&$%5 '%& ##$*&*#(!(%!('#+('&!#4 &#'('#+!!#')*#3-#+!5 $"$"!(#"##-*&&##4  )###$#(($%#"#"(()&$*#(;$ &$ !"5'&(&(4


Linum Europe: Kuurnse bedrijf van het jaar 2017 +/ #$(!#% % $ &&# !0 / #  ' %#1/"#$ &%#%.%# ! / #$  #  &&#!/ "- %!%$%#&%&#'!!# / !% %# . 0 #  ' %#1/ "#$$  %%'  #/   &&# .%#! %'  # #-'   & &#!"-(#.  &&#!/ "-%$ $3884 '#!!"/

 %!!#%  # -% $%#&#!"$%$  #%' !%  . %'#%%# %% !"  ' )%#'#!!" %!/ #  (%$#  !$% #-  ( 4238&%" %  ! &($%#&% %#  %$ !#%#/ !!#.% #$%!%$%#&%&#'   "#!&% -$&""$ !/ "!  % '!!# $%%&#$   #  $%!# !/

% -#! %!   / %#$ - $!%#  /! $%#&%$.  / % ' %#* ! # / ##% #!!%/ #$%&/ # %& $.$%#  #!! '&   $! $' * #- '!!#$%%  & !& %! .  $! # *$%% 37.522&#!'!!# )"# %   '  $ #"%+ %.

Nieuwe koelkasten in Air Force One kosten vermogen ../%# $"#$ %+'%&-#!# -%!$%  !!#(# 5.222 % &  (#-*!% *%%   ''  !! %'!!#&%&  .! / # (!# %(' '!$% '#'  - !"#% 46! !#!$%. &( & %$  "%%%$%%   49 !"$#&%. %#' 46/ Â&#x152;Â&#x2018;Â&#x2021;Â?Â&#x2021;Â&#x2014;Â&#x201D;Â&#x2018;Â&#x153;Â&#x2039;Â&#x152;Â?Â&#x2018;Â&#x2DC;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2039;Â&#x2030;Â&#x2021;Â?Â&#x2022;Â&#x2018;Â&#x2018;Â?Â?Â&#x2018;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2021;Â?Â&#x2018;Â&#x2019;Â&#x2030;Â&#x2021;Â?Â&#x2018;Â?Â&#x2021;Â?Â&#x2DC;Â&#x2018;Â&#x2018;Â&#x201D;Â&#x2013;Â&#x2021;Â&#x2022;Â&#x2013;Â&#x2122;Â&#x2021;Â&#x201D;Â?Â&#x2021;Â?Â&#x2026;Â&#x2021;Â&#x201D;Â&#x2013;Â&#x2039;Ď?Â&#x2039;Â&#x2026;Â&#x192;Â&#x2013;Â&#x2039;Â&#x2021;Ǥ       

Februari 2018

43


productnieuws

HOGEDRUKSLANG VOOR TRANSKRITISCHE CO2-INSTALLATIES EN NH3 Refflex/Euro-Cold heeft een nieuwe generatie DN2 en DN5 flexibele slangen op de markt gebracht die ook kunnen worden ingezet bij transkritische CO2-installaties. De bestaande DN2 en DN5 flexibele slangen kunnen onder andere worden toegepast in subkritische CO2installaties. In een transkritische CO2-installatie kunnen temperatuur en druk bij een directe aansluiting op de perskraan, cilinderkop of persleiding echter zo hoog worden, dat dit een probleem vormt voor het gebruikelijk toegepaste polyamidemateriaal (nylon). Om dat probleem te ondervangen, heeft Refflex een nieuwe, met RVS omvlechting versterkte DN5-mm variant ontwikkeld die is gebaseerd op PTFE (teflon). In

vergelijking met de bestaande polyamide (nylon) slangen is de nieuwe PFTE-variant veel bestendiger tegen hoge temperaturen en drukken en behoudt hij daarbij een hoge mechanische stabiliteit, aldus Euro-Cold. De nieuwe generatie PTFE-slangen voor transkritische toepassing zijn geschikt voor gebruik bij een PS tot 160 bar en TS tot 135 °C. Het materiaal is overigens ook geschikt voor toepassing in NH3systemen. De slangen worden door Refflex geleverd met de gewenste fittingen 1/4" flare, recht en/of haaks, of met een gladde buis van 6 mm voor toepassing met knelfittingen, zoals Eaton-Parker. De meeste fabrikanten leveren hun compressoren op verzoek ook met een knel-

fittingaansluiting in plaats van met flare, of met een binnendraadaansluiting 1/8â&#x20AC;? NPT waar een geschikte knelfitting op kan worden gemonteerd. Soms volstaat het om alleen bij de bovengenoemde HD-aansluitingen voor een teflon-slang te kiezen. Gezien de veel lagere temperatuur elders in de installatie, kan daar standaardmateriaal van Refflex worden gebruikt.

  

HOOGRENDEMENT WATER/ WATER-WARMTEPOMP MET LAAG-GWP-KOUDEMIDDEL





             

  

           

  

  

  

   

Western Airconditioning heeft haar range van waterkoelmachines en warmtepompen met laag-GWPkoudemiddelen uitgebreid. De Omega Sky heeft een vermogensrange (verwarmen en koelen) van 440 kW tot 1.589 kW met een hoog rendement, is Euroventgecertificeerd en voldoet aan de Ecodesign-richtlijn 2009/125/EG voor koelmachines en 2281/2016 Tier 1 (SEER (LT/MT en SEPR HT) voor warmtepompen. De rendementsgetallen gaan zelfs verder dan vereist (EER tot 5.4, SEER tot 6.4 en SEPR tot 8.0). De gehele range wordt geleverd met het koudemiddel R513A. R513A heeft een relatief lage GWP-waarde van 573 en valt in de A1-klasse (ASHRAE) â&#x20AC;&#x2DC;niet brandbaar-niet giftigâ&#x20AC;&#x2122;. De toegepaste schroefcompressoren hebben volgens Western een uitstekend deellastrendement. Tussen 444 kW en 794 kW wordt 1 schroefcompressor toegepast (6 bouwgroottes). Tussen 645 kW en 1.589 kW worden 2 schroefcompressoren gebruikt (8 bouwgroottes). In combinatie met droge koelers en een FC-module is het mogelijk om een vrijekoeling-installatie te bouwen, waardoor een enorme besparing ontstaat op het jaarlijkse energiegebruik.

  

44


NIEUWE FREQUENTIEREGELAARS EN ECOLINE-COMPRESSOREN MET IQ MODULE Bitzer heeft twee nieuwe productinnovaties naar buiten gebracht: de Ecoline-serie met IQ module, en een nieuwe generatie Varipack-frequentieregelaars. De IQ module biedt een aantal verbeterde functies die betrekking hebben op de compressor. Voor toepassing binnen de Ecoline-serie vereist de module slechts twee kabels, waarna hij tegelijkertijd de capaciteitscontrole, compressoropstart, carterverwarming, kopventilator en koelmiddelinjectie aanstuurt. Toepassing in de Ecoline-serie biedt volgens Bitzer onder andere de volgende voordelen: â&#x20AC;˘ Flexibiliteit bij gebruik van nieuwe koudemiddelen. â&#x20AC;˘ Verhoogde beschikbaarheid bin-

nen het limietgebied. â&#x20AC;˘ Meer toepassingsmogelijkheden voor koudemiddelen met een lager GWP, en verminderd energiegebruik. â&#x20AC;˘ Goedgekeurd voor capaciteitsregeling (CRII of FU) in combinatie met koelmiddelinjectie. â&#x20AC;˘ Hogere maximaal toelaatbare persgastemperatuur. Een andere productvernieuwing van Bitzer bestaat eruit dat alle zuigercompresoren van de fabrikant voortaan met de nieuwe generatie intelligente Varipack-frequentieregelaars kunnen worden bediend. De frequentie wordt daarbij automatisch aangepast aan de eisen binnen een bereik van 25 Hz (30 Hz) tot

70 Hz, waardoor het energiegebruik en de kosten worden verlaagd. Bovendien kunnen met Varipack ook de Bitzer-compressor voorzien controlefuncvan de IQ module. ties voor het koelsysteem worden uitgevoerd, De frequentieregelaar is vooraf geconfigureerd en uitgerust met speciale firmware voor Bitzer-compressoren. Dankzij het intelligente opstartproces en de gratis Best-sofware verlopen de inbedrijfstelling en de werking snel en eenvoudig.

  

INITIATIEF VOOR CIRCULAIRE ENERGIEPROJECTEN MET RESTWARMTE DATACENTERS Het Nederlandse Asperitas heeft Asperitas Energy Innovation (AsperitasEI) opgericht, voor het opstarten van innovatieprojecten rond het thema â&#x20AC;&#x2DC;datacenterwarmte-hergebruikâ&#x20AC;&#x2122;. Vorig jaar introduceerde Asperitas Immersed Computing, een technologie waarbij IT-systemen worden gekoeld door een watergekoeld oliesysteem. Deze techniek leidt tot 50 procent minder energiegebruik. Bovendien kan 98 procent van de gebruikte energie worden hergebruikt, doordat de oplossing van Asperitas elektriciteit omzet in een bruikbare energievorm.

Momenteel wordt restwarmte van datacenters vaak behandeld als een nutteloze afvalstroom. Luchtgekoelde datacenters stoten laagwaardige warmte uit, in een lastig te transporteren vorm. Immersed Computing maakt echter gebruik van een vloeistof die hoge temperaturen (tot 65 ÂşC) kan bereiken en goed is te transporteren. Het is de bedoeling dat AsperitasEI samen met Asperitasklanten en partners hierop inspeelt, door scenarioâ&#x20AC;&#x2122;s te ontwikkelen voor restwarmtehergebruik.





    

.$/,%5$7,( RSORFDWLHYDQXZ

PHHWLQVWUXPHQWHQ .DOLEUDWLHEXV     ZZZNDOLEUDWLHEXVQO VHUYLFH#NDOLEUDWLHEXVQO

Februari 2018

45


RCC K&L IS EEN UITGAVE VAN VAKMEDIANET Officieel Orgaan van: KNVVK, KONINKLIJKE NEDERLANDSE VERENIGING VOOR KOUDE Internet: www.knvvk.nl E-mail: info@knvvk.nl Naast de KNVvK leveren deze verenigingen op het gebied van koude, koeling, luchtbehandeling en ventilatie vanuit hun expertiseveld bijdragen aan RCC K&L:

NVKL, NEDERLANDSE VERENIGING VAN ONDERNEMINGEN OP HET GEBIED VAN DE KOUDETECHNIEK EN LUCHTBEHANDELING Internet: www.nvkl.nl E-mail: info@nvkl.nl STEK, STICHTING EMISSIEPREVENTIE KOUDETECHNIEK Internet: www.stek.nl E-mail: info@stek.nl NEKOVRI, VERENIGING VAN NEDERLANDSE KOEL- EN VRIESHUIZEN Internet: www.nekovri.nl E-mail: info@nekovri.nl DUTCH HEATPUMP ASSOCIATION Internet: www.dhpa-online.nl E-mail: info@dhpa-online.nl LUKA, NEDERLANDSE VERENIGING VAN LUCHTKANALENFABRIKANTEN Internet: www.luka.nl E-mail: info@luka.nl VLA, VERENIGING VAN LEVERANCIERS VAN LUCHTTECHNISCHE APPARATEN Internet: www.gezondeluchtingebouwen.nl E-mail: vla@fme.nl NEDERLANDSE KOELTECHNISCHE INDUSTRIE (NKI) Internet: www.koelindustrie.nl E-mail: nki@fme.nl RCC K&L komt tot stand in samenwerking met de KNVvK-beleidsgroep Marcom. Het bestuur hiervan bestaat uit: ing. M. Bouwman en H. Blok (secretaris). Hoofdredacteur Uko Reinders, ukoreinders@vakmedianet.nl, tel. 06-46652579 Eindredacteur Bas Roestenberg Uitgever Johan Schot Accountmanager Gejo Flierman, gejoflierman@vakmedianet.nl, tel. 06-53227316 Vormgeving & opmaak colorscan, www.colorscan.nl Druk Ten Brink, Meppel Adres Vakmedianet, Postbus 448, 2400 AK Alphen aan den Rijn Website RCC K&L www.koudeenluchtbehandeling.nl Abonnementenadministratie klantenservice@vakmedianet.nl, tel. 088-5840888 Abonnementen RCC K&L verschijnt maandelijks. Jaarabonnement € 145,00. Verzendkosten buitenland per jaar € 30,00. Prijzen zijn exclusief btw. Op alle uitgaven van Vakmedianet zijn de Algemene Voorwaarden van toepassing. Die zijn te vinden op www.vakmedianet.nl.

in nummer 3 van RCC K&L onder andere: • INNOVATIEVE COMPRESSOR-SERIE voor transkritische CO2-applicaties • AMMONIAK VERSUS CO2 afwegingen bij industriële projecten • MAATWERK IN WARMTEWISSELAARS interview en bedrijfsbezoek fabrikant • KOELEN VAN CONVERTERSTATION voor omzetten van hoogspanning-gelijkstroom

46

Oplage Door onafhankelijk accountant gecontroleerde oplage. Zie voor accountantsverklaring van Grant Thornton www.vakmedianet.nl Copyright Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. © Vakmedianet 2018 Publicatievoorwaarden Op iedere inzending van een bijdrage of informatie zijn de standaardpublicatievoorwaarden van Vakmedianet van toepassing. Deze staan op www.vakmedianet.nl. Disclaimer Alle in deze uitgave opgenomen informatie is met de grootste zorgvuldigheid samengesteld. De juistheid en volledigheid kunnen echter niet worden gegarandeerd. Vakmedianet en de bij deze uitgave betrokken redactie en medewerkers aanvaarden dan ook geen aansprakelijkheid voor schade die het directe of indirecte gevolg is van het gebruik van de opgenomen informatie. ISSN 0925-630X


Airconditioning Type: U-CROWN

• Tweetraps compressor • 98% verwarmingscapaciteit bij -20°C • Werkgebied koelen: -18°C tot 54°C • Werkgebied verwarmen: -30°C tot 24°C • 180 graden horizontale air swing • Slaapstand 19 dB • 3D luchtstroom

Made in China Loved by the world Gree Airconditioning

Tel: 077-3540341 • www.gree.nl


INDUSTRIÃ&#x2039;LE KOELSYSTEMEN ZIJN NIET KANT-EN-KLAAR BESCHI KBAAR. RENDEM ENT IS ECHTER ALTIJD DE NORM.

""$! !&,%(""$$""&%&%+%& ! &'&$  #"$&""(!"#!!% $ &% ,'$!%$"" #$%%"$!&"#& *&&%+%& #!!!!'!!#%%!! (""%&  &"#"%%!!(""$   !!(""$""%&$%"%!%& %+%& !"$%&'"#!!$-!&! '($!),%+%& ! &!"#&& (! $$ )&&$!"$ &"($"!,#$"'&!(!&'"#)))&,$!

RCC K&L, editie 2, 2018  
RCC K&L, editie 2, 2018