Issuu on Google+

GRAAN KOERIER Uitgave februari 2012

Fusarium nauwkeurig onder de loep

NIEUW!

Jeroen Reintke van proefboerderij Ebelsheerd onderzoekt een bakje met

Aviator Xpro en Skyway Xpro!

tarwekorrels op fusarium. Het afgelopen jaar heeft deze schimmel stevig toegeslagen in de tarwe, waardoor het

Aviator Xpro en Skyway Xpro zijn twee nieuwe graanfungiciden met een zeer goede en langdurige werking tegen vrijwel alle belangrijke

in vrijwel elke partij te vinden is. ,,In

graanziekten. Ze zijn toegelaten in alle granen en

een handvol tarwe zitten gemiddeld

kunnen zowel op T1 als op T2 gebruikt worden.

genomen al gauw twintig van die roze Meer op pagina 2

korrels; zoveel hebben we in jaren niet meegemaakt'', vertelt Reintke. Om meer te weten te komen over de ontwikkeling van fusarium, bekijkt hij onder andere hoe de schimmel zich ontwikkeld heeft op het graan van proefveldjes

Herold SC: het nieuwe, krachtige wapen tegen duist

waarop afgelopen voorjaar verschil-

Herold SC is een nieuw najaarsherbicide

lende graanfungiciden zijn ingezet. Met

in wintertarwe en wintergerst. Het middel

behulp van een ELISA-toets wordt ver-

bestrijdt een groot aantal breedbladige en

volgens bepaald hoeveel DON - de

grasachtige onkruiden, waaronder ook duist.

giftige afvalstof van fusarium - er op de Meer op pagina 3

korrels zit. Voor afzet naar maalderijen en mouterijen mag dit maximaal 1250 microgram per kilogram korrels zijn. ,,Graanhandelaren laten daarom ook regelmatig verdachte partijen bij ons onderzoeken op DON.''

'Straatgras zo volledig mogelijk bestrijden' ,,Straatgras zaait zich in bijna alle bouwplannen steeds breder uit. Akkerbouwers moeten daar meer aan doen.'' Dat zegt Paul Goorden, gewasbeschermingsspecialist bij Cebeco Agrochemie.

'Gersttelers overvallen door fusarium' ,,Dit hadden we nog niet eerder meegemaakt: zóveel fusarium in gerst. Alle percelen in ons werkgebied waren in meer of mindere mate aangetast. En daardoor is er uiteindelijk geen enkele partij naar de mouterij gegaan.''

Nieuwe start in Engeland Sinds twee jaar zijn Jan en Nico Geertzema de trotse bezitters van een groot landbouwbedrijf in Engeland. Na een periode van gestage bedrijfsgroei in Nederland, maakten ze eind 2009 de overstap naar het Britse eiland. Ze kochten een 1300 hectare groot graanbedrijf in het graafschap Northumberland, niet ver van de Schotse grens. Hun eerste oogst - in 2011 - verliep uitstekend.

Volgens hem is tarwe het uitgelezen gewas om straatgras goed én volledig te bestrijden. Meer op pagina 6

,,Tja, waarom zijn we naar Engeland gegaan? Dat zit denk ik in de aard van het beestje. We hebben altijd al vrij grootschalig geboerd. In Nederland zit je op een gegeven moment aan het plafond, zeker als je een wat extensiever

Phytobac breekt restmiddelen af

bouwplan met veel graan aan wilt houden. Daarvoor is de grond gewoon te duur. In

,,Ik wil graag op een fatsoenlijke manier

Engeland is de grondprijs een factor drie

werken met gewasbeschermingsmiddelen.

lager; daar kun je nog wel écht graanboer

En daar hoort ook een nette afvoer van

zijn.'' Jan Geertzema vertelt in een notendop

restvloeistoffen bij'', zegt Jan de Wilde

waarom hij twee jaar geleden samen met zijn

uit Sint Maartensdijk. Samen met Bayer

zoon Nico voor 'the English way of farming'

CropScience en CZAV bestudeert hij de moge-

Gewasbeschermingsspecialist Just Hamming

koos. Hoewel het boeren duidelijk voorop

lijkheden voor plaatsing van een Phytobac.

van CZAV/Cropsolutions schetst in het kort

staat, zien ze het bedrijf - Hettons Estate

hoe telers, maar ook adviseurs het afgelo-

- ook als een stabiele belegging met méér

pen seizoen zijn overvallen door fusarium.

mogelijkheden dan alleen graan en koolzaad

Met name voor brouwgersttelers was dit

verbouwen. ,,Onze landerijen liggen in een

zuur: alle partijen bleken zodanig geïn-

prachtige, heuvelachtige omgeving met veel

fecteerd dat ze ongeschikt zijn voor de

bossen en bosschages. Bovendien kunnen

bierproductie. Alle gerst ging daardoor weg

we vanaf ons bedrijf de Noordzee zien. Er zijn

als voergerst, ,,En dat scheelt toch gauw

dus meer opties dan alleen boeren; ook op

De kans op het ontstaan van resistente

enkele tientjes per ton'', aldus Hamming.

het gebied van jacht en gastenopvang zien

onkruiden

De afgelopen maanden hebben verschil-

we allerlei mogelijkheden'', zo blikken beide

ging in de teelt van wintertarwe. De Resi-

lende partijen waaronder CZAV, het voed-

alvast vooruit in de toekomst.

Tool helpt telers en adviseurs bij het maken

selveiligheidsinstituut RIKILT en diverse

Meer op pagina 7

Nieuw hulpmiddel: RESI-Tool

blijft

een

continue

bedrei-

van een goed resistentiemanagementplan.

maalderijen de oorzaken en knelpunten in kaart proberen te brengen. ,,Hoewel

Van Hoofddorp naar Hettons Estate,

nog niet alles duidelijk is, zijn we nu wel

lees verder op pagina 3 en 5

Meer op pagina 7

beter voorbereid op mogelijke infecties.'' Blijf op de hoogte van

'Lange bloei en late oogst heeft fusarium in de kaart gespeeld',

de actuele zaken.

lees verder op pagina 4

Volg ons op Twitter Jan (links) en Nico Geertzema

@BayercropNL


Aviator Xpro en Skyway Xpro:

De nieuwe standaard in graanfungiciden Aviator Xpro en Skyway Xpro zijn twee nieuwe graanfungiciden met een zeer goede en langdurige werking tegen vrijwel alle belangrijke graanziekten. Ze zijn toegelaten in alle granen en kunnen zowel op T1 als op T2 gebruikt worden. De basis van beide middelen is de werkzame stof bixafen, een zeer sterke vertegenwoordiger uit de nieuwste generatie carboxamiden. Hiermee wordt een zeer breed scala aan graanschimmels aangepakt. Bij Aviator Xpro is de jongste triazool prothioconazool toegevoegd en bij Skyway een combinatie van prothioconazool en tebuconazool. Op het vlak van resistentiemanagement vullen de werkzame stoffen in beide middelen elkaar uitstekend aan. Hoewel de samenstelling van Aviator Xpro en Skyway Xpro iets van elkaar verschilt, zijn beide middelen qua werking vergelijkbaar.

Toepassing op T1 én T2 Aviator Xpro en Skyway Xpro hebben een zeer lange werkingsduur. Hierdoor behouden de middelen hun kracht, ongeacht het toepassingsmoment. Zowel Aviator als Skyway kunnen daarom zowel tijdens de stengelstrekking (T1) als de hoofdbespuiting in het vlagbladstadium (T2) toegepast worden. Daarmee bestrijken beide middelen vrijwel de gehele ziektebestrijding in granen, van een vroege T1-bestrijding tot en met een late T2-bestrijding.

Hogere opbrengsten De middelen hebben niet alleen een goede werking tegen de graanschimmels. Uit proeven is gebleken dat Aviator Xpro en Skyway Xpro ook de fotosynthesecapaciteit van het gewas versterken. Hierdoor blijven de gewassen langer groen en vitaal. De 'motor' van de plant is daardoor in staat om langer te presteren met hogere opbrengsten als gevolg. Het afgelopen jaar (proeven 2011) gaf een toepassing van Aviator of Skyway (op T1 en T2 in tarwe) ondanks de lage ziektendruk, een meeropbrengst van 13 tot 15 procent ten opzichte van onbehandeld.

Winter- en zomertarwe, triticale en spelt Ter voorkoming van aantasting door voetziekte (Pseudocercosporella herpotrichoides) en blad- en aarziekten, veroorzaakt door bladvlekkenziekte (Septoria tritici), meeldauw (Blumeria graminis), DTR (Pyrenophora tritici-repentis), bruine roest (Puccinia recondita), gele roest (Puccinia striiformis), kafjesbruin (Septoria nodorum) en aarfusarium (Fusarium spp.).

De kracht van Aviator Xpro en Skyway Xpro • Toegelaten in alle graangewassen • Zeer goede en langdurige werking tegen vrijwel alle belangrijke graanziekten

Adviesdosering Bij begin stengelstrekking (T1): 0,75 l/ha

• Toepasbaar op T1 én T2

Bij vlagbladtoepassing: (T1): 1 l/ha

• Vitaler gewas

Bij een zeer hoge ziektendruk kan het zinvol zijn om de dosering iets te verhogen.

• Hogere opbrengst • Al na 15 minuten regenvast

Winter- en zomergerst Ter voorkoming van aantasting alle voorkomende ziekten zoals netvlekkenziekte (Pyrenophora teres), bladvlekkenziekte

(Rhynchosporium secalis), dwergroest (Puccinia hordei), meeldauw (Blumeria graminis), ramularia (Ramularia) en fysiologische bladvlekkenziekte (PLS).

Haver

Blad- en netvlekkenziekte komen vaak vroeg voor, terwijl Ramularia en PLS vaak later voorkomen. Daarom geeft een dubbele toepassing met verlaagde doseringen vaak een beter resultaat. Bij een geringe ziektedruk op kleigronden volstaat een eenmalige behandeling.

Ter voorkoming van aantasting door kroonroest (Puccinia coronata) en meeldauw

(Blumeria graminis). Bij de aanwezigheid van symptomen een behandeling uitvoeren vanaf de uitstoelingsfase tot begin bloei. Indien nodig de behandeling herhalen.

Adviesdosering

Adviesdosering

Bij begin stengelstrekking (T1): 0,75 l/ha Bij vlagbladtoepassing: (T2): 1l/ha

Winterrogge Ter voorkoming van aantasting door meeldauw (Blumeria graminis), bladvlekkenziekte (Rhynchosporium secalis), bruine roest

(Puccinia recondita) en kafjesbruin (Septoria nodorum). Bij de aanwezigheid van symptomen een behandeling uitvoeren in de periode vanaf de uitstoelingsfase tot einde bloei. Indien nodig de behandeling herhalen.

Adviesdosering Bij begin stengelstrekking (T1): 0,75 l/ha Bij vlagbladtoepassing: (T2): 1 l/ha

Herold SC: het nieuwe, krachtige wapen tegen duist Herold SC® is een nieuw najaarsherbicide in wintertarwe en wintergerst. Het middel bestrijdt een groot aantal breedbladige en grasachtige onkruiden, waaronder ook duist.

Toepassing & dosering Wintertarwe Herold SC kan in het najaar worden toegepast kort na zaai of in het 1-2 bladstadium

Herold SC is vloeibaar, systemisch bodemherbicide en bevat de actieve stof flufenacet, gekoppeld aan de uit Javelin bekende stof DFF®.

van de tarwe. Op löss; zeer lichte, humusarme zavel niet voor opkomst toepassen.

Het middel bestrijdt duist, windhalm en straatgras, evenals een groot aantal breedbladige onkruiden, zoals kleefkruid, kamille, muur,

Dosering: 0,6 liter per hectare

ereprijssoorten, akkerviooltje en paarse dovenetel.

Wintergerst Goede aansluiting met Atlantis

Herold SC kan in het najaar worden toegepast na opkomst van het gewas,

Met de introductie van Herold SC komt er vooral een nieuw instrument beschikbaar om duist in het najaar krachtig te bestrijden. Omdat het middel

in het 1-2 bladstadium van de gerst.

een andere werkingsmechanisme heeft als Atlantis, sluiten beide middelen vanuit het oogpunt van resistentie-management goed op elkaar aan.

Dosering: 0,6 liter per hectare

2

Graan Koerier


Vervolg voorpagina

Van Hoofddorp naar Hettons Estate Oorspronkelijk komt Geertzema senior uit de Haarlemmermeer. Daar had hij een doorsnee

dip in de graanprijs en de financiële crisis was

akkerbouwbedrijf van 40 hectare aan de rand van Hoofddorp. Halverwege de jaren '90 moest

er echter nauwelijks belangstelling voor. We

hij daar vanwege staduitbreiding weg. Hij werd uitgekocht en kwam terecht op een 135

hebben toen al vrij snel een afspraak

hectare groot bedrijf in Burgh-Haamstede. Via grondruil en grondaankopen groeide het bedrijf

gemaakt met de Britse makelaar voor een

gestaag naar 355 hectare. In die groeiperiode is graan (en graszaad) een steeds belangrijkere

bezichtiging. Via de bedrijfsleider kregen we

rol gaan spelen in het bouwplan. Niet alleen om de conditie van de grond op peil te houden,

een goede indruk van de landbouwkundige

maar ook vanwege de geringe arbeid en kosten. ,,Hoewel ik met veel plezier uien, bieten en

mogelijkheden en de opbrengstpotentie van

aardappelen heb verbouwd, vond ik de marges van deze intensieve teelten vaak maar zeer

de gewassen. Hoewel we al vrij snel wisten

matig. Je steekt er heel veel tijd en geld in, maar er komt door de bank genomen te weinig

dat we hier wel naar toe wilden, hebben

voor terug. Om die reden heb ik in 2002 de aardappelen ook helemaal uit mijn bouwplan

alles toch nog een paar dagen laten bezin-

gegooid'', zo blikt Geertzema terug. Tegelijkertijd groeide echter ook het besef dat een

ken. Nadat we het bedrijf nog eens bezoch-

extensief bouwplan met veel granen geen toekomst voor ons had in Nederland. Daarom

ten met onze Nederlandse makelaar hebben

verlegde hij zijn blik steeds meer naar het buitenland.

we de knoop ook vrij snel doorgehakt.'' Een belangrijk duwtje om snel te beslissen

'Engeland past bij ons'

was dat het Britse pond eind 2009 begin

Bedrijfsgegevens

Omdat zoon Nico intussen ook aangegeven had in het bedrijf te willen komen, trokken vader

2010 behoorlijk laag stond. ,,Daardoor heb-

Jan (links) en Nico Geertzema hebben een akkerbouwbedrijf in Lowick, Northumberland

en zoon samen Europa door op zoek naar een nieuw, groot akkerbouwbedrijf. De Geertzema's

ben we het bedrijf relatief goedkoop in

(G-Br.). Het bedrijf draagt de naam Hettons Estate en ligt grofweg tussen Edinburgh

hadden daarbij vier belangrijke voorwaarden: het land moest min of meer dezelfde normen en

handen kunnen krijgen. Voor ons was dat

en Newcastle, zo'n 20 kilometer van de Schotse grens. Hettons Estate beschikt over

waarden hebben als Nederland, ze moesten overweg kunnen met de taal, het personeel moet

best een belangrijk pluspunt, omdat we

1300 hectare lemige zandgrond, waarvan een kleine 1100 hectare in gebruik is als

een toegewijde houding hebben en er moet vrij land te koop zijn. Vanwege deze voorwaarden

Hettons Estate niet alleen als landbouw-

akkerland. Het afgelopen seizoen bestond het bouwplan uit koolzaad, tarwe en gerst.

vielen de Oost-Europese land en Frankrijk al vrij snel af. Ook Oost-Duitsland werd het niet

bedrijf zien maar ook als duurzaam investe-

Vader en zoon Geertzema besturen het bedrijf grotendeels vanuit Nederland; een

vanwege de complexe huur- en eigendomsverhoudingen met vaak heel veel kleine

ringsobject'', zo benadrukt de jonge vennoot.

bedrijfsleider en drie vaste medewerkers voeren de dagelijkse werkzaamheden uit. Tijdens de oogst- en zaaienmaanden - juli t/m oktober - zijn de Geertzema's wel full-

landeigenaren. Toen ze in 2009 via internet op het spoor kwamen van het huidige graanbedrijf in Engeland, waren beide meteen enthousiast. Nico: ,,Het bedrijf - dat onderdeel was van een

Graanopslag voor 15.000 ton,

time aanwezig op het bedrijf. Omdat het bedrijf in een fraai, licht glooiend landschap

veel groter Estate - bleek nog volop in bedrijf en bovendien redelijk up to date. Vanwege een

lees verder op pagina 5

ligt met veel bos en bosschages wordt het ook aangeboden als jachtgebied. Speciaal daarvoor is één van de oude bedrijfsgebouwen omgebouwd tot jachthut. Ook zijn er voor dit doel een aantal vakantiewoningen in aanbouw. Naast Jan en Nico participeert ook dochter/zus Charlotte in het bedrijf. Samen vormen ze de 'President Estate Farming Partnership'; dit is min of meer vergelijkbaar met een Nederlandse VOF.

Voor grondbewerking en zaaien wordt groot materieel ingezet. Paradepaardje is de Challenger MT 865 C op rupsbanden. Deze krachtpatser van 580 pk trekt hier een 6 meter brede schijveneg. De 1300 hectare van Hettons Estate is onderverdeeld in 75 percelen. De De Geertzema's verbouwen koolzaad, wintertarwe en zomer- en wintergerst. Omdat de arealen ongeveer even groot zijn (3 x 350 ha) schuiven de gewassen elk jaar gelijkelijk door. De gemiddelde koolzaadopbrengst op het bedrijf schommelt rond 4,5 ton per hectare. Wintertarwe zit gemiddeld op 9 ton per hectare en voor zomer- en wintergerst liggen de opbrengsten resp. rond de 7 en 7,8 ton per hectare.

3

Graan Koerier

perceelsgrootte loopt uiteen van 6,5 tot 54 hectare. De lemige zandgrond kan qua mogelijkheden vergeleken worden met lichte zavel in Nederland. Omdat de grond vrijwel geen stenen bevat is ze behalve voor graan en koolzaad ook geschikt voor de teelt van aardappelen.


Prosaro: krachtig wapen tegen aarfusarium Prosaro® heeft zich het afgelopen seizoen bewezen als krachtig wapen tegen fusarium. Toepassing op T3 (bloei) zorgt voor een sterke vermindering van het DON-gehalte. Aarfusarium kan tot flinke gewasschade leiden. Een vuistregel is dat elk procent aantasting een opbrengstverlies van ca. 1 procent veroorzaakt. Ook het 1000-korrelgewicht en het zetmeelgehalte daalt bij een aantasting. Fusarium produceert DON's wat kan leiden tot afzetproblemen of zelfs complete afkeuring van partijen die boven de norm uitkomen.

Gebruiksadvies in tarwe en triticale Voor een optimale werking tegen aarfusarium in zowel tarwe als triticale kan Prosaro het beste tijdens het midden van de bloei (T3) worden toegepast. De adviesdosering is 1,0 liter per hectare. Spuit met voldoende water (min. 200 l/ha) en zorg voor een goede bedekking van de aar. Indien nodig kan Prosaro ook gemengd worden met Decis EC tegen graanhaantje en bladluizen. Ook de aargalmug - een invalspoort voor fusarium - wordt dan bestreden. Door zijn goede werking op aarfusarium zorgt Prosaro voor een sterke vermindering van het DONgehalte in het zaad. Uit meerjarige proeven blijkt dat na een bespuiting met Prosaro het percentage DON gemiddeld 66% lager is. Referentiemiddelen komen niet verder dan gemiddeld 44%.

De kracht van Prosaro • Sterkste middel tegen aarfusarium • Sterkste DON-reductie • Binnen 30 minuten regenvast Bij een lichte aantasting met aarfusarium (foto links) verkleuren de aangetaste pakjes roze

• Gunstige prijs/prestatie-verhouding

tot oranje-achtig. De rest van de aar blijft groen. Bij een ernstige aantasting (foto rechts) wordt de vochttoevoer naar de top van de aar verstoord. Het gedeelte van de aar boven de aantasting verbleekt dan en de korrels verschrompelen. Aangetaste aren blijven meestal rechtop staan, gezonde aren buigen.

Vervolg voorpagina

'Lange bloei en late oogst heeft fusarium in de kaart gespeeld' Voor de oorzaak van het fusariumprobleem in gerst moeten we volgens Hamming terug naar

kurkdroge voorjaar ontstonden er zeer heterogene gewassen. En dit werd nog verder aan-

De huidige etiketten staan namelijk niet

de herfst van 2010. Omdat er toen vanwege de nattigheid maar weinig wintertarwe ingezaaid

gewakkerd door de explosieve mineralisatie van meststoffen die na de eerste regen op gang

toe dat er in gerst in zo’n laat stadium

kon worden, kozen velen voor zomertarwe of zomergerst. ,,Hoewel de meeste telers op het

kwam. Dit alles veroorzaakte grote verschillen in afrijping, met name binnen de gerstpercelen.

nog gespoten mag worden. Dit overigens in

oog nog een redelijk mooi zaaibed klaar konden leggen, was de ondergrond alles behalve in

Hamming; ,,Normaal duurt de bloei hooguit een week, maar het afgelopen jaar werd deze

tegenstelling tot tarwe waar dit wél mag.''

orde. Door de zware oogst van 2010 bleek de structuur op veel percelen behoorlijk verziekt.

periode uitgerekt tot meer dan twee weken. En toen de oogstperiode ook nog eens sterk

Het enige middel dat volgens hem wellicht

En daar hebben veel gewassen gaandeweg het seizoen steeds harder tegen moeten vechten'',

verlaat werd door aanhoudende regen heeft de fusariumschimmel min of meer vrijspel

een bijdrage zou kunnen leveren is Skyway

zo blikt Hamming terug. Door de combinatie van een slecht ontwikkeld wortelstelsel en een

gekregen om zich massaal in gerst te ontwikkelen.''

Xpro. Dit nieuwe middel bevat - naast bixafen - de werkzame stoffen prothioconazool en

Domper voor mouterijen

tebuconazool. Hamming: ,,Prothioconazool

Omdat nagenoeg alle gerstpercelen door fusarium werden aangetast, is er het afgelopen

en tebuconazool zijn bekend van het middel

seizoen geen enkele partij naar de mouterijen gegaan. Behalve voor de telers - die hun gerst

Prosaro. En daarvan weten we dat het een

nu als voergerst uitbetaald krijgen - is dit ook voor de mouterijen en brouwerijen een flinke

prima werking heeft tegen fusarium in tarwe.

domper. Hamming legt uit dat een minimale hoeveelheid fusarium het brouwproces al vol-

In gerst mag Skyway Xpro echter maar tot

ledig kan verstoren. ,,Het belangrijkste probleem waar bierbrouwers mee kampen is over-

begin bloei (stadium 61) worden gespoten. In

matige schuimvorming, het zogenaamde gushing. Hierdoor schuimt het bier niet alleen bij

hoeverre dit middel met zijn lange werkings-

openen flink over de fles heen, maar kunnen ook bierdoppen voortijdig van de fles springen.

duur het gewas tegen fusarium kan bescher-

Al bij vijf fusariumkorrels per 200 gram - dat is omgerekend vijf op de 4000 korrels - is de

men, dat weten we nog niet. Zoveel fusarium

gerst ongeschikt voor de mouterij.'' Overigens is nog steeds niet helemaal duidelijk waarom

in gerst is namelijk behoorlijk uitzonderlijk;

zo weinig fusarium voor zoveel problemen kan zorgen bij het brouwproces. Daarom probe-

onderzoeksresultaten hierover zijn vrijwel

ren een aantal maalderijen, samen met het RIKILT en ook CZAV de exacte rol van eiwitten

niet voorhanden.''

en mycotoxinen (afvalstoffen van fusarium, red.) in de gehele keten zo goed mogelijk in kaart te brengen.

Fusarium in gerst Wat ook nog een vraag is, is of fusarium in gerst met het huidige middelenpakket ook daadwerkelijk aangepakt kan worden. Hamming: ,,Als we er vanuit gaan dat infecties in gerst tijdens de bloei ontstaan, dan Gewasbeschermingsspecialist Just Hamming

hebben we vooralsnog geen middel voorhanden om er gericht tegen op te treden.

4

Graan Koerier

Fusarium in graankorrels


Vervolg pagina 3

Graanopslag voor 15.000 ton Hoewel Hettons Estate bij aankoop in redelijk goede staat verkeerde, zijn er toch meteen een aantal flinke investeringen gedaan. De grootste is een nieuwe graanbewaring en -drogerij met opslagcapaciteit van ca. 15.000 ton. Deze is enigszins op de groei gebouwd, want voor de eigen oogst van 350 hectare tarwe, 350 hectare gerst en 350 hectare koolzaad is hooguit 8000 ton opslagruimte nodig. De overige ruimte wordt vooralsnog verhuurd aan een graanhandelaar. ,,Een eigen graan-opslag was voor ons een belangrijke prioriteit'' ,zo benadrukt Geertzema senior. ,,We willen ons graan namelijk zelf vermarkten en niet - zoals de vorige eigenaar het deed - bij de coöperatie afleveren en er daarna geen zeggenschap meer over hebben. Nico volgt al jaren intensief de graanmarkt en bepaalt voor een belangrijk deel de verkoop. Onze ervaring is dat er met voldoende aandacht en scherpte beslist wat extra te verdienen valt met zelf bewaren en verkopen.'' Adrie Omtzigt, Product Advisor

Grotere slagkracht met nieuwe machines

bij handelshuis Agrico

Ook in machines en werktuigen is er afgelopen jaar fors geïnvesteerd. Behalve drie grote Fendt-trekkers en een 580 pk sterke Challenger op rupsbanden, werd er een Claas Lexion 770 combine, een zelfrijdende Challenger-veldspuit, een zaaimachine (Lemken Solitair) en schijveneg/woelpoot aangeschaft. Daardoor is de slagkracht tijdens het drukke oogst- en zaaiseizoen flink vergroot. ,,Op tijd zaaien is hier van groot belang om een topopbrengst te halen. Vanwege de Noordelijke ligging hebben de gewassen meer groeidagen nodig om tot vergelijkbare opbrengsten te komen als in Nederland. Wintergerst zaaien we hier al eind juli en wintertarwe meestal in augustus. Hoe dan ook moet alles rond 1 oktober in de grond zitten'', zo legt Geertzema senior uit. Afgelopen zomer beleefden de Geertzema's hun eerste oogst op Hettons Estate. De opbrengsten waren met 9 ton wintertarwe, 7 ton zomergerst en 4,5 ton koolzaad per hectare gemiddeld tot goed. Een belangrijke steunpilaar bij alle teelttechnische zaken is bedrijfsleider

Om de oogst snel en efficiënt binnen te kunnen halen kocht het bedrijf een nieuwe Lexion 770-combine. De machine staat op rupsbanden en heeft

Mike. Hij woont en werkt al vele jaren op Hettons Estate. ,,Mike kent het bedrijf als

een maaibord van 12 meter breed. Per uur kan er tot 70 ton graan mee worden gedorsen.

geen ander en weet hoe hij graan moet telen. We besturen het bedrijf daarom alleen op hoofdlijnen. De dagelijkse gang van zaken regelt hij.'' De komende jaren ligt de focus vooral op het verder moderniseren van het bedrijf en het uitbouwen en promoten van de jacht- en verblijfsmogelijkheden. Verder wordt er hard gewerkt om het achterstallige onderhoud aan gebouwen, drainages en diverse landschappelijke elementen zoals bosschages weg te werken. Hoe tijdrovend dit is geeft Jan met een voorbeeld aan: ,,Op ons bedrijf hebben we alleen al 35 kilometer heg. Om dat allemaal netjes bij te knippen is één van onze mensen dik twee maanden bezig.''

Afgelopen

voorjaar

bouwden

de

Geertzema's een gloednieuwe graan-

Voor het spuitwerk - hier in koolzaad - is een zelfrijdende Challlenger aangeschaft. Met deze machine wordt ook vloeibare kunstmest uitgereden. Dit wordt opgeslagen in grote kunststof zakken.

opslag en -drogerij met een capaciteit van ruim 15.000 ton. De loods is enigszins op de groei gebouwd. Voor hun eigen oogst hebben ze momenteel een kleine 8000 ton opslagruimte nodig. De overige 7000 ton wordt (voorlopig) een aan graanhandelaar verhuurd.

Om gasten op te kunnen vangen worden er momenteel een aantal oude bedrijfsgebouwen omgebouwd tot gastenverblijf. Een oude schuur is al omgetoverd tot jachthut. De Geertzema's

Bij droog weer wordt het geoogste graan buiten op een betonplaat gelost. Een verreiker schept het graan in de droger, waarna het via tran-

willen de ruimtes verhuren aan jachtgezelschappen. Zelf zijn ze ook fervente jagers.

sportbanden (in de nok van het dak) naar de opslagplaats wordt gedirigeerd. De opslagruimte is in 5 cellen van elk 2500 tot 3500 ton verdeeld.

5

Graan Koerier


Hussar + Atlantis: ijzersterke combi tegen grassen en breedbladigen

Hussar en Atlantis vormen een ijzersterke combinatie tegen breedbladigen en grassen in tarwe, zo is de afgelopen jaren in de praktijk gebleken. Ook het steeds verder oprukkende straatgras wordt er uitstekend door bestreden.

breedbladigen als grassen - mee. Ook voor het steeds verder oprukkende straatgras is Hussar + Atlantis een perfecte combinatie (zie

ook grafiek). Hussar® bestrijdt een groot scala aan breedbladige en grasachtige onkruiden. Daaronder vallen

Doseringen Hussar en Atlantis per onkruidsoort Onkruid

Dosering per ha

Breedbladigen

Hussar vlb 100 ml/ha*

Gevoelige duist

Atlantis 300 g**

Resistente duist (of veel duist)

Atlantis 500 g**

ook de ‘lastige klanten’ windhalm, paarse dovenetel en kleefkruid. Ook heeft het een goede

Veel extra kilo's

nevenwerking tegen straatgras.

Bij opbrengstproeven in tarwe is gebleken dat

Atlantis® is een sterk middel op grassen, zoals duist (ook resistente duist), windhalm, raaigras

combinaties met Hussar/Atlantis een flinke

en (in iets mindere mate) straatgras. Daarnaast bestrijdt Atlantis een aantal breedbladige onkrui-

meeropbrengst kunnen geven ten opzichte

den, zoals kamille, muur en kruisbloemigen.

van onbehandeld. In 2011 (4 proeven) varieer-

Alle grassen en breedbladigen

De combinatie van beide middelen neemt vrijwel alle voorkomende onkruiden - zowel

de dit tussen de 440 en 670 kilo per hectare.

(incl. straatgras en raaigras)

Combi Hussar/Atlantis pakt straatgras uitstekend aan Proef straagrasbestrijding in wintertarwe (gemiddelde van 7 proeven) 0

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100

300 g Atlantis + 75 ml Hussar vlb + 1 Actirob

300 g Atlantis + 200 g middel C + 1 Actirob

275 g middel C

100 ml Hussar vlb + 1 Actirob

300 g Atlantis + 1 Actirob

Atlantis 300 g + 75 ml Hussar vlb ***

*)

Hussar vloeibaar kan toegepast worden vanaf einde winter tot het tweede knoopstadium. Bij inzet tegen windhalm ligt het toepassingsoptimum op midden uitstoeling. Wanneer voornamelijk kamille, muur en herderstasje bestreden moet worden is de adviesdosering 50 ml/ha + 1 l/ha Robbester of Actirob. Voor bestrijding van kleefkruid en/of windhalm moet de dosering omhoog naar 100 ml/ha + 1 l/ha Robbester of Actirob. In plaats van Hussar vlb 75-100 ml kan ook Hussar WG 150-200 g/ha worden gebruikt. **) Atlantis kan toegepast worden tot en met de eerste knoop. Dit betekent dat het al vroeg na de winter ingezet kan worden, vanaf het ogenblik dat de onkruiden aan de groei zijn. De dosering varieert van 300 tot 500 gram per hectare (zie tabel). Voor een goede werking van Atlantis moet 1 l/ha Robbester, Actirob of een andere veresterde koolzaadolie aan de spuitoplossing worden toegevoegd. Wintertarwe, spelt en triticale: max. 500 gram. Rogge: max. 300 gram. ***) Verbrede toepassing tegen breedbladige en grasachtige onkruiden. Menging met vloeibare meststof (urean) is mogelijk, mits deze niet boven de 30 l/ha. uitkomt (i.v.m. verbranding) en opgelost wordt in minimaal 150 l water (max. mengverhouding 1:5). Als versterking tegen klimopereprijs kan Legacy 200 ml/ha of Biathlon 70 kg/ha worden toegevoegd.

Onbehandeld 23,7 pl/m2

% bestrijding

Legacy is een handelsmerk van Makhteshim Agan. Biathlon is een handelsmerk van BASF.

'Straatgras zo volledig mogelijk bestrijden' ,,Straatgras wordt een steeds groter probleem in Nederland. Het zaait zich in bijna alle bouwplannen steeds breder uit. Akkerbouwers moeten daar meer aan doen.'' Dat zegt Paul Goorden, gewasbeschermingsspecialist bij Cebeco Agrochemie. Volgens hem is tarwe het uitgelezen gewas om straatgras goed, goedkoop én volledig te bestrijden.

lange gewassen zoals granen valt dit onkruid al gauw niet meer op. Je moet dus echt ín de

Combinaties met Atlantis werken het beste

gewassen kijken om er een goed beeld van te krijgen. Helaas gebeurt dat niet altijd, waar-

In tarwe kunnen het beste combinaties met

door straatgras jaar in jaar uit door kan woekeren.'' Met deze woorden legt Paul Goorden

Atlantis worden toegepast, zo stelt Goorden.

de vinger op de zere plek: akkerbouwers zien het straatgrasprobleem nog teveel over het

In onkruidbestanden waar - naast straatgras

hoofd, waardoor het bouwplanbreed steeds meer problemen oplevert. Met name in uien ziet

- ook paarse dovenetel of raaigras een pro-

hij steeds vaker dikke matten met straatgras opduiken. In deze teelt zijn weliswaar middelen

bleem is, adviseert hij Atlantis (300 gr/ha)

tegen grassen toegelaten, maar deze vragen veel vakmanschap van de teler en adviseur om

+ Hussar (150 gr/ha) of Hussar vloeibaar

een goede bestrijding te krijgen zonder gewasdrukking. Nog een punt is dat grasherbiciden

(75 ml/ha). Is klimopereprijs een probleem,

behoorlijk prijzig zijn. ,,Door al deze zaken blijft de straatgrasbestrijding in veel teelten onder

dan geeft hij de voorkeur aan de combinatie

de maat'', zo weet Goorden.

Altantis (300 gr/ha) + Capri Twin® (200 gr/

,,Het vervelende van straatgras is dat je het niet van veraf kunt zien. Vooral in dichte en

ha). Bij beide toepassingen is het belangrijk

Tarwe beste gewas om straatgras aan te pakken

om 1 liter Robbester toe te voegen. Tenslotte

De meest efficiënte manier om straatgras aan te pakken is een tijdige en vooral volledige

wijst hij erop dat groeizaam weer met een

bestrijding in tarwe. De eerste slag kan al in het najaar worden geslagen met een bodem-

hoge luchtvochtigheid essentieel is voor een

herbicide. ,,De werking daarvan is weliswaar niet altijd honderd procent, maar het ruimt toch

goede werking. ,,Pak zo vroeg mogelijk het

heel veel straatgrasplantjes vroegtijdig op. Bovendien veroorzaakt het geen gewasschade,

goede moment; dat geeft de grootste kans

waardoor de tarwe redelijk schoon en vitaal de winter door komt.'' In het voorjaar is het zaak

op een volledige straatgrasbestrijding. Alleen

om vroeg tegen straatgras op te treden. In groeizame winters kan dat al in februari het geval

zo voorkom je dat dit onkruid zich steeds

zijn, zo benadrukt Goorden. Vroeg spuiten heeft niet alleen als voordeel dat de onkruiden nog

verder uit kan zaaien.''

klein zijn en daardoor makkelijker te bestrijden, maar ook dat de met tarwe concurrerende Paul Goorden is Productmanager bij Cebeco Agrochemie B.V.

onkruiden vroegtijdig het loodje leggen. Uit tal van onderzoeken is gebleken dat onkruid

Capri Twin® is een geregistreerd handelsmerk van

door water-, licht- en stikstofconcurrentie tot tien procent opbrengstderving kan veroorzaken.

Dow AgroSciences.

6

Graan Koerier


'Phytobac sluitstuk voor een verantwoorde gewasbescherming' ,,Ik wil graag op een fatsoenlijke manier werken met gewasbeschermingsmiddelen. En daar hoort in mijn ogen niet alleen een professionele vul- en spoelplaats bij, maar ook een nette afvoer van restvloeistoffen. Met een Phytobac worden alle restvloeistoffen op een natuurlijke manier afgebroken. Daarmee is het een mooi sluitstuk voor een verantwoorde gewasbescherming.'' Met deze woorden vat Jan de Wilde samen waarom hij zich momenteel oriënteert op het plaatsen van een Phytobac (zie kader). De akkerbouwer beseft dat hij hiermee een voorloper is in de sector. Investeren in milieuvriendelijke maatregelen is niet bepaald populair onder akkerbouwers en al zéker niet met het huidige prijsniveau van de aardappelen en de uien. ,,Een Phytobac kost geld, dat is zondermeer waar. Daarom heeft het ook niet de hoogste prioriteit. Toch spreekt het idee me erg aan. Ten eerste omdat ik de zaken graag goed in orde wil hebben, maar ook omdat ik het zie als een 'license to produce'. Als akkerbouwer moet je netjes wíllen werken, dat moet onderdeel zijn van je bedrijfsvoering.'' Volgens De Wilde is het een kwestie van tijd dat de opvang van restvloeistoffen als een standaardmaatregel wordt gezien. ,,Ik weet nog goed toen een jaar of vijftien geleden de fustreiniger op de spuit verplicht werd. Aanvankelijk werd daarover gesputterd, maar nu hoor je er niemand meer over. Sterker nog: niemand wil nog terug naar oude situatie.''

Kunststof versie heeft de voorkeur De afgelopen maanden is er vooral in Frankrijk gezocht naar een geschikte Phytobac, want

Mooie plek vrij voor Phytobac

daar is een dergelijke installatie al wat meer gemeengoed. ,,Er zijn veel verschillende versies,

De Wilde kwam de Phytobac afgelopen zomer op het spoor tijdens de open dag van proef-

zowel van kunststof als beton. En de werking is hier en daar ook wat verschillend. Daardoor

boerderij Rusthoeve in Colijnsplaat. ,,Daar hadden ze zo'n Phytobac op 't erf staan. Omdat

is het best lastig om de goede voor ons bedrijf eruit te kiezen.''

ik toevallig net bezig was met het bouwen van een spoelplaats en het renoveren van de

Vooralsnog gaat De Wilde's voorkeur uit naar een kunststof versie, maar definitieve keuze is

middelenopslag werd mijn interesse gewekt en kwam erover aan de praat'', zo blikt hij

er nog niet gemaakt. ,,Ik wil eerst zeker weten dat de gekozen Phytobac goed past én goed

terug. Het feit dat er door de verbouwingswerkzaamheden ook een mooie plek was vrijge-

werkt. Daarvoor moeten ook de putten en aanvoerbuizen er goed op aansluiten. Een risico

komen voor het plaatsen van zo'n Phytobac maakte interesse ook meteen zo concreet dat

is namelijk dat de restmiddelen in de verzamelput bezinken. Het water moet voldoende in

er verder overlegd werd over de mogelijkheden. In samenspraak met Bayer CropScience en

beweging blijven om de restmiddelen in de Phytobac te krijgen.''

middelenleverancier CZAV werd vervolgens een bouwschets gemaakt voor de Phytobac.

De akkerbouwer verwacht dat er dit jaar voldoende duidelijkheid zal komen om de Phytobac

,,Daarbij hebben we onder andere gekeken naar de gewassen in het bouwplan en het

ook daadwerkelijk te kunnen plaatsen. ,,Dan is het alleen nog hopen dat de prijzen het

aantal bespuitingen dat een gewas nodig heeft. Op basis van die gegevens hebben we een

komende seizoen weer wat beter worden. Want hoe zinvol de Phytobac in mijn ogen ook is,

inschatting gemaakt van de benodigde capaciteit van de Phytobac'', zo licht De Wilde toe.

het krijgt geen voorrang bij eventuele investeringen.''

Jan de Wilde (rechts) vormt samen met zijn vrouw Anke en collega-akkerbouwer Dies Dorst de maatschap De Wilde-GroenewegeDorst in Sint Maartensdijk. Het akkerbouwbedrijf heeft ca. 125 hectare ter beschikking. Daarop worden consumptie-aardappelen, wintertarwe, suikerbieten, zaaiuien, graszaad en cichorei verbouwd. Rien Sinke is buitendienstmedewerker bij CZAV.

Verwerking van afvalwater zonder restafval Het principe van de PhytoBac is afgeleid van het biobed. De basis kan een kant-en-klaar kunst-

optimale werking van de micro-organismen.

stofsysteem zijn (verkoop door enkele Franse bedrijven, o.a. Biotise en Hermex), maar ook een grote prefab of ter plaatse gestorte, gesloten betonnen bak met overkapping en irrigatie

Géén afvalwater of afvalgrond

of druppelsysteem. De bak wordt gevuld met een mengsel van stro (30%) en grond (70%). De

Groot voordeel van de PhytoBac is dat er

grond is afkomstig van het bedrijf waar de PhytoBac wordt geïnstalleerd. Vanuit de opvang-

geen restafval is in de vorm van afvalwater

of buffertank waarin alle afvalstromen worden verzameld, kan het afvalwater geleidelijk over

of afvalgrond. Afvalstromen van water met

de bak worden verdeeld zodat deze steeds optimaal vochtig is (bij voorkeur rondom de 20%,

gewasbeschermingsmiddelen worden volledig

minimaal 5% en maximaal 50%). De aanwezige micro-organismen breken de middelen af.

verwerkt en er zijn geen resten. Met de inzet

De PhytoBac wordt door een plastic kap afgeschermd van regen. De verdeling van de

van een PhytoBac - gekoppeld aan een goed

afvalstromen over de PhytoBac gebeurt door middel van een sprenkelinstallatie, verneve-

ingerichte vul- en spoelplaats - kan de belas-

laars of druppelleidingen. Voor een optimale verdamping kan de PhytoBac het beste in de

ting van gewasbeschermingsmiddelen dus

zon en op de wind worden geplaatst. De inhoud van de bak moet eens per jaar worden

sterk worden verminderd en hoeven er geen

omgezet en er moet stro worden aangevuld (15 tot 20 kg stro per m3 substraat) voor een

resten van het bedrijf afgevoerd te worden.

Bayer PhytoBac: geen restafval in de vorm van afvalwater of afvalgrond

RESI-Tool: nieuw hulpmiddel om resistentie-risico te verlagen De kans op het ontstaan van resistente onkruiden blijft een continue bedreiging in de teelt van wintertarwe. De Resi-Tool helpt telers en adviseurs bij het maken van een goed resistentiemanagementplan.

Teeltrotatie:

Zaaitijd:

Pas zoveel als mogelijk teeltrotatie toe met wortel- en graangewassen (minimaal 1 op 3) en

Vroege zaai verhoogt de kans op resisten-

integreer voorjaarsteelten (minimaal 1 op 4).

tie zeer sterk. Pas bij vroege zaai daarom

Grondbewerking:

altijd en bij latere zaai bij voorkeur een

In een onkruidpopulatie zijn altijd een aantal onkruiden aanwezig die minder gevoelig

Deze heeft een belangrijke invloed op de mate van kieming van grasachtige onkruiden. Pas

bodemherbicide in het najaar toe.

zijn voor herbiciden. Doordat deze onkruiden zich uitselecteren, ontstaan binnen de

daarom altijd een kerende grondbewerking toe en maak gebruik van een vals zaaibed.

Afwisselen van middelen:

populatie meer resistente onkruiden. Doordat deze onkruiden geleidelijk de overhand

Wissel de middelen altijd af en gebruik

nemen, neemt de werking van de herbiciden af.

nooit meer dan één keer per teeltseizoen

Continueteelt van wintertarwe en gebruik van verlaagde doseringen werken resistentie

een middel of combinatie van middelen

sterk in de hand. Omdat duist heel oppervlakkig kiemt, is ook het achterwege laten van

met eenzelfde werkingsmechanisme.

een kerende grondbewerking funest.

Effectiviteit van de onkruidbestrijding:

In het verleden werden steeds nieuwe middelen uitgevonden om het probleem op te lossen

Zet altijd middelen in die de beste wer-

wanneer onkruiden resistent werden. De eerstkomende vijf tot tien jaar zullen er echter geen

king geven. Spuit op kleine onkruiden en

producten met een nieuw of ander werkingsmechanisme op de markt komen. Dat betekent

pas de middelen toe bij groeizaam weer.

dat we zuinig moeten zijn op het huidige middelenpakket. Er moet dan ook te allen tijde

Begin in het najaar met een goed bodem-

gestreefd worden naar een zo maximaal mogelijk resultaat. Dat is immers de beste garantie

herbicide en corrigeer in het voorjaar.

om te voorkomen dat er resistente onkruiden overblijven. Er mag ook niet alleen vertrouwd

Respecteer doseringen:

worden op chemische onkruidbestrijding. Inzet van andere maatregelen zijn absoluut nodig.

Gebruik geen lagere dosering dan het

Resi-Tool maakt adviseurs en telers bewust van de problematiek van resistentie aan de

etiket aangeeft, ook niet in mengingen

hand van een zestal stappen. Door bij elke stap een keuze te maken, wordt de risicobaro-

omdat dit de selectiedruk verhoogt.

meter samengesteld. Gaat deze te ver in het rood, dan worden bijsturingadviezen gegeven De RESI tool is te vinden op

om het risico te verlagen.

www.bayercropscience.nl

7

Graan Koerier


COLOFON

,,Dit hadden we nog niet eerder meegemaakt: zóveel fusarium in gerst. Alle percelen in ons werkgebied waren in meer of mindere mate aangetast.''

,,Onze ervaring is dat er met voldoende aandacht en scherpte beslist wat extra te verdienen valt met het zelf bewaren en verkopen van graan.''

,,Pak straatgras zo vroeg mogelijk aan, dat geeft de grootste kans op een volledige bestrijding. Alleen zo voorkom je dat dit onkruid zich steeds verder uit kan zaaien.''

,,Ik wil graag op een fatsoenlijke manier werken met gewasbeschermingsmiddelen. En daar hoort in mijn ogen ook een nette afvoer van restvloeistoffen bij.''

Just Hamming, gewasbeschermingsspecialist bij CZAV/Cropsolutions.

Jan en Nico Geertzema, graantelers in Lowick, Northumberland (G-Br.).

Paul Goorden, Productmanager bij Cebeco Agrochemie B.V.

Jan de Wilde, akkerbouwer in Sint Maartensdijk.

Concept en realisatie: ฀Bayer CropScience B.V. ฀Reed Business B.V. Vormgeving en opmaak: ฀฀Claudia Roorda Fotografie: ฀Bayer CropScience B.V. Drukwerk: ฀Productiemannen B.V. Dit is een uitgave van: Bayer CropScience B.V. Energieweg 1 P.O. Box 231 NL-3640 AE Mijdrecht Onze gebruiksadviezen, zowel mondeling als schriftelijk verstrekt, berusten op uitgebreide proefnemingen. Wij adviseren naar beste weten volgens kennis van zaken van dit ogenblik, echter zonder daarvoor aansprakelijkheid op ons te nemen, omdat opslag/bewaring en toepassing zich aan onze controle onttrekken. Beschrijvingen van een product, resp. gegevens over de eigenschappen daarvan betekenen niet, dat verantwoordelijkheid wordt gedragen bij eventuele schade. Lees voor gebruik altijd eerst het etiket.

Puzzel mee en win een diner voor twee! Houdt u van lekker eten en drinken in een goed restaurant? Los dan de onderstaande woordzoeker op! Uit de goede inzendingen worden drie winnaars getrokken. Zij krijgen elk een dinerbon ter waarde van `150. De woorden hieronder zitten horizontaal, verticaal en diagonaal in alle richtingen in de puzzel verstopt. Zoek ze op en streep ze af. De overgebleven letters vormen achter elkaar gelezen de oplossing.

AARDAPPEL

LANDBOUW

PROLINE

AKKER

LUIS

PROSARO

BIETEN

MAIS

SEPTORIA

BOER

MIDDEL

TARWE

GERST

NIEUW

TELER

GEWAS

ONKRUID

TRACTOR

GRAANZIEKTEN

OOGST

TRITICALE

KEVER

PLANTEN

ZAAIEN

KOERIER

PLOEGEN

N O R O T C A R T R G A

A E T T E L E R A O N I

V P T R A N I D R R E R

D L M K I T I R W A T O

I O K B E T M L E S E T

U E O R G I I E O O I P

R G E G D T Z C Z R B E

K E E D S M N N A P P S

N N E R S T Z R A L M A

O L E P P A D R A A E W

I G R E A W U E I N R E

A R O I L U I S O T E G

K O E R I E R E V E K N

T N P N W U O B D N A L

© www.puzzelpro.nl

BON Naam: Adres: Postcode:

Plaats:

Bedrijfstype/aantal hectare granen: Stuur de ingevulde bon uit deze krant in een ongefrankeerde envelop naar:

De oplossing van de woordzoeker is:

Actievoorwaarden Deze prijsvraag loopt van 20 februari t/m 31 maart 2012. Uit de goede inzendingen worden drie prijswinnaars getrokken. Deze prijswinnaars krijgen tussen 1 en 15 april bericht. Over de uitslag kan niet worden gecorrespondeerd.

8

Graan Koerier

Bayer CropScience B.V. T.a.v. Joniek te Giffel Antwoordnummer 55074 3640 WB Mijdrecht


Graan Koerier 2012