Issuu on Google+

‫که‌ش‌و هه‌وا‬

‫‪/٣‬شەممە ‪/4 34‬شەممە ‪/5 33‬شەممە ‪37‬‬ ‫‪/٣‬شەممە ‪/4 24‬شەممە ‪/5 24‬شەممە‬ ‫هه‌ولێر ‪/٣‬شەممە ‪/4 33‬شەممە ‪/5 33‬شەممە ‪ 36‬سلێمانی ‪/٣‬شەممە ‪/4 31‬شەممە ‪/5 30‬شەممە‬ ‫‪ 32‬دهۆک ‬ ‫‪ 24‬که‌رکوک ‬ ‫‪22‬‬ ‫‪20‬‬ ‫‪18‬‬ ‫‪12‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪16‬‬ ‫‪14‬‬ ‫‪13‬‬ ‫‪19‬‬ ‫‪17‬‬ ‫‪15‬‬

‫بایی (‪ )750‬دینارە‬

‫هۆڵەندا‬ ‫شانشینى گوڵ‬ ‫ل‪ .‬پریاسکە‬

‫‪Tuesday, No, 05‬‬ ‫‪First Year, Oct 9, 2012‬‬

‫دكتۆر محه‌مه‌د جربیل‪:‬‬

‫محەمەد مورسى بۆ ‪ 60‬ساڵى تر‬ ‫میسرى لە حوکمى‬ ‫عەسکەر ڕزگار کرد‬ ‫ل‪ .‬گفتوگۆ‬

‫رۆژنامەیەکى سیاسیى گشتیى ئەهلییە‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشەممە ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫به‌ر لە کۆلێراکە قائیمقامیه‌ت له‌ پیسیی ئاوی كارگه‌كان ئاگادار كراوه‌ته‌وه‌‌‬

‫بیروڕا‬ ‫مومتاز حەیدەرى؛‬ ‫سندوقە ڕەشەکەى‬ ‫حزبى شیوعى‬

‫‪12‬‬ ‫وەرزش‬ ‫دى ماتیۆ‬ ‫بێ ڕکابەرە‬

‫ڕێوشوێنەکانى دژى کۆلێرا‪،‬‬ ‫مه‌ترسیی شێرپه‌نجه دروست دەکەن‬

‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬ ‫ل ‌ه ب ‌هرامبه‌ر قسه‌كانی سه‌ربه‌ست‬ ‫مسته‌فا ئامێدی‪ ،‬سه‌رۆكی كۆمسیۆنی‬ ‫ب��ااڵی هه‌ڵبژاردنه‌كانی عێراق كه‌‬ ‫رایگه‌یاندبوو «بێالیه‌ن ‌ه و ئه‌ندامی‬ ‫پارتی نییه‌»‪ ،‬ئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫نوێن ‌هرانی عێراق رایده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫هه‌موو ئه‌ندامانی كۆمسیۆن حزبین و‬ ‫كه‌سی سه‌ربه‌خۆی تێدا نییه‌‪.‬‬ ‫حاكم شێخ له‌تیف بۆ (به‌یان)‬ ‫وت��ی «م��ن رێ��زم ب��ۆی هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هه‌ر نۆ كه‌سه‌ك ‌ه حزبین»‪ .‬وتیشی‬ ‫«خۆشرت ‌ه بڵێن حزبین‪ ،‬وه‌ك له‌وه‌ی‬ ‫ئینكاری بكه‌ن‪ ،‬چونك ‌ه خه‌ڵك باوه‌ڕیان‬ ‫پێناكات‪ ،‬گرنگ ئه‌وه‌ی ‌ه حزبیبوونیان له‌‬ ‫ئیش و كاره‌كانیاندا ره‌نگ نه‌داته‌وه‌»‪.‬‬ ‫ن���اوب���راو راش��ی��گ�ه‌ی��ان��د «زۆر‬ ‫هه‌وڵامندا رێكبكه‌وین‪ ،‬الیه‌نه‌كانی‬ ‫ئ��ۆپ��ۆزس��ی��ۆن و دوو ح��زب�ه‌ك�ه‌ی‬ ‫ده‌سه‌اڵت‪ ،‬دوو ئه‌ندامی كۆمسیۆمنان‬ ‫به‌رده‌كه‌وێت‪ ،‬با دوو كه‌سی سه‌ربه‌خۆ‬ ‫بن‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وان رازی نه‌بوون‪ ،‬كه‌واته‌‬ ‫ئه‌و دوو كه‌س ‌ه حزبین‪.‬‬

‫‪8‬‬ ‫کۆمەاڵیەتى‬ ‫من قوربانیى‬ ‫دەستى ئەوان بووم‬

‫‪10‬‬

‫دوو هاوواڵىت لەنێو دەریاچەى دەربەندیخاندا‪ .‬فۆتۆگراف‪ :‬وەرگیراوە‬

‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬

‫بایی ‪ 31‬ملیار‬ ‫دینار گه‌نم ل ‌ه‬ ‫مه‌ترسیدایه‌‬ ‫ئه‌مساڵ ل ‌ه سنووری پارێزگای‬ ‫سلێامنی حكومه‌تی عێراق بڕی ‪96‬‬ ‫ه ‌هزار و ‪ 500‬ته‌ن گه‌منی ب ‌ه هه‌رسێ‬ ‫پله‌كه‌یه‌و ‌ه كڕیوه‌ته‌وه‌‪ .‬پل ‌ه یه‌ك‪،‬‬ ‫ته‌نی ب ‌ه ‪ 720‬ه ‌هزار و دوو ب ‌ه ‪620‬‬ ‫ه ‌هزار و سێیش ب ‌ه ‪ 520‬ه ‌هزار دینار‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌به‌ر نه‌بوونی سایلۆ ل ‌ه چه‌ند‬ ‫شوێنێك گه‌منه‌كان له‌سه‌ر ساحه‌یه‌ك‬ ‫ڕۆكراون‪ ،‬تا ئێستاش ‪ 50‬ه ‌هزار ته‌ن‬ ‫ماوه‌ته‌و ‌ه و مه‌ترسی ته‌ڕبوونی لێ‬ ‫ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ئه‌و بڕ ‌ە گه‌منه‌ی تا ئێستا‬ ‫ماوەته‌و ‌ه ب ‌ه پله‌ی مامناوه‌ندیش‬ ‫بخه‌مڵێنین‪ ،‬بایی ‪ 31‬ملیار دیناره‌‪.‬‬ ‫بڕوانه‌ الپه‌ڕە‌ی په‌یجور‪.‬‬

‫كۆمسیۆنی بااڵی‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌كان‬ ‫سه‌ربه‌خۆ نییه‌‬

‫شار ‌هزایه‌كی مایكرۆبایۆلۆجی‬ ‫دەڵێت یه‌كێك ل�ه‌و رێوشوێنانه‌ى‬ ‫حكومه‌ت بۆ ڕووب �ه‌ڕووب��وون �ه‌وه‌ی‬ ‫كۆلێرا گرتوونیە‌تی ‌ه به‌ر‪ ،‬مه‌ترسی‬ ‫ب�ڵ�اوب���وون���ه‌وه‌ی ش��ێ��رپ�ه‌ن��ج�ه‌ی‬ ‫لێده‌كرێت‪.‬‬ ‫دك���ت���ۆر ج����� ‌هزا م��ح��ه‌م��ه‌د‪،‬‬ ‫خ��وێ��ن��دك��اری م��اس��ت�ه‌ر ل � ‌ه ب��واری‬ ‫(مایكرۆبایۆلۆجی) ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ی واڵت‪،‬‬ ‫ب ‌ه (ب �ه‌ی��ان)ی راگه‌یاند «نه‌بوونی‬ ‫توێژینه‌و ‌ه ل ‌ه ب��واری نه‌خۆشییه‌كه‌‬ ‫هۆكاری دووب���ار ‌ه سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌‬ ‫و بنه‌بڕنه‌بوونیه‌تی‪ ،‬چونك ‌ه تا‬

‫به‌كرتیای به‌رپرس ل ‌ه نه‌خۆشییه‌ك ‌ه دیاریی‬ ‫نه‌كرێت‪ ،‬چاره‌سه‌ره‌كه‌ی نادۆزرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كۆلێرا یه‌ك جۆر سیرۆتایپ‬ ‫نیی ‌ه و نازانرێت (‪)O139 ,O76 ,O1‬‬ ‫كامیانه‌»‪ ،‬وتیشی «نه‌خۆشییه‌ك ‌ه تا‬ ‫ئێستا س ‌ێ جار باڵوبووه‌ته‌وه‌‪ ،‬نه‌توانراوه‌‬ ‫توێژینه‌وه‌ی زانستی له‌سه‌ر بكرێت»‪،‬‬ ‫ناوبراو مه‌ترسییه‌كی دیكه‌ی خست ‌ه ڕوو‬ ‫وىت «ئه‌گه‌ر پیسبوونی سه‌رچاوه‌ی ئاو‬ ‫به‌هۆی زێرابه‌و ‌ه بێت‪ ،‬به‌كارهێنانی زۆری‬ ‫كلۆریش هۆكارێك ده‌بێت بۆ تووشبوون به‌‬ ‫شێرپه‌نجه‌ی میزه‌ڵدان و كۆم»‪.‬‬ ‫دكتۆر ج ‌هزا باسی له‌وه‌ش كرد «له‌هه‌ر‬ ‫حاڵه‌تێكی وادا هانا ده‌برێت بۆ زانكۆكان‬ ‫تا توێژینه‌وه‌ی زانستی له‌سه‌ر بكه‌ن‪ ،‬به‌اڵم‬

‫لێر‌ه هه‌ل نه‌ڕە‌خسێرناو ‌ه بۆ ئه‌و كاره‌»‪.‬‬ ‫ب ‌ه پێی نوورساوێكی به‌ڕێوه‌ب ‌هرایه‌تی‬ ‫كۆنرتۆڵی ج��ۆری ل ‌ه پارێزگای سلێامنی‬ ‫ك ‌ه ب���ه‌رواری ‪9/17‬ی ل �ه‌س �ه‌ره‌‪ ،‬ب �ه‌ر له‌‬ ‫ب�ڵاوب��وون �ه‌وه‌ی كۆلێرا‪ ،‬قائیمقامیه‌تی‬ ‫مه‌ڵبه‌ندی سلێامنی و خۆپاراستنی‬ ‫ته‌ندروستی سلێامنی و چاودێریی بازرگانی‪،‬‬ ‫ل ‌ه پیسبوونی ئاوی كانزایی (‪ )20‬كارگه‌‬ ‫ئاگاداركراونه‌ته‌و ‌ه ك ‌ه پشكنینیان بۆ كراو ‌ه و‌‬ ‫ته‌نها دوو كارگه‌یان ل ‌ه پشكنیندا ده‌رچوون‪.‬‬ ‫ع��وس�مان ئ �ه‌ب��وب �ه‌ك��ر‪ ،‬س �ه‌رۆك��ی‬ ‫لیژنه‌كانی قائیمقامیه‌تی سلێامنی ته‌ئكیدی‬ ‫ل ‌ه نوورساوكه‌ی به‌ڕێوه‌ب ‌هرایه‌تی كۆنرتۆڵی‬ ‫جۆری كرده‌و ‌ه و ئاماژە‌ی به‌و ‌ه كرد ك ‌ه ئه‌م‬ ‫پشكنینان ‌ه ده‌ورین و پانز ‌ه ڕۆژ جارێكن‪.‬‬

‫كۆتایی مانگی ڕاب����ردوو ل ‌ه‬ ‫پارێزگای سلێامنی چه‌ندین حاڵه‌تی‬ ‫نه‌خۆشیی كۆلێرا ب ‌ه فه‌رمی تۆمار‬ ‫ك��ران‪ ،‬تا ئێستاش نزیكه‌ی ‪1400‬‬ ‫كه‌س ب ‌ه گومانی ئه‌و په‌تای ‌ه داخڵی‬ ‫نه‌خۆشخان ‌ه ك���راون‪ ،‬ت��ا ئێستاش‬ ‫‪ 192‬حاڵه‌تی كۆلێرا تۆمار ك�راون‬ ‫و چوار كه‌سیش ب ‌ه په‌تاك ‌ه گیانیان‬ ‫له‌ده‌ستداوه‌‪.‬‬ ‫(به‌یان) بۆ وه‌رگرتنی دوایین‬ ‫گ��ۆڕان��ك��اری��ی�ه‌ك��ان‪ ،‬چه‌ند جارێك‬ ‫پ �ه‌ی��وه‌ن��دی ب � ‌ه دك��ت��ۆر رێ��ك �ه‌وت‬ ‫حه‌مه‌ڕە‌شید‪ ،‬وه‌زیری ته‌ندروستییه‌وه‌‬ ‫ك��رد‪ ،‬ب �ه‌اڵم وه‌اڵم��ی ته‌له‌فۆنه‌كه‌ی‬ ‫نه‌دایه‌وه‌‪.‬‬

‫تۆمه‌تبارانی سووتاندنی باره‌گاكانی یه‌كگرتوو ئاماده‌ی دادگا نابن‬ ‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬ ‫دوای ئ �ه‌وه‌ی دادگ��ا رۆژی ‪10/7‬ی‬ ‫دانا بۆ دادگایی تۆمه‌تبارانی سووتاندنی‬ ‫باره‌گاكانی یه‌كگرتوو ل ‌ه بادینان‪ ،‬بەاڵم هیچ‬ ‫كام ل ‌ه تۆمه‌تباره‌كان ئاماد ‌ه نه‌بوون‪.‬‬ ‫پارێزه‌ر محه‌مه‌د هاودیانی‪ ،‬سه‌رۆكی‬ ‫تیمی پارێز ‌هرانی یه‌كگرتووی ئیسالمی بۆ‬ ‫دۆسیه‌كانی بادینان‪ ،‬ب ‌ه (به‌یان)ی راگه‌یاند‬

‫«به‌پێی یاسا ده‌بوو دادگا دادگایی به‌رده‌وام‬ ‫بكردای ‌ه ی��ان ب��ڕی��اری ده‌ستگیركردنی‬ ‫تۆمه‌تباران بدات و كاته‌كه‌ی دوابخات‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك تاوانی جیاواز‬ ‫ئه‌نجام دراون‪ ،‬له‌وانه‌ش‪ :‬بردنی كه‌لوپه‌ل و‬ ‫ته‌قه‌كردن ل ‌ه باره‌گا و سووتاندنی باره‌گا‪،‬‬ ‫دادگا ب ‌ه مه‌به‌ستی جیاكردنه‌وه‌ی پ ‌هڕاوی‬ ‫ه�ه‌ر تۆمه‌تبارێك و دادگاییكردنی به‌‬ ‫مادده‌یه‌كی تایبه‌ت‪ ،‬بڕیاری دا پ ‌هڕاوه‌كه‌‬

‫بگه‌ڕێنێته‌و ‌ه بۆ دادگ��ای لێكۆڵینه‌وه‌ی‬ ‫دهۆك»‪.‬‬ ‫له‌باره‌ی ئه‌وه‌ی ده‌وترێت یه‌كگرتوو‬ ‫پێشرت رێكه‌وتنی له‌گه‌ڵ پارتی ك��ردووه‌‪،‬‬ ‫بۆی ‌ه ئه‌و دۆسییه‌ی ‌ه وایلێدێت‪ ،‬محه‌مه‌د‬ ‫هاودیانی وتی «یه‌كگرتوو له‌گه‌ڵ پارتی‬ ‫رێ��ك��ن �ه‌ك �ه‌وت��ووه‌‪ ،‬ئ��ه‌و ق �ه‌ره‌ب��ووه‌ش��ی‬ ‫وه‌ریگرتووه‌‪ ،‬قه‌ره‌بووی حكومه‌ت بووه‌‪،‬‬ ‫به‌رده‌وامبوونی یه‌كگرتوو له‌سه‌ر ئه‌و‬

‫دۆسییه‌ی ‌ه ئه‌و ‌ه ده‌سه‌ملێنێت یه‌كگرتوو ب ‌ه‬ ‫هیچ جۆرێك ته‌نازول ناكات و ته‌نازولی‬ ‫ن��ه‌ك��ردوو ‌ه ل � ‌ه دۆس��ی �ه‌ك �ه‌‪ ،‬ئێم ‌ه وه‌ك‬ ‫یاساناسان و پارێز ‌هرانی دۆسیه‌ی بادینان‪،‬‬ ‫ب��وار ن��اده‌ی��ن ب ‌ه تۆمه‌تباران ل ‌ه دادگ��ا‬ ‫هه‌ڵبێن»‪ .‬ناوبراو ئه‌وه‌شی خست ‌ه روو كه‌‬ ‫دۆسیه‌ی باره‌گاكانی زاخۆ و قه‌رسۆكیش‬ ‫ئێستا ل ‌ه دادگ��ای تاوانه‌كانی دووه‌م��ی‬ ‫دهۆكن‪.‬‬

‫دانه‌مه‌زراوه‌كان‬ ‫ده‌نگه‌كانیان پوچه‌ڵ‬ ‫ده‌كه‌نه‌وه‬

‫‌‬

‫دلێر عه‌بدوڕڕە‌حامن‬

‫ژم����اره‌ی����ه‌ك ل���ه‌ ده‌رچ�����وو ‌ه‬ ‫دان���ه‌م���ه‌زراوه‌ك���ان���ی زان���ك���ۆ و‬ ‫په‌یامنگاكانی خانه‌قین له‌گه‌ڵ لیژنه‌ی‬ ‫ب�ه‌رگ��ری��ك��ردن ل�ه‌ بـه‌رژەوه‌ندییه‌‬ ‫گ��ش��ت��ی��ی�ه‌ك��ان ك���ۆب���وون���ه‌وه‌‪ ،‬له‌‬ ‫كۆبوونه‌وه‌كه‌یاندا باس له‌ هۆكاری‬ ‫دان��ەم �ه‌زران��دن��ی��ان ك��را و له‌سه‌ر‬ ‫پێشنیاری ده‌رچوو ‌ه دانه‌مه‌زراوه‌كان‪،‬‬ ‫بڕیاردرا ده‌نگه‌كانیان له‌ هه‌ڵبژاردنی‬ ‫داهاتوودا پوچه‌ڵ بكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌كی نێو كۆبوونه‌وه‌كه‌‬ ‫ب ‌ه (ب �ه‌ی��ان)ی راگه‌یاند «جگه‌ له‌‬ ‫پ��وچ�ه‌ڵ��ك��ردن�ه‌وه‌ی ده‌نگه‌كامنان‪،‬‬ ‫ب��ڕی��ارم��ان داوه‌ ب �ه‌ سووتاندنی‬ ‫بڕوانامه‌كامنان و ب�ه‌رزك��ردن�ه‌وه‌ی‬ ‫داواك��اری بیمه‌ی بێكاری بۆ الیه‌نه‌‬ ‫په‌یوه‌ندیداره‌كان»‪.‬‬


‫‪3‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫تورکیا سووریا‬ ‫‪1‬ـ شه‌شه‌م سوپایه‌ له‌ رووی ژمار ‌ه‬ ‫و هێز و ئامێری س�ه‌رب��ازی‪ ،‬له‌سه‌ر‬ ‫ئاستی جیهان‪.‬‬ ‫‪2‬ـ دووه‌م هێزی هاوپه‌یامنیه‌تی‬ ‫ناتۆیه‌ دوای ویالیه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی‬ ‫ئه‌مریكا‪.‬‬ ‫‪3‬ـ به‌رهه‌می نیشتیامنی یه‌ك‬ ‫ترلیۆن دۆالره‌ له‌ ساڵێكدا‪.‬‬ ‫‪4‬ـ ژماره‌ی دانیشتوانی ‪ 78‬ملیۆن‬ ‫كه‌سه‌‪.‬‬ ‫‪5‬ـ داهاتی سااڵنه‌ی تاكه‌كه‌س ‪12‬‬ ‫هه‌زار و ‪ 300‬دۆالره‌‪.‬‬ ‫‪6‬ـ ی�ه‌ده‌گ��ی ئاڵتوون و پ��اره‌ی‬ ‫به‌نرخی ‪ 87‬ملیار دۆالره‌‪.‬‬ ‫‪7‬ـ داهاتی وه‌زاره‌تی به‌رگریی ‪25‬‬ ‫ملیار دۆالره‌‪.‬‬ ‫‪8‬ـ سوپای نیزامی ‪ 612‬ه�ه‌زار‬ ‫س �ه‌رب��ازی ئ��ام��اده‌ و ‪ 429‬ه��ه‌زاری‬ ‫یه‌ده���گی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪9‬ـ خاوه‌نی ‪ 1940‬فرۆكه‌ و ‪874‬‬ ‫هه‌لیكۆپته‌ره‌‪.‬‬ ‫‪10‬ـ چوار ه�ه‌زار و ‪ 246‬تانكی‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪11‬ـ ‪ 269‬پارچه‌ی ده‌ریایی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪12‬ـ هه‌شت كه‌ناری ئاوی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪13‬ـ خ��اوه‌ن��ی ‪ 645‬كه‌شتیی‬ ‫بازرگانییه‌‪ ،‬كه‌ ده‌توانرێت بۆ جه‌نگیش‬ ‫به‌كار بێت‪.‬‬ ‫‪14‬ـ ‪ 99‬فڕۆكه‌خانه‌ی هه‌یه‌ و له‌‬ ‫هه‌موویاندا شوێنی فڕین و نیشتنه‌وه‌ی‬ ‫تایبه‌تی فڕۆكه‌ی جه‌نگیی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪15‬ـ ‪ 110‬كه‌شتی چاودێری كه‌نار‬ ‫ده‌ریای هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪16‬ـ ‪ 16‬فیرقات و ‪ 75‬فڕۆكه‌ی‬ ‫ده‌ریایی و ‪ 100‬كه‌شتیی گوێزه‌ره‌وه‌ی‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪17‬ـ ‪ 16‬ژێرده‌ریایی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪18‬ـ ‪ 108‬كه‌شتیی جه‌نگی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪19‬ـ ‪ 48‬هه‌زار و ‪ 600‬سه‌ربازی‬ ‫ده‌ریایی هه‌یه‌‪.‬‬

‫‪1‬ـ ‪35‬ە‌مین سوپایه‌ له‌ رووی‬ ‫ژم��اره‌ و هێز و ئامێری سه‌ربازی‪،‬‬ ‫له‌سه‌ر ئاستی جیهان‪.‬‬ ‫‪2‬ـ له‌ هێزی هاوپه‌یامنیه‌تی‬ ‫ناتۆدا ئه‌ندام نییه‌‪.‬‬ ‫‪3‬ـ به‌رهه‌می نیشتیامنی ‪57‬‬ ‫ملیار دۆالره‌ له‌ ساڵێكدا‪.‬‬ ‫‪4‬ـ ژم���اره‌ی دانیشتوانی ‪23‬‬ ‫ملیۆن و ‪ 695‬هه‌زار كه‌سه‌‪.‬‬ ‫‪5‬ـ داهاتی سااڵنه‌ی تاكه‌كه‌س‬ ‫دوو هه‌زار و ‪ 600‬دۆالره‌‪.‬‬ ‫‪6‬ـ یه‌ده‌گی ئاڵتوون و پاره‌ی‬ ‫ب�ه‌ن��رخ��ی ‪ 18‬ملیار دۆالره‌‪ ،‬كه‌‬ ‫پێشبینی ده‌كرێت له‌ ئێستادا به‌هۆی‬ ‫لێكه‌وته‌كانی ش��ۆڕش �ه‌وه‌ هیچی‬ ‫نه‌مابێت‪.‬‬ ‫‪7‬ـ داهاتی وه‌زاره‌ت��ی به‌رگریی‬ ‫ملیارێك و ‪ 800‬ملیۆن دۆالره‌‪.‬‬ ‫‪8‬ـ سوپای نیزامی ‪ 304‬هه‌زاری‬ ‫ئ��ام��اده‌ و ‪ 450‬ه���ه‌زاری یه‌ده‌گی‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪9‬ـ خاوه‌نی ‪ 934‬فرۆكه‌ و ‪208‬‬ ‫هه‌لیكۆپته‌ره‌‪.‬‬ ‫‪10‬ـ چوار هه‌زار و ‪ 950‬تانكی‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪11‬ـ ‪ 19‬پارچه‌ی ده‌ریایی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪12‬ـ هه‌شت كه‌ناری ئاوی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪13‬ـ خ��اوه‌ن��ی ‪ 41‬كه‌شتیی‬ ‫ب��ازرگ��ان��ی��ی�ه‌‪ ،‬ك �ه‌ ده‌ت��وان��رێ��ت بۆ‬ ‫جه‌نگیش به‌كار بێت‪.‬‬ ‫‪14‬ـ ‪ 104‬فڕۆكه‌خانه‌ی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪15‬ـ ‪ 10‬كه‌شتیی چاودێری كه‌نار‬ ‫ده‌ریای هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪16‬ـ چوار هه‌ڵگره‌وه‌ و دانه‌ری‬ ‫مینی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪17‬ـ هیچ ژێرده‌ریاییه‌كی نییه‌‪.‬‬ ‫‪18‬ـ س �ێ‌ كه‌شتیی جه‌نگیی‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪19‬ـ هیچ ژم��اره‌ی��ه‌ك دی��اری‬ ‫نه‌كراوه‌‪.‬‬

‫بەراوردى سووريا و توركيا‬

‫جگه‌ له‌و به‌راورده‌ی كرا‪ ،‬توركیا ‪26‬‬ ‫كه‌شتی هه‌یه‌ ل ‌ه ج��ۆری ‪ LCM302‬ك ‌ه‬ ‫ده‌توانێت ‪ 60‬ته‌ن خۆراك و ‪ 140‬سه‌رباز‬ ‫هه‌ڵبگرێت‪ ،‬هه‌روه‌ك ‪ 30‬كه‌شتی جۆری‬ ‫‪ EDIC LCT‬دروستكراوی ناوخۆیی هه‌یه‌‬ ‫كه‌ ده‌توانێت ‪ 100‬سه‌رباز و پێنج تانك‬ ‫هه‌ڵبگرێت‪ ،‬هه‌روه‌ها كه‌شتیی وشكانی‬ ‫و ده‌ریایی هه‌یه‌ به‌ ناوی (عوسامنغازی)‬ ‫كه‌ ده‌توانێت ‪ 900‬سه‌رباز و ‪ 15‬تانك‬ ‫و هه‌لیكۆپته‌ریش هه‌ڵبگرێت‪ ،‬دوو‬ ‫كه‌شتیی دیكه‌ی (ئۆرتوغرول)ی هه‌یه‌ كه‌‬ ‫هه‌ریه‌كه‌یان دەتوانێت ‪ 395‬سه‌رباز و‬ ‫‪ 2200‬ته‌ن شمه‌ك هه‌ڵبگرێت‪.‬‬ ‫كه‌شتیگه‌لی توركی‪ ،‬دوو كه‌شتی‬

‫(ساروكابی) هه‌یه‌ بۆ گواستنه‌وه‌ و جه‌نگ‬ ‫و دانانی بۆمب‪ ،‬هه‌ریه‌كه‌یان ‪ 600‬سه‌رباز‬ ‫و ‪ 11‬تانك و هه‌لیكۆپته‌ر هه‌ڵده‌گرێت‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ك ‪ 21‬هه‌ڵگره‌وه‌ی مینى هه‌یه‌ له‌‬ ‫جۆری فه‌ره‌نسی و ئه‌مریكی‪ ،‬ك ‌ه تیمێكی‬ ‫غه‌واص و سه‌رباز ده‌گرێت‪.‬‬ ‫چ����وار ف���ڕۆك���ه‌ی ده‌ری���ای���ی بۆ‬ ‫ئاشكراكردنی ژێرده‌ریایی و چاودێریكردنی‬ ‫ئاویی هه‌یه‌‪ ،‬خاوه‌نی حه‌وت دانه‌ی دیكه‌یه‌‬ ‫بۆ مه‌شق‪ ،‬هه‌روه‌ك سێ‌ فڕۆكه‌ی جۆری‬ ‫‪ 235-CN‬هه‌یه‌ بۆ زانیاریی كۆكردنه‌وه‌‪،‬‬ ‫چ��وار ف��ڕۆك �ه‌ی ج��ۆری (ب�لاك ه��ۆك)ی‬ ‫ئه‌مریكی كه‌ لە ناو ئاو و وشكانییش‬ ‫به‌كاردێت‪ ،‬سێ‌ دژە‌ژێرده‌ریایشی هه‌یه‌‪.‬‬

‫ئ �ه‌و فیرقاتاتانه‌شی كه‌ هه‌یه‌تی‬ ‫هه‌شت شوێنی موشه‌ك هاویشتنی هه‌یه‌‪،‬‬ ‫له‌ جۆری (هاربۆن بلوك ‪ )1‬و موشه‌ك‬ ‫(سپارۆ)‪ ،‬هه‌روه‌ك له‌سه‌ر فیرقاتاته‌كانی‬ ‫دیكه‌ ‪ 16‬شوێنی موشه‌ك هاویشنت و‬ ‫هاویشتنی تۆربید‪ ،‬جگه‌ له‌ شوێنی فڕینی‬ ‫هه‌لیكۆپته‌ر‪.‬‬ ‫توركیا داوای ‪ 100‬فڕۆكه‌ی (ئێف‬ ‫‪)35‬ی ئه‌مریكی ك��ردووه‌‪ ،‬جگه‌ له‌وه‌ش‬ ‫ل ‌ه م��اوه‌ی راب��ردوودا چه‌ند فڕۆكه‌یه‌كی‬ ‫جه‌نگی بێفرۆكه‌وانی ئه‌مریكی وه‌رگرتووه‌‪،‬‬ ‫له‌ دروستكردنی شوێنی ئاگاداركردنه‌وه‌ی‬ ‫راداری (مه‌التیا)ی ناوچه‌ی (كوراجیك)‬ ‫ی رۆژهە‌اڵتی توركیاش ته‌واو بووه‌‪ ،‬كه‌‬

‫سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانه‌ و نارساو ‌ه‬ ‫به‌ ‪ X-Band‬و به‌ تایبه‌تی به‌كاردێت دژی‬ ‫ئێران‪.‬‬ ‫ل��ه‌ رووی ئ��اس�مان��ی��ی��ش�ه‌وه‌ هیچ‬ ‫ده‌روازه‌ی��ه‌ك نییه‌ بۆ ب �ه‌راوردی توركیای‬ ‫خاوه‌نی فڕۆكه‌ی (ئێف ‪ )14‬و (ئێف ‪)16‬‬ ‫ی ئه‌مریكی له‌گه‌ڵ سووریا كه‌ ده‌توانێت‬ ‫جه‌نگی وشكانی بكات‪ ،‬ئه‌وه‌ش ته‌مه‌نی‬ ‫زۆر كورته‌ به‌ به‌راورد ب ‌ه توركیا‪.‬‬ ‫تێبینی‪ :‬بۆ ب�ه‌راوردی سوپای توركیا‬ ‫و سووریا‪ ،‬پشت به‌ (عه‌ره‌بیه‌نێت) و‬ ‫(‪ )World Fact Book‬به‌سرتاوه‌ ك ‌ه سااڵنه‌‬ ‫ده‌زگای موخابه‌راتی ئه‌مریكی (‪ )CIA‬و‬ ‫گڵۆباڵ فایه‌ر پاوه‌ر (‪ )GFP‬ده‌ریده‌كه‌ن‪.‬‬

‫ئه‌ندامێكی لیژنه‌ی یاسایی‪ :‬دامه‌زراندن ل ‌ه الیه‌ن لیژنه‌یه‌كه‌وه‌ پێچه‌وانه‌ی یاسایه‌‬ ‫سه‌رۆكی لیژنه‌ی دامه‌زراندن ره‌خنه‌ی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا به‌ سیاسی ده‌زانێت‬ ‫سه‌ید نامی‬ ‫ئه‌ندامێكی په‌رله‌مانی كوردستان‬ ‫ئه‌و میكانیزمی دامه‌زراندنه‌ی ئێستا له‌‬ ‫هه‌رێمی كوردستان په‌یڕەو ده‌كرێت‪،‬‬ ‫به‌ نایاسایی ده‌زانێت‪ ،‬سه‌رۆكی لیژنه‌ی‬ ‫بااڵی دامه‌زراندنی سلێامنیش ره‌خنه‌ی‬ ‫په‌رله‌مانتاران له‌ شێوازی دامه‌زراندن‬ ‫به‌بێ‌ بنه‌ما ده‌زانێت‪.‬‬ ‫به‌پێی زانیارییه‌كانی (به‌یان) له‌‬ ‫چه‌ند داموده‌زگای حزبی و حكومی ناو‬ ‫و ژماره‌ی فۆڕمی ژماره‌یه‌ك له‌و كه‌سانه‌‬ ‫وه‌رگ��ی �راوه‌ كه‌ فۆڕمی دامه‌زراندنیان‬ ‫پڕكردووه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌ مه‌به‌ستی پێشخستنی‬ ‫ناوه‌كانیان بۆ دامه‌زراندن‪.‬‬ ‫(ل‪ .‬د)‪ ،‬فه‌رمانبه‌ر له‌ یه‌كێك له‌‬ ‫فه‌رمانگه‌ حكومییه‌كان به‌ (به‌یان)ی‬ ‫راگه‌یاند «له‌م چه‌ند رۆژە‌ی پێشوودا له‌‬ ‫دائیره‌كه‌مان پێیانوتم ژم��اره‌ی فۆڕمی‬ ‫خزمی نزیكت هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی فۆڕمه‌كه‌ی‬ ‫بخه‌ینه‌ پێشه‌وه‌ بۆ دامه‌زراندن‪ ،‬من له‌و‬ ‫كاته‌دا كه‌سم بیر نه‌بوو‪ ،‬به‌اڵم ئاگادار بووم‬ ‫چه‌ند كه‌سێك ناوی سیانی خزمه‌كانیان و‬ ‫ژم��اره‌ی فۆڕمه‌كانیان دایه‌ به‌رپرسێكی‬ ‫دائیره‌كه‌»‪.‬‬ ‫ئ���ارام ق���ادر‪ ،‬ئ �ه‌ن��دام��ی لیژنه‌ی‬ ‫یاسایی په‌رله‌مانی كوردستان ئه‌م شێوازه‌‬ ‫دام �ه‌زران��دن �ه‌ی ه�ه‌رێ��م ب�ه‌ نایاسایی‬ ‫له‌قه‌ڵه‌م ده‌دات و ده‌ڵێت «دوو ساڵه‌‬

‫دامه‌زراندن له‌ الیه‌ن لیژنه‌یه‌كه‌وه‌ ئه‌نجام‬ ‫ده‌درێ��ت‪ ،‬ئ �ه‌وه‌ش پێچه‌وانه‌ی یاسایه‌‪،‬‬ ‫چونكه‌ دوو ساڵه‌ یاسای ئه‌نجومه‌نی‬ ‫ڕاژە‌ له‌ الی�ه‌ن په‌رله‌مانه‌وه‌ ده‌رچ��ووه‌‪،‬‬ ‫هه‌رچه‌نده‌ وه‌كو ئۆپۆزسیۆن كۆمه‌ڵێك‬ ‫تێبینیامن هه‌بوو له‌سه‌ر یاساكه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫یاساكه‌ په‌سه‌ندكرا و ئۆپۆزسیۆن له‌وێش‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬به‌اڵم تا ئێستا ئه‌و یاسایه‌ پێشێل‬ ‫ك���راوه‌ و جێبه‌جێنه‌كراوه‌»‪ ،‬ن��اوب�راو‬

‫به‌پێویستی ده‌زانێت دامه‌زراندن به‌ پێی‬ ‫ئه‌و یاسای ‌ه بێت‪ ،‬ئاماژە‌شی به‌وه‌ كرد‬ ‫«ئه‌مه‌ وایكردووه‌ كه‌موكورتی زۆر هه‌بێت‬ ‫له‌ پڕۆسه‌كه‌دا‪ ،‬بۆ منوونه‌ ئافره‌تان ناڕازین‬ ‫له‌ ڕێژە‌كه‌ی خۆیان‪ ،‬ده‌رچ��ووی زانسته‌‬ ‫ئیسالمییه‌كان و به‌شی فه‌لسه‌فه‌ی زانكۆ‬ ‫ناڕازین له‌ به‌شی خۆیان‪ ،‬هه‌روه‌ها زۆرێك‬ ‫ناو ده‌رچ��وون و دوات��ر سڕاونه‌ته‌وه‌ به‌‬ ‫بیانووی نادروست‪ ،‬قوتابی هه‌یه‌ ‪76‬ی‬

‫هێناوه‌ و ده‌رچووی دووساڵ پێش ئێستای ‌ه‬ ‫و بنه‌ماڵه‌ی شه‌هیده‌‪ ،‬به‌اڵم وه‌رنه‌گیراوه‌‬ ‫و ن��اوی نه‌هاتووه‌ته‌وه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم قوتابی‬ ‫هه‌یه‌ پله‌ی په‌سه‌ندی هه‌یه‌‪ ،‬بنه‌ماڵه‌ی‬ ‫شه‌هیدیش نییه‌ و وه‌رگیراوه‌«‪.‬‬ ‫ئه‌و ئه‌ندامه‌ی په‌رله‌مان راشیگه‌یاند‬ ‫«وا ه��ه‌س��ت ده‌ك���ه‌ی���ن پ��ڕۆس �ه‌ك �ه‌‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی شه‌فاف ن��اڕوات به‌ڕێوه‌‪،‬‬ ‫پێویسته‌ له‌ كاتی هه‌ڵبژاردنی ناوه‌كاندا‬

‫به‌ پێی خاڵبه‌ندی سیستمی كۆمپیوته‌ری‪،‬‬ ‫ده‌بوایه‌ ڕاگه‌یاندنه‌كان و كه‌سانێكی‬ ‫پسپۆڕ ئاماده‌بوونایه‌‪ ،‬تا خه‌ڵك بزانێت به‌‬ ‫چ شێوه‌یه‌ك پڕۆسه‌كه‌ ئه‌نجام دراوه‌»‪.‬‬ ‫مه‌حمود عوسامن‪ ،‬سه‌رۆكی لیژنه‌ی‬ ‫دام��ه‌زران��دن ل�ه‌ پ��ارێ��زگ��ای سلێامنی‪،‬‬ ‫س��ه‌ب��اره‌ت ب���ه‌وه‌ی گ��وم��ان ده‌ك��رێ��ت‬ ‫له‌ جیاكردنه‌وه‌ی ن��اوی دام �ه‌زراوان��دا‬ ‫ساخته‌كاری بكرێت‪ ،‬بۆ (به‌یان) وتی‬

‫«چۆن كاری وا ده‌بێت‪ ،‬من لیژنه‌ی سكااڵم‬ ‫بۆچی داناوه‌‪ ،‬من ته‌حه‌دا ده‌كه‌م بۆ ته‌نیا‬ ‫كه‌سێك بۆ دامه‌زراندن كه‌سێكی دیكه‌‬ ‫خرابێته‌ جێگه‌ی»‪.‬‬ ‫ده‌رباره‌ی ناڕازیبوونی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫پارێزگای سلێامنی و ژماره‌یه‌ك په‌رله‌مانتار‬ ‫له‌و شێوازی راگه‌یاندنه‌ی دام��ه‌زراوان‪،‬‬ ‫مه‌حمود عوسامن وتی «به‌داخه‌وه‌ ئه‌ندام‬ ‫په‌رله‌مانه‌كان زی��اده‌ڕە‌وی��ی��ان ده‌ك��رد‪،‬‬ ‫كه‌سێك ته‌له‌فۆنیان بۆ ده‌كات و ده‌ڵێت‬ ‫خه‌ڵك خراوه‌ته‌ پێش ناوه‌كه‌م‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫بێ‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی ئه‌م كه‌سه‌ له‌ چ‬ ‫كۆلێژ و به‌شێكه‌‪ ،‬له‌ چ قه‌زایه‌كه‌‪ ،‬لێدوان‬ ‫ده‌دات‪ .‬ئێمه‌ ومتان ئێم ‌ه هه‌ڵه‌مان نییه‌‪،‬‬ ‫چیتان هه‌یه‌ به‌ دیكۆمێنت بیخه‌نه‌ روو‪،‬‬ ‫به‌ نیسبه‌ت ئه‌نجومه‌نی پارێزگاشه‌وه‌‪،‬‬ ‫خۆیان بۆ خۆیان بابه‌تی سیاسییان هه‌یه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ پارێزگادا و په‌یوه‌ندییان نییه‌ به‌‬ ‫كاری ئێمه‌وه‌‪ ،‬خۆیان ده‌ڵێن بۆ ماوه‌ی‬ ‫ساڵێكه‌ بایكۆتی كاره‌كانی حكومه‌متان‬ ‫كردووه‌‪ ،‬بۆیه‌ بابه‌تی ئه‌وان په‌یوه‌ندی به‌‬ ‫خۆیانه‌و ‌ه هه‌یه‌»‪.‬‬ ‫س��ه‌رۆك��ی ل��ی��ژن�ه‌ی دام��ه‌زران��دن‬ ‫ده‌شڵێت «ئێم ‌ه به‌ پێی رێنامییه‌كانی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی وه‌زی���ران و لیژنه‌ی بااڵ‪،‬‬ ‫خاڵبه‌ندی ب��ۆ ف��ۆڕم�ه‌ك��ان ده‌ك �ه‌ی��ن و‬ ‫فه‌رمانگه‌كانیش داوای چی بكه‌ن ئه‌وه‌ی‬ ‫بۆ داده‌نێین‪ ،‬كێ‌ خاڵی زیاتر بێت ئه‌وه‌‬ ‫وه‌رده‌گیرێ‌»‪.‬‬


‫‪2‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫«ده‌بێت له‌ ژێر چاودێری و ركێفی په‌رله‌مانی كوردستاندا‪ ،‬ده‌سته‌یه‌كی هه‌ڵبژاردنه‌كان پێكبهێرنێت»‬

‫داوا ده‌كرێت ده‌نگدان ب ‌ه سیستمی ئه‌لیكترۆنی بێت‬

‫سه‌ید نامی‬ ‫ب��ۆ رێ��گ��ری��ی ل�� ‌ه دی����ارده‌ی‬ ‫ساخته‌كاری ل ‌ه هه‌ڵبژاردنه‌كاندا‪،‬‬ ‫داوا ده‌كرێت پڕۆسه‌ی ده‌نگدان له‌‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌كانی هه‌رێمی كوردستان‬ ‫بكرێت ب ‌ه سیسته‌می ئه‌لیكرتۆنی‪،‬‬ ‫ه��اوك��ات داوای دام��ه‌زران��دن��ی‬ ‫كۆمسیۆنێكی تایبه‌ت ب ‌ه هه‌رێمی‬ ‫كوردستان ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ئارام قادر‪ ،‬سه‌رۆكی فراكسیۆنی‬ ‫كۆمه‌ڵ باسی له‌و پێشنیاز ‌ه كرد ك ‌ه له‌‬ ‫رووی هونه‌رییه‌و ‌ه حكومه‌تی هه‌رێم‬ ‫داوا بكات په‌نجه‌مۆری ئه‌لیكرتۆنی‬ ‫به‌كار بهێنێت ل ‌ه پێناوی رێگری له‌‬ ‫ساخته‌كاری‪ ،‬ئاماژە‌شی به‌و ‌ه كرد كه‌‬ ‫حكومه‌ت ده‌توانێت ب ‌ه ئاسانی ئه‌و‬

‫كار ‌ه بكات‪ ،‬ناوبراو هۆكاره‌كه‌شی بۆ ئه‌و ‌ه‬ ‫گێڕایه‌و ‌ه ك ‌ه «هاوواڵتییه‌ك ده‌نگی دا‪،‬‬ ‫كه‌سێكی دیك ‌ه ناتوان ‌ێ به‌و ناوه‌و ‌ه ده‌نگ‬ ‫بدات»‪ ،‬هه‌روه‌ك جه‌خت له‌و ‌ه ده‌كاته‌وه‌‬ ‫ك ‌ه «پێویست ‌ه له‌سه‌ر ئامار ئ �ه‌و كاره‌‬ ‫بكرێت‪ ،‬ك ‌ه یه‌كێك ‌ه ل ‌ه بڕیاره‌كانی یاسای‬ ‫بودجه‌ی ساڵی ‪2012‬ی حكومه‌تی عێراق‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش بۆ كه‌ركووك سوودی ده‌بێت»‪.‬‬ ‫عه‌لی ق���ادر‪ ،‬س �ه‌رۆك��ی ده‌سته‌ی‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌كانی هه‌رێمی كۆمیسیۆنی‬ ‫بااڵی سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردنه‌كانی عێراق‪،‬‬ ‫ب ‌ه (به‌یان)ی راگه‌یاند «بۆ هه‌ڵبژاردنه‌‬ ‫ناوخۆییه‌كانی هه‌رێم ئێستا كار بۆ ئه‌وه‌‬ ‫ده‌كرێت ده‌سته‌یه‌ك پێكبهێرنێت‪ ،‬كه‌‬ ‫شێوازی كۆمسیۆنی عێراقی هه‌بێت‪ ،‬ل ‌ه ژێر‬ ‫چاودێری و ركێفی په‌رله‌مانی كوردستاندا‪،‬‬ ‫ئ �ه‌و بابه‌ته‌ش ره‌شنووسی یاسایه‌كه‌‪،‬‬

‫كوشتنی سه‌رۆك هۆزی شه‌مه‌ر ل ‌ه‬ ‫كه‌ركووك كاردانه‌وه‌ی لێده‌كه‌وێته‌وه‬ ‫به‌یان‪ .‬كه‌ركووك‬ ‫ڕۆژی ‪ 10/2‬ساڵح سه‌حوان‪ ،‬سه‌رۆ‌ك هۆزی شه‌مه‌ر و ئه‌نجوومه‌نی‬ ‫گوندی وه‌حده‌ ىسه‌ر به‌ قه‌زای داقوق‪ ،‬له‌ گونده‌كه‌ی خۆیان له‌ الیه‌ن‬ ‫چه‌ند چه‌كدارێكی نه‌نارساوه‌وه‌ ده‌ستڕێژی گوله‌ی لێكراو ده‌ستبه‌جێ‬ ‫كوژرا‪ ،‬كوشتنه‌كه‌شی ناڕە‌زاییه‌كی زۆری لێكه‌وته‌وه‌ له‌الی نه‌ته‌وه‌ی عه‌رەب‬ ‫و به‌رپرسانی ئه‌منیی شاره‌كه‌یان به‌ كه‌مته‌رخه‌م زانی‪ ،‬گومانیش ده‌كرێت‬ ‫كێشه‌ی ناوبراو و نوجه‌یفی هۆكاری كوشتنه‌كه‌ی بێت‪.‬‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ی عه‌ره‌بی له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدا ئیدانه‌ی دیارده‌ی كوشتنیان كرد‬ ‫له‌ شاره‌كه‌ و دانیشتنی ‪10/5‬یان بایكۆت كرد و پێشیان وابوو ده‌زگای ئه‌منی‬ ‫شاری كه‌ركووك له‌ به‌رامبه‌ر كوشتنی هاوواڵتیان بێده‌نگییان هه‌ڵبژاردووه‌‪،‬‬ ‫له‌ به‌دواداچوونێكی (به‌یان)دا ڕۆژنامه‌نووسێكی شاره‌كه‌ ئاماژەی به‌وه‌ كرد‬ ‫له‌ كاتی هاتنی سه‌رۆكی په‌رله‌مانی عێراقدا بۆ شاری كه‌ركووك‪ ،‬سه‌رۆكی‬ ‫په‌رله‌مان له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌ی كورد و عه‌ره‌ب و توركامن به‌جیا كۆبوویه‌وه‌ به‌‬ ‫مه‌به‌ستی لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ ڕەوشی ئه‌منی و خزمه‌تگوزاری و كاتێك له‌گه‌ڵ‬ ‫عه‌ره‌به‌كان كۆبووه‌وه‌‪ ،‬ساڵح سه‌حوان به‌ ئوسامه‌ نوجێفی وت «ئه‌گه‌ر‬ ‫تۆ له‌ هۆزی نجێفی ڕاسته‌قینه‌یت‪ ،‬ده‌بێت گرنگی به‌ عه‌ره‌بی كه‌ركووك‬ ‫بده‌ی‪ ،‬به‌تایبه‌تی گوندنشینه‌كان‪ ،‬له‌ به‌رامبه‌ریشدا ئوسامه‌ نوجێفی زۆر‬ ‫توڕە ده‌بێت و به‌ سه‌رۆك هۆزه‌كه‌ ده‌ڵێت له‌ هۆزی نجێفم و (غصنب علی‬ ‫شواربك)»‪.‬‬ ‫له‌ كاتی ئ�ه‌و قسه‌یه‌دا جگه‌ له‌ عه‌ره‌به‌كانی ك�ه‌رك��ووك و ئه‌و‬ ‫ڕۆژنامه‌نووسه‌ ك��ورده‌‪ ،‬هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌كی دیكه‌ی لێنه‌بوو‪ ،‬به‌ وته‌ی‬ ‫ڕۆژنامه‌نووسه‌كه‌ «پێده‌چێت هه‌ر ئه‌و قسه‌یه‌‪ ،‬بووبێته‌ هۆی كوشتنی ئه‌و‬ ‫سه‌رۆك هۆزه»‪.‬‬

‫ئێستا ل ‌ه پ ‌هرله‌مان ‌ه و چه‌ند خاڵێكیشی‬ ‫ده‌نگی له‌سه‌ر دراوه‌‪ ،‬ماوه‌ته‌و ‌ه ئه‌وه‌ی‬ ‫كوتل ‌ه سیاسییه‌كان رێكبكه‌ون له‌سه‌ر‬ ‫ورده‌كارییه‌كانی»‪ .‬عه‌لی قادر ب ‌ه پێویستی‬ ‫زانی كۆمیسیۆن و حكومه‌تیش كار بۆ ئه‌وه‌‬ ‫بكه‌ن هه‌ڵبژاردنه‌كان ل ‌ه واده‌ی خۆیدا‬ ‫ئه‌نجام بدرێت‪.‬‬ ‫دكتۆر رێباز فه‌تاح‪ ،‬جێگری سه‌رۆكی‬ ‫فراكسیۆنی گۆڕان ل ‌ه پ ‌هرله‌مانی كوردستان‪،‬‬ ‫ب ‌ه پێویستی د ‌هزانێت هه‌ڵبژاردنه‌كان‬ ‫له‌كاتی خۆیدا ئه‌نجام بدرێت و دژی هه‌ر‬ ‫هه‌وڵێكیشن بۆ دواخستنی‪ ،‬سه‌رچاوه‌ی‬ ‫داواك���اری خۆیشیانی بۆ دروستبوونی‬ ‫كۆمسیۆن ل ‌ه كوردستاندا بۆ ئه‌و ‌ه گێڕایه‌وه‌‬ ‫ك ‌ه «بیانوو هێرنایه‌و ‌ه به‌وه‌ی كۆمیسیۆنی‬ ‫بااڵی هه‌ڵبژاردن ل ‌ه عێراق ل ‌ه كێشه‌دایه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی‬

‫پ��ارێ��زگ��اك��ان له‌كاتی خ��ۆی��دا ئه‌نجام‬ ‫نه‌درێت»‪ .‬ناوبراو مه‌رجی ئه‌وه‌ی دانا بۆ‬ ‫دروستكردنی كۆمسیۆن ك ‌ه «ته‌وافوقی‬ ‫سه‌رجه‌م الیه‌نه‌كانی تێدا بێت»‪.‬‬ ‫رێباز فه‌تاح‪ ،‬ده‌رباره‌ی هه‌وڵه‌كانی‬ ‫ئۆپۆزسیۆن بۆ ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنێكی‬ ‫خ��اوێ��ن ل� ‌ه ئ��ای��ن��ده‌دا‪ ،‬ب��اس ل� ‌ه هه‌وڵه‌‬ ‫به‌رده‌وامه‌كانیان ده‌كات‪ ،‬جیاوازی خۆیان‬ ‫له‌گه‌ڵ پارتی و یه‌كێتیشی بۆ داڕشتنه‌وه‌ی‬ ‫ده‌قه‌ك ‌ه گێڕایه‌وه‌‪ ،‬ك ‌ه ب ‌ه پێویستی زانی‬ ‫«ب � ‌ه شێوه‌یه‌ك بێت ك� ‌ه ئ�ه‌گ�ه‌ر هه‌ر‬ ‫هه‌وڵێكی ساخته‌كاری هه‌بێت رێگری‬ ‫لێبكرێت»‪ ،‬ناوبراو ده‌ڵێت «به‌شێكی‬ ‫گه‌وره‌ی سیستمی دیموكراسی په‌یوه‌ندی‬ ‫ب ‌ه عه‌قڵیه‌تی كه‌سانی ناو كۆمه‌ڵگاوه‌‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ل ‌ه هه‌ر واڵتێكدا گه‌ر سه‌رۆكی واڵت‬ ‫قه‌ناعه‌تی ب ‌ه دیموكراسی نه‌بێت‪ ،‬بۆی‬

‫هه‌ی ‌ه ب ‌ه زه‌بری هێز و ده‌سه‌اڵت ده‌ست‬ ‫به‌سه‌ر یاسادا بگرێت و كۆمه‌ڵگا كۆنتڕۆڵ‬ ‫بكات»‪.‬‬ ‫دكتۆر ئه‌حمه‌د وه‌رت��ێ‌‪ ،‬ئه‌ندامی‬ ‫لیژنه‌ی یاسایی ل ‌ه په‌رله‌مانی كوردستان‬ ‫ده‌ڵێت «ب ‌ه پێی یاسا له‌سه‌ر حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێم ‌ه واده‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كانی دیاری‬ ‫بكات‪ ،‬ئه‌نجامنه‌دانی ل ‌ه كاتی خۆیدا‬ ‫نیشانه‌ی پرسیار دروست ده‌كات له‌سه‌ر‬ ‫پڕۆسه‌ی سیاسی»‪ ،‬ناوبراو حزبه‌كانی‬ ‫ده‌سه‌اڵت ب ‌ه به‌رپرسیاری یه‌كه‌م د ‌هزانێت‬ ‫و ب ‌ه پێویستیشی د ‌هزانێت حكومه‌ت ئه‌م‬ ‫كار ‌ه بكات‪ ،‬هاوكات پێیوای ‌ه «حكومه‌ت‬ ‫كه‌مته‌رخه‌مه‌‪ ،‬ده‌ب��وای � ‌ه هه‌ڵبژاردنی‬ ‫پارێزگاكان ئه‌نجام بدرایه‌»‪.‬‬ ‫ئ��ارام ق��ادر‪ ،‬س�ه‌رۆك��ی فراكسیۆن‬ ‫كۆمه‌ڵ‪ ،‬رایده‌گه‌یه‌نێـت «له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تا‬

‫ئێستا كۆمیسیۆنی بااڵی هه‌ڵبژاردنی‬ ‫كوردستان پێكنه‌هاتووه‌‪ ،‬پێویسته‌‬ ‫حكومه‌تی هه‌رێم ب ‌ه زووترین كات‬ ‫داواك����اری ئ��اڕاس��ت�ه‌ی كۆمسیۆنی‬ ‫بااڵی هه‌ڵبژاردنه‌كانی عێراق بكات‪،‬‬ ‫بۆ ئ��ه‌وه‌ی ئ��ام��اده‌س��ازی بكات بۆ‬ ‫هه‌ڵبژاردنی پ ‌هرله‌مان‪ ،‬چونك ‌ه پێویسته‌‬ ‫ل ‌ه ‪ 2013/7/25‬هه‌ڵبژاردنه‌كان ئه‌نجام‬ ‫بدرێت و م��اوه‌ی خولی ئێستاش‬ ‫كه‌می ماوه‌»‪ ،‬ناوبراو پێیوای ‌ه «له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی حكومه‌تی عێراق ل ‌ه مانگی‬ ‫چواردا هه‌ڵبژاردنی پارێزگاكان ده‌كات‬ ‫و كۆمیسیۆنی بااڵش ئاماده‌یی خۆی‬ ‫ده‌ربڕیوه‌‪ ،‬حكومه‌تی هه‌رێم ده‌توانێ‌‬ ‫ل ‌ه هه‌مان كاتدا ئ�ه‌و هه‌ڵبژاردنه‌‬ ‫ئه‌نجام بدات‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردنی‬ ‫پارێزگاكانیش كۆتایی پێ بێت»‪.‬‬

‫«ده‌سه‌اڵت ناتوانێت بڵێت بێسه‌روشوێنانی شه‌ڕی ناوخۆ ماون»‬ ‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬ ‫ئه‌ندامێكی لیژنه‌ی مافی مرۆڤی‬ ‫په‌رله‌مان رایده‌گه‌یه‌نێـت به‌ ته‌نها به‌‬ ‫دانپێدانانی حكومه‌ت دۆسیه‌ی نه‌مانی‬ ‫بێسه‌روشوێنانی شه‌ڕی ناوخۆی نێوان‬ ‫پارتی و یه‌كێـتی داناخرێت‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ك�ه‌س��وك��اری��ان نزیكه‌ی بیست ساڵه‌‬ ‫چاوه‌ڕوانی دیاریكردنی چاره‌نووسیانن‪.‬‬ ‫س �ه‌رگ��وڵ ق��ه‌ره‌داغ��ی‪ ،‬ئه‌ندامی‬ ‫ل��ی��ژن�ه‌ی م��اف��ی م��رۆڤ��ی په‌رله‌مانی‬ ‫ك��وردس��ت��ان‪ ،‬وت��ی «ئ���ه‌و ل��ێ��دوان�ه‌ی‬ ‫سكرتێری یاسایی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران‬ ‫به‌ وه‌اڵمێكی فه‌رمی دانانرێت‪ ،‬پێویسته‌‬ ‫حكومه‌ت ئه‌م كه‌یسه‌ به‌ وردی دیراسه‌‬ ‫بكات و به‌ فه‌رمی وه‌اڵمی كه‌سوكاریان‬ ‫بداته‌وه‌‪ ،‬ته‌نها به‌وه‌ی ده‌وترێت نه‌ماون‬ ‫دۆسیه‌كه‌ داناخرێت»‪ ،‬وتیشی «ئێمه‌‬ ‫وه‌كو په‌رله‌مان له‌ دوای ئه‌و لێدوانه‌وه‌‬ ‫ب �ه‌ وردی داوای روون��ك��ردن��ه‌وه‌ له‌‬ ‫حكومه‌ت ده‌كه‌ین‪ ،‬به‌ فه‌رمی داوامان‬ ‫ك��ردووه‌ سكرتێری یاسایی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫وه‌زی �ران بێته‌ لیژنه‌ی مافی مرۆڤ بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی روونكردنه‌وه‌ بدات له‌سه‌ر ئه‌و‬ ‫بابه‌تانه‌»‪.‬‬ ‫ئه‌ندامه‌كه‌ی لیژنه‌ی مافی مرۆڤ‬ ‫ئاماژەی به‌وه‌ش كرد كه‌ ئه‌وان گومانیان‬

‫هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ مابێنت له‌و‬ ‫زیندانه‌ نهێنیانه‌دا بن‪« ،‬زانیاریامن هه‌یه‌‬ ‫شوێن هه‌یه‌ زیندانی نهێنییه‌‪ ،‬خه‌ڵكیش‬ ‫هه‌یه‌ له‌و زیندانانه‌ بووه‌ و هاتووه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئێستا داوا ده‌ك��ات ناوی ئاشكرا‬ ‫نه‌كه‌ین‪ ،‬ئه‌مانه‌ هه‌موو گومانن له‌سه‌ر‬ ‫بوونی زیندانی نهێنی»‪.‬‬ ‫شێرزاد حافز‪ ،‬ئه‌ندامی لیژنه‌ی‬ ‫ناوخۆ و ئاسایشی په‌رله‌مانی كوردستان‬ ‫به‌ (ب�ه‌ی��ان)ی راگه‌یاند «ئ�ه‌و كه‌سانه‌‬ ‫ئه‌گه‌ر نه‌ماون‪ ،‬مناڵ و ژنیان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫وه‌ره‌سه‌ و وه‌فاتنامه‌ و خانه‌نشینی هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ده‌بێت ئه‌مانه‌یان بۆ ساغ بكرێته‌وه‌»‪،‬‬ ‫ناوبراو كۆمه‌ڵێك پرسیاری هه‌بوو‪ ،‬وتی‬ ‫«كێ‌ كوشتنی؟ بۆ كوژران؟ له‌ كام دادگا‬ ‫حوكمدران؟ چ حاكمێك حوكمی داوه‌؟‬ ‫له‌ كوێ‌ هه‌ڵوارساون؟ له‌ كوێدا له‌سێداره‌‬ ‫دراون؟ له‌ كوێدا كوژراون؟ گۆڕە‌كانیان‬ ‫له‌كوێیه‌؟ ئه‌مانه‌ كۆمه‌ڵێك پرسیارن‪،‬‬ ‫به‌راستی ده‌بێت وه‌اڵم بدرێنه‌وه‌‪ ،‬خۆی‬ ‫ده‌سه‌اڵت تا ئێستا ئه‌مه‌ی نه‌كردووه‌ و‬ ‫كه‌ نه‌یوتووه‌ نه‌ماون‪ ،‬له‌ ترسی ئه‌مانه‌‬ ‫بووه‌‪ ،‬به‌اڵم ده‌سه‌اڵت ئێستا گه‌یشتووه‌ته‌‬ ‫ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ی ئیرت ناتوانێت بڵێت ماون‬ ‫و ئینكارییان لێ بكات‪ ،‬ناچار ئه‌وه‌ی‬ ‫وت‪ ،‬ئیرت له‌ ئێستا به‌دواوه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌‬ ‫باسم كردن‪ ،‬ده‌بێت وه‌اڵم بدرێنه‌وه‌»‪.‬‬


‫‪5‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫ڕێكخراوی پۆینت بۆ ڕاپرسی و لێكۆڵینه‌وه‌ی سرتاتیژی ‪ -‬سێپتێمبه‌ری ‪2012‬‬

‫ڕێكه‌وتننامه‌ی ستراتیژی‪ ،‬ناستراتیژییه‌!‬ ‫پێشه‌كی‪:‬‬ ‫پاش چه‌ندین ساڵ براكوژیی نێوان پارتی دیموكراتی كوردستان و یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان ب ‌ه ته‌واوی ئه‌و چه‌كانه‌ی ك ‌ه له‌و كاته‌دا‬ ‫هه‌یانبوو‪ ،‬هه‌ردووال گه‌یشتن ‌ه ئه‌و بڕوایه‌ی ك ‌ه پێویست ‌ه سنوورێك بۆ ئه‌و ملمالنێی ‌ه دابنرێت‪ ،‬ئه‌م قه‌ناعه‌ته‌ش ب ‌ه واژۆكردنی رێكه‌وتنامه‌ی‬ ‫واشنتۆنی ساڵی (‪ )1998‬هاته‌دی‪ ،‬ك ‌ه سنوورێكی بۆ ئه‌و شه‌ڕ ‌ە دیاریی كرد و قۆناغی ئاشتی به‌دوای خۆیدا هێنا‪.‬‬

‫وه‌رگێڕانی‪ :‬جهانگیر ئه‌حمه‌د‬ ‫دوای ه��ات��ن �ه‌ن��اوه‌وه‌ی هێزه‌كانی‬ ‫ئه‌مه‌ریكا بۆ ن��او به‌غدای پایته‌خت و‬ ‫كه‌وتنی ڕژێمی به‌عس ل ‌ه عێراقدا ل ‌ه ساڵی‬ ‫(‪)2003‬دا‪ ،‬هه‌ردوو حیزب دركیان به‌و ‌ه كرد‬ ‫ك ‌ه ناتوانن تا سه‌ر خۆڕاگربن ل ‌ه به‌رده‌م‬ ‫ئه‌و بارودۆخ ‌ه سیاسیی ‌ه نوێیه‌ی عێراق‪،‬‬ ‫هه‌ر بۆی ‌ه قه‌ناعه‌تێكی دیك ‌ه له‌الی هه‌ردوو‬ ‫حیزب هات ‌ه ل ‌ه دایكبوون‪ ،‬كه ‌ئه‌ویش‬ ‫پێویستبوونی یه‌كخستنی هه‌وڵه‌كانیانه‌‬ ‫ب ‌ه مه‌به‌ستی زاڵ��ب��وون و كۆنتڕۆڵكردن‬ ‫و قۆرخكردنی كورسيی ده‌س���ه‌اڵت له‌‬ ‫كوردستان و وه‌ستانه‌و ‌ه ب ‌ه ڕووی هه‌موو‬ ‫ئه‌و ڕە‌وت و الیه‌ن ‌ه سیاسییانه‌ی دیكه‌ی‬ ‫كوردستان و عێراق‪ ،‬ئه‌مه‌ش رێككه‌تننامه‌ی‬ ‫سرتاتیژیش لێكه‌وته‌و ‌ه ك ‌ه بوو ‌ه هۆی دانانی‬ ‫چه‌ند هێڵێكی گشتی ل ‌ه ده‌ره‌و ‌ه و ناوه‌وه‌ی‬ ‫كوردستان‪.‬‬ ‫ل ‌ه (‪/27‬ت �ه‌م��م��وزی‪ )2007/‬ه�ه‌ردوو‬ ‫پارتی فه‌رمانڕە‌وا ڕێكه‌وتننامه‌ی سرتاتیژییان‬ ‫واژۆ كرد‪ ،‬ل ‌ه دیارترین خاڵه‌كانیشی (به‌‬ ‫یه‌ك لیست به‌شداریكردنی هه‌ردووكیانه‌‬ ‫ل ‌ه هه‌ڵبژاردنه‌كاندا و ده‌ستاوده‌ستكردنی‬ ‫ده‌سه‌اڵت ‌ه ل ‌ه پۆستی سه‌رۆكی وه‌زیران و‬ ‫پ ‌هرله‌مانی كوردستان بۆ ماوه‌ی دوو ساڵ‬ ‫بۆ هه‌ریه‌كێكیان) ه �ه‌روه‌ك به‌نده‌كانی‬ ‫ڕێكه‌وتنامه‌ك ‌ه ئاماژ ‌ە بۆ به‌رده‌وامبوونی‬ ‫ده‌كه‌ن تا ساڵی (‪.)2015‬‬ ‫مه‌سعود بارزانی سه‌رۆكی هه‌رێمی‬ ‫كوردستان ل ‌ه بۆنه‌كاندا پێداگیری له‌‬ ‫پێویستبوون و مانه‌وه‌ی ڕێكه‌وتنامه‌ی‬ ‫س�ترات��ی��ژی ده‌ك������ات‪ ،‬ب��� ‌ه ب��ی��ان��ووی‬ ‫ڕووب��ه‌ڕووب��وون��ه‌وه‌ی مه‌ترسیيه‌كانیش‬ ‫پشتگیرى كردنی ب ‌ه ئه‌ركی هه‌مووان له‌‬ ‫قه‌ڵه‌م ده‌دات‪.‬‬ ‫الی خۆشیه‌و ‌ه جه‌الل تاڵه‌بانی هیچ‬ ‫فرسه‌تێك به‌ فیڕۆ نادات بۆ پێداگیریكردن‬ ‫و گه‌شه‌پێدانی ئه‌و رێككه‌وتن ‌ه ب ‌ه پاساوی‬ ‫چه‌سپاندنی ئامانجه‌كانی گه‌لی كورد‪،‬‬ ‫سه‌رباری كۆكبوون و داكۆكیكردنی هه‌ردووال‬ ‫له‌مه‌ڕ هێشتنه‌وه‌ی رێككه‌وتنامه‌كه‌‪،‬‬ ‫ه��اوك��ات ه����ه‌ردووالش پێویستبوونی‬ ‫پێداچوونه‌و ‌ه و چاوپێداخشاندنه‌وه‌ی‬ ‫ڕێكه‌وتنامه‌ك ‌ه (هه‌ر الیه‌و ب ‌ه تێڕوانینی‬ ‫خ��ۆی) به‌پێویست د ‌هزان��ن‪ ،‬ئه‌مه‌ش له‌‬ ‫ئه‌نجامی ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ی ك ‌ه له‌سه‌ر‬ ‫گۆڕە‌پانی سیاسيی كوردستاندا ڕوویاندا‪ ،‬به‌‬ ‫تایبه‌تیش دوای جیابوونه‌وه‌ی بزووتنه‌وه‌ی‬ ‫گۆڕان ل ‌ه یه‌كێتی نیشتامنیی كوردستان و‬ ‫ده‌ركه‌وتنی ئۆپۆزسیۆنی به‌هێز و خاوه‌ن‬ ‫پێگه‌ی جه‌ماوه‌ری و كاریگه‌ر ل ‌ه پ ‌هرله‌ماندا‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها سه‌رهه‌ڵدان و ده‌ركه‌وتنی باس و‬ ‫خواستی به‌ره‌یه‌كی ئیسالمیی ئۆپۆزسیۆن‬ ‫ل ‌ه نێوان الیه‌ن ‌ه ئیسالمییه‌كانی كوردستاندا‪.‬‬ ‫ه��ه‌رچ��ه‌ن��د ‌ه ئ���ه‌م ڕێ��ك��ك�ه‌وت��ن�ه‌‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوانیانی ڕێكخستووه‌و‬ ‫ك��اری دابه‌شكردنی پۆسته‌كانیانی له‌‬ ‫نێوانیاندا بڕاندۆته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه ئیستادا‬ ‫بۆت ‌ه مایه‌ی جه‌ده‌ل و مشتومڕی زۆر له‌‬ ‫ناو شه‌قامی كوردستاندا‪ ،‬تاكی كوردی‬ ‫تا ئێستاش هیچ ش��ار ‌هزای ناوه‌رۆكی ئه‌م‬

‫ڕێكه‌وتننامه‌ی ‌ه نییه‌‪ ،‬چونك ‌ه هه‌ردووالیه‌ن‬ ‫ڕێگرن و ن��اوه‌رۆك و به‌نده‌كانی ئاشكرا‬ ‫ناكه‌ن‪ ،‬به‌ڵكو ته‌نها ب��اس ل ‌ه هه‌ندێك‬ ‫رووك���اری گشتی ده‌ك���ه‌ن‪ ،‬ئه‌مه‌ش ئه‌و‬ ‫حاڵه‌ته‌ی ‌ه ك� ‌ه ئۆپۆزسیۆن ده‌ی�ه‌وێ��ت‬ ‫هه‌ڵوێسته‌ی له‌سه‌ر بكرێت و كاریگه‌ری‬ ‫هه‌بێت له‌سه‌ر شانۆی سیاسيی كوردستان‬ ‫ب ‌ه تایبه‌تی و عێراق ب ‌ه گشتی‪.‬‬ ‫له‌م ڕاپرسیيه‌دا ك ‌ه ب ‌ه بێالیه‌نییه‌كی‬ ‫ت���ه‌واو ‌ه و ب ‌ه شێوه‌یه‌كی زانستی زۆر‬ ‫ورد ئه‌نجامدراوه‌‪ )500( ،‬كه‌س تیایدا‬ ‫به‌شداربوون ل ‌ه سه‌رجه‌م ته‌مه‌ن و چین و‬ ‫توێژ و ئایین و مه‌زهه‌ب و تایه‌ف ‌ه و ڕە‌گه‌ز‬ ‫و ل ‌ه (‪ )5‬پارێزگای (هه‌ولێر‪ ،‬سلێامنی‪،‬‬ ‫كه‌ركووك‪ ،‬دهۆك و موسڵ)‪ ،‬هه‌وڵامنداو ‌ه كه‌‬ ‫بۆچوونی شه‌قامی كوردستانی بخوێنینه‌وه‌‬

‫به‌ڵێ‌‪%01,3 :‬‬ ‫نه‌خێر‪%87,6 :‬‬ ‫نازانم‪%11,1 :‬‬ ‫‪ 2‬ـ ئایا تۆ باوه‌ڕت وای ‌ه رێكه‌وتنامه‌ی‬ ‫سرتاتیژی نێوان هه‌ردوو پارتی فه‌رمانڕە‌وا‪،‬‬ ‫ل ‌ه به‌رژە‌وه‌ندی جێگیربوونی باری ئاسایشی‬ ‫كوردستانه‌؟‬ ‫به‌ڵێ‌‪%62,5 :‬‬ ‫نه‌خێر‪%22,2 :‬‬ ‫نازانم‪%15,3 :‬‬ ‫‪ 3‬ـ ئایا ب��اوه‌ڕت وای ‌ه ڕێكه‌وتنامه‌ی‬ ‫سرتاتیژی ل ‌ه نێوان هه‌ردوو پارتی فه‌رمانڕە‌وا‪،‬‬ ‫ل ‌ه به‌رژە‌وه‌ندی ئۆپۆزسیۆنی كوردستانه‌؟‬ ‫به‌ڵێ‌‪%21,8 :‬‬ ‫نه‌خێر‪%70,3 :‬‬ ‫نازانم‪%07,9 :‬‬

‫نیشتامنیی كوردستانه‌؟‬ ‫به‌ڵێ‌‪%71,2 :‬‬ ‫نه‌خێر‪%22,9 :‬‬ ‫نازانم‪%05,9 :‬‬ ‫‪6‬ـ ئایا ب��اوه‌ڕت وای ‌ه ڕێكه‌وتنامه‌ی‬ ‫سرتاتیژی ل ‌ه نێوان هه‌ردوو پارتی فه‌رمانڕە‌وا‬ ‫ل ‌ه كوردستان‪ ،‬ل ‌ه ب��ه‌رژە‌وه‌ن��دی پارتی‬ ‫دیموكراتی كوردستانه‌؟‬ ‫به‌ڵێ‌‪%24,4 :‬‬ ‫نه‌خێر‪%66,5 :‬‬ ‫نازانم‪%07,1 :‬‬ ‫‪7‬ـ ئایا ب��اوه‌ڕت وای ‌ه ڕێكه‌وتنامه‌ی‬ ‫سرتاتیژی ل ‌ه نێوان هه‌ردوو پارتی فه‌رمانڕە‌وا‬ ‫ل ‌ه كوردستان‪ ،‬ب ‌ه نه‌مانی یه‌كێك ل ‌ه هه‌ردوو‬ ‫سه‌رۆك (جه‌الل تاڵه‌بانی‪ ،‬مه‌سعود بارزانی)‬ ‫ل ‌ه سه‌ر شانۆی سیاسيی كوردستان كۆتایی‬

‫نه‌خێر‪%66,8 :‬‬ ‫نازانم‪%06,9 :‬‬ ‫‪ 9‬ـ ئایا باوه‌ڕت وای ‌ه ڕێككه‌وتنامه‌ی‬ ‫سرتاتیژی ل ‌ه نێوان هه‌ردوو پارتی فه‌رمانڕە‌وا‬ ‫ل ‌ه كوردستان‪ ،‬ته‌نها ڕێكه‌وتنێك ‌ه له‌سه‌ر‬ ‫دابه‌شكردنی پۆست و سه‌روه‌ت و سامانی‬ ‫كوردستان ل ‌ه نێوان هه‌ردووكیاندا؟‬ ‫به‌ڵێ‌‪%67,3 :‬‬ ‫نه‌خێر‪%16,2 :‬‬ ‫نازانم‪%16,5 :‬‬ ‫پوخته‌‬ ‫ئ �ه‌ن��ج��ام �ه‌ك��ان��ی ئ���ه‌م ڕاپ��رس��ي��ی�ه‌‬ ‫ده‌ری��ده‌خ��ه‌ن ك� ‌ه شه‌قامی ك���وردی به‌‬ ‫ڕادده‌ی �ه‌ك��ی زۆر ئاگایان ل ‌ه ناوه‌رۆكی‬ ‫رێكه‌وتنه‌ك ‌ه نییه‌‪ ،‬هه‌ر بۆی ‌ه (‪)%87,6‬‬ ‫جه‌ختیان له‌و ڕاستیي ‌ه كردۆته‌وه‌‪ ،‬زۆرێكیش‬

‫ده‌نگیانداو ‌ه ب�ه‌وه‌ی ك ‌ه ڕێكه‌وتنه‌ك ‌ه ل ‌ه‬ ‫ب�ه‌رژە‌وه‌ن��دی ئۆپۆزسیۆن نییه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫شتێكی ئاسایی ‌ه و ل � ‌ه ئه‌بجه‌دیاتی‬ ‫سیاسه‌ته‌‪ ،‬چونك ‌ه هه‌ر هێزێك ده‌ستی‬ ‫گه‌یشت ‌ه ده‌س �ه‌اڵت هه‌وڵی به‌هێزكردنی‬ ‫خ��ۆی و بێهێزكردنی الیه‌نی ب ‌هرامبه‌ر‬ ‫ده‌دات‪ ،‬ڕێژە‌ی (‪ )%58,5‬ل ‌ه به‌شداربوان‬ ‫پێیانوای ‌ه رێككه‌وتنه‌ك ‌ه ل ‌ه به‌رژە‌وه‌ندی‬ ‫هاوواڵتیاندایه‌‪ ،‬هۆكاری ئه‌م قه‌ناعه‌ته‌ش بۆ‬ ‫ئه‌و ‌ه ده‌گه‌ڕێته‌و ‌ه ك ‌ه ل ‌ه ڕووی كۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫ئابوورییه‌و ‌ه باری ئابووری ب �ه‌ره‌و پێش‬ ‫چووه‌‪.‬‬ ‫ه�ه‌روه‌ك��و ده‌رك���ه‌وت به‌شداربوان‬ ‫پێیانوابوو رێككه‌وتنه‌ك ‌ه ل ‌ه به‌رژە‌وه‌ندی‬ ‫ئۆپۆزسیۆندا نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو باوه‌ڕیان وای ‌ه ك ‌ه له‌‬ ‫به‌رژە‌وه‌ندی هه‌ردوو پارتی ده‌سه‌اڵتدایه‌‪،‬‬ ‫زۆرینه‌ش پێیانوای ‌ه ك ‌ه یه‌كێتیی نیشتامنیی‬ ‫كوردستان س��وودم�ه‌ن��دی یه‌كه‌م ‌ه له‌و‬ ‫ڕێكه‌وتنه‌‪ ،‬رێژە‌ی (‪ )%71,2‬ده‌نگیان به‌و‬ ‫بژارده‌ی ‌ه داو ‌ه و رێ��ژە‌ی (‪ )%66.5‬پارتی‬ ‫دیموكراتی كوردستانیش ب ‌ه زه‌ره‌رمه‌ندی‬ ‫یه‌كه‌م د ‌هزانن‪ ،‬ئه‌م قه‌ناعه‌ته‌شیان بۆ ئه‌و‬ ‫شكست ‌ه یه‌ك له‌دوای یه‌كان ‌ه ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‬ ‫ك ‌ه به‌سه‌ر ئه‌و حیزبه‌دا هاتوون ل ‌ه دوای‬ ‫واژۆكردنی ڕێكه‌وتنه‌كه‌وه‌‪.‬‬ ‫ب �ه‌ش��دارب��ووان��ی ڕاپرسیيه‌ك ‌ه به‌‬ ‫گه‌شبینیيه‌و ‌ه بۆ ئاینده‌ی ناڕوانن‪ ،‬ئه‌وه‌تا‬ ‫(‪ )%82,3‬پێیانوای ‌ه ئ�ه‌گ�ه‌ر یه‌كێك له‌‬ ‫سه‌رۆكه‌كان (تاڵه‌بانی‪ ،‬بارزانی) له‌سه‌ر‬ ‫شانۆی سیاسی نه‌مێنن‪ ،‬رێككه‌وتنه‌كه‌‬ ‫كۆتایی دێت‪.‬‬ ‫ل ‌ه كۆی هه‌موو ئه‌و ئه‌نجامانه‌ش‬ ‫ئه‌و ‌ه ده‌ردكه‌وێت ك ‌ه ئه‌م ڕێكه‌وتننامه‌یه‌‬ ‫سرتاتیژی نییه‌‪ ،‬چونك ‌ه ل ‌ه سه‌ر بنه‌مای‬ ‫ئاره‌زوو و قه‌ناعه‌تی شه‌خسی دامه‌زراوه‌‪،‬‬ ‫هۆكارێكی دیكه‌ش ك ‌ه وای ل ‌ه خه‌ڵك‬ ‫ك��ردوو ‌ه ئه‌م ڕێكه‌وتنامه‌ی ‌ه ب ‌ه سرتاتیژی‬ ‫ن ‌هزانن‪ ،‬ئه‌وه‌ی ‌ه ك ‌ه قه‌ناعه‌تی ته‌واویان‬ ‫به‌وه‌ی ‌ه ئه‌م ڕێكه‌وتن ‌ه هیچ نیی ‌ه ته‌نها‬ ‫نوورساوێك ‌ه بۆ یه‌كالییكردنه‌وه‌ی ملمالنێی‬ ‫ن��ێ��وان ه���ه‌ردووال ل�ه‌س�ه‌ر ده‌س���ه‌اڵت و‬ ‫س �ه‌روه‌ت و سامانی كوردستان‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫دوای ئه‌وه‌ی ك ‌ه نه‌یانتوانی ب ‌ه هێزی چه‌ك‬ ‫یه‌كالیی بكه‌نه‌وه‌‪ ،‬بۆ ئه‌مه‌ش (‪)%67,3‬‬ ‫پێیانوای ‌ه رێكه‌وتنه‌ك ‌ه سرتاتیژی نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫بۆ دابه‌شكردنی پۆست و س��ه‌روه‌ت و‬

‫ب��اوه‌ڕی��ان وای��� ‌ه ك � ‌ه ل � ‌ه ب��ه‌رژە‌وه‌ن��دی‬ ‫چه‌سپاندنی ئاسایشی كوردست��نه‌‪ ،‬ئه‌وه‌تا‬ ‫(‪ )%62,5‬ده‌نگیان پێداو ‌ه و هۆكاریش‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌و ‌ه بۆ ئه‌وه‌ی ك ‌ه ئه‌م ڕێكه‌وتنه‌‬ ‫سنوورێكی بۆ ئه‌و خوێنڕێژی و براكوژيیه‌‬ ‫دان��ا ك ‌ه پێشرت ل ‌ه نێوانیاندا هه‌بوو‪ ،‬كه‌‬ ‫ئاگره‌كه‌ی هه‌موو هاوواڵتیانی سوتاندبوو‪،‬‬ ‫هه‌رچه‌ند ‌ه زۆرینه‌ی هاوواڵتیان ئاگایان له‌‬ ‫ناوه‌رۆكی ڕێكه‌وتنه‌ك ‌ه نییه‌‪ ،‬به‌اڵم (‪)%70,3‬‬

‫رێكخراوى پۆینت بۆ راپرىس و لێكۆڵینه‌و ‌ه‬ ‫سرتاتیژییه‌كان (‪ )POOPSS‬رێكخراوێىك‬ ‫ك��وردس��ت��اىن غ �ه‌ی��ر‌ه حكوومى (‪ )NGO‬و‬ ‫سه‌ربه‌خۆیه‌‪ ،‬ل ‌ه پێناوى پێوان ‌ه و خۆێندن و دیار‬ ‫كردن وتۆمار كردىن را و بۆچوون و تێگه‌یشتنه‌كاىن‬ ‫خه‌ڵىك كوردستان ل ‌ه مه‌ڕ پرس ‌ه سیاىس وئابوورى‬ ‫ورۆشنبیرى و كۆمه‌اڵیه‌ىت وئاكادیمى وزانستییه‌‬ ‫گرنگه‌كان كار ده‌ك��ات‪ ،‬به‌ره‌و ئه‌كتیڤ كردىن‬ ‫هزرێىك كراو ‌ه و لیرباڵ و نوێخوازیى كوردى له‌‬ ‫چوارچێوه‌ى هزرى جیهاىن نوێ دا‪.‬‬

‫هەڵمەىت هەڵبژاردىن یەکێتى و پارىت‪ .‬فۆتۆگراف‪ :‬محەمەد جەمال‬

‫(‪ )%82,3‬هاوواڵتیان پێیانوای ‌ه ئه‌گه‌ر یه‌كێك ل ‌ه سه‌رۆكه‌كان (تاڵه‌بانی‪ ،‬بارزانی)‬ ‫له‌سه‌ر شانۆی سیاسی نه‌مێنن‪ ،‬رێككه‌وتنه‌كه‌ كۆتایی دێت‬ ‫سه‌باره‌ت ب ‌ه ڕێككه‌وتنامه‌ی سرتاتیژی‪،‬‬ ‫هه‌وڵدراو ‌ه كاریگه‌ریی ‌ه واقیعییه‌كانی ئه‌م‬ ‫ڕێكه‌وتنامه‌ی ‌ه له‌سه‌ر گۆڕە‌پانی سیاسيی‬ ‫هه‌رێمی كوردستان و تاك تاكی هاوواڵتیان‬ ‫بزانین‪.‬‬ ‫ئه‌نجامه‌كان‬ ‫‪1‬ـ ئایا تۆ زانیاریت هه‌ی ‌ه له‌سه‌ر‬ ‫ناوه‌رۆكی رێككه‌وتنامه‌ی سرتاتیژی ل ‌ه نێوان‬ ‫هه‌ردوو پارتی ده‌سه‌اڵتدار ل ‌ه كوردستان؟‬

‫‪4‬ـ ئایا ب��اوه‌ڕت وای ‌ه رێكه‌وتنامه‌ی‬ ‫سرتاتیژی ل ‌ه نێوان هه‌ردوو پارتی فه‌رمانڕە‌وا‪،‬‬ ‫ل ‌ه به‌رژە‌وه‌نديی هاوواڵتیانی كوردستانه‌؟‬ ‫به‌ڵێ‌‪%58,5 :‬‬ ‫نه‌خێر‪%34,3 :‬‬ ‫نازانم‪%07,2 :‬‬ ‫‪ 5‬ـ ئایا ب��اوه‌ڕت وای ‌ه ڕێكه‌وتنامه‌ی‬ ‫سرتاتیژی ل ‌ه نێوان هه‌ردوو پارتی فه‌رمانڕە‌وا‬ ‫ل ‌ه كوردستان‪ ،‬ل ‌ه به‌رژە‌وه‌ندی یه‌كێتیی‬

‫پێدێت؟‬ ‫به‌ڵێ‌‪%82,3 :‬‬ ‫نه‌خێر‪%11,6 :‬‬ ‫نازانم‪%06,1 :‬‬ ‫‪8‬ـ ئایا ب��اوه‌ڕت وای ‌ه ڕێكه‌وتنامه‌ی‬ ‫سرتاتیژی ل ‌ه نێوان هه‌ردوو پارتی فه‌رمانڕە‌وا‬ ‫ل ‌ه كوردستان‪ ،‬ل ‌ه به‌رژە‌وه‌ندی پڕۆسه‌ی‬ ‫چاكسازیدای ‌ه ل ‌ه كوردستان؟‬ ‫به‌ڵێ‌‪%26,3 :‬‬


‫‪4‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫شێخ فاتیح داراغایی*‬

‫پرۆژه‌یاسای ژێرخانی‬ ‫ئابووری و مه‌ته‌ڵه‌ گه‌وره‌كه‌‬ ‫پرۆژە‌یاسای ژێرخانی ئابووری‬ ‫نارساو به‌ پرۆژە‌یاسای سه‌رۆ‌كوه‌زیران‪،‬‬ ‫تازه‌ترین و گه‌رمرتین قه‌یرانی‬ ‫عێراقه‌ و كێشمه‌كێش و ملمالنێی‬ ‫نێوان الیه‌نه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی عێراقه‌‪،‬‬ ‫ئاڵۆزیی مه‌ته‌ڵی نه‌زانراوی گه‌وره‌ی‬ ‫ئه‌م پرۆژە‌یه‌ له‌وه‌دایه‌ كه‌ ئایا بۆ‬ ‫بووژانه‌وه‌ی ژێرخانی ئابووريی‬ ‫عێراقه‌ یان بۆ به‌رژە‌وه‌ندی تایه‌فه‌ و‬ ‫الیه‌نێكی دیاریكراوه‌؟!‬ ‫ئه‌م پرۆژە‌یاسایه‌ له‌ رۆژی ‪15‬ی‬ ‫ئه‌یلولی ئه‌مساڵ ‪ 2012‬گه‌یشته‌‬ ‫په‌رله‌مان و خودی مالیكی له‌گه‌ڵ‬ ‫پرۆژە‌كه‌دا هاته‌ ناو هۆڵی په‌رله‌مان‬ ‫بۆ پشتگیری و به‌رگری لێكردنی‪،‬‬ ‫پرۆژە‌یاساكه‌ پرۆژە‌ی قه‌رزی‬ ‫درێژخایه‌نه‌‪ ،‬به‌ بڕی ‪ 40‬ملیار دۆالر‬ ‫و دانه‌وه‌ی قه‌رزه‌كه‌ له‌ دوای پێنج‬ ‫ساڵ له‌ وه‌رگرتنی ده‌ست پێ ده‌كات‬ ‫و سوود (فائده‌)ی ده‌چێته‌ سه‌ر‪،‬‬ ‫پرۆژە‌كانیش كه‌ پێی ئه‌نجام ده‌درێت‬ ‫له‌ بواری نه‌وت و كاره‌با و رێگاوبان و‬ ‫ته‌ندروستی و په‌روه‌رده‌ و ‪ ..‬هتددایه‌‪.‬‬ ‫پرۆژە‌یاساكه‌ ملمالنێیه‌كی زۆری‬ ‫له‌سه‌ره‌ له‌ الیه‌ن هه‌موو كوتله‌كان‬ ‫و په‌رله‌مانتارانه‌وه‪ ‌،‬كه‌ به‌مشێوه‌یه‌‬ ‫دابه‌ش بوون‪:‬‬ ‫‪1‬ـ الیه‌نگرانی پرۆژە‌كه‌‪ :‬ده‌وڵه‌تی‬ ‫یاسا و هه‌موو الیه‌نگران و دۆستانی‪،‬‬ ‫به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی به‌رژە‌وه‌ندییان‬ ‫هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ده‌سه‌اڵتدا‪.‬‬ ‫‪2‬ـ نه‌یارانی پرۆژە‌كه‌‪ :‬كه‌‬ ‫ئه‌مانیش چه‌ند جۆرێكن‪:‬‬ ‫أـ ئه‌وانه‌ی سیاسه‌تیان دژ به‌‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌‪ ،‬وه‌ك لیستی عێراقیه‌‬ ‫و زۆرێك له‌ ئه‌ندامانی لیستی‬ ‫هاوپه‌یامنيی كوردستانی‪ .‬ئه‌مانه‌ زیاتر‬ ‫بیركردنه‌وه‌ و مه‌ترسییان له‌ پرۆژە‌كه‌‬ ‫له‌ رووی سیاسییه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫ب ـ ئه‌وانه‌ی دژی پرۆژە‌كه‌ن له‌‬ ‫رووی الیه‌نی شه‌رعییه‌وه‌ كه‌ پرۆژە‌كه‌‬ ‫سوودی ده‌چێته‌ سه‌ر و له‌ هه‌مان‬ ‫كاتدا مه‌ترسيی گه‌نده‌ڵی و ناروونییان‬ ‫هه‌یه‌ له‌ پرۆژە‌كه‌‪ ،‬وه‌ك فراكسیۆنی‬ ‫كۆمه‌ڵی ئیسالمی و یه‌كگرتوی‬ ‫ئیسالمی و زۆرێك له‌ په‌رله‌مانتارانی‬ ‫دیكه‌ی لیسته‌كان و په‌رله‌مانتاره‌‬ ‫سه‌ربه‌خۆكان‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی جێگه‌ی پرسیاره‌ ئه‌و‬ ‫هه‌موو سووربوون و پێداگری‬ ‫و شه‌ڕله‌سه‌ركردنه‌ی ده‌سه‌اڵت‪،‬‬ ‫یان روونرت بڵێین ئه‌و هه‌موو‬ ‫په‌له‌كردنه‌ی هه‌یه‌ بۆ به‌یاساییكردنی‬ ‫له‌مكاته‌دا‪ ،‬ئه‌وه‌یه‌ ئایا ئه‌م پرۆژە‌یه‌‬ ‫بۆ خزمه‌تگوزاری گه‌النی عێراقه‌؟!‬ ‫یان بۆ هه‌ستانه‌وه‌ی ئابووريی‬ ‫شكستخواردووی دۆستان و‬ ‫هاوبیرانه‌؟ یان گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫رژێمه‌ی له‌ كه‌ناری رووخاندایه‌‪،‬‬ ‫بۆ قه‌ره‌بووی زیانلێكه‌وتووان‬ ‫و كه‌مئه‌ندامان و كه‌سوكاری‬ ‫قوربانیانی ده‌ستی رژێمه‌ یان بۆ‬ ‫پاراستنی كورسيی ده‌سه‌اڵت و‬ ‫زیاتر خۆقایمكردن و په‌لهاویشنت و‬ ‫كۆنرتۆڵكردنی جومگه‌كانی ده‌سه‌اڵت‬ ‫و به‌كارهێنانێتی له‌ ریكالمی‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌كاندا؟‬ ‫ئه‌مانه‌و چه‌ندین گومان و‬ ‫پرسیار و راوبۆچوون هه‌یه‌ بۆ‬ ‫هه‌ڵهێنانی مه‌ته‌ڵه‌ گه‌وره‌كه‌ی‬ ‫پرۆژە‌یاسای ژێرخانی ئابووريی عێراق‪.‬‬ ‫* ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق‪.‬‬

‫وه‌زاره‌تی ناوخۆی عێراق ل ‌ه ماوه‌ی رابردوودا رایگه‌یاند ‪%70‬ی ئه‌و كه‌سانه‌ی ب ‌ه‬ ‫ده‌مانچه‌ی بێده‌نگ كوژراون‪ ،‬به‌رپرسانی ئه‌منی و كارمه‌ند ‌ه بااڵكانی حكومه‌تن‪،‬‬ ‫یاساناسانیش زیادبوونی دیارده‌ك ‌ه بۆ نه‌بوونی یاسایه‌ك ده‌گێڕنه‌وه‌‪.‬‬ ‫راپۆرت‪ :‬محه‌مه‌د جه‌مال‬

‫قوربانییه‌كانی زیاتره‌ له‌ قوربانیانی ته‌قینه‌وه‌ی ئۆتۆمبێله‌ بۆمبڕێژكراوه‌كان‬

‫تیرۆری بێده‌نگ ل ‌ه عێراق په‌ره‌ده‌سه‌نێت‬ ‫كوشتنی ‪ 15‬كه‌س به‌ ده‌مانچه‌ی‬ ‫بێده‌نگ له‌ مانگی ره‌مه‌زانی ئه‌مساڵدا‪،‬‬ ‫الیه‌نه‌ ئه‌منییه‌كانی ناچار كرد كامێرای‬ ‫چاودێریی زیاتر دابنێن‪ ،‬ئه‌و مه‌ترسی‬ ‫تیرۆركردنانه‌ كه‌سایه‌تییه‌ ئایینییه‌كانی‬ ‫عێراقیشی ن��اچ��ار ك��رد بێنه‌ ده‌ن��گ‪،‬‬ ‫ل���ه‌و ن��ێ��وه‌ن��ده‌دا ئ �ه‌ح��م �ه‌د س��اف��ی‪،‬‬ ‫متامنه‌پێكراوی مه‌رجه‌عی ئایینی بااڵی‬ ‫كه‌ربه‌ال له‌ وتارێكی هه‌ینیدا رایگه‌یاند‬ ‫«ئ��ه‌م ك��اران �ه‌ ئ��ام��اژە‌ن ب��ۆ پیالنێكی‬ ‫پێشوه‌خته‌‪ ،‬كه‌ قوربانییه‌كانی زیاتره‌‬ ‫له‌ قوربانیانی ته‌قینه‌وه‌ی ئۆتۆمبێله‌‬ ‫بۆمبڕێژكراوه‌كان»‪.‬‬ ‫یه‌كێك له‌و كه‌سانه‌ی له‌ هه‌وڵێكی‬ ‫ت��ی��رۆرك��ردن ب�ه‌ ده‌م��ان��چ�ه‌ی بێده‌نگ‬ ‫رزگاری بووه‌‪ ،‬چیرۆكی خۆی بۆ یه‌كێك‬

‫له‌ رۆژنامه‌ عێراقییه‌كان ده‌گێڕێته‌وه‌ و‬ ‫ده‌ڵێت «چوار سه‌رباز بووین‪ ،‬خاڵێكی‬ ‫پشكنینامن دان��اب��وو‪ ،‬ل�ه‌ن��او ده‌نگی‬ ‫ئۆتۆمبێل و ژاوه‌ژاودا بوو‪ ،‬بینیم سێ‌‬ ‫هاوڕێكه‌م كوژراون و منیش ده‌مودانم‬ ‫خوێنی پێدا دێته‌ خ��واره‌وه‌‪ ،‬بێ‌ ئه‌وه‌ی‬ ‫گوێم ل�ه‌ ده‌ن��گ��ی ته‌قه‌ ب��ێ��ت»‪ ،‬ئه‌و‬ ‫رزگاربووه‌ ئه‌وه‌ش ده‌گێڕێته‌وه‌ «هه‌رگیز‬ ‫چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ نه‌بووم ئه‌و كاره‌ به‌و‬ ‫شێوه‌یه‌ رووب����دات‪ ،‬ئ���ه‌وان هه‌موو‬ ‫شێوازه‌كانی كوشنت ده‌گۆڕن»‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌كی ئه‌منی رایگه‌یاند‬ ‫«تیرۆركردن به‌م شێوه‌یه‌ بووه‌ته‌ دیارده‌‪،‬‬ ‫به‌تایبه‌ت له‌ پایته‌ختدا (به‌غدا)‪ ،‬ئه‌و‬ ‫گرووپانه‌ش زانیاریی ته‌واویان هه‌یه‌‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌فسه‌ر و پله‌دارانی وه‌زاره‌ته‌كانی‬

‫ناوخۆ و به‌رگری و جموجوڵه‌كانیان‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ بوونی‬ ‫كه‌سانێك له‌و شوێنانه‌ كه‌ زانیاری دزه‌‬ ‫پێده‌كه‌ن»‪.‬‬ ‫ریاز زه‌یدی‪ ،‬په‌رله‌مانتاری عێراق‬ ‫له‌ لێدوانێكدا رایگه‌یاند «پێویسته‌‬ ‫الیه‌نه‌ به‌رپرسه‌كانی دۆسیه‌ی ئه‌منی‬ ‫بانگ بكرێنه‌ په‌رله‌مان بۆ لێپێچینه‌وه‌‬ ‫له‌و دیارده‌یه‌»‪ ،‬هه‌روه‌ك ئاماژە‌ی به‌وه‌‬ ‫كرد «سه‌رجه‌م ئه‌و الیه‌نه‌ سیاسییانه‌‬ ‫به‌رپرسن له‌و دیارده‌یه‌ كه‌ له‌ حكومه‌ت‬ ‫و سوپا و پۆلیس و پۆسته‌ ئه‌منییه‌كاندا‬ ‫به‌شدارن»‪.‬‬ ‫عه‌باس به‌یاتی‪ ،‬ئه‌ندامی لیژنه‌ی‬ ‫ئ��اس��ای��ش و ب��ه‌رگ��ری ئه‌نجومه‌نی‬ ‫نوێنه‌رانی عێراق رایگه‌یاند «نه‌بوونی‬

‫یاسایه‌ك كه‌ هه‌ڵگرانی چه‌كی بێده‌نگ‬ ‫س�زا ب��دات‪ ،‬هۆكاری زیادبوونی ئه‌م‬ ‫ج��ۆره‌ كوشتنانه‌یه‌»‪ ،‬ب��ه‌اڵم حه‌سه‌ن‬ ‫جیهاد ئه‌ندامی هه‌مان لیژنه‌ له‌ لیستی‬ ‫ه��اوپ�ه‌ی�مان��ی ك��وردس��ت��ان��ی‪ ،‬پێیوایه‌‬ ‫نه‌بوونی هه‌ماهه‌نگی نێوان ده‌زگ��ا‬ ‫ئه‌منییه‌ جیاوازه‌كان هۆكاری زیادبوونی‬ ‫دیارده‌كه‌یه‌‪ ،‬ئاماژە‌ به‌وه‌ش ده‌كات «ئه‌م‬ ‫جۆره‌ كارانه‌ رێگایه‌كی دیكه‌ی گرووپه‌‬ ‫تیرۆرستییه‌كانه‌ بۆ نه‌هێشتنی ئاسایش‬ ‫و به‌ئامانجگرتنی به‌رپرسه‌ ئه‌منییه‌كان»‪.‬‬ ‫موئه‌یه‌د جۆرانی‪ ،‬شاره‌زای یاسایی‬ ‫ده‌ڵێت «له‌ یاسادا هیچ ده‌قێكامن نییه‌‬ ‫س �زای توندی ئ�ه‌و كه‌سانه‌ ب��دات كه‌‬ ‫چه‌كی بێده‌نگیان پێیه‌‪ ،‬ئه‌و كه‌سه‌ی به‌م‬ ‫چه‌كه‌وه‌ ده‌گیرێت‪ ،‬ته‌نیا ‪ 3‬بۆ ‪ 6‬مانگ‬

‫به‌ند ده‌كرێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ی‬ ‫ئه‌م چه‌كه‌ هێرشبه‌ره‌ی پێ‌ ده‌گیرێت به‌‬ ‫‪ 20‬ساڵ یان هه‌تاهه‌تایی سزا بدرایه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وا ئه‌و رووداوان��ه‌ رووی��ان ن �ه‌ده‌دا»‪،‬‬ ‫ناوبراو له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئاماژە‌ به‌وه‌‬ ‫ده‌كات «دادگا له‌ دۆسیه‌كانی كوشتندا‬ ‫مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ جۆری چه‌كه‌كه‌ ناكات‪،‬‬ ‫به‌ڵكو ل��‌گه‌ڵ ئه‌نجامی كوشتنه‌كه‌ مامه‌ڵه‌‬ ‫ده‌كات‪ ،‬كه‌ گیانله‌ده‌ستدانه‌»‪ ،‬ئه‌و شاره‌زا‬ ‫یاساییه‌ ده‌شڵێت «له‌گه‌ڵ بێده‌نگكردنی‬ ‫(بێده‌نگ)داین»‪.‬‬ ‫ده‌مانچه‌ی بێده‌نگ (كاتم صوت)‪،‬‬ ‫ئ �ه‌و چه‌كه‌یه‌ كه‌ له‌ ساڵی ‪ 1908‬له‌‬ ‫الیه‌ن هیرام ماكسیم (‪ 1840‬ـ ‪،)1916‬‬ ‫له‌دایكبووی ئه‌مریكا و نیشته‌جێی‬ ‫به‌ریتانیا‪ ،‬دروست كراوه‌‪.‬‬

‫گرێبه‌ستی سه‌ربازیی رووسیا و عێراق‬ ‫له‌ به‌رژوه‌ندیی ئیسرائیل نییه‌‬ ‫محه‌مه‌د جه‌مال‬

‫کەرەستەى جەنگيى ڕووسیا‬

‫پ �ه‌ی��وه‌ن��دی ع��ێ��راق و رووس��ی��ا‬ ‫ب��ۆ گه‌شه‌پێدانی س��وپ��ای ع��ێ��راق‪،‬‬ ‫ك��ێ��ش �ه‌ی �ه‌ك��ی م��ه‌ت��رس��ی��داره‌ كه‌‬ ‫رووب���ه‌ڕووی ئیرسائیل ده‌بێته‌وه‌ و‬ ‫(سه‌نته‌ری عه‌ره‌بی بۆ لێكۆڵینه‌وه‌‬ ‫و به‌ئه‌رشیفكردنی زانیاریی)ش ئه‌و‬ ‫مه‌سه‌له‌یه‌ به‌ هه‌ڕە‌شه‌ ناو ده‌بات‪.‬‬ ‫ئیرسائیل دوودڵه‌ له‌وه‌ی سوپای‬ ‫عێراق به‌ره‌و رێكخستنه‌وه‌ ده‌ڕوات‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش له‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی حكومه‌تدا‬ ‫ده‌رك���ه‌وت ل�ه‌ ‪30‬ی ئه‌یلولدا‪ ،‬كه‌‬ ‫وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئیرسائیل ئاماژە‌ی‬ ‫داوه‌ به‌وه‌ی عێراق رووی له‌ رووسیا‬ ‫ك��ردووه‌ بۆ ده‌ستخستنی پێویستییه‌‬ ‫سه‌ربازییه‌كانی‪.‬‬ ‫لیبه‌رمان‪ ،‬وه‌زی���ری ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫ئیرسائیل له‌ په‌یوه‌ندیی ته‌له‌فونییدا‬ ‫له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی ب��ااڵی رووسیا و‬ ‫به‌ تایبه‌ت سێرگی الڤرۆفی وه‌زیری‬ ‫ده‌ره‌وه‌دا‪ ،‬دوودڵ���ی خ��ۆی نیشان‬ ‫داوه‌ له‌ به‌رانبه‌ر بڕیاری رووسیا بۆ‬ ‫به‌ستنی گرێبه‌ستێكی چه‌ك له‌گه‌ڵ‬ ‫عێراق به‌ بڕی پێنج ملیار دۆالر‪ ،‬كه‌‬ ‫فڕۆكه‌ی جه‌نگی (مێك ‪ )29‬و تانك و‬ ‫به‌رگریی ئاسامنی له‌ جۆری (بانتسیر‬

‫‪ )SA300‬ده‌دات به‌ عێراق له‌ به‌رانبه‌ر‬ ‫گرێبه‌ستی ن�ه‌وت��دا كه‌ لێكه‌وته‌ی‬ ‫سرتاتیژی هه‌یه‌ بۆ ئایینده‌‪.‬‬ ‫لێكۆڵه‌ران دان ب��ه‌وه‌دا ده‌نێن‬ ‫هه‌وڵه‌ دبلۆماسییه‌كانی ئیرسائیل له‌‬ ‫واشنتۆن و به‌ تایبه‌تیش له‌ كۆنگرێس‬ ‫و پنتاگۆندا بۆ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی‬ ‫پێكهاته‌ سه‌ربازییه‌كانی عێراق‬ ‫شكستی ه��ێ��ن��اوه‌‪ ،‬ئ���ه‌وه‌ش دوای‬ ‫سه‌ردانی نوری مالیكی بۆ مۆسكۆ و‬ ‫به‌ستنی ئه‌و رێكه‌وتنه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی راپۆرتی سه‌نته‌ری عه‌ره‌بی‬ ‫بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ و به‌ئه‌رشیفكردنی‬ ‫زان��ی��اری��ی‪ ،‬ئ��ه‌و گرێبه‌سته‌ چه‌ند‬ ‫لێكه‌وته‌یه‌كی ه �ه‌ی �ه‌‪ ،‬ل �ه‌وان �ه‌ش‬ ‫«ی�ه‌ك�ه‌م‪ :‬عێراق له‌ ئاستی سیاسی‬ ‫و سه‌ربازییدا پێشده‌كه‌وێت و بۆ‬ ‫جارێكی دیكه‌ ده‌گ �ه‌ڕێ��ت �ه‌وه‌ سه‌ر‬ ‫گۆڕە‌پانی به‌ره‌ی رۆژەه‌اڵت‪ .‬دووه‌م‪:‬‬ ‫ده‌رگایه‌كی فراوانی بۆ كراوه‌ته‌وه‌‬ ‫ب �ه‌ ڕووی رووس��ی��ا و ئ��ۆك��ران��ی��ا و‬ ‫ته‌نانه‌ت چینیشدا‪ ،‬كه‌ واده‌كات له‌و‬ ‫مه‌رجانه‌ رزگاری ببێت كه‌ ئه‌مریكی‬ ‫و ئه‌وروپییه‌كان له‌سه‌ریان دانابوو‪.‬‬ ‫سێیه‌م‪ :‬دام��ه‌زران��دن��ه‌وه‌ی سوپای‬ ‫ع��ێ��راق‪ ،‬ع��ێ��راق ب���ه‌ره‌و ئ���ازادی و‬ ‫سه‌ربه‌خۆیی ده‌بات‪ ،‬دوای كشانه‌وه‌ی‬

‫هێزه‌كانی ئه‌مریكا و به‌ریتانیا ل ‌ه‬ ‫ساڵی ‪ ،2011‬ئه‌و هێزه‌ سه‌ربازییه‌ی‬ ‫عێراقیش له‌ ب �ه‌رژە‌وه‌ن��دی ئێران و‬ ‫سووریادایه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر به‌شار ئه‌سه‌د له‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتدا مبێنێته‌وه‌»‪.‬‬

‫ئه‌و هێز‌ه‬ ‫سه‌ربازییه‌ی‬ ‫عێراقیش ل ‌ه‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندی ئێران‬ ‫و سووریادایه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر به‌شار‬ ‫ئه‌سه‌د له‌ ده‌سه‌اڵتدا‬ ‫بمێنێته‌وه‌‬


‫‪7‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫ده‌بێته‌ هۆی الوازبوونی جموجوڵه‌ ئابوورییه‌كه‌‬

‫هاڕە‌كردنی تمه‌ن كاریگه‌ریی ده‌بێت له‌سه‌ر كوردستان؟‬ ‫به‌هۆی ئه‌و سزا ئابووری و سیاسییانه‌ی كه‌ ل ‌ه سه‌ر حكومه‌تی ئێران له‌ الیه‌ن یه‌كێتیی ئه‌وروپا و ئه‌مریكاو ‌ه دانراون‪ ،‬دراوی‬ ‫ئه‌و واڵته‌(ریاڵ) ب ‌ه شێوه‌یه‌كی «ترسناك» به‌رانبه‌ر ب ‌ه دۆالر دابه‌زیوه‌‪ ،‬ك ‌ه پێشتر دابه‌زینی وای به‌ خۆیه‌و ‌ه نه‌بینیوه‌‪ ،‬چاودێرانی‬ ‫سیاسییش پێیان وای ‌ه به‌رده‌وامبوونی ئه‌م حاڵه‌ت ‌ه ئێران تووشی قه‌یرانێكی ئابووریی گه‌ور ‌ه ده‌كات‪ ،‬كه‌ پێده‌چێت كاریگه‌رییه‌كانیشی‬ ‫له‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستان جێبهێڵێت‪.‬‬

‫په‌یجوور‪ :‬رێبوار ئه‌حمه‌د‬

‫به‌رزبوونه‌وه‌ی دۆالر‬ ‫له‌ ساڵی پاره‌وه‌ نرخی دۆالر‬ ‫له‌ ئێراندا به‌رزبووه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌م چه‌ند ڕۆژە‌ی دواییدا نرخی‬ ‫دۆالر به‌شێوه‌یه‌كی زۆر خێرا‬ ‫به‌رزبووه‌وه‌‪ ،‬كه‌ كاریگه‌ری له‌سه‌ر‬ ‫نرخی شتومه‌ك له‌و واڵته‌دا دانا‪،‬‬ ‫به‌ جۆرێك نرخی ی �ه‌ك دۆالری‬ ‫ئه‌مریكی گه‌شتووه‌ته‌ ‪ 3450‬مته‌ن‪،‬‬ ‫كه‌ له‌ مێژووی ئه‌و واڵته‌دا به‌های‬ ‫مته‌ن به‌و شێوه‌یه‌ دانه‌به‌زیووه‌‪.‬‬

‫دوای ئه‌نجامی پشكنینه‌كان خۆپاراستنی‬ ‫ته‌ندروستی سلێامنی و قائیمقامیه‌ت و‬ ‫چاودێری بازرگانیيان له‌و بابه‌ته‌ ئاگادار‬ ‫كردووه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫لیژنه‌كان‬ ‫ع��وس�مان ئ�ه‌ب��ووب�ه‌ك��ر س�ه‌رۆك��ی‬ ‫لیژنه‌كانی قائیمقامیه‌تی سلێامنی‬ ‫ته‌ئكیدی له‌ نوورساوكه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‬ ‫كۆنرتۆڵی جۆری كرده‌وه‌ و ئاماژەی به‌وه‌‬ ‫كرد كه‌ ئه‌م پشكنینانه‌ ده‌وریین و هه‌ر‬ ‫پانز ‌ه ڕۆژ جارێك له‌الیه‌ن چاودێريی‬ ‫ت�ه‌ن��دروس��ت��ی��ی�ه‌وه‌ پشكنین ئه‌نجام‬ ‫ده‌درێ��ت�ه‌وه‌‪ ،‬ئه‌نجامی پشكنینی ئاوی‬ ‫ئه‌و كارگانه‌ی كه‌ له‌ نوورساوه‌كه‌دا ناویان‬ ‫ه��ات��ووه‌‪ ،‬دوای پشكنینی چاودێريی‬ ‫ته‌ندروستی بێ كێشه‌ ده‌رچووه‌‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ پشكنینی‬ ‫كۆنرتۆڵی جۆریی ته‌ئكیدی كردۆته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئاوی ئه‌و كارگانه‌ كه‌ ئێستا له‌ بازاڕە‌كانی‬

‫هۆكاره‌كانی‬ ‫ب �ه‌ پێی ل��ێ��دوان��ی چ��اودێ �ران��ی‬ ‫ئابووريی ئێران‪ ،‬له‌ س �ه‌دا هه‌شتای‬ ‫دراوی ئه‌و واڵته‌ له‌ فرۆشی نه‌وته‌وه‌‬ ‫ده‌س��ت ده‌ك �ه‌وێ��ت و ئ �ه‌و ل�ه‌ س�ه‌دا‬ ‫بیسته‌كه‌ی بۆ به‌رهه‌مه‌ ناوخۆییه‌كان و‬ ‫ناردنه‌ ده‌ره‌وه‌یان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌م چه‌ند مانگه‌ی دواییدا بانكی‬ ‫مه‌ركه‌زی ئێران له‌ تارانی پایته‌خت‪،‬‬ ‫ڕووبه‌ڕووی كۆمه‌ڵێك كێشه‌ بووه‌ته‌وه‌‬ ‫له‌ دابینكردنی بڕی پێویستی دۆالر بۆ‬ ‫بازاڕە‌كانی ئێران‪ ،‬به‌هۆی ئ�ه‌وه‌ی كه‌‬ ‫گرفت بۆ فرۆشی نه‌وت و داخڵكردنی‬ ‫ئه‌و بڕە‌ پاره‌یه‌ی كه‌ له‌ فرۆشی نه‌وتدا‬ ‫ده‌ستی ده‌ك �ه‌وێ��ت‪ ،‬دروس��ت ب��ووه‌‪،‬‬ ‫ئ��ه‌م گ��رف��ت��ان�ه‌ش ل �ه‌ ئه‌نجامی سزا‬

‫ش���اری سلێامنیدا ده‌ف���رۆرشێ���ن‪ ،‬بۆ‬ ‫خواردنه‌وه‌ شیاو نین‪.‬‬ ‫باڵوبوونه‌وه‌ی كۆلێرا‬ ‫كۆتایی مانگی ڕابوردوو ل ‌ه پارێزگای‬ ‫سلێامنی چه‌ندین حاڵه‌تی نه‌خۆشيی‬ ‫كۆلێرا ب ‌ه فه‌رمی تۆمار كران‪ ،‬تا ئێستاش‬ ‫نزیكه‌ی ‪ 1400‬كه‌س به‌ گومانی ئه‌و‬ ‫په‌تایه‌ داخڵی نه‌خۆشخانه‌ كراون‪ ،‬ئه‌و‬ ‫ژماره‌یه‌‌ش ڕۆژانه‌ ل ‌ه ‌هه‌ڵكشاندایه‌‌‪ ،‬به‌‬ ‫پێی لێدوانی به‌رپرسانی ته‌ندروستی‪ ،‬تا‬ ‫ئێستا ‪ 192‬حاڵه‌تی په‌تای كۆلێرا تۆمار‬ ‫كراون و ‪ 4‬كه‌سیش به‌ گومانی په‌تاكه‌‬ ‫گیانیان له‌ ده‌ستداوه‌‪.‬‬ ‫ه��ۆك��اری ب�ڵاوب��وون �ه‌وه‌ی خێرای‬ ‫په‌تاكه‌ پیسيی ئ��اوی خ��واردن �ه‌وه‌ی �ه‌‪،‬‬ ‫هه‌رچه‌نده‌ تا ئێستا به‌ فه‌رمی باس له‌‬ ‫پیسبوونی ئاوی خواردنه‌وه‌ی سلێامنی‬ ‫نه‌كراوه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم باڵوبوونه‌وه‌ی خێرای‬

‫ئابوورییه‌كانی سه‌ر ئێرانه‌وه‌ دێن‪ ،‬كه‌‬ ‫له‌ الیه‌ن ڕۆژئاواوه خراونه‌ته‌ سه‌ری‪.‬‬ ‫كاریگه‌رییه‌كانی‬ ‫له‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستان‬ ‫ب �ه‌ه��ۆی ئ���ه‌وه‌ی ك �ه‌ هه‌رێمی‬ ‫كوردستان خاوه‌نی به‌رهه‌می ناوخۆیی‬ ‫نییه‌ و له‌ دابینكردنی پێداویستییه‌كانی‬ ‫هاوواڵتیاندا پشت به‌ به‌رهه‌می هاورده‌‬ ‫ده‌به‌ستێت‪ ،‬ه �ه‌ر گۆڕانكارییه‌كی‬ ‫ئ��اب��ووری‪ ،‬سیاسی‪ ،‬ل�ه‌س�ه‌ر واڵتانی‬ ‫دراوس���ێ دروس��ت ببێت كاریگه‌ری‬ ‫له‌ سه‌ر بازاڕە‌كانی هه‌رێم دروست‬ ‫ده‌كات‪.‬‬ ‫به‌ پێی وته‌ی چه‌ند بازرگانێك له‌‬ ‫ئێستادا كاریگه‌رییه‌كانی دابه‌زینی‬ ‫نرخی مته‌ن له‌ چاو دۆالر‪ ،‬به‌ قازانجی‬

‫بازاڕە‌كانی هه‌رێمی كوردستان ته‌واو‬ ‫ده‌ب��ێ��ت‪ ،‬ب��ه‌اڵم پێناچێت ئ��ه‌وه‌ زۆر‬ ‫بخایه‌نێت‪.‬‬ ‫جێگری سه‌رۆكی ژووری بازرگانيی‬ ‫سلێامنی‪ ،‬نه‌وزاد غه‌فوور‪ ،‬به‌ (به‌یان)‬ ‫ی ڕاگه‌یاند «دابه‌زینی نرخی مته‌ن‬ ‫كاریگه‌ريی خراپ له‌ سه‌ر بازاڕە‌كانی‬ ‫هه‌رێم دروست ده‌كات»‪ ،‬ئه‌و ئاماژە‌ی‬ ‫به‌وه‌ كرد كه‌ ڕۆژانه‌ شمه‌كێكی زۆر له‌‬ ‫ڕێگه‌ی هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ به‌ره‌و‬ ‫ئێران ده‌برێت و جموجوڵێكی بازرگانی‬ ‫دروست بووه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌ هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫كه‌ دۆالر له‌ ئێراندا زۆر به‌رزبووه‌ته‌وه‪‌،‬‬ ‫بازرگانه‌ ئێرانییه‌كان ناتوانن به‌ پێی‬ ‫پێویست شمه‌كه‌كان وه‌ربگرن‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫ده‌بێته‌ ه��ۆی الوازب��وون��ی جموجوڵه‌‬

‫ئابوورییه‌كه‌‪.‬‬ ‫نه‌وزاد غه‌فوور ئاماژە‌ی به‌وه‌شكرد‬ ‫كه‌ «بازاڕە‌كانی هه‌رێمی كوردستان‬ ‫پڕن له‌ كه‌لووپه‌ل و شمه‌كی ئێرانی‬ ‫كه‌ به‌ ب �ه‌رزب��وون �ه‌وه‌ی نرخی دۆالر‬ ‫نرخی ئه‌وشمه‌كانه‌ش له‌ الیه‌ن بازرگانه‌‬ ‫ئێرانییه‌كانه‌وه‌ به‌رزده‌كرێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫كاریگه‌ريی ڕاسته‌وخۆی ده‌بێت له‌سه‌ر‬ ‫نرخه‌كان له‌ ناو بازاڕە‌كانی هه‌رێمدا»‪.‬‬ ‫كاریگه‌رییه‌كانی‬ ‫له‌سه‌ر ناوخۆی ئێران‬ ‫له‌ ئێستادا نرخه‌كان له‌ ئێراندا به‌‬ ‫ته‌واوی به‌رزبوونه‌ته‌وه‌‪ ،‬كه‌ به‌شێوه‌كی‬ ‫خراپ كاریگه‌ری له‌ سه‌ر هاوواڵتیانی‬ ‫ئێرانی دروست كردووه‌‪ ،‬به‌ پێی وته‌ی‬ ‫چه‌ندین هاوواڵتی ئێرانی‪ ،‬له‌ ئێستادا‬

‫په‌تاكه‌ ده‌ره‌نجامه‌كانی‪ ،‬ئاماژەكان بۆ‬ ‫پیسبوونی ئاوی خواردنه‌وه‌ی سلێامنی‬ ‫زیاتر ده‌كات‪.‬‬ ‫ب���ه‌ڕێ���وه‌ب���ه‌ری ف��ه‌رم��ان��گ��ه‌ی‬ ‫ته‌ندروستيی سلێامنی میران محه‌مه‌د‪،‬‬ ‫ڕۆژی یه‌كشه‌ممه‌ ‪ 2012/10/7‬له‌‬ ‫كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌وانیدا ئاماژەی‬ ‫به‌وه‌ كرد سه‌رجه‌م ئه‌و سكچوونانه‌ی‬ ‫كه‌ پشكنینیان بۆ ده‌كرێت له‌ الیه‌ن‬ ‫ڕێكخراوی ته‌ندروستيی جیهانییه‌وه‌ به‌‬ ‫كۆلێرا ئه‌ژمار ده‌كرێن‪ ،‬كه‌ تا ئێستا زیاتر‬ ‫له‌ ‪ 1400‬كه‌س پشكنینیان بۆ كراوه‌‪.‬‬ ‫ه�ه‌ر ل �ه‌وب��اره‌وه‌ دكتۆر ڕێكه‌وت‬ ‫ڕە‌شید وه‌زیری ته‌ندروستيی حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێم‪ ،‬له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م هه‌فته‌یه‌دا‬ ‫له‌ ب��ه‌رده‌م ژم��اره‌ی �ه‌ك ڕۆژنامه‌نووس‬ ‫به‌ ئه‌سپایی چپاندی ب ‌ه گوێی عیامد‬ ‫ئه‌حمه‌د جێگری سه‌رۆكی حكومه‌تدا‬ ‫(بڵێ وه‌زعه‌كه‌ كۆنرتۆڵ ك �راوه‌) كه‌ به‌‬

‫پێی لێدوانی چاودێرانی ته‌ندروستی‬ ‫ئاماژەیه‌كه‌ بۆ ترسناكیی بارودۆخی په‌تاكه‌‬ ‫له‌ پارێزگای سلێامنییدا و به‌رپرسانیش له‬ ‫هه‌وڵی شاردنه‌وه‌ی حاڵه‌ته‌كاندا‪.‬‬ ‫كۆلێرا‬ ‫نه‌خۆشیی كۆلێرا نه‌خۆشییه‌كی‬ ‫به‌كرتیی ‌ه و تووشی كۆئه‌ندامی هه‌رس‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬دوای جێگیر بوونی به‌كرتیاكه‌‬ ‫له‌ ڕیخۆڵه‌دا‪ ،‬جه‌سته‌ی مرۆڤ تووشی‬ ‫سكچوونێكی به‌هێز ده‌بێت و ڕێژەی‬ ‫ئ��او ل�ه‌ له‌شیدا ب�ه‌ شێوه‌یه‌كی خێرا‬ ‫داده‌به‌زێت‪.‬‬ ‫ناوی به‌كرتیاكه‌ (‪)Vibrio Cholera‬‬ ‫یه‌ گواستنه‌وه‌ی بۆ م��رۆڤ له‌ ڕێگه‌ی‬ ‫خواردنه‌وه‌وه‌یه‌‪ ،‬زۆرترین حاڵه‌تی كۆلێرا‬ ‫له‌ واڵته‌ دواكه‌وتووه‌كاندا تۆمار ده‌كرێت‪،‬‬ ‫كه‌سی تووشبوو به‌ كۆلێرا ئه‌گه‌ر به‌‬ ‫خێرایی چاره‌سه‌ری بۆ نه‌كرێت‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫ژیانی ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌‪.‬‬

‫نرخی شمه‌ك له‌ ب��ازاڕە‌ك��ان��دا بۆ‬ ‫دوو هێنده‌ و هه‌ندێك جار سێ‬ ‫هێنده‌ی خۆی به‌رزبووه‌ته‌وه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫ئه‌مه‌ش ناڕە‌زایه‌تی گ��ه‌وره‌ی به‌‬ ‫دوای خۆیدا‌هێناوه‌‪ ،‬له‌ چه‌ند ڕۆژی‬ ‫ڕاب��ردووش��دا له‌ تارانی پایته‌خت‬ ‫چه‌ند خۆپیشاندانێكی توند وه‌ك‬ ‫ناڕە‌زایه‌تییه‌ك به‌ڕێوه‌چوون‪.‬‬ ‫س��ای��ت��ی ب���ی ب���ی س���ی له‌‬ ‫ڕاپ��ۆرت��ێ��ك��ی��دا ئ���ام���اژە‌ی ب��ه‌وه‌‬ ‫كردووه‌ كه‌ دابه‌زینی نرخی مته‌ن‬ ‫كاریگه‌رییه‌كانی له‌سه‌ر ژماره‌یه‌كی‬ ‫زۆر هاوواڵتی ئه‌فغانیش دروست‬ ‫كردووه‌‪ ،‬كه‌ بژێوی ژیانیان له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و ئه‌ندامانه‌ی خێزانه‌كانیانه‌ كه‌‬ ‫له‌ ئێراندا كار ده‌كان‪.‬‬


‫‪6‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫بایی زیاد لە ‪ 31‬ملیار دینار گەنم لەسەر جادەیە و بارانیش نزیکە ببارێت‪ .‬فۆتۆگراف‪ :‬محەمەد جەمال‬

‫له‌ سلێمانی په‌نجا هه‌زار ته‌ن گه‌نم ل ‌ه مه‌ترسيی ته‌ڕبووندايه‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری سایلۆی سلێامنی‪ :‬به‌شێكی زۆر كه‌م ته‌ڕ ده‌بێت‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری كشتوكاڵی شاره‌زوور‪ :‬له‌وانه‌یه‌ نه‌ك ته‌ڕبوون‪ ،‬به‌ڵكو ئاويش بیبات‬

‫په‌یجوور‪ :‬سه‌اڵح ساالر‬

‫ئه‌مساڵ ل ‌ه سنووری‬ ‫پارێزگای سلێمانی‪،‬‬ ‫حكومه‌تی عێراق بڕی (‪)96‬‬ ‫هه‌زار و ‪ 500‬ته‌ن گه‌نمی‬ ‫به‌ هه‌رسێ پله‌كه‌یه‌و ‌ه‬ ‫كڕیوه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌به‌ر‬ ‫نه‌بوونی سایلۆی پێویست‪،‬‬ ‫بۆیه‌ له‌ چه‌ند شوێنێك‬ ‫گه‌نمه‌كان له‌سه‌ر ساحه‌یه‌ك‬ ‫ڕۆكراون و له‌ هه‌ندێكیان تا‬ ‫ئێستاش ماونه‌ته‌وه‌‪.‬‬

‫كه‌مال عوسامن كه‌رم‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫كشتوكاڵی ش���اره‌زوور‪ ،‬به‌ ڕۆژنامه‌ی‬ ‫(ب�ه‌ی��ان)ی ڕاگه‌یاند «له‌ سه‌یدسادق‬ ‫بڕی ‪ 16‬هه‌زار ته‌ن گه‌نم له‌ جووتیاران‬ ‫وه‌رگ��ی�راوه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش له‌الیه‌ن وزاره‌ت��ی‬ ‫بازرگانيی حكومه‌تی عێراقه‌وه‌ كڕراوه‌‪،‬‬ ‫نه‌ك حكومه‌تی هه‌رێم»‪ .‬سه‌باره‌ت به‌‬ ‫جۆری گه‌منه‌كان‪ ،‬ناوبراو وتی «سێ پله‌‬ ‫بووه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌شی هه‌ره‌ زۆری پله‌ یه‌ك‬ ‫بووه»‪.‬‬ ‫ده‌ڤ����ه‌ری گ �ه‌رم��ی��ان ك��ه‌ ش��اری‬ ‫ك���ه‌الر س �ه‌ن��ت �ه‌ره‌ك �ه‌ی �ه‌ت��ی‪ ،‬ب��ۆخ��ۆی‬ ‫بنكه‌یه‌كی سه‌ره‌كی وه‌رگرتنی دانه‌وێڵه‌‬ ‫ب��ووه‌‪ ،‬ل�ه‌وب��اره‌ی�ه‌وه‌‪ ،‬ڕە‌حیم حه‌مدی‬ ‫عه‌بدولكه‌ریم‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ر كشتوكاڵی‬ ‫گه‌رمیان‪ ،‬وتی «له‌ گه‌رمیان نزیكه‌ی‬ ‫‪ 16‬ه��ه‌زار ت�ه‌ن گه‌نم له‌ جووتیاران‬ ‫وه‌رگیراوه‌‪ ،‬ه�ه‌روه‌ه��ا‪ 2770‬ته‌منان بۆ‬ ‫بنه‌تۆوی جوتیاران به‌ جیا وه‌رگرتووه‪‌،‬‬ ‫كه‌ سااڵنه‌ ئه‌و به‌رنامه‌یه‌مان هه‌یه‌»‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ كۆی گه‌منی وه‌رگیراو‬ ‫له‌ پارێزگای سلێامنی‪ ،‬جه‌مال ئیسامعیل‬

‫كه‌ریم‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری سایلۆی سلێامنی‬ ‫بۆ ڕۆژنامه‌ی (به‌یان) وتی «له‌ سنووری‬ ‫پارێزگای سلێامنی چ��وار بنكه‌مه‌مان‬ ‫هه‌بووه‌‪ ،‬به‌م شێوه‌یه‌‪ :‬سلێامنی بنكه‌ی‬ ‫سه‌ره‌كی كه‌الر‪ ،‬سه‌یدسادق‪ ،‬رانیه‌‪ ،‬بڕی‬ ‫گه‌منی وه‌رگیراو له‌و بنكانه‌ بریتیبووه‌‬ ‫له‌ ‪ 96‬هه‌زار و پێنجسه‌د ته‌ن‪ ،‬پله‌ یه‌ك‪:‬‬ ‫ته‌نی به‌ ‪ 720‬هه‌زار دینار كڕیومانه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫زیاد له‌ شه‌ست هه‌زار ته‌ن له‌و پله‌یه‌‬ ‫بووه‌‪ ،‬پله‌ دوو به‌ ‪ 620‬هه‌زار‪ ،‬كه‌ بیست‬ ‫تا بیست و پێنج هه‌زار ته‌ن پله‌ دوو‬ ‫بوو‪ ،‬پله‌ سێیش به‌ ‪ 520‬هه‌زار»‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی جێگه‌ی پرسیاره‌ له‌ چه‌ند‬ ‫شوێنێك بڕێكی زۆر ل�ه‌و گه‌منانه‌ تا‬ ‫ئێستا م��اون�ه‌ت�ه‌وه‌ و نه‌قڵ نه‌كراون‬ ‫بۆ سایلۆكانی ع��ێ�راق‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫كشتوكاڵی ش��اره‌زوور‪ ،‬وتی «به‌شێكی‬ ‫زۆر له‌ سه‌یدسادق م��اوه‌ت�ه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌وه‌ په‌یوه‌ندی به‌ ئێمه‌وه‌ نییه‌ و كاری‬ ‫حكومه‌تی عێراقه‌»‪ .‬به‌اڵم به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫كشتوكاڵی گه‌رمیان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌‬ ‫ده‌ڵێت «الی ئێمه‌ هیچ نه‌ماوه‌ته‌وه‌‪،‬‬

‫هه‌ر مانگی ئاب بردیان بۆ سایلۆی‬ ‫خ��ورم��ات��وو»‪ .‬س �ه‌ب��اره‌ت ب�ه‌ك��ۆی ئه‌و‬ ‫گه‌منه‌ی له‌ سنووری پارێزگای سلێامنی‬ ‫م���اوه‌ت���ه‌وه‌‪ ،‬ب��ه‌ڕێ��وه‌ب��ه‌ری سایلۆی‬ ‫سلێامنی‪ ،‬جه‌مال ئیسامعیل‪ ،‬ده‌ڵێت «له‌‬ ‫سه‌یدسادق له‌ ‪ 15‬هه‌زار ته‌ن‪ ،‬شه‌ش‬ ‫هه‌زار ماوه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌ ئومێدین تا جه‌ژن‬ ‫ته‌واو ببێت‪ .‬له‌ رانیه‌ له ‪ 18‬هه‌زار ته‌ن‬ ‫نۆ هه‌زار ماوه‌ته‌وه‌‪ .‬له‌ سلێامنییش ‪46‬‬ ‫هه‌زار ته‌ن هه‌بووه‌‪ ،‬ئێستا ‪ 30‬هه‌زار‬ ‫ماوه‌ته‌وه»‪.‬‬ ‫ئێستا ل �ه‌ وه‌رزی پ��ای��زدای��ن و‬ ‫به‌گوێره‌ی زانیارییه‌كانی كه‌شناسی‪،‬‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر ه �ه‌ی �ه‌ ب��ه‌م نزیكانه‌ ب��اران‬ ‫ببارێت‪ ،‬به‌شی ه��ه‌ره‌زۆری گه‌منه‌كان‬ ‫له‌سه‌ر گۆڕە‌پانێك ڕۆ كراون و مه‌ترسی‬ ‫زۆر هه‌یه‌ به‌ یه‌كه‌م شه‌پۆلی ب��اران‬ ‫خه‌سارێكی زۆر له‌ گه‌منه‌كان بكه‌وێت‪.‬‬ ‫ب�ه‌ وت��ه‌ی جووتیارێكی سه‌یدسادق‬ ‫ئه‌و گه‌منه‌ی له‌ سه‌یدسادق ماوه‌ته‌وه‌‬ ‫مه‌ترسيی ته‌ڕبوونی هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌وكاتیش‬ ‫ده‌ب��ێ��ت بیكه‌نه‌ ده‌ری��اچ��ه‌ك��ه‌وه‌ بۆ‬

‫ل ‌ه ‪ 20‬كارگه‌ی ئاوی كانزایی‬ ‫ته‌نیا دوانیان شیاوى خواردنه‌وە ‌ن‬ ‫پێش باڵوبوونه‌وه‌ی كۆلێرا له‌ سلێامنی‪ ،‬كۆنرتۆڵی جۆریی‬ ‫هۆشداريی پیسيی ئاوی كانزایی ‪ 20‬كارگه‌ی داوه‌‬

‫ماسییه‌كان‪ .‬به‌ڕێوه‌به‌ری كشتوكاڵی‬ ‫ش������اره‌زوور وت���ی «م���ن ه���ه‌ر زوو‬ ‫ئ��ه‌و مه‌ترسییه‌م ب �ه‌ ك��ارب�ه‌ده‌س��ت��ان‬ ‫ڕاگه‌یاندووه‌‪ ،‬بێتو بارانێكی زۆر ببارێت‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ گه‌منه‌كه‌ نه‌ك ته‌ڕ‬ ‫ببێت‪ ،‬به‌ڵكو ئاو بیبات و به‌ گوندی قلرخ‬ ‫دا بڕواته‌ خواره‌وه‌»‪ .‬به‌اڵم به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫سایلۆی سلێامنی ئه‌و مه‌ترسییانه‌ ڕە‌ت‬ ‫ده‌كاته‌وه‌‪« ،‬خه‌سار نابێت ‪ 30‬هه‌زاری‬ ‫له‌ مه‌خزه‌ندایه‌‪ ،‬به‌شێكیشامن به‌ چادر‬ ‫داپ��ۆش��ی��وه‪ 125 ‌،‬چ��ادری ئه‌مساڵ و‬ ‫پارمانه‌ هه‌یه‌ و به‌شی هه‌مووی ده‌كات‬ ‫به‌ دوو وه‌جبه‌ چادر دام��ان پۆشیون‪،‬‬ ‫ترسی نییه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئه‌گه‌ر ئ��او بچێته‌‬ ‫ژێرییه‌وه‌ ئ�ه‌و كاته‌ به‌شی خ��واره‌وه‌‬ ‫كه‌مێكی خه‌سار ده‌بێت‪ ،‬یاخود مه‌گه‌ر‬ ‫الفاو بیبات‪ ،‬ده‌نا خه‌سار نابێت‪ ،‬ئێمه‌‬ ‫په‌نجا ه �ه‌زار ته‌نێكامن م��اوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫بارانیش لێی بدات له‌وانه‌یه‌ هه‌ر پێنج‬ ‫ته‌ن ته‌ڕ ببێت‪ ،‬له‌ سه‌دی سێ سه‌ماح‬ ‫هه‌یه‌ و ئه‌وه‌ش بۆ ئه‌و شتانه‌یه‌‪ ،‬پار ‪120‬‬ ‫هه‌زار ته‌منان هه‌بوو‪ ،‬باران لێیدا چه‌ند‬

‫ته‌نێكی كه‌م خه‌سار بوو‪ ،‬ئ�ه‌وه‌ش ك ‌ه‬ ‫خه‌ساربوو ده‌كرێت به‌ عه‌له‌ف و شتی‬ ‫له‌و بابه‌تانه‌»‪.‬‬ ‫ه�ه‌روه‌ه��ا ب�ه‌ڕێ��وه‌ب�ه‌ری سایلۆی‬ ‫سلێامنی وتی «به‌پێی پالنی حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێم ئه‌مساڵ شه‌ش سایلۆ له‌ سلێامنی‪،‬‬ ‫كه‌الر‪ ،‬سه‌یدسادق‪ ،‬چه‌مچه‌ماڵ‪ ،‬رانیه‌ و‬ ‫قه‌اڵدزێ دروست ده‌كرێت ئینشائه‌ڵاڵ‬ ‫له‌ ‪ 2013‬ده‌ست به‌ ئیشكردن ده‌كرێت‬ ‫و ئه‌و مه‌ترسییانه‌ بۆ سااڵنی ئاینده‌‬ ‫نامێنن»‪.‬‬ ‫ئێستا ك��ۆی په‌نجا ه���ه‌زار ته‌ن‬ ‫گه‌نم له‌ سلێامنی و سه‌یدسادق و ڕانیه‌‬ ‫ماونه‌ته‌وه‌و چاوه‌ڕوانی ڕە‌حمه‌تی باران‬ ‫ده‌ك �ه‌ن‪ ،‬كه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و بڕە‌ گه‌منه‌ به‌‬ ‫پله‌ی مامناوه‌ندیش بخه‌مڵێنین‪ ،‬بایی‬ ‫(‪)31‬ملیار دیناره‌‪ .‬ئایا به‌ هاتنی یه‌كه‌م‬ ‫شه‌پۆلی باران‪ ،‬كه‌ جووتیاران خۆیان بۆ‬ ‫تۆوچاندن ئاماده‌ ده‌ك�ه‌ن‪ ،‬چه‌ند ته‌ن‬ ‫گه‌منی ده‌ستڕە‌نجی ساڵی ڕابوردوویان‬ ‫به‌و بارانه‌ ده‌خووسێت و چه‌ندیشی‬ ‫ده‌بێته‌ خۆراكی مه‌ل و مێروو؟‬

‫رێبوار ئه‌حمه‌د‬

‫له‌ پشكنیندا ده‌رچوون و ‪ 18‬كارگه‌كه‌ی‬ ‫تریان ئاوی كانزاییه‌كه‌یان بۆ خواردنه‌وه‌‬ ‫گونجاو نه‌بووه‌‪.‬‬ ‫له‌ نوورساوه‌كه‌دا هاتووه‌ كه‌ ‪ 8‬له‌و‬ ‫كارگانه‌ له‌ كاردان و ته‌نها دوانیان مه‌رجه‌‬ ‫ته‌ندروستییه‌كانیان تێدایه‌‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌د محه‌مه‌د ب�ه‌ڕێ��وه‌ب�ه‌ری‬ ‫كۆنتڕۆڵی ج��ۆری��ی ل �ه‌ سلێامنی‪ ،‬له‌‬ ‫لێدوانێكی تایبه‌تدا بۆ ڕۆژنامه‌ی (به‌یان)‬ ‫ئاماژە به‌وه ‌ده‌كات ك ‌ه هه‌ستیان به‌وه‌‬ ‫ك��ردووه‌ كه‌ ئ��اوی ئه‌و كارگانه‌ مه‌رجه‌‬ ‫ته‌ندروستییه‌كانیان تێدا نییه‌ بۆیه‌‬ ‫پشكنینيان بۆ ئه‌نجام داون‪ ،‬ئه‌و وتی‪:‬‬ ‫«ئێمه‌ بۆخۆمان ل ‌ه بازاڕدا منوونه‌ی ئاوی‬ ‫ئه‌م كارگانه‌مان وه‌رگرت و پشكنینامن بۆ‬ ‫كردن‪ ،‬ته‌نها ‪ 2‬كارگه‌ له‌و پشكنینه‌ی ئێمه‌دا‬ ‫ئاوه‌كه‌ی شیاو بووه‌ بۆ خواردنه‌وه‌‪».‬‬ ‫ب �ه‌ پێی وت�ه‌ك��ان��ی ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ری‬ ‫كۆنرتۆڵی جۆریی سلێامنی‪ ،‬ڕاسته‌وخۆ‬

‫ئاوه‌ كانزاییه‌كان‬ ‫به‌ پێی به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ك كه‌ ده‌ست‬ ‫ڕۆژن���ام���ه‌ی ب��ه‌ی��ان ك���ه‌وت���ووه‌‪ ،‬پێش‬ ‫باڵوبوونه‌وه‌ی په‌تای كۆلێرا و تۆماركردنی‬ ‫حاڵه‌ته‌كانی ل�ه‌ پ��ارێ��زگ��ای سلێامنی‪،‬‬ ‫قائیمقامیه‌تی قه‌زای مه‌ڵبه‌ندی سلێامنی‬ ‫له‌ پیسبوونی ئ��اوی ژماره‌یه‌كی زۆری‬ ‫كارگه‌ی به‌رهه‌مهێنانی ئاوی خواردنه‌وه‌‬ ‫له‌ سلێامنی‪ ،‬ئاگادار كراونه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌ پێی نوورساوێكی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‬ ‫كۆنرتۆڵی جۆری ل ‌ه پارێزگای سلێامنی‪،‬‬ ‫ب �ه‌ ژم���اره‌ ‪ 6963/10/1‬ك �ه‌ ب���ه‌رواری‬ ‫‪2012/9/17‬ی له‌ سه‌ره‌‪ ،‬قائیمقامیه‌تی‬ ‫مه‌ڵبه‌ندی سلێامنی چه‌ند الیه‌كی تری‬ ‫په‌یوه‌ندیدار ئ��اگ��ادار ك�راون�ه‌ت�ه‌وه‌ له‌‬ ‫پیسبوونی ئاوی كانزایی ‪ 20‬كارگه‌ كه‌‬ ‫پشكنینیان بۆ كراو ‌ه و‌ ته‌نها دوو كارگه‌یان‬


‫‪9‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫هۆڵه‌ندا؛ شانشینی گوڵ‬

‫ڕەوشت موحەمەد‬ ‫گوڵفرۆشەکاىن الى خۆمان دەڵێن‬ ‫زۆرب��ەى ئەو گوڵە ج��وان و سەیرانەى‬ ‫پەیدا ب��وون هۆڵەندین‪ ،‬لەم بابەتەدا‬ ‫زانیارى لەســەر ئەو گواڵنە و واڵتەکەیان‬ ‫وەربگرە‪.‬‬

‫(شانشینی زه‌وی��ی �ه‌ نزمه‌كان)‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ ناوی ته‌واوی واڵتی هۆڵه‌ندایه‌‪،‬‬ ‫ئه‌كه‌وێته‌ خۆرئاوای ئه‌وروپا‪ ،‬ئه‌ڕوانێت‬ ‫به‌سه‌ر ده‌ری��ای ب��اك��ووردا‪ ،‬بۆیه‌ ئه‌م‬ ‫ناوه‌ی لێرناوه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سێبه‌شی‬ ‫خاكه‌كه‌ی ده‌كه‌وێته‌ ژێر ئاستی سه‌ر‬ ‫رووی ده‌ری��ا‪ ،‬هه‌روه‌ها له‌ ڕاب��ردوودا‬ ‫زیاتر له‌ پێنجیه‌كی خاكه‌كه‌ی به‌ ئاوی‬

‫ده‌ریا و ده‌ریاچه‌ داپۆرشاو بووه‌‪ ،‬وشه‌ی‬ ‫هۆڵه‌ندا ناوی ته‌نیا دوو هه‌رێمی ئه‌و‬ ‫واڵته‌یه‌‪ ،‬له ‌كۆی ‪ ١٢‬هه‌رێم‪ ،‬كه‌چی‬ ‫الی ئێمه‌و هه‌ندێك له‌ واڵتانی دیكه‌‬ ‫ئه‌و ناوه‌ی به‌سه‌ردا بڕدراوه‌ ‪ .‬هۆڵه‌ندا‬ ‫واڵتی گوڵ و باخچه‌كانیشه‌ وه‌ك چۆن‬ ‫واڵتی وێنه‌كێشه‌ به‌ناوبانگه‌كانی وه‌ك‪:‬‬ ‫ڤانكوخ و رامربانت ـ ە‌‪ ،‬لێره‌دا ته‌نیا باس‬

‫زیرەکرتین کچی چا‪ ،‬وه‌رزشوانه‌كان ماندوو ده‌كات‬ ‫دونیا لە حاڵی‬ ‫خۆی بێزارە‬

‫هێرۆ هه‌ڵه‌بجه‌یی‬

‫ئۆلیڤیای ‪ ١٢‬سااڵن کە خاوەنی‬ ‫نازناوی زیرەکرتین کچی دونیایە‪ ،‬لەبەر‬ ‫ئەوەی نایەوێت دڵی کەس ئازار بدات‪،‬‬ ‫دەڵێت کە هەمیشە لە کێشەدام‪.‬‬ ‫ئۆلیڤیا مانینگ ئەو کچە ‪ ١٢‬ساڵەی‬ ‫کە لە یەکێک لە شارەکانی لیڤەرپووڵی‬ ‫ئینگلتەرادا دەژی و خاوەنی (‪ 162‬ئای‬ ‫كیو = ئاستی زیرەكی)یە‪ ،‬هەروەها‬ ‫ئەندامی گرووپی مەنسای (ئای کیو)‬ ‫ی بااڵشە‪ ،‬سەرەڕای ئەمانەش کەچی‬ ‫مانینگ بێزارە لەم حاڵەی‪..‬‬ ‫ن���اوب���راو ل��ە ب����ەردەم داوای‬ ‫بەردەوامی هاوکاریی هاوڕێکانی لە‬ ‫بەجێهێنانی ئەرکەکانیاندا‪ ،‬مانینگ‬ ‫دەڵێت‪ :‬تەنانەت قوتابیانی قۆناغەکانی‬ ‫سەروو خۆشم داوای یارمەتی ئەکەن‬ ‫و لە ئەرکەکانیاندا هاوکارییان ئەکەم‪،‬‬ ‫دڵی هیچ کەس ناشکێنم‪.‬‬ ‫جێگەی ئاماژەیە لەو ‪( ١٦2‬ئای‬ ‫کیو)ە‪ ،‬مانینگ لە ئەنیشتاین و ستیڤن‬ ‫هاوکینگ زیاترەکرتە‪ .‬ئەمە لە کاتێکدا‬ ‫زانایەکی کۆری بە ناوی (کیم ئونگ‬ ‫یۆنگ) خاوەنی نازناوی زیرەکرتین‬ ‫پیاوی جیهانە و خاوەنی ‪( ٢١٠‬ئای‬ ‫کیو)ە‪.‬‬ ‫سەرچاوە‪ :‬خرب ‪.٣٦٥‬‬ ‫و‪ :‬ساکار‬

‫پسپۆڕانی فیسیۆلۆژی پێیانوای ‌ه‬ ‫خواردنی كافائینی ناو چا و قاو ‌ه پێش‬ ‫ده‌ستپێكی پێشبڕكێكان‪ ،‬ده‌بێت ‌ه هۆی‬ ‫م��ان��دووب��وون��ی كه‌سی وه‌رزش����وان و‬ ‫سیسته‌می ده‌ماری و هه‌سته‌وه‌ركردنی‬ ‫ئه‌و به‌ش ‌ه ل ‌ه جه‌سته‌ی لێده‌كه‌وێته‌وه‌‬ ‫و وه‌رزش���وان���ان گومانیان ن�ه‌ب��ێ كه‌‬ ‫خواردنه‌وه‌ی چا و قاو ‌ه زیانی بۆیان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫سااڵن ‌ه نزیكه‌ی ‪ 3‬ملیۆن كیلۆ كراتین‬ ‫ل ‌ه ناو وه‌رزشوانان ده‌خ��ورێ و به‌شی‬

‫زۆری ئه‌م مادده‌ی ‌ه بۆ به‌شی ماسولكه‌كانی‬ ‫ده‌وروب �ه‌ری ئێسكه‌‪ .‬ئه‌م مادده‌ی ‌ه رۆژانه‌‬ ‫ده‌بێ ‪ 2‬بۆ ‪ 3‬گرام بێ و ل ‌ه ناو خواردنی‬ ‫وه‌ك ماسی و گۆشتی سوور ده‌ست ئه‌كه‌وێ‪.‬‬ ‫خواردنی كراتین النیكه‌م سێ كیلۆگرام‬ ‫كێشی وه‌رزشوان زیاتر ئه‌كات و خواردنی‬ ‫ل ‌ه راده‌ب���ەدە‌ری ئه‌و مادده‌ی ‌ه ئاریش ‌ه بۆ‬ ‫كۆئه‌ندامی هه‌رس و گه‌د ‌ه و گورچیله‌كان‬ ‫دروس��ت دەک��ات و شێرپه‌نجه‌ی جگه‌ری‬ ‫به‌دواوه‌یه‌‪.‬‬

‫له‌ یه‌كێك له‌ باخچه‌كانی ئه‌و شانشینه‌‬ ‫ده‌كه‌ین‪.‬‬ ‫ب���اخ���چ���ه‌ی ك��ی��وك��ی��ن��ه��وف‬ ‫(‪ )Keukenhof‬ك��ه‌ ن����ارساوه‌ به‌‬ ‫(باخچه‌كه‌ی ئه‌وروپا) له‌ گه‌وره‌ترین‬ ‫و جوانرتین باخچه‌كانی سه‌ر رووی‬ ‫زه‌مینه‌ كه‌ مرۆڤ به‌رهه‌می هێناوه‌‪ ،‬ئه‌م‬ ‫باخچه‌یه‌ نزیك ئه‌مسته‌ردام‪ ،‬پایته‌ختی‬

‫واڵتی هۆڵه‌ندایه‌‪ ،‬سااڵنه‌ حه‌وت ملیۆن‬ ‫گوڵ و نه‌مامی تێدا به‌رهه‌مده‌هێرنێت‪،‬‬ ‫كه‌ له‌ س�ه‌دان گوڵی جیاواز و ده‌یان‬ ‫دره‌خ��ت��ی ج���ۆراوج���ۆر پێكهاتووه‌‪،‬‬ ‫هه‌مووساڵێك ل �ه‌ ك��ۆت��ای��ی مانگی‬ ‫مارسدا و تا نێوه‌راستی مانگی ئایار‪،‬‬ ‫ده‌رگای باخچه‌كه‌ به‌ڕووی گه‌شتیاراندا‬ ‫ده‌كرێته‌وه‌‪ ،‬له‌و كاته‌دا گه‌شتیاران و‬

‫عاشقانی گوڵ له‌ دونیاوه‌ رووده‌كه‌نه‌‬ ‫ئه‌و پارچه‌ زه‌وییه‌ جوانه‌‪.‬‬ ‫رووب �ه‌ری (باخچه‌كه‌ی ئه‌وروپا)‬ ‫‪ 320‬هه‌زار مه‌تر چوار گۆشه‌یه‌ و تێیدا‬ ‫پانزه‌ فواره‌ی جوان و ‪ 32‬پردی رازاوه‌ی‬ ‫سه‌رنجڕاكێش و چه‌ندین شوێنی‬ ‫دانیشت و نانخواردن و شوێنی تایبه‌ت‬ ‫به‌ گوڵفرشنت ئاماده‌كراوه‌‪.‬‬

‫ئاگاداری نینۆکەکانت بە‬ ‫ئا‪ :‬ئیامن ناصح‬ ‫نینۆکەکانیش وەک بەشێکی سەرەکی‬ ‫و دەرکەوتنی هەمیشەیی پێویست بە‬ ‫ئاگاداربوونی تایبەتی خۆی دەکات‪.‬‬ ‫نینۆکی تەندروست دەبێت ڕەنگێکی‬ ‫پەمەیی تاریکی هەبێت‪ ،‬هەروەها دەبێت‬ ‫بەباشی ئ��اگ��اداری پێستی چ���واردەوری‬ ‫نینۆکەکامنان بین و بە کرێمی تایبەت‬ ‫چەوریان بکەین‪.‬‬ ‫هۆکاری شکانی نینۆکەکامنان زۆرن‪،‬‬ ‫وەک بەکارهێنانی گیراوەی شتنی زۆر‬ ‫بەهێز‪ ،‬هەروەها خۆر و کلۆریش‪.‬‬ ‫بەپێی گۆڕینی کەشوهەوا چ گەرم‬ ‫بێت ی��اخ��ود س���ارد‪ ،‬پێویستە دەس��ت‬ ‫و نینۆکەکامنان هەمیشە ب��ە کرێمی‬ ‫تەندروست شێدار بکەین‪ ،‬هەروەها دوور‬ ‫بکەوینە‬

‫ئەو وێنانەى جیهانیان گۆڕى‬

‫ل��������ە‬ ‫نا خونکرد نی‬ ‫نینۆکەکامنان چونکە‬ ‫بێهێز دەب��ن‪ .‬بەمشێوەیە کەمرت تووشی‬ ‫گرفتی شکانی نینۆکەکامنان‪ ،‬دەبین‪.‬‬ ‫نەخواردنەوەی ئاویش بە ئەندازەی‬ ‫پێویست‪ ،‬یەکێکە لە هۆکارەکانی تر کە‬ ‫دەبێتە هۆی زووشکانی نینۆک‪ ،‬هەروەها‬ ‫دووربکەونەوە لە بەکارهێنانی پاککەرەوە‬

‫ئەلکهولییەکان‪.‬‬ ‫گ����ەر ب��ت��وان��ن‬ ‫ڕۆژان���ە ‪ ٦‬دەن��ک ب��ادەم بخۆن‪ ،‬ئەوا‬ ‫نینۆکەکانتان ج��ی��اوازت��ر دەردەک���ەون‬ ‫بەوپێیەی کە بادەم دەتوانێ ئەو چەورییە‬ ‫ئەسیدییەی کە نینۆکەکان پێویستیان پێیان‬ ‫هەیە‪ ،‬دابین بکات‪.‬‬ ‫ئ��ەم ڕێنامییانە لەبەرچاو بگرن‪،‬‬ ‫دەتوانن ببنە خاوەن نینۆکی جیاوازتر لە‬ ‫جاران‪.‬‬

‫دایكی كۆچه‌ر‪1936 ،‬‬ ‫ئا‪ :‬شه‌تاو پێنجوێنی‬ ‫وێنه‌ی ئه‌مجار ‌ه بۆ كورد ب ‌ه گشتی‬ ‫و خه‌ڵكی باشووری كوردستان به‌تایبه‌تی‬ ‫هه‌ڵگری مانا و خه‌مێكی قووڵه‌‪ ،‬خه‌می‬ ‫دووری��ی ل ‌ه زێد و چه‌كی كیمیایی و‬ ‫كۆڕە‌وی ملیۆنیی خۆیان بیربكه‌وێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌م وێنه‌ی ‌ه بۆ ساتێكیش بێت ژیانی‬ ‫سه‌ختی ژێرخێوه‌ت و ناو ئۆردوگاكانی‬ ‫ئ �ه‌وب �ه‌ر س��ن��ووری��ان بیر ده‌خ��ات �ه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌رچی وێنه‌ك ‌ه وێنه‌ی خاتوونێكه‌‬ ‫له‌وپه‌ڕی جیهان و ل ‌ه ساڵی ‪ 1936‬گیراوه‌‪.‬‬ ‫زۆر ل ‌ه پسپۆڕانی بواری وێنه‌گرتن و‬ ‫كامێرامان پێیانوای ‌ه ئه‌گه‌ر مبانه‌وێ یه‌كێك‬ ‫ل ‌ه باشرتین وێنه‌كانی مێژوو ده‌ستنیشان‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬وێنه‌ی (دایكی كۆچه‌ر) یه‌كێك‬ ‫له‌و وێنان ‌ه ده‌بێ‪ .‬بۆ خه‌ڵكی فلۆرانس‬

‫ئه‌و خاتوون ‌ه (تامسۆن) هێامی خه‌مێكی‬ ‫ق��ووڵ�ه‌‪ .‬وێنه‌گری ئ �ه‌م وێنه‌ی ‌ه ناوی‬ ‫(دووروت���ا الن��گ) ‌ە و ل ‌ه ساڵی ‪1936‬‬ ‫كاتێك ئه‌م وێنه‌یه‌ی گرتوو ‌ه ك ‌ه سه‌ردانی‬ ‫ئۆردوگایه‌كی كردوو ‌ه ل ‌ه كالیفۆرنیا‪.‬‬ ‫چیرۆكی ژیان و وێنه‌كه‌ی خاتوو‬ ‫تامسۆن ل ‌ه یه‌ك ده‌چن‪ .‬كاتێك النگی‬ ‫وێنه‌گر ئه‌و خاتوونه‌ی بینی‪ 32 ،‬ساڵی‬ ‫ته‌مه‌ن بوو‪ .‬النگ له‌وباره‌یه‌و ‌ه ده‌ڵێ به‌‬ ‫شێوه‌یه‌كی شێتان ‌ه هۆگری ئه‌و خاتوونه‌‬ ‫ب��ووم‪ .‬تامسۆن خ��اوه‌ن حه‌وت كوڕ و‬ ‫كچ بوو هاوسه‌ره‌كه‌ی ب ‌ه نه‌خۆشی سیل‬ ‫مردبوو‪ .‬وه‌ك كرێكارێكی كۆچه‌ر له‌‬ ‫كێڵگه‌ی نیپۆمری كالیفۆرنیا ئیشی ده‌كرد‬ ‫و مناڵه‌كانی ب ‌ه كوشتنی مار و مێرووی‬ ‫ناو كێڵگه‌كان سكی خۆیان تێر ده‌كرد‪.‬‬ ‫‪ 2500‬كرێكاری تری ناو ئه‌و ئۆردوگایه‌‬

‫ب��ه‌وج��ۆر ‌ه ده‌ژی����ان‪ .‬ئ��ه‌م وێنه‌ی ‌ه‬ ‫كاریگه‌ریی سه‌یری ل ‌ه سه‌ر خه‌ڵك دانا‪.‬‬ ‫ئه‌و وێنه‌ی ‌ه ل ‌ه سه‌رجه‌م رۆژنامەکاىن‬ ‫واڵت��ان ب�ڵاوب��ووی�ه‌و ‌ه و ده‌م��وچ��اوی‬ ‫ئه‌فسووناوی و پڕ ل ‌ه خه‌م و خه‌فه‌تی‬ ‫خاتوو تامسۆن سه‌رنجی خه‌ڵكی‬ ‫جیهانی بۆالی دۆخی ئاواره‌كان راكێشا‬ ‫و زۆری نه‌خایاند ك ‌ه حكومه‌ته‌كان‬ ‫ناچار بوون گوز ‌هران و ژیانی ئاواره‌كان‬ ‫باشرت بكه‌ن و خۆراك بگه‌یه‌نن ‌ه ده‌ست‬ ‫ئاواره‌كان‪ ،‬ئه‌گه‌رچی ئه‌و خاتوون ‌ه له‌و‬ ‫كاته‌دا ل ‌ه ناو ئۆردوگاكه‌دا نه‌ما بوو‬ ‫هیچ یارمه‌تییه‌كی به‌رنه‌كه‌وت‪ .‬كه‌س‬ ‫تا ساڵی ‪ 1976‬نه‌ید ‌هزانی ئه‌و خاتوونه‌‬ ‫كێی ‌ه و له‌و ساڵ ‌ه و پاش باڵوبوونه‌وه‌ی‬ ‫وتارێك‪ ،‬دواتر خه‌ڵك له‌باره‌ی ئه‌و ژنه‌‬ ‫زانیارییان ده‌ستكه‌وت‪.‬‬


‫‪8‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)3‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/9/25‬ساڵی یەکەم‬

‫دی ماتیۆ‬ ‫بێ ركابه‌ره‌‬

‫ه �ه‌رچ �ه‌ن����ه‌ خولی ئینگلیزیی‬ ‫چه‌ندین ی��ان�ه‌ی گ���ه‌وره‌ی تێدایه‌ و‬ ‫زۆرترین ركابه‌ریش هه‌یه‪ ‌،‬سااڵنه‌ له‌و‬ ‫خوله‌دا به‌هێزتر له‌ هه‌موو خوله‌كانی‬ ‫ت��ر‪ ،‬ب��ه‌اڵم رۆب �ه‌ت��ۆ دی ماتیۆی له‌م‬ ‫وه‌رزه‌دا به‌ جۆرێك یانه‌ی چێڵسی‬ ‫به‌ره‌وپێش بردووه‌‪ ،‬كه‌ له‌ ئێستاوه‌ ئه‌وه‌‬ ‫ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ راهێنه‌ره‌ گه‌وره‌كانی‬ ‫وه‌ك فێرگسۆن و فینگر و مانشینی‪،‬‬ ‫بێده‌سه‌اڵت بن له‌ ركابه‌ریدا سه‌ره‌ڕای‬ ‫ئه‌وه‌ی ئه‌و راهێنه‌رانه‌ چه‌ندین یاریزان‬ ‫و ئه‌ستێره‌ی گه‌وره‌یان له‌ به‌رده‌ستدایه‌‪.‬‬ ‫دی م��ات��ی��ۆی ت �ه‌م �ه‌ن ‪ 42‬ساڵ‬ ‫سوودێكی گه‌وره‌ی بینی له‌ ده‌ركردنی‬ ‫ڤیاس ب��واس له‌ وه‌رزی راب���ردوودا له‌‬ ‫یانه‌ی چێڵسی‪ ،‬س �ه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ئه‌م‬ ‫راهێنه‌ره‌ ئیتاڵییه‌ ب ‌ه ره‌گه‌ز سویرسییه‌‬ ‫به‌ شێوه‌یه‌كی كاتی ئه‌ركه‌كه‌ی له‌‬ ‫ئه‌ستۆگرت ل �ه‌ لوتكه‌ی نائومێدی‬ ‫هانده‌ران و ئیداره‌ و یاریزاناندا‪ ،‬تا‬ ‫كۆتایی وه‌رز‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه م��اوه‌ی چه‌ند‬ ‫مانگێكدا توانی خه‌ونه‌ گه‌وره‌كه‌ی‬ ‫ئه‌برامۆڤیچی سه‌رۆكه‌ رووسیه‌كه‌ی‬ ‫چێڵسی و هه‌موو خۆشه‌ویسانی ئه‌و‬ ‫یانه‌ بهێنێته‌ دی‪ ،‬كه‌ س��ه‌دان ملیۆن‬ ‫پاوه‌ندی خه‌رج كردبوو له‌ پێشرتدا بۆ‬ ‫به‌ده‌ستهێنانی‪ ،‬به‌اڵم هه‌مووی بێسوود‬ ‫بوو تا دی ماتیۆ له‌و ماوه‌ كورته‌دا به‌ دی‬ ‫هێنا و یانه‌كه‌ی بۆ یه‌كه‌مجار له‌ مێژوودا‬

‫كرد ‌ه خاوه‌نی یانه‌پاڵه‌وانه‌كانی ئه‌وروپا‪.‬‬ ‫دی م��ات��ی��ۆ ت���وان���ی خ��ول��ی‬ ‫یانه‌پاڵه‌وانه‌كانی ئه‌ورپا بۆ چێڵسی‬ ‫ب�ه‌ده‌س��ت��ب��ه��ێ��ن��ێ��ت‪ ،‬دوای ئ���ه‌وه‌ی‬ ‫پێشرت گ �ه‌وره‌ك��ان��ی وه‌ك مۆرینۆ و‬ ‫هیدینگ و ئه‌نچیلۆتی بێتوانابوون له‌‬ ‫به‌ده‌ستهێنانیدا‪.‬‬ ‫له‌م وه‌رزه‌ش��دا چێڵسی له‌ خولی‬ ‫ئینگلیزیدا ئاستێكی سه‌رنج راكێش‬ ‫پێشكه‌ش ده‌ك���ات ك �ه‌ یارییه‌كه‌ی‬ ‫شێوازێكی زۆر تایبه‌ته‌ و ورده‌‪ ،‬به‌ پشت‬ ‫بەسنت به‌ یاریزانه‌ الوه‌كان‪.‬‬ ‫سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی هێشتا سه‌ره‌تای‬ ‫وه‌رزه‌ به‌اڵم چێڵسی ب �ه‌رده‌وام ئاستی‬ ‫له‌ هه‌ڵكشاندایه‌ و تیپه‌كه‌ی زیاتر‬ ‫به‌ره‌و به‌هێزی و پێكه‌وه‌ گونجاندنی‬ ‫یاریزانه‌كانی ده‌ڕوات‪ ،‬به‌ تایبه‌ت دوای‬ ‫ئه‌وه‌یشی وه‌رزی رابردوو ئه‌وه‌ی ویستی‬ ‫به‌ده‌ستی هێنا‪ ،‬ئێستا به‌ شێوه‌یه‌كی زۆر‬ ‫هێواش و له‌سه‌ر خۆهه‌نگاو ده‌نێت‪ ،‬به‌‬ ‫بێ بوونی هیچ فشارێك له‌سه‌ر تیپه‌كه‌‪.‬‬ ‫له‌ كۆتاییدا ئ��ه‌وه‌ی ده‌مه‌وێت‬ ‫ئ��ام��اژه‌ی پێبده‌م‪ ،‬ئاگاداركردنه‌وه‌ی‬ ‫ه��ان��ده‌ران �ه‌ ل �ه‌ وه‌ی بێگومان ئه‌م‬ ‫یانه‌یه‌ نازناوێكی گ��ه‌وره‌ به‌ده‌ست‬ ‫ده‌هێنێت له‌م وه‌رزه‌دا‪ ،‬بۆیه‌ پێویسته‌‬ ‫به‌ جدی چاودێری ئه‌م یانه‌ بكه‌ین به‌‬ ‫راهێنه‌رایه‌تی دی ماتیۆ تا له‌ ئاستی دڵنیا‬ ‫ببنه‌وه‌ و بێدوودڵی هانی بده‌ن‪.‬‬

‫دارا حسێن‬

‫نهێنی پالنه‌كانی تیكی تاكای به‌رشه‌لۆنه‌‬

‫هاوژین جه‌مال (‪)2-2‬‬ ‫پالنی پێنجه‌م‪ :‬ئاڵوگوركردنی شوێنه‌كان‪،‬‬ ‫ئه‌م مه‌رج ‌ه له‌كاتی پێویستدا به‌كاردێت‪،‬‬ ‫به‌تایبه‌ت كاتێك ركابه‌ر به‌شێوه‌یه‌كی پۆاڵیین‬ ‫هێڵی به‌رگری توند ده‌ك��ات و ئاسته‌نگ‬ ‫ده‌بێت هێرشب ‌هران گۆڵ تومار بكه‌ن‪ ،‬له‌م‬ ‫ب��اره‌دا به‌رگریكاران یه‌كیان یان دووانیان‬ ‫دێن ‌ه پێشه‌و ‌ه و هێرشب ‌هران شوێنه‌كانیان‬ ‫بۆ ده‌پارێزن به‌شێوه‌یه‌كی كاتی‪ ،‬بۆ منوونه‌‪،‬‬ ‫هه‌ندێكجار ل ‌ه ریزه‌كانی یانه‌ی به‌رشه‌لونه‌دا‬ ‫پیكی یاخود ئه‌لفێز ب �ه‌ره‌و پێش دێن و‬ ‫له‌شوێنه‌كانیان پیدرۆ یان یاریزانێكی تر‬ ‫جێگه‌ی ده‌گرێته‌وه‌‪ ،‬یه‌كێك ل ‌ه سووده‌كانی‬

‫ئه‌م مه‌رج ‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه ئه‌و یاریزان ‌ه به‌رگریكار‌ه‬ ‫هیچ چاودێرییه‌كی له‌سه‌ر نیی ‌ه و ده‌توانێت‬ ‫گ��ۆڵ توماربكات ل �ه‌الی �ه‌ك و له‌الیه‌كی‬ ‫تریشه‌و ‌ه ئه‌و هێرشبه‌ره‌ی هاتۆت ‌ه شوێنی‬ ‫ده‌توانێت خۆی ل ‌ه چاودێری به‌رگریكاران‬ ‫ده‌رباز بكات‪.‬‬ ‫پالنی ش �ه‌ش �ه‌م‪ :‬گ��ل��دان �ه‌وه‌ی تۆپ‬ ‫ت��ا ه��اورێ��ك�ه‌ت ب��وار ب��ۆ خ��ۆی دروس��ت‬ ‫ده‌كات‪ ،‬له‌كاتێكدا دوو یاریزانی سێگۆشه‌‬ ‫پێكهێرناو له‌الیه‌ن به‌رگریكارانه‌و ‌ه چاودێری‬ ‫توندده‌كرێن‪ ،‬ئه‌و یاریزانه‌ی تۆپه‌كه‌ی پێیه‌‬ ‫پێویست ‌ه تۆپه‌ك ‌ه له‌الی خۆی گلبداته‌و ‌ه تا‬ ‫هاورێكه‌ی شوێن بۆخۆی خۆش ده‌كات‪،‬‬

‫سێ هه‌فت ‌ه دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌‬ ‫دانی ئه‌لڤێس به‌رگریكاری یانه‌ی به‌رشلۆنه‌ی ئیسپانی‪ ،‬بۆ سێ هه‌فت ‌ه ل ‌ه‬ ‫یاریی كردن دوور ده‌كه‌وێته‌و ‌ه پاش ئه‌وه‌ی ل ‌ه كالسیكۆی رۆژی یه‌كشممه‌دا‬ ‫تووشی پێكان هات‪.‬‬ ‫ل ‌ه خوله‌كی ‪ 27‬ی یاریی كالسیكۆی نێوان هه‌ردوو یانه‌ی ریاڵ مه‌درید و‬ ‫به‌رشه‌لۆن ‌ه ك ‌ه به‌یه‌كسانبوون به‌دوو گۆڵ كۆتایهات‪ ،‬ئه‌لڤێس تووشی پێكان‬ ‫هات و یاریگای به‌جێهێشهت‪ ،‬دوای پشكنینی پزیشكیش‪ ،‬ده‌ركه‌توو ‌ه كه‌‬ ‫ئه‌و به‌رگریكار‌ه ب ‌هرازیلیی ‌ه پێویستی ب ‌ه ‪ 3‬هه‌فت ‌ه پشووە بۆ چاك بوونه‌و ‌ه و‬ ‫گ ‌هڕانه‌و ‌ه بۆ ڕیزی یانه‌كه‌ی‪.‬‬ ‫به‌و هۆیه‌شه‌و ‌ه ئه‌لڤێس ل ‌ه پێكهاته‌ی هه‌ڵبژارده‌كه‌ی دووركه‌وته‌و ‌ه كه‌‬ ‫بڕیار‌ه دوو یاریی ل ‌ه هه‌فته‌ی داهاتوودا ب ‌هرامبه‌ر عێراق و یابان ئه‌نجام بدات‪.‬‬

‫بێگومان ئه‌م مه‌رج ‌ه یه‌كێك ‌ه ل ‌ه قورسرتین‬ ‫م �ه‌رج �ه‌ك��ان‪ ،‬چونك ‌ه گ��ل��دان �ه‌وه‌ی تۆپ‬ ‫پێویستی ب ‌ه دانایی هه‌یه‌‪ ،‬منوونه‌ش ئه‌وه‌یه‌‬ ‫س�ه‌رج�ه‌م یاریزانانی یانه‌ی به‌رشه‌لۆنه‌‬ ‫له‌سه‌ر پارێزگاریكردن ل ‌ه ت��ۆپ ه�ه‌ر له‌‬ ‫منداڵییه‌و ‌ه ك��اری��ان ل ‌ه س�ه‌رده‌ك��رێ��ت و‬ ‫زورینه‌شیان ته‌كنیكی خۆخستن ‌ه نێوان تۆپ‬ ‫و ركابه‌ر به‌كارده‌هینن‪ ،‬ك ‌ه خویان ده‌كه‌ن‬ ‫به‌به‌ربه‌ستێك بۆ پاراستنی تۆپه‌ك ‌ه و ركابه‌ر‬ ‫ناچارده‌بێت ف��اوڵ بگرێت بۆ لێسه‌ندنی‬ ‫تۆپه‌كه‌‪.‬‬ ‫حه‌وته‌م پالن‪ :‬به‌كارهێنانی فشاری توند‬ ‫له‌سه‌ر ركابه‌ر‪ ،‬ئه‌م مه‌رج ‌ه له‌كاتێكدای ‌ه كه‌‬

‫ركابه‌ر تۆپی الده‌بێت و سه‌رجه‌م یاریزانانی‬ ‫به‌شدارن له‌تیكی تاكادا‪ ،‬فشار ده‌خه‌ن ‌ه سه‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی تۆپه‌كه‌ی له‌الی ‌ه و ئه‌و هاورییه‌شی‬ ‫ك� ‌ه شوێنه‌ی ب��ۆ ده‌گ��رێ��ت به‌مه‌به‌ستی‬ ‫وه‌رگرتنه‌وه‌ی تۆپه‌كه‌‪ ،‬له‌سه‌ر ئه‌م خاڵه‌‬ ‫گواردیوال لێدوانێكی زور گرنگی هه‌بوو‪ ،‬كه‌‬ ‫ده‌ڵێت «باشرتوای ‌ه تۆپه‌ك ‌ه له‌دووری ‪30‬م مه‌تر‬ ‫ل ‌ه گۆڵی ركابه‌ره‌و ‌ه وه‌ربگرینه‌و ‌ه وه‌ك له‌وه‌ی‬ ‫له‌دووری ‪ 80‬مه‌تره‌وه‌‪ ،‬یاخود س ‌هرله‌نوێ الی‬ ‫گۆڵی خۆمانه‌و ‌ه ده‌ستپیبكه‌ینه‌وه‌»‪.‬‬ ‫پالنی هه‌شته‌م‪ :‬بوونی چه‌ند یاریزانێكی‬ ‫كارامه‌‪ ،‬جێبه‌جێكردنی سه‌رجه‌م خاڵه‌كانی‬ ‫تیكی تاكا به‌یاریزانی ئاست ناوه‌ندو الواز‬ ‫ناكرێت‪ ،‬به‌ڵكو به‌الیه‌نی كه‌مه‌و ‌ه ده‌بێت چوا‬ ‫بۆ پێنج یاریزانی هونه‌ری ئاستبه‌رز هه‌بێت‪،‬‬ ‫هاوشێوه‌ی چاڤی و ئینێستا و میسی و ڤیا و‬ ‫پیدرۆ‪ ،‬له‌یانه‌ی به‌رشه‌لونه‌دا‪.‬‬ ‫نۆهه‌م پ�لان‪ :‬تێبینی ئ�ه‌و ‌ه ده‌كرێت‬ ‫سه‌رجه‌م یاریزانانی به‌رشه‌لۆن ‌ه بااڵیان كورته‌‪،‬‬ ‫به‌م هۆیه‌و ‌ه ده‌توانن ب ‌ه خێراترین كات یاریی‬ ‫ب ‌ه تۆپ بكه‌ن و ببن ‌ه تۆقێنه‌ری به‌رگریكاران‬ ‫ك ‌ه زورینه‌یان به‌جه‌ست ‌ه زه‌به‌الحن‪.‬‬ ‫پ�لان��ی ده‌ه���ه‌م‪ :‬ئ��اس��ت��ب�ه‌رزی ب��اری‬ ‫جه‌سته‌یی‪ ،‬ده‌بیت ئه‌و تیپه‌ی تیكی تاكا‬ ‫جێبه‌جێ ده‌ك��ات‪ ،‬ب�ه‌ر له‌هه‌موو شتێك‬ ‫له‌وپه‌ڕی توانا جه‌سته‌ییه‌كانیدا بێت‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ئه‌م هه‌موو جموجووڵ و مه‌رج ‌ه ب ‌ه كه‌سانی‬ ‫ئاسایی ئه‌نجام نادرێن ‪.‬‬

‫سێ یاریی راده‌گیرێت‬ ‫رۆبین ڤانپێرسی هۆڵه‌ندی هێرشبه‌ری یانه‌ی مانچسته‌ر یوناتیدی‬ ‫ئینگلیزی‪ ،‬ئه‌گه‌ری هه‌ی ‌ه بۆ سێ یاریی ل ‌ه خولی نایابی ئینگلیزیی‬ ‫رابگیرێت‪ ،‬به‌هۆی ئه‌نجامدانی ره‌فتاری ناوه‌رزشیی دژ ب ‌ه ئاالن كابای‬ ‫یاریزانی یانه‌ی نیوكاسڵ‪ ،‬ل ‌ه كۆتا یاریی هه‌فته‌ی حه‌وته‌می خوله‌كه‌دا‪،‬‬ ‫ك ‌ه مانچسته‌ر ب ‌ه سێ گۆڵی بێب ‌هرامبه‌ر یارییه‌كه‌ی ل ‌ه به‌رژه‌وه‌ندی خۆی‬ ‫كۆتایی پێهێنا‪.‬‬ ‫به‌پێی یاساكانی تۆپی پێی ئینگلت ‌هرا له‌رێگه‌ی تۆماری ڤیدیۆییه‌وه‌‬ ‫سه‌یری حاڵه‌ته‌ك ‌ه ده‌كرێته‌و ‌ه و له‌حاڵی سه‌ملاندنی روداوه‌كه‌شدا ئه‌وا‬ ‫ڤانپێرسی سزا ده‌درێت ب ‌هراگرتنی بۆ ماوه‌ی سێ یاری‪.‬‬

‫ده‌ره‌نجامه‌كانی كالسیكۆ‬ ‫محەمەد عەواد‬ ‫ یه‌كسانییه‌كی یه‌كسان بوو ب ‌ه شێوه‌یه‌كی گشتی‪ ،‬گێم ب ‌ه گێم‬‫بوون‪.‬‬ ‫ ئاستی كاسیاس ناكرێت لێی بێده‌نگ بیت و به‌رگری لێبكرێت‪،‬‬‫گۆڵچییه‌ك گۆڵی ل ‌ه لێدانێكی راسته‌وخۆ به‌و جۆر‌ه لێبكرێت‪.‬‬ ‫ میسی یاریزانێكی یه‌كال كه‌ره‌وه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم ب ‌ه هه‌مان شێوه‌‬‫رۆناڵدۆیش یه‌كال كه‌ره‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫ ئۆزێل یارییه‌كی گرنگی پێشكه‌ش كرد و سوودی بۆ تیپه‌كه‌ی‬‫هه‌بوو‪.‬‬ ‫ توانای جه‌ستیی یاریزانانی به‌رشه‌لۆن ‌ه وه‌ك پێشوو نه‌ماوه‌‪.‬‬‫ بوونی ئینێستا ل ‌ه یاریگادا ترس الی ب ‌هرامبه‌ر دروست ده‌كات‪،‬‬‫یاریزانێكی گه‌وره‌ی ‌ه هه‌رچه‌ند ‌ه ل ‌ه ته‌واو ئاماده‌باشیشدا نه‌بێت‪.‬‬ ‫ پێویست ‌ه تێبینی به‌ره‌وپێشچوونی به‌رده‌وامیی ئاستی خزێره‌‬‫بكه‌ین ل ‌ه وه‌رگرتنه‌وه‌ی تۆپدا‪ ،‬ب ‌ه هه‌مان شێو ‌ه ئاستی ته‌كتیكی‬ ‫ئه‌لۆنسۆی باسكی ل ‌ه كالسیكۆدا‪.‬‬ ‫ ڤیالنۆفا ل ‌ه تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی تردا سه‌ركه‌وتوو بوو‪ ،‬پێویستی به‌‬‫كاتی زیاتر‌ه تا متامنه‌ی زیاتر به‌ده‌ستبهێنێت‪.‬‬ ‫ ملمالنه‌ی میسی و رۆناڵدۆ هێشتا یه‌كال نه‌بۆته‌وه‌‪ ،‬ن ‌ه له‌سه‌ر تۆپی‬‫ئاڵتوونی ن ‌ه له‌سه‌ر گۆڵكار و ن ‌ه له‌سه‌ر نازناوی خول‪.‬‬ ‫ مه‌سه‌له‌ی بااڵده‌ستی به‌رشه‌لۆن ‌ه به‌سه‌ر ریاڵ مه‌دریددا بوو ‌ه‬‫ب ‌ه شتێكی رابردوو‪ ،‬ریاڵ د ‌هزانێت چۆن یاری ده‌كات و چۆن مامه‌ڵه‌‬ ‫ده‌كات‪ ،‬به‌ڵگه‌یش بۆ ئه‌و ‌ه گۆڵه‌كانی به‌رشه‌لۆنەی ‌ە دوو گۆڵی كرد ل ‌ه ڕێی‬ ‫هه‌لی راسته‌وخۆو ‌ه نه‌بوون‪ ،‬به‌ڵكو به‌هۆی هه‌ڵه‌ی پی پی و كاسیاسه‌وه‌‬ ‫تۆماركران‪.‬‬

‫ئه‌مجاره‌یان هه‌ڵه‌ی داوه‌ر بوو‬ ‫یانه‌ی میالن ك ‌ه ل ‌ه حه‌وت هه‌فته‌ی خولی ئیتاڵیدا خاوه‌نی حه‌وت‬ ‫خاڵ ‌ه و ‪ 14‬خاڵی ل ‌ه ده‌ستداو ‌ه و زیاترشیان ل ‌ه یاریگای خۆیدا بووه‪‌،‬‬ ‫هه‌روه‌ك یاریی دێربی ك ‌ه یارییه‌كه‌یان ب ‌ه گۆڵێكی بێب ‌هرامبه‌ر دۆڕاند‪،‬‬ ‫ئه‌دریانۆ گالیانی جێگری سه‌رۆكی یانه‌ی ئه‌ی سی میالن ب ‌ه توندی ره‌خنه‌ی‬ ‫ئاراسته‌ی داوه‌ری یارییه‌ك ‌ه كرد و رایگه‌یاند ك ‌ه ئه‌و گۆڵێكی ته‌واو و‬ ‫لێدانێكی سزای بۆ هه‌ژمار نه‌كردوون‪ ،‬شكستی ئه‌م جاره‌ی خست ‌ه ئه‌ستۆی‬ ‫داوه‌ر‪.‬‬ ‫ئه‌لیگری راهێنه‌ری رۆسۆنێری ب ‌ه هه‌مان شێوه‌ی گالیانی داوه‌ری به‌‬ ‫هۆكاری شكسته‌كه‌یان ناوبرد‪ ،‬له‌گه‌ڵ به‌ختی خراپدا‪.‬‬ ‫ ‬


‫‪11‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫دیوارێك شاییه‌كه‌ی كرد ب ‌ه شیوه‌ن!‬ ‫په‌یجوور‪ :‬ئاال ڕە‌زا‬ ‫حه‌زمان ده‌كرد له‌ شاییه‌كه‌یاندا‬ ‫ب �ه‌ش��داری بكه‌ین‪ ،‬ب �ه‌اڵم ب�ه‌داخ�ه‌وه‌‬ ‫هه‌ڵكه‌وت وابوو له‌ پرسه‌ی ماته‌مینی‬ ‫و ناخۆشییاندا هاوبه‌شیامن كردن‪ .‬ئێمه‌‬ ‫كه‌ چووین ماته‌می باڵی به‌سه‌ر دوو‬ ‫خێزانه‌كه‌دا كێشابوو‪ ،‬ئه‌و خێزانانه‌ی‬ ‫كه‌ بڕیاربوو پێش هه‌موو شتێك له‌سه‌ر‬ ‫خوانێكی به‌خته‌وه‌ر و سه‌ره‌تایه‌كی‬ ‫خۆش و جواندا كۆببنه‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌زان���ن ئێمه‌ مه‌به‌ستامن له‌‬ ‫باسكردنی ئه‌م چیرۆكه‌ چییه‌‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫به‌سه‌ر كێدا هاتووه‌؟ ئه‌مه‌ له‌ سنووری‬ ‫ناوچه‌ی شارباژێری سه‌ر به‌ پارێزگای‬ ‫سلێامنی ڕوویدا‪ ،‬كه‌ زۆر كاریگه‌ر بوو‬ ‫و وای له‌ ئێمه‌ كرد بكه‌وینه‌ په‌یداكردنی‬ ‫زان��ی��اری و ب���ه‌دواداچ���وون له‌سه‌ر‬ ‫چۆنیه‌تی ڕووداوه‌كه‌!‬

‫پیاوێكامن بینی له‌ ژێر لێوه‌و ‌ه‬ ‫خه‌مبارییه‌كانی ده‌خوێرنایه‌وه‌‪ ،‬كاتێك‬ ‫لێامن پرسی ئه‌مه‌ چ��ۆن رووی���داوه‌‪،‬‬ ‫پێی خۆش نه‌بوو زانیارییامن بداتێ‪‌،‬‬ ‫به‌اڵم دواجار ئاماژە‌ی به‌وه‌ كرد «ئه‌مه‌‬ ‫له‌كاتی ئاهه‌نگی داواكردنی كچێكدا‬ ‫بووه‌ كه‌ له‌ سلێامنییه‌وه‌ خزمانی زاوا‬ ‫بانگهێشت ك��راون و له‌ گونده‌كه‌ی‬ ‫شوێنی ڕووداوه‌ك �ه‌ كۆبوونه‌وته‌وه‌ بۆ‬ ‫نانخواردن‪ ،‬له‌ پڕێكدا دی��وارێ��ك كه‌‬ ‫له‌ ته‌نیشتیانه‌وه‌ ب��ووه‪ ‌،‬داڕووخ��اوه‌‬ ‫و كوڕێك كه‌ م��اوه‌ی چه‌ند مانگێكه‌‬ ‫هاوسه‌رگیری كردووه‌ له‌ خزمانی زاوا‪،‬‬ ‫گیانی له‌ده‌ستداوه‌ و ژنێکیش دواتر‬ ‫به‌هه‌مان شێوه‌ كۆتایی به‌ ژیانی‬ ‫هات»‪.‬‬ ‫ل �ه‌والت��ره‌وه‌ كه‌سێكامن بینی‬ ‫كه‌ باسی ل �ه‌وه‌ ده‌ك���رد‪ ،‬كێشه‌‬ ‫كه‌وتبێته‌ نێوان ئه‌م دو خێزانه‌وه‌‬

‫چونكه‌ ڕە‌خنه‌یان له‌ ماڵی زاوا گرتووه‌‪،‬‬ ‫بۆ بانگهێشتكردنی ئه‌م دوو هاوسه‌ره‌‬ ‫كه‌ ئێستا گیانیان له‌ده‌ستداوه‌‪ ،‬به‌ وته‌ی‬ ‫ئه‌و پیاوه‌ ژنێك له‌ مێژە‌ له‌ نێوان ئه‌م‬ ‫دوو بنه‌ماڵه‌یه‌دایه‌ كه‌ چه‌ندین جار‬ ‫ڕای هه‌بووه‌ له‌ دروستكردنی په‌یوه‌ندی‬ ‫ژن و ژنخوازی نێوانیان و ئێستا ئه‌ویش‬ ‫هاتووه‌ته‌ ناو ڕووداوه‌كه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئێستا ده‌بێت بڵێین ئه‌م ڕووداوه‌‬ ‫چۆن كاریگه‌رییه‌كی خراپی له‌سه‌ر‬ ‫په‌یوه‌ندی ئه‌م دو بنه‌ماڵه‌یه‌ داناوه‌و له‌‬ ‫ڕووی ده‌روونی وسۆزدارییشه‌وه‌‬ ‫ڕە‌ن���گ���ه‌ ب��ب��ێ��ت�ه‌ ه��ۆی‬ ‫خ����راپ����ك����ردن����ی‬

‫په‌یوندییه‌كانی پێشووتریشیان‪.‬‬ ‫هه‌رچۆنێك بێت توانیامن ڕای‬ ‫كچێكی هاوڕێی بنه‌ماڵه‌ی بووكه‌كه‌ش‬ ‫وه‌ربگرین‪ ،‬كه‌ باسی له‌وه‌ كرد چه‌نده‌‬ ‫ب�ه‌ ت��ام �ه‌زرۆی��ی �ه‌وه‌ به‌شدارییان له‌‬ ‫بۆنه‌كه‌دا كردووه‌ و ناخۆش لێیان بووه‌‬ ‫به‌ شیوه‌ن‪ ،‬كه‌ كاره‌ساتێكی زۆر ناخۆش‬ ‫و له‌بیر نه‌كراویان بۆ ماوه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئاخر‬ ‫كێ دەیزانی ئه‌و دیواره‌ مه‌رگی ئه‌و دوو‬ ‫کەسەى لە‌خۆیدا حه‌شار داوه‌و له‌كات‬ ‫و ساتێكی ئاوا پڕ شادییدا شایی ده‌كات‬ ‫به‌ شیوه‌ن؟ ئه‌مه‌ ده‌ستی قه‌ده‌رێكه‌ كه‌‬ ‫هیچ كه‌س توانای به‌سه‌ریدا نییه‌ و په‌ی‬ ‫پێ نابات‪.‬‬

‫ل��ه‌ب��ه‌ر گ��رن��گ��ی و هه‌ستیاری‬ ‫ڕووداوه‌ك �ه‌ ئێمه‌ ویستامن ڕای زۆرتر‬ ‫و دروسترت له‌مباره‌یه‌وه‌ وه‌ربگرین‪ ،‬كه‌‬ ‫دوور بێت له‌ سۆزدارییه‌وه‌ و بتوانێ‌‬ ‫ڕاسته‌قینه‌تر ئه‌وه‌مان بۆ ڕوون بكاته‌وه‌‬ ‫كه‌ دوای ئه‌وه‌ شاییه‌كه‌ چۆن گۆڕاوه‌ بۆ‬ ‫شیوه‌ن؟ به‌اڵم هه‌ركه‌سه‌ و پێی خۆش‬ ‫نه‌بوو له‌سه‌ر ئه‌مه‌ بڕۆیین و ئێمه‌ش‬ ‫له‌ پرسه‌كه‌دا وادیار بوو بۆ به‌جێهێنانی‬ ‫ئه‌ركی سه‌ره‌خۆشی نه‌ڕۆیشبین و ته‌نها‬ ‫زانیارییامن ال مه‌به‌ست بووبێت‪.‬‬ ‫ڕووداوه‌ك���ه‌ زۆر كاریگه‌ر بوو‪،‬‬ ‫بیهێننه‌ پێش چاوی خۆتان ئه‌گه‌ر ئێوه‌‬ ‫بووك‪ ،‬یان زاوا بن و له‌و كاته‌ گرنگه‌دا‬

‫کێ دەیزانى ئەو دیوارە مەرگى ئەو دوو کەسەى لە خۆیدا‬ ‫حەشارداوە‪ ،‬لەکاتێکى ئاوادا شایى دەکات بە شیوەن؟‬

‫ئازیز و دۆستێكتان بانگهێشت نه‌كردبێ‌‪،‬‬ ‫دوایی گله‌ییتان بێته‌ سه‌ر چه‌نده‌ پێی‬ ‫بێتاقه‌ت ده‌بن؟ ئه‌ی ئه‌گه‌ر به‌م چه‌شنه‌‬ ‫به‌ هۆی ئێوه‌وه‌ خه‌ڵكانێك تا سنووری‬ ‫م��ه‌رگ نزیك ببنه‌وه‌‪ ،‬چی ده‌ك��ه‌ن؟‬ ‫ئێمه‌ تا سنووری هه‌ستكردن به‌ خه‌می‬ ‫ئ�ه‌وان هاوخه‌میامن كرد‪ ،‬ئه‌وه‌شامن‬ ‫زان��ی كه‌ هێشتا كه‌سێكی تریشیان‬ ‫له‌ نه‌خۆشخانه‌ به‌ ئازارێكی زۆر و‬ ‫بارێكی مه‌ترسیداره‌وه‌ ماوه‌ته‌وه‌ و باری‬ ‫ته‌ندروستیشی زۆر خراپه‌‪ ،‬هیوا بخوازن‬ ‫ئه‌وە دیاریی خودا بێت بۆ سه‌بووری‬ ‫و بیركردنی ئه‌م ناخۆشییه‌ و ئه‌وه‌ش‬ ‫بزانن كه‌ هه‌میشه‌ ئ �ه‌م ڕووداوان���ه‌‬ ‫هه‌ر ده‌مێنن‪ .‬نازانم تاچه‌ند توانیامن‬ ‫ل �ه‌ب��اره‌ی ئ �ه‌م ڕووداوه‌ ناخۆشه‌وه‌‬ ‫سه‌ربورده‌ی چیرۆكی ناخۆشی ئه‌م دو‬ ‫بنه‌ماڵه‌یه‌ بۆ ئێوه‌ بگێڕینه‌وه‌؟ هیوای‬ ‫ئه‌وه‌ بخوازن كه‌ ئه‌مه‌ ڕوونه‌كاته‌ كه‌س!‬

‫‌قۆناغی باڵغبوون و هه‌رزه‌كاری كچان‬ ‫و‪ .‬ئاشتی عه‌بدوڵاڵ‬ ‫باڵغبوون‪ ،‬ماوه‌یه‌كی كاتییه‌‪ ،‬ك ‌ه تیایدا‬ ‫ئه‌ندامه‌كانی زاووزێی كچان و كوڕان ده‌گه‌نه‌‬ ‫دۆخ��ی پێگه‌یشنت و خه‌سڵه‌تی سێكسی‬ ‫ل ‌ه له‌ش و جه‌سته‌ی كچاندا ده‌رده‌ك �ه‌ون‪.‬‬ ‫شانبه‌شانی ئه‌م گه‌شه‌كردن و پێگه‌یشتنه‌‬ ‫فسیۆلۆژییانه‌ی وه‌ك��و ب �ه‌رزب��وون �ه‌و ‌ه و‬ ‫گه‌وره‌بوونی مه‌مكه‌كان و هاتنی مووی‬ ‫تووكه‌به‌ر و بن باڵ و ده‌ركه‌وتنی زیپك ‌ه به‌‬ ‫ده‌م و چاو و له‌شه‌وه‌‪ ،‬سمت و ڕانه‌كان و‬ ‫ده‌فه‌ی شانیش گه‌وره‌تر و گۆشنت ده‌بێت‪.‬‬ ‫گه‌لێك نیشانه‌ی دیك ‌ه ده‌رده‌كه‌ون‪ ،‬ل ‌هوانه‌ش‪:‬‬ ‫گۆڕانێكی به‌رچاو له‌الیه‌نی سۆز و الیه‌نی‬ ‫ده‌روونییه‌وه‌‪ ،‬گه‌شه‌ی كتوپڕی جه‌سته‌یی و‬ ‫زیادبوونی كێشی له‌ش ڕووده‌دات‪.‬‬ ‫ئ�ه‌م گۆڕانكاری و گه‌شه‌سه‌ندنانه‌‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه قۆناغی باڵغبوون و هه‌رزه‌كارییدا‬ ‫سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن‪ ،‬ل ‌ه نێوان ته‌مه‌نی ‪9‬ـ‪16‬‬ ‫ساڵیدا دێنه‌دی‪ .‬به‌اڵم ئه‌م خه‌سڵه‌تان ‌ه له‌‬ ‫كچێكه‌و ‌ه بۆ كچێكی دیك ‌ه ده‌گۆڕێت‪.‬‬ ‫ئ�ه‌وه‌ش ك ‌ه شایانی باسكردن ‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه كه‌‬ ‫زۆرجار سووڕی خوێنی مانگان ‌ه و بێنوێژی‬ ‫ل ‌ه ته‌مه‌نی بچووكرتدا ده‌ست پێده‌كات‪،‬‬ ‫ب ‌ه تایبه‌ت له‌و جێگایانه‌دا ك ‌ه شێوازی‬ ‫ژیانیان جیاواز‌ه و پێشكه‌وتووترن و خۆراك‬ ‫و ئاستی گوز‌هرانیان زۆر باشرته‌‪ ،‬ئه‌وه‌شامن‬

‫بیر نه‌چێت ك ‌ه ئه‌گه‌ر نه‌خۆشی‪ ،‬یان الوازی‬ ‫و كه‌مخوێنی و كه‌م كێشی و به‌دخۆراكی‬ ‫هه‌بوو‪ ،‬یان وه‌رزشی زۆر دژواریان ئه‌نجام‬ ‫ده‌دا‪ ،‬ئ � ‌هوا باڵغبوون و گه‌شه‌سه‌ندنی‬ ‫سێكسی كچان دواده‌كه‌وێت‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر گالندی ‪ Pituitary‬ك ‌ه كه‌وتۆته‌‬ ‫ژێ��ره‌وه‌ی مێشك‪ ،‬هۆرمۆنێك ده‌رده‌دات‬ ‫ب �ه‌ن��اوی ه��ۆرم��ۆن��ی ‪Gonadotropin‬‬ ‫گۆنادۆترۆپین‪ ،‬زۆرتربوو‪ ،‬ئ ‌هوا باڵغبوونی‬ ‫كچان زووتر سه‌رهه‌ڵده‌دات‪ ،‬ئه‌و هۆرمۆنه‌‬ ‫هێلكه‌كان هانده‌دات بۆ زیاتر به‌رهه‌مهێنانی‬ ‫هۆرمۆنی ئیسرتۆجین‪ .‬گرنگرتین خه‌سڵه‌ت‬ ‫و نیشانه‌ی باڵغبوون و هه‌رزه‌كاریی كچان‬ ‫ئه‌وه‌وی ‌ه ك ‌ه س��ووڕی مانگانه‌ی ده‌ستی‬ ‫پێكردبێت و به‌شێوه‌یه‌كی ڕێكوپێك سووڕی‬ ‫خوێنه‌كه‌ی له‌كاتی خۆیدا جێگیر ببێت‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی زیاتر ده‌بێت بوترێت ئه‌وه‌ی ‌ه كه‌‬ ‫گۆڕانكاری باڵغبوون بریتیین له‌‪ :‬درێژبوونی‬ ‫بااڵ‪ ،‬زیادبوونی كێش و قه‌ڵه‌وبوون‪ ،‬یان‬ ‫به‌ژن زرافبوون و قه‌باره‌ی منداڵدان گه‌وره‌تر‬ ‫ده‌بێت و حه‌وزی خواره‌وه‌ی سك گه‌وره‌تر‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬گالند ‌ه چه‌ورییه‌كانی پێست چاالكرت‬ ‫ده‌بن و ده‌بێت ‌ه هۆی دروستبوونی زیپكه‌و‬ ‫ورد ‌ه خاڵی سوور‪ ،‬ك ‌ه ل ‌ه زۆرینه‌ی كچاندا‬ ‫پشێویی ده‌روون��ی و خه‌مگینی دروست‬ ‫ده‌كات‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌‪ :‬پێگه‌ی (موسوعة الصحة الجنس)‬


‫‪10‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫ كۆمه‌ڵناسی‬ ‫ خۆمانە‬ ‫ڕایان عوسامن دەینووسێت‬

‫بابه‌تی نێو‬ ‫سفر‌ه و خوان‬

‫باسكردن له‌باره‌ی میوانداری و‬ ‫بابه‌تی نێو میوانداری و ئه‌ته‌كێتی‬ ‫میوانداری و گۆڕانی س ‌هرله‌به‌ری ئه‌م‬ ‫رسووت ‌ه كۆمه‌اڵیه‌تییه‌‪ ،‬هه‌ندێكجار‬ ‫ئایینیی ‌ه ل ‌ه نێو ئێمه‌دا‪ ،‬ڕە‌نگه‌‬ ‫په‌یوه‌ندی به‌وه‌و ‌ه هه‌ب ‌ێ ك ‌ه ئێمه‌‬ ‫هه‌رجار ‌ه ده‌مانه‌و ‌ێ له‌سه‌ر شتێك‪ ،‬یان‬ ‫ده‌ركه‌وته‌یه‌كی نوێی كۆمه‌ڵگای خۆمان‬ ‫بوه‌ستین‪.‬‬ ‫میوانداریی ئه‌وسامان هه‌موو‬ ‫له‌بیره‌‪ ،‬ك ‌ه پڕی بوو ل ‌ه ساده‌یی و‬ ‫یه‌كسانیی كۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬خه‌ڵك هاوڕێ‌‬ ‫ل ‌ه ته‌ك قسه‌خۆشی و حیكایه‌تی بێ‌‬ ‫وێن ‌ه و به‌ده‌مه‌وه‌چوون و هاوبه‌ندی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬ئیرت پشتكردن ‌ه مه‌ینه‌تی‬ ‫و ئاماده‌كردنی سه‌ربوورده‌ی خۆش بۆ‬ ‫نرخ پێدانه‌وه‌ی ژیاندۆستی و زاڵكردنی‬ ‫ل ‌ه ژیانی ساكاری خه‌ڵكدا بوه‌ستێت‪،‬‬ ‫ئه‌مڕۆ ك ‌ه قس ‌ه له‌سه‌ر ئه‌م چاالكییه‌‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیی ‌ه ده‌كه‌ین‪ ،‬به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫سه‌یر ناچار��ن بۆ ئاماده‌بوونی‬ ‫مۆدێرن ‌ه و میدیا و له‌ناوچوونی‬ ‫حیكایه‌تی لۆكاڵی ناو دیوه‌خان و‬ ‫ژیانی ڕۆژانه‌ی خه‌ڵك بگه‌ڕێینه‌وه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی سه‌یر میواندارییان بۆ‬ ‫شتێكی تر ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ی خۆی گۆڕیوه‌‪،‬‬ ‫بابه‌تی نیو سفر‌ه و خوان و سه‌رجه‌م‬ ‫ماد ‌ه تایبه‌تییه‌كانی میوانداریی ئه‌مڕۆ‬ ‫ئیرت ل ‌ه ژێر كاریگه‌ری و هه‌ژموونی‬ ‫مۆبیلیات و كه‌ره‌ست ‌ه ئاماده‌كراوه‌كانی‬ ‫ئه‌م چه‌رخه‌دا‪ ،‬ئه‌وه‌مان بۆ‬ ‫به‌دیارده‌خه‌ن ك ‌ه میوانداری چیرت له‌‬ ‫سایه‌ی مه‌ستبوونی تاكی كورد به‌م‬ ‫به‌رهه‌مهێرناوان ‌ه و ڕوانین لێیان‪ ،‬وه‌ك‬ ‫بابه‌تی خۆشگوز ‌هرانی‪ ،‬ئه‌و ڕە‌نگ و‬ ‫بۆیه‌ی جارانی پێو ‌ه نه‌ماوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌مڕۆ میوانداری ن ‌ه حیكایه‌تی‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ن ‌ه هاوبه‌ندی هه‌یه‌‪ ،‬ن ‌ه قسه‌ی‬ ‫خۆش‪ ،‬بگر‌ه ئه‌مڕۆ باس باسی ئه‌وه‌یه‌‬ ‫تۆ ل ‌ه ماڵه‌و ‌ه خاوه‌نی چه‌ند موبیلیاتی‬ ‫جوانیت‪ ،‬خاوه‌نی چه‌ند ئۆتۆمبێل و‬ ‫شوێنی نیشته‌جێبوونی باشیت‪ ،‬ك ‌ه وه‌ك‬ ‫خوشنوودی و ڕێزی كۆمه‌اڵیه‌تی خۆت‬ ‫ب ‌ه ئه‌وانی تری میوانی ده‌فرۆشیته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌مڕۆ تۆ بوونت به‌سرتاوه‌ته‌وه‌‬ ‫به‌وه‌ی ك ‌ه میوان بانگهێشت بكه‌ی و‬ ‫حیكایه‌تی گه‌شه‌كردنی به‌رچاوی خۆت‬ ‫بۆ ئه‌وان بگێڕیته‌وه‌‪ ،‬كه‌وات ‌ه میوانداری‬ ‫زۆرجار كێشه‌ش ده‌خوڵقێنێ‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫زۆركه‌س هه‌ن ل ‌ه توانایاندا نییه‌‬ ‫ژیانێكی ئابووری باشیان هه‌ب ‌ێ و له‌و‬ ‫كاته‌ی ده‌چن ‌ه میوانی‪ ،‬تووشی كێشه‌‬ ‫ده‌بن‪.‬‬ ‫ئه‌مڕۆ ل ‌ه میوانیدا هه‌مووان‬ ‫نابێت قس ‌ه بكه‌ین‪ ،‬چونك ‌ه كه‌سێك‬ ‫هه‌ی ‌ه حیكایه‌ت ده‌گێڕێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫میدیایه‌‪ ،‬ئه‌ویش فیلمه‌كانن‪ ،‬ك ‌ه هه‌موو‬ ‫حیكایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان كوشتووه‌‪،‬‬ ‫میوانی فێر‌ه درۆشامن ده‌كات‪ ،‬وه‌ك‬ ‫حه‌سن ن ‌هراغی ده‌ڵێت «ئێم ‌ه له‌‬ ‫به‌رچاوی میوانه‌كامنان ئه‌مڕۆ ناچارین‬ ‫درۆی گه‌ور ‌ه بكه‌ین‪ ،‬چونك ‌ه وه‌ك‬ ‫ئه‌و ‌ه خۆمان ده‌رده‌خه‌ین ك ‌ه ئه‌مڕۆ‬ ‫ده‌یخوازێ‌‪ ،‬نه‌ك خۆمان»‪.‬‬

‫داواكاریی زۆری كچان له‌كاتی‬ ‫پڕۆسه‌ی هاوسه‌رگیرییدا‬ ‫كه‌ ب ‌ه ماره‌یی ناسراوه‌‪ ،‬وای‬ ‫ل ‌ه كوڕان كردووه‌ وه‌ك‬ ‫پێویست حسابی بۆ بكه‌ن‪.‬‬ ‫كچانیش ئه‌م ‌ه وه‌ك گه‌ره‌نتی‬ ‫و دڵنیایی دواتری پڕۆسه‌ك ‌ه و‬ ‫پابه‌ندبوونی كوڕان به‌ ژیانی‬ ‫داهاتوو و گرنگی پێدانیه‌و ‌ه‬ ‫ده‌بینن‪ .‬ئێستا ل ‌ه كۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫كوردیی ماره‌یی و پێوه‌به‌ستنی‬ ‫زۆر له‌كاتی پڕۆسه‌ی‬ ‫هاوسه‌رگیرییدا پێش هه‌موو‬ ‫مه‌رجه‌كانی تر كه‌وتووه‌‪ ،‬ئه‌م ‌ه‬ ‫كاردانه‌و ‌ه و ده‌رئه‌نجامی‬ ‫جیاوازی له‌گه‌ڵ خۆی هێناوه‌‪.‬‬

‫كوڕێك‪ :‬هه‌ندێ‌ له‌ كچان مامه‌ڵه‌ به‌ خۆیانه‌وه‌ ده‌كه‌ن‬ ‫كچێك‪ :‬ماره‌یی زۆر كچان ده‌كاته‌ كااڵ‬

‫ماره‌یی زۆر‪ ،‬كوڕانی ترساندووه‌‬ ‫ڕاپۆرت‪ :‬ئاراس ڕە‌فیق‬

‫كوێستان مه‌جید پێی وای �ه‌ ك ‌ه‬ ‫كچان زۆرج��ار بێ‌ ئ�ه‌وه‌ی دڵنیابن له‌‬ ‫به‌ده‌ستهێنانی دڵی هاوسه‌ره‌كانیان و‬ ‫بیر له‌ ئاستی ڕۆشنبیری و تێگه‌یشنت‬ ‫بكه‌نه‌وه‌‪ ،‬بیر له‌ ئاڵتوون ده‌كه‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش به‌الی كوێستانه‌وه‌ ده‌رئه‌نجامی‬ ‫خراپی لێكه‌وتووه‌ته‌وه‌ و پێده‌چێ‌ ئه‌م‬ ‫خێزانه‌ له‌ داه��ات��وودا ژیانیان تێكڕا‬ ‫شه‌ڕوشۆڕ‪ ،‬یان نائارامی به‌خۆوه‌ ببینێ‌‪،‬‬ ‫چونكه‌ شتێكی جێگیر نییه‌ گه‌ره‌نتی‬ ‫ئه‌مه‌ بكات‪.‬‬

‫فێنك ع�ه‌ب��دوڵ�ڵای دانیشتووی‬ ‫سلێامنی كه‌ هاوسه‌رگیری ك��ردووه‌‪،‬‬ ‫ده‌ڵێت‪ :‬كچان وه‌ك خ��اوه‌ن م��اڵ له‌‬ ‫ماڵی مێرده‌كانیان هه‌ڵسوكه‌وتیان‬ ‫پێ‌ ناكرێ‌ و كوڕ خۆی به‌ خاوه‌ن ماڵ‬ ‫ده‌زان �ێ‌‪ ،‬بۆیه‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ئاڵتوونی‬ ‫زۆر داوا ده‌كرێ‌‪ .‬زۆر جار كوڕە‌كه‌ش‬ ‫ئه‌و ئاڵتوونه‌ی كه‌ داوا ده‌كرێت بۆ‬ ‫كچه‌كه‌ی ده‌كات‪ ،‬به‌اڵم وه‌ك كااڵیه‌ك‬ ‫سه‌یری كچه‌كه‌ ده‌كات‪.‬‬ ‫سۆما جەلیل له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ی تازه‌‬ ‫كه‌ هاوسه‌رگیریی نه‌كردووه‌‪« ،‬هه‌رگیز‬ ‫ئاماده‌ نیم كه‌ مامه‌ڵه‌ی ئاڵتوون له‌گه‌ڵ‬ ‫م��ێ��رده‌ك �ه‌م ب��ك �ه‌م‪ ،‬ت��ووش��ی ق��ه‌رزی‬ ‫زۆری بكه‌م‪ ،‬به‌ شێوه‌یه‌ك نه‌توانێ‌ به‌‬

‫ئاسووده‌یی سه‌ر بخاتە سەر سەرین‪،‬‬ ‫قه‌رزاریی ئه‌و‪ ،‬قه‌رزاری منیشه‌‪ ،‬بێزاریی‬ ‫ئ��ه‌و‪ ،‬ب��ێ�زاری��ی منیشه‌»‪ .‬ه�ه‌روه‌ه��ا‬ ‫ده‌ڵێت‪ :‬به‌ها و نرخی خۆم ناگۆڕمه‌وه‌‬ ‫به‌ هه‌موو دونیا‪ ،‬كه‌وا بێمه‌ به‌رچاوی‬ ‫مێرده‌كه‌م به‌ ئاڵتوونی بێ‌ ڕۆح و گیان‬ ‫منی به‌ده‌ست هێناوه‌‪.‬‬ ‫سه‌عید عه‌بدوڵاڵ ـ ه��اوواڵت��ی ـ ‬ ‫له‌مباره‌یه‌وه‌ پێی وابوو كه‌ ئاڵتوونی زۆر‬ ‫فشاره‌ بۆ سه‌ر كوڕان و سڵكردنه‌وه‌یه‌‬ ‫له‌ پڕۆسه‌كه‌‪ .‬ئه‌مه‌ش ئاماژە‌یه‌ به‌وه‌ی‬ ‫ك �ه‌ ك��چ��ان هه‌ندێكیان مامه‌ڵه‌ به‌‬ ‫جه‌سته‌ی خۆیانه‌وه‌ ده‌كه‌ن و خۆیان‬ ‫ده‌فرۆشن‪ ،‬هاوسه‌رگیریی له‌م چه‌شنه‌‬ ‫ئ��ه‌وه‌ن��ده‌ی مامه‌ڵه‌یه‌كی مادییه‌‪،‬‬

‫ئه‌وه‌نده‌ په‌یوه‌ستبوونێكی ڕۆحی نییه‌‪.‬‬ ‫سه‌عید ئه‌وه‌شی وت‪ :‬هه‌ندێ‌ هاوسه‌ر‬ ‫هه‌ن له‌به‌ر ده‌وروبه‌ره‌كانیان ئه‌وه‌‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬كه‌ دوایی ده‌یانفرۆشنه‌وه‌ بۆ‬ ‫پێداویستی تر‪.‬‬ ‫سه‌ركه‌وت تالیب وه‌ك توێژە‌رێكی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی وت��ی‪ :‬ئ �ه‌م گرێبه‌سته‌‬ ‫له‌ ئاییندا هه‌یه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم نابێت به‌م‬ ‫ش��ێ��وه‌ی��ه‌ی ئێستا ل��ه‌س��ه‌ر ئایین‬ ‫حساب بكرێ‌‪ ،‬ئه‌مه‌ ده‌چێته‌ خانه‌ی‬ ‫ڕێكه‌وتنی كۆمه‌اڵیه‌تییه‌وه‌‪ ،‬كه‌ له‌‬ ‫ه �ه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌كدا كه‌ ده‌به‌سرتێ‌‬ ‫به‌ ئاستی ڕۆشنبیری و پێشكه‌وتنی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تییه‌وه‌‪ .‬سه‌ركه‌وت وتیشی‪،‬‬ ‫«هه‌ندێكجار كچان متامنه‌یان نه‌ماوه‌ و‬

‫وه‌ك ئامرازێكی به‌ستنه‌وه‌ی كوڕان ئه‌م ‌ه‬ ‫به‌كار ده‌هێنن‪ ،‬به‌اڵم به‌ پێچه‌وانه‌وه‌‬ ‫ئێستا جیابوونه‌وه‌ ڕووی له‌ زیادبوونه‌»‪.‬‬ ‫ئاسووده‌ ئیسامعیل‪ ،‬كچێكی تره‌‬ ‫كه‌ ده‌ڵێت‪ :‬ماره‌یی هه‌ر ده‌بێ‌ ببێ‌ و‬ ‫مبێنێ‌‪ ،‬به‌اڵم به‌م شێوه‌یه‌ی ئێستا نا‪،‬‬ ‫ده‌كرێ‌ كۆتایی به‌ داواكاریی زۆری له‌م‬ ‫چه‌شنه‌ی كچان بهێرنێ‌‪ ،‬به‌ مه‌رجێك‬ ‫كۆمه‌ڵگا و كوڕانیش بتوانن ئیش له‌سه‌ر‬ ‫نرخپێدانی كچان بكه‌ن‪.‬‬ ‫كه‌واته‌ هۆكاری ماره‌یی زۆر بۆ‬ ‫به‌ستنه‌وه‌ی كوڕان له‌الیه‌ن كچانه‌وه‌ و‬ ‫نرخ پێدانیانه‌ كه‌ زۆرجار كچان ئه‌مه‌یان‬ ‫به‌ چاره‌سه‌ر زانیوه‌‪ .‬كچانیش چونكه‌‬ ‫داواكراون‪ ،‬ده‌یانه‌وێ‌ مه‌رجیان هه‌بێت‌‪.‬‬

‫من قوربانیی ده‌ستی ئه‌وان بووم!‬ ‫چیرۆكی ژیانی ژنێك له‌ زاری خۆیه‌وه‌‬

‫داڕشتنه‌وه‌ی سه‌الر هه‌ورامی‬

‫ل�����ه‌ چ���ی���ی���ه‌و ‌ه‬ ‫ده‌س��ت پێبكه‌م‪ ،‬چۆن‬ ‫بكه‌ومه‌ گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫ڕووداوان����ه‌ی كه‌ ژیانی‬ ‫منیان له‌ به‌خته‌وه‌رییه‌وه‌‬ ‫بۆ ئه‌مڕۆ هێنا؟ ئێستا من‬ ‫بێجگه‌ ئه‌م گێڕانه‌وه‌یه‌ چی‬ ‫ش��ك ده‌ب���ه‌م ب��ۆ ده‌ردەد‌ڵ؟‬ ‫نازانم ئێوه‌ تێم ده‌گه‌ن یان نا؟‬ ‫ب�ه‌ه�ه‌رح��اڵ‪ ،‬ئێمه‌ی دووره‌‬ ‫ده‌س��ت له‌ م��اف و‬

‫سه‌ربه‌ستیی ه �ه‌ڵ��ب��ژاردن��ی ژی���ان و‬ ‫چ��اره‌ن��ووس��ی خ��ۆم��ان‪ ،‬بێجگه‌ ل�ه‌م‬ ‫گێڕانه‌وانه‌ بڕوا ناكه‌م هیچی تر شك ببه‌ین‬ ‫بۆ وتن‪ ،‬ئه‌زانم خه‌ڵكی دڵسۆز و خه‌مخۆر‬ ‫ئه‌مڕۆ زۆر ب��ووه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم ئه‌مانه‌ فریای‬ ‫ژیانی ئێمه‌ومانان نه‌كه‌وتوون‪ ،‬من ژنێكی‬ ‫ئاسایی به‌ ژیانێكی به‌خته‌وه‌ر و ساكاره‌وه‌‬ ‫كه‌ به‌ هه‌موو شتێكی ڕازی بووم‪ ،‬ئه‌وه‌یان‬ ‫پێ‌ ڕە‌وا نه‌بینیم‪.‬‬ ‫چیرۆكی من له‌وكاته‌وه‌ ده‌ستی‬ ‫پێكرد كه‌ براكه‌م له‌گه‌ڵ كیژێكی گوندی‬ ‫خۆمان په‌یوه‌ندی خۆشه‌ویستی هه‌بوو و‬ ‫ئێمه‌ ده‌مانزانی و ماڵی باوكی كچه‌كه‌ش‬ ‫وه‌ك ئێمه‌ داواكارییان هه‌بوو‪ ،‬یانی بۆ‬ ‫سه‌رگرتنی ئه‌م په‌یوه‌ندی و خزمایه‌تی‬ ‫دروستكردنه‪ ‌،‬یه‌كسه‌ر وتیان پێویسته‌‬ ‫ئێوه‌ش كچه‌كه‌ی خۆتان بده‌نه‌ كوڕێكی‬ ‫ئێمه‌‪ ،‬ئه‌گینا ڕازی نابین و خزمایه‌تی‬ ‫دروس��ت ناكه‌ین‪ ،‬من زۆر هه‌وڵم دا‬ ‫به‌ براكه‌م بڵێم له‌سه‌ر ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌‬ ‫بوه‌ستێ‪ ‌،‬چونكه‌ من كوڕە‌كه‌ی ئه‌و‬ ‫ماڵه‌م نه‌ده‌ویست‪ ،‬ئه‌گه‌رچی‬ ‫خه‌ونم به‌ كوڕە‌وه‌ هه‌ر نه‌دیبوو‬ ‫كه‌ بۆ ژیانی داهاتووم چۆن بێ‌‬ ‫و چۆن نه‌بێ‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم ئه‌ویشم‬ ‫نه‌ده‌ویست‪ .‬براكه‌م هه‌ر سوور‬

‫بوو له‌سه‌ر ویسته‌كه‌ی و له‌بارێكیشه‌‌و ‌ه‬ ‫مافی خۆی بوو‪ ،‬چونكه‌ وه‌ك وتوویانه‌‬ ‫ئ��ه‌گ��ه‌ر ل��ه‌ ی��ه‌ك��ه‌م خۆشه‌ویستیدا‬ ‫سه‌رنه‌كه‌ویت‪ ،‬تا كۆتایی ژیانت دۆڕاوی‪.‬‬ ‫من پێم خۆش بوو براكه‌م به‌ ماڵ و‬ ‫ژیانی خۆی بگات و بحه‌سێته‌وه‌ له‌ پاڵ‬ ‫كیژێ‌ كه‌ خۆشی بوێ‌ و مافی خۆی بداتێ‪‌،‬‬ ‫وه‌ك چۆن ئێمه‌ نه‌مانبووه‌ و ناشامنبێت‪،‬‬ ‫ب��ه‌اڵم ل�ه‌ س �ه‌ر حسابی خ�راپ��ك��ردن و‬ ‫شێواندنی داهاتوو و چاره‌نووسی من‬ ‫نا! به‌اڵم ئه‌مه‌ وه‌ك چۆن ده‌یگێڕمه‌وه‌‬ ‫وا ده‌رچ��وو‪ ،‬من بوومه‌ میراتگری ماڵه‌‬ ‫خه‌زوری ئه‌و و چوومه‌ ماڵێك كه‌ به‌ ژیانم‬ ‫خۆشیم تێدا نه‌بینی‪ ،‬ده‌زانن بۆ؟ چونكه‌‬ ‫من هیچ كات له‌گه‌ڵ ئه‌و كوڕە‌دا نه‌متوانی‬ ‫دڵخۆشبم و ئه‌گه‌ر ئه‌ویش له‌گه‌ڵ من‬ ‫نه‌بایه‌ دڵنیابووم هه‌ردووكامن به‌خته‌وه‌ر‬ ‫ده‌بووین‪ .‬ئه‌ویش زۆرجار ئه‌وه‌ی هه‌ست‬ ‫پێده‌كرد‪ ،‬به‌اڵم له‌به‌ر ئه‌وه‌ له‌ بنه‌ماڵه‌وه‌‬ ‫بۆی دیاری كرابوو‪ ،‬كاردانه‌وه‌ی نه‌بوو‪،‬‬

‫وادیاربوو ئه‌و خه‌ونی نه‌بوو‪ ،‬داهاتووی‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬ئه‌گینا به‌شوێن ئه‌وه‌دا ده‌گه‌ڕا كه‌‬ ‫ده‌بوو بیویستایه‌‪ ،‬هه‌موو ئه‌مانه‌ وایان‬ ‫كرد من تاڵییه‌كانی ژیانی دنیا باشرت و‬ ‫ته‌واوتر بچێژم‪ ،‬من نازانم ده‌بێ‌ له‌و دنیا‬ ‫بتوانم تۆڵه‌ی خۆم له‌ كه‌س وكارم و كه‌س‬ ‫وكاری نوێی براكه‌م وه‌ربگرمه‌وه‌؟ هه‌موو‬ ‫ئه‌م شتانه‌ش بۆیه‌ باس ده‌كه‌م‪ ،‬زۆرچاك‬ ‫ده‌زانم كه‌ زۆرن ئه‌و كیژانه‌ی وه‌ك من‬ ‫ئه‌م ده‌رده‌ی��ان هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌م ئازاره‌ ڕۆژانه‌‬ ‫ده‌چێژن له‌ كاتێكدا سوورم له‌سه‌ر ئه‌وه‌ش‬ ‫كه‌ ئه‌م جۆره‌ له‌ ئازاردان و سووكایه‌تییه‌‬ ‫به‌ ژیانی ئێمه‌ی كچانه‌وه‌ نه‌ له‌ شه‌رعی‬ ‫خوا و نه‌ له‌ هیچ یاسایه‌كی ئینسانییشدا‬ ‫قبووڵ نییه‌‪ ،‬به‌اڵم تاقه‌ هه‌ڵوێستێكیش‬ ‫له‌ ب��اره‌ی ئه‌م نه‌ریته‌ دواكه‌وتووانه‌وه‌‬ ‫نییه‌ كه‌ ژیانیان لێكردوین به‌ دۆزه‌خ‪ ،‬من‬ ‫هیوام وایه‌ بۆ كچانی ئێستا باره‌كه‌ خۆشرت‬ ‫بووبێ‌‪ ،‬شوكر ده‌ڵێن ئێستا نه‌ختێ‌ گۆڕاوه‪‌،‬‬ ‫به‌شكو وابێ!‬

‫ده‌ب ‌ێ له‌و دنیا بتوانم تۆڵه‌ی خۆم ل ‌ه كه‌سوكارم‬ ‫و كه‌سوكاری نوێی براكه‌م وه‌ربگرمه‌وه‌؟‬


‫‪13‬‬ ‫‪birura_bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫بۆچی دوای ده‌ستووری مه‌دینه‌‪،‬‬ ‫ده‌ستوورێكی نووسراو نه‌بووه‌؟‬ ‫نازم عه‌بدوڵاڵ‬ ‫هه‌موو بنه‌ماكانی به‌ڕێوه‌بردنی‬ ‫ده‌وڵ����ه‌ت‪ ،‬وه‌ك���و‪ :‬گ��ه‌ڕان��ه‌وه‌ ب��ۆ ڕای‬ ‫خه‌ڵك و ڕاوێ��ژك��ردن به‌ نوێنه‌ره‌كان‪،‬‬ ‫پیاده‌كردنی دادپ��ه‌روه‌ری‪ ،‬یه‌كسانی له‌‬ ‫نێوان ده‌سه‌اڵتداران و خه‌ڵكدا‪ ،‬هه‌موو‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌كان له‌ ده‌ستی كه‌سی یه‌كه‌مدا‬ ‫كۆ نه‌بنه‌وه‌‪ ،‬له‌ ئیسالمه‌وه سه‌رچاوه‌یان‬ ‫گرتووه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم الیه‌نه‌ عه‌ملانییه‌كان بۆ‬ ‫بێمتامنه‌كرنی خه‌ڵكی به‌رانبه‌ر سیسته‌می‬ ‫فه‌رمانڕەوایی ئیسالمی‪ ،‬ب��ه‌رده‌وام ئه‌و‬ ‫گومان ‌ه ده‌ورووژێنن كه‌ گوایا ئیسالم به‌‬ ‫سیسته‌می خێڵه‌كی و میزاجی خه‌لیفه‌ و‬ ‫فه‌رمانڕەواكان رۆیشتووه‌ به‌ڕێوه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫نه‌توانراوه‌ له‌ مێژووی فه‌رمانڕەوایی‬ ‫ئ��ی��س�لام��ی��ی��دا ڕێ���ك ب��ك��ه‌ون ل �ه‌س �ه‌ر‬ ‫ده‌ستوورێكی نوورساو!‬ ‫بۆ الدانی ه‌م گومانه‌‪ ،‬ده‌بێ‌ بڵێین‪:‬‬ ‫ئێستا هه‌ندێك له‌ واڵته‌ پێشكه‌وتووه‌كانی‬ ‫وه‌كو به‌ریتانیا و ئیرسائیل‪ ،‬ك ‌ه زۆرێك‬ ‫له‌ واڵتانی دونیا چاویان تێبڕیون و به‌‬ ‫چڵه‌پۆپه‌ی دیموكراسیه‌ت و پاراستنی‬ ‫مافه‌كانی مرۆڤیان ده‌زانن و هاوواڵتیانی‬

‫واڵتانی تر ئاواته‌خوازن واڵته‌كانیان چاویان‬ ‫لێ‌ بكردنای ‌ه و ئه‌وانیش به‌ هه‌ندێك له‌و‬ ‫دیموكراسیه‌ته‌ به‌خته‌وه‌ربوونایه‌‪ ،‬ئه‌و دوو‬ ‫واڵته‌ تا ئێستا ده‌ستوورێكی نوورساویان‬ ‫نییه‌‪ ،‬به‌ریتانیا ن��زی��ك�ه‌ی دووس���ه‌د‬ ‫ساڵه‌ هه‌نگاوی ب �ه‌ره‌و دیموكراسیه‌ت‬ ‫ن��اوه‌‪ ،‬له‌ هه‌ر بابه‌ت و ڕووداوێ���ك كه‌‬ ‫س�ه‌ری لێ‌ ده‌رن�ه‌ك�ه‌ن‪ ،‬عورفی واڵت و‬ ‫دابونه‌ریتی دانیشتوانه‌كه‌ی سه‌رچاوه‌ی‬ ‫ه �ه‌م��وو یاساكانه‌ و ئیلهامبه‌خشی‬ ‫په‌رله‌مانه‌‪ ،‬دابونه‌ریتی واڵت حه‌كه‌میانه‌‪.‬‬ ‫ئیرسائیلیش كه‌ له‌ ساڵی (‪)1948‬ه‌وه‌‬ ‫بووه‌ به‌ ده‌وڵ�ه‌ت‪ ،‬نزیكه‌ی حه‌فتا ساڵه‌‬ ‫ده‌ستوورێكی نوورساویان نییه‌‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ش ده‌وڵه‌تێكی دینییه‌‪ ،‬له‌ هه‌موو‬ ‫بابه‌ت و مه‌سه‌له‌ چاره‌نووسسازه‌كاندا‬ ‫ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ بنه‌ماكانی ته‌ورات و ده‌قه‌‬ ‫ئاینییه‌كان ده‌كه‌ن به‌ حه‌كه‌م‪.‬‬ ‫یاساناسان و شاره‌زایانی ده‌ستوور‪،‬‬ ‫ده‌ستوور بۆ دوو جۆر پۆلێن ده‌ك�ه‌ن‪،‬‬ ‫ده‌س��ت��ووری نه‌گۆڕ (الدستور الجامد)‬ ‫و ده‌س��ت��ووری ن �ه‌رم (الدستور امل��رن)‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��ووری ن �ه‌گ��ۆڕ ب��ه‌و ده‌س��ت��ووره‌‬ ‫ئه‌وترێت كه‌ ده‌قه‌كانی به‌ ڕوونی و به‌‬ ‫ئاشكرا نوورساونه‌ته‌وه‌ و هیچ ته‌فسیرێكی‬ ‫تر هه‌ڵناگرن‪ .‬ده‌ستووری نه‌رمیش به‌و‬ ‫ده‌ستووره‌ ده‌وترێت كه‌ نه‌نوورساوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫یان نوورساوه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم مادده‌كانی زۆر‬ ‫به‌ موجمه‌لی و به‌ ڕەهایی نوورساونه‌ته‌وه‌‬ ‫و چه‌ند مانایه‌ك هه‌ڵده‌گرن‪ ،‬ب ‌ه ورده‌كاری‬ ‫نه‌به‌سرتاونه‌ته‌وه‌ و (مقید) نه‌كراون‪،‬‬

‫وه‌كو‪ :‬ده‌ستووری ئه‌ڵامنیا‪.‬‬ ‫ئه‌و دوو واڵته‌ی ك ‌ه باسامن كردن‪،‬‬ ‫منوونه‌ی ده‌ستووری نه‌رمن و جێگه‌ی‬ ‫فه‌خر و پیاهه‌ڵدانی یاساناسه‌كانن‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ده‌ستوپێی په‌رله‌مان و دادوه‌ره‌ك���ان‬ ‫نابه‌سنت و ده‌ستكراوه‌یان ده‌ك��ه‌ن له‌‬ ‫بڕیارداندا‪ ،‬هه‌روه‌ها زۆر كێشه‌ی وه‌كو‬ ‫گۆڕینی ده‌ستوور ڕووی��ان تێناكات‪ ،‬به‌‬ ‫وێنه‌ی ئه‌و واڵتانه‌ی خاوه‌ن ده‌ستووری‬ ‫نه‌گۆڕاون‪.‬‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی مه‌به‌ستمه‌ ئ��ه‌وه‌ی��ه‌‪ :‬له‌‬ ‫مێژووی حوكمڕانیی ئیسالمییدا ده‌ستوور‬ ‫ن��ه‌ن��وورساوه‌ت��ه‌وه‌‪ ،‬ئ�ه‌م�ه‌ش نیشانه‌ی‬ ‫نه‌رمیی سه‌رچاوه‌ و بنه‌مه‌كانی یاسادانان‬ ‫و بڕیاردانه‌ له‌ شه‌ریعه‌تی ئیسالمییدا‪،‬‬ ‫كه‌ جگه‌ له‌ قورئان و فه‌رمووده‌كانی‬ ‫پێغه‌مبه‌ر (دروودی خ���وای له‌سه‌ر‬ ‫بێت)‪ ،‬كۆڕای زانایان (ئیجامع) و قیاس‬ ‫و به‌رژەوه‌ندییه‌ ڕەهاكان و ع��ورف و‬ ‫هتد‪ ...‬سه‌رچاوه‌ی بڕیاردانن‪ ،‬ئه‌مه‌ش وا‬ ‫له‌ ده‌سه‌اڵتداران و قازی و دادوه‌ره‌كان‬ ‫ده‌كات زۆر ده‌ستكراوه‌ بن ل ‌ه بڕیارداندا‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها وای ك��ردووه‌ زیاتر له‌ هه‌زار‬ ‫و دووس��ه‌د ساڵ ده‌سه‌اڵتی ئیسالمیی‬ ‫فه‌رمانڕەوایی سێیه‌كی جیهان بكات‬ ‫و چاره‌سه‌ری پێبێت بۆ هه‌موو كێشه‌‬ ‫سیاسی و كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كان و چۆنیه‌تی‬ ‫مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ هه‌موو ئاین و نه‌ته‌وه‌‬ ‫جیاجیاكاندا‪ ،‬له‌و ماوه‌ دوورودرێ���ژەدا‬ ‫وه‌اڵمی پرسیاری هه‌موو نه‌ته‌وه‌ و چین‬ ‫و توێژەكانی سنووری ده‌سه‌اڵتی خۆی‬

‫پێبێت‪ .‬ئایا س �ه‌رچ��اوه‌ی یاسادانان و‬ ‫بڕیاردان به‌مشێوه‌یه‌ بێت‪ ،‬شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌‬ ‫به‌ نه‌رمونیانی ناوبربێت‪ ،‬یان ناوی لێ‌‬ ‫برنێت یاسای خێڵه‌كی و هه‌وا و هه‌وه‌سی‬ ‫خه‌لیفه‌ و ده‌سه‌اڵتداران؟!‬ ‫ده‌مێك بوو عه‌وداڵی وه‌اڵمی ئه‌و‬ ‫گومانه‌ بووم كه‌ چه‌پ و عه‌ملانییه‌كان‬ ‫س�ه‌ب��اره‌ت به‌ نه‌بوونی ده‌ستوورێكی‬ ‫ن���وورساو ل�ه‌ م��ێ��ژووی ف�ه‌رم��ان��ڕەوای��ی‬ ‫ئیسالمییدا ده‌ی���ان���ورووژان���د‪ ،‬ب �ه‌اڵم‬ ‫وه‌اڵمه‌كه‌یم له‌و خوله‌دا ده‌ستكه‌وت‪،‬‬ ‫كه‌ ده‌زگای پالن و توێژینه‌وه‌ی كۆمه‌ڵی‬ ‫ئیسالمی به‌ هاوكاری «سه‌نته‌ری زه‌هاوی‬ ‫بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ی فیكریی»‪ ،‬بۆ ئه‌ندامانی‬ ‫مه‌كته‌بی سیاسی و س�ه‌رك��ردای�ه‌ت��ی‬ ‫كۆمه‌ڵی ئیسالمی له‌ ڕۆژی (‪)2012/9/30‬‬ ‫س��ازی ك��رد و تیایدا دكتۆر موحه‌مه‌د‬ ‫جه‌مال جربیل پسپۆڕی ده‌ستووریی‬ ‫و ئ�ه‌ن��دام��ی لیژنه‌ی پ��ی��اچ��وون�ه‌وه‌ی‬ ‫ده‌ستووری میرس‪ ،‬بابه‌تێكی سه‌باره‌ت‬ ‫به‌ ناونیشانی (الفدرالیه‌ والالمركزیه‌)‬ ‫پێشكه‌ش كرد‪ ،‬ناوبراو باسی له‌ واڵتانی‬ ‫به‌ریتانیا و ئیرسائیل كرد كه‌ ده‌ستووری‬ ‫نه‌رمیان هه‌یه‌ و ده‌ستووری نوورساویان‬ ‫نییه‌‪ ،‬ئیرسائیل له‌ بنه‌ماكانی ته‌وراته‌وه‌‬ ‫یاساكان وه‌رده‌گرن و به‌ریتانییه‌كانیش له‌‬ ‫عورفی واڵته‌كه‌یان‪ ،‬منیش ئه‌و وه‌اڵمه‌م‬ ‫ده‌س��ت��ك�ه‌وت ك�ه‌ نه‌بوونی ده‌س��ت��وور‬ ‫له‌ مێژووی فه‌رمانڕەوایی ئیسالمییدا‬ ‫شایه‌نرت ‌ه پێی بوترێت خاوه‌ن سه‌رچاوه‌ی‬ ‫ده‌ستووری نه‌رم‪.‬‬

‫ئێم ‌ه و ئێوه‌ له‌ ته‌رازووی ژیاندا‬ ‫سه‌ید عه‌تا‬ ‫ژیانێك په‌روه‌ردگار به‌سه‌ر زه‌وی‬ ‫به‌خشیوه‌‪ ،‬یه‌كسانی و داپ �ه‌ره‌وه‌ری بۆ‬ ‫كرده‌ یاسایه‌ك بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موان پێكه‌وه‌‬ ‫زینده‌گی بكه‌ین‪ ،‬هه‌مان هه‌وا و هه‌مان‬ ‫گه‌رمی و ساردی له‌سه‌ر گۆی زه‌وییه‌ك‬ ‫دابین كرد بۆ ئ�ه‌وه‌ی ژیان نه‌وه‌ستێ‪،‬‬ ‫بێ جیاوازیی ڕەگه‌زی جۆری خۆراكی بۆ‬ ‫جیانه‌كردینه‌وه‌ كه‌ ئێوه‌ گۆشتخۆر و ئێمه‌‬ ‫ڕووه‌كخۆر بین‪ ،‬هه‌میشه‌ له‌ ده‌سكه‌واندا‬ ‫ساوه‌ر بكوتین‪.‬‬ ‫ئه‌و گرانبه‌هایی و خۆبه‌گه‌وره‌زانینه‌‬ ‫ئێوه‌ سه‌پاندتان‪ ،‬جیاوازییه‌كتان دروست‬ ‫ك��رد له‌ به‌های گۆشت و به‌روبوومه‌‬ ‫كشتوكاڵییه‌كاندا‪ ،‬ئێوه‌ سه‌رئه‌نجام‬ ‫بوونه‌ گۆشتخۆر و ئێمه‌ش ڕووه‌كخۆر‪،‬‬ ‫ئاسه‌واری گۆشتخۆرییه‌كه‌ ئێوه‌ی كرده‌‬ ‫بكوژ و دڕنده‌ به‌سه‌ر ئێمه‌ی هه‌ژاره‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌گه‌ڵ كوشتنی یه‌كه‌م چێشكه‌دا خوێنتان‬ ‫ڕژاند‪ ،‬له‌گه‌ڵ سه‌ربڕینی یه‌كه‌م ئاژەڵی‬ ‫كێویدا خوێنیش ئاسایی بوویه‌وه‌ التان‪،‬‬ ‫هه‌ژاریتان دروستكرد بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی‬ ‫ژیانێكی ئاسووده‌ بۆ خۆتان و نه‌وه‌كانتان‪،‬‬ ‫هه‌ژاره‌كان ده‌چه‌وسێنه‌وه‌ و له‌ عه‌یش و‬ ‫نۆشی هێزی ئه‌واندا ده‌بوژێنه‌وه‌‪ ،‬هه‌ژار‬ ‫خۆشه‌ویستی خودایه‌‪ ،‬ئێمه‌ به‌شێك له‌‬ ‫ڕۆحی یه‌زدامنان تێدایه‌‪ ،‬به‌ كوشتنی ئێمه‌‬

‫و برسیكردمنان‪ ،‬یاساكانی ئاسامن ده‌كوژن‬ ‫و پێشێل ده‌كه‌ن‪ ،‬ڕۆحی یه‌زدان ده‌كوژن‪،‬‬ ‫هه‌رئه‌وه‌یه‌ (الله أكرب) لێتان دێته‌ وه‌اڵم و‬ ‫تۆڵه‌تان لێ ده‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ ئێمه‌ نین كه‌ له‌ بوون دوودڵین‬ ‫و به‌ گومان و دڵه‌ڕاوكێ بژین‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫ئێمه‌ نین كه‌ ناخامن خراپ و چه‌په‌ڵ‬ ‫بێت ئێوه‌ بكوژین بۆ نان‪ ،‬بۆ مه‌ی‪ ،‬بۆ‬ ‫ڕاب��واردن‪ ،‬ڕەشیی له‌ شاده‌ماره‌كامناندا‬ ‫نییه‌ تا تۆڵه‌ بكه‌ینه‌وه‌‪ ،‬هێنده‌ الوازتان‬ ‫كردووین‪ ،‬شامنان وه‌ك دیوارێكی قوڕی‬ ‫لێهاتووه‌‪ ،‬له‌به‌ر باراندا چه‌ند مبانه‌وێ‬ ‫داره‌ڕای ژی��امن��ان پێناكرێت‪ ،‬شانی‬ ‫خوساومان هیچ دارێك ڕاناگرێ‪ ،‬ئێوه‌ن‬ ‫ده‌س��ت و پێی ژی��ان و ڕووناكیتان به‌‬ ‫داره‌وه‌ كرد و ئێمه‌تان كرده‌ ناو تاقی‬ ‫تارێكی ژیانێكی پڕ له‌ ك��وێ��ره‌وه‌ری‪،‬‬ ‫ئێمه‌ نین كه‌ دزی و گه‌نده‌ڵی و بوختان‬ ‫و له‌خشته‌بردن و ماڵی غه‌یره‌خۆری‬ ‫پیشه‌مان بێت‪ ،‬ئێمه‌ ژنكوژ و دوعاكوژ‬ ‫نین‪ ،‬شه‌ره‌ف و ناموس به‌ یاقوت و دراو‬ ‫ناده‌ین‪ ،‬ئێمه‌ نین بناغه‌ی كۆشكه‌كامنان‬ ‫ئێسك و پروسكی هه‌تیوان و بێوه‌ژن‬ ‫و مندااڵنی ه �ه‌ژاران بێت‪ ،‬تا ئێستاش‬ ‫كرێچین و له‌ خێمه‌ و كۆڵیته‌كاندا ده‌ژین‪.‬‬ ‫ده‌ژی��ن بۆ ئێوه‌ تا بزانین تاكه‌ی‬ ‫فریومان ده‌ده‌ن‪ ،‬به‌اڵم باوه‌ڕتان هه‌بێت‬ ‫هه‌ركارێك به‌ ئێمه‌ نه‌كرێت‪ ،‬ئه‌وا خوای‬ ‫گه‌وره‌ داده‌به‌زێ و تۆڵه‌ ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬نه‌تان‬ ‫بیستووه‌ هه‌موو كارێك له‌ باریكیدا‬ ‫ده‌پچڕێ‪ ،‬به‌��ڵم زوڵم له‌ ئه‌ستووریدا؟!‬ ‫ئێمه‌ نین فرمێسكی تیمساحی بڕژین‬ ‫و بیكه‌ینه‌ یاقووت و دۆالر و ئه‌ڵامس‬ ‫له‌ گیرفان و په‌نجه‌كامنانی توند بكه‌ین‪،‬‬ ‫جوانیی ئێمه‌ خۆشه‌ویستی یه‌زدانه‌‪ ،‬ئه‌ی‬

‫جوانیی ئێوه‌ خوێنڕشتنی هه‌ژارانه‌؟!‪.‬‬ ‫ئێمه‌ نین كه‌ پێستی ئێوه‌ بكه‌ینه‌ سایه‌بان‬ ‫و به‌ بریق و باقه‌وه‌ خۆمان هه‌ڵكێشین‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ ئێمه‌ نین كه‌ زمان و دڵامن یه‌ك‬ ‫نییه‌‪ ،‬ئێمه‌ نانی كه‌سانی تر نابڕین تا‬ ‫ورگ��ی گڕگرتوومان به‌ ماڵی حه‌رامی‬ ‫هه‌تیوان و شه‌هیدان پڕ بكه‌ین‪ ،‬ئێمه‌‬ ‫نین به‌ خه‌زێنه‌ی به‌یتوملال ده‌وڵه‌مه‌ند‬ ‫بین و ب ‌ه خوێنی ئێوه‌ سه‌رمه‌ست و‬ ‫سه‌رخۆش بین و گه‌مژانه‌ جامی مه‌ی‬ ‫له‌یه‌ك ب��ده‌ی��ن‪ ،‬ئێمه‌ كورسیپه‌رستی‬ ‫سیفه‌متان نییه‌‪ ،‬یه‌كبوون و برایه‌تی‬ ‫یاسای خودای ‌ه و ژیامنانه‌‪ ،‬ئێمه‌ نین‬ ‫دارستانه‌كان بسووتێنین و كه‌لله‌سه‌ری‬ ‫ئاسكه‌ كێوییه‌كان و فه‌رووی بزنه‌كێوی‬ ‫و پڵنگه‌ جوانه‌كان ڕاخه‌ین و له‌ دیواری‬ ‫ماڵه‌كامنانی بده‌ین‪ ،‬گوایه‌ جوانكاریی ‌ه و‬ ‫خوێنڕشنت حه‌اڵڵه‌‪ ،‬ئێمه‌ نین له‌و دونیا‬ ‫بێسنووره‌ نێوانی گوند و شار و چیا و‬ ‫ده‌شت و ڕووباره‌كان قه‌ده‌غه‌ بكه‌ین‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ ئێوه‌ن خاوه‌ندارێتی گۆی زه‌وی‬ ‫ده‌ك �ه‌ن كه‌ ئێمه‌ش شه‌ریكه‌به‌شین و‬ ‫پێامن ن��اده‌ن‪ ،‬ئێوه‌ن خ��اوه‌ن كۆشك و‬ ‫ت�ه‌الری بااڵبه‌رز‪ ،‬ئێمه‌ش ته‌نها ملامن‬ ‫شكاوه‌ ئه‌وه‌نده‌ سه‌یری به‌رزیی ته‌الر‬ ‫و كۆشكه‌كامنان كردووه‌‪ ،‬كاڵو و جامانه‌‬ ‫و مشكی كه‌ كلتووری كورده‌واریین‪ ،‬به‌‬ ‫سه‌رمانه‌وه‌ ناوه‌سنت و فڕێامنداون‪.‬‬ ‫بۆ هێنده‌ حه‌زتان له‌ ژیانی شوێنه‌‬ ‫به‌رزه‌كانه‌‪ ،‬نه‌تان بیستووه‌ ئه‌وه‌ی به‌رز‬ ‫بفڕێ له‌ كۆتاییدا ن��زم ده‌نیشێته‌وه‌‪،‬‬ ‫دیارییكردنی س��ن��ووره‌ك��ان ته‌نها بۆ‬ ‫ده‌س�ه‌اڵت��دارێ��ت��ی��ی�ه‌ ب �ه‌س �ه‌ر ئێمه‌دا‪،‬‬ ‫نیشتامنتان لێكردووینه‌ته‌ زیندانێكی‬ ‫هه‌میشه‌یی‪ ،‬هه‌تا نه‌مرین و نه‌مان كوژن‬

‫ڕزگارمان نابێت له‌ چنگتان‪ ،‬ئێوه‌ن كه‌ ب ‌ه‬ ‫بێڕێزیی ته‌ماشامان ده‌كه‌ن‪ ،‬له‌به‌ر ماڵی‬ ‫دنیا و ده‌س �ه‌اڵت حورمه‌تی یه‌كرتیش‬ ‫ده‌شكێنن‪ ،‬جیاوازی و سیاسه‌تی هه‌ڵه‌تان‬ ‫كردووه‌ته‌ پاساو بۆ كوشتنی یه‌كرتی‪،‬‬ ‫ئێوه‌ن هێشتا دانتان بۆ یه‌كرتی جیڕ‬ ‫ده‌كه‌نه‌وه‌ و بیر له‌ ژانی ئێمه‌ و ئاینده‌ی‬ ‫خۆتان ناكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫مانای ژیان كاتێ دیموكراسی بێت‬ ‫التان‪ ،‬كه‌واته‌ به‌رژەوه‌ندیی گشتی بۆ‬ ‫ناخه‌نه‌ پێش ب �ه‌رژەوه‌ن��دی��ی ت��اك كه‌‬ ‫پێتان وای�ه‌ نیشتامن ڕزگ��اری ده‌بێت‪،‬‬ ‫ئێم ‌ه چ��اوه‌ڕوان��ی ده‌س��ت و مه‌چه‌كی‬ ‫ئێوه‌ و یه‌كگرتنی هه‌موان ده‌كه‌ین له‌‬ ‫به‌رژەوه‌ندییه‌ گشتییه‌كاندا‪ ،‬وازهێنان‬ ‫له‌ ڕق و كینه‌ و پارووی چه‌ورخواردن‬ ‫ژیانی نوێ دروست ده‌كات و (كۆمارێكی‬ ‫ئه‌فالتون) پێكدێنێ‪ ،‬گوێگرتن بۆ ئێمه‌ی‬ ‫هه‌ژار و كۆیله‌‪ ،‬سه‌ركه‌وتووتان ده‌كات‪.‬‬ ‫ئێو ‌ه ته‌نها هێزمان به‌كاردێنن بۆ كوشتنی‬ ‫خۆمان و شه‌ڕی ناوخۆ‪ ،‬ژیان بریتی نییه‌‬ ‫له‌ فه‌نته‌ڵۆسه‌كان‪ ،‬ئیرت به‌سه‪ ‌،‬بۆ ژیان‬ ‫دوو ڕێگای هه‌بێت؟‪ ،‬بۆ دوو به‌ره‌ بن؟‪،‬‬ ‫بۆ ئێم ‌ه و ئێوه‌ یه‌ك نه‌بین؟‪ ،‬بۆ حاڵی‬ ‫نابن چیامن ده‌وێ��ت؟‪ ،‬خوێنی كوڕ و‬ ‫پیر و الوه‌كامنان ناوێت‪ ،‬به‌خشیامن به‌‬ ‫نیشتامن نه‌ك ب ‌ه ئێوه‌ و ئه‌و ده‌سه‌اڵته‌ی‬ ‫تا سه‌ر ئێسك ده‌مان كوژێ‪ ،‬هه‌ر ڕۆژەی‬ ‫له‌ به‌رگێك و له‌ شوێنێكدا‪.‬‬ ‫ل ‌ه كۆتاییدا ده‌ڵێم ژیان بێ یه‌كگرتن‬ ‫نابێت‪ ،‬ئ�ه‌م هه‌رێمه‌ به‌ یه‌كبوون و‬ ‫یه‌كگرتن و برایه‌تی سه‌رده‌كه‌وێ‪ ،‬ئێمه‌ی‬ ‫نه‌داریش نامنان پڕسكی خۆمان ده‌وێ‪ ،‬له‌‬ ‫بیرتان نه‌چێت ئه‌م ئه‌زموون ‌ه به‌بێ ئێمه‌‬ ‫سه‌رناكه‌وێ‪.‬‬

‫كۆلێرا نه‌خۆشییه‌كی ئیداری!‬ ‫بابان موحه‌ممه‌د عومه‌ر‬ ‫ده‌گێڕنه‌و ‌ه ده‌ڵێن گوای ‌ه ل ‌ه سه‌ده‌ی پێشووتردا نه‌خۆشی كۆلێرا ب ‌ه شێوه‌یه‌ی‬ ‫په‌تایه‌كی زۆر ترسناك و به‌رباڵو ل ‌ه شاری سلێامنی داو ‌ه و ژماره‌یه‌كی ئێجگار زۆری‬ ‫خه‌ڵكی كوشتووه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت وایلێهاتوو ‌ه شاردنه‌وه‌ی مردووه‌كان زۆر ناڕەحه‌ت بوو ‌ه و‬ ‫ئه‌و ساڵ ‌ه ناونراو ‌ه ب ‌ه ساڵی ڕشانه‌و ‌ه و سكچوونه‌ك ‌ه و چه‌نده‌ها چیرۆكی تراجیدیی له‌‬ ‫پاش خۆی به‌جێهێشتووه‌‪.‬‬ ‫من خۆم ك ‌ه ته‌مه‌نم ‪ 32‬ساڵه‌‪ ،‬ئه‌و كات باپیر‌ه گه‌وره‌م ته‌مه‌نی هه‌شت سااڵن بووه‌‬ ‫و گێڕاویه‌تیه‌و ‌ه ك ‌ه چۆن له‌و ساڵه‌دا دایكی به‌و نه‌خۆشیی ‌ه كۆچی دوایی كردووه‌‪ ،‬پاش‬ ‫هه‌فته‌یه‌ك ل ‌ه مردنی دایكی‪ ،‬باوكی پێی وتوو ‌ه ئیرت دایكه‌ڕۆ به‌سه‌‪ ،‬نۆره‌ی باوكه‌ڕۆیه‌‪،‬‬ ‫دواتر باوكیشی كۆچی دوایی كردوو ‌ه و له‌گه‌ڵ دوو خوشكه‌كه‌ی ب ‌ه تاقی ته‌نیا ماونه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫خه‌ڵكی ئه‌وكات ‌ه ئه‌وه‌ند ‌ه داماو و هه‌ژار بوون ته‌نانه‌ت نه‌یانزانیو ‌ه ئه‌و نه‌خۆشیی ‌ه چیی ‌ه و‬ ‫ناوی چیی ‌ه و ل ‌ه چییه‌و ‌ه په‌یدا ده‌بێ و چۆن ئه‌گوازرێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم دوای ئه‌وه‌ی ورد ‌ه ورده‌‬ ‫زانستی پزیشكی پێشكه‌وت و ب ‌ه گشتی باری ژیانی خه‌ڵك باشرت بوو‪ ،‬ئه‌م نه‌خۆشییه‌‬ ‫ترسناك ‌ه وای لێهات ل ‌ه هه‌موو جیهاندا ب ‌ه ئاسانی كۆنرتۆڵ بكر ‌ێ و ئه‌و مه‌ترسییه‌ی‬ ‫نه‌مێنێ‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت ئێستا وای لێهاتوو ‌ه پێی ده‌ڵێن نه‌خۆشی سه‌ده‌كانی رابردوو‪.‬‬ ‫به‌اڵم ب ‌ه داخه‌و ‌ه بینیامن ل ‌ه ئابی ‪ 2007‬ك ‌ه چۆن كۆلێرا به‌رۆكی خه‌ڵكی شاری‬ ‫سلێامنی گرت و تاكو ئێستا بۆت ‌ه هۆی گیانله‌ده‌ستدانی چه‌ند هاوواڵتییه‌ك و به‌رده‌وامیش‬ ‫كه‌رتی ته‌ندروستی حكومی ل ‌ه هه‌وڵدان بۆ كۆنرتۆڵكردنی نه‌خۆشیه‌كه‌‪.‬‬ ‫وه‌ك ئاشكرای ‌ه نه‌خۆشی كۆلێرا نه‌خۆشییه‌كی به‌كتیریی ‌ه و زیاتر ل ‌ه رێگه‌ی ئاو و‬ ‫خۆراكی پیسبووه‌و ‌ه باڵو ده‌بێته‌و ‌ه و ته‌شه‌ن ‌ه ده‌كات‪ ،‬تووشبوو به‌م به‌كرتیایه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫فریای نه‌كه‌وین‪ ،‬ل ‌ه ماوه‌یه‌كی كورتدا و زۆر ب ‌ه خێرایی ب ‌ه هۆی سكچوون و ڕشانه‌وه‌وه‌‬ ‫ئاو ل ‌ه له‌شیدا نامێنی و گیان له‌ده‌ست ده‌دات‪.‬‬ ‫ل ‌ه هۆكاره‌كانی راگه‌یاندنه‌و ‌ه زۆر ده‌بیستین ك ‌ه رێنامیی و ئامۆژگاری هاوواڵتیان‬ ‫ده‌كر ‌ێ پاكوخاوێن بن و خواردن و خواردنه‌وه‌ی پیس بوو به‌كارمه‌هێنن و‪ ...‬هتد‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ل ‌ه ڕاستیدا كاتی ئه‌و ‌ه هاتوو ‌ه ئاڕاسته‌ی ئامۆژگاری و رێنامییه‌كان پێچه‌وان ‌ه بكرێته‌و ‌ه‌و‬ ‫هاوواڵتیان ئامۆژگاری و رێنامیی حكومه‌تی هه‌رێم بكه‌ن‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌م نه‌خۆشیی ‌ه زیاتر‬ ‫نه‌خۆشییه‌كی ئیداریی ‌ه وه‌ك له‌وه‌ی به‌كتیری بێت‪ ..‬چۆن؟ پێش هه‌موو شت ‌ێ هاوواڵتیان‬ ‫هه‌ر ئه‌و هاوواڵتیانه‌ن ك ‌ه پێش باڵوبوونه‌وه‌ی نه‌خۆشيیه‌ك ‌ه ژیانی ئاسایی خۆیان به‌سه‌ر‬ ‫بردوو ‌ه و ل ‌ه هه‌مان سه‌رچاوه‌ی رۆژان و سااڵنی پێشوو خواردن و خواردنه‌وه‌یان‬ ‫خواردوو ‌ه و هیچیان نه‌هاتوون ل ‌ه بازاڕ ب ‌ه كیلۆ به‌كرتیا بكڕن و ل ‌ه ماڵه‌و ‌ه بیخۆن‪ ،‬یان‬ ‫ل ‌ه خۆشی خۆیان هه‌ر ماڵ ‌ه و مه‌بله‌غێك دۆالر نادات ب ‌ه بیرهه‌ڵكه‌ندن و ئاوی بیر‬ ‫بخواته‌وه‌‪ ،‬كه‌وات ‌ه سه‌یر نیی ‌ه هاوواڵتی ب ‌ه حكومه‌ت بڵ ‌ێ پاوكوخاوێنی تۆڕەكانی ئاو‬ ‫ڕابگرن‪ ،‬ئاوه‌ڕۆكامنان با مه‌رجه‌كانی ئاوه‌ڕۆیان تێدا بێت‪ ،‬ئه‌وه‌ند ‌ه ئاوی حكومی دابین‬ ‫بكه‌ن بۆ خه‌ڵك ك ‌ه بیر لێنه‌ده‌ن‪ ،‬هه‌روه‌ها هاوواڵتی بۆی هه‌ی ‌ه بڵ ‌ێ بۆچی ته‌نكییه‌‬ ‫سه‌ره‌كییه‌كانی تۆڕی ئاوی شاری سلێامنی ل ‌ه كاتی پاككردنه‌وه‌دا و له‌سه‌ر زمانی‬ ‫كارمه‌ندانی ئاو خۆیان‪ ،‬چه‌ندین پشیل ‌ه و سه‌گ و په‌له‌وه‌ری تۆپیویان تێدا بووه‌!‬ ‫هه‌ر هاوواڵتی ده‌توان ‌ێ بڵ ‌ێ بۆچی تاكو ئێستا ئه‌م هه‌رێم ‌ه ن��ازداره‌ی خۆمان‬ ‫كوالێتی كۆنرتۆڵ و گه‌ره‌نتینای نیی ‌ه و كۆنرتۆڵی هیچ خۆراكێكی ده‌ره‌كی ك ‌ه دێنه‌‬ ‫ناوه‌وه‌ی هه‌رێم‪ ،‬به‌پێی پێویست ناكرێ‌‪ .‬هه‌ر هاوواڵتی بۆی هه‌ی ‌ه ئامۆژگاری یه‌كه‌‬ ‫ئیداریی ‌ه جۆراوجۆره‌كان بكات و بڵ ‌ێ «من چی بكه‌م له‌و هه‌موو بینا (حكومی ـ ئه‌هلی)‬ ‫یانه‌ی ك ‌ه ل ‌ه ناو شاری سلێامنیدا زۆر ب ‌ه خێرایی وه‌ك قارچك و دوومه‌اڵن هه‌ڵئه‌تۆقن و‬ ‫ب ‌ه ملیاره‌ها دۆالریان تێده‌چێ‌‪ ،‬كه‌چی كێش ‌ه گه‌وره‌كانی خزمه‌تگوازری هه‌ر به‌ره‌و دواوه‌‬ ‫دێن و كۆلێرا پێامن ده‌ڵێ به‌خێربێنه‌و ‌ه بۆ سه‌ده‌ی ‪ 17‬و ‪.»18‬‬ ‫كاتێك ده‌بینین چه‌ند كارگه‌یه‌كی (ئاوی كانزایی بۆ خواردنه‌وه‌) مۆڵه‌ت ل ‌ه حكومه‌ت‬ ‫وه‌رده‌گرن و هیچ مه‌رجێكی ته‌ندروستی و هونه‌ری جێبه‌ج ‌ێ ناكه‌ن و ڕاسته‌وخۆ ئاوی‬ ‫بیره‌كانیان ل ‌ه بتڵ ده‌كه‌ن و ن ‌ه پاكژكردنه‌و ‌ه و ن ‌ه شیكاریی به‌پێی پێویست بۆ ناكه‌ن‪،‬‬ ‫ئه‌ی باش ‌ه ئه‌م كارگان ‌ه له‌سه‌ر چ بنچینه‌یه‌ك مۆڵه‌تیان پێبه‌خرشاوه‌؟! ئا ئا‪ ...‬ببوورن ئه‌وه‌‬ ‫له‌سه‌ر بنچینه‌ی پشتپشتێنه‌كه‌یه‌!!‬ ‫یان كاتێك گوێامن ل ‌ه ڕادیۆیه‌كی ناوخۆ ده‌بێت ك ‌ه ل ‌ه كاتی باسكردنی هه‌واڵی‬ ‫باڵوبوونه‌وه‌ی نه‌خۆشيی كۆلێرا وه‌ك چاالكییه‌كی گه‌ور‌ه ده‌ڵێ «لێپررساوانی گه‌وره‌ی‬ ‫كه‌رتی ته‌ندروستی دوێنی تاكو ئێواره‌یه‌كی دره‌ن��گ ل ‌ه فڕۆكه‌خانه‌ی سلێامنيی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی چاوه‌ڕێ بوون ده‌رمان و پێداویستی ته‌ندروستیی گرنگیان پێبگات بۆ‬ ‫ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ئه‌م نه‌خۆشییه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر نه‌گه‌یشت‪ ،‬كات ‌ێ ته‌له‌فۆنیان كرد بۆ‬ ‫به‌غدا وه‌اڵمیان ئه‌وه‌بوو ك ‌ه گوای ‌ه حه‌ماڵ نه‌بوو ‌ه له‌و ‌ێ ده‌رمان و پێداویستییه‌كان بار‬ ‫بكه‌ن»‪ .‬ئا له‌م كاته‌دا هاوواڵتی بۆی هه‌ی ‌ه ئامۆژگاری بكات و بڵێ‌‪ :‬سووكایه‌تی ب ‌ه ژیان‬ ‫و چاره‌نووسی من مه‌كه‌ن‪ ،‬چاوه‌ڕێی به‌غدا مه‌كه‌ن‪ ،‬گه‌نجینه‌كانی ده‌رمانتان با چۆڵ و‬ ‫هۆڵ نه‌بێ‪ ،‬پالن و نه‌خش ‌ه و به‌رنامه‌ی ئیداریتان با هه‌بێت‪ ،‬ك ‌ه ده‌چن بۆ ئیفاد و ده‌وره‌‬ ‫بۆ واڵتانی جیهان‪ ،‬توخوا شتێك فێر بنب‪ ،‬چونك ‌ه زۆر زۆر ده‌كه‌ون له‌سه‌ر بودجه‌ی گشتيی‬ ‫واڵت و هه‌ندێجار كرێی یه‌ك شه‌وی ئوتێله‌كه‌تان نزیكه‌ی (‪ )1000‬دۆالره‌‪.‬‬ ‫شاری سلێامنی دانیشتوانه‌كه‌ی هه‌رده‌م ب ‌ه پاكوخاوێنی و كراوه‌یی و پێشكه‌وتوویی‬ ‫نارساوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌ی ئیداری وازی لێبێنێت‪.‬‬ ‫ل ‌ه كۆتاییدا؛ ب ‌ه داخه‌و ‌ه كه‌ناڵێكی ئاسامنیی عه‌ره‌بی ناحه‌زی وه‌ك (جه‌زیره‌) زۆر‬ ‫ب ‌ه ئاسانی سووكایه‌تی پێكردین و وتی «ده‌ڵێن هه‌رێمی كوردستان ل ‌ه عێراقدا باشرتین‬ ‫و خۆشرتین جێگه‌ی ‌ه ب ‌ه ب ‌هراورد له‌گه‌ڵ ناوچه‌كانی تری عێراقدا‪ ،‬به‌اڵم نه‌خۆشيی كۆلێرا‬ ‫ك ‌ه ب ‌ه نه‌خۆشيی سه‌ده‌كانی پێشوو نارساو ‌ه و ته‌نها ب ‌ه ئه‌نتیبایۆتیك و پاكیی تۆڕی ئاوی‬ ‫خواردنه‌و ‌ه چاره‌سه‌ر ده‌كرێ‌‪ ،‬ل ‌ه كوردستان باڵوبۆته‌وه‌»‪.‬‬ ‫* خوێنه‌ری به‌ڕێز؛ ئه‌وه‌ی ئێستا خوێندته‌وه‌‪ ،‬بریتیی ‌ه ل ‌ه ناوه‌رۆكی بابه‌تێك ك ‌ه له‌‬ ‫ساڵی ‪ 2007‬ل ‌ه رۆژنام ‌ه و گۆڤارێكی ئه‌وكات باڵومان كرده‌وه‌‪ ،‬ب ‌ه داخه‌و ‌ه هیچ دێڕێكم‬ ‫نه‌دی له‌وبابه‌ته‌دا ك ‌ه له‌گه‌ڵ واقیعی ئێستاماندا نه‌گونجێت‪ ،‬به‌وپێیه‌ی نزیكه‌ی (‪ )5‬ساڵ‬ ‫ب ‌ه سه‌ریدا تێپه‌ڕیوه‌‪ ،‬تاوه‌كو بیگۆڕم‪ ،‬یان ده‌ستكاری بكه‌م‪ ،‬ئه‌مه‌ش ئه‌و ‌ه ده‌گه‌یه‌نێت كه‌‬ ‫ئیداره‌ی واڵتی ئێم ‌ه ل ‌ه جێی خۆی وه‌ستاوه‌‪ ،‬ب ‌هرانبه‌ر ب ‌ه چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانیش‬ ‫ده‌سته‌وستان و به‌سته‌زمان ‌ه و ل ‌ه جێی خۆماندا ب ‌ه وته‌ی ناو خه‌ڵك (فه‌ڕته‌ڕناش) ده‌كه‌ین‪..‬‬ ‫ئافه‌رم بۆ ئیدار‌ه و حكومه‌تێك ك ‌ه شانازی ب ‌ه باڵه‌خانه‌ی به‌رز و ئۆتۆمبیلی ئاخر‬ ‫مۆدێل و پرۆژەكانی نه‌وت و ده‌وڵه‌مه‌ندبوونی ناشه‌رعيیان ‌ه و بێبه‌رنامه‌ی تۆپه‌ڵێكی‬ ‫خه‌ڵكه‌و ‌ه ده‌كات‪ ،‬وه‌لێ ل ‌ه الیه‌كی تریشه‌و ‌ه ژیانی مرۆڤه‌كان بێرنخرتین كااڵی ‌ه ل ‌ه الی‪.‬‬ ‫هه‌ربۆی ‌ه ب ‌ه بڕوای من‪ ،‬داواكردنی ده‌وڵه‌تی كوردی به‌م حاڵ و ئه‌حواڵه‌ی ئێستای‬ ‫ئیداره‌كه‌مانه‌وه‌‪ ،‬ته‌نیا و ته‌نیا گاڵته‌جاڕیی ‌ه ب ‌ه خۆمان و ب ‌ه مێژوومان وه‌ك نه‌ته‌وه‌‪.‬‬


‫‪12‬‬ ‫‪birura_bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫كێشه‌كانی‬ ‫هزری ئایینی‬

‫سەرنجێک لەسەر بەرنامەی سیاسیی کەناڵە کوردییەکان‬

‫عه‌لی سیرینی‬

‫ئه‌م ‌ه ناونیشانی كتێبێك ‌ه به‌م‬ ‫دواییان ‌ه ل ‌ه ده‌زگای حزبێكی ده‌سه‌اڵتدار‬ ‫ده‌رچوو‪ .‬ل ‌ه به‌ر گرنگیی كتێبه‌كه‌‬ ‫ئه‌م وتار‌ه نه‌نوورساوه‌‪ ،‬به‌ڵكو به‌هۆی‬ ‫زۆربوونی ئه‌م بابه‌تان ‌ه ل ‌ه بازاڕدا‪ ،‬ئه‌م‬ ‫ناونیشان ‌ه بوو ب ‌ه بۆن ‌ه بۆ باسكردن له‌‬ ‫حاڵه‌تێك ئێستا ل ‌ه كوردستان باوه‌‪ .‬چاوێكم‬ ‫به‌م كتێبه‌دا خشاندووه‌‪ .‬ك ‌ه ناونیشانه‌كه‌م‬ ‫بینی‪ ،‬وامزانی ته‌رجه‌مه‌كراوه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫سااڵنێك زۆر ل ‌ه مێژ‪ ،‬ئه‌م بابه‌تان ‌ه ل ‌ه نێو‬ ‫عه‌ره‌بدا باو بوون‪ .‬ده‌یان ناونیشانی‬ ‫ئاوات به‌رچاو ده‌كه‌وت ل ‌ه نووسینه‌كانی‬ ‫سادق جه‌الل عه‌زم‪ ،‬نه‌رس حامد ئه‌بو‬ ‫زێد‪ ،‬عه‌لی حه‌رب‪ ،‬شه‌حرور و‪...‬هتد‪.‬‬ ‫دیار‌ه ماوه‌یه‌ك ‌ه ئه‌م كای ‌ه ته‌رجه‌مه‌كراوه‌‬ ‫ل ‌ه نێو كورددا‪ ،‬تا ڕاده‌یه‌ك بازاڕی‬ ‫گه‌رمه‌‪ .‬دوای چاوپێداخشاندنێك‪ ،‬وشه‌ی‬ ‫(ڕێنیسانس) سه‌رنجی ڕاكێشام» چونكه‌‬ ‫ده‌یان جار به‌كارهاتووه‌‪ .‬ئێ خۆ ئێمه‌ش‬ ‫وه‌ك خوێنه‌ر‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئاستیشامن الواز‬ ‫بێت‪ ،‬خۆ هه‌قی پرسیاركردمنان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫نامه‌یه‌كم بۆ نووسه‌ر نووسی بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫بۆمان ڕوونكاته‌و ‌ه ڕێنیسانس چییه‌و‬ ‫په‌یوه‌ندی ب ‌ه هه‌نووكه‌ی كورده‌و ‌ه چییه‌و‬ ‫چۆن ئێمه‌ش ده‌توانین ڕێنیسانسامن‬ ‫هه‌بێت؟ له‌مه‌ش گرنگرت‪ ،‬ڕێنیسانس چۆن‬ ‫سه‌ری هه‌ڵدا؟ ل ‌ه كوێ؟ بۆ؟ بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫بزانین ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی چییه‌‪ ،‬بۆ ئێم ‌ه چی‬ ‫ده‌گه‌یه‌نێ؟ وه‌اڵم نه‌بوو!‬ ‫هه‌ر خودی ئه‌م براده‌ر‌ه (به‌رنامه‌ی‬ ‫فیكری ل ‌ه كه‌ناڵیك پێشكه‌ش ده‌كات)‬ ‫میوانداریی كه‌سێكی كرد‪ ،‬وه‌ك پسپۆر له‌‬ ‫بواری ئیسالمی سیاسی ب ‌ه ته‌ماشه‌ڤانانی‬ ‫ناساند‪ .‬ئه‌م میوان ‌ه «هزرڤانه‌» باسی‬ ‫مارتن لۆته‌ر و جۆن كالڤنی كرد‪ ،‬گوایه‌‬ ‫كه‌سانی وه‌ك ئه‌وان ل ‌ه هه‌موو مێژووی‬ ‫ئیسالمدا نین‪ .‬منیش وه‌ك هاوواڵتییه‌كی‬ ‫كه‌م خوێنده‌وار‪ ،‬حه‌زمكرد بزانم ئه‌م‬ ‫لۆته‌ر و كالڤن ‌ه كێن و چین؟ نامه‌یه‌كم‬ ‫بۆ ئه‌م «هزرڤانه‌» به‌ڕێز ‌ه نووسی به‌ڵكو‬ ‫شه‌رحێكی ئه‌م مه‌سه‌له‌مان بۆ بكات‪،‬‬ ‫ئێستاش هه‌ر چاوه‌ڕێی وه‌اڵمم!‬ ‫پێم سه‌یره‌‪ ،‬ڕۆشنبیری كورد به‌‬ ‫زاراوه‌و ناوی ڕۆژئاواییه‌و ‌ه گرتویه‌تی‪،‬‬ ‫نازانم ئێمه‌ی خه‌ڵكی ساد ‌ه ب ‌ه گێل‬ ‫د ‌هزانن‪ ،‬یان هه‌ر خۆیان ئاوا ستایڵێكی‬ ‫تایبه‌ت ب ‌ه خۆیانيان هێناوه‌ت ‌ه بوونه‌وه‌‪،‬‬ ‫ك ‌ه ئیرت قس ‌ه فڕێ بده‌ن بێ ئه‌وه‌ی‬ ‫خوێنه‌ر بزانێت مه‌به‌ستی چیی ‌ه و‬ ‫مه‌سه‌له‌ك ‌ه چۆنه‌؟ پێیان ده‌ڵێی‪ :‬جه‌هلی‬ ‫من و زانایی ئێوه‌‪ ،‬ده‌ستی من و دامێنی‬ ‫ئێوه‌‪ ،‬كاك ‌ه وه‌رن فێرمان كه‌ن‪ ،‬وه‌ر‌ه تێم‬ ‫بگه‌یه‌ن ‌ه ڕێنیسانس ل ‌ه كوێ و كه‌ی و‬ ‫بۆچی سه‌ری هه‌ڵدا؟ چ په‌یوه‌ندیيه‌كی به‌‬ ‫كورده‌و ‌ه هه‌یه‌؟ بۆ ئه‌م زاراو ‌ه له‌م كتێبه‌‬ ‫ك ‌ه باسی ئیشكالیاتی ئیسالم ده‌كات‪،‬‬ ‫به‌كار هاتووه‌؟ په‌یوه‌ندی ڕێنیسانس‬ ‫ب ‌ه ئایینه‌و ‌ه چيیه‌؟ جارێ تۆ واز له‌‬ ‫ناوه‌ڕۆكی كتێبه‌ك ‌ه بێن ‌ه چيیه‌و چۆنه‌و‬ ‫بایی چه‌ند نرخی ئه‌كادیمی و زانستی‬ ‫هه‌یه‌‪ .‬وه‌ر‌ه ئه‌مه‌م بۆ باس بكه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫هه‌موو وشه‌و زاراو ‌ه قه‌ڵه‌و و زالنه‌ی‬ ‫نێوه‌ندی «ڕۆشنبیریی» كورد چییه‌‪،‬‬ ‫وه‌ك مه‌یدانی ناو بازاڕ هات و هاواری‬ ‫ده‌گات ‌ه نێو جه‌رگه‌ی ئاسامن؟ زوربه‌شی‬ ‫ب ‌ه دینه‌و ‌ه گرتوویه‌تی‪ ،‬وه‌ك بڵێی كورد‬ ‫كێشه‌ی نه‌ماو ‌ه ته‌نها ئایین نه‌بێ‪ .‬بۆ‬ ‫چاره‌سه‌ركردنی «كێش ‌ه ئایینيیه‌كان»یش‪،‬‬ ‫هه‌موو ئه‌وه‌ی پێویست ‌ه خۆده‌رخستنه‌‬ ‫ب ‌ه زاراوه‌ی ڕۆژئاوایی ل ‌ه قسه‌ی قه‌ب ‌ه و‬ ‫زل‪ ،‬ده‌زگای حزبێكی ده‌سه‌اڵتداریش «له‌‬ ‫پێناو گه‌لی كورد»دا چاپی ده‌كات!‬

‫نه‌وشیروان حسه‌ین سه‌عید‬ ‫بەوپێیەی خەریکی خوێندنم لە‬ ‫بواری ڕامیاریدا‪ ،‬بە گوێرەی دەرفەت‬ ‫م��وت��اب��ەع��ەی ب��ەش��ێ��ك ل��ە ب��ەرن��ام��ە‬ ‫سیاسيیەکانی هەندێ کەناڵی کوردی‬ ‫و عەرەبی و ئینگلیزی دەک��ەم‪ .‬بەاڵم‬ ‫ئەوەی مەبەستمە لێرەدا‪ ،‬خستنەڕووی‬ ‫سەرنجێکی کورتە لەسەر ئەو رشۆڤە‬ ‫سیاسییانەی کە لە کەناڵە کوردییەکانەوە‬ ‫پێشکەش دەکرێت‪ ،‬بە دیاریکراویش‬ ‫ئەو بەرنامانەی کە شیکار و لێکدانەوە‬ ‫بۆ ڕەوشی سیاسيی عێراق و هەرێمی‬ ‫کوردستان دەکەن‪.‬‬ ‫سەرەتا دەبێت ئاماژە بەو ڕاستيیە‬ ‫بکرێت کە بە گشتی هاوواڵتیان کەمرت‬ ‫ئارەزووی بەرنامە سیاسییەکان دەکەن‬ ‫و ڕەنگە زیاتر تامەزرۆی بینینی دراما‬

‫قه‌یرانی‬ ‫زه‌رده‌خه‌نه‌!!‬

‫د‪ .‬یه‌حیا عومه‌ر رێشاوی*‬

‫و وەرزش و بابەتە تەرفیهییەکان بن‪.‬‬ ‫ئ��ەگ��ەر ئ��اڵ��ۆزی بابەتەکە و متامنە‬ ‫نەبوون بە سیاسییەکان و لێکدانەوەی‬ ‫سیاسەت و درۆ وەکو دوو ڕووی یەک‬ ‫دراو پاساو بێت بۆ خەڵک بە شێوەیەکی‬ ‫گشتی‪ ،‬ئەوا بێزاری بەشێک لەوانەی‬ ‫کە خۆیان ڕۆژان��ە خەریکی سیاسەت‬ ‫ک��ردن��ن‪ ،‬ی��ان ه��ەوڵ��ی رشۆڤ��ەک��ردن��ی‬ ‫ڕووداوە سیاسییەکان دەدەن لە بەرنامە‬ ‫سیاسییەکاندا جێگەی هەڵوەستە و قسە‬ ‫لەسەرکردنە‪.‬‬ ‫دەیان بەرنامەی سیاسی جۆراوجۆر‬ ‫لە چەندین کەناڵی جیاوازەوە پێشکەش‬ ‫دەک��رێ��ت‪ ،‬ب��ەاڵم ڕەنگە زی���ادەڕەوی‬ ‫نەبێت ئەگەر بڵێم زۆربەمان پاش چەند‬ ‫دەقیقه‌یەک پەنجە بە کۆنرتۆڵەکەدا‬ ‫دەنێین و بەرنامەکە دەگۆڕین‪ .‬پێموایە‬ ‫ئەم بابەتە دەهێنێ لێکۆڵینەوەی ورد‬ ‫و قووڵی لەسەر بکرێت‪ ،‬ب��ەاڵم ئێمە‬ ‫هەوڵدەدەین هۆکاری ئەم مەسەلەیە لە‬ ‫چەند فاکتەرێکدا کورت بکەینەوە‪.‬‬ ‫یەکێک لە هۆکارە سەرەکیيەکان‬ ‫بریتییە لە زانیاری و قسەی دووبارە و‬ ‫چەندبارە و رشۆڤەی سەیر و سەمەرە و‬ ‫قسەکردن بێ داتا و بێالیەن نەبوون لە‬ ‫لێکدانەوەکاندا‪ ،‬بەمەش بینەر هەست بە‬

‫بێتاقەتی و وەڕس بوون دەکات‪ .‬ئەگەر‬ ‫کەمێک ئەم هۆکارە وردتر بکەینەوە‪،‬‬ ‫ئ��ەوا دەگەینە ئ��ەو دەرەنجامەی کە‬ ‫میوانی بەرنامەکان جا مامۆستای زانکۆ‪،‬‬ ‫ڕۆژنامەنووس یان سیاسی و چاودێر بن‪،‬‬ ‫زانیاریيەکی گشتی و سەرکێڵییان هەیە‬ ‫لەسەر تەوەری بەرنامەکە و پسپۆڕ نین‬ ‫لەو بوارەدا‪ .‬ڕەنگە کەسێک سیاسییەکی‬ ‫باش بێت ل��ەڕووی كرده‌ییەوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫م���ەرج نییە بتوانێت رشۆڤ��ەی��ەک��ی‬ ‫بابەتیيانەی مەسەلە سیاسییەکان بکات‪،‬‬ ‫هەروەکو چۆن نەک مامۆستای زانکۆ‪،‬‬ ‫بەڵکو مامۆستای زانستە سیاسییەکانیش‬ ‫ناکرێت لە هەموو بابەتێکی سیاسیدا‬ ‫ق��س��ە ب��ک��ات‪ ،‬ب��ە ه��ەم��ان ش��ێ��وەش‬ ‫ڕۆژنامەنووسێکی سەرکەوتوو مەرج نيیە‬ ‫رشۆڤەکارێکی لێهاتووش بێت‪.‬‬ ‫بە بۆچوونی من ناکرێت کەسێک‬ ‫قسە لەسەر دۆخ��ی عێراق بکات و‬ ‫ئاگاداری تیۆری دیموکراسيی تەوافوقی‬ ‫نەبێت کە دەستووری عێراقی لەسەر‬ ‫بنیات ن�راوە‪ .‬ناکرێت لە دیموکراسيی‬ ‫تەوافوقیش بگەین بەبێ خوێندنەوەی‬ ‫نووسینەکانی ئەرێند الیپارد کە بە‬ ‫دامەزرێنەری ئەو تیۆریە دادەنرێت‪.‬‬ ‫هەروەکو ناکرێت ڕەخنە لە سیستەمی‬

‫ت��ەواف��وق��ی ب��گ��ری��ن ب��ێ ئ��اگ��اداری‬ ‫ڕەخنەگرانی تیۆرەکەی الیپارد‪ .‬چۆن‬ ‫دەکرێت قسە لەسەر پەیوەندی نێوان‬ ‫هەرێم و بەغداد بکەیت و ئاگاداری‬ ‫تیۆرەکانی فیدراڵیزم نەبیت‪.‬‬ ‫لە هەمووشی سەیرتر ئەوەیە کە‬ ‫ئەو بەرنامانە زیاتر لە چوارچێوەی‬ ‫عێراق و کوردستان و پارتە سیاسی و‬ ‫کاراکتەرە سیاسییەکاندا دەخولێنەوە‪،‬‬ ‫ک��ە ئ��ەوەن��دە دووب����ارە ب��وون��ەت��ەوە‬ ‫هەست ناکەیت زانیاریيەکی نوێت‬ ‫دەستگیربێت‪ .‬ئەمە لەکاتێکدا دەکرێت‬ ‫لە ڕێگەی بەراوردەوە چەندین رشۆڤە و‬ ‫خوێندنەوەی نوێ بۆ دۆخی کوردستان‬ ‫و عێراق بکرێت و بینەریش هەست بە‬ ‫ماندووبوون نەکات‪.‬‬ ‫هەڵبەتە هەندێ ج��ار رشۆڤ��ەی‬ ‫ج���وان و بابەتیيانە ب��ۆ ڕووداوە‬ ‫سیاسییەکان دەکرێن‪ ،‬بەاڵم بە گشتی لە‬ ‫ئاستی خواست و تینوێتی بینەردا نین‪.‬‬ ‫بۆ کەمکردنەوەی ئەم حاڵەتە‪ ،‬گرنگە‬ ‫هەرکەسە و لە بواری پسپۆڕيی خۆیدا‬ ‫قسە بکات‪ ،‬چونکە ئێستا سەردەمی‬ ‫پسپۆڕی وردە و باوی قسەی گشتی و‬ ‫چوارچێوەی فراوان نەماوە‪ ،‬لەالیەکی‬ ‫دی��ک��ەش��ەوە پێویسە بەڕێوەبەرانی‬

‫* وێنه‌كانی ئاهه‌نگی ماره‌بڕین ‌ه‬ ‫و ه �ه‌م��وان نیگه‌ران و ن��اوچ��اوگ��رژ‪..‬‬ ‫ئاخر هه‌موان ده‌یانه‌وێت پارێزگاریی‬ ‫له‌ (كه‌سایه‌تیی!) خۆیان بكه‌ن‪ ،‬ماڵی‬ ‫زاوا ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ی (ت��ه‌ن��ازول)ی��ان پێوه‌‬ ‫ده‌رنه‌كه‌وێت و ماڵی بوكێش ئه‌وه‌ به‌‬ ‫(ئیهانه‌) ده‌زانن كه‌ پێیانه‌وه‌ ده‌ركه‌وێت‬ ‫كه‌ ئه‌وان خوانه‌خواست ‌ه به‌م موناسه‌به‌یه‌‬ ‫(دڵخۆشن)!‬ ‫* ئاهه‌نگی ده‌رچوونی خوێندكارانه‌‬ ‫و كه‌س نایه‌وێت به‌ روویه‌كی خۆشه‌وه‌‬ ‫له‌ وێنه‌كه‌دا ده‌ركه‌وێت‪ ،‬له‌گه‌ڵ چركه‌ی‬ ‫فالشه‌كه‌دا هه‌موان (چركه‌) له‌ خۆیان‬ ‫ده‌برن و پاشرت ده‌یكه‌نه‌ هه‌ڵاڵ! (سامیل)‬ ‫ی چی و شتی چی!‬ ‫* پرۆسه‌ی خوێندنه‌ و ساڵ ته‌واو‬ ‫ده‌بێت بێ ئ �ه‌وه‌ی له‌ نێوان ئه‌و دوو‬ ‫كائینه‌دا كه‌ پێیان ده‌وترێت (مامۆستا‬ ‫و فێرخواز) زه‌رده‌خ�ه‌ن�ه‌ و پێكه‌نینێك‬ ‫دروست ببێت! مامۆستا دیواری به‌ردین‬ ‫هه‌ڵده‌چنێ‌ و خوێندكاریش به‌ شوێن‬ ‫فرسه‌تی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌دا ده‌گ��ه‌ڕێ‪،‬‬ ‫داخۆ كه‌ی فرسه‌تێكی بۆ هه‌ڵكه‌وێت و‬ ‫شوختێك بخاته‌ ئۆتۆمبێلی (په‌روه‌رشیار)‬

‫ه‌ك��ه‌ی!‪ ،‬ئیرت زه‌رده‌خ�ه‌ن�ه‌ و پێكه‌نینی‬ ‫چی؟!‬ ‫* (‪ )10‬مانگه‌ له‌ ماركێتێك شتومه‌ك‬ ‫و پێداویستی ماڵه‌وه‌ ده‌كڕیت و له‌گه‌ڵ‬ ‫كاشێرێكدا مامه‌ڵه‌ ده‌ك�ه‌ی��ت‪ ،‬كه‌چی‬ ‫ن �ه‌ ت��ۆ ب �ه‌ رووی خ��ۆش��ه‌وه‌ ده‌ڵێیت‬ ‫(ماندوو نه‌بیت)‪ ..‬نه‌ ئه‌ویش ده‌توانێت‬ ‫به‌ زه‌رده‌خ�ه‌ن�ه‌ی�ه‌ك�ه‌وه‌ به‌خێرهاتن و‬ ‫ماڵئاوایت لێ بكات و نوقڵێك بداته‌‬ ‫ده‌ست منداڵه‌ تاقانه‌كه‌ت!‬ ‫* شۆفێری پاسه‌كه‌ هات و تۆش وه‌ك‬ ‫هه‌میشه‌ به‌ره‌و ده‌وام ده‌ڕۆی��ت‪ ،‬نه‌ تۆ‬ ‫ساڵوێك و به‌یانی باشێك له‌و ده‌كه‌یت‪،‬‬ ‫نه‌ ئه‌ویش به‌ روویه‌كی خۆشه‌وه‌ كرێی‬ ‫گه‌یاندنه‌كه‌ت لێ‌ وه‌رده‌گرێت! وه‌ی به‌‬ ‫حاڵت ئه‌گه‌ر لێت تێكچێت و (‪ )10‬چركه‌‬ ‫دره‌نگرت بڵێیت (دابه‌زین هه‌یه‌)!‬ ‫* ب��ۆ ئ��ی��م �زای �ه‌ك ن��ی��و سه‌عاته‌‬ ‫خه‌ریكه‌ ئ��اوی قاچت دێت و به‌ پێوه‌‬ ‫له‌ فه‌رمانگه‌یه‌كی حكومی و له‌ به‌رده‌م‬ ‫كارمه‌ندێكدا وه‌س��ت��اوی‪ ،‬نه‌ ئ�ه‌و پێت‬ ‫ده‌ڵێت كاكه‌ فه‌رموو دانیشه‌ ئه‌و قه‌نه‌فه‌‬ ‫توركیيانه‌مان ل�ه‌ ئه‌سته‌نبوڵه‌وه‌ بۆ‬ ‫به‌رێزتان هێناوه‌؟! نه‌ تۆش لێی ده‌زانی‬

‫به‌ رویه‌كی خۆشه‌و ‌ه مامه‌ڵه‌كه‌ت ته‌سلیم‬ ‫بكه‌یت و به‌ زه‌رده‌خه‌نه‌وه‌ ژووره‌ك�ه‌ی‬ ‫به‌جێ بهێڵیت!‬ ‫* ل � ‌ه وێستگه‌ی به‌نزینخانه‌كه‌‬ ‫داده‌ب�ه‌زی��ت و گه‌نجێك الی ترومپاكه‌‬ ‫وه‌ستاوه‌ ك ‌ه ئاماده‌ی ‌ه الیه‌ك له‌م شاره‌‬ ‫رای��ی ك��ات ب��ێ ئ���ه‌وه‌ی ب� ‌ه ك �ه‌س بڵێ‬ ‫(ف �ه‌رم��وو) به‌ كه‌سیش بڵێ (س��ی یوو‬ ‫متۆرۆ)‪ ،‬وه‌ك بڵێی له‌ مه‌یدانی جه‌نگدا‬ ‫وه‌ستاوه‌ و ئه‌م (موشته‌ریانه‌ش) نه‌یار و‬ ‫دوژمنی سه‌رسه‌خنت!‬ ‫* له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌ت بڕیار ده‌ده‌ن‬ ‫بچنه‌ چێشتخانه‌یه‌ك و ژەمێك خواردنی‬ ‫رۆژئ��اوای��ی ب��خ��ۆن‪ ،‬گه‌نجێك دێ��ت و‬ ‫پرسیار ل ‌ه داواكاريیه‌كانتان ده‌ك��ات و‬ ‫پاش رۆشتنی منداڵ ‌ه به‌سته‌زمانه‌كه‌ت‬ ‫به‌ زمانێكی به‌ریئانه‌ ده‌پرسێ‪ :‬بابه‌ گیان‬ ‫ئه‌م پیاوه‌ بوو دوێنێ چووی بۆ پرسه‌ی‬ ‫براكه‌ی!!‬ ‫* ده‌گه‌یت ‌ه بازگه‌ی شار و وا بڕیاره‌‬ ‫سه‌فه‌رێكی ئاسووده‌ بكه‌یت‪ ،‬كه‌چی پاش‬ ‫تاسه‌یه‌كی ره‌ق و ته‌ق‪ ،‬براده‌رێك سێ‬ ‫لۆچی كردۆته‌ ده‌موچاوی و مامه‌ڵه‌یه‌كی‬ ‫زبر و بێزاركه‌رت له‌گه‌ڵ ده‌كات و میزاجی‬

‫بەرنامە سیاسییەکانی کەناڵەکانی‬ ‫ڕاگەیاندن‪ ،‬ڕێزی کاتی بینەر بگرن و‬ ‫کەسانی پسپۆڕ بانگهێشت بکەن و‬ ‫لەجیاتی بەرنامە پڕکردنەوە هەوڵی‬ ‫هۆشیارکردنەوەی تاک و چاکسازی لە‬ ‫سیستەمی سیاسيی هه‌رێمدا بده‌ن‪.‬‬

‫زۆر جار میوانی‬ ‫بەرنامەکان زانیاریيەکی‬ ‫گشتی و سەرکێڵییان‬ ‫هەیە لەسەر تەوەری‬ ‫بەرنامەکە و پسپۆڕ‬ ‫نین لەو بوارەدا‬ ‫(‪ )24‬كاتژمێرت تێكده‌دات!!‬ ‫* دێیته‌ ماڵه‌و ‌ه له‌بری ئه‌وه‌ی‬ ‫زه‌رده‌خه‌نه‌ و رووخۆشیت لێ ببارێ‌‬ ‫و كه‌مێك كه‌شوهه‌وای ماڵه‌وه‌ فێنك‬ ‫ب��ك �ه‌ی��ت �ه‌وه‌‪ ،‬ك �ه‌چ��ی ب �ه‌ رووی �ه‌ك��ی‬ ‫گرژەوه‌ له‌سه‌ر سفره‌كه‌ داده‌نیشیت و‬ ‫هێشتا دوو پارووت نه‌خواردوو ‌ه خێرا‬ ‫ده‌كه‌ویته‌ ره‌خنه‌ و پیتكگرتن‪ ،‬یان النی‬ ‫كه‌م خۆت ده‌خه‌یته‌ سه‌ر (سایلێنت)!‬ ‫ئه‌مانه‌ هه‌ندێك له‌و دیمه‌نانه‌ن‬ ‫ك ‌ه رۆژانه‌ به‌رچاوی من و تۆ ده‌كه‌ون‬ ‫و رۆژی���ان پ��ێ ب��ه‌رێ‌ ده‌ك �ه‌ی��ن‪ ،‬كه‌‬ ‫من ئه‌وانه‌ی هونه‌ری زه‌رده‌خه‌نه‌ و‬ ‫رووخۆشیی و پێكه‌نین ده‌زان��ن‪ ...‬به‌‬ ‫كورتییه‌كه‌ی (قه‌یرانی زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌)‪،‬‬ ‫ت��ۆ بڵێی گوناهی ك��ێ بێت و ئه‌م‬ ‫دی���ارده‌ی���ه‌ ل �ه‌ ك��وێ��وه‌ س��ه‌رچ��اوه‌ی‬ ‫گرتبێت؟! گه‌رماكه‌یه‌‪ ،‬ده‌س�ه‌اڵت�ه‌‪،‬‬ ‫ئۆپۆزسیۆنه‌ پالنی دوژمنانه‌‪ ،‬په‌تایه‌‬ ‫و چ��اره‌ی نییه‌؟! نازانم!! داخۆ كه‌ی‬ ‫ئ �ه‌م كه‌لتووره‌ ب��ار ده‌ك��ات و وه‌ك‬ ‫گیرفانه‌كامنان خێر ناكه‌ن‪ ،‬با النی كه‌م‬ ‫لێوه‌كامنان به‌و ئه‌ركه‌ پیرۆزه‌ هه‌سنت!‬ ‫* مامۆستا له‌ په‌یامنگه‌ی ته‌كنیكی سلێامنی‪.‬‬

‫سندوقه‌ ڕەشه‌كه‌ی حزبی شیوعی‬ ‫ژیلوان هه‌ڵه‌دنی*‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر ن��ووس��ی��ن �ه‌وه‌ی م��ێ��ژوو و‬ ‫پاراستنی و كولتوور و كه‌له‌پوور و نووسین‬ ‫و به‌ڵگه‌نامه‌كان و به‌ ئه‌رشیفكردنیان‬ ‫بۆ نه‌ته‌وه‌كانی تر پێویست بێت‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫بۆ ئێمه‌ی بێ‌ كیان و ده‌وڵ���ه‌ت زۆر‬ ‫زیاتر پێویسته‌‪ ،‬چونكه‌ مێژووی گه‌لی‬ ‫كورد زۆرب�ه‌ی له‌ ڕێگه‌ی پشتبه‌سنت به‌‬ ‫نووسینی گه‌ڕیده‌ و بازرگان و سیاسه‌توان‬

‫و ج��اس��ووس و پ��ی��اوان��ی ده‌وڵ�ه‌ت��ان��ی‬ ‫بیانی ك�ه‌ ب�ه‌ ن��اوچ �ه‌ك �ه‌دا گ��وزه‌ری��ان‬ ‫كردووه‌‪ ،‬یاخود هاتوون به‌ مه‌به‌ستێكی‬ ‫سیاسی‪ ،‬سه‌ربازی‪ ،‬گه‌شتیاری‪ ،‬یان هه‌ر‬ ‫مه‌به‌ستێكی تر‪ ،‬نوورساوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌داخه‌وه‌ ئێمه‌ی نه‌ته‌وه‌ی كورد‬ ‫الوازترین میلله‌تین له‌ ڕووی پاراستنی‬ ‫شوێنه‌وار و نووسینی مێژوو به‌ ده‌ستی‬ ‫خۆمان و ئه‌رشیفكردنی مێژوومان‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫زۆرجار به‌ ده‌ستی خۆمان بووینه‌ته‌ مایه‌ی‬ ‫وێرانكردنی شوێنه‌وار و سووتاندنی‬ ‫ئه‌رشیف و به‌ڵگه‌نامه‌كامنان‪ ،‬كه‌ ئه‌مه‌ش‬ ‫نه‌ك ته‌نها زیانی به‌ پاراستنی به‌ڵگه‌نامه‌‬ ‫و ده‌ستخه‌ت و نووسینه‌كانی كه‌سه‌‬ ‫ن��اودار و سیاسه‌توانه‌كان گه‌یاندووه‌‪،‬‬ ‫زۆرجار بۆته‌ مایه‌ی ونكردنی به‌شێكی‬ ‫گرنگی مێژوومان‪ ،‬به‌ تایبه‌تی له‌ مێژووی‬

‫نوێ‌ و هاوچه‌رخدا كه‌ سه‌رده‌مێكی زۆر‬ ‫دوور و درێژ نییه‌ گوزره‌ی كردبێت‪ ،‬وه‌ك‬ ‫ده‌ڵێن «بۆ مێژوو پێچی مێزه‌رێكه‌»‪.‬‬ ‫به‌اڵم هه‌ندێك كه‌س له‌ سۆنگه‌ی‬ ‫هه‌ستكردنیان به‌ لێپررساوێتی مێژوویی‬ ‫و هۆشیاری نه‌ته‌وایه‌تيیانه‌وه‪ ‌،‬به‌شێكی‬ ‫گرنگی دۆكۆمێنته‌كانی هاوچه‌رخی‬ ‫خۆیان پاراستووه‌‪ ،‬كه‌ ئه‌مه‌ش به‌ ڕاستی‬ ‫مایه‌ی دڵخۆشییه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ی لێره‌دا ئێمه‌‬ ‫مه‌به‌ستامنه‌ یه‌كێكه‌ له‌و كه‌سایه‌تيیه‌‬ ‫ڕۆشنبیر و ڕۆژنامه‌نووسانه‌ی كه‌ له‌‬ ‫زه‌مه‌نی ته‌مه‌نی خۆیدا به‌شێكی گرنگی‬ ‫دۆكۆمێنت و به‌یاننامه‌و ڕۆژنامه‌كانی‬ ‫پاراستووه‌‪ ،‬له‌ كاتێكدا كه‌ له‌سه‌ر گرتنی‬ ‫ته‌نها نامه‌یه‌ك یان ڕۆژنامه‌یه‌كی دژی‬ ‫ده‌س����ه‌اڵت س�ه‌ره‌ن��ج��ام�ه‌ك��ی گ��رت��ن و‬ ‫شه‌شكه‌نجه‌ و زیندان و زۆرجارانیش‬

‫له‌سێداره‌دان بووه‌‪ ،‬به‌ تایبه‌تی سااڵنی‬ ‫شه‌سته‌كان و كۆتایی هه‌فتاكان و‬ ‫هه‌شتاكانی س���ه‌ده‌ی ڕاب�����ردوو‪ ،‬كه‌‬ ‫سه‌رده‌مێكی فره‌ دژوار و سه‌خت بوو بۆ‬ ‫گه‌لی كورد له‌ باشووری كوردستان‪ ،‬ئه‌و‬ ‫كه‌سایه‌تیه‌ش نووسه‌ر و ڕۆژنامه‌نووسی‬ ‫به‌ڕێز (مومتاز حه‌یده‌ری)یه‌‪.‬‬ ‫س �ه‌ره‌ڕای به‌شداری بنه‌ماڵه‌كه‌یان‬ ‫له‌ خه‌باتی نه‌ته‌وایه‌تی و چینایه‌تی له‌‬ ‫عێراق به‌گشتی و كوردستان به‌ تایبه‌تی‪،‬‬ ‫به‌شداریيه‌كی كاراشیان له‌ پاراستنی‬ ‫ئه‌رشیف و م��ێ��ژووی ك���ورددا گێڕاوه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ جێگه‌ی خۆیه‌تی ئ�ه‌م هه‌وڵه‌ی‬ ‫به‌ڕێزیان به‌رز برنخێرنێت‪ ،‬له‌ یارمه‌تیدان‬ ‫و هاوكاریكردنی ده‌یان توێژەری بواری‬ ‫مێژووی ن��وێ‌ و هاوچه‌رخی ك��ورد له‌‬ ‫قۆناغی نووسینی ماسته‌ر و دكتۆرا‪.‬‬

‫ئێمه‌ له‌ وه‌ها وتارێك و ستوونێكی وا‬ ‫كورتدا ناتوانین باس له‌و هه‌موو هه‌وڵ‬ ‫و ماندووبوونه‌ی به‌ڕێزیان بكه‌ین و‬ ‫حه‌قی خۆی پێ بده‌ین‪ ،‬ته‌نها ته‌مه‌ننای‬ ‫ته‌مه‌ن درێژیی و له‌شساغی بۆ ئه‌و‬ ‫هه‌وڵه‌ بێ‌ وچانه‌ی به‌ڕێزیان ده‌خوازین‬ ‫كه‌ خزمه‌تێكی گه‌وره‌ی بواری ئه‌رشیفی‬ ‫پارت و رێكخراوه‌ كوردیيه‌كانی سه‌ده‌ی‬ ‫ڕاب��ردووش��ی ك���ردووه‌‪ ،‬به‌ تایبه‌تی له‌‬ ‫پاراستنی گه‌لێك به‌یاننامه‌ و ده‌ستنووس‬ ‫و ڕۆژنامه‌ی نهێنی و دۆكۆمێنتی حزبی‬ ‫شیوعی عێراقی‪ ،‬كه‌ ئێستا بوونه‌ته‌‬ ‫ژێ��ده‌رێ��ك��ی ده‌گ��م��ه‌ن و ب �ه‌ن��رخ بۆ‬ ‫كۆڵینه‌وه‌و نووسینه‌وه‌ی مێژووی پارته‌‬ ‫سیاسییه‌كان‪.‬‬ ‫* خوێندكاری ماسته‌ر له‌ مێژووی نوێدا‪.‬‬


‫‪15‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫گفتوگۆ‬

‫مێكی تریان نیی ‌ه دژایه‌تییكردنی ئیسالمییه‌كان نه‌بێت‬

‫ه‌ڵه‌ی نووسینه‌وه‌ی ده‌ستووری میرس بۆ (بەیان)‬ ‫پرۆفایل‬ ‫ـ ساڵی ‪ 1956‬له‌ شاری (بحێره‌) ل ‌ه‬ ‫بنه‌ماڵه‌یه‌كی سیاسی له‌دایك بووه‌‪.‬‬ ‫ـ ساڵی ‪ 1977‬بڕوانامه‌ی (لیسانس)‬ ‫ی له‌ بواری یاسا له‌ كۆلێژی پۆلیس‬ ‫به‌ده‌ستهێناوه‌‪.‬‬ ‫ـ ساڵی ‪ 1992‬بڕوانامه‌ی دكتۆرای‬ ‫له‌ زانكۆی عه‌ین شه‌مس به‌ده‌ست‬ ‫هێناوه‌‪.‬‬ ‫ـ سه‌رۆكی به‌شی یاسای گشتییه‌ له‌‬ ‫زانكۆی حه‌لوان‪.‬‬ ‫ـ به‌ڕێوه‌به‌ری سه‌نته‌ری راوێژە‌‬ ‫یاساییه‌كان و راهێنانی پیشه‌یی‬ ‫یاساییه‌ له‌ زانكۆی ناوبراو‪.‬‬ ‫ـ زیاتر له‌ ‪ 14‬كتێب و توێژینه‌وه‌ی له‌‬ ‫بواره‌كانی ��اسادا باڵوكردۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫ـ له‌ كاتی شۆڕشدا یه‌كێك بووه‌ له‌و‬ ‫پارێزه‌رانه‌ی كاریان بۆ ئاشكراكردنی‬ ‫سامانی به‌رپرسانی رژێمی پێشووی‬ ‫میرس له‌ واڵتانی ده‌ره‌وه‌ و هه‌روه‌ها‬ ‫بۆ گێڕانه‌وه‌ی مافی خه‌ڵكی كردووه‌‪.‬‬ ‫ـ مامۆستای یاسای ده‌ستووریی و‬ ‫ئه‌ندامی كۆمه‌ڵه‌ی نووسینه‌وه‌ی‬ ‫ده‌ستووری نوێی میرسه‌‪ .‬هاوكات‬ ‫سه‌رۆكی لیژنه‌ی (سیستمی‬ ‫فه‌رمانڕە‌وایی) ئه‌و ده‌ستووره‌شه‌‪.‬‬

‫ه‌وه‌ی سه‌ركرده‌كانی ئه‌نجومه‌نی بااڵی هێز‌ه چه‌كداره‌كان‪،‬‬ ‫میسری ل ‌ه حوكمی عه‌سكه‌ر رزگار كرد‬ ‫تریان نییه‌ جگه‌ له‌ دژایه‌تییكردنی‬ ‫پارته‌ ئیسالمییه‌كان نه‌بێت‪ ،‬خۆشیان بۆ‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ عه‌رز نه‌كردووه‌ ئیلال له‌ ڕێگه‌ی‬ ‫نه‌یارییكردنی ئه‌و پارته‌ ئیسالمییانه‌وه‌‬ ‫نه‌بێت‪ ،‬ك �ه‌ ل �ه‌ راس��ت��ی��دا ئ�ه‌م�ه‌ هیچ‬ ‫قورساییه‌كیان له‌ ناو خه‌ڵكیدا ناهێڵێت‪،‬‬ ‫چونكه‌ ئه‌گه‌ر تۆ شتێكت پێیه‌‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫ده‌بێت ئه‌وه‌ شتێكی ئیجابی بێت‪ ،‬نه‌ك‬ ‫هه‌ر دژایه‌تی ڕە‌وتی ئیسالمی بكه‌یت‪.‬‬ ‫ب �ه‌ی��ان‪ :‬ئایا ئ �ه‌و پ��ارت�ه‌ ل��ی�براڵ و‬ ‫عه‌ملانییانه‌ هیچ قورساییه‌كی جه‌ماوه‌رییان‬ ‫هه‌یه‌؟‬ ‫جربیل‪ :‬له‌ راستیدا نه‌خێر‪ ،‬وه‌كو من‬ ‫ئه‌یبینم ئ �ه‌وان چانسیان كه‌مه‌ له‌وه‌ی‬ ‫بتوانن هیچ شتێك پێشكه‌ش بكه‌ن‪ ،‬تا‬

‫ئێستا نه‌یانتوانیوه‌ هیچ شتێك پێشكه‌شی‬ ‫شه‌قامی میرسیی بكه‌ن‪ ،‬هه‌موو ئه‌وه‌ی‬ ‫پێشكه‌شیان كردووه‌ و پێشكه‌شی ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫بریتییه‌ له‌ ڕە‌خنه‌گرتن و ترساندنی‬ ‫خه‌ڵكی له‌ پارته‌ ئیسالمییه‌كان‪.‬‬ ‫ب�ه‌ی��ان‪ :‬ئێمه‌ س�ه‌ب��اره‌ت به‌ میرس‬ ‫ه�ه‌س��ت ب �ه‌ ب��وون��ی موفاره‌قه‌یه‌كی‬ ‫گه‌وره‌ ده‌كه‌ین؛ ئیسالمییه‌كان زۆرینه‌ی‬ ‫ده‌نگی میرسییه‌كانیان به‌ده‌ست هێنا‬ ‫له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا‪ ،‬به‌اڵم كاتێك سه‌یری‬ ‫میدیای ئ �ه‌و واڵت��ه‌ ده‌ك �ه‌ی��ن‪ ،‬هه‌ست‬ ‫ده‌كه‌ین ئه‌و میدیایه‌ له‌ دۆڵێكدایه‌ و‬ ‫خه‌ڵكیش له‌ دۆڵێكی تردان‪ .‬پێامن ناڵێیت‬ ‫چیرۆكی میدیای میرس چۆنه‌؟‬ ‫جربیل‪ :‬چیرۆكی میدیای میرسیی‬

‫خاوەىن ئیمتیاز و سەرنووسەر‪:‬‬ ‫هاوژین عومەر کەریم‬ ‫‪hawzheenk@yahoo.com‬‬ ‫‪07701543488‬‬ ‫رۆژنامەیەکى سیاسیى گشتیى ئەهلییە‬

‫ب��ه‌م ش��ێ��وه‌ی �ه‌ی �ه‌‪ ،‬زۆری��ن��ه‌ی كه‌ناڵ ‌ه‬ ‫ئاسامنییه‌كان‪ ،‬زۆرینه‌ی ڕۆژنامه‌كان‪،‬‬ ‫ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمكاناتیان هه‌یه‌ و واده‌كه‌ن‬ ‫بخوێرنێنه‌وه‌‪ ،‬هه‌موویان له‌ الیه‌ن ئه‌و‬ ‫سه‌رمایه‌دارانه‌وه‌ خاوه‌نداریی ده‌كرێن‬ ‫كه‌ ئینتیامیان بۆ ڕژێمی پێشوو هه‌یه‌‪،‬‬ ‫هه‌مووشیان بیروبۆچوون و ئاڕاسته‌یه‌كی‬ ‫دیاریكراویان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫له‌ راستیدا ئ�ه‌و كه‌نااڵنه‌ هه‌موو‬ ‫خه‌مێكیان بریتییه‌ ل�ه‌ ڕووخ��ان��دن و‬ ‫له‌ناوبردنی هه‌موو ئ �ه‌و شتانه‌ی له‌‬ ‫دوای شۆڕشه‌كه‌ی ‪1/25‬ه‌وه‌ له‌دایك‬ ‫بوون و هاتن ‌ه ئاراوه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها ترسێكی‬ ‫نه‌خۆشییانه‌شیان هه‌یه‌ به‌رانبه‌ر هه‌موو‬ ‫ئه‌و شتانه‌ی ئیسالمییانه‌ن‪ ،‬ئه‌ویش له‌به‌ر‬

‫كۆمه‌ڵێك هۆكاری پڕوپووچ‪ ،‬ئه‌و میدیایان ‌ه‬ ‫به‌ ته‌واوه‌تی دابڕاون له‌ شه‌قامی میرسی‬ ‫و ڕای ئه‌و شه‌قامه‌‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬كام له‌ كه‌ناڵه‌كان به‌ تایبه‌ت‬ ‫ده‌توانرێت پێی بوترێت كه‌ گوزارشت‬ ‫ل ‌ه شۆڕش ده‌كات و درێژكراوه‌ی رژێمی‬ ‫پێشوو نییه‌؟‬ ‫جربیل‪ :‬من كه‌نااڵنێك نابینم كه‌‬ ‫گوزارشتی هه‌قیقی له‌ ش��ۆڕش بكه‌ن‪،‬‬ ‫به‌اڵم چه‌ند به‌رنامه‌یه‌كی ته‌له‌فزیۆنی‬ ‫هه‌ن هه‌ندێكجار گوزارشت له‌ شۆڕش‬ ‫ده‌ك���ه‌ن‪ ،‬ئه‌ویش به‌ له‌به‌رچاوگرتنی‬ ‫كه‌سایه‌تی پێشكه‌شكاری به‌رنامه‌كه‌ و‬ ‫ئینتامی بۆ شۆڕش‪ ،‬به‌اڵم كه‌ناڵێك هه‌بێت‬ ‫ئاڕاسته‌كه‌ی ڕووه‌و سه‌رخستنی شۆڕش‬

‫بەڕێوەبەرى هونەرى‪:‬‬ ‫ڕەوشت محەمەد‬ ‫‪rawshtmail@yahoo.com‬‬ ‫‪07501112083‬‬

‫بێت و كار بۆ سه‌ركه‌وتنی ئه‌و شۆڕشه‌‬ ‫بكات‪ ،‬من ناتوانم ناو بڵێم‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬ته‌نانه‌ت كه‌ناڵی (میرس‪)25‬‬ ‫یش؟‬ ‫ج�بری��ل‪ :‬ن��ا‪ ،‬ك�ه‌ن��اڵ��ی (م��ی�سر‪)25‬‬ ‫به‌و پێیه‌ی كه‌ناڵی ئیخوان موسلیمینه‌‪،‬‬ ‫ئینتیامی بۆ ش��ۆڕش هه‌یه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم توانا‬ ‫و ئیمكانیاته‌كانی الوازن‪ ،‬تا ڕادده‌ی�ه‌ك‬ ‫پرۆگرامه‌كانی الوازن‪ ،‬پاشانیش كه‌ناڵێك‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر باڵوببێته‌وه‌‪ ،‬پێویستی به‌‬ ‫توانای گه‌وره‌ی دارایی هه‌یه‌‪ ،‬پێویستی‬ ‫به‌ پێشكه‌شكاری به‌رنامه‌ هه‌یه‌ له‌ كه‌سه‌‬ ‫به‌ناوبانگه‌كان‪ ،‬تاوه‌كو بتوانێت بینه‌ر بۆ‬ ‫الی كه‌ناڵه‌كه‌ ڕابكێشێت‪ ،‬ئێم ‌ه ناتوانین‬ ‫بڵێین كه‌ناڵی (میرس‪ )25‬ته‌عبیر ل ‌ه شۆڕش‬ ‫ناكات‪ ،‬ب�ه‌اڵم ته‌نها كه‌ناڵێك ناتوانێت‬ ‫كاریگه‌ریی گه‌وره‌ی هه‌بێت ل ‌ه ناو ئه‌و‬ ‫هه‌موو كه‌ناڵ ‌ه زۆره‌دا‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬دوای هه‌ڵبژاردنی دكتۆر‬ ‫موحه‌ممه‌د مورسی به‌ سه‌رۆك كۆمار و‬ ‫خانه‌نشینكردنی ژماره‌یه‌ك له‌ سه‌ركرده‌‬ ‫سه‌ربازییه‌كانی ئه‌و واڵته‌‪ ،‬ئایا ده‌توانین‬ ‫بڵێین كه‌ ده‌سه‌اڵتی سیاسیی عه‌سكه‌ر‬ ‫له‌و واڵت ‌ه كۆتایی هات؟ یان تا ئێستاش‬ ‫مه‌ترسی ئه‌وه‌ هه‌ر ماوه‌ كه‌ عه‌سكه‌ر‬ ‫هه‌ركاتێك بیه‌وێت رۆڵی خۆی ده‌بینێت؟‬ ‫ج�بری��ل‪ :‬ده‌ت���وان���م بڵێم ئ�ه‌گ�ه‌ر‬ ‫شۆڕشه‌كه‌ی ‪ 1/25‬ده‌ستكه‌وتێكی مه‌زن‬ ‫بوو‪ ،‬ئه‌وا خانه‌نشینكردنی ئه‌و سه‌ركرده‌‬ ‫سه‌ربازییانه‌ ده‌ستكه‌وتێكی مه‌زنی تر بوو‪،‬‬ ‫ئێمه‌ گومان له‌و سه‌ركرده‌ سه‌ربازییانه‌‬ ‫ناكه‌ین‪ ،‬چونكه‌ ئه‌وان ڕۆڵێكی باشیان له‌‬ ‫شۆڕشدا بینی‪ ،‬ب ‌ه تایبه‌تیش له‌بارنه‌بردنی‬ ‫ئ �ه‌و ش��ۆڕش �ه‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم فیكری كه‌سانی‬ ‫سه‌ربازیی سه‌باره‌ت به‌ به‌رژە‌وه‌ندییه‌‬ ‫گشتییه‌كان‪ ،‬ب�ه‌ به‌عه‌سكه‌ریكردنی‬ ‫رژێ��م �ه‌ك �ه‌ ك��ۆت��ای��ی دێ���ت‪ ،‬ئ �ه‌م �ه‌ له‌‬ ‫مامه‌ڵه‌كانیشیاندا به‌ ڕوون��ی دیار بوو‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ له‌ نیشتامنپه‌روه‌ریی ئ�ه‌وان كه‌م‬ ‫ناكاته‌وه‌‪ .‬ئ�ه‌وه‌ی س�ه‌رۆك كۆمار كردی‬ ‫ل �ه‌ دوورخ��س��ت��ن �ه‌وه‌ی سه‌ركرده‌كانی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی بااڵی هێزه‌ چه‌كداره‌كان‪،‬‬ ‫بڕوام وایه‌ بۆ ماوه‌ی ‪ 60‬ساڵی تر میرسی‬ ‫له‌ حوكمی عه‌سكه‌ر رزگ��ار ك��رد‪ .‬به‌ڵێ‌‬ ‫رۆڵی سیاسیی عه‌سكه‌ر كۆتایی هات‪،‬‬ ‫ئێستا سه‌ركرده‌ی سه‌ربازیی پڕۆفیشناڵامن‬ ‫هه‌ن‪ ،‬كه‌ جگه‌ له‌ سه‌ربازیی‪ ،‬هیچی دیكه‌‬ ‫نازانن‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬لێره‌ و له‌وێ‌ باس ل ‌ه ملمالنێ‬ ‫و ناكۆكی نێوان ئیسالمییه‌كانی میرس‬ ‫ده‌ك��رێ��ت‪ ،‬ب� ‌ه تایبه‌تیش سه‌له‌فی و‬ ‫ئیخوانه‌كان‪ .‬ئه‌وان له‌ چیدا یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌‬ ‫و له‌ چیشدا ناكۆكییان هه‌یه‌؟ یان ئایا‬ ‫هه‌ر به‌ ڕاست ناكۆكی له‌ نێوان ئه‌و دوو‬ ‫ڕە‌وته‌دا هه‌یه‌؟‬ ‫جربیل‪ :‬نا‪ ،‬نه‌خێر‪ ،‬به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك‬ ‫ئه‌و دوانه‌ ملمالنه‌یان نییه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ ڕاست‬ ‫نییه‌‪ ،‬هه‌رچه‌نده‌ هه‌ندێك جیاوازی هه‌یه‌‬ ‫ل ‌ه تێڕوانینی هه‌ردووكیاندا‪ ،‬تۆ ده‌زانیت‬ ‫كه‌ ج��ی��اوازی هه‌ی ‌ه ل ‌ه نێوان فیكری‬ ‫ئیخوانی و فیكری سه‌له‌فیدا‪ ،‬به‌اڵم هیچ‬ ‫ملمالنه‌یه‌ك نییه‌‪ ،‬بگر ‌ه له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا‬

‫ناونیشاىن بەیان لە ئینتەرنێت‪:‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬ ‫‪E.mail: bayanpress@yahoo.com‬‬ ‫‪www.facebook.com/bayanpres‬‬

‫سه‌له‌فییه‌كان له‌گه‌ڵ موحه‌ممه‌د مورسی‬ ‫بوون‪ ،‬به‌اڵم بێگومان كێبڕكێیه‌كی توند‬ ‫ده‌بێت له‌ نێوانیاندا‪ ،‬به‌اڵم ئیخوانه‌كان‬ ‫موماره‌سه‌ی زیاتریان ل ‌ه بواری سیاسیدا‬ ‫هه‌ی ‌ه وه‌ك ل ‌ه سه‌له‌فییه‌كان‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫نزیكرتیشن له‌ شه‌قامی میرسییه‌وه‌‪ ،‬به‌‬ ‫تایبه‌ت به‌شه‌ نائیسالمییه‌كه‌ی‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬ئێوه‌ رۆڵی سه‌له‌فییه‌كان له‌‬ ‫میرسدا به‌ ئیجابی ده‌زانن یان سلبی؟ به‌‬ ‫واتایه‌كی تر‪ ،‬ئ�ه‌وان ده‌بنه‌ فاكته‌رێكی‬ ‫یاریده‌ده‌ر بۆ سه‌ركه‌وتنی ئه‌و ئه‌زموونه‌‬ ‫ئیسالمییه‌؟‬ ‫جربیل‪ :‬من هیواخوازم رۆڵی ئه‌وان‬ ‫ته‌نها له‌ بانگه‌وازدا كورت هه‌ڵبێت و له‌‬ ‫سیاسه‌ت دووربكه‌ونه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬بۆچی؟‬ ‫جربیل‪ :‬له‌ راستیدا به‌ هۆی تازه‌یی‬ ‫ئه‌زموون و سه‌رده‌مه‌كه‌یانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌دا و‬ ‫چه‌قبه‌ستوویی فیكرییان‪ ،‬هه‌ندێكجار‬ ‫زی��ان به‌ ئاڕاسته‌كه‌ ده‌گه‌یه‌نێت‪ ،‬بۆ‬ ‫منوون ‌ه سووربوونیان له‌سه‌ر مه‌رجه‌عیه‌تی‬ ‫ئ �ه‌زه �ه‌ر‪ ،‬ئ �ه‌زه �ه‌ر كۆمه‌ڵێك خه‌ڵكن‬ ‫و ده‌گ��ۆڕدرێ��ن‪ ،‬ب �ه‌اڵم میرس یه‌كه‌مین‬ ‫ده‌وڵه‌تی ئیسالمییه‌ كه‌ زۆرترین زانای له‌‬ ‫بواره‌ جیاجیاكانی شه‌ریعه‌تی ئیسالمییدا‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬من نازانم ئه‌م سووربوونه‌ له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و خاڵه‌ ب��ۆ؟!! ئه‌مه‌ شتێكی نامۆیه‌‪،‬‬ ‫سه‌له‌فییه‌كان چه‌قبه‌ستووییه‌كی توندیان‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ئ��ه‌وان خه‌ڵكانی باشن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫سیاسه‌ت بواری كاكردنی ئه‌وان نییه‌‪.‬‬ ‫ب�ه‌ی��ان‪ :‬له‌ كۆتاییدا ده‌مانه‌وێت‬ ‫بپرسین‪ :‬ئایا ئێوه‌ گه‌شبینن به‌رانبه‌ر‬ ‫ئه‌زموونی ئیسالمی له‌ میرس؟‬ ‫جربیل‪ :‬وه‌ڵاڵ من گه‌شبینم‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م‬ ‫ئه‌زموونه‌ ئیسالمییه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌رده‌وام‬ ‫بێت‪ ،‬ده‌بێت خه‌ڵكی شوێنه‌واره‌كه‌ی‬ ‫له‌سه‌ر ئ �ه‌رزی واقیع ببینن‪ ،‬بێگومان‬ ‫ده‌بێت له‌ گرفتی ئابوورییدا شتێك‬ ‫بسه‌ملێرنێت‪ ،‬به‌ تایبه‌ت گرفتی بێكاریی‬ ‫و چه‌ند بوارێكی تر‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئیسالمییه‌كان‬ ‫نه‌توانن ئه‌مانه‌ به‌ده‌ست بێنن‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫بڕوام وای ‌ه خه‌ڵكی چاو ب ‌ه هه‌ڵبژاردنیاندا‬ ‫ده‌خشێننه‌وه‌‪.‬‬

‫پارت ‌ه لیبراڵ و‬ ‫عه‌لمانییه‌كان‬ ‫هیچ قورساییه‌كی‬ ‫جه‌ماوه‌رییان نییه‌‬

‫ناونیشان‪:‬‬ ‫سلێامىن ‪ -‬شەقامى ئیرباهیم پاشا ‪ -‬تەالرى بنار‬ ‫نهۆمى پێنجەم ‪ -‬شوقەى ژمارە ‪3‬‬ ‫تەلەفۆن‪07480605181 :‬‬


‫‪14‬‬ ‫‪birura_bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)5‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/10/9‬ساڵی یەکەم‬

‫گفتوگۆ‬

‫له‌ دوای شۆڕشه‌وه‌‪ ،‬پارت ‌ه لیبراڵه‌كانی میسر هیچ خه‌م‬

‫دكتۆر موحه‌ممه‌د جه‌مال جربیل‪ ،‬ئه‌ندامی كۆمه‌‬ ‫تا هه‌نو��كه‌ش قسه‌وباس له‌ شۆڕشه‌كه‌ی ‪1/25‬ی میسر و ده‌رهاویشته‌كانی ل ‌ه‬ ‫ناو ئێمه‌دا دێن و ده‌چن‪ ،‬به‌وپێیه‌ی ئه‌و واڵته‌ قورسایی و كاریگه‌ریی هه‌میشه‌یی‬ ‫خۆی له‌سه‌ر ناوچه‌كه‌ هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌وا قۆناغی نوێی میسر‪ ،‬بۆ داهاتووش كاریگه‌ریی‬ ‫خۆی له‌سه‌ر ڕە‌وتی رووداوه‌كان و ته‌نانه‌ت پێگه‌ی ئیسالمییه‌كانیش داده‌نێت‪،‬‬ ‫كه‌ ڕە‌نگه‌ مۆدیلێكی تری فه‌رمانڕە‌وایی ئیسالمیی بێت له‌ دوای هه‌ردوو مۆدیلی‬ ‫شۆڕشی ئیسالمیی ئێران و ئه‌زموونی پارتی داد و گه‌شه‌ی توركیا‪ .‬بۆ له‌ نزیكه‌و ‌ه‬ ‫ئاگاداربوون له‌ بارودۆخی نوێی ئه‌و واڵته‌‪( ،‬به‌یان) به‌پێویستیزانی گفتوگۆیه‌ك‬ ‫له‌گه‌ڵ دكتۆر موحه‌ممه‌د جه‌مال جبریل‪ ،‬پسپۆڕی یاسای ده‌ستووریی و ئه‌ندامی‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ی نووسینه‌وه‌ی ده‌ستووری میسر‪ ،‬ساز بكات‪ ،‬كه‌ به‌ سه‌ردانێكی چه‌ند‬ ‫ڕۆژە‌ له‌ شاری سلێمانی بوو‪.‬‬ ‫گفتوگۆ‪ :‬هاوژین عومه‌ر‬

‫ب�ه‌ی��ان‪ :‬ئێمه‌ ته‌نها له‌ دووره‌و ‌ه‬ ‫ده‌نگوباسی میرس و ش��ۆڕش�ه‌ك�ه‌ی و‬ ‫بارودۆخی نوێی ئه‌و واڵته‌ ده‌زانین‪ .‬ئێوه‌‬ ‫وه‌كو كه‌سایه‌تییه‌كی زانستی و له‌ هه‌مان‬ ‫كاتیشدا ئه‌ندامی كۆمه‌ڵه‌ی نووسینه‌وه‌ی‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ ،‬ده‌ك��رێ��ت واقیعی نوێی‬ ‫میرسمان بۆ پێناسه‌ بكه‌ن به‌ ب ‌هراورد به‌‬ ‫واقیعی ڕابردووی؟‬ ‫جربیل‪ :‬له‌ راستیدا واقیعی كۆنی‬ ‫میرس ده‌گاته‌وه‌ به‌ ساڵی ‪ ،1952‬واته‌ بۆ‬ ‫نزیكه‌ی ‪ 60‬ساڵی ڕابردوو ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪،‬‬ ‫دیمه‌نه‌كه‌ش بریتبوو ل �ه‌ كۆنرتۆڵی‬ ‫عه‌سكه‌ر به‌سه‌ر ژیانی سیاسیی میرسه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌م كۆنرتۆڵه‌ له‌ جه‌مال عه‌بدولنارسه‌وه‌‬ ‫ب���ه‌رده‌وام ب��وو تا ئ�ه‌ن��وه‌ر س���ادات‪ ،‬له‌‬ ‫ساداتیشه‌وه‌ بۆ حوسنی موباره‌ك‪.‬‬ ‫هه‌ڵه‌ گه‌وره‌كانی جه‌مال عه‌بدولنارس‬ ‫بوونه‌ مایه‌ی چه‌ندین كاره‌ساتی وه‌كو‬ ‫داگیركرانی (سینا) له‌ شكسته‌كه‌ی ساڵی‬ ‫‪ ،1967‬كه‌ تا هه‌نووكه‌ش میرس پێوه‌ی‬ ‫ده‌ناڵێنێت‪ .‬پاشانیش ئ�ه‌و ڕێوشوێنه‌‬ ‫ئابوورییانه‌ی گرتنیه‌ به‌ر‪ ،‬بوونه‌ مایه‌ی‬ ‫وێرانبوونی كشتوكاڵ و پیشه‌سازی له‌‬ ‫میرسدا‪ .‬دوای ئه‌و ئه‌نوه‌ر سادات هات‪،‬‬ ‫كه‌ نزیكه‌ی ‪ 11‬ساڵ فه‌رمانڕە‌وایی میرسی‬ ‫كرد‪ ،‬ئه‌و گرنگی به‌ پرۆسه‌ی ئاشتی له‌گه‌ڵ‬ ‫ئیرسائیل و ده‌ركردنی جوله‌كه‌ له‌ (سینا)‬ ‫ده‌دا‪ ،‬به‌ هه‌موو توانایه‌وه‌ به‌ره‌و ئه‌م كاره‌‬ ‫چوو‪.‬‬ ‫دوای ئه‌ویش حوسنی موباره‌ك هات‪،‬‬ ‫كه‌ ‪ 30‬ساڵ فه‌رمانڕە‌اویی كرد‪ ،‬له‌ راستیدا‬ ‫موباره‌ك گرنگی به‌ هیچ شتێك نه‌ده‌دا‬ ‫جگه‌ له‌ خۆی و بنه‌ماڵه‌كه‌ی نه‌بێت‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها خۆی كردبووه‌ خزمه‌تكارێكی‬ ‫گ��وێ�ڕای�ه‌ڵ��ی سیاسه‌تی ئیرسائیلی و‬ ‫ئه‌مریكایی له‌ میرسدا‪ .‬موباره‌ك باوه‌ڕی‬ ‫واب��وو ئه‌و ملكه‌چییه‌ی بۆ ئه‌مریكا و‬ ‫ئیرسائیل كلیلی مانه‌وه‌ی رژێمه‌كه‌ی و‬ ‫پاشانیش میراتگرتنی رژێمه‌كه‌ی ده‌بێت‬ ‫له‌ الیه‌ن كوڕە‌كه‌یه‌وه‌ له‌ دوای خۆی‪.‬‬ ‫له‌ راستیدا ئه‌و خۆماڵیكردنانه‌ی‬ ‫ج���ه‌م���ال ع��ه‌ب��دول��ن��ارس ك���ردن���ی بۆ‬ ‫خاوه‌ندارێتی و گۆڕینیان بۆ خاوه‌ندارێتی‬ ‫گشتی‪ ،‬حوسنی موباره‌ك هه‌موو ئه‌و‬ ‫موڵك و ماڵه‌ی خه‌ڵكی به‌ پاره‌یه‌كی‬

‫زۆر كه‌م فرۆشت‪ ،‬كه‌ ئه‌ویش پڕ بوو‬ ‫له‌ گه‌نده‌ڵیی گ�ه‌وره‌‪ ،‬حوسنی موباره‌ك‬ ‫هه‌موو شتێكی له‌ میرسدا تێكدا‪ ،‬كه‌رتی‬ ‫فێربوون و ته‌ندروستی و ئابووری خراپ‬ ‫كرد‪ ،‬هیچ شتێك نه‌مابوو تێكی نه‌دات‪.‬‬ ‫به‌ به‌راوردكردنی واقیعی نوێی میرس‬ ‫به‌و (‪ )60‬ساڵه‌ خراپ و (‪ )30‬ساڵ ‌ه زۆر‬ ‫خراپه‌ی دوایی‪ ،‬واقیعی نوێ هه‌رچۆنێك‬ ‫بێت هه‌ر باشرت ده‌بێت‪ .‬به‌ هه‌قیقه‌ت‬ ‫بۆ ئه‌م ماوه‌یه‌ی رابورد‪ ،‬به‌ هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫ماوه‌یه‌كی كه‌مه‌ و چه‌ند مانگێك زیاتر‬ ‫تێپه‌ڕی نه‌كردووه‌ به‌ سه‌ریدا‪ ،‬ناتوانرێت‬ ‫ئ��ه‌دای سیستمی ف�ه‌رم��ان��ڕە‌وای��ی نوێ‬ ‫هه‌ڵبسه‌نگێرنێت‪ ،‬هه‌روه‌ها ناشتوانرێت‬ ‫ئێستا ده‌ستكه‌وتی بۆ بنوورسێت‪ ،‬ئێستا‬ ‫ناتوانرێت هه‌ڵسه‌نگاندن بۆ ئه‌م قۆناغه‌‬ ‫نوێیه‌ بكرێت‪ ،‬ب�ه‌اڵم هه‌رچۆنێك بێت‬ ‫پێشبینی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ین كه‌ به‌ره‌و باشرت‬ ‫بچێت‪ ،‬چونكه‌ خاڵییه‌ له‌ كرێگرته‌یی‬ ‫‌و گه‌نده‌ڵی‪ ،‬هه‌روه‌ها به‌رچاوڕوونی‬ ‫تێدایه‌ بۆ رۆش�تن ب��ه‌ره‌و ئامانجه‌كان‪،‬‬ ‫پێموایه‌ هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌م قۆناغه‌ نوێیه‌‬ ‫پێویستی به‌ هه‌ندێك كات هه‌یه‌‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬به‌وپێیه‌ی به‌ڕێزتان ئه‌ندامی‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ی نووسینه‌وه‌ی ده‌ستووری نوێی‬ ‫میرسن‪ ،‬ده‌كرێت پێامن بڵێن ئه‌و پرۆسه‌یه‌‬ ‫به‌ چ قۆناغێك گه‌يشتووه‌؟ هه‌روه‌ها‬ ‫دیارترینی ئه‌و گۆڕانكاریی و سیمه‌تانه‌‬ ‫چین ك �ه‌ ئ��ه‌م ره‌ش��ن��ووس �ه‌ نوێیه‌یان‬ ‫پێده‌نارسێته‌وه‌؟‬ ‫ج�بری��ل‪ :‬ئ��ه‌گ��ه‌ر مب��ان��ه‌وێ قسه‌‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌زموونی ده‌ستووریی میرس‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬ده‌توانین بڵێین كه‌ ئه‌م واڵته‌‬ ‫هیچ ده‌ستوورێكی هه‌قیقی به‌خۆیه‌وه‌‬ ‫نه‌بینیوه‌‪ ،‬جگه‌ له‌ ده‌ستووره‌كه‌ی ساڵی‬ ‫(‪ ،)1923‬ده‌ستووره‌كانی (‪،)1956( ،)1952‬‬ ‫(‪ ،)1964( ،)1958‬ته‌نانه‌ت ده‌ستووری‬ ‫ساڵی (‪)1971‬یش ده‌ستووری زۆر خراپ‬ ‫بوون‪ ،‬هه‌موویان سیستمی فه‌رمانڕە‌وایی‬ ‫تاكڕە‌وییان به‌رجه‌سته‌ ده‌كرد‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌‬ ‫ناكرێت پرۆژە‌ی ده‌ستووری نوێ ب ‌هراورد‬ ‫بكه‌ین به‌و ده‌ستوورانه‌‪ ،‬به‌ڵكو ده‌توانین‬ ‫ب��ه‌راوردی بكه‌ین به‌ ده‌ستووری ساڵی‬ ‫(‪ ،)1923‬چونكه‌ ده‌ستوورێكی باش بوو‬ ‫بۆ كاتی خۆی و سیستمی په‌رله‌مانیی‬

‫هیواخوازم رۆڵی سه‌له‌فییه‌كان‬ ‫ته‌نها ل ‌ه بانگه‌وازدا كورت هه‌ڵبێت‬ ‫و له‌ سیاسه‌ت دووربكه‌ونه‌وه‌‬

‫بڕیار دابوو‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی هه‌بوو له‌ ڕووی‬ ‫دادگه‌ریی كۆمه‌اڵیه‌تییه‌وه‪ ‌،‬ده‌ستوورێكی‬ ‫هه‌ژار بوو‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ سیمه‌تی هه‌موو‬ ‫ده‌ستووری واڵت��ان بوو‪ ،‬ته‌نانه‌ت واڵته‌‬ ‫پێشكه‌وتووه‌كانیش‪ ،‬چونكه‌ ئه‌وكات‬ ‫ده‌وڵه‌ت دادگه‌ریی كۆمه‌اڵیه‌تی به‌ كاری‬ ‫خۆی نه‌د ‌هزانی‪.‬‬ ‫ره‌شنووسی ده‌ستووری (‪ )2012‬كه‌‬ ‫ئێستا كاری له‌سه‌ر ده‌كه‌ین‪ ،‬گرنگی زۆری‬ ‫داوه‌ به‌ دیموكراسیه‌ت و زۆر سووره‌‬ ‫له‌سه‌ر ن�ه‌گ�ه‌ڕان�ه‌وه‌ی دیكتاتۆریه‌ت‪،‬‬ ‫گرنگی به‌ دادگه‌ریی كۆمه‌اڵیه‌تی داوه‌‪،‬‬ ‫ه��ه‌روه‌ه��ا گرنگی ب �ه‌ چین و توێژە‌‬ ‫الوازه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ داوه‌‪ ،‬وه‌ك ئافره‌تان‪،‬‬ ‫خاوه‌ن پێداویستییه‌ تایبه‌ته‌كان‪ ،‬بێكاران‬ ‫و مندااڵن‪ .‬له‌م پ��رۆژ ‌ە ده‌ستوورییه‌دا‬ ‫سیستمی سیاسی له‌سه‌ر بنه‌مای سیستمی‬ ‫فه‌ره‌نسی دانراوه‌‪ ،‬یان ئه‌وه‌ی هه‌نووكه‌‬ ‫پێی ده‌وترێت سیستمی تێكه‌اڵو‪ ،‬كه‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتی جێبه‌جێكردن له‌ نێوان سه‌رۆك‬ ‫كۆمار و سه‌رۆكی حكومه‌تدا داب�ه‌ش‬ ‫ده‌كات‪ .‬سه‌رۆك كۆمار له‌ الیه‌ن خه‌ڵكه‌وه‌‬ ‫هه‌ڵده‌بژێردرێت‪ ،‬سه‌رۆكی حكومه‌تیش‬ ‫شه‌رعیه‌تی خۆی له‌ زۆرینه‌ی په‌رله‌مانه‌وه‌‬ ‫وه‌رده‌گ��رێ��ت‪ ،‬كه‌واته‌ ئێمه‌ له‌ ب�ه‌رده‌م‬ ‫دوو هێزی هاوتاداین‪ ،‬الیه‌كیان ناتوانێت‬ ‫به‌سه‌ر ئه‌ویرتیاندا زاڵ بێت‪ ،‬ده‌ستووریش‬ ‫ده‌س���ه‌اڵت به‌ هه‌ریه‌كێكیان ده‌دات‪،‬‬ ‫كه‌ به‌بێ‌ ئه‌وی تر موماره‌سه‌ی ده‌كات‪.‬‬ ‫كه‌وابێ حكومه‌تێكامن هه‌یه‌ به‌رپرسه‌‬ ‫له‌ به‌رده‌م په‌رله‌ماندا‪ ،‬سه‌رۆكێكیشامن‬ ‫هه‌یه‌ ماوه‌كه‌ی ‪ 4‬ساڵه‌ و ته‌نها ده‌توانێت‬ ‫جارێكی تر له‌ دوای خولی یه‌كه‌م خۆی‬ ‫بپاڵێوێته‌وه‌‪ ،‬واته‌ تا ‪ 8‬ساڵ ده‌توانێت‬ ‫س �ه‌رۆك بێت‪ ،‬له‌ ڕووی سیاسییشه‌وه‌‬ ‫به‌رپرسیار نابێت‪ ،‬هه‌رچه‌ند ئه‌وه‌مان‬ ‫زیاد كردووه‌ بۆ ئه‌و تاوانانه‌ی ده‌كرێت‬ ‫سه‌رۆك كۆماریان له‌سه‌ر دادگایی بكرێت‪،‬‬ ‫جگه‌ ل ‌ه تاوانی (ناپاكیی مه‌زن)‪ ،‬تاوانی‬ ‫پێشێلكردنی ده‌ستووریشامن زیاد كرووه‌‪،‬‬ ‫كه‌ ئه‌مه‌ به‌پێی ده‌ستووری ئه‌ڵامنی تاوانه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها به‌شێكامن زیاد كردووه‌ به‌‬ ‫ناوی به‌شی ده‌سته‌ سه‌ربه‌خۆكان‪ ،‬ده‌سته‌‬ ‫سه‌ربه‌خۆكان فیكره‌یه‌كی نوێیه‌ و له‌‬ ‫ده‌ستووری عێراقیشدا له‌به‌رچاو گیراوه‌‪،‬‬ ‫هه‌ندێك ده‌سته‌ ه�ه‌ن كه‌ به‌پێی ئه‌و‬ ‫كاره‌ی له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا ئه‌نجامی ده‌ده‌ن‪،‬‬ ‫ناكرێت سه‌ر به‌ یه‌كێك له‌ ده‌سه‌اڵته‌كانی‬ ‫ده‌وڵ��ه‌ت ب��ن‪ ،‬بۆ منوونه‌ وه‌ك��و بانكی‬ ‫ناوه‌ندی و هه‌ندێك ده‌زگای چاودێری‪،‬‬ ‫هه‌ربۆیه‌ ب ‌ه ده‌سته‌ی سه‌ربه‌خۆ دانراون‬ ‫تا كاره‌كانیان ب ‌ه جوانرتین شێوه‌ ڕابپه‌ڕێنن‪.‬‬ ‫ه �ه‌م��وو ئ�ه‌م��ان�ه‌ ت���ه‌واوب���وون و‬

‫لە کاىت تاووتوێى پرسیارەکاندا‪.‬‬

‫فۆتۆگراف‪ :‬گۆران عوسامن‬

‫ئه‌وه‌ی سه‌رۆك كۆمار كردی ل ‌ه دوورخستن ‌ه‬ ‫بۆ ماوه‌ی ‪ 60‬ساڵی تر‬ ‫م��وراج�ه‌ع�ه‌ش ك �راون �ه‌ت �ه‌وه‌‪ .‬داڕشتنی‬ ‫یه‌كه‌می ئ�ه‌م ده‌س��ت��ووره‌ ت��ه‌واو ب��ووه‌‪،‬‬ ‫پاش پێداچوونه‌وه‌ی له‌ الی�ه‌ن لیژنه‌ی‬ ‫جۆرییه‌وه‌‪ ،‬ده‌چێته‌وه‌ بۆ الی لیژنه‌ی‬ ‫داڕش�ت�ن‪ ،‬پ��اش ده‌ستكارییكردنه‌وه‌‪،‬‬ ‫ده‌خرێته‌ به‌رده‌م كۆمه‌ڵه‌ك ‌ه بۆ ده‌نگدان‬ ‫له‌سه‌ری‪.‬‬ ‫ب �ه‌ی��ان‪ :‬وه‌ك ئ��اگ��اداری��ن ژم��اره‌ی‬ ‫ئه‌ندامانی ئه‌و كۆمه‌ڵه‌یه‌ی ئێوه‌ ‪100‬‬ ‫ئه‌ندامه‌ و له‌ نوێنه‌ری هه‌موو پێكهاته‌‬ ‫و ئاین و بیروڕا جیاجیاكان پێكهاتووه‌‪..‬‬ ‫ته‌واوبوونی ره‌شنووسی ده‌ستووره‌كه‌‬ ‫مانای وای �ه‌ كه‌ هه‌موو ئه‌و پێكهاتانه‌‬ ‫ره‌زامه‌ندن له‌سه‌ری؟‬ ‫جربیل‪ :‬هه‌ندێك ڕاجیایی كه‌م هه‌یه‌‬ ‫كه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ چه‌ند ده‌قێكه‌وه‌ هه‌یه‌‪،‬‬ ‫وه‌ك��و ئ��ه‌وه‌ی حزبی ن��ووری سه‌له‌فی‬ ‫ده‌ڵێت پێویسته‌ ئه‌زهه‌ر (به‌ تایبه‌تیش‬ ‫ده‌س��ت �ه‌ی گ���ه‌وره‌ زان��ای��ان��ی ئ �ه‌زه �ه‌ر)‬ ‫بكرێته‌ مه‌رجه‌عی ده‌وڵ �ه‌ت له‌ هه‌موو‬ ‫كاروباره‌كانی په‌یوه‌ست به‌ شه‌ریعه‌تی‬ ‫ئیسالمییه‌وه‌‪ ،‬هه‌موان ئیعرتازیان له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌م ده‌ق�ه‌ هه‌��ه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم نازانم ئیخوان‬ ‫ڕایان له‌گه‌ڵیه‌تی یان نا‪ ،‬چونكه‌ هێشتا‬ ‫هه‌ڵوێستی خۆیان له‌وباره‌یه‌وه‌ ڕوون‬ ‫ن�ه‌ك��ردۆت�ه‌وه‌‪ .‬ه�ه‌روه‌ه��ا له‌ زۆر شتی‬

‫تریشدا حزبی نوور داوای زیادكردنی‬ ‫ده‌سته‌واژە‌كانی «به‌وشێوه‌یه‌ی پێچه‌وانه‌ی‬ ‫فه‌رمانه‌كانی شه‌ریعه‌ت نه‌بێت» و «به‌و‬ ‫شێوه‌یه‌ی له‌گه‌ڵ فه‌رمانه‌كانی شه‌ریعه‌تدا‬ ‫یه‌ك دێته‌وه‌‪ ،‬ده‌ك��ات‪ .‬له‌ كاتێكدا ئێمه‌‬ ‫ل ‌ه ده‌ستووردا مادده‌ی دوومان هه‌یه‌ كه‌‬ ‫ده‌ڵێت بنه‌ماكانی شه‌ریعه‌تی ئیسالمی‬ ‫سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌كیی یاسادانن‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ پێویست به‌و ‌ه ناكات جارێكی تر‬ ‫ئه‌م زاراوانه‌ دووباره‌ ببنه‌وه‌‪ ،‬چونك ‌ه كاتێك‬ ‫بنه‌ماكانی شه‌ریعه‌ت ده‌بن ‌ه سه‌رچاوه‌ی‬ ‫سه‌ره‌كیی یاسادانان‪ ،‬ئ�ه‌وه‌ ده‌سه‌اڵتی‬ ‫یاسادانان مولزه‌م ده‌ك��ات‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫خ��ودی یاسادانه‌ری ده‌ستوورییش‪ ،‬له‌‬ ‫هه‌موو به‌شه‌كانی ده‌ستووردا مولزه‌م‬ ‫ده‌كات‪ ،‬پاشانیش ده‌سه‌اڵتی جێبه‌جێكردن‬ ‫له‌سه‌ر هه‌موو ئاسته‌كان مولزه‌م ده‌كات‪،‬‬ ‫له‌به‌ر ئ��ه‌وه‌ مه‌سه‌له‌كه‌ پێویست به‌‬ ‫دووب��اره‌ك��ردن �ه‌وه‌ی ئ�ه‌و ده‌سته‌واژانه‌‬ ‫ناكات‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬قیبتی و عه‌ملانییه‌كان‪ ،‬به‌‬ ‫تایبه‌ت نوێنه‌ره‌كانیان‪ ،‬هیچ مه‌ترسییان‬ ‫به‌رانبه‌ر به‌و پرۆژە‌ ده‌ستوورییه‌ نییه‌؟‬ ‫جربیل‪ :‬هه‌روه‌ك به‌ به‌ڕێزتانم وت‪،‬‬ ‫ئه‌و قسانه‌ی پێشرت كردمن‪ ،‬هه‌ڵویستی‬ ‫ح��زب�ه‌ لیرباڵه‌كانن‪ ،‬منیش ه���ه‌روای‬

‫ده‌بینم كه‌ مه‌سه‌له‌كه‌ پێویست به‌و‬ ‫دووباره‌كردنه‌وانه‌ ناكات له‌ ده‌ستووردا‪،‬‬ ‫پێویستیش ناكات ئه‌زهه‌ر بكرێته‌ تاكه‌‬ ‫م��ه‌رج��ه‌ع‪ ،‬میرس زان���ای زۆری هه‌یه‌‬ ‫كه‌ پسپۆڕییان له‌ ب��واره‌ جیاجیاكانی‬ ‫شه‌ریعه‌تدا هه‌یه‌‪ ،‬تا ئێستاش نه‌مان‬ ‫بیستوو ‌ه كه‌ ئه‌هلی سوننه‌ و جه‌ماعه‌‬ ‫تاكه‌ مه‌رجه‌عێكی هه‌بێت‪ ،‬ئێمه‌ش نایه‌ین‬ ‫له‌ دوای (‪ )1400‬ساڵ یه‌ك مه‌رجه‌عیه‌ت‬ ‫بۆ ئیسالم و شه‌ریعه‌تی ئیسالمیی دیاری‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬ئه‌مه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك جێگه‌ی‬ ‫قبوڵ نییه‌‪ ،‬بابه‌ته‌كه‌ پێویستی ب ‌ه ڕای‬ ‫زانایانی پسپۆڕە‌‪ ،‬كاره‌كه‌ به‌ ته‌نها دانابڕین‬ ‫به‌سه‌ر ژماره‌یه‌كی كه‌می زانایاندا‪ ،‬كه‌‬ ‫به‌ (ده‌سته‌ی گه‌وره‌ زانایانی مسوڵامن)‬ ‫نارساون‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬دوای چه‌ند مانگێكی كه‌م له‌‬ ‫ئه‌زموونی حوكمڕانیی ئیسالمییه‌كان له‌‬ ‫میرس‪ ،‬عه‌ملانیی و لیرباڵه‌كانی ئه‌و واڵته‌‬ ‫و ئه‌وانه‌ی ده‌ره‌وه‌ش چه‌ندین گومان و‬ ‫ڕە‌خن ‌ه له‌ باره‌ی ئه‌و ئه‌زموونه‌ نوێیه‌وه‌‬ ‫ده‌ورووژێنن‪ ...‬به‌ ڕای ئێوه‌ ئه‌م ره‌خنه‌ و‬ ‫گومانان ‌ه له‌ جێگه‌ی خۆیاندان؟‬ ‫ج�بری��ل‪ :‬ل �ه‌ راس��ت��ی��دا نه‌خێر‪ ،‬به‌‬ ‫داخێكی زۆره‌وه‌‪ ،‬ئێستا و له‌ دوای شۆڕش‪،‬‬ ‫پارته‌ لیرباڵه‌كانی میرس هیچ خه‌مێكی‬


‫‪www.bayanpress.net‬‬ ‫‪www.facebook.com/bayanpres‬‬ ‫‪www.twitter/bayan2press‬‬

‫پارێزه‌ر‪ :‬زانا رۆستایی‬ ‫‪Rostay69@yahoo.com‬‬

‫ئاشتیی كۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫به‌ند‌ه ب ‌ه پاراستنی پیرۆزییه‌كانه‌وه‌‬ ‫مرۆڤه‌كان بۆ ئه‌وه‌ی ب ‌ه یه‌كه‌و ‌ه بژین‪ ،‬پێویست ‌ه هه‌ند ‌ێ ل ‌ه تایبه‌مته‌ندییه‌كانی‬ ‫یه‌كرتی بپارێزن و واز ل ‌ه هه‌ند ‌ێ ل ‌ه مافه‌كانی خۆیان بهێنن‪ ،‬به‌مجۆر ‌ه نه‌بێت‪ ،‬دوو كه‌س‬ ‫له‌م جیهان ‌ه ب ‌ه یه‌كه‌و ‌ه هه‌ڵناكه‌ن‪ ،‬چونك ‌ه هه‌ركه‌سێك داواكاری و بیروڕا و ئازادیی خۆی‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر هه‌ریه‌كه‌مان ب ‌ه ته‌نها بین‪ ،‬ئه‌وا ئازادین له‌وه‌ی چی بڵێین و چی بكه‌ین و‬ ‫چۆن ره‌فتار بكه‌ین‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر بووین ‌ه دوو كه‌س یان زیاتر‪ ،‬ئه‌وا بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین به‌‬ ‫یه‌كه‌و ‌ه مبێنینه‌وه‌‪ ،‬هیچ ڕێگایه‌كی ترمان ل ‌ه به‌رده‌مدا نیی ‌ه جگ ‌ه ل ‌ه ره‌چاوكردنی یه‌كرتی‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر له‌م ده‌روازه‌یه‌و ‌ه بڕوانین ‌ه پرۆژ ‌ە یاسای پاراستنی پیرۆزیی ‌ه ئاینییه‌كان‪ ،‬كه‌‬ ‫له‌به‌رده‌م ئه‌ندامانی پ ‌هرله‌مانی كوردستاندای ‌ە بۆ گفتوگۆكردن له‌سه‌ری و په‌سه‌ندكردنی‪،‬‬ ‫بۆمان ده‌رده‌ك �ه‌وێ��ت ك ‌ه ئه‌و پ��رۆژ ‌ە یاسای ‌ه ل ‌ه خزمه‌ت پێكه‌وه‌ژیان و ئاشتیی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیدایه‌‪ ،‬پیرۆزیی ‌ه ئاینییه‌كانیش ب ‌ه ڕوونی ده‌ب ‌ێ دیاری بكرێن‪ ،‬ك ‌ه بریتین له‌‬ ‫(خودا و پێغه‌مبه‌ره‌كانی و كتێبه‌كانی)‪ ،‬پێویست ناكات هیچی تری پێو ‌ه بلكێرنێت‪.‬‬ ‫له‌و سااڵنه‌ی رابردوودا و ل ‌ه زۆر واڵتی دونیا كێشه‌ی گه‌ور ‌ه ڕوویاندا و ئاژاو ‌ه و‬ ‫دووبه‌ره‌كی و گرووپی نه‌ژادپه‌رست و ده‌مارگیر ل ‌ه چه‌ند شوێنێك سه‌ریان هه‌ڵدا‪،‬‬ ‫ل ‌ه ئه‌نجامی هێرشكردن ‌ه سه‌ر پیرۆزییه‌كانی میلله‌تێك‪ ،‬یان ئاینزایه‌ك‪ ،‬ل ‌ه هه‌رێمی‬ ‫كوردستانیش چه‌ند هه‌وڵێك دران بۆ دروستكردنی ئه‌و جۆر ‌ه نائارامیی ‌ه ب ‌ه هۆی نووسین‬ ‫و باڵوكردنه‌وه‌ی چه‌ند به‌رهه‌مێكی ئه‌ده‌بی و نووسینی چه‌ند نووسه‌رێكه‌وه‌‪ ،‬ك ‌ه تیایاندا‬ ‫هه‌ستی بڕوادارانه‌ی خه‌ڵك بریندار كرابوو‪ ،‬ئه‌و س ‌ێ پیرۆزیی ‌ه مه‌زنه‌ی باسامن كردن‪،‬‬ ‫سووكایه‌تییان ب ‌هرامبه‌ر كرابوو‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی بارێكی نائارام ل ‌ه هه‌رێم بێت ‌ه ئاراو ‌ه و ئه‌وانه‌ی‬ ‫ل ‌ه پشت ئه‌و دیارده‌یه‌شن‪ ،‬ئه‌وكات بتوانن ل ‌ه ئاوی لێڵدا راو بكه‌ن‪.‬‬ ‫بێگومان پێویست ‌ه هه‌موو الیه‌كیش ئاگاداری ئه‌وه ‌بن ك ‌ه ئه‌م پرۆژ ‌ە یاسایه‌‬ ‫نه‌كرێت ‌ه پاساوێك بۆ فراوانكردنی بازنه‌ی پیرۆزییه‌كان‪ ،‬ب ‌ه جۆرێك ك ‌ه كه‌سه‌كانی تری‬ ‫زیندوو‪ ،‬یان مردووش بگرێته‌وه‌‪ ،‬یان بكرێت ‌ه پاساوێك ب ‌ه ده‌ستی ده‌سه‌اڵتدارانه‌و ‌ه بۆ‬ ‫كپكردنه‌وه‌ی بیروڕای ئازاد و باس و لێكۆلینه‌و ‌ه زانستی و ئه‌كادیمییه‌كان‪ ،‬ك ‌ه دووربن‬ ‫ل ‌ه سووكایه‌تیكردن و بێڕێزی ب ‌هرامبه‌ر ب ‌ه ئه‌و پیرۆزییانه‌‪ ،‬پێویست ناكات ڕۆشنبیر و‬ ‫چاالكوانانی مه‌ده‌نی هه‌ست ب ‌ه نیگ ‌هرانی بكه‌ن ل ‌ه ب ‌هرامبه‌ر ئه‌م یاسایه‌دا‪ ،‬چونك ‌ه له‌‬ ‫كۆتاییدا سه‌قامگیری و پێكه‌وه‌ژیانی كۆمه‌ڵگا ده‌پارێزێت‪.‬‬

‫‪Reklam‬‬

‫‪political general Newspaper‬‬

‫‪Tuesday, No, 05‬‬ ‫‪First Year, Oct 9, 2012‬‬


bayan