Issuu on Google+

‫که‌ش‌و هه‌وا‬

‫‪/٣‬شەممە ‪/4 7‬شەممە ‪/5 8‬شەممە ‪ 8‬که‌رکوک ‪/٣‬شەممە ‪/4 16‬شەممە ‪/5 17‬شەممە ‪17‬‬ ‫هه‌ولێر ‪/٣‬شەممە ‪/4 152‬شەممە ‪/5 163‬شەممە ‪ 163‬سلێمانی ‪/٣‬شەممە ـ‪/4 132‬شەممە ‪/5 130‬شەممە ‪ 130‬دهۆک ‬ ‫‪3‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪3‬‬ ‫ـ‪2‬‬ ‫ـ‪2‬‬ ‫ـ‪4‬‬

‫بایی (‪ )750‬دینارە‬

‫وه‌زیری كۆچى عێراق بۆ به‌یان‪:‬‬ ‫‪ 2013‬پیرۆزبێت‬ ‫ڕۆژنامەى بەیان بەبۆنەى ساڵى نوێى رێكه‌وتن ل ‌ه نێوان كورد و‬ ‫زاینییەوە پیرۆزبایی لە خوینەران (عێراقیه‌)دا نیی ‌ه بۆ كشانه‌و‌ه‬ ‫و هاواڵتییاىن کوردستان دەک��ات‪ ،‬بە‬ ‫ل ‌ه حكومه‌ت‬ ‫هیواى ساڵێکى پڕ لە خێروخۆىش‪.‬‬ ‫ ل‪ .‬عێراق‬

‫چاوى تۆ لەسەر ڕووداوەکان‬ ‫رۆژنامەیەکى سیاسیى گشتیى ئەهلییە‪ ،‬ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشەممە ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫ئاییناسى‬

‫بەرەو دەسەاڵت‬

‫‪14‬‬ ‫وەرزش‬

‫‪Tuesday, No, 16‬‬ ‫‪First Year, Jan. 1, 2013‬‬

‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫نێچیرڤان بارزانی نێوانگیریی په‌كه‌كه‌ و توركیا ده‌كات‬

‫سوپای توركیا دوای رووخانی‬ ‫ئه‌سه‌د دێت ‌ه ناوچەى زەرد‬

‫هیگواین گه‌ڕایه‌وه‌‬

‫‪8‬‬ ‫کۆمەاڵیەتى‬

‫شێرپەنجەى مەمک‬ ‫ڕوو لە زیادبوونە‬

‫کەرکووک‪ 168 ‌:‬كه‌س‬ ‫بە رووداوی هاتووچۆ‬ ‫گیان له‌ده‌ست دەدەن‌‬ ‫شڤان جه‌باری‪ .‬كه‌ركووك‬ ‫به‌ پێی ئاماری ڕووداوه‌ك��ان��ی‬ ‫هاتووچۆ‪ ،‬گه‌وره‌ترین مه‌ترسی له‌سه‌ر‬ ‫ژیانی هاوواڵتیانی كه‌ركووك هه‌یه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫له‌ ماوه‌ی ساڵی رابردوودا ‪ 644‬كه‌س‬ ‫كوژراو و بریندار بوون‪.‬‬ ‫ع �ه‌م��ی��د ع��وم��ه‌ر ج �ه‌ع��ف �ه‌ر‪،‬‬ ‫ب�ه‌ڕێ��وه‌ب�ه‌ری پۆلیسی هاتووچۆی‬ ‫كه‌ركووك ئاماره‌كانی تایبه‌ت به‌ بواری‬ ‫هاتووچۆی ساڵی ‪2012‬ی بۆ (به‌یان)‬ ‫خسته‌ ڕوو‪ ،‬ناوبراو وتی «كۆی گشتیی‬ ‫ڕووداوه‌كانی هاتووچۆی كه‌ركووك‬ ‫‪ 226‬رووداوه‌‪ ،‬تیایدا ‪ 168‬كه‌س گیانیان‬ ‫ل�ه‌ ده‌س��ت داوه‌‪ ،‬ك�ه‌ ‪ 128‬كه‌سی‬ ‫له‌ ڕه‌گ �ه‌زی نێره‌ و‪ 40‬كه‌سیشی له‌‬ ‫ڕە‌گه‌زی مێیه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها ‪ 476‬بریندار‬ ‫هه‌بووه‌‪ ،‬كه‌ ‪ 368‬له‌ ڕە‌گ�ه‌زی نێر و‬ ‫‪ 108‬له‌ ڕە‌گه‌زی مێینه‌»‪ .‬به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫پۆلیسی هاتووچۆ باسی له‌وه‌ش كرد‬ ‫كه‌ ‪ 48‬هه‌زار كه‌س مۆڵه‌تی تایبه‌ت‬ ‫و ‪ 10‬ه �ه‌زار و ‪ 24‬شۆفێر مۆڵه‌تی‬ ‫گشتییان وه‌رگرتووه‌«‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا‬ ‫گرفتێكی زۆری بێ پۆلیسییان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫عه‌مید عومه‌ر ئاماژە‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌‬ ‫زیاتر له‌ هه‌زار كارمه‌ند و پۆلیسیان‬ ‫پێویسته‌‪.‬‬

‫«یاسای جگه‌ره‌كێشانیش‬

‫‪10‬‬

‫ڕه‌هه‌ندی نیشتمانیی‬ ‫هه‌یه‌»‬ ‫ترسی په‌كه‌كه‌ له‌ قۆناغی دوای رووخانی رژێمه‌كه‌ی ئه‌سه‌ده‪ .‬فۆتۆگۆاف‪ :‬وەرگیراوە‬

‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬

‫ساڵی نوێ خۆراك‬ ‫به‌ قوتابیانی‬ ‫سه‌ره‌تایی ده‌درێت‬ ‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬ ‫بڕیاره‌ له‌ ساڵی نوێدا (‪،)2013‬‬ ‫به‌رنامه‌ی پێدانی خۆراك به‌ قوتابخانه‌‬ ‫سه‌ره‌تاییه‌كان له‌ هه‌رێمی كوردستان‬ ‫ده‌ستپێبكات‪ ،‬دك��ت��ۆر عیسمه‌ت‬ ‫م��ح �ه‌م �ه‌د‪ ،‬وه‌زی����ری پ����ه‌روه‌رده‌ی‬ ‫حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به‌‬ ‫(به‌یان)ی راگه‌یاند «له‌گه‌ڵ رێكخراوی‬ ‫خ���ۆراك���ی ج��ی��ه��ان��ی گفتوگۆمان‬ ‫ك��ردووه‌ بۆ ئ�ه‌وه‌ی له‌ دوای نیوه‌ی‬ ‫ساڵه‌وه‌ به‌رنامه‌ی پێدانی خۆراك به‌‬ ‫قوتابخانه‌كان ده‌ست پێبكات» ‪.‬‬ ‫به‌پێی زانیارییه‌كانی (به‌یان)‬ ‫ل�ه‌ ئێستا وه‌زاره‌ت����ی پ����ه‌روه‌رده‌ و‬ ‫رێكخراوی ناوبراو نه‌گه‌یشتوونه‌ته‌‬ ‫ئه‌نجامی كۆتایی له‌سه‌ر جۆر و بڕی‬ ‫خۆراكه‌كان‪.‬‬

‫به‌پێی چه‌ند زانیارییه‌كی‬ ‫ت��ای��ب �ه‌ت ك��ه‌ ده‌س���ت (ب��ه‌ی��ان)‬ ‫ك �ه‌وت��وون‪ ،‬حكومه‌تی توركیا و‬ ‫په‌كه‌كه‌ به‌ نێوانگیریی نێچیرڤان‬ ‫بارزانی‪ ،‬له‌ كۆبوونه‌وه‌ و دانوستانی‬ ‫به‌رده‌وامدان به‌ مه‌به‌ستی گه‌یشنت‬ ‫به‌ رێكه‌وتننامه‌یه‌ك بۆ كۆتاییهێنان‬ ‫به‌ شه‌ڕ و پێكدادانه‌كانی نێوانیان‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ك (به‌یان) زانیویشیه‌تی كه‌‬ ‫له‌سه‌ر داوای پارتی‪ ،‬سوپای توركیا‬ ‫دوابه‌دوای رووخانی رژێمی به‌شار‬

‫ئه‌سه‌د‪ ،‬دێته‌ ناو هه‌رێمه‌وه‌ و له‌ ناوچه‌ی‬ ‫ژێرده‌سه‌اڵتی پارتیدا ده‌مێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌كی سیاسیی به‌رپرس‪،‬‬ ‫كه‌ نه‌یویست ناوی ئاشكرا بكرێت‪ ،‬به‌‬ ‫(به‌یان)ی راگه‌یاند كه‌ كۆبوونه‌وه‌كانی‬ ‫تایبه‌ت به‌ دانوستانی نێوان حكومه‌تی‬ ‫توركیا و پارتی كرێكارانی كوردستان‪،‬‬ ‫له‌ هه‌رێمی كوردستان و ئه‌نقه‌ره‌‬ ‫ئ �ه‌ن��ج��ام��دراون و ت��ا ئێستاش ئه‌و‬ ‫كۆبوونه‌وانه‌ ب�ه‌رده‌وام��ی��ی��ان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌شێك له‌ ته‌وه‌ره‌كانی دانوستانه‌كه‌ش‬ ‫بریتین له‌‪ :‬چه‌كدانانی په‌كه‌كه‌ و بوونی‬ ‫به‌ حزبێكی سیاسی و كاركردنێتی له‌ژێر‬

‫ناوێكی تردا‪ .‬ده‌ركردنی لێبوردنی گشتی‬ ‫بۆ چه‌كدارانی په‌كه‌كه‌‪ .‬ئازادكردنی‬ ‫س��ه‌رج��ه‌م زی��ن��دان��ی��ی��ان‪ .‬ك��ردن��ه‌وه‌ی‬ ‫سه‌نته‌ری زمانی كوردی و گرنگیدانی‬ ‫زیاتر به‌ رۆشنبیریی كوردی‪ .‬ئازادكردنی‬ ‫عه‌بدوڵاڵ ئۆچ ئاالن‪ ،‬حكومه‌تی توركیا‬ ‫رایگه‌یاندووه‌ ئ �ه‌وان ته‌نها ده‌توانن‬ ‫له‌ زیندان ده‌ریبهێنین و بیخه‌ینه‌ ژێر‬ ‫ئیقامه‌ی جه‌برییه‌وه‌‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌كه‌ به‌ دووریشی نه‌زانی‬ ‫ك �ه‌ ئ��ۆچ ئ��االن ب �ه‌ دان��ان��ی چ��ه‌ك له‌‬ ‫الیه‌ن په‌كه‌كه‌وه‌ رازی ببێت‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ناوبراو پێشرتیش به‌ فیدراڵییه‌ت رازی‬

‫ب��وو‪ .‬س �ه‌رچ��اوه‌ك �ه‌ ه��اوك��ات ب ‌ه‬ ‫(به‌یان)یشی راگه‌یاند كۆماری‬ ‫ئیسالمیی ئێران له‌ هه‌وڵدایه‌ بۆ‬ ‫شكستپێهێنانی ئ �ه‌و دانوستانه‌‬ ‫و ئاماده‌یی نیشانداوه‌ كۆمه‌كی‬ ‫ته‌واوی ماددی و سه‌ربازیی په‌كه‌كه‌‬ ‫بكات به‌ مه‌رجی ده‌ستبه‌رداربوون‬ ‫له‌و رێكه‌وتنه‌ی پێشبینی ده‌كرێت‪.‬‬ ‫س �ه‌رچ��اوه‌ك �ه‌ پێشیوابوو ترسی‬ ‫په‌كه‌كه‌ له‌ قۆناغی دوای رووخانی‬ ‫رژێمه‌كه‌ی ئ �ه‌س �ه‌ده‌‪ ،‬هه‌ربۆیه‌‬ ‫ئ��ام��اده‌ی گفتوگۆ و دانوستانه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ توركیا‪ .‬بۆ ل‪2‬‬

‫ل ‌ه ‪ 78‬هه‌زار‪ ،‬ته‌نیا ‪ 160‬دەرچووى ئاماده‌یی و خوارتر داده‌مه‌زرێن‬ ‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬ ‫له‌ كۆی نزیكه‌ی ‪ 220‬هه‌زار فۆڕمی‬ ‫ساڵی ‪ 2012‬له‌ هه‌رێمی كوردستان‬ ‫كه‌ پڕكراونه‌ته‌وه‌‪ ،‬لیژنه‌ی دامه‌زراندنی‬ ‫سلێامنی ناوی ‪ 577‬پله‌ی دامه‌زراندنی‬ ‫راگ�ه‌ی��ان��د و چ��اوه‌ڕوان��ی��ش ده‌كرێت‬ ‫ژم��اره‌ی�ه‌ك��ی دیكه‌ پله‌ی وه‌زی��ف��ی بۆ‬ ‫گه‌رمیان رابگه‌یه‌نرێت‪ 160 ،‬پله‌ی‬

‫وه‌زیفی ده‌رچووانی ئاماده‌یی و به‌ره‌و‬ ‫خوارتریش داده‌مه‌زرێن‪.‬‬ ‫مه‌حمود عوسامن‪ ،‬به‌رێوه‌به‌ری‬ ‫ئاماری سلێامنی بۆ (به‌یان) وتی «‪87‬‬ ‫هه‌زار كه‌س فۆڕمی خاوه‌ن بڕوانامه‌ی‬ ‫ئاماده‌یی و به‌ره‌وخواریان پڕكردووه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌ ئێستاشدا ئیشیان تێدا ده‌كرێت‪،‬‬ ‫ژماره‌یه‌كیش له‌وانه‌ داده‌مه‌زرێن»‪.‬‬ ‫قه‌ده‌مخێر عه‌بدوڵاڵ‪ ،‬ئه‌ندامی‬

‫لیژنه‌ی وردبینیی دام���ه‌زران���دن ل ‌ه‬ ‫ئه‌نجومه‌نی پ��ارێ��زگ��ای سلێامنی‪ ،‬به‌‬ ‫(ب �ه‌ی��ان)ی راگه‌یاند «ل�ه‌ ده‌رچ��ووان��ی‬ ‫ئاماده‌یی و خوارتر ته‌نیا ‪ 160‬كه‌سی‬ ‫س��ن��ووری سلێامنی داده‌م���ه‌زرێ���ن‪،‬‬ ‫وتیشیان ژم��اره‌ی��ه‌ك ل�ه‌ ده‌رچ��ووان��ی‬ ‫زانكۆ و په‌یامنگاكانی سنووری گه‌رمیان‬ ‫داده‌م �ه‌زرێ��ن‪ ،‬ب�ه‌اڵم دڵنیا نین‪ ،‬جارێ‌‬ ‫ئه‌وانه‌ی گه‌رمیان زیاد ده‌كرێن یان نا؟»‪.‬‬

‫ل���ه‌گ���ه‌ڵ راگ���ه‌ی���ان���دن���ی ن���اوی‬ ‫دامه‌زراواندا‪ ،‬ژماره‌یه‌ك له‌و ده‌رچووانه‌ی‬ ‫ناویان له‌ هیچ شوێنێك ناگه‌ڕێته‌وه‌‪ ،‬له‌‬ ‫شار و شارۆچكه‌كانی كوردستان ده‌ست‬ ‫ده‌كه‌ن به‌ خۆپیشاندان‪ ،‬ئه‌و ده‌رچووه‌‬ ‫دانه‌مه‌زراوانه‌ گله‌یی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌‬ ‫به‌ یه‌كسانی مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ فۆڕمه‌كاندا‬ ‫ناكرێت و ب�ه‌رده‌وام��ی��ش به‌رپرسانی‬ ‫الیه‌نی په‌یوه‌ندیدار ڕە‌تی ده‌كه‌نه‌وه‌‪.‬‬

‫به‌یان‪ .‬هه‌ولێر‬ ‫ب��اس��ك��ردن ل���ه‌و ی��اس��ای��ان �ه‌ی‬ ‫ڕە‌هه‌ندی نیشتیامنییان هه‌یه‌‪ ،‬یه‌كێكه‌‬ ‫له‌و باسانه‌ی گفتوگۆی به‌رده‌وامی‬ ‫له‌سه‌ر ده‌كرێت له‌ نێوان ئۆپۆزسیۆن‬ ‫و ده‌سه‌اڵتدا‪ ،‬له‌ نوێرتین لێدوانیشدا‪،‬‬ ‫ج��ێ��گ��ری س���ه‌رۆك���ی فراكسیۆنی‬ ‫كوردستانی ڕایده‌گه‌یه‌نێت «ئێمه‌‬ ‫ڕە‌زام���ه‌ن���دی���ی�م�ان ل��ه‌س��ه‌ر ئ��ه‌وه‌‬ ‫ده‌رنه‌بڕیوه‌ كه‌ ئه‌و یاسایانه‌ی پێشرت‬ ‫په‌سه‌ند ك �راون بگه‌ڕێنه‌وه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫قسه‌مان بۆ له‌مه‌ودوایه‌»‪.‬‬ ‫ع��وم �ه‌ر ن��وره‌دی��ن��ی‪ ،‬ل �ه‌ب��اره‌ی‬ ‫ڕە‌خنه‌كانی ئۆپوزسیۆنەوە سەبارەت‬ ‫بەو یاسایانه‌ی ڕە‌هه‌ندی نیشتامنییان‬ ‫هه‌یه‌ وت��ی «ئ�ه‌گ�ه‌ر به‌ ڕە‌هه‌ندی‬ ‫نیشتامنی بێت یاسای جگه‌ره‌كێشانیش‬ ‫ڕە‌هه‌ندی نیشتامنیی هه‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ئه‌و ده‌سته‌واژە‌یه‌ هه‌ڵه‌یه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫كۆمه‌ڵێك یاسا هه‌یه‌ كه‌ خیالفی‬ ‫سیاسییان ل�ه‌س�ه‌ره‪ ‌،‬ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ‬ ‫ئۆپۆزسیۆن نه‌گه‌ینه‌ ته‌وافوق‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫زۆرینه‌ و كه‌مینه‌ یه‌كالیی ده‌كاته‌وه‌»‪.‬‬ ‫بڕوانە الپەڕەى پەیجوور‬


‫‪3‬‬ ‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫محەمەد مورىس بە چوارەم کەسایەتیى ساڵ دانرا‌‬

‫گرنگترین رووداو‌ه جیهانییه‌كانی ساڵی ‪2012‬‬ ‫ئا‪ :‬وریا عه‌لی‬ ‫ساڵی ‪ 2012‬له‌سه‌ر گۆڕەپانی جیهانی‬ ‫رووداوی گرنگی زۆری به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌‪،‬‬ ‫كه‌ گرنگرتینیان ده‌خه‌ینه‌ روو‪:‬‬ ‫ـ له‌ ‪4‬ی مارسدا‪ ،‬ڤالدیمێر پۆتین‪،‬‬ ‫سه‌رۆكایه‌تیی رووسیای بۆ سێیه‌م جار‬ ‫به‌ده‌ستهێنا‪ ،‬ئۆپۆزسیۆنیش تۆمه‌تباریان‬ ‫كرد ب ‌ه ساخته‌كاری و له‌ ئه‌نجامیشیدا‬ ‫چه‌ندین خۆپیشاندان ئه‌نجامدران‪.‬‬ ‫ـ له‌ ‪19‬ی یۆنیۆ‪ ،‬جولیان ئه‌سانجی‬ ‫ئ��ۆس��ت��ورال��ی‪ ،‬دام��ه‌زرێ��ن��ه‌ری پێگه‌ی‬ ‫(ویكیلیكس)‪ ،‬مافی په‌نابه‌ریی سیاسیی له‌‬ ‫باڵیۆزخانه‌ی ئیكوادۆر له‌ به‌ریتانیا پێدرا‪.‬‬ ‫ـ له‌ ‪20‬ی یۆلیۆ‪ ،‬له‌ناو یه‌كێك له‌‬ ‫هۆڵه‌كانی منایشی سینه‌مایی له‌ ویالیه‌تی‬ ‫ك��ول��ۆرادۆی ئه‌مریكا ‪ 14‬كه‌س ك��وژران‬ ‫و ‪50‬ی تریش بریندار ب��وون‪ ،‬كه‌ دوو‬ ‫چه‌كدار هه‌ستان به‌ ته‌قه‌كردن له‌ناو‬ ‫هۆڵی سینه‌ماكه‌دا‪.‬‬ ‫ـ مانگی ئاب كرده‌وه‌ی توندوتیژیی‬ ‫تائیفی ل ‌ه میامنار ده‌ستی پێكرد له‌ دژی‬ ‫موسڵامنان له‌ هه‌رێمی (روهینگا)‪ ،‬كه‌‬ ‫ب��ووه‌ ه��ۆی ك��وژران��ی زیاتر له‌ ه �ه‌زار‬ ‫كه‌س له‌ كه‌مینه‌ی موسڵامن له‌ الیه‌ن‬ ‫بوزییه‌كانه‌وه‌ و هه‌اڵتنی زیاتر له‌ سه‌د‬

‫هه‌زار موسڵامن‪.‬‬ ‫ـ له‌ ‪6‬ی ئابدا ئاژانسی (ناسا) توانی‬ ‫هه‌نگاوێكی مێژوویی بنێت به‌ دابه‌زاندنی‬ ‫مانگی ده‌ستكردی (كاریستوری) له‌سه‌ر‬ ‫رووی مه‌ریخ ك ‌ه ماوه‌ی ‪ 7‬ده‌قه‌ی خایاند‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش به‌ هه‌نگاوێكی جیاواز داده‌نرێت‬ ‫له‌سه‌ر ئاستی هه‌وڵه‌ زانستییه‌كان بۆ‬ ‫دۆزینه‌وه‌ی ئه‌م هه‌ساره‌یه‌‪.‬‬

‫ـ ‪11‬ی سێپته‌مبه‌ر خۆپیشاندانی‬ ‫تووڕەیی ل ‌ه ژماره‌یه‌ك له‌ پایته‌ختی واڵته‌‬ ‫ئیسالمییه‌كانی به‌خۆوه‌ بینی ك ‌ه درێژ‬ ‫ب��ووه‌وه‌ بۆ ژماره‌یه‌ك له‌ سه‌فاره‌ته‌كانی‬ ‫ئه‌مریكا‪ ،‬ل ‌ه دژی باڵوبوونه‌وه‌ی فیلمێكی‬ ‫ئه‌مریكی‪ ،‬ك �ه‌ بێڕێزیكردن ب��وو به‌‬ ‫پێغه‌مبه‌ر موحه‌ممه‌د (دروودی خوای‬ ‫له‌سه‌ر بێت)‪ ،‬كه‌ چه‌ندین ك��رده‌وه‌ی‬

‫توندوتیژی به‌خۆیه‌وه‌ بینی له‌ قاهیر ‌ه‬ ‫و خەرتوم و لیبیا و بووه‌ هۆی كوژرانی‬ ‫باڵیۆزی ئه‌مریكا له‌ به‌نغازی‪.‬‬ ‫ـ له‌ هه‌مان مانگدا ئه‌و كه‌سه‌ی فیلمه‌‬ ‫بێڕێزییه‌كه‌ی به‌ ئیسالم دروست كردبوو‪،‬‬ ‫ده‌ستگیر كرا‪ ،‬كه‌ ناوی نقوال باسیلی نقوال‬ ‫بوو‪ ،‬گوازرایه‌وه‌ بۆ گرتووخانه‌ی ئیتیحادی‬ ‫له‌ لۆس ئه‌نجلۆس‪.‬‬

‫ئه‌و رۆژنامه‌ فه‌ره‌نسییه‌ی پێشتر بێڕێزیی كردبوو‪،‬‬ ‫ژیاننامه‌ی پێغه‌مبه‌ر به‌ وێن ‌ه باڵوده‌كاته‌وه‌‬ ‫به‌یان‪ .‬ئاژانسه‌كان‬ ‫س��اڵ��ی ڕاب����ردوو دوای ئ��ه‌وه‌ی‬ ‫رۆژنامه‌ی (شارلی ئیدۆر)ی فه‌ره‌نسی‬ ‫وێنه‌ی كاریكاتێری بێڕێزیی به‌رامبه‌ر‬ ‫به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا (دروودی خوای‬ ‫له‌سه‌ر بێت) باڵوكرده‌وه‌‪ ،‬به‌ نیازه‌ رۆژی‬ ‫چوارشه‌ممه‌ ‪ 1/2‬ژماره‌یه‌كی تایبه‌تی‬ ‫وێنه‌یی ده‌ربكات تایبه‌ت بێت به‌ ژیانی‬ ‫موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای‬ ‫له‌سه‌ر بێت)‪ ،‬كه‌ تیایدا سه‌ره‌ڕای وێنه‌‪،‬‬ ‫چه‌ند وتارێک بۆ نووسه‌ره‌ مسوڵامنه‌كان‬

‫ته‌رخان بكات‪.‬‬ ‫ش��ارب‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری رۆژنامه‌ك ‌ه‬ ‫رایگه‌یاند چیرۆكێك باڵوده‌كاته‌وه‌ كه‌‬ ‫توێژەرێكی كۆمه‌اڵیه‌تیی فه‌ڕەنسی‬ ‫تونسی پسپۆڕ ل �ه‌ ئایینه‌كان‪ ،‬به‬ ‫‌ن��اوی (زه‌ی��ب��ن �ه‌ب)ە‌وه‌ پێشه‌كییه‌كی‬ ‫بۆ نووسیوه‌‪ ،‬چیرۆكه‌كه‌ له‌ ڕوانگه‌ی‬ ‫ئیسالمه‌وه‌ دروسته‌ و ویسرتاوه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫نووسه‌ره‌كانی موسڵامنن و كۆكه‌ره‌وه‌ی‬ ‫ه �ه‌م��وو ئ��ه‌و كتێبانه‌ی ژیاننامه‌ی‬ ‫پێغه‌مبه‌ره‌‪ ،‬ئێمه‌ ته‌نیا كردوومانه‌‬ ‫به‌ وێنه‌‪ ،‬له‌به‌ر ئ��ه‌وه‌ ب��اوه‌ڕ ناكه‌م‬

‫هیچ زانایه‌كی مسوڵامنان به‌رامبه‌ر‬ ‫به‌ جه‌وهه‌ری كاره‌كه‌مان ره‌خنه‌مان‬ ‫لێبگرێت‪.‬‬ ‫ئ���ه‌و ك��ه‌س��ه‌ش ك��ه‌ ه �ه‌س��ت��اوه‌‬ ‫ب ‌ه ئه‌نجامدانی ئ �ه‌و ك��اره‌ و بڕیاره‌‬ ‫باڵوبكرێته‌وه‌‪ ،‬دان به‌وه‌دا ده‌نێت كه‌‬ ‫بیرۆكه‌ی ئاماده‌كردنی ئه‌م كتێب ‌ه وێنه‌ییه‌‬ ‫له‌ ساڵی ‪2006‬ە‌وه‌ بووه‌ته‌ خولیای‪ ،‬هه‌ر‬ ‫ئه‌و كاته‌ش كه‌ بابه‌تی وێنه‌ كاریكاتێرییه‌‬ ‫نارشینه‌كانی دان��ی�مارك ب�ڵاوب��ووه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی راگ�ه‌ی��ان��د ل�ه‌ س��ه‌ره‌ت��اوه‌ به‌‬ ‫هه‌ڵگه‌ڕاوه‌یی له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌كاندا‬

‫هه‌ڵسوكه‌ومتان ك��رد و له‌ سه‌ره‌تادا‬ ‫ب��ووی��ن‪ ،‬بۆیه‌ به‌ ئ��ه‌ن��دازه‌ی ئ �ه‌وه‌ی‬ ‫مه‌سیحامن ناسیوه‌‪ ،‬محه‌ممه‌دمان‬ ‫نه‌ناسیوه‌ و باڵوكردنه‌وه‌ی ژیاننامه‌ی‬ ‫پێغه‌مبه‌ر جگه‌ له‌ نه‌ریتێك له‌الی ئێمه‌‬ ‫هیچ حه‌رام نییه‌‪ ،‬له‌ قورئانیشدا هیچ‬ ‫ده‌قێك له‌سه‌ر حه‌رامكردنی نه‌هاتووه‌‬ ‫و ئامانجیشامن گاڵته‌كردن نییه‌ و هیچ‬ ‫پاساوێك بۆ خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و كتێب‬ ‫و نامیلكانه‌ نابینم‪ ،‬هه‌روه‌كو چیرۆكی‬ ‫یەوسوع له‌ كتێبه‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كانی‬ ‫مه‌سیحییه‌كاندا ده‌خوێرنێت‪.‬‬

‫ئه‌مریكا ب ‌ه یاسا سیخوڕی به‌سه‌ر هاوواڵتیانه‌و‌ه ده‌كات‬ ‫به‌یان ـ ئاژانسه‌كان‬ ‫ئه‌نجومه‌نی پیرانی ئه‌مریكا ڕێگه‌ی‬ ‫دا به‌ یاسایه‌ك كه‌ حكومه‌ت بتوانێت‬ ‫سیخوڕیی به‌سه‌ر بێگانه‌كانه‌وه‌ له‌و‬ ‫واڵته‌دا بكات‪ ،‬به‌بێ‌ بوونی بڕیاری دادگا‪،‬‬ ‫كه‌ تیایدا ‪ 73‬ده‌نگی به‌ڵێ‌ و ‪ 23‬ده‌نگی‬ ‫نه‌خێری هێنا‪ ،‬ئه‌م یاسایه‌ش بۆ پێنج ساڵی‬

‫داهاتوو په‌یڕەو ده‌كرێت‪.‬‬ ‫به‌رپرسانی ئه‌و واڵته‌ رایده‌گه‌یه‌نن‬ ‫كه‌ له‌ ڕێ��ی ك��اره‌ سیخوڕییه‌كانیانه‌وه‌‬ ‫توانیویانه‌ چه‌ندین «پیالن» ئاشكرا بكه‌ن‪،‬‬ ‫به‌اڵم چاالكوانانی مافه‌كانی مرۆڤ ڕەخنه‌‬ ‫له‌م یاسایه‌ ده‌گرن و به‌ «پێشیڵكردنی مافی‬ ‫تاك» ناویان ب��ردووه‌‪ .‬دیان فینیشتاین‪،‬‬ ‫سیناتۆری دیموكراته‌كان و به‌رپرسی‬

‫لیژنه‌ی هه‌واڵگری له‌ ئه‌نجومه‌نی پیران‪،‬‬ ‫كه‌ پشتگیری پرۆژەكه‌ی كردووه‌‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫«به‌ده‌ستهێنانی ئه‌و زانیارییانه‌ ده‌بێته‌‬ ‫هۆی ژیانه‌وه‌ی پارێزگاری له‌ واڵت له‌‬ ‫ده‌ستی تیرۆری نێوده‌وڵه‌تی»‪.‬‬ ‫به‌پێی ئه‌و یاسا بڕیارلێدراوه‌ رێگه‌‬ ‫به‌ ده‌زگ��ا هه‌واڵگرییه‌كانی (س��ی ئای‬ ‫ئه‌ی) و ئاسایشی نیشتیامنی (ئێن ئێس‬

‫ئ�ه‌ی) ده‌درێ��ت چاودێریی ورد بخه‌ن ‌ه‬ ‫سه‌ر هاوواڵتیانی بێگانه‌‪ ،‬به‌بێ‌ وه‌رگرتنی‬ ‫ر ‌هزامه‌ندیی الیه‌نی دادوه‌ری��ی‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫بووه‌ته‌ هۆكاری دوودڵیی مسوڵامنانی‬ ‫ئه‌و واڵته‌ و تێكچوونی په‌یوه‌ندییه‌كانیان‬ ‫له‌گه‌ڵ (ئێف بی ئ��ای) كه‌ مسوڵامنان‬ ‫گومان ده‌كه‌ن ئه‌مه‌ هۆكارێك بێت بۆ‬ ‫سنورداركردنی ئازادییه‌كانیان‪.‬‬

‫‪ 17‬حزب و بزاڤی ئیسالمیی میسر هاوپه‌یمانی ده‌به‌ستن‬ ‫به‌یان‪ .‬ئاژانسه‌كان‬ ‫ل ‌ه میرس ‪ 17‬حزب و بزووتنه‌وه‌ی‬ ‫ئیسالمی ل ‌ه س �ه‌ره‌ڕێ��ی دروستكردنی‬ ‫هاوپه‌یامنیه‌تییه‌كدان تا به‌شداریی‬ ‫هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی میرس بكه‌ن‪،‬‬ ‫ك ‌ه وه‌ك لیستێكی هاوبه‌ش و ڕكابه‌ری‬

‫حزبی (ئازادی و دادپه‌روه‌ری) و (نوور)ی‬ ‫سه‌له‌فی‪ ،‬به‌شداریی ل ‌ه هه‌ڵبژاردندا بكه‌ن‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌كان بۆ ئاژانسی هه‌واڵنێری‬ ‫ئه‌نادۆڵ ئاشكرایان كرد ك ‌ه ئه‌م كوتالنه‌‬ ‫ده‌ت���وان���ن ل��ه‌گ��ه‌ڵ ح��زب��ی ئ����ازادی و‬ ‫دادپه‌روه‌ری و نوور ته‌نسیق بكه‌ن له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و كورسییانه‌ی كه‌سیین‪ ،‬وه‌ك گرنتییه‌ك‬

‫بۆ نه‌فه‌وتانی ئه‌و ده‌نگانه‌ی ده‌درێن‬ ‫ب ‌ه هێز ‌ه ئیسالمییه‌كان‪ ،‬واش چاوه‌ڕوان‬ ‫ده‌كرێت هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی داهاتووی‬ ‫میرس ل ‌ه دوای دوو مانگ ئه‌نجام بدرێت‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌كیش ك ‌ه ناسنامه‌ی خۆی‬ ‫ئاشكرا نه‌كردبوو‪ ،‬ڕایگه‌یاند «به‌مزوانه‌‬ ‫هاوپه‌یامنێتییه‌ك ‌ه ڕاده‌گ�ه‌ی�ه‌ن��رێ��ت‪،‬‬

‫ك ‌ه زیاتر ل ‌ه ‪ 17‬ح��زب و بزووتنه‌وه‌ی‬ ‫ئیسالمی له‌خۆ ده‌گرێت‪ ،‬حازم سه‌اڵح‬ ‫ئه‌بو ئیسامعیل‪ ،‬سه‌ركرده‌ی سه‌له‌فی‪،‬‬ ‫سه‌ركردایه‌تی ده‌كات و حزبی (ئه‌لوه‌ته‌ن)‬ ‫ك � ‌ه س�ه‌رب�ه‌خ��ۆك��ان��ی ح��زب��ی (ال��ن��ور)‬ ‫دروستیان كردووه‌‪ ،‬ب ‌ه سه‌ركردایه‌تی عیامد‬ ‫عه‌بدولغه‌فوور»‪.‬‬

‫ـ ل �ه‌ ‪14‬ی ئ��ۆك��ت��ۆب �ه‌ر‪ ،‬فلیكس‬ ‫بومگارترنی ن�ه‌م��س��اوی‪ ،‬ن��اوی چ��ووه‌‬ ‫م��ێ��ژووه‌وه‌ ب �ه‌ خۆهه‌ڵدانێك‪ ،‬له‌ناو‬ ‫كه‌پسوله‌یه‌كی داخراودا به‌ په‌ڕەشووتێكی‬ ‫پڕ له‌ هیلیۆم له‌ به‌رزیی ‪ 38.6‬كیلۆمه‌تر‬ ‫له‌ س��ه‌روو ویالیه‌تی نیومه‌كسیكۆی‬ ‫ئه‌مریكییه‌وه‌‪ ،‬له‌ هه‌وای ده‌ره‌وه‌ بۆ زه‌وی‪،‬‬ ‫خۆی هه‌ڵدا‪.‬‬ ‫ـ له‌ ‪30‬ی ئۆكتۆبه‌ردا گه‌رده‌لوولی‬ ‫(ساندی)ی تێكشكێنه‌ری ویالیه‌ته‌كان دای‬ ‫ل ‌ه رۆژهه‌اڵتی ویالیه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی‬ ‫ئه‌مریكا‪ ،‬كه‌ بووه‌ هۆی مردنی زیاتر له‌‬ ‫سه‌د كه‌س به‌ الیه‌نی كه‌مه‌وه‌‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫كاریگه‌ریی هه‌بوو له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌‬ ‫سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌ی ئه‌مریكا‪.‬‬ ‫ـ له‌ ‪7‬ی نۆڤه‌مبه‌ردا‪ ،‬باراك ئۆبامای‬ ‫دیموكراتی بۆ‌ ج��اری دووه‌م ب��ووه‌وه‌‬ ‫به‌ سه‌رۆكی ویالیه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان و‬ ‫سه‌ركه‌وتنی به‌سه‌ر ڕكابه‌ره‌كه‌ی (میت‬ ‫رۆمنی)دا هێنا‪.‬‬ ‫ـ له‌ مانگی نۆڤه‌مبه‌ر‪ ،‬وازهێنانی‬ ‫دیڤید پرتایۆسی‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری ئاژانسی‬ ‫ئیستیخباراتی ناوه‌ندی ئه‌مریكا (سی‬ ‫ئای ئ�ه‌ی)‪ ،‬دوای ئ�ه‌وه‌ی ده‌رك �ه‌وت كه‌‬ ‫په‌یوه‌ندیی خۆشه‌ویستیی هه‌بووه‌ و له‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی چوارچێوه‌ی هاوسه‌رگیرییدا‬

‫له‌گه‌ڵ نووسه‌ر باوال رودویل دا‪ ،‬كه‌ ئه‌م‬ ‫كچه‌ نووسه‌ره‌ به‌شداره‌ له‌ نووسینه‌وه‌ی‬ ‫ژیانی پرتایۆسدا‪.‬‬ ‫ـ ل ‌ه مانگی نۆڤه‌مبه‌ردا‪ ،‬دادگ��ای‬ ‫ئه‌مریكا دادگ��ای��ی به‌رهه‌مهێنه‌ری‬ ‫فیلمه‌ بێڕێزییه‌كه‌ی به‌ ئیسالم كرد‪،‬‬ ‫به‌ زیندانیكردنی ساڵێك‪ ،‬له‌ یه‌كێك له‌‬ ‫گرتووخانه‌ فیدراڵییه‌كان‪.‬‬ ‫ـ له‌ ‪4‬ی دیسه‌مبه‌ردا قوتابخانه‌ی‬ ‫(ساندی هوك)ی سه‌ره‌تایی له‌ ویالیه‌تی‬ ‫كونیتیكتی ئه‌مریكا ڕووبه‌ڕووی رووداوی‬ ‫ته‌قه‌كردن بووه‌وه‌ كه‌ خراپرتین رووداو‬ ‫بوو له‌ مێژووی ئه‌مریكادا‪ ،‬كه‌ ئاده‌م النزای‬ ‫ته‌مه‌ن ‪ 20‬ساڵ هه‌ستا به‌ كوشتنی ‪26‬‬ ‫كه‌س و له‌ نێوانیاندا بیست منداڵ‪ ،‬دواتر‬ ‫خۆیشی كوشت‪.‬‬ ‫ـ ل�ه‌ ‪19‬ی دیسه‌مبه‌ردا گۆڤاری‬ ‫(تایم)ی ئه‌مریكی ئۆبامای هه‌ڵبژارد به‌‬ ‫كه‌سایه‌تیی ساڵی ‪ ،2012‬له‌ هه‌مانكاتدا‬ ‫سه‌رۆكی میرسی‪ ،‬موحه‌ممه‌د مورسی له‌‬ ‫پله‌ی چواره‌مدا بوو‪.‬‬ ‫ـ له‌ هه‌مان رۆژدا راگه‌یه‌نرا كه‌‬ ‫سه‌رۆكایه‌تیی كۆریای باكوور به‌ ویراسه‌ت‬ ‫دراوه‌ به‌ كیم جۆنگ ئون‪ ،‬دوای مردنی‬ ‫كیم جونگی باوكی له‌ ‪19‬ی دیسه‌مبه‌ری‬ ‫‪.2011‬‬

‫‪ 121‬رۆژنامه‌نووس كوژراون‬ ‫رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست مه‌ترسیدارترین‬ ‫شوێن ‌ه بۆ ڕۆژنامه‌نووسان‬ ‫ئا‪ :‬محەمەد جەمال‬ ‫فیدراسیۆىن رۆژنامه‌نووسانی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی رایگه‌یاند «ساڵی ‪2012‬‬ ‫یه‌كێكه‌ له‌ ساڵه‌ خوێناوییه‌كان‬ ‫الی رۆژن��ام��ه‌ن��ووس��ان‪ ،‬ئ��ه‌وه‌ش‬ ‫دوای شكاندنی ژم��اره‌ی پێوانه‌یی‬ ‫كوشتنیان‪ ،‬كه‌ له‌مساڵدا گه‌یشتووه‌ته‌‬ ‫‪ 121‬رۆژنامه‌نووس»‪.‬‬ ‫ف��ی��دراس��ی��ۆىن ن���اوب���راو له‌‬ ‫راگه‌یه‌نراوێكیدا ئ��ام��اژەی به‌وه‌‬ ‫داوه ‌«ئ �ه‌م ژم��اره‌ی�ه‌ نیشانده‌ری‬ ‫شكستی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان و‬ ‫ئه‌و حكومه‌تانه‌یه‌ كه‌ پابه‌ند نین‬ ‫به‌ به‌ڵێنه‌كانیانه‌وه‌ له‌ به‌رانبه‌ر‬ ‫پاراستنی مافی رۆژنامه‌نووسان»‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ك جیم بومه‌لحه‌ی سه‌رۆكی‬ ‫یه‌كێتییه‌كه‌ وتوویه‌تی «پێویسته‌‬ ‫ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ ئیدانه‌ بكرێن كه‌‬ ‫بوونه‌ته‌ هۆی زیادبوونی ژماره‌ی‬ ‫رۆژن��ام�ه‌ن��ووس�ه‌ ك��وژراوه‌ك��ان له‌‬ ‫‪2012‬دا»‪.‬‬ ‫فیدراسیۆىن رۆژنامه‌نووسانی‬

‫جیهانی له‌ راگه‌یرناوی كۆتایی ساڵیدا‬ ‫باسی له‌وه‌ ك��ردووه‌‪ ،‬له‌كاتێكدا له‌‬ ‫ساڵی ‪2011‬دا ‪ 107‬رۆژنامه‌نووس‬ ‫ك��وژراون‪ ،‬به‌اڵم ئه‌مساڵ (‪)2012‬‬ ‫ئه‌و ژماره‌یه‌ به‌رزبووه‌ته‌وه‌ بۆ ‪121‬‬ ‫رۆژنامه‌نووس كه‌ به‌ هۆی هێرشی‬ ‫رێكخراوه‌ تیرۆرستییه‌كان و بۆمب‬ ‫و فیشه‌كەوە گیانیان له‌ده‌ست‬ ‫داوه‌‪ ،‬ف��ی��دراس��ی��ۆىن ن��اوب��راو كه‌‬ ‫باره‌گاكه‌ی له‌ برۆكسله‌‪ ،‬باسی له‌‬ ‫‪ 30‬رۆژنامه‌نووسی دیكه‌ش كردووە‬ ‫کە به‌ هۆی نه‌خۆشییه‌وه گیانیان‬ ‫سپاردووه‌‪.‬‬ ‫ه��ه‌ر به‌پێی ئ��ه‌و راپ��ۆرت �ه‌‬ ‫رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست و واڵتانی‬ ‫ع��ه‌ره‌ب��ی خ��وێ��ن��اوی�تری��ن ناوچه‌‬ ‫ب��وون بۆ رۆژنامه‌نووسان كه‌ ‪47‬‬ ‫رۆژنامه‌نووسیان تێدا ك��وژراوه‌‬ ‫و ‪ 36‬كه‌سیان ته‌نیا له‌ سووریادا‬ ‫ك��وژراون‪ ،‬ه�ه‌روه‌ك له‌ سۆماڵ ‪18‬‬ ‫و پاكستان ‪ 10‬و مه‌كسیك ‪ 10‬و‬ ‫هه‌ریه‌ك له‌ عێراق و فلیپینیش پێنج‬ ‫رۆژنامه‌نووسیان تیادا كوژراوه‌‪.‬‬


‫‪2‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫«ئه‌گه‌ر هه‌ڵبژاردن له‌ كاتی خۆیدا ئه‌نجام نه‌درێت‪ ،‬شه‌رعیه‌ت له‌ده‌ست ده‌دات»‬

‫ئۆپۆزسیۆن داوای په‌له‌كردن ل ‌ه جێبه‌جێكردنی پاكێجه‌كان ده‌كات‬ ‫ڕاپۆرت‪ :‬زریان جه‌وهه‌ر‬ ‫ل �ه‌گ �ه‌ڵ خۆپیشاندانه‌كانی‬ ‫ن��اوه‌ن��د‪ ،‬الیه‌نه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان‬ ‫ت �ه‌ئ��ك��ی��د ل���ه‌ ج��ێ��ب�ه‌ج��ێ��ك��ردن��ی‬ ‫پاكێجه‌كانیان ده‌كه‌نه‌وه‌‪ ،‬پێیانوایه‌‬ ‫هه‌رێم به‌وه‌ ده‌توانێ‌ ڕووب�ه‌ڕووی‬ ‫ه �ه‌م��وو مه‌ترسییه‌كی ن��اوخ��ۆ و‬ ‫ده‌ره‌كی بوه‌ستێته‌وه‌‪ ،‬جگه‌ له‌وه‌ش‬ ‫هه‌موان باس له‌ یه‌كگرتوویی كورد‬ ‫ده‌كه‌ن له‌م قۆناغه‌دا‪.‬‬ ‫عومه‌ر عه‌بدولعه‌زیز‪ ،‬ئه‌ندامی‬ ‫مه‌كته‌بی سیاسیی یه‌كگرتووی‬ ‫ئیسالمی بۆ (به‌یان) وتی «ده‌بێت‬ ‫چاكسازیی بنه‌ڕەتی ل ‌ه كوردستان‬ ‫ب��ك��رێ��ت‪ ،‬ئ���ه‌وی���ش خ����ۆی له‌‬

‫جێبه‌جێكردنی پاكێجه‌كانی ئۆپۆزسیۆندا‬ ‫ده‌بینێته‌وه‌ كه‌ ئه‌ركی سه‌ره‌كیی ده‌سه‌اڵت‬ ‫و ئۆپۆزسیۆن و رێكخراوه‌ مه‌ده‌نییه‌كان و‬ ‫په‌رله‌مانه‌ ئه‌و چاكسازییه‌ بنه‌ڕەتییانه‌ی‬ ‫ل �ه‌ پاكێجه‌كان ه��ات��ووه‌‪ ،‬جێبه‌جێ‌‬ ‫بكرێن‪ ،‬ئه‌وه‌ش باشرتین چه‌كه‌ بۆ هه‌ر‬ ‫مه‌ترسییه‌ك كه‌ ڕووب����ه‌ڕووی هه‌رێم‬ ‫ببێته‌وه‌»‪ .‬ناوبراو ئاماژە به‌وه‌ش ده‌كات‬ ‫«ئه‌مڕۆ كه‌ سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێم باسی‬ ‫پشتگیریی خۆپیشاندانی سوننه‌ ده‌كات‪،‬‬ ‫خه‌ڵك پرسیاری ئه‌وه‌ی ال دروست ده‌بێت‬ ‫كه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان چیت كردووه‌‬ ‫تا تۆ پشتگیری له‌ خوارووی عێراق بكه‌ی‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر یه‌كهه‌ڵویست بیت‪ ،‬ده‌توانی‬ ‫له‌گه‌ڵ سوننه‌ فشاری زیاتر بكه‌یت و ئه‌و‬ ‫هه‌له‌ بقۆزیته‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ هه‌ر كورد‬

‫نێچیرڤان بارزانی نێوانگیریی‪ ...‬پاشاموە‬ ‫له‌ الیه‌كی تریشه‌وه‌‪( ،‬به‌یان)‬ ‫له‌ هه‌مان سه‌رچاوه‌وه‌ زانیویه‌تی‬ ‫كه‌ له‌ دوای رووخانی رژێمی به‌شار‬ ‫ئه‌سه‌د و به‌ هۆی مه‌ترسیی هاتنی‬ ‫سوپای عێراق بۆ سنووری نێوان‬ ‫سوریا و عێراقی نزیك له‌ ده‌ڤه‌ری‬ ‫پ��ارت��ی دی��م��وك�رات��ی ك��وردس��ت��ان‪،‬‬ ‫ئ �ه‌م حزبه‌ ب�ه‌ نهێنی داوای له‌‬ ‫حكومه‌تی توركیا ك��ردووه‌ سوپای‬ ‫واڵته‌كه‌ی له‌ ناوچه‌ی زه‌رد و به‌‬ ‫مه‌به‌ستی پشتگیریی كردنی پارتی‬ ‫و پیشاندانی هێز به‌رانبه‌ر مالیكی‬ ‫و میحوه‌ری شیعه‌‪ ،‬جێگیر بكات‪ ،‬بۆ‬ ‫ئه‌مه‌ش سوپای توركیا دواب�ه‌دوای‬

‫رووخانی رژێمی به‌شار ئه‌سه‌د‪،‬‬ ‫دێته‌ ناو هه‌رێمه‌وه‌ و له‌ ناوچه‌ی‬ ‫ژێرده‌سه‌اڵتی پارتیدا ده‌مێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫رۆژن��ام��ه‌ی «ح��وڕی��ی �ه‌ت»ی‬ ‫توركیاش له‌ ژماره‌ی دوێنێیدا باڵوی‬ ‫ك���رده‌وه‌ ك�ه‌ چه‌ند به‌رپرسێكی‬ ‫ه �ه‌واڵ��گ��ری��ی ت��ورك��ی��ا ل � ‌ه رۆژی‬ ‫‪ 2012/12/23‬له‌گه‌ڵ ئۆچ ئاالن له‌‬ ‫زیندانی (ئیمراڵی) كۆبوونه‌ته‌وه‌‬ ‫و باسیان له‌ چه‌كداماڵینی په‌كه‌كه‌‬ ‫و چاره‌نووسی كادرانی ئه‌و حزبه‌‬ ‫كردووه‌‪ ،‬توركیاش داوای كردووه‌ ئه‌و‬ ‫ئه‌ندام و كادرانه‌ ره‌وانه‌ی واڵتێكی‬ ‫دوور له‌ عێراق بكرێن‪.‬‬

‫دوو ملیۆن و ‪ 200‬هه‌زار گه‌شتیار‬ ‫ڕوویان له‌ كوردستان كردووه‌‬ ‫بەیان‪ .‬هەولێر‬ ‫نه‌وزاد هادی‪ ،‬پارێزگاری هه‌ولێر له‌ كۆنگره‌یه‌كی رۆژنامه‌نووسییدا‬ ‫رایگه‌یاند «له‌ ساڵی ‪2012‬دا دوو ملیۆن و ‪ 200‬ه ‌هزار گه‌شتیار ڕوویان له‌‬ ‫هه‌رێمی كوردستان كردووه‌‪ ،‬له‌ كاتێكدا ساڵی رابردوو ملیۆنێك و ‪ 200‬ه ‌هزار‬ ‫گه‌شتیار بوون‪ ،‬به‌م شێوه‌یه‌ له‌مساڵدا به‌ به‌راورد به‌ ساڵی رابردوو‪ 500 ،‬ه ‌هزار‬ ‫گه‌شتیار زیادی كردووه‌»‪.‬‬ ‫پارێزگاری هه‌ولێر ئاماژە‌شی به‌وه‌ دا كه‌ «پارێزگاكه‌یان رێژە‌یه‌كی زۆری‬ ‫ئه‌و ژماره‌یه‌ی به‌ركه‌وتووه‌ به‌ به‌راورد به‌ پارێزگاكانی دیكه‌ كه‌ ملیۆنێك و ‪450‬‬ ‫هه‌زار گه‌شتیاره‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش ده‌كاته‌ ‪%65,9‬ی گه‌شتیاران»‪.‬‬

‫نییه‌ شه‌ڕی ده‌كرد‪ ،‬ئه‌وه‌تا سوننه‌كانیش‬ ‫هه‌مان داواكارییان هه‌یه‌‪ ،‬فراوانبوونی‬ ‫به‌ره‌ی ن��اڕازی سوودی زۆری بۆ عێراق‬ ‫هه‌یه‌»‪.‬‬ ‫دك���ت���ۆر م��ه‌ح��م��ود ع���وس�م�ان‪،‬‬ ‫سیاسه‌مته‌داری كوردستان و ئه‌ندامی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی نوێن ‌هران‪ ،‬پێیوایه‌ «به‌ هیچ‬ ‫شێوه‌یه‌ك كورد نابێ‌ پشت ب ‌ه سوننه‌كان‬ ‫ببه‌ستێ‌‪ ،‬چونكه‌ ئێمه‌ بینیامن وه‌ختێ‌‬ ‫له‌گه‌ڵ مالیكی كێشه‌مان هه‌بوو‪ ،‬ئه‌وان‬ ‫هیچ گرفتیان نه‌بوو‪ ،‬جگه‌ له‌وه‌ش ئێستا‬ ‫له‌ خۆپیشاندان ده‌بینین ئااڵی رژێمی‬ ‫به‌عسیان به‌رزكردووه‌ته‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ كورد‬ ‫ئه‌مجار ‌ه نابێت به‌ ته‌نیا گفتوگۆ بكات‪،‬‬ ‫به‌ڵكو ده‌بێت الیه‌نی سێیه‌م كه‌ نه‌ته‌وه‌‬ ‫یه‌كگرتووه‌كانن‪ ،‬به‌شدار بێ‌ له‌ كۆبوونه‌وه‌‬

‫و‌ دانوستانه‌كان‪ ،‬ن �ه‌ك كۆبوونه‌وه‌ی‬ ‫دووقۆڵی بكات‪ ،‬جگه‌ ل �ه‌وه‌ش ده‌بێت‬ ‫یه‌گكرتوو بین و به‌ یه‌كگرتوویی ده‌توانین‬ ‫مافی خۆمان به‌ده‌ست بهێنین»‪.‬‬ ‫م��ح �ه‌م �ه‌د ت��ۆف��ی��ق ره‌ح���ی���م‪ ،‬له‌‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان وتی «نابێت هه‌رێم‬ ‫ئه‌مجاره‌ ببێته‌ به‌شێك له‌ هیچ الیه‌ك‬ ‫كه‌ به‌رژەوه‌ندیی ئه‌وی تیادا نییه‌‪ ،‬بۆ‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی به‌هێز بێت‪ ،‬ده‌بێت ئابوری و‬ ‫سووپایه‌كی به‌هێزی هه‌بێت‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫حزبایه‌تی له‌ دام��وده‌زگ��اك��ان به‌رێته‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌‪ ،‬له‌ كوردستان هه‌تا چاكسازی‬ ‫زیاتر و زووتر بكات‪ ،‬به‌هێزتر ده‌بێت‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌رنا زوو ده‌كه‌ویته‌ بن ده‌ست و پێوه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و پێشهاتا‌نه‌ش زیاتر پێوستی كردووه‌‬ ‫ك ‌ه ده‌سه‌اڵت پاكێجه‌كانی ئێمه‌ جێبه‌جێ‌‬

‫بكات»‪.‬‬ ‫ئ���ارێ���ز ع���ه‌ب���دوڵ�ڵ�ا‪ ،‬ئ �ه‌ن��دام��ی‬ ‫سه‌ركرادایه‌تیی یه‌كێتیی نیشتیامنی وتی‬ ‫«ده‌بێت هه‌وڵ بده‌ین و فشار بخه‌ینه‌‬ ‫سه‌ر به‌غداد بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ‬ ‫ده‌ستوور به‌ جێبه‌جێبوونی ده‌ستوور‪،‬‬ ‫ماده‌ی ‪ 140‬جێبه‌ج ‌ێ ده‌بێت و دادگای‬ ‫ف��ی��دراڵ��ی دروس���ت بێت و هه‌رێمی‬ ‫دیكه‌ پێكبێت‪ %98 ،‬گرفته‌كان جێبه‌جێ‌‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬چونك ‌ه نه‌ سوننه‌ تازه‌ ده‌توانێت‬ ‫بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ده‌س �ه‌اڵت��ی ج���اران‪ ،‬نه‌‬ ‫شیعه‌ش ده‌ت��وان��ێ��ت ت��ۆڵ�ه‌ی ‪ 80‬ساڵ‬ ‫بێده‌سه‌اڵتیی خۆیان بكه‌نه‌وه‌‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫ه �ه‌م��ووالی �ه‌ك دان بنێن ب���ه‌وه‌دا بۆ‬ ‫پێكه‌وه‌ژیان ده‌بێت گفتوگۆ بكه‌ن»‪ .‬له‌‬ ‫وه‌اڵم��ی ئۆپۆزسیۆنیشدا‪ ،‬وتی «ئه‌گه‌ر‬

‫ئێمه‌ پاكێجی ئۆپۆزسیۆن جێبه‌ج ‌ێ‬ ‫نه‌كه‌ین‪ ،‬ده‌ب��ێ��ت ده‌س��ت��ب �ه‌رداری‬ ‫مافه‌كامنان بین له‌ به‌غداد‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ئه‌وان پێیانوایه‌ ئێمه‌ به‌ چاكسازی‬ ‫به‌هێز ده‌ب��ی��ن‪ ،‬ئ��ه‌وه‌ راس��ت�ه‌ له‌و‬ ‫ڕووه‌وه‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم ئ �ه‌و كێشانه‌ی له‌‬ ‫عێراقدا ه �ه‌ن‪ ،‬كێشه‌ی الیه‌نێكی‬ ‫سیاسی نین‪ ،‬به‌ڵكو دوو كێشه‌ هه‌یه‌‪،‬‬ ‫كێشه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم و به‌غداد‬ ‫له‌گه‌ڵ كێشه‌ی ناوچه‌ دابڕێندراوه‌كان‬ ‫كه‌ كێشه‌ی نیشتامنیین‪ ،‬ناكرێت‬ ‫كه‌س ده‌ستبه‌رداریان بێت‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫الیه‌نێكی دیكه‌‪ ،‬ئێمه‌ی كورد مارانگاز‬ ‫بووین‪ ،‬دوای درووستبوونی دیجله‌‪،‬‬ ‫هه‌موومان گه‌یشتینه‌ ئه‌و راستیه‌ی‬ ‫ده‌بێت یه‌كده‌نگ بین»‪.‬‬

‫بڕیاری هاوكاریكردنیان له‌ بودجه‌ی پترۆدۆالر هه‌ڵده‌وه‌شێته‌و‌ه‬ ‫قوتابیان و یانه‌ی وه‌رزشی كه‌ركووك نیگه‌رانی ده‌رده‌بڕن‬ ‫شڤان جه‌باری‪ .‬كه‌ركووك‬ ‫دوای ئه‌وه‌ی ئه‌نجوومه‌نی پارێزگای‬ ‫كه‌ركووك به‌ كۆی ده‌نگ بڕیاریاندا له‌‬ ‫بودجه‌ی پ�ترۆدۆالر ‪ 10‬ملیار ته‌رخان‬ ‫بكرێت بۆ پێدانی ده‌رماڵه‌ی قوتابیانی‬ ‫زانكۆ و په‌یامنگاكان و ‪ 10‬ملیاریش‬ ‫بۆ ئ�ه‌و نه‌خۆشانه‌ی كه‌ ل ‌ه ده‌ره‌وه���ی‬ ‫واڵت چاره‌سه‌ریان بۆ ده‌كرێت و ‪750‬‬ ‫ملیۆنیش بۆ یانه‌ی كه‌ركووك‪ ،‬دواتر به‌‬ ‫ن��وورساو وه‌زاره‌ت��ی داری��ی عێراقیان لێ‬ ‫ئاگادار كرده‌وه‌ كه‌ كۆپیی نوورساوه‌كان‬ ‫ب �ه‌رده‌س��ت��ی (ب��ه‌ی��ان) ك���ه‌وت���وون‪ ،‬له‌‬ ‫وه‌اڵمیشدا وه‌زاره‌تی دارایی به‌ نوورساوێك‬ ‫به‌ ئه‌نجوومه‌نی پارێزگای كه‌ركووكی‬

‫ڕاگ �ه‌ی��ان��دووه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ئه‌و‬ ‫بڕە پاره‌ دیاریكراوانه‌ خه‌رج نه‌كرێت‬ ‫و هه‌ریه‌ك له‌و داواكارییانه‌ با الیه‌نی‬ ‫په‌یوه‌ندیداری خۆیان ب ‌ه ده‌میانه‌وه‌ بچن‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ش نیگه‌رانییه‌كی زۆری الی قوتابیان‬ ‫و یانه‌ی كه‌ركووك دروست كرد‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ماوه‌ی دوو ساڵ ‌ه خۆپیشاندان ده‌كه‌ن و‬ ‫ئه‌نجومه‌نیش به‌ڵێنی پێداون هاوكارییان‬ ‫بكات‪.‬‬ ‫سیروان نه‌جمه‌دین‪ ،‬به‌پرسی دارایی‬ ‫یانه‌ی وه‌رزش��ی كه‌ركووك به‌ (به‌یان)‬ ‫ی ڕاگه‌یاند «ئێمه‌ بڕێك له‌ پاره‌كه‌مان‬ ‫وه‌رگرتووه‌ كه‌ ‪ 131‬ملیۆنه‌ و چاوه‌ڕێی‬ ‫مینحه‌ی دووه‌م��ی��ن و گ �ه‌وره‌ت��ری��ن‬ ‫كێشه‌مان بۆ دروس��ت بووه‌ و به‌ هیچ‬

‫شێوه‌یه‌ك ڕازیی نابین‪ ،‬كۆمه‌ڵێك قوتابی‬ ‫كۆلێژی پ���ه‌روه‌رده‌ی كه‌ركووكیش به‌‬ ‫(به‌یان)یان ڕاگه‌یاند ك ‌ه ساڵی پار چه‌ندین‬ ‫خۆپیشاندانیان ك��ردوو ‌ه بۆ ده‌رماڵ ‌ه به‌‬ ‫به‌ڵێنی جێگری سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌نی‬ ‫پارێزگای كه‌ركووك وازمان ل ‌ه خۆپیشاندان‬ ‫هێنا‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌ سه‌اڵحیاتیاندا نییه‌ بۆ‬ ‫به‌ڵێن ده‌ده‌ن»‪.‬‬ ‫ڕێبوار تاڵه‌بانی‪ ،‬جێگری سه‌رۆكی‬ ‫ئه‌نجوومه‌نی پارێزگای كه‌ركووكیش ئاماژە‬ ‫به‌و ‌ه ده‌كات «ئه‌و هاوكاریی ‌ه ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫بریكاری وه‌زیره‌وه‌ به‌ربه‌ست و ته‌گه‌ره‌ی‬ ‫بۆ دروست كراوه‌ و ئێمه‌ش هه‌ڵویستی‬ ‫توند وه‌رده‌گرین و هه‌وڵیش ده‌ده‌ین له‌‬ ‫‪2013‬دا ڕێگاچاره‌یه‌كی بۆ بدۆزینه‌وه‌»‪.‬‬

‫نوو‬ ‫رساوى ڕەتکردنەوە‬

‫ى خەرجکردنەکە‬

‫‪ 750‬ئه‌ندامی هێزەکانى سه‌حوه‌ وازده‌هێنن‬ ‫عومه‌ر ئاواره‌‬ ‫به‌هۆی دواكه‌وتنی مووچه‌كانیان و‬ ‫هاوكاری نه‌كردنیان له‌ الیه‌ن حكومه‌تی‬ ‫ع��ێ�راق�ه‌وه‌‪ 750 ،‬ئه‌ندامی هێزه‌كانی‬ ‫سه‌حوه‌ له‌ قه‌زای (حه‌ویجه‌)ی سه‌ر به‌‬ ‫پارێزگای كه‌ركووك‪ ،‬هه‌ڕەشه‌ی وازهێنان‬ ‫ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌ك له‌ هێزه‌كانی سه‌حوه‌‬ ‫له‌و قه‌زایه‌ به‌ (به‌یان)ی ڕاگه‌یاند «به‌هۆی‬

‫دواكه‌وتنی مووچه‌كامنانه‌وه‌ كه‌ جاری وا‬ ‫هه‌یه‌ چوار مانگ جارێك سه‌رف ده‌كرێت‬ ‫و هاوكاری نه‌كردمنان له‌ الیه‌ن حكومه‌تی‬ ‫عێراقه‌وه‌‪ ،‬بڕیاری وازهێنامنان له‌ ریزه‌كانی‬ ‫سه‌حوه‌ داوه‌»‪.‬‬ ‫ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌ گوتیشی «چه‌نده‌ها‬ ‫ج��ار به‌ ن���وورساوی فه‌رمی حكومه‌تی‬ ‫عێراقامن ئاگاداركردووه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم تا‬ ‫ئێستا هیچ وه‌اڵمێكامن ن�ه‌دراوه‌ت�ه‌وه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ئێستا بێزارین و هه‌ڕەشه‌ی وازهێنان‬

‫ده‌كه‌ین»‪.‬‬ ‫وازهێنانی ئه‌م ئه‌ندامانه‌ی سه‌حوه‌‬ ‫ل ‌ه كاتێكدای ‌ه مالیكی رۆژبه‌ڕۆژ خه‌ڵكی‬ ‫ئه‌منی زی��ات��ر ده‌ك��ڕێ��ت و به‌كاریان‬ ‫ده‌هێنێت بۆ پشێوییه‌ تائیفییه‌كان و‬ ‫له‌ به‌رانبه‌ر كورد و سووننه‌دا به‌كاریان‬ ‫دێنێت‪ ،‬ئه‌مه‌ش بووه‌ت ‌ه جێی ناڕەزایی‬ ‫په‌رله‌مانتاران و هاوواڵتیان‪.‬‬ ‫س��ەح��وە‪ ،‬ئ��ەو هێزە سووننییانە‬ ‫ب��وون کە حکومەت دروستى ک��ردن بۆ‬

‫«کەمکردنەوەى کارە توندڕەوییەکان»‪،‬‬ ‫ئەوەش لە دواى زیادبووىن تەقینەوەکاىن‬ ‫بەغدا و ناوچەکاىن دیکەى عێراق‪ ،‬چونکە‬ ‫ژمارەیەکى زۆرى هاوواڵتیاىن عێراقى‬ ‫بێکار ب��ووب��وون و گومان دەک��را ئەو‬ ‫کەسانە بن کە هەڵدەسنت بە ئەنجامداىن‬ ‫تەقینەوەکان‪ ،‬بەاڵم بە وتەى چاودێران‬ ‫«ئێستا مالیکى کارى بەو کەسانە نەماوە‪،‬‬ ‫بۆیە دەیەوێت بێزاریان بکات و ناچاریان‬ ‫بکات وازبهێنن»‪.‬‬

‫تا ئێستا حكومه‌ت وه‌اڵمی نامه‌كه‌ی په‌رله‌مانی نه‌داوه‌ته‌وه‌‬ ‫«ئه‌گه‌ر هه‌ڵبژاردن له‌ كاتی خۆیدا ئه‌نجام نه‌درێت‪ ،‬شه‌رعیه‌ت له‌ده‌ست ده‌دات»‬ ‫به‌یان‪ .‬سلێامنی‬ ‫تائێستا سه‌رۆكایه‌تیی حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێمی ك��وردس��ت��ان وه‌اڵم���ی ئه‌و‬ ‫ن��ام��ه‌ی��ه‌ی ح��ك��وم �ه‌ت��ی ه�ه‌رێ��م��ی‬ ‫ن����ه‌داوه‌ت����ه‌وه‌ ك��ه‌ س���ه‌ب���اره‌ت به‌‬ ‫دیاریكردنی واده‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كانی‬ ‫په‌رله‌مان و سه‌رۆكی هه‌رێم ئاراسته‌ی‬ ‫كردووه‌‪.‬‬ ‫عه‌لی ق��ادر‪ ،‬سه‌رۆكی ده‌سته‌ی‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌كانی هه‌رێم به‌ (به‌یان)‬

‫ی راگه‌یاند «په‌رله‌مانی كوردستان‬ ‫نامه‌یه‌كی ئاڕاسته‌ی سه‌رۆكایه‌تیی‬ ‫حكومه‌ت و سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم‬ ‫ك��ردووه‌‪ ،‬له‌به‌ر ئ �ه‌وه‌ی پێش ئه‌وه‌ی‬ ‫واده‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كان خولی په‌رله‌مان‬ ‫ئه‌مساڵ كۆتایی پێبێت‪ ،‬ئاماده‌كاری‬ ‫بكرێت بۆ ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنی‬ ‫خولی داه��ات��وو و بۆشایی دروس��ت‬ ‫نه‌بێت‪ ،‬به‌اڵم تا ئێستا هیچ بڕیارێكی‬ ‫كۆتایی نه‌دراوه‌ له‌و باره‌یه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ع �ه‌ل��ی ق���ادر وتیشی «ئ �ه‌گ �ه‌ر‬

‫ی��اس��ای ه��ه‌ڵ��ب��ژادمن��ان پێبگات و‬ ‫نه‌یانه‌وێت ده‌ستكاریی یاساكه‌ بكه‌ن‬ ‫و ب��ودج�ه‌ش�مان پێبگات‪ ،‬ل�ه‌ رۆژی‬ ‫گه‌یشتنی یاسا و بودجه‌وە ‪ 180‬رۆژمان‬ ‫پێویسته‌ بۆ ئاماده‌كارییه‌كان»‪ .‬ناوبراو‬ ‫ئاماژەی به‌وه‌ش دا «ئه‌گه‌ر هه‌ڵبژاردن‬ ‫له‌ كاتی ئاسایی خۆیدا ئه‌نجام نه‌درێت‪،‬‬ ‫شه‌رعیه‌تی راسته‌قینه‌ی خوله‌كه‌ی‬ ‫له‌ده‌ست ده‌دات‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ به‌پێی‬ ‫یاسا بۆ چوار ساڵه‌‪ ،‬له‌ رۆژی یه‌كه‌م‬ ‫دانیشتنیه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات بۆ كۆتایی‬

‫چ��وار ساڵه‌كه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر دوابكه‌وێت‬ ‫ده‌بێت به‌ ئه‌نجومه‌ن به‌ڕێوه‌ بربێت‪،‬‬ ‫س��ه‌رۆك��ی ه�ه‌رێ��م��ی��ش ه��ه‌روای��ه‌‪،‬‬ ‫شه‌رعیه‌ت له‌ده‌ست ده‌دات‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌‬ ‫كاتی ئاسایی خۆیدا هه‌ڵبژاردن ئه‌نجام‬ ‫نه‌درێت»‪.‬‬ ‫ت��اری��ق ج��ه‌وه��ه‌ر‪ ،‬راوێ��ژك��اری‬ ‫راگه‌یاندنی په‌رله‌مانی كوردستان‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت «تائێستا حكومه‌ت‬ ‫وه‌اڵم����ی ن��ام��ه‌ك��ه‌ی پ �ه‌رل �ه‌م��ان��ی‬ ‫ن �ه‌داوه‌ت �ه‌وه‌ بۆ دیاریكردنی واده‌ی‬

‫هه‌ڵبژاردنه‌كان‪ ،‬ئه‌و نامه‌یه‌ی سه‌رۆكی‬ ‫په‌رله‌مان ئاراسته‌ی سه‌رۆكایه‌تیی‬ ‫هه‌رێمی كوردستان و سه‌رۆكایه‌تیی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی وه‌زی �ران��ی ك���ردووه‌ بۆ‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان واده‌ی‬ ‫یاسایی خۆیدا ئه‌نجام بدرێت»‪ .‬تاریق‬ ‫جه‌وهه‌ر‪ ،‬راشیگه‌یاند «تائێستا هیچ‬ ‫قسه‌یه‌ك نه‌كراوه‌ بۆ ئ �ه‌وه‌ی یاسای‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌كان هه‌موار بكرێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫سه‌عد خالید‪ ،‬وه‌زی��ری هه‌رێم‬ ‫بۆ كاروباری په‌رله‌مان به‌ (به‌یان)ی‬

‫راگه‌یاند «وه‌اڵمی نامه‌كه‌ی په‌رله‌مان‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان ماوه‌ته‌وه‌‬ ‫ب��ۆ دوای س���ه‌ری س���اڵ‪ ،‬حكومه‌ت‬ ‫له‌گه‌ڵ كۆمسیۆن قسه‌ ده‌ك��ات بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی به‌ فه‌رمی وه‌اڵمیان بداته‌وه‌ بۆ‬ ‫دیاریكردنی رۆژەكه‌»‪ .‬ناوبراو ئه‌گه‌ری‬ ‫ئه‌وه‌شی باس كرد كه‌ «ئه‌گه‌ر دۆخه‌‬ ‫سیاسییه‌كه‌ ئاسایی ببێته‌وه‌ و ئه‌و گرژی‬ ‫و ئاڵۆزییه‌ی نێوان هه‌رێم و به‌غدا‬ ‫ورده‌ وره‌ده‌ خاو ببێته‌وه‌‪ ،‬پێده‌چێت له‌‬ ‫كاتی ئاسایی خۆیدا ئه‌نجام بدرێت»‪.‬‬


‫‪5‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫«مافی به‌كاربه‌ر مه‌ترسیی له‌ ئۆپه‌راسیۆنی دیجله‌ زیاتره‌»‬ ‫‌بڕیارده‌ری لیژنه‌ی پاراستنی مافی به‌كاربه‌ر له‌ په‌رله‌مان‪ ،‬بۆ (به‌یان) ده‌دوێت‬ ‫دیدار‪ :‬سه‌ید نامی‬ ‫فازڵ حه‌سه‌ن‪ ،‬بڕیارده‌ری لیژنه‌ی‬ ‫پاراستنی مافی به‌كاربه‌ر‪ ،‬له‌ په‌رله‌مانی‬ ‫كوردستان‪ ،‬له‌ دیامنه‌یه‌كی (به‌یان)دا به‌‬ ‫ڕوونی تیشك ده‌خاته‌ سه‌ر مافی به‌ركار له‌‬ ‫هه‌رێمی كوردستاندا و راشكاوانه‌ قسه‌ی‬ ‫له‌سه‌ر ده‌كات‪.‬‬ ‫ب����ه‌ی����ان‪ :‬وه‌ك�����و ل��ی��ژن��ه‌ك��ه‌ت��ان‬ ‫ب �ه‌دواداچ��وون��ت��ان ه �ه‌ب��ووه‌ ب��ۆ مافی‬ ‫به‌كاربه‌ر له‌ هه‌رێمی كوردستاندا؟‬ ‫ف��ازڵ حه‌سه‌ن‪ :‬له‌ خولی سێهه‌می‬ ‫په‌رله‌مان‪ ،‬لیژنه‌ی پاراستنی مافی به‌كاربه‌ر‬ ‫دان��را‪ ،‬ل�ه‌م دواییه‌شدا رۆژب���ه‌رۆژ ئه‌و‬ ‫كه‌لوپه‌ل و خۆراك و ده‌رمانانه‌ی خه‌ڵكی‬ ‫كوردستان به‌كاری ده‌هێنن به‌ره‌و خراپرت‬ ‫ده‌ڕۆیشت‪ ،‬سه‌ره‌تا به‌دواداچوونی باشامن‬ ‫ك��رد و س�ه‌ردان��ی هه‌موو شوێنه‌كامنان‬

‫ك��رد‪ ،‬تێبینیه‌كامنان له‌ راپۆرتێكی ‪20‬‬ ‫الپ �ه‌ڕەی��ی��دا ئ��ام��اده‌ ك��رد و ل�ه‌ ڕێگه‌ی‬ ‫سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمه‌وه‌ ن��اردم��ان بۆ‬ ‫ئه‌نجومه‌نی وه‌زی �ران بۆ جێبه‌جێكردن‪،‬‬ ‫دواجاریش گه‌یشتینه‌ ئه‌وه‌ی پێویستامن‬ ‫به‌ یاسایه‌ك هه‌یه‌‪ ،‬چونكه‌ ئه‌و یاسایه‌ی‬ ‫ئێمه‌ ده‌رم��ان��ك��ردووه‌‪ ،‬دووس��اڵ زیاتره‌‬ ‫ده‌رچووه‌ و یاسای په‌رله‌مانی عێراقیشه‌‬ ‫هێناومانه‌ لێره‌ په‌یڕەو ده‌كرێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ك��ار ب�ه‌و یاسایه‌ش ناكرێت‪ .‬پاراستنی‬ ‫مافی به‌كاربه‌ر په‌یوه‌ندیداره‌ به‌ چه‌ندین‬ ‫وه‌زاره‌ت‪ ،‬بۆ منوونه‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی‬ ‫په‌یوه‌ندیی به‌ ده‌رمانه‌وه‌ هه‌یه‌ و به‌شێك‬ ‫له‌ پشكنینی خۆراكه‌كانیش ه�ه‌ر الی‬ ‫وه‌زاره‌تی ته‌ندروستییه‌‪ ،‬به‌شێكیان به‌ یاسا‬ ‫كۆنه‌كان ئیش ده‌كه‌ن‪ ،‬كه‌ به‌ كه‌ڵكی ئه‌م‬ ‫سه‌رده‌مه‌ نایه‌ن‪ ،‬به‌ راستی هه‌ر ماوه‌ی‬ ‫به‌ پاساوێك ئه‌و ئه‌نجومه‌نه‌ تائێستاش‬

‫دانه‌مه‌زراوه‌‪ ،‬تائێستا ‪ 35‬بۆ ‪ 40‬یاسا هه‌ی ‌ه‬ ‫به‌م شێوه‌یه‌ په‌كیان خ�راوه‌ و جێبه‌جێ‬ ‫نه‌كراون له‌ په‌رله‌مان‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬حكومه‌ت خۆی نایه‌وێت ئه‌و‬ ‫یاسایه‌ جێبه‌جێ بكات یان له‌ به‌رژەوه‌ندیی‬ ‫خه‌ڵكدا نییه‌؟‬ ‫ف����ازڵ ح���ه‌س���ه‌ن‪ :‬ئ���ه‌گ���ه‌ر ئ �ه‌و‬ ‫ی��اس��ای �ه‌ جێبه‌جێ ب��ك��رێ��ت ب��ه‌ ك�ه‌م‬ ‫و ك��ورت��ی�ه‌ك��ان��ی��ش��ی�ه‌وه‌‪ ،‬به‌شێك له‌و‬ ‫ف�ه‌وزای�ه‌ كه‌مده‌بێته‌وه‌‪ ،‬بۆ منوونه‌ له‌‬ ‫به‌دواداچوونێكی خۆمدا پرسیارم له‌‬ ‫لیژنه‌ی تایبه‌ت به‌ مه‌سه‌له‌ی خۆراك كرد‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر دوكاندارێك یه‌ك كیلۆ گۆشتی‬ ‫ب�ه‌س�ه‌رچ��وو بفرۆشێت‪ ،‬غه‌رامه‌كه‌ی‬ ‫(‪ )1500‬دیناری ئه‌م پاره‌یه‌ی ئێستایه‌‪ ،‬یانی‬ ‫كه‌سێك یه‌ك كیلۆ گۆشتی تێكچوو كه‌ وه‌كو‬ ‫ژەهرێكت به‌ خه‌ڵك دابێت وایه‌‪ ،‬له‌وانه‌یه‌‬ ‫ببێته‌ هۆی مردنی كه‌سێك یان چه‌ند‬

‫كه‌سێك‪ ،‬غه‌رامه‌كه‌ی له‌ چوارچێوه‌یه‌كی‬ ‫بچووكدایه‌‪ ،‬به‌پێی یاسا كۆنه‌كه‌‪ ،‬یاسا‬ ‫نوێكه‌ش غه‌رامه‌كه‌ی ئه‌وه‌نده‌ نییه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫الیەنی كه‌م نزیكه‌ی ملیۆنێك دیناره‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌م غه‌رامه‌یان كاریگه‌ریی خۆی ده‌بێت‪،‬‬ ‫چونكه‌ خۆ په‌یوه‌ندیی به‌وه‌وه‌ نییه‌ كه‌‬ ‫بڕەكه‌ی چه‌نده‌؟ گرنگ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كه‌سێك‬ ‫كارێكی ئاوه‌های ئه‌نجامدا‪ ،‬پێویسته‌‬ ‫غه‌رامه‌ی به‌شێوه‌یه‌ك بكه‌یت‪ ،‬جارێكی‬ ‫دیكه‌ ئاسان نه‌بێت بیكاته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬بۆ ئه‌و یاسایه‌ جێبه‌جێ ناكرێت‪،‬‬ ‫له‌ به‌رامبه‌ر جێبه‌جێنه‌كردنی چیتان وه‌اڵم‬ ‫ده‌ده‌نه‌وه‌؟‬ ‫فازڵ حه‌سه‌ن‪ :‬په‌یوه‌ندی به‌ ناكارایی‬ ‫و بێتوانایی په‌رله‌مانه‌وه‌ هه‌یه‌‪ ،‬په‌رله‌مان‬ ‫ئیشی ب�ه‌دواداچ��وون و چاودێریكردنی‬ ‫ئ��ی��ش�ه‌ك��ان��ی ح��ك��وم �ه‌ت �ه‌ ب��ه‌ ه �ه‌م��وو‬ ‫به‌شه‌كانیه‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر هاتوو خه‌له‌لێك له‌‬

‫شوێنێك بوو‪ ،‬به‌دواداچوون ده‌كرێت و‬ ‫پرسیار ده‌نێردرێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر وه‌اڵمه‌كه‌ت‬ ‫به‌ دڵ ن�ه‌ب��وو‪ ،‬داوای وه‌زی��ر ده‌ك �ه‌ی‬ ‫ی��ان داوای س��ه‌رۆك وه‌زی���ران ده‌ك �ه‌ی‪،‬‬ ‫ده‌بێت بێته‌ په‌رله‌مان‪ ،‬پرسیاری دیكه‌ی‬ ‫لێبكرێت‪ ،‬چونكه‌ ئه‌مه‌ په‌یوه‌ندیی به‌‬ ‫پاراستنی ژیانی خه‌ڵكه‌وه‌ هه‌یه‌‪ ،‬به‌راستی‬ ‫ئێستا ئه‌وه‌ی ده‌كرێت هه‌ر له‌ ده‌رمان‬ ‫و ئه‌وانه‌ی له‌ رێگه‌ی ده‌رزیلێدانه‌وه‌‬ ‫گیانیان به‌قوربانی ب��وو‪ ،‬خۆراكه‌كه‌‬ ‫مردنێكی له‌سه‌رخۆتره‌‪ ،‬ئ �ه‌و خه‌ڵكه‌‬ ‫تووشی شێرپه‌نجه‌ و چه‌ندان نه‌خۆشی‬ ‫دیكه‌ ده‌بێت‪ ،‬مردنێكی له‌سه‌رخۆیه‌‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫وه‌كو ئه‌وه‌ وایه‌ تۆ ژەهرێكی له‌سه‌رخۆ‬ ‫ده‌رخ����واردی خه‌ڵك ب���ده‌ی‪ ،‬ناكارایی‬ ‫په‌رله‌مان له‌وه‌دایه‌ نه‌یتوانیوه‌ به‌شێوه‌یه‌ك‬ ‫مامه‌ڵه‌ بكات‪ ،‬حكومه‌ت ناچار بكات به‌م‬ ‫شێوه‌یه‌ نه‌ڕوات‪.‬‬

‫ب��ۆ من��وون�ه‌ ل�ه‌ م���اوه‌ی راب���ردوودا‬ ‫كۆمپانیای دروستكردنی تیۆتا له‌ ئه‌نجامی‬ ‫ئه‌و سه‌یارانه‌ی خراپ دروستی كردوون‪،‬‬ ‫پاره‌یه‌كی زۆر غه‌رامه‌ی دا‪ ،‬كه‌چی ئێمه‌‬ ‫ناتوانین سكااڵ له‌سه‌ر كۆمپانیاكانیش‬ ‫تۆمار بكه‌ین‪ ،‬چونكه‌ هه‌رێمی كوردستان‬ ‫واڵتیكی سه‌ربه‌خۆ نییه‌‪ ،‬كه‌سێك به‌‬ ‫سه‌یاره‌یه‌كی خراپ گیانی ده‌ربچێت‪ ،‬تۆ‬ ‫هیچت پێناكرێت له‌گه‌ڵ ئه‌و كۆمپانیایه‌‪،‬‬ ‫ئ �ه‌م��ڕۆ م��اف��ی ب �ه‌ك��ارب �ه‌ر ب��ۆ ئێمه‌ له‌‬ ‫ئۆپه‌راسیۆنی دیجله‌ مه‌ترسیی زیاتری‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم ئێمه‌ رۆژانه‌ ئه‌و شته‌ خراپانه‌‬ ‫به‌كارده‌هێنین و گیانی هاوواڵتیانی‬ ‫خۆمان ده‌كه‌ینه‌ قوربانی‪ ،‬ئه‌و كه‌لوپه‌ل‬ ‫و خۆراكانه‌ی خه‌ڵكی ك��ورد به‌كاریان‬ ‫ده‌هێنن‪ ،‬بوونه‌ته‌ مه‌رگێكی ش��اراوه‌‪،‬‬ ‫ب �ه‌رده‌وام دروێنه‌ی رۆڵه‌كانی ئه‌م واڵته‌‬ ‫ده‌كات‪ ،‬به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی بە خۆمان بزانین‪.‬‬

‫په‌رله‌مانتارێك‪ :‬سه‌رۆكی په‌رله‌مان‪ ،‬سه‌رۆكی ئێمه‌ نییه‌‬

‫‌«لێپێچینه‌وه‌ نه‌مێنێت حكومه‌ت ملهوڕانه‌ مامه‌ڵه‌ ده‌كات»‬ ‫دیدار‪ :‬شڤان عه‌لی‬ ‫ع�ه‌دن��ان ع��وس�مان‪ ،‬په‌رله‌مانتاری‬ ‫بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان له‌ په‌رله‌مانی كوردستان‪،‬‬ ‫له‌ دیامنه‌یه‌كی (به‌یان)دا تیشك ده‌خاته‌‬ ‫سه‌ر چه‌ند ته‌وه‌رێكی گرنگی په‌یوه‌ست‬ ‫به‌ رۆڵی ئۆپۆزسیۆن له‌ناو په‌رله‌ماندا و‬ ‫رایشیده‌گه‌یه‌نێت سه‌رۆكی په‌رله‌مان‪،‬‬ ‫هیچ ده‌سه‌اڵتێكی به‌سه‌ر ئه‌واندا نییه‌‪.‬‬ ‫ب �ه‌ی��ان‪ :‬هه‌ندێك ك��ه‌س پێیانوای ‌ه‬ ‫ده‌سه‌اڵت ته‌نیا بۆ جوانكردنی ڕووی خۆی‬ ‫ئۆپۆزسیۆنی له‌ناو په‌رله‌ماندا ده‌وێت‪،‬‬ ‫ئەمە تاچەند وایە؟‬ ‫عه‌دنان عوسامن‪ :‬نه‌خێر من پێم‬ ‫وانییه‌‪ ،‬له‌به‌ر ئ��ه‌وه‌ی ئۆپۆزسیۆن له‌‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌وه‌ نه‌هاتووه‌‪ ،‬ئۆپۆزسیۆن له‌‬ ‫ده‌نگی خه‌ڵكه‌وه‌ هاتووه‌‪ ،‬كاری هه‌ڵبژاردن‬ ‫و بوونی لیستی رك��اب�ه‌ر و ئه‌وانه‌یه‌‪.‬‬ ‫ئۆپۆزسیۆنیش له‌ په‌رله‌ماندا كاری خۆی‬ ‫ك���ردووه‌ و هه‌وڵی خ��ۆی داوه‌‪ .‬دی��اره‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتیش لیستی زۆرینه‌یه‌‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫به‌رنامه‌ و كاری خۆی هه‌یه‌‪ .‬بۆیه‌ ئێمه‌‬ ‫نه‌ زه‌خره‌فه‌ی دیموكراسین‪ ،‬نه‌ له‌ سایه‌ی‬ ‫ده‌سه‌اڵتیشه‌وه‌ هاتووین بۆ په‌رله‌مان‪ ،‬بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی ئه‌وان ئێمه‌ ئیستغالل بكه‌ن‪.‬‬

‫به‌یان‪ :‬تاچه‌ند متامنه‌ت به‌ به‌ڵێنه‌كانی‬ ‫حكومه‌ت هه‌یه‌ بۆ چاكسازی؟‬ ‫عه‌دنان عوسامن‪ :‬حكومه‌ت به‌ڵێنی‬ ‫بۆ چییه‌؟! ئه‌گه‌ر حكومه‌ت هه‌ست ده‌كات‬ ‫كه‌موكورتی هه‌یه‌‪ ،‬پێویسته‌ خۆی موبادر‬ ‫بێت بۆ ئه‌وه‌ی چاكسازی بكات‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫حكومه‌ت خۆی ئیعرتاف ده‌كات گه‌نده‌ڵی‬ ‫و كاری خراپه‌ هه‌یه‌‪ ،‬پێویسته‌ خۆی چاكی‬ ‫بكات‪ ،‬چ پێویستی به‌ به‌ڵێندان و دانیشنت‬ ‫و كۆبوونه‌وه‌ی چه‌ندقۆڵی هه‌یه‌‪ .‬به‌اڵم‬ ‫به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌م حكومه‌ته‌ی ئێستا ئه‌م‬ ‫بارودۆخه‌ له‌ قازانجیه‌تی و ئیدامه‌دانی‬ ‫گیانی خۆیه‌تی‪ ،‬بۆیه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی پێی‬ ‫ده‌وترێت به‌ڵێن و ئه‌وانه‌‪ ،‬هه‌موو شتی‬ ‫ناڕاست و نادروسنت‪ ،‬ناشتوانێ‌ هیچی‬ ‫جێبه‌جێ بكات‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬پێت وایه‌ له‌ كاتی توڕەبووندا‬ ‫ده‌س���ه‌اڵت ڕووی راسته‌قینه‌ی خۆی‬ ‫ده‌رده‌خ��ات‪ ،‬وه‌ك له‌ سه‌رۆكی په‌رله‌مان‬ ‫بینیامن؟‬ ‫عه‌دنان عوسامن‪ :‬له‌ كاتی توڕەبووندا‬ ‫هه‌موو مرۆڤێك ده‌گاته‌ حاڵه‌تی نائاسایی‪،‬‬ ‫به‌اڵم پێویسته‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی به‌رپرسن‬ ‫شێوازێكی دیكه‌ بن‪ ،‬جۆرێك له‌ هێمنی‪،‬‬ ‫ب��ه‌اڵم كێشه‌ی ئێمه‌ له‌گه‌ڵ سه‌رۆكی‬ ‫په‌رله‌مان له‌سه‌ر توڕەبوونه‌كه‌ی و داوای‬

‫پۆلیسه‌كه‌ نه‌بووه‌‪ ،‬چونكه‌ له‌توانایدا نیی ‌ه‬ ‫داوای پۆلیسامن بۆ بكات و په‌رله‌مان‬ ‫موڵكی ئ�ه‌و نییه‌‪ ،‬ئه‌ویش وه‌ك��و ئێمه‌‬ ‫ئه‌ندامی په‌رله‌مانی كوردستانه‌‪ ،‬ئێمه‌‬ ‫هیچ حسابێك بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ ناكه‌ین له‌‬ ‫ڕووی ئه‌وه‌وه‌ كه‌ توانایان به‌سه‌ر ئێمه‌دا‬ ‫هه‌بێت و بتوانن پۆلیسامن بۆ بانگ‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬یان ده‌رمانبكه‌ن له‌ په‌رله‌ماندا‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ی كێشه‌ی ئێمه‌یه‌ له‌گه‌ڵ سه‌رۆكی‬ ‫په‌رله‌مان و سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌ماندا‪،‬‬ ‫الوازك��ردن و په‌راوێزخستنی په‌رله‌مانه‌‬ ‫ل�ه‌ ئاستی ده‌س�ه‌اڵت�ه‌ك��ان��ی دی��ك �ه‌دا و‬ ‫بچووكبوونه‌وه‌ی خۆیان و بچوككردنه‌وه‌ی‬ ‫په‌رله‌مانه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ كێشه‌ی سه‌ره‌كیی ئێمه‌یه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ په‌رله‌ماندا‪ ،‬توڕەده‌بێت و توڕە‬ ‫نابێت كه‌یفی خۆیه‌تی‪ ،‬كێشه‌ی ئێمه‌‬ ‫نییه‌‪ ،‬چونكه‌ هیچ ده‌سه‌اڵتێكی به‌سه‌ر‬ ‫ئێمه‌دا نییه‌ و سه‌رۆكی ئێمه‌ نییه‌ وه‌كو‬ ‫په‌رله‌مانتاران‪ ،‬سه‌رۆكی په‌رله‌مانه‌ له‌‬ ‫ڕووی ئیدارییه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬ئێوه‌ تاكه‌ی ئاماده‌ن له‌و دۆخه‌دا‬ ‫به‌و شێوه‌یه‌ مبێننه‌وه‌ له‌ناو په‌رله‌ماندا؟‬ ‫عه‌دنان عوسامن‪ :‬ئه‌وه‌ په‌یوه‌سته‌‬ ‫به‌ پرۆسه‌ی سیاسییەوە له‌ كوردستاندا‪،‬‬ ‫كه‌ الیه‌نه‌ سیاسییه‌كان دیاریی ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫ئێمه‌ به‌شێكین له‌ ئۆپۆزسیۆن‪ ،‬به‌شێكین‬

‫له‌ بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان‪ ،‬بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان‬ ‫بڕیاری چی بێت له‌وه‌ی به‌شدار ده‌بێت له‌‬ ‫پرۆسه‌ی سیاسی یان نا‪ ،‬ئێمە پەیوەستین‬ ‫ب���ەوەوە‪ ،‬ئێمه‌ له‌ په‌رله‌ماندا هه‌وڵی‬ ‫گه‌وره‌مان و كاری گه‌وره‌مان ك��ردووە‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ئۆپۆزسیۆن پێیوابێت شێوازێكی‬ ‫دیكه‌ی خه‌بات بگرینه‌به‌ر‪ ،‬ئه‌وكاته‌ ده‌بێت‬ ‫له‌ په‌رله‌مان بكشێینه‌وه‌ و له‌ پرۆسه‌ی‬ ‫سیاسی و په‌یوه‌ندییه‌كان له‌گه‌ڵ حكومه‌ت‬ ‫و سه‌رۆكایه‌تيی هه‌رێم و دانیشتنه‌‬ ‫چه‌ندقۆڵیيه‌كان و هه‌موو ئه‌وانه‌ ده‌بێت‬

‫سه‌حب بكرێن‪ ،‬ئه‌گه‌ریش به‌رده‌وام بین‪،‬‬ ‫پێموایه‌ ئۆپۆزسیۆن له‌م ماوه‌یه‌دا كاری‬ ‫باشی كردووه‌ و ده‌كرێـت له‌ ئاینده‌شدا‬ ‫كاری گه‌وره‌تر و گرنگرت بكات‪.‬‬ ‫ب �ه‌ی��ان‪ :‬ل �ه‌س �ه‌ر ب��ودج �ه‌ حكومه‌ت‬ ‫زانیاريی هه‌ڵه‌ی به‌ په‌رله‌مانتاران دا‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫چی لێده‌خوێرنێته‌وه‌؟‬ ‫ع���ه‌دن���ان ع���وس�م�ان‪ :‬ئ����ه‌وه‌ی‬ ‫لێده‌خوێرنێته‌وه‌ ك�ه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی‬ ‫ت �ه‌ن��دروس��ت ل �ه‌ ن��ێ��وان ح��ك��وم�ه‌ت و‬ ‫په‌رله‌ماندا نییه‌ و په‌رله‌مانیش توانای‬

‫لێپرسینه‌وه‌ی نییه‌ له‌سه‌ر زانیاریی هه‌ڵه‌‪،‬‬ ‫ی��ان له‌سه‌ر ن�ه‌دان��ی زانیاریی ورد به‌‬ ‫په‌رله‌مان یان حسابنه‌كردن بۆ بڕیاره‌كانی‬ ‫په‌رله‌مان‪ ،‬پێویسته‌ په‌رله‌مان توانای‬ ‫لێپرسینه‌وه‌ی حكومه‌تی هه‌بێت‪ ،‬روح‬ ‫و توانای چاودێریكردن و لێپێچینه‌وه‌‬ ‫و لێپرسینه‌وه‌ نه‌مێنێت ل �ه‌ الی �ه‌ن‬ ‫پ�ه‌رل�ه‌م��ان�ه‌وه‌‪ ،‬حكومه‌ت به‌وشێوه‌یه‌‬ ‫ملهوڕانه‌ مامه‌ڵه‌ ده‌كات‪ ،‬ئه‌وه‌ ئاماژەیه‌كه‌‬ ‫بۆ ئ �ه‌وه‌ی په‌رله‌مان قه‌ت نه‌یتوانیوه‌‬ ‫تواناكانی خۆی به‌كار بهێنێت‪.‬‬


‫‪4‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫به‌كر حه‌م ‌ه صدیق*‬

‫دیندار دۆسكی‪ ،‬وه‌زیری كۆچ و كۆچبه‌رانی عێراق بۆ به‌یان‪:‬‬

‫مالیكی و‬ ‫تاككردنه‌وه‌ی‬ ‫هاوبه‌شه‌كانی‬ ‫پاش ده‌ستگیركردنی‬ ‫پاسه‌وانه‌كانی رافع عیساویی‬ ‫وه‌زیری دارایی عێراق‪ ،‬قه‌یرانێكی‬ ‫دیكه‌ و درزێكی دیكه‌ كه‌وته‌‬ ‫نێوان مالیكی و هاوبه‌شێكی‬ ‫سه‌ره‌كیی خۆی‪ ،‬كه‌ باڵی‬ ‫سوننه‌مه‌زهه‌بی لیستی (العراقیة‌)‬ ‫یه‌‪ .‬له‌ هه‌موو قه‌یرانه‌كاندا مالی��ی‬ ‫خوڵقێنه‌ریان بووه‌‪ ،‬چاوه‌ڕوانی‬ ‫به‌رئه‌نجامه‌كانیشیانی كردووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌مجاره‌یان به‌رئه‌نجامێكی‬ ‫لێكه‌وته‌وه‌‪ ،‬كه‌ خه‌وی له‌ مالیكی‬ ‫زڕاند و قه‌یرانێكی دیكه‌ی بۆ‬ ‫دروست كرد‪ .‬وه‌ك ده‌ڵێن؛ مالیكی‬ ‫وه‌ستای دروستكردنی قه‌یرانه‌كانه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌مجاره‌ قه‌یرانێكی قورس‬ ‫و ر ‌هزاگران به‌رۆكی خۆی گرتووه‌‬ ‫و ناچاری كردووه‌ كه‌ رازی بێت‬ ‫ده‌سته‌یه‌كی قه‌زایی شاری ره‌مادی‬ ‫سه‌یری دۆسیه‌ی پاسه‌وانه‌كانی‬ ‫رافیعی بكات!‬ ‫رسوشتی ئه‌م قه‌یرانه‌ی ئێستا‬ ‫درێژكراوه‌ی تێڕوانینی خودی‬ ‫مالیكییه‌ بۆ ركابه‌ره‌ سیاسییه‌كانی‬ ‫خۆی‪ ،‬كه‌ پێیوایه‌ هێزه‌ سیاسییه‌كانی‬ ‫دیكه‌ هاوبه‌شی راسته‌قینه‌ نین‪،‬‬ ‫به‌ كوردیشه‌وه‌‪ ،‬ئه‌ویش خه‌ریكی‬ ‫گێڕانه‌وه‌ی ئیستیحقاقێكی مێژوویی‬ ‫خۆیانه‌ بۆ خاوه‌نی بنه‌ڕە‌تیی‬ ‫ئه‌و مافه‌‪ ،‬كه‌ ماڵی شیعه‌یه‌‪ .‬له‌‬ ‫به‌رانبه‌ریشدا ركابه‌ره‌ سیاسییه‌كانی‬ ‫مالیكی به‌ ته‌نها شه‌ریكیی‬ ‫مالیكییان پێناكرێت‪ ،‬ئه‌وه‌نده‌ش‬ ‫پێكه‌وه‌ دانه‌نیشتوون كه‌ پرۆژە‌یه‌كی‬ ‫سیاسیی چاره‌دۆزیان هه‌بێت‬ ‫بۆ البردنی مالیكی و گۆڕینی‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌كه‌ی‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ سێ‌ ساڵه‌ مالیكی‬ ‫تانوپۆی سوننه‌ ده‌كات‪ ،‬كه‌چی‬ ‫ئێستا خۆپیشاندان ده‌كه‌ن! نه‌ك‬ ‫له‌به‌ر مافه‌ له‌ده‌ستچووه‌كانیان‪،‬‬ ‫یان مافی به‌شدارییان له‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتدا‪ ،‬به‌ڵكو له‌سه‌ر‬ ‫كێشه‌یه‌كی الواز كه‌ به‌ پێوه‌ری‬ ‫مافه‌كانی سوننه‌‪ ،‬هیچ سه‌نگێكی‬ ‫نییه‌‪ .‬بۆیه‌ پێموایه‌ له‌جیاتی ئه‌و‬ ‫خۆپیشاندانانه‌‪ ،‬پێویسته‌ داوای‬ ‫ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ی مالیكی‬ ‫بكرێت‪ ،‬هه‌رچی كوردیشه‌‪ ،‬تا‬ ‫ئێستا نه‌یتوانیوه‌ سوود له‌و خاڵی‬ ‫الوازییه‌ی مالیكی وه‌ربگرێت‪ ،‬كه‌‬ ‫به‌ هۆی گوشاری سوننه‌كانه‌وه‌ بۆی‬ ‫دروستبووه‌‪.‬‬ ‫كورد له‌ نێوان بۆشایی‬ ‫دیارنه‌مانی تاڵه‌بانیی سه‌رۆك‬ ‫كۆمار و تێكچوونی هاوسه‌نگیی‬ ‫قورساییه‌وه‌ له‌سه‌ر ئاستی عێراق‪،‬‬ ‫هه‌ڵوێستی سه‌یركردن و چاودێریی‬ ‫ره‌وشه‌كه‌ی هه‌ڵبژاردووه‌‪،‬‬ ‫كه‌ ئه‌مه‌ش له‌م بارودۆخه‌دا‬ ‫هه‌ڵوێستێكی سلبییه‌ و كورد هیچ‬ ‫شتێك له‌ پاڵیدا ناچنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫مالیكی ناگۆڕێت‪ ،‬به‌ متامنه‌وه‌‬ ‫ركابه‌ره‌ سیاسییه‌كانی خۆی له‌ قاڵب‬ ‫ده‌دات و الوازیان ده‌كات‪ ،‬چیرت‬ ‫شتێكی دیكه‌ نه‌ماوه‌ كورد وه‌كو‬ ‫كارتی گوشار به‌كاری بهێنێت!‬ ‫* ئەندامى ئەنجومەىن‬ ‫نوێنەراىن عێراق‪.‬‬

‫گه‌شبین نیم به‌م گفتوگۆیانه‬ ‫گفتوگۆ‪ :‬به‌یان‬ ‫مامۆستا دیندار نه‌جامن دۆسكی‪،‬‬ ‫وه‌زی��ری كۆچ و كۆچبه‌رانی حكومه‌تی‬ ‫عێراقه‌ ل �ه‌س �ه‌ر لیستی یه‌كگرتووی‬ ‫ئیسالمیی ك��وردس��ت��ان‪ ،‬ل��ه‌م گفتوگۆ‬ ‫تایبه‌ته‌دا له‌گه‌ڵ (به‌یان)‪ ،‬ناوبراو تیشك‬ ‫ده‌خاته‌ سه‌ر بنه‌ڕەتی كێشه‌ و ته‌نگژەكانی‬ ‫عێراق و كاریگه‌ریی ئه‌و قه‌یرانه‌ یه‌ك له‌‬ ‫دوای یه‌كانه‌ له‌سه‌ر ئ �ه‌دای حكومه‌ت‬ ‫و په‌رله‌مان و دامه‌زراوه‌كانی ده‌وڵه‌تی‬ ‫عێراقی فیدراڵ‪.‬‬ ‫ب �ه‌ی��ان‪ :‬م��اوه‌ی�ه‌ك�ه‌ ع��ێ�راق روو ل ‌ه‬ ‫ت�ه‌ن��گ��ژەی�ه‌‪ ،‬ج��ارێ��ك ل �ه‌گ �ه‌ڵ ه�ه‌رێ��م‪،‬‬ ‫به‌مدواییه‌ش له‌گه‌ڵ سوننه‌كان‪ .‬ب ‌ه بڕوای‬ ‫ئێوه‌ كێشه‌ی بنه‌ڕەتیی ئه‌م واڵته‌ چییه‌ وا‬ ‫ئیستیقرار به‌خۆیه‌وه‌ نابینێت؟‬ ‫دی��ن��دار دۆس��ك��ی‪ :‬به‌ ن��اوی خوای‬ ‫گه‌وره‌ی میهره‌بان‪ .‬ئه‌م قه‌یرانه‌ قه‌یرانێكی‬ ‫سیاسییه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها قه‌یرانێكی قانوونیشه‌‪.‬‬ ‫له‌ دوای رووخانی رژێمی به‌عسه‌وه‌ له‌‬ ‫ساڵی ‪ ،2003‬تا ئێستا عێراق نه‌ له‌ رووی‬ ‫سیاسی و نه‌ له‌ رووی قانوونییه‌وه‌ جێگیر‬ ‫نه‌بووه‌‪ .‬ده‌ستوور كه‌ هه‌موان ده‌نگیان‬ ‫پێداوه‌‪ ،‬الی�ه‌ن هه‌یه‌ پێی رازی نییه‌ و‬ ‫داوای هه‌مواركردنه‌وه‌ی ده‌كات‪ ،‬هه‌روه‌ك‬ ‫به‌ شێوه‌یه‌كی ئینتیقائیش مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌م ده‌ستووره‌دا ده‌كرێت‪ ،‬به‌ تایبه‌تیش‬ ‫ل�ه‌ الی��ه‌ن ئ �ه‌و ح��زب��ان�ه‌وه‌ ك�ه‌ له‌سه‌ر‬ ‫حوكمن‪ ،‬هه‌رالیه‌كیان سه‌یر ده‌كات چ‬ ‫مادده‌یه‌كی ده‌ستوور له‌ به‌رژەوه‌ندیی‬ ‫خۆیه‌تی‪ ،‬گرنگی به‌وه‌ ده‌دات و ئه‌وانی‬ ‫تری پشتگوێ‌ ده‌خات‪.‬‬ ‫له‌ الیه‌نی ئیستیقراری سیاسیشه‌وه‌‪،‬‬ ‫عێراق واڵتێكی فره‌الیه‌ن و فره‌نه‌ته‌وه‌ و‬ ‫فره‌مه‌زهه‌به‌‪ ،‬پێویست بوو ئه‌م حكومه‌ته‌‬ ‫كه‌ له‌ دوای ‪‌2003‬وه‌ دامه‌زراوه‌‪ ،‬تا ئێستا‬ ‫له‌سه‌ر بنه‌مای ته‌وافوق و حكومه‌تی‬ ‫ئیئتیالفی و ب��ه‌ش��داری��ی فیعلی و‬ ‫هاوسه‌نگی له‌ دامه‌زراوه‌كانی ده‌وڵه‌تدا‬ ‫دروس��ت بكرایه‌‪ ،‬كه‌ به‌ راستی ئه‌وه‌‬ ‫زۆر سست ب��ووه‌ تا ئێستا‪ ،‬الیه‌نه‌كان‬ ‫له‌وباره‌یه‌وه‌ ره‌خنه‌ و گله‌ییان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫هاوكات بونیه‌ی حزبه‌ سیاسییه‌كانیش‬ ‫كێشه‌ی تێدایه‌‪ ،‬به‌شێك له‌م حزبانه‌ وه‌كو‬ ‫دروشمی قۆناغه‌كه‌ باس له‌ دیموكراسی‬ ‫و ئه‌م شتانه‌ ده‌ك�ه‌ن‪ ،‬به‌اڵم له‌ ناوخۆی‬ ‫خۆیاندا زۆر بڕوایان پێی نییه‌‪.‬‬ ‫عێراق هه‌مووی كێشه‌ی هه‌یه‌‪ ،‬به‌‬ ‫تایبه‌تیش پێكهاته‌یه‌ك تۆمه‌تباره‌ به‌وه‌ی‬ ‫ته‌نها له‌ الی ئه‌و تیرۆر و ئیرهاب هه‌یه‌‪،‬‬ ‫هه‌ربۆیه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان و‬ ‫به‌و بیانووه‌‪ ،‬ل ‌ه دامه‌زراوه‌كانی ده‌وڵه‌تدا‬ ‫پ�ه‌راوێ��زخ�راون‪ .‬ئه‌و شه‌راكه‌ته‌ی ئێمه‌‬ ‫وه‌كو كورد و هه‌روه‌ها سوننه‌ش باسی‬

‫ده‌كه‌ین‪ ،‬هه‌ندێك الیه‌ن گله‌ییان لێی‬ ‫هه‌یه‌ كه‌ تا ئێستا شه‌راكه‌تێكی حه‌قیقی‬ ‫نییه‌‪ .‬س�ه‌ب��اره‌ت به‌ كێشه‌كانی وه‌كو‬ ‫خزمه‌تگوزاری و مادده‌ی (‪ )140‬و ناوچه‌‬ ‫دابڕاوه‌كانیش‪ ،‬ئێم ‌ه جددییه‌ت له‌ ناو ئه‌م‬ ‫حكومه‌ته‌دا نابینین بۆ چاره‌سه‌ركردنیان‪،‬‬ ‫حه‌زیان پێی نییه‌ كه‌ ب ‌ه شێوه‌یه‌كی‬ ‫ده‌ستووری ئه‌نجام بدرێن‪ .‬هه‌موو ئه‌مانه‌‬ ‫ره‌نگدانه‌وه‌یان له‌سه‌ر بارودۆخی گشتیی‬ ‫عێراق هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ب�ه‌ی��ان‪ :‬ك��ورد و سوننه‌‪ ،‬مالیكی و‬ ‫مه‌رجه‌ع ‌ه سیاسییه‌كانی شیعه‌ تۆمه‌تبار‬ ‫ده‌كه‌ن به‌ دروستكردنی ئه‌م ته‌نگژە و‬ ‫قه‌یرانانه‌‪ ،‬ئه‌وانیش به‌ پێچه‌وانه‌وه‌‪ .‬ئێوه‌‬ ‫بۆ ئه‌مه‌ چی ده‌ڵێن؟‬ ‫دیندار دۆسكی‪ :‬بێگومان مالیكی‬ ‫به‌ حوكمی ئه‌وه‌ی سه‌رۆكی حكومه‌ته‌‪،‬‬ ‫به‌رپرسیاره‌ ل �ه‌م قه‌یرانه‌ سیاسییه‌ی‬ ‫دروستبووه‌‪ ،‬هه‌موو ئه‌و كێشانه‌ی باسیان‬ ‫ده‌كه‌ین‪ ،‬ئه‌و لێیان به‌رپرسیاره‌ وه‌كو‬ ‫سه‌رۆك وه‌زیران‪ ،‬به‌رپرسیارێتیی سه‌ره‌كی‬ ‫له‌ ئه‌ستۆی حكومه‌تی فیدراڵییه‌‪ ،‬جا‬ ‫مالیكی بێت یان غه‌یری مالیكی‪ .‬به‌اڵم به‌‬ ‫راستی خه‌ڵكی تریش به‌رپرسه‌‪ ،‬هه‌موو‬ ‫ئه‌و الیه‌نانه‌ی له‌ حكومه‌ت و په‌رله‌مان‬ ‫به‌شدارن‪ ،‬هه‌ریه‌كه‌یان به‌ ئه‌ندازه‌ی‬ ‫خۆی به‌رپرسیاره‌ له‌ دروستبوونی ئه‌م‬ ‫ب��ارودۆخ��ه‌‪ .‬ب��ه‌اڵم س�ه‌رۆك��ی وه‌زی��ران‬ ‫سه‌رۆكی حكومه‌ته‌ و تۆمه‌تبار ده‌كرێت‬ ‫به‌ تاكڕەوی و ره‌تكردنه‌وه‌ی شه‌راكه‌ت‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها له‌ ناو هاوپه‌یامنیی شیعه‌ش‬ ‫خه‌ڵكی گله‌ییان هه‌یه‌ كه‌ په‌راوێزخراون‪،‬‬ ‫یان هه‌ست به‌ شه‌راكه‌تێكی حه‌قیقی‬ ‫ناكه‌ن له‌گه‌ڵیان‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬له‌ ئه‌گه‌ری چاره‌سەرنه‌بوونی‬ ‫ئه‌م كێشه‌ و قه‌یرانانه‌دا‪ ،‬پێشبینی ده‌كه‌ن‬ ‫ه��ه‌ردوو پێكهاته‌ی ك��ورد و سوننه‌ له‌‬ ‫پرۆسه‌ی سیاسی بكشێنه‌وه‌؟ ئایا هیچ‬ ‫هه‌وڵێك به‌و ئاڕاسته‌یه‌دا هه‌یه‌؟‬ ‫دیندار دۆسكی‪ :‬پرۆسه‌ی سیاسی‬ ‫بۆخۆی زۆری نه‌ماوه‌‪ ،‬نزیكه‌ی ساڵێك‬ ‫و سێ‌ مانگی ماوه‌‪ ،‬نازانم تا ئێستا ئه‌و‬ ‫هه‌نگاوه‌ چه‌ندێك س��وودی هه‌یه‌ یان‬ ‫نا؟ ره‌نگه‌ به‌وه‌ باری عێراق‬ ‫ئ��اڵ��ۆزت��ر ب��ێ��ت‪ .‬ب��ه‌ پێی‬ ‫زانیارییه‌كانی منیش‪ ،‬تا‬ ‫ئێستا رێكه‌وتنێك نییه‌ له‌‬ ‫نێوان ئیئتیالفی كوتله‌‬ ‫كوردستانییه‌كان و‬ ‫لیستی عێراقیه‌‪،‬‬ ‫ب��ۆ ك��ش��ان �ه‌وه‌ له‌‬ ‫ح��ك��وم��ه‌ت‪ ،‬من‬ ‫ن���اڵ���ێ���م‬ ‫ك���ورد و‬ ‫سوننه‌‪،‬‬ ‫د ه‌ڵێم‬

‫ب��� ‌ه ع��ی��ن��وان��ی ئ��ی��ئ��ت��ی�لاف��ی ك��وت��ل� ‌ه‬ ‫كوردستانییه‌كان و لیستی عێراقیه‌‪ .‬من‬ ‫پێموای ‌ه نه‌مان ل ‌ه ناو حكومه‌ت و پرۆسه‌ی‬ ‫سیاسیدا‪ ،‬كێشه‌ك ‌ه ئاڵۆزتر ده‌كات‪ ،‬ره‌نگه‌‬ ‫كارتی فشاری تر هه‌بێت تا بتوانن به‌‬ ‫ه��ۆی�ه‌و ‌ه فشار دروس��ت بكه‌ن‪ ،‬وه‌كو‬ ‫ئه‌م خۆپیشاندانانه‌ و عیصیانی مه‌ده‌نی‬ ‫و هتد‪ ..‬هه‌روه‌ها ب ‌ه رێگای حیوار و‬ ‫دانوستان‪ .‬هه‌رچه‌نده‌ من گه‌شبینیش نیم‬ ‫به‌م گفتوگۆ و حیوارانه‌‪ ،‬چونكه‌ ئه‌و ‌ه دوو‬ ‫ساڵه‌ ئه‌م هێزانه‌ سه‌رقاڵی ئه‌م حیوار و‬ ‫دانوستانانه‌ن و شتێكی ئه‌وتۆش نه‌بووه‌ كه‌‬ ‫مرۆڤ پێی گه‌شبین بێت به‌رانبه‌ر ئاینده‌ی‬ ‫سیاسیی عێراق‪ .‬به‌اڵم ئێمه‌ قه‌ده‌رمان‬ ‫وایه‌ ده‌بێت كێشه‌كان به‌ رێگه‌ی حیوار‬ ‫چاره‌سه‌ر بكه‌ین و به‌ ئاشتییانه‌ مامه‌ڵه‌‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬بۆئه‌وه‌ی كێشه‌كان ئاڵۆزتر نه‌بن‪.‬‬ ‫ئیئتیالفی كوتله‌ كوردستانییه‌كان و‬ ‫لیستی عێراقیه‪ ‌،‬مافی خۆیانه‌ هه‌ڕەشه‌ی‬ ‫كشانه‌وه‌ بكه‌ن له‌ پرۆسه‌ی سیاسی‪،‬‬ ‫بۆئه‌وه‌ی فشارێك له‌سه‌ر الیه‌نی به‌رانبه‌ر‬ ‫دروست بكه‌ن‪ ،‬به‌اڵم به‌ بڕوای من ئه‌و‬ ‫كشانه‌وه‌یه‌ بارودۆخی عێراق ئاڵۆزتر‬ ‫ده‌كات‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬مالیكی زۆر داكۆكی له‌وه‌‬ ‫ده‌ك���ات ك �ه‌ ك���ورد پابه‌ند نابێت به‌‬ ‫ده‌س��ت��ووره‌وه‌‪ ..‬ئێوه‌ وه‌ك��و وه‌زیرێكی‬ ‫كورد له‌ به‌غدا‪ ،‬پابه‌ندنه‌بوونی كورد به‌‬ ‫ده‌ستووره‌وه‌ له‌ چیدا ده‌بینن؟‬ ‫دیندار دۆسكی‪ :‬ده‌س��ت��وور شتی‬ ‫گشتيی تێدایه‌‪ ،‬مادده‌كانی مرونه‌تیان‬ ‫ت��ێ��دای �ه‌‪ ،‬قابیلی ئ����ه‌وه‌ن چه‌ندین‬ ‫تێگه‌یشتنی جیایان بۆ بكرێت‪ .‬له‌به‌رئه‌وه‌‬ ‫ب ‌ه دیدی ئه‌وان مومكینه‌ له‌ كوردستان‬ ‫ته‌جاوه‌زی هه‌ندێك له‌ به‌ند و مادده‌كانی‬ ‫ده‌ستوور كرابێت‪ ،‬یان كاریان پێنه‌كرابێت‪.‬‬ ‫له‌ به‌رانبه‌ریشدا هه‌رێم تێبینيی هه‌یه‌‬ ‫له‌سه‌ر حكومه‌تی فیدراڵی‪ ،‬سه‌باره‌ت به‌‬ ‫جێبه‌جێنه‌كردنی چه‌ندین‬ ‫م��ادده‌ كه‌ به‌رژەوه‌ندیی‬ ‫خ��ه‌ڵ��ك��ان��ی ع���ێ���راق و‬ ‫كوردستانیان تێدایه‌‪ ،‬یان‬ ‫ئ����ه‌وه‌ی ك��ه‌ حكومه‌تی‬ ‫فیدراڵی مامه‌ڵه‌یه‌كی‬ ‫ئینتیقائی و‬

‫الوه‌كی له‌گه‌ڵ ده‌ستووردا ده‌كات‪ .‬به‌اڵم‬ ‫دیسان ئه‌مه‌ش ده‌بێت له‌ رێگای دانوستان‬ ‫و گفتوگۆو ‌ه چاره‌سه‌ر بكرێت‪ ،‬یان نابێت‬ ‫هه‌ركه‌س بۆخۆی ته‌فسیری ده‌ستوور‬ ‫بكات‪ .‬دادگای فیدراڵی خۆی موكه‌لله‌فه‌‬ ‫ته‌فسیری ده‌ستوور بكات‪ ،‬به‌اڵم ئێمه‌‬ ‫تا ئێستا دادگایه‌كی فیدراڵییامن نییه‌‪،‬‬ ‫له‌وێش كێش ‌ه هه‌یه‌‪ ،‬ئێستا ئه‌و خه‌ڵكه‌‬ ‫متامنه‌ی به‌ ق� ‌هزای عێراقی نه‌ماو ‌ه كه‌‬ ‫سه‌ربه‌خۆ بێت‪.‬‬ ‫بێگومان گله‌یی له‌ نێوان هه‌ردووالدا‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌وان ده‌ڵێن حكومه‌تی هه‌رێم‬ ‫ته‌جاوه‌زاتی له‌سه‌ر ده‌س��ت��وور هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ره‌ن��گ�ه‌ ئ���ه‌وه‌ش هه‌بێت‪ ،‬ناتوانرێت‬ ‫ئینكاریش بكرێت‪ ،‬هه‌روه‌ك ناشتوانین‬ ‫بڵێین هه‌موو ده‌عوا و كه‌یسه‌كان ته‌واون‪،‬‬ ‫له‌ به‌رانبه‌ریشدا حكومه‌تی هه‌رێمیش‬ ‫زۆر شتی هه‌یه‌ له‌سه‌ر حكومه‌تی ناوه‌ند‪،‬‬ ‫كه‌ به‌ ده‌ستووره‌و ‌ه په‌یوه‌ست نه‌بوون‬ ‫و مامه‌ڵه‌یه‌كی ئینتیقائییان له‌گه‌ڵیدا‬ ‫كردووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش هه‌ر راسته‌‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬به‌ رای به‌ڕێزتان غیابی تاڵه‌بانی‬ ‫كاریگه‌ریی ده‌بێت له‌سه‌ر مه‌شهه‌دی‬ ‫سیاسی له‌ عێراق ب ‌ه گشتی و واقیعی كورد‬ ‫له‌ ناوه‌ند به‌ تایبه‌ت؟‬ ‫دیندار دۆسكی‪ :‬بێگومان غیابی‬ ‫به‌ڕێز مام جه‌الل له‌م كاته‌ هه‌ستیاره‌دا‬ ‫كاریگه‌ریی خۆی هه‌یه‌‪ ،‬ب ‌ه حوكمی ئه‌وه‌ی‬ ‫سه‌رۆك كۆمار بووه‌ و خۆی هه‌وڵی باشی‬ ‫بۆ لێكنزیككردنه‌وه‌ی الیه‌نه‌كان هه‌بووه‌‪.‬‬ ‫بێگومان كاریگه‌ریی له‌سه‌ر بارودۆخی‬ ‫كوردستان و كۆی عێراق هه‌یه‌‪ ،‬داوای‬ ‫شیفای له‌ خوای گه‌وره‌ بۆ ده‌كه‌ین‪ .‬به‌اڵم‬ ‫پرۆسه‌ی سیاسییش نابێت له‌سه‌ر كه‌سێك‬ ‫بووه‌ستێت‪ ،‬هه‌رچه‌ند ئه‌و كه‌سه‌ش به‌‬ ‫قه‌باره‌ی فه‌خامه‌تی سه‌رۆك كۆمار بێت‪،‬‬ ‫ده‌بێت كه‌سانێك هه‌بن نه‌خشه‌ڕێگا بۆ‬ ‫چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م كێشانه‌ دابنێن‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬ئه‌م كێش ‌ه و ته‌نگژانه‌ی ئێستا‪،‬‬ ‫ئایا كاریگه‌رییان له‌سه‌ر كاری حكومه‌ت و‬ ‫ئه‌دای و ‌هزاره‌ته‌كانی ناوه‌ند داناوه‌؟‬ ‫دیندار دۆسكی‪ :‬بێگومان‪ ،‬ئێستا ئێمه‌‬ ‫وه‌كو حكومه‌ت دوو هه‌فته‌یه‌ دانیشتنامن‬ ‫نه‌كردووه‌‪ ،‬كاریگه‌ریی ده‌روونیشی له‌سه‌ر‬ ‫وه‌زی��ره‌ك��ان هه‌یه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت له‌ رووی‬

‫ده‌روونییه‌وه‌ ره‌غبه‌تیان له‌سه‌ر كاره‌كانیان‬ ‫نامێنێت‪ .‬هه‌موو رۆژێك كشانه‌وه‌ هه‌یه‌‬ ‫و ئه‌و هه‌موو ناجێگیرییه‌ هه‌یه‌‪ ،‬بێگومان‬ ‫ئه‌و ‌ه كاریگه‌ریی له‌سه‌ر ئه‌دای هه‌موو‬ ‫دامه‌زراوه‌كانی ده‌وڵه‌ت هه‌یه‌‪ ،‬نه‌ك به‌‬ ‫ته‌نها حكومه‌ت‪ ،‬كاریگه‌ریی سلبی له‌سه‌ر‬ ‫په‌رله‌مان و كۆی ژیانی سیاسیش هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ب�ه‌ی��ان‪ :‬ئێوه‌ كۆتایی ئ �ه‌م قۆناغ و‬ ‫بارودۆخه‌ قه‌یراناوییه‌ چۆن ده‌بینن؟‬ ‫دیندار دۆسكی‪ :‬من زۆر ره‌شبینیش‬ ‫نیم‪ ،‬چونكه‌ بارودۆخی عێراق ل ‌ه دوای‬ ‫گۆڕینیه‌وه‌ هه‌ر وابووه‌‪ ،‬ئێستا ل ‌ه عێراق‬ ‫ئه‌م هه‌موو الیه‌نه‌ سیاسییه‌ هه‌یه‌‪ ،‬من‬ ‫ناڵێم ئه‌م بارودۆخه‌ شتێكی رسوشتییه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم پێشبینیكراوه‌‪ ،‬هه‌ركه‌س به‌رنامه‌‬ ‫و پالنی خ��ۆی هه‌یه‌‪ ،‬ده‌ستێوه‌ردانی‬ ‫ده‌ره‌ك��ی��ش ه �ه‌ی �ه‌‪ ،‬ده‌س��ت��ێ��وه‌ردان��ی‬ ‫هه‌رێمی و نێوده‌وڵه‌تی هه‌یه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ملمالنێیه‌كی گشتی له‌ ناوچه‌كه‌دا هه‌یه‌‪،‬‬ ‫كه‌ جه‌مسه‌ری ئێرانی و جه‌مسه‌رێكی‬ ‫موقابیلی ئێرانی هه‌یه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها به‌هاری‬ ‫عه‌ره‌بی هه‌یه‌ و خه‌ڵكی داوای ئازادی و‬ ‫دادگه‌ریی ده‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌مانه‌ كاریگه‌رییان‬ ‫نه‌ك له‌سه‌ر بارودۆخی عێراق‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫له‌سه‌ر واڵتانی ده‌وروب�ه‌ر و رۆژهه‌اڵتی‬ ‫ناوه‌ڕاست هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ئێمه‌ ئه‌گه‌ر دیدێكی یه‌كگرتوومان‬ ‫هه‌بێت سه‌باره‌ت به‌ ئاینده‌ی عێراق‪،‬‬ ‫ئه‌وا من گه‌شبین ده‌بم كه‌ هه‌موو ئه‌م‬ ‫شتان ‌ه ته‌جاوه‌ز ده‌كه‌ین‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی‬ ‫جێگه‌ی مه‌ترسییه‌ ئه‌وه‌یه‌‪ ،‬ئێم ‌ه دیدمان‬ ‫بۆ ئاینده‌ی عێراق وه‌كو یه‌ك نییه‌‪ ،‬ئێستا‬ ‫ه �ه‌ر الیه‌نێك ده‌ی �ه‌وێ��ت دی��دی خۆی‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ ئاینده‌ی عێراق فه‌رز بكات‪،‬‬ ‫ئ �ه‌وه‌ كارێكی مه‌ترسیداره‌‪ ،‬ه �ه‌روه‌ك‬ ‫ئه‌وه‌ش مه‌ترسیداره‌ كه‌ عێراق بكه‌وێته‌‬ ‫ن��او ملمالنێیه‌كی هه‌رێمیی دوور له‌‬ ‫به‌رژەوه‌ندییه‌كانی میلله‌تی عێراقه‌وه‌‪.‬‬ ‫ب �ه‌اڵم دواج��ار ه�ه‌ر ده‌بێت ئێمه‌‬ ‫گه‌شبین بین‪ ،‬ئه‌م هێزانه‌ له‌م كێشانه‌‬ ‫ده‌رب��ازی��ان ببێت و وه‌ك��و قۆناغێكی‬ ‫ئینتیقالی مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ بكه‌ن‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫بوونی ئه‌م كێشانه‌دا‪ ،‬ئیراده‌ی ئه‌وه‌یان‬ ‫هه‌بێت عێراقێكی نوێ‌ و دیموكراتی و‬ ‫فره‌الیه‌نی بونیات بنێن‪.‬‬

‫ـ تا ئێستا رێكه‌وتن ل ‌ه نێوان كورد و (عێراقیه‌)دا‬ ‫نیی ‌ه بۆ كشانه‌و‌ه ل ‌ه حكومه‌ت‬ ‫ـ ئه‌م قه‌یران ‌ه كاریگه‌ریی ده‌روونیشی له‌سه‌ر‬ ‫وه‌زیره‌كان هه‌ی ‌ه‬


‫‪7‬‬ ‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫خاوه‌ن نووسینگه‌یه‌ك‪ :‬ك ‌ه مالیكی زه‌وییه‌كه‌ی له‌ هه‌ولێر فرۆشت عه‌ره‌به‌كانیش ده‌یفرۆشنه‌وه‌‬

‫هه‌واڵ یاری ب ‌ه زه‌ویوزار ده‌كات‬

‫له‌وباره‌یه‌و ‌ه ڕێبوار حسێن خاوه‌ن‬ ‫نووسینگه‌ی (سێبه‌ردان) بۆ كڕین و‬ ‫فرۆشتنی زه‌وی له‌ شاری هه‌ولێر وتی‬ ‫«له‌گه‌ڵ ئه‌و كێش ‌ه و بارگرژییه‌ی نێوان‬ ‫هه‌ولێر و به‌غدا نرخی زه‌وی و خانووی‬ ‫تاپۆ و بێ تاپۆ هه‌مووی دابه‌زیووه‌‪،‬‬ ‫جا هه‌ی ‌ه ده‌فته‌رێك‪ ،‬هی واش هه‌یه‌‬ ‫شوێنی زه‌وییه‌كه‌ی بازرگانیی ‌ه دوو‬ ‫ده‌فته‌ر دابه‌زیووه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر شوێنه‌كه‌ی‬ ‫جێگه‌ی نیشته‌جێبوون بێت نزیكه‌ی‬ ‫‪ 50‬وه‌رق ‌ه دابه‌زینی به‌خۆیه‌وه‌ بینیووه‌‪.‬‬ ‫ب��ه‌اڵم ل�� ‌ه ئێستادا دوای هه‌ندێك‬ ‫ه��ێ��ورب��وون��ه‌وه‌ی كێشه‌كان نرخی‬ ‫زه‌وی جێگیره‌‪ ،‬ن ‌ه ل ‌ه دابه‌زینه‌دایه‌‪ ،‬نه‌‬ ‫به‌رزبوونه‌وه‌‪ ،‬وه‌ك سه‌ره‌تای كێشه‌‬ ‫سیاسییه‌كانی نێوان هه‌رێم و ناوه‌ند‬ ‫نییه‌‪ ،‬ك ‌ه ئه‌و كات دابه‌زینی زۆرخێرای‬ ‫به‌خۆیه‌و ‌ه بینی»‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها خاوه‌نی نووسینگه‌ی‬ ‫(سیشار)یش ده‌ڵێت «ئه‌گه‌ر زه‌وی‬ ‫پێشرت ‪ 350‬وه‌رق��ه‌ی كردبای ‌ه ئێستا‬ ‫‪ 250‬ده‌كات‪ ،‬ئه‌و دابه‌زین ‌ه سه‌رجه‌م‬ ‫كوردستانی به‌بێ جیاوازی شاره‌كان‬ ‫گ��رت��ووه‌ت��ه‌وه‌‪ ،‬وه‌زع��ی سیاسی زۆر‬ ‫كاریگه‌ری به‌سه‌ر زه‌ویوزاره‌وه‌ هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و ناسه‌قامگیریی ‌ه وای كردوو ‌ه نرخی‬ ‫زه‌وی زۆر ڕوو ل ‌ه كه‌می بكات»‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت ب��ه‌وه‌ی دروستكردنی‬ ‫ئه‌و یه‌كه‌ نیشته‌جێیان ‌ه هۆكارێك نیی ‌ه بۆ‬ ‫دابه‌زینی نرخی زه‌وی و خانوو؟ ناوبراو‬ ‫ده‌ڵێت «ئه‌و یه‌كه‌ نیشته‌جێبوونانه‌‬ ‫س��ه‌رج��ه‌م��ی ب��ۆ ده‌وڵ��ه‌م��ه‌ن��ده‌ك��ان��ه‌‪،‬‬

‫دوابه‌دوای ئاڵۆزبوونی كێشه‌كانی نێوان هه‌ولێر و به‌غدا نرخی زه‌ویوزار ل ‌ه هه‌رێمی كوردستان نزمترین ئاستی به‌خۆیه‌و‬ ‫بینیوه‌‪ ،‬چاودێرێكی ئابوورییش ڕایده‌گه‌یه‌نێت هه‌ر نا ئارامییه‌كی سیاسی نا ئارامییه‌كی ئابووری به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێت‬ ‫و ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی ك ‌ه خواست له‌سه‌ر خانوو و زه‌وی كه‌مبێته‌وه‌‪ ،‬كڕیار كه‌م و له‌ به‌رانبه‌ردا فرۆشیار زۆر بێت‪.‬‬ ‫په‌یجور‪ :‬ئاكار شیره‌یی ـ هه‌ولێر‬

‫نه‌ك خه‌ڵكی ئاست ناوه‌ند‪ ،‬یان ه��ه‌ژار‪،‬‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان له‌ نێوان خۆیان ده‌كڕن و‬ ‫ده‌فرۆشنه‌وه‌‪ ،‬بۆی ‌ه ئه‌وه‌ هۆكاری ئه‌وه‌نییه‌«‪.‬‬ ‫ڕێبوار حسێنی خ��اوه‌ن نووسینگه‌ی‬ ‫حه‌سارۆكیش ده‌ڵێت «له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫یه‌كان ‌ه ب ‌ه شێوه‌یه‌كی پێشكه‌وتوو نییه‌‬ ‫بۆی ‌ه خه‌ڵك لێی دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫ئ��ه‌وه‌ی ب ‌ه خێرایی دروس��ت ده‌كرێت و‬

‫زوو سه‌ره‌كه‌ی ئاو ‪ ،‬بۆیه‌ خه‌ڵك زۆر پشتی‬ ‫پێ نابه‌ستێت‪ ،‬حه‌ز ده‌كات زه‌وی بكڕێت‬ ‫و خۆی بیكات ‌ه خانوو‪ ،‬ئه‌و شوێنان ‌ه زیاتر‬ ‫ع��ه‌ره‌ب ده‌یكرێت و ڕووی تێدكات‪ ،‬یان‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان كڕیویان ‌ه و دواتر به‌كرێی‬ ‫ده‌ده‌نه‌وه‌«‪.‬‬ ‫ڕووداوه‌سیاسییه‌كان گاریگه‌ری زۆیان‬ ‫به‌سه‌ر دابه‌زین و هه‌ستانی نرخی زه‌وی‬

‫و خانوو هه‌یه‌‪ ،‬وه‌ك خاوه‌ن نووسینگه‌ی‬ ‫سێبه‌ردان ده‌ڵێت «به‌یه‌ك هه‌واڵی سیاسی‬ ‫خۆش بێت‪ ،‬یان ناخۆش‪ ،‬كاریگه‌ری به‌سه‌ر‬ ‫هه‌ستان و دابه‌زینی زه‌وی��ی��ه‌و ‌ه هه‌یه‌‪،‬‬ ‫هه‌ر دانوستانێك ل ‌ه نێوان هه‌رێم و به‌غدا‬ ‫ده‌بێت ‌ه هۆی به‌رزبونه‌وه‌ی زه‌وی و به‌‬ ‫پێچه‌وانه‌شه‌وه‌‪ .‬خه‌ڵك پاره‌كانی خۆی‬ ‫ده‌كێشێته‌و ‌ه ئه‌مه‌ش ده‌بێت ‌ه هۆی ئه‌وه‌ی‬

‫فرۆشیار زۆر بێت و كڕیار كه‌م ب ‌ه تایبه‌ت‬ ‫عه‌ره‌به‌كان‪ ،‬دوای ئه‌وه‌ی نووری مالیكی‬ ‫زه‌وییه‌كه‌ی خۆی ل ‌ه هه‌ولێر فرۆشت له‌‬ ‫ئێستادا عه‌ره‌به‌كانیش ده‌یفرۆشن»‪.‬‬ ‫مامۆستا ئه‌یوب سامقه‌یی مامۆستای‬ ‫زانكۆ و ئابوورییناس سه‌باره‌ت به‌ دابه‌زینی‬ ‫زه‌وی ڕایده‌گه‌یه‌نێت ك ‌ه «هه‌ر نائارامییه‌كی‬ ‫سیاسی نائارامیه‌كی ئابووری به‌دوای خۆی‬

‫دێنێت‪ ،‬ئه‌و تێكچوون و بارگرژییه‌ی‬ ‫نێوان هه‌رێم و ناوه‌ند له‌گه‌ڵ خۆی‬ ‫ئه‌وان ‌ه وایكردوو ‌ه جۆرێك بێمتامنه‌یی‬ ‫دروس��ت بێت‪ ،‬به‌ تایبه‌تی دوای ئه‌و‬ ‫بڕیاره‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان‬ ‫ك��ه‌ نابێت تاپۆ ب��ه‌ن��اوی ع��ه‌ره‌ب��ه‌وه‌‬ ‫بكرێت‪ ،‬جگه‌ له‌و یه‌كه‌ نیشته‌جێیانه‌ی‬ ‫ك�� ‌ه دروس���ت ده‌ك��رێ��ت‪ ،‬ئ���ه‌وه‌ی تر‬ ‫ب��ه‌ن��او ن��اك��رێ��ت چونك ‌ه به‌شێكی‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانی خوار و ناو ‌هڕاستی‬ ‫عێراق خواستیان ل ‌ه ��ه‌ر زه‌وی��وزاری‬ ‫ك��وردس��ت��ان پ��ێ��ك ده‌ه��ێ��ن��ا‪ ،‬ئ���ه‌وان‬ ‫له‌كه‌مبوونه‌وه‌دان ئه‌و كه‌مبوونه‌وه‌یه‌ش‬ ‫وای كردوو ‌ه جۆر ‌ه دڵ ‌هڕاوكێیه‌ك له‌ نێوان‬ ‫ئه‌وانه‌ی ك ‌ه جامبازی ده‌كه‌ن‪ ،‬ك ‌ه خاوه‌ن‬ ‫نووسینگه‌كانی زه‌وی خ��ان��وون‪ ،‬كه‌‬ ‫ئیشیان ته‌نها كڕین و فرۆشتن ‌ه ئه‌وانیش‬ ‫جۆره‌ بێمتامنه‌یی له‌ نێوانیاندا دروست‬ ‫ب��ووه‌‪ ،‬ئ��ه‌و بێمتامنه‌یی ‌ه وای��ك��ردووه‌‬ ‫خواست كه‌مببێته‌وه‌ له‌سه‌ر زه‌وه‌ی و‬ ‫خانووبه‌ره‌‪ ،‬به‌ تایبه‌تی له‌سه‌ر زه‌وی‪،‬‬ ‫چونكه‌ زه‌وی زیاتر بۆ جامبازیكردن‬ ‫و كڕین و فرۆشنت به‌كاردێت‪ ،‬ئه‌و‬ ‫كه‌مبوونه‌وه‌یه‌ش ڕۆژب���ه‌رۆژ به‌دیار‬ ‫ده‌ك��ه‌وی��ت‪ ،‬هه‌وه‌ها خه‌ڵك به‌هۆی‬ ‫نائارامی سیاسی ئ��ه‌و پ��اره‌ی��ه‌ی كه‌‬ ‫هه‌یه‌تی نایه‌وێت سه‌رفی بكات له‌‬ ‫كڕینی زه‌وی و خانوو‪ ،‬له‌وانه‌ی ‌ه بچێت‬ ‫ئه‌و پاره‌یه‌ به‌ زێڕ بدات‪ ،‬چونك ‌ه زێڕ‬ ‫له‌و كاتانه‌دا به‌رز ده‌بێته‌وه‌‪ ،‬یان له‌‬ ‫جۆره‌ نرخێك ڕاده‌وه‌ستێ و وه‌ك زه‌وی‬ ‫نییه‌كه‌«‪.‬‬

‫«لێدان»ی به‌كۆمه‌ڵی خوێندكاران له‌ هه‌ڵكشاندایه‌‬ ‫سامان مه‌ده‌نی‬ ‫دی���ارده‌ی بایكۆتكردنی چوون ‌ه‬ ‫ژووری وان��ه‌خ��وێ��ن��دن��ی زان��ك��ۆ و‬ ‫په‌یانگاكان كه‌ له‌ ناو خوێندكاراندا‬ ‫به‌ «لێدان» ن��ارساوه‌ و به‌تایبه‌تیش‬ ‫به‌ شێوه‌ی به‌كۆمه‌ڵ چه‌ند ساڵێكه‌‬ ‫به‌ خه‌ستی له‌ هه‌رێمی كوردستان‬ ‫په‌ره‌ی سه‌ندووه‌‪ ،‬خوێندكارانی زانكۆ‬ ‫به‌شێكیان به‌ دی��ارده‌ی��ه‌ك��ی خراپی‬ ‫ده‌زانن و پێیان وایه‌ له‌ چاولێكه‌رییه‌وه‌‬ ‫س��ه‌رچ��اوه‌ی گ��رت��ووه‌‪ ،‬به‌شێكی تر‬ ‫پاساوی بۆده‌هێننه‌وه‌ و پێیان وایه‌‬ ‫كه‌شی زانكۆكان و به‌شه‌ ناوخۆییه‌كان‬ ‫وای له‌ خوێندكاران ك��ردووه‌ هه‌ست‬ ‫به‌ ئاسووده‌یی نه‌كه‌ن و له‌ ده‌رفه‌ت‬ ‫بگه‌ڕێن ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ی چه‌ند رۆژێ��ك‬ ‫ده‌وام نه‌كه‌ن‪ .‬ئه‌ندامێكی گرووپێكی‬ ‫خوێندكارانیش ده‌ڵێت رێكخراوه‌‬ ‫حیزبیه‌كان ئه‌و دیارده‌یه‌یان فراوان‬ ‫كردووه‌‪.‬‬ ‫بیالل فارس خوێندكاری كۆلێژی‬ ‫ئه‌ندازیاری زانكۆی سه‌اڵحه‌دیین پێی‬ ‫وایه‌ به‌شێكی به‌رچاوی لێداكانه‌كان‬ ‫ل��ه‌ ده‌وام���ی زان��ك��ۆ پ��ه‌ی��وه‌ن��دی به‌‬ ‫الساییكردنه‌وه‌ هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌و بۆ ڕۆژنامه‌ی‬ ‫به‌یان وتی «له‌ به‌شه‌ ناوخۆییه‌كان‬ ‫ك��ات��ێ��ك خ��وێ��ن��دك��اران ده‌ب��ی��ن��ی��ن‬ ‫هاوڕێكانیان ده‌وامیان ڕاگرتووه‌ ئیرت‬ ‫ته‌شه‌نه‌ ده‌كات و هه‌موو كۆلێژه‌كان‬ ‫ده‌گرێته‌وه‌«‪.‬‬

‫«حیزبه‌كان به‌شێكی گه‌وره‌ن له‌ ته‌شه‌نه‌كردنی ئه‌و دیارده‌یه‌«‬

‫ئه‌و خوێندكاره‌ هه‌روه‌ها وتی‬ ‫« هه‌ندێكجار ك��ه‌ش��ی زان��ك��ۆك��ان‬ ‫هۆكارێكی ترن بۆ ئه‌وه‌ی خوێندكار‬ ‫هه‌وڵدا لێی دووربێت چونكه‌ هه‌ست‬ ‫به‌ ئاسووده‌ی ناكات»‪.‬‬ ‫م���ه‌رسوور سلێامن خوێندكاری‬ ‫كۆلێژی په‌روه‌رده‌ی هه‌مان زانكۆ ئه‌و‬ ‫دیارده‌ به‌باش نازانێت‪ ،‬هاوكات وتی‬ ‫«من له‌ به‌شی ناوخۆییم و به‌هۆی‬ ‫ئ��ه‌وه‌ی هیچ خزمه‌تگوزاری ئه‌وتۆی‬ ‫تێدا نییه‌ خوێندكار هه‌ست به‌ بێزاری‬

‫ده‌ك��ات و پێی خۆشه‌ لێی ده‌رب��از‬ ‫بێت»‪ .‬ناوبراو ئه‌وه‌شی نه‌شارده‌وه‌‬ ‫كه‌ زۆرینه‌ی جاره‌كان خوێندكارانی‬ ‫به‌شه‌ ناوخۆییه‌كان ده‌ستپێشخه‌ری‬ ‫لێدانه‌كان ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ئ��ه‌وی��ن ئه‌حمه‌د خوێندكاری‬ ‫كۆلێژی ئه‌ندازیاری هۆكاری لێدان له‌‬ ‫ده‌وام��ی زانكۆ بۆ ئه‌وه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌‬ ‫به‌ هۆی ئه‌وه‌ی ئامانجی خوێندكاران‬ ‫له‌جێی فێربوون ده‌رچ��وون��ه‌ ئه‌وه‌‬ ‫واده‌ك��ات هه‌وڵبدات له‌ ڕێگای ئه‌و‬

‫لێدانانه‌ كه‌مرتین وانه‌ بخوێنێت‪ ،‬تا ب ‌ه‬ ‫ئاسانی ده‌رچێت‪ ,‬ئه‌وین هه‌روه‌ها وتی‬ ‫«به‌شێكی تر له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ خوێندكاران‬ ‫به‌هۆی ته‌مه‌نیانه‌وه‌ هه‌میشه‌ حه‌زیان‬ ‫له‌ سه‌ركێشی و كاری پێچه‌وانه‌یه‌ و‬ ‫چێژی لێده‌بینن»‪.‬‬ ‫ل��ه‌الی��ه‌ك��ی ت��ر دی����دار حامید‬ ‫كچه‌ خوێندكاری كۆلێژی زانست‬ ‫بۆچوونێكی ج��ی��اوازی هه‌یه‌ و پێی‬ ‫وای��ه‌ به‌هۆی ئ��ه‌وه‌ی لێپێچینه‌وه‌ی‬ ‫توند نییه‌ و مامۆستا و ئیداره‌ی زانكۆ‬

‫لێی ڕاهاتوون له‌گه‌ڵ ئه‌م دیارده‌ی ‌ه‬ ‫و لێپێچینه‌وه‌ نییه‌ خوێندكارانیش‬ ‫ئ��ه‌و ده‌رف��ه‌ت��ه‌ی��ان ق��ۆس��ت��ووه‌ت��ه‌وه‌‪.‬‬ ‫مامۆستایه‌كی زانكۆش قوتابیان به‌‬ ‫كه‌مته‌رخه‌م ده‌زانێت بۆیه‌ ئه‌م دیارده‌‬ ‫به‌رده‌وام زیاتر ده‌بێت‪ ،‬سیروان خدر‬ ‫مامۆستای زانكۆ ل��ه‌وب��اره‌ی��ه‌وه‌ به‌‬ ‫(ب��ه‌ی��ان)ی وت «ده‌ب��ێ خوێندكاران‬ ‫به‌خۆیاندا بچنه‌وه‌‪ ،‬چۆن ئاماده‌ن ئه‌و‬ ‫هه‌موو كاته‌ی خوێندن به‌فیڕۆ بده‌ن‬ ‫له‌كاتێكدا پێویسته‌ خۆیان سووربن‬

‫ل��ه‌س��ه‌ر ده‌وام���ك���ردن‪ ،‬چونكه‌ ئه‌و‬ ‫ده‌وامنه‌كردنه‌ پچڕان دروستده‌كات‬ ‫و واده‌ك��ات وه‌ك پێویست مامۆستا‬ ‫نه‌توانێت وانه‌كه‌ی بگه‌یه‌نێت»‪ .‬ئه‌و‬ ‫مامۆستایه‌ هه‌روه‌ها گوتی پێویسته‌‬ ‫سه‌رۆكایه‌تی زانكۆكان لێپێچینه‌وه‌ی‬ ‫زیاتر بكه‌ن له‌ نه‌چوونه‌ بایكۆتی‬ ‫به‌كۆمه‌ڵی خوێندكاران‪.‬‬ ‫ئه‌ندامی گرووپێكی خوێندكاریش‬ ‫پێی وایه‌ حیزبه‌كان به‌شێكی گه‌وره‌ن‬ ‫ل��ه‌ ته‌شه‌نه‌كردنی ئ��ه‌و دی��ارده‌ی��ه‌‪.‬‬ ‫ك��ازم عه‌زیز ئه‌ندامی گروپی چاوی‬ ‫زانكۆ بۆ به‌یان وتی «به‌هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫حیزبه‌كانی ده‌س��ه‌اڵت چه‌ندین جار‬ ‫به‌ بۆنه‌ و له‌ ترسه‌وه‌ ده‌وام ڕاده‌گرن‬ ‫و لێپێچینه‌وه‌ ناكرێت له‌گه‌ڵیان‪،‬‬ ‫خوێندكارانیش له‌وانه‌وه‌ ترسیان شكاوه‌‬ ‫له‌ لێپێچینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ بكرێت»‪.‬‬ ‫ك���ازم ع��ه‌زی��ز داخ��س��ت��ن��ی زان��ك��ۆی‬ ‫سه‌اڵحه‌دیین له‌ كاتی ڕووداوه‌كانی ‪17‬‬ ‫شوبات به‌ منوونه‌ ده‌هێنێته‌وه‌ كه‌ هیچ‬ ‫لێپێچینه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕێكخراوه‌ نه‌كرا‪،‬‬ ‫ئه‌و ئه‌ندامه‌ی گرووپی چاوی زانكۆ‬ ‫جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كرده‌وه‌ له‌كاتێكدا‬ ‫به‌گوێره‌ی پێوه‌ره‌ جیهانییه‌كان پێویسته‌‬ ‫له‌ هه‌ر وه‌رزێكی خوێندنی زانكۆ ‪150‬‬ ‫رۆژ ده‌وام بكرێت‪ ،‬ب��ه‌اڵم به‌ هۆی‬ ‫لێدانی به‌كۆمه‌ڵی خوێندكارانی زانكۆ‬ ‫و په‌یامنگاكانی هه‌رێم سااڵنه‌ ته‌نها‬ ‫نزیكه‌ی ‪ 100‬رۆژ ده‌وام ده‌كرێت‪.‬‬


‫‪6‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫دوابه‌دوای دانانی سه‌رۆكی ده‌سته‌ی مافی مرۆڤ له‌ هه‌رێمی‬ ‫كوردستان به‌بێ ڕه‌زامه‌ندی ئۆپۆزسیۆن و په‌سندكردنی‬ ‫ژمێره‌ی كۆتایی بودجه‌ی ساڵی ‪ 2011‬گرژییه‌كانی‬ ‫فراكسیۆنه‌كانی زۆرین ‌ه و ئۆپۆزسیۆن له‌ په‌رله‌مان زیادی‬ ‫كرده‌وه‌‪ ،‬ك ‌ه پێشتر چه‌ند كۆبونه‌وه‌یه‌ك ل ‌ه نێوان سه‌رۆكی‬ ‫فراكسیۆنه‌كانی ئۆپۆزسیۆن و كوردستانی ب ‌ه مه‌ستی‬ ‫نزیكبوونه‌وه‌ ئه‌نجامدران‪ ،‬جێگری سه‌رۆكی فراكسیۆنی‬ ‫كوردستانیش ڕایده‌گه‌یه‌نێت هه‌وڵه‌كانی نزیك بوونه‌و ‌ه‬ ‫به‌رده‌وامه‌ و سه‌رۆكی فراكسیۆنی یه‌كگرتووش پێی وای ‌ه‬ ‫فراكسیۆنی زۆرین ‌ه سووره‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی هه‌موو یاساكان ب ‌ه‬ ‫خواستی خۆی په‌سه‌ند بكات‪.‬‬

‫جێگری سه‌رۆكی فراكسیۆنی كوردستانی‪:‬‬

‫یاسای جگه‌ره‌كێشانیش ڕە‌هه‌ندی نیشتمانی هه‌یه‌‬ ‫په‌یجور‪ :‬فه‌رمان ڕه‌شاد‬

‫ل �ه‌وب��اره‌ی �ه‌و ‌ه عومه‌ر نوره‌دینی‬ ‫جێگری سه‌رۆكی فراكسیۆنی كوردستانی‬ ‫به‌ (ب �ه‌ی��ان)ی ڕاگه‌یاند «ل�ه‌ هه‌موو‬ ‫په‌رله‌مانه‌كانی دنیا شتیكی ئاساییه‌‬ ‫فراكسیۆنه‌كانی په‌رله‌مان له‌گه‌ڵ یه‌كرت‬ ‫داده‌نیشن‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌باره‌ی یاسایه‌ك‬ ‫گه‌یشتنه‌ ڕێككه‌وتن ئ �ه‌وا ته‌وافوق‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌گه‌ریش نا له‌ هۆڵی په‌رله‌مان‬ ‫به‌ كه‌مینه‌ و زۆرینه‌ یه‌كالی ده‌كه‌نه‌وه‌«‪.‬‬ ‫ن��اوب��راو ل � ‌ه ب���اره‌ی نزیكبوونه‌وه‌ی‬ ‫فراكسیۆنه‌كانی ئۆپۆزسیۆن و زۆرینه‌‬

‫له‌ ئێستادا وتی «ئه‌گه‌رچی ده‌گوترێ‬ ‫ب�ه‌ه��ۆی ئ �ه‌و موناقه‌ش ‌ه گه‌رمانه‌ی‬ ‫ه �ه‌ف��ت �ه‌ی ڕاب������وردووی پ �ه‌رل �ه‌م��ان‬ ‫دووركه‌وتنه‌وه‌ دروس��ت ب��ووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ڕاس��ت نییه‌ ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئۆپۆزسیۆن‬ ‫له‌ چه‌ند ڕۆژی ڕابوردوو كۆبوینه‌وه‌ و‬ ‫بڕیارمانداوه‌ گفتوگۆ له‌باره‌ی كۆمه‌ڵێك‬ ‫یاسا بكه‌ین له‌ نێویاندا كۆمسیۆنی‬ ‫ب��ااڵی سه‌ربه‌خۆی هه‌ڵبژاردنه‌كان تا‬ ‫بگه‌ینه‌ ڕێككه‌وتنی هاوبه‌ش»‪ .‬له‌باره‌ی‬ ‫گه‌ڕانه‌وه‌ی ده‌ستوور و هه‌ندێ یاسای‬ ‫تر كه‌ پێشرت په‌رله‌مانی په‌سه‌ندی‬ ‫ك���ردووه‌‪ ،‬ن��اوب �راو ڕایگه‌یاند «ئێمه‌‬ ‫ڕه‌زامه‌ندییامن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌رنه‌بڕیوه‌‬ ‫ك�ه‌ ئ �ه‌و یاسایانه‌ی پێشرت په‌سه‌ند‬

‫ك�راون بگه‌ڕێنه‌وه‌ به‌ڵكو قسه‌مان بۆ‬ ‫له‌مه‌ودوایه‌«‪.‬‬ ‫عومه‌ر عه‌بدولعه‌زیز سه‌رۆكی‬ ‫فراكسیۆنی ی�ه‌ك��گ��رت��ووی ئیسالمی‬ ‫ڕایده‌گه‌یه‌نێت ئۆپۆزسیۆن هه‌وڵی داوه‌‬ ‫بگاته‌ ڕێككه‌وتن بۆ ته‌وافوق له‌سه‌ر‬ ‫كۆمه‌ڵێك یاسا كه‌ پێویست ده‌ك��ات‬ ‫ڕه‌زامه‌ندی هه‌موو الیه‌كی له‌سه‌ر بێت‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم س���ه‌ره‌ڕای ئ��ه‌وه‌ی هه‌ندێ جار‬ ‫به‌ڵێنیش ده‌ده‌ن‪ ،‬به‌اڵم دواجار زۆرینه‌ به‌‬ ‫خواستی خۆی یاساكان په‌سه‌ند ده‌كات»‪.‬‬ ‫عه‌بدوڵاڵ مه‌ال نووری په‌رله‌مانتاری‬ ‫فراكسیۆنی گۆڕان ده‌ڵێت «عه‌قاڵیه‌تی‬ ‫زۆرینه‌ ت��ه‌واو باڵی كێشاوه‌ به‌ سه‌ر‬ ‫په‌رله‌مان و ڕێز له‌ سه‌رنج و خواسته‌كانی‬

‫ئۆپۆزسیۆنش ناگرن»‪ .‬ناوبراو له‌باره‌ی‬ ‫خواستی بایكۆتی په‌رله‌مان كه‌ له‌ دوای‬ ‫په‌سه‌ندكردنی ژمێره‌ی كۆتایی ساڵی‬ ‫‪ 2011‬و دانانی سه‌رۆكی ده‌سته‌ی مافی‬ ‫م��رۆڤ هاته‌ ئ��اراوه‌ له‌الیه‌ن به‌شێك‬ ‫ل�ه‌ ج��ه‌م��اوه‌ری ئۆپۆزسیۆنه‌وه‌ وتی‬ ‫«ئێمه‌ پێشرت چه‌ند جارێك بایكۆتی‬ ‫دانیشتنی په‌رله‌مامنان ك��ردووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫سوودی نه‌بووه‌‪ ،‬زۆرینه‌ هه‌ر یاساكانی‬ ‫به‌ خواستی خۆی تێپه‌ڕاندووه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ئه‌گه‌رچی من پێم وای �ه��� پێویستیامن‬ ‫به‌وه‌ هه‌یه‌ هه‌ڵوێستی توند وه‌رگرین‪،‬‬ ‫به‌اڵم هه‌ڵوێسته‌كه‌ ئه‌گه‌ر نه‌بێته‌ هۆی‬ ‫هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی په‌ڕله‌مان به‌هێز نابێت»‪.‬‬ ‫سه‌رۆكی فراكسیۆنی یه‌كگرتووی‬

‫ئیسالمی له‌وباره‌یه‌وه‌ وتی «ئۆپۆزسیۆن‬ ‫له‌ په‌رله‌مان ئه‌ركی پیشه‌یی خۆی‬ ‫جێبه‌جێ ده‌كات‪ ،‬جێهێشتنی په‌رله‌مان‬ ‫چاره‌سه‌ر نییه‌‪ ،‬ئێمه‌ كه‌ په‌رله‌مامنان‬ ‫قبوڵكردووه‌ ده‌بێ بڕوامان به‌ كه‌مینه‌‬ ‫و زۆرینه‌كه‌شی هه‌بێت»‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫عومه‌ر عه‌بدولعه‌زیز ڕایگه‌یاند «ده‌بێ‬ ‫خه‌ڵك له‌سه‌ر ئ��ه‌وه‌ قسه‌ی هه‌بێت‬ ‫ك ‌ه جارێكی تر كێ ده‌كاته‌ زۆرینه‌ی‬ ‫پ �ه‌ڕل �ه‌م��ان‪ ،‬ئ���ه‌وان ب�ه‌رپ��رس��ی��ارن كه‌‬ ‫زۆرین ‌ه یاساكان به‌ ئ���اره‌زووی خۆی‬ ‫تێده‌په‌ڕێنێت»‪.‬‬ ‫هاوكات عه‌بدوڵاڵ مه‌ال نووری پێی‬ ‫وایه‌ ده‌بێت خه‌ڵك بۆ هه‌ڵبژاردنی ئایینده‌‬ ‫بڕیار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بدات هاوكێشه‌كانی‬

‫نێو په‌ڕله‌مان به‌ چ شێوه‌یه‌ك بێت‪ ،‬بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی الیه‌نێك نه‌توانێ خواستی خۆی‬ ‫به‌سه‌ر خواستی گشتی بسه‌پێنێت‪.‬‬ ‫ل�ه‌الی خۆیه‌وه‌ جێگری سه‌رۆكی‬ ‫فراكسیۆنی ك��وردس��ت��ان��ی ل �ه‌ب��اره‌ی‬ ‫ڕه‌خنه‌كانی ئۆپوزسیۆن له‌باره‌ی ئه‌و‬ ‫یاسایانه‌ی ڕه‌هه‌ندی نیشتامنییان هه‌یه‌‬ ‫وتی «ئه‌گه‌ر به‌ ڕه‌هه‌ندی نیشتامنی‬ ‫بێت یاسای جگه‌ره‌كێشانیش ڕه‌هه‌ندی‬ ‫نیشتامنی هه‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌ ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه‌‬ ‫هه‌ڵه‌یه‌‪ ،‬به‌ڵكو كۆمه‌ڵێك یاسا هه‌یه‌‬ ‫كه‌ خیالفی سیاسییان له‌سه‌ره‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫له‌گه‌ڵ ئۆپۆزسیۆن نه‌گه‌ینه‌ ته‌وافوق‬ ‫ئه‌وا زۆرینه‌ و كه‌مینه‌ی هۆڵی په‌ڕله‌مان‬ ‫یه‌كالی ده‌كاته‌وه‌«‪.‬‬

‫ده‌رچوان داوای زیادكردنی بیمه‌ی بێكاری ده‌كه‌ن‬ ‫خوێندكارێك‪ :‬به‌وشێوه‌یه‌ی ئێستا ته‌نیا بۆ خه‌ڵه‌تاندنی ده‌رچوانه‌ و سوودی نییه‌‬

‫به‌یان ـ هه‌ولێر‬ ‫ب��ه‌رپ��رس��ێ��ك��ی وه‌زاره‌ت������ی‬ ‫ك����اروك����اروب����اری ك��ۆم��ه‌اڵی��ه‌ت��ی‬ ‫ڕایده‌گه‌یه‌نێت به‌هۆی ده‌رنه‌چوونی‬ ‫رێنامیی نوێوه‌ پێدانی بیمه‌ی بێكاری‬ ‫ب �ه‌ده‌رچ��وان ده‌ستی پێنه‌كردووه‌‪،‬‬ ‫ده‌رچوانی زانكۆ و په‌یامنگاكانیش‬ ‫ناڕازین له‌ شێواز و بڕی بیمه‌كه‌‪.‬‬ ‫وه‌زاره‌ت������ی ك���اروك���اروب���اری‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی تاكو ئێستا بیمه‌ی بێكاری‬ ‫ب�ه‌س�ه‌ر ده‌رچ��وان��ی ساڵی ‪ 2011‬ـ‬ ‫‪2012‬ی دانه‌مه‌زراو دابه‌ش نه‌كردووه‌‪،‬‬ ‫واده‌یه‌كیش دیاریی نه‌كراوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫ف��ۆرم داب �ه‌ش بكرێت‪ ،‬له‌وباره‌یه‌وه‌‬ ‫عه‌باس ئه‌كره‌م وته‌بێژی وه‌زاره‌ت��ی‬ ‫كاروكاروباری كۆمه‌اڵیه‌تی به‌ (به‌یان)‬ ‫ی ڕاگه‌یاند «تاكو ئێستا وه‌زاره‌ت��ی‬ ‫ك��ار و وه‌زاره‌ت���ی دارای���ی ڕێنامیی‬ ‫پێویستیان ده‌رن �ه‌ك��ردووه‌ له‌ باره‌ی‬ ‫پێدانی بیمه‌ی بێكاری‪ ،‬تاكو ڕێنامییش‬ ‫ده‌رن�ه‌چ��ێ��ت ئێمه‌ ناتوانین بیمه‌‬ ‫دابه‌ش بكه‌ین»‪ .‬جێی باسه‌ له‌ پێشرت‬ ‫وه‌زاره‌تی كاروكاروباری كۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫بۆ ماوه‌ی شه‌ش مانگ بیمه‌یه‌كی ‪150‬‬

‫هه‌زاری به‌ ده‌رچوانی زانكۆ و په‌یامنگاكان‬ ‫داوه‌‪ ،‬له‌ ب��اره‌ی ئه‌گه‌ری گۆڕانی بڕ و‬ ‫شێوازی بیمه‌كه‌ عه‌باس ئه‌كره‌م وتی «تا‬ ‫ئێستا هیچ بڕیارێك نییه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بڵێن‬ ‫ده‌ستكاری ئه‌و شێوازه‌ی ئێستا ده‌كرێت‪،‬‬ ‫به‌ ده‌رچوونی ڕێنامییه‌كه‌ش زیاتر ڕوون‬ ‫ده‌بێته‌وه‌ كه‌ بۆ ئه‌مساڵ چۆن ده‌بێت»‪.‬‬ ‫پێدانی بیمه‌ی بێكاری له‌الیه‌ن ئه‌و‬ ‫كه‌سانه‌ی پێشرت وه‌ریان گرتووه‌ دووچاری‬ ‫ڕه‌خنه‌ بوونه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌وپێیه‌ی ئه‌و بڕه‌‬ ‫پاره‌یه‌ كه‌مه‌ و ته‌نیا شه‌ش مانگیش هه‌ر‬ ‫ده‌رچووێك شموولی ده‌كات وه‌ریبگرێت‪.‬‬ ‫(ش��ی�لان) ك �ه‌ ده‌رچ����ووی كۆلێژی‬ ‫ش �ه‌ری��ع �ه‌ی �ه‌ پێشرت ب��ی��م�ه‌ی بێكاری‬ ‫وه‌رگرتووه‌‪ ،‬به‌ (به‌یان)ی ڕاگه‌یاند ئه‌و‬ ‫بڕه‌ پاره‌یه‌ به‌ ناوی بیمه‌ی بێكاری به‌‬ ‫ئێمه‌درا س��وودی ئه‌وتۆمان لێ نه‌بینی‪،‬‬ ‫چونكه‌ له‌الیه‌ك بڕه‌كه‌ی كه‌م و له‌الیه‌كی‬ ‫تریش ته‌نها شه‌ش مانگ بوو»‪ .‬زانا زرار‬ ‫كه‌ یه‌كێكی دیكه‌یه‌ له‌ ده‌رچوانی زانكۆ و‬ ‫ساڵی پار له‌ بیمه‌ی بێكاری سوودمه‌ندوو‬ ‫بووه‌ وتی «پێویسته‌ حكومه‌ت گۆڕانكاری‬ ‫بكات ل �ه‌و بیمه‌یه‌ و زی��ات��ری بكات‪،‬‬ ‫ته‌نیا بۆ شه‌ش مانگیش نه‌بێت‪ ،‬پێشم‬ ‫وایه‌ ئه‌گه‌ر به‌وشێوه‌یه‌ مبێنێته‌وه‌ ته‌نها‬

‫هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنی ده‌رچوانه‌ و سوودی‬ ‫نییه‌«‪.‬‬ ‫جێی ب��اس �ه‌ ب �ه‌ه��ۆی ئ��ه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌مساڵ ‪ 17‬هه‌زار كه‌س ده‌مه‌زرێندرا‪،‬‬ ‫چ��اوه‌ڕێ ده‌ك��رێ ڕێژه‌یه‌كی زۆری‬ ‫ده‌رچ��وان��ی زان��ك��ۆ و په‌یامنگاكان‬ ‫فۆرمی وه‌رگرتنی بیمه‌ی بێكاری پڕ‬ ‫بكه‌نه‌وه‌‪ .‬ده‌رچوانیش ئاماژه‌ بۆ‬ ‫ئ �ه‌وه‌ ده‌ك �ه‌ن پێویسته‌ گۆڕانكاری‬ ‫ل �ه‌ پ��ێ��دان��ی بیمه‌ بكرێت و دوا‬ ‫نه‌خرێت‪ .‬زه‌ینه‌ب ئه‌بووبه‌كر كه‌‬ ‫له‌ پڕۆسه‌ی دامه‌زراندنی ئه‌مساڵ‬ ‫فۆرمی بۆ مامۆستایی پڕكردبووه‌وه‌‬ ‫و ناوی نه‌گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌ رۆژنامه‌ی‬ ‫(ب �ه‌ی��ان)ی ڕاگه‌یاند «‪ 150‬ه �ه‌زار‬ ‫دینار هیچ سوودێكی ئه‌وتۆ به‌ ئێمه‌‬ ‫ناگه‌یه‌نێت‪ ،‬له‌كاتێكدا چ��اوه‌ڕێ‬ ‫بووین دامبه‌زرێین»‪ .‬ئه‌و ده‌رچووه‌‬ ‫داواده‌ك��ات حكومه‌ت به‌و بڕیاره‌دا‬ ‫بچێته‌وه‌ و به‌ شێوه‌یه‌ك بێت كه‌‬ ‫بگونجێت له‌گه‌ڵ پێویستی ده‌رچووان‪.‬‬ ‫به‌گوێره‌ی زانیاری به‌یان بڕیاره‌‬ ‫دواب��ه‌دوای په‌سه‌ندكردنی بودجه‌ی‬ ‫‪ 2013‬ڕێنامیی ن��وێ ده‌رچ��ێ��ت بۆ‬ ‫پێدانی بیمه‌ی بێكاری به‌ده‌رچوان‪.‬‬


‫‪9‬‬ ‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫سەرى لووتى پشیلە و شتى تریش‪..‬‬ ‫سەریاس محەمەد‬

‫ـ پشیله‌ وه‌ختێ ده‌چێت ‌ه‬ ‫ن���او ك��ۆم��ه‌ڵ��ه‌ ك��ه‌س��ێ��ك��ه‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌موویان ته‌ماشای ده‌كه‌ن و‬ ‫ده‌ستی بۆ راده‌دێرن و گرنگیی‬

‫پێده‌ده‌ن‪ ،‬كه‌چی ئه‌و زیاتر له‌وه‌یان‬ ‫نزیك ده‌بێته‌وه‌ كه‌ گوێی پێ نادات‪،‬‬ ‫ئ��ه‌وه‌ش له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ست‬ ‫ده‌ك��ات ئه‌وه‌یان لێی ده‌ترسێت و‬ ‫واتێده‌گات كه‌ ئازاری نادات و الی‬ ‫ئه‌وه‌یان ئه‌مین ده‌بێت‪.‬‬ ‫ـ سه‌ری لووتی پشیله‌ به ‌وێنه‌ی‬ ‫سه‌ری په‌نجه‌كانی مرۆڤ‪ ،‬هه‌ریه‌كه‌‬ ‫و خاوه‌نی نه‌خشێكی تایبه‌ته‌ و هیچ‬

‫دوو پشیله‌یه‌ك له‌یه‌ك ناچن‪.‬‬ ‫ـ هه‌ریه‌ك له‌ئێمه‌ سه‌دانجار‬ ‫پشیله‌ به‌ به‌رده‌میدا رۆیشتووه‪‌،‬‬ ‫به‌اڵم ره‌نگه‌ تێبینییه‌كی سه‌یر هه‌یه‌‬ ‫نه‌مان كردبێت‪ ،‬ئه‌ویش‪ :‬له‌كاتی‬ ‫ڕۆشتندا سه‌ره‌تا هه‌ردوو په‌لی الی‬ ‫راستی ده‌جوڵێێنێت ئینجا ده‌چێته‌‬ ‫الی چ��ه‌پ‪ ،‬یانی ده‌س��ت��ی ڕاستی‬ ‫ده‌جوڵێنێت پاشان قاچی ڕاستی‪،‬‬

‫دواتر ده‌ستی چه‌پی و قاچی چه‌پی‪،‬‬ ‫پێچه‌وانه‌ی ئاژە‌ڵه‌کانی تر‪ ،‬ئه‌وان‬ ‫ده‌ستی راست له‌گه‌ڵ قاچی چه‌پ و‬ ‫به‌ پێچه‌وانه‌وه‪ ‌،‬به‌و شێوه‌یه‌ ده‌ڕۆن‪.‬‬ ‫له‌ دونیای ئاژە‌ڵه‌كاندا ته‌نیا حوشرت و‬ ‫زه‌راف��ە به‌شێوه‌ی پشیله‌‬ ‫رێده‌كه‌ن‪.‬‬

‫ـ له‌ ‪ 30%‬ی ته‌مه‌نی خۆی ل ‌ه‬ ‫پاككردنه‌وه‌ی خۆی و شوێنه‌كه‌یدا‬ ‫به‌سه‌ر ده‌بات‪.‬‬ ‫ـ ل��ه‌ گ��وێ��ی پشیله‌دا ‪30‬‬ ‫ماسولكه‌ هه‌یه‌‪ ،‬ب��ه‌و هۆیه‌وه‌‬ ‫ده‌توانێت گوێكانی ‪ 180‬پله‌‬ ‫بسوڕێنێت‪.‬‬

‫ب‬

‫جولی له‌پێش كامێراوه بۆ پشت‬ ‫كامێرا‬ ‫و‪ .‬مەتین‬ ‫ئه‌نجیلیا جولی دووبار ‌ه ده‌ستی دایه‌و ‌ه كاركردن‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌مجار ‌ه ده‌بێت ‌ه ده‌رهێنه‌ر و ده‌چێت ‌ه پشت‬ ‫كامێرا و هونه‌رمنایی ده‌كات‪ ،‬ئه‌م ئه‌كته‌ر ‌ه ك ‌ه چه‌ندین‬ ‫جار پاڵێوراو بوو ‌ه بۆ خه‌اڵتی ئۆسكار و جارێكیش‬ ‫به‌ده‌ستی هێناوه‌‪ ،‬ساڵی پار بۆ یه‌كه‌مجار ده‌رهێنه‌ری‬ ‫فیلمێكی ل ‌ه ئه‌ستۆ گرت‪ ،‬ك ‌ه ناوی (سه‌رزه‌ویی خوێن‬ ‫و هه‌نگوین) بوو‪.‬‬ ‫بڕیار ‌ه ئه‌مجار ‌ه جولی بۆ سۆراخی فیلمنامه‌یه‌كی‬ ‫ئیقتباسی بڕوات ك ‌ه ل ‌ه الیه‌ن (الرا هیلنربد) نوورساوه‌‪،‬‬ ‫چیرۆكه‌كه‌شی تایبه‌ت ‌ه ب ‌ه جه‌نگی جیهانیی دووه‌م‪.‬‬ ‫ئه‌م خامن ‌ه هونه‌رمه‌ند ‌ه هێشتا ناوی فیلمه‌كه‌ی‬ ‫هه‌ڵنه‌بژاردووه‌‪ ،‬فیلمه‌نام ‌ه سه‌ره‌تاییه‌كه‌ی له‌الیه‌ن‬ ‫ویلیام نیكسۆنه‌و ‌ه ن��وورساو ‌ه ك ‌ه چه‌ندین كاری‬ ‫به‌ناوبانگی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫له‌الیه‌كی تره‌وه‌‪ ،‬یه‌كێكی تر ل ‌ه گرنگییه‌كانی‬ ‫ئه‌م فیلم ‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه ك ‌ه ئه‌و ستۆدیۆی ئاماده‌كاری بۆ‬ ‫ده‌كات ناوی (یونیورسال پیكچه‌رز)ە‌‪ ،‬ك ‌ه یه‌كێكه‌‬ ‫ل ‌ه سێ ستۆدیۆ گه‌ور ‌ه به‌رهه‌مهێنه‌ره‌كه‌ی فیلم له‌‬ ‫جیهاندا‪.‬‬

‫گرانترین ته‌اڵقی مێژوویی ئیتالیا‬

‫دڕەندەتر لە کەمتیار‪!..‬‬ ‫ب�ڵ�اوب���وون���ه‌وه‌ی ئ���ه‌و گ��رت�� ‌ه‬ ‫ڤیدیۆییه‌ی له‌ شاری كۆیه‌‪ ،‬منداڵێكی‬ ‫س��اوا ل��ه‌ الی��ه‌ن كه‌سوكاره‌كه‌یه‌وه‌‬ ‫ئ���ازاردراوه‌‪ ،‬زۆر دڵته‌زێن ب��وو‪ ،‬ئه‌و‬ ‫دی��م��ه‌ن��ه‌ ب��ه‌ ن��ووس��ی��ن گ��وزراش��ت��ی‬ ‫لێناكرێت‪ ،‬قه‌ڵه‌می كۆڵ كردووه‌‪ .‬ئاخر‬ ‫مندڵێك چ تاوانێىك هه‌یه‌ کەوا به‌و‬ ‫دڕە‌نده‌ییه‌ جه‌سته‌ی هه‌موو بریندار‬ ‫كراوه‌؟‬

‫له‌ناو ئاژە‌اڵندا كه‌متیار دڕنده‌ترینه‌‪،‬‬ ‫چونكه‌ ك��ه‌ نێچیره‌كه‌ی گ��رت هه‌ر‬ ‫به‌ زیندوویی له‌توپه‌تی ده‌ك���ات‪ ،‬به‌‬ ‫پ��ێ��چ��ه‌وان��ه‌ی شێر و پڵنگه‌وه‌ ك��ه‌ تا‬ ‫نه‌یخنكێنن نایخۆن‪.‬‬ ‫ك ‌ه م��رۆڤ ن��اوه‌ڕۆك��ی خاڵی بوو‬ ‫له‌ هه‌ستی مرۆڤایه‌تی‪ ،‬ئیدی جگه‌ له‌‬ ‫ئاژە‌ڵێكی دوو پێ زیاتر‪ ،‬ده‌بێت چی‬ ‫بێت؟!‬

‫و‪ .‬نوها‬ ‫جیابوونه‌وه‌كه‌ی (بیرلسكۆنی و‬ ‫الریو)ی هاوسه‌ری بوو به‌گرانرتیت‬ ‫ت��ه‌اڵق له‌ مێژووی ئیتالیادا‪ ،‬دوای‬ ‫ئه‌وه‌ی بیرلسكۆنی ڕازی بوو به‌ پێدانی‬ ‫بڕی ‪ 100‬هه‌زار یۆر‌و به‌ هاوسه‌ره‌كه‌ی‬ ‫به‌رانبه‌ر جیابوونه‌وەکە‌‪،‬‬ ‫الری��و‪ ،‬ئه‌كته‌ری شانۆ‪ ،‬سینه‌ما‬

‫و ته‌له‌فزیۆن‪ ،‬نزیكه‌ی ‪ 22‬ساڵ له‌گه‌ڵ‬ ‫سلڤیۆ برلسكۆنیی س��ه‌رۆك وه‌زیرانی‬ ‫پێشووی ئیتالیا هاوسه‌ربوو‪ ،‬به‌اڵم له‌‬ ‫ئه‌نجامی ئه‌و ریسواییه‌ ئه‌خالقییه‌ی‬ ‫برلسكۆنی (په‌یوه‌ندیی سێكســـی‬ ‫له‌گه‌ڵ كچێكی ‪ 17‬ساڵه‌) داوای ته‌اڵقی‬ ‫كرد‪.‬‬

‫ئه‌رێ تۆش ڕاڕای ل ‌ه پێاڵوكڕیندا‪..‬؟!‬ ‫جهانگیر ئه‌حمه‌د‬

‫هه‌موومان تووشی دڵەڕاوكێ‬ ‫بووین له‌ كاتی كڕینی پێاڵودا‪ ،‬چی‬ ‫بكه‌ین تا هه‌ندێك له‌و دڵه‌ڕاوكێیه‌‬ ‫كه‌مبكه‌ینه‌وه‌ له‌ كاتێكدا هه‌ندێك‬ ‫ل��ه‌ ج��ۆره‌ك��ان��ی پ��ێ�ڵاو زی��ان��ی‬ ‫ته‌ندروستیشیان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ـ پسپۆڕانی(پزیشكی پێ‌) ئه‌و‬ ‫جۆره‌ پێاڵوانه‌ به‌خراپ ده‌زانن كه‌‬

‫وێنە‬ ‫جیهانییەکان‬ ‫شه‌تاو پێنجوێنی‬

‫ته‌نك و سوكن و فه‌تحه‌یان تیای ‌ه‬ ‫و په‌نجه‌ی گ��ه‌وره‌ی قاچی پێدا‬ ‫ده‌كرێت كه‌ پێیان دوده‌ووترێت‬ ‫بۆق(الضفدعة‌) كه‌ ده‌بێت‬ ‫ب��ۆ م��اوه‌ی��ه‌ك��ی ك��ه‌م وه‌ك‬ ‫پ����ی����اس����ه‌ك����ردن‬ ‫ل���ه‌ن���او ب��اخ��دا‬ ‫به‌كاربهێرنێن‪.‬‬ ‫ـ زی��اده‌‬ ‫ڕۆی��������ی‬

‫ك��ردن له‌ له‌ پێكردنی پێاڵوی‬ ‫ته‌سك و پاژنه‌ به‌رزدا مه‌ترسیداره‌‬ ‫و ده‌بێته‌ هۆی كێشه‌ و گرفت‬ ‫بۆ په‌نجه‌كان‪ ،‬پێویسته‌ به‌رزیی‬ ‫پ���اژن���ه‌ی پ��ێ�ڵاو ل�����ه‌(‪)3,5‬‬ ‫سا نتیمه ‌تر‬ ‫تێپه‌ڕنه‌كات‪.‬‬ ‫ـ‬ ‫له‌به‌رچاوگرتنی پێاڵوی‬ ‫گونجاو و باش نه‌ك هه‌ڵبژاردنی‬ ‫تازه‌ترین مۆدێل‪ ،‬چونك ‌ه زۆرێك‬

‫له‌و پێاڵوه‌ تازان ‌ه به‌شێوه‌یه‌ك‬ ‫دیزاین كراون ناتوانرێت ڕۆژانه‌‬ ‫به‌به‌رده‌وامی به‌كاربهێرنێن‪.‬‬ ‫ـ ده‌بێت له‌باری پانی و درێژی‬ ‫ب ‌ه ئه‌ندازه‌ی یه‌ك سانتیمه‌تر له‌‬ ‫پێ‌ گه‌وره‌تر بن ‪.‬‬ ‫ـ پێویست ‌ه له‌مادده‌یه‌كی‬ ‫ب����اش و ك��وال��ێ��ت��ی��ی ب���ه‌رز‬ ‫دروستكرابن و ڕە‌چاوی هه‌موو‬ ‫پێوه‌ر و پێودانگێك كرابێت له‌‬ ‫دروستكردنیدا‪.‬‬

‫رووخانی په‌یكه‌ری سه‌دام حسێن‬ ‫ل ‌ه ساڵی ‪2003‬‬ ‫سوپای واڵته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا به‌ باڵوكردنه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫وێنه‌یه‌ له‌ سه‌رانسه‌ری عێراق و جیهان‪ ،‬ویستی بڵێ‪ :‬كۆتایی به‌‬ ‫سه‌دام حسێن و كوشت و بڕ هات‪ .‬له‌و رۆژە‌وه‌ تا ئێستا چه‌ندین ساڵ‬ ‫ده‌گوزه‌رێ و خه‌ڵكی زۆر له‌ شاره‌كانی عێراق هێشتا ده‌بنه‌ قوربانی‬ ‫تیرۆر و نا ئه‌منی له‌ عێراقی نوێدا‪.‬‬


‫‪8‬‬

‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫هه‌فته‌ی پێشوو نۆ داوه‌ر سزا دراون‬

‫به‌هۆی الوازیی ئاستیانه‌وه‪ ‌،‬داوه‌رانی خولی‬ ‫كوردستان رووبه‌ڕووی ره‌خن ‌ه ده‌بنه‌وه‌‬ ‫ئه‌رده‌الن موحه‌ممه‌د‬ ‫س������ه‌ره‌ڕای ك����ردن����ه‌وه‌ی خ��ول��ی‬ ‫به‌هێزكردنی ئاستی ناوبژیوانان له‌ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫واڵت ‌و به‌هێزكردنیان بۆ به‌ڕێوه‌بردىن‬ ‫یاریه‌كانی خوله‌كانی كوردستان‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫پێش ته‌واوبوونی یارییه‌كانی قۆناغی‬ ‫یه‌كه‌می خوله‌كان‪ ،‬یه‌كێتی ناوه‌ندی تۆپی‬ ‫پێی كوردستان ناوبژیوانانی خوله‌كان‬ ‫ڕووب���ه‌ڕووی ڕە‌خنه‌‌و گله‌ییه‌كی زۆری‬ ‫راه��ێ��ن�ه‌ر‌ و س�ه‌رپ�ه‌رش��ت��ی��اری یانه‌كان‬ ‫بونه‌ته‌وه‌‪ ،‬چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك له‌ مه‌وبه‌ر‬ ‫راهێنه‌ری یانه‌ی خانه‌قین له‌ خولی پله‌‬ ‫یه‌كدا به‌ توندی هێرشی كرده‌ سه‌ر داوه‌ری‬ ‫یارییه‌كه‌یان به‌رامبه‌ر یانه‌یه‌كی شاری‬ ‫هه‌ولێر و به‌ پشتیوانی كردنی ته‌واوی‬ ‫ئه‌و یانه‌یه‌ داوه‌ره‌كه‌ی تۆمه‌تبار كرد‪ ،‬جگه‌‬ ‫له‌وه‌ی هه‌ندێك له‌ راهێنه‌ران و یاریزانان‬ ‫بڕوایان وایه‌ چه‌ند یانه‌یه‌ك سوودمه‌ندن‬ ‫له‌ هه‌ڵه‌كانی داوه‌ر و چه‌ند یانه‌یه‌كیش‬ ‫زه‌ره‌رمه‌ندی گه‌وره‌ن‪.‬‬ ‫رزگار عه‌لی‪ ،‬ڕاهێنه‌ری یانه‌ی نه‌ورۆز‪،‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ئاستی ناوبژیوانانی ئه‌مساڵی‬ ‫خوله‌كه‌انی كوردستان‪ ،‬به‌مشێوه‌یه‌ به‌‬ ‫به‌یانی راگه‌یاند «من م��اوه‌ی چه‌ندین‬ ‫ساڵه‌ له‌ خولی كوردستاندا راهێنه‌ری یانه‌ی‬ ‫سیروانی نوێ بووم‪ ،‬ئێستاش راهێنه‌ری‬ ‫یانه‌ی ن���ه‌ورۆزم له‌ زۆر یاریدا له‌گه‌ڵ‬

‫ڕێزم بۆ ڕاهێنه‌ران دۆڕاندنی خۆیان ‌و‬ ‫هه‌ڵه‌كانیان ده‌خه‌ن ئه‌ستۆی ناوبژیوانان‪،‬‬ ‫به‌اڵم ناڵێم ناوبژیوانان هه‌ڵه‌ ناكه‌ن هه‌ڵه‌‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬به‌اڵم هه‌ڵه‌كانیان به‌ئه‌نقه‌ست‬ ‫نیه‌ هه‌روه‌ك له‌ خولی عێراقیدا ئه‌بینین كه‌‬ ‫ناوبژیوانه‌كان به‌پاره‌ ئه‌نجامی یاریه‌كان‬ ‫ده‌گۆڕن‪ ،‬به‌اڵم خۆشبه‌ختان ‌ه له‌كوردستاندا‬ ‫ئه‌م حاڵەته‌ نیه»‪.‬‬ ‫وتیشی» ئه‌و ناوبژیوانانه‌ی ئێستا‬ ‫هه‌مانن ته‌نها ئه‌وه‌نه‌ن له ‌كوردستاندا‬ ‫بۆیه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ هاوكارییان نه‌كه‌ین‬ ‫له‌وانه‌یه‌ به‌حاڵه‌تێكی خراپرتدا بڕۆن ‌و‬ ‫رۆژبه‌رۆژیش به‌ره‌و كه‌مبوونه‌وه‌ بڕۆن‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ئه‌وه‌نه‌ی ئێم ‌ه خۆمان به ‌كێشه‌ی‬ ‫ناوبژیوانانه‌و ‌ه خه‌ریكبین خۆمان به‌ئیشی‬ ‫خۆمانه‌و خه‌ریك بین باشرته‌»‪.‬‬ ‫به‌ پێچه‌وانه‌ی قسه‌كانی ڕزگ��ار‬ ‫عه‌لیه‌وه‌ سه‌ردار ساڵح ڕاهێنه‌ری خولی‬ ‫نایابی یانه‌ی سلێامنی‪ ،‬له‌وباره‌یه‌وه‌‬ ‫به‌ به‌یانی راگه‌یاند «ئێمه‌ به‌ هه‌ڵه‌ی‬ ‫ن��اوب��ژی��وان خ��اڵ�مان ل��ه‌ده‌س��ت��داوه‌‬ ‫به‌رامبه‌ر یانه‌كانی سێمێڵ ‌و زێره‌ڤانی ‌و‬ ‫پێشمه‌رگه‌ی سلێامنی‪ ،‬كه‌ له‌و یارییانه‌دا‬ ‫ناوبژیوانان ‌و سه‌رپه‌رشتیاران سزا دراون‬ ‫به‌هۆی كه‌مته‌رخه‌مییانه‌وه‌»‪.‬‬ ‫سه‌ردار وتیشی «گله‌یه‌كی زۆریش‬ ‫له‌ هه‌ندێ‌ له ‌سه‌رپه‌رشتیارانی یارییه‌كان‬ ‫ده‌كه‌م كه‌ له‌ كاتی یارییه‌كاندا خۆیان‬

‫پاتۆ ب ‌ه چوو ‌ه كۆره‌نتیانز‬ ‫ئه‌لیكسانده‌ر پاتۆی به‌رازیلی ریزیه‌كانی یانه‌ی میالنی ئیتاڵی‬ ‫به‌جێهێشت و په‌یوه‌ندی كرد به‌ یانه‌ی كۆره‌نتیانز و گه‌ڕایه‌وه‌ ئه‌و‬ ‫واڵته‌ی كه‌ لێوه‌ی هاتبوو‪ ،‬به‌اڵم نه‌چوویه‌وه‌ یانه‌ی ئینته‌ر ناسیۆنال‪.‬‬ ‫بریكاره‌كه‌ی ئه‌م یاریزانه‌ به‌ فه‌رمی رۆیشتنی پاتۆی بۆ‬ ‫كۆره‌نتیانز ئاشكرا كرد و وتی «پاتۆ بڕیاریداوه‌ ئه‌زموونێكی نوێ تاقی‬ ‫بكاته‌وه‌ جگه‌ له‌ میالن‪ ،‬چوونیشی به‌ كۆره‌نتیانز چه‌ند ورده‌كارییه‌كی‬ ‫كه‌می ماوه‌«‪.‬‬ ‫پاتۆ ساڵی ‪ 2007‬په‌یوه‌ندی كرد به‌ میالنه‌وه‌ به‌اڵم پێكان‬ ‫زۆرینه‌ی كات رێگر بوو له‌ یاریی كردنی‪ ،‬ئه‌وه‌یش كاریگه‌ری هه‌بوو‬ ‫له‌سه‌ر ئاسستی‪.‬‬

‫ب��ه ‌ته‌له‌فونه‌وه‌ مه‌شغوڵ دەک���ەن ‌و‬ ‫ئاگایان له‌یارییه‌كه‌ نامێنێت‪ ،‬تایبه‌ت كه‌‬ ‫له‌یاریه‌كه‌ی زێره‌ڤانیدا سه‌رپه‌رشتیاری‬ ‫یارییه‌كه‌ به‌ته‌واوی ئاگای له‌یاریه‌كه‌ی‬ ‫نه‌مابوو به‌ته‌له‌فونه‌وه‌ مه‌شغول بوو»‪.‬‬ ‫راهێنه‌ری سلێامنی ب��ڕوای وایه‌‬ ‫ك�ه‌ ن��اوب��ژی��وان��ی ئه‌مساڵ ب �ه‌ت �ه‌واوی‬ ‫كاریگه‌رییان كردووەته‌ سه‌ر ئه‌نجامی‬ ‫یارییه‌كان‪ ،‬داوای له‌ یه‌كێتیی ناوه‌ندی‬ ‫تۆپی پێی كوردستان كۆر كه‌ چۆن سزای‬ ‫ڕاهێنه‌ر ‌و یاریزانان ده‌ده‌ن له‌سه‌ر‬ ‫چۆنیه‌تی هه‌ڵه‌كانیان‪ ،‬به‌وشێوه‌یه‌ش‬ ‫جۆری هه‌ڵه‌كانی ناوبژیوانان دیاری بكه‌ن‬ ‫كه‌ سزا بدرێن‪.‬‬ ‫سه‌رپه‌رشتیاری تۆپی پێی یانه‌ی‬ ‫سیروانی نوێش به‌مشێوه‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌‬ ‫ئاستی ناوبژیوانانی كوردستان به‌ به‌یانی‬ ‫راگه‌یاند «وه‌ك سه‌رپه‌رشتیاری تۆپی پێی‬ ‫یانه‌ی سیروانی نوێ‌ له‌ هه‌موو یاریه‌كاندا‬ ‫كه‌ دۆڕاندومانه‌‌و بردومانه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ن��اوب��ژی��وان ه �ه‌ڵ �ه‌ی كردبێت قسه‌م‬ ‫كردووه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ بۆ‬ ‫پێشخستنی ئاستی وه‌رزشه‌ له‌كوردستان‬ ‫‌و ن��اوب��ژی��وان��ان ‌و خولی كوردستان‪،‬‬ ‫هیواداریشم ناوبژیوانان ئاستێكی نزمیان‬ ‫نه‌بێت له‌خوله‌كاندا»‪.‬‬ ‫وتیشی «به‌دڵنیاییه‌وه‌ هه‌ڵه‌كانی‬ ‫ئه‌مساڵی ن��اوب��ژی��وان��ان ل �ه‌س �ه‌دا ‪60‬‬

‫كاریگه‌ری كردۆته‌ سه‌ر ئاستی یاری ‌و‬ ‫ئه‌نجامه‌كه‌ی»‪.‬‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر قسه‌كانی راهێنه‌ر‌و‬ ‫سه‌رپه‌رشتیاراندا حه‌مید خالید كه‌‬ ‫ته‌نها چه‌ند رۆژێكه‌ پۆستی سه‌رۆكی‬ ‫ناوبژیوانانی كوردستانی وه‌رگ��رت��ووه‌‬ ‫بۆ به‌یان وتی «من چه‌ند ڕۆژێكه‌ ئه‌و‬ ‫پۆسته‌م وه‌رگرتووه‪ ‌،‬كه‌ پۆستێك له‌الیه‌ن‬ ‫یه‌كێتی تۆپێ پێوه‌ پێم بدرێت ئاماده‌م‬ ‫جێ به‌جێی بكه‌م‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی ئیشه‌كه‌‬ ‫ئه‌وه‌نه‌ ئاسان نییه‌ ك ‌ه ناوبژیوانان ‌و‬ ‫راه��ێ��ن�ه‌ران ‌و ی��اری�زان��ان ‌و ه��ان��ده‌ران‬ ‫ڕازی بكه‌یت هه‌ڵه‌ی ناوبژیوانان ته‌نها‬ ‫له‌ كوردستاندا نیه‌‪ ،‬به‌ڵكو له ‌هه‌موو‬ ‫جیهاندا هه‌یه‌ بۆیه‌ ناوبژیوانیش به‌ده‌رنیه‌‬ ‫له‌ هه‌ڵه‌‪ ،‬ئه‌و ڕاهێنه‌رانه‌ی كه‌ ڕە‌خنه‌‬ ‫له‌ناوبژیوانه‌كان ده‌گ���رن‪ ،‬بۆ له‌كاتی‬ ‫بردنه‌وه‌كاندا‪ ،‬ئه‌گه‌ر ناوبژیوان هه‌ڵه‌شیان‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬قسه‌ ناكه‌ن؟»‪.‬‬ ‫سه‌رۆكه‌كه‌ی ناوبژیوانان وتیشی‬ ‫«ناوبژیوانانی كوردستان ئه‌وه‌یه‌ كه‌‬ ‫ده‌یبینین‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌یارییه‌كاندا‬ ‫ئه‌گه‌ر ڕاهێنه‌ران یان یاریزانه‌كان هه‌ڵه‌‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬ناوبژیوانیش به ‌هه‌مان شێوه‌‬ ‫ت��ووش��ی هه‌ڵه‌ ده‌ب��ێ��ت‪ ،‬ب��ه‌اڵم م�ه‌رج‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ڵه‌كان به‌ئه‌نقه‌ست نه‌بێت‪،‬‬ ‫دڵنیاشم هیچ ناوبژیوانێك له‌كوردستاندا‬ ‫هه‌ڵه‌ی به‌ئه‌نقه‌ست ئه‌نجام نادات»‪.‬‬

‫هیگویان گ ‌هڕایه‌وه‌‬ ‫پاش ئه‌وه‌ی چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك بوو ب ‌ه هۆی پێكانه‌وه‌ دوور‬ ‫كه‌وتبوویه‌وه‌‪ ،‬جارێكی تر گۆنزالۆ هیگواین گ�ه‌ڕای�ه‌وه‌ ریزی‬ ‫راهێنانه‌كانی یانه‌ی ریاڵ مه‌درید و پێش بینی ده‌كرێت له‌ چه‌ند‬ ‫رۆژی داهاتوودا به‌ شێوه‌یه‌كی ته‌واو ئاماده‌ی یاریی كردن بێت و‬ ‫به‌رامبه‌ر سۆسیداد له‌ پێكهاته‌ی تیپه‌كه‌دا بێت‪.‬‬ ‫دوور كه‌وتنه‌وه‌ی هیگواین كاریگه‌ری هه‌بوو له‌سه‌ر هێڵی‬ ‫هێرشربدنی یانه‌ی ریاڵ مه‌درید و چه‌ند یارییه‌كی دۆراند و یه‌كسان‬ ‫بوو‪ ،‬به‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و یاریزانه‌ش چه‌كێكی نوێ ده‌چێته‌و ‌ه ده‌ستی‬ ‫مۆرینۆی كه‌ له‌م چه‌ند یارییه‌دا بنزیمه‌ وه‌ك پێویست نه‌بوو‪.‬‬

���سه‌رۆكی ناوبژیوانانی كوردستانیش‬ ‫سه‌باره‌ت به‌سزای هه‌ڵه‌كانی ناوبژیوانان‬ ‫وت���ی «ئ��ێ��م�ه‌ ل��ه‌ ی��اری �ه‌ك��ان��ی خولی‬ ‫كوردستاندا سه‌رپه‌رشتیاری یاریامن هه‌یه‌‬ ‫هه‌ركاتێك له‌ ڕاپۆرىت خۆیدا ئاماژە‌ی به‌‬ ‫هه‌ڵه‌ی ناوبژیوان دابوو ئێمه‌ش به‌پێی‬ ‫جۆری هه‌ڵه‌كان سزایان ده‌ده‌ین‪،‬ك ‌ه ته‌نها‬ ‫له‌ هه‌فته‌ی پێشووی خولی كوردستاندا ‪9‬‬ ‫ناوبژیوان سزادراون‪ ،‬به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌‬ ‫هه‌ندێ‌ ناوبژیوانیش هه‌یه‌ ده‌ست‬ ‫خۆشیی لێده‌كرێت‪ ،‬بۆیه‌ ناتوانم بڵێم‬ ‫ئاستی ناوبژیوانانی كوردستان له‌سه‌دا‬ ‫سه‌د باشه‌»‪.‬‬ ‫ل �ه‌الی خۆیه‌وه‌ سه‌رۆكی ده‌ست‬ ‫له‌كاركێشاوه‌ی ناوبژیوانانی كوردستان‪،‬‬ ‫س �ه‌ب��اره‌ت ب �ه‌م گله‌ییانه‌ ب�ه‌ به‌یانی‬ ‫ڕاگه‌یاند «ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌م له‌‬ ‫پۆستی سه‌رۆكی ناوبژیوانانی كوردستان‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چه‌ند هۆكارێك‪ ،‬یه‌كێك‬ ‫ل �ه‌وان �ه‌ ده‌ستخستنه‌ ن��او كاره‌كانی‬ ‫یه‌كێتییه‌كه‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها ناوبژیوانێك‬ ‫هه‌فته‌یه‌ك ناوبژیوانیه‌تی نابێت به‬ ‫‌ته‌له‌فون جێگری سه‌رۆكی ناوبژیوانانی‬ ‫كوردستان ئاگادار ده‌كرێته‌و ‌ه ئه‌ویش‬ ‫ده‌ست ده‌خاته‌ ناو كاره‌كانی یه‌كێتیه‌كه‌وه‌‬ ‫هه‌فته‌ی پێشووش ك��اك س �ه‌رك��ار کە‬ ‫سه‌رۆكی پۆستی سنوری سلێامنییه‌ پێی‬ ‫ڕاگه‌یاندم كه‌ ده‌ستله‌كاربكێشمه‌وه‌‌و‬

‫خ��ۆش��م پ��ێ��م ب��اش��ب��وو ك���ه‌ ده‌س���ت‬ ‫له‌كاربكێشمه‌وه‌«‪.‬‬ ‫س���ه‌ب���اره‌ت ب�ه‌ك��ێ��ش�ه‌ ‌و ئاستی‬ ‫ناوبژیوانیش وتی «ل ‌ه هه‌موو جیهاندا‬ ‫كێشه‌‌و هه‌ڵه‌ی ناوبژیوان هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هه‌ندێ‌ له‌ڕاهێنه‌ر‌و یاریزانان‌و هاند ‌هران‬ ‫ده‌یانه‌وێت به‌ دڵی خۆیان ناوبژیوانان‬ ‫بڕیاربده‌ن بۆیه‌ ئه‌و بڕیاره‌ی كه‌ ناوبژیوان‬ ‫ده‌یدات له‌كاتی یارییه‌كاندا‪ ،‬ئه‌گه‌ر بێت‬ ‫‌و ببێته‌ كێشه‌‪ ،‬ئه‌وا ئێمه‌ دوای به ‌ڤیدیۆ‬ ‫سه‌یری حاڵه‌ته‌كان ده‌كه‌ینه‌وه‌‌و به‌پێی‬ ‫هه‌ڵه‌كان سزای ناوبژیوانه‌كان ده‌ده‌ین»‪.‬‬ ‫ئێمه‌ كێشه‌یه‌كامن هه‌یه‌‪ ،‬زۆرجار‬ ‫ناوبژیوانه‌كامنان بڕیاره‌كانیان راسنت‪،‬‬ ‫به‌اڵم هه‌ر گله‌ییان لێده‌كرێت‪ ،‬له‌الیه‌ن‬ ‫هه‌ندێ‌ له‌ خه‌ڵكیشه‌وه‌ كه‌ پێشرت كاری‬ ‫ناوبژیوانیه‌تیان ك��ردووه‪ ‌،‬هاند ‌هران ‌و‬ ‫راهێنه‌ر‌و یاریزانان هانده‌ده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫ڕە‌خن ‌ه له ‌ناوبژیوان بگرن كێش ‌ه دروست‬ ‫بكه‌ن‪.‬‬ ‫وتیشی «ب �ه‌وش��ێ��وه‌ی �ه‌ نییه‌ كه‌‬ ‫راه��ێ��ن �ه‌ر‌و س �ه‌رپ �ه‌رش��ت��ی��اران باسی‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی یارییه‌كانی جامی‬ ‫كوردستامنان گه‌یشتۆته‌ یاریی كۆتایی‪،‬‬ ‫دوای به‌ڕێوه‌چونی ‪10‬هه‌فته‌ له‌ خولی‬ ‫نایاب و خولی پله‌یه‌ك‌و الوانی یانه‌كانی‬ ‫كوردستان‪ ،‬هه‌ڵه‌كان كه‌مرتن له‌وه‌ی‬ ‫باسی ده‌كرێت‪.».‬‬

‫الى ئه‌مریكا‌موحه‌ممه‌د فه‌ره‌ح تیرۆریستە‬ ‫موحه‌ممه‌د فه‌ره‌حی بریتانی به‌ ره‌گه‌ز سۆماڵی كه‌ خاوه‌نی دوو‬ ‫مه‌دالیای زێره‌ له‌ ئۆڵمپیادی له‌نده‌ن تا ئێستا له‌ ئه‌مریكا چه‌ند جارێك‬ ‫رووبه‌ڕووی لێكۆڵینه‌و ‌ه بۆ‌ته‌وه‌ به‌ بیانوی په‌یوه‌ندی به‌ تیرۆره‌وه‌‬ ‫به‌هۆی ئه‌وه‌ی به‌ ره‌گه‌ز سۆماڵییه‌‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند موحه‌ممه‌د فه‌ره‌ح له‌ كۆتا جاردا پێی رایگه‌یاندوون‌‬ ‫كه‌ ئه‌و خاوه‌نی دوو مه‌دالیای زێری راكردنی ‪ 10‬ه ‌هزار مه‌تر و پێنج‬ ‫ه ‌هزار مه‌تر ‌ه له‌ ئۆڵۆمپیاددا و مه‌دالیاكانیشی پیشانداون‪ ،‬به‌اڵم دوای‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌ی ته‌واو له‌گه‌ڵیدا له‌گه‌ڵ سه‌ردانیكردنی بۆ ئه‌مریكا به‌‬ ‫مه‌به‌ستی راهێنان و مه‌شق كردن به‌ زه‌حمه‌ت رێگه‌ی چوونه‌ واڵتیان‬ ‫پێداوه‌‪.‬‬


‫‪11‬‬ ‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫‪komalayati.bayan@yahoo.com‬‬

‫دراماكان قسه‌یه‌كیان بۆ وتن نه‌هێشتووه‌ته‌وه‌‬ ‫« ئه‌وسا شه‌ونشینی هه‌مووی په‌ندی پێشینان و قسه‌ی خۆش بوو‪ ،‬به‌اڵم ئێستا چی؟»‬

‫ڕاپۆرت ‪ :‬ئاراس ڕە‌فیق‬ ‫زنجیره‌ درام��اك��ان كاریگه‌ری‬ ‫گه‌وره‌یان له‌ نه‌ریتی شه‌ونشینی و‬ ‫سه‌ردانی شه‌وانه‌ی خه‌ڵكدا داناوه‌‪.‬‬ ‫ئێستا سه‌ردانكردنی ش�ه‌وان�ه‌ پڕە‬ ‫له‌ بابه‌تی ته‌له‌فزۆیۆن و زنجیره‌ی‬ ‫دراماكان و خاڵییشه‌ له‌ حیكایه‌ت و‬ ‫به‌سه‌رهاتی دیوه‌خان و ده‌رده‌دڵ‪،‬‬ ‫هه‌موو ماڵه‌كان وه‌ك یه‌ك بێده‌نگن و‬ ‫كه‌س ئاگای له‌ كه‌س نییه‌‪ .‬ئه‌مڕۆ ئیرت‬ ‫هه‌مووان چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ن بزانن له‌‬ ‫ته‌له‌فزیۆنه‌كانه‌وه‌ چی ڕوو ده‌دات‪،‬‬ ‫نه‌ك له‌و ماڵه‌ی تیایدا میوانن‪.‬‬ ‫«ل���ه‌م س���ه‌رده‌م���ه‌دا زنجیره‌‬ ‫درام��اك��ان ن��ه‌ك ته‌نها حیكایه‌تی‬ ‫دیوه‌خانه‌كانی كپكردووه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫كاریگه‌ريی له‌سه‌ر شێوازی جلوبه‌رگ‬ ‫و ت �ه‌ن��ان �ه‌ت خ����واردن و ش��ێ��وازی‬ ‫ئاخاوتنی تاكه‌كانیش جێهێشتووه‌»‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ بۆچوونی ب�ه‌ه��ره‌ ب��وو وه‌ك‬ ‫خوێندكارێكی زان��ك��ۆی سلێامنی‪،‬‬ ‫هاوكات ئه‌و پێی واب��وو هه‌رچه‌نده‌‬ ‫زنجیره‌ دراماكان ژماره‌یه‌كی زۆریان‬ ‫كاریگه‌ری نێگه‌تیڤیان هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هه‌ندێك له‌و درامایانه‌ به‌ده‌ر له‌وه‌ی‬ ‫چێژی تایبه‌تی له‌ سه‌یركردنیاندا هه‌یه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها فێری چه‌ندین وانه‌ی جوانی‬ ‫ژیانت ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫كاك حه‌مه‌ سه‌عیدی ته‌مه‌ن په‌نجا‬ ‫و پێنج ساڵ‪ ،‬كه‌ پیاوێكی قسه‌خۆشه‌‪،‬‬ ‫ل�ه‌و ب��اره‌ی �ه‌وه‌ ده‌ڵێت‪« :‬هیچ كات‬ ‫تاقه‌تی ئه‌وه‌م نه‌بووه‌ سه‌یری زنجیره‬ ‫و ‌دراما و هیچ فیلمێكی تریش بكه‌م‪،‬‬ ‫كاته‌كانی شه‌وانه‌م هه‌روه‌كو جاران‬

‫له‌گه‌ڵ دۆس��ت و ب��راده‌ره‌ك��امن��دا ب ‌ه‬ ‫قسه‌ی خۆش و گێڕانه‌وه‌ی یادگارییه‌‬ ‫خۆشه‌كانی س �ه‌رده‌م��ی گه‌نجیامن‬ ‫به‌سه‌رده‌به‌ین‪ .‬زۆرب��ه‌ی شه‌وه‌كان‬ ‫م��ن م��ی��وان��م ه�ه‌ی�ه‌ و زۆرج��اری��ش‬ ‫ده‌چمه‌ شه‌ونشینی‪ ،‬ته‌نیا له‌كاتی‬ ‫ده‌نگووباسه‌كانی كاتژمێر هه‌شت‬

‫گوێ‌ له‌ ته‌له‌فزیۆن ده‌گرم»‪.‬‬ ‫هۆگر عه‌لی گه‌نجێكه‌ كه‌ پێی‬ ‫وای�ه‌ ئێستا كه‌م ماڵ هه‌یه‌ سه‌یری‬ ‫زنجیره‌ دراماكان نه‌كەن‪ ،‬به‌تایبه‌تی‬ ‫بیانییه‌كان «منیش سه‌یری هه‌ندێكیان‬ ‫ده‌ك �ه‌م‪ ،‬ئێستا كاریگه‌ری نه‌رێنییان‬ ‫له‌سه‌ر شه‌ونشینی و به‌سه‌ركردنه‌وه‌ی‬

‫خ��زم وك�ه‌س��وك��اری��ش جێهێشتووه‌‪،‬‬ ‫كاتێك ده‌چیته‌ شه‌ونشینی‪ ،‬خاوه‌ن‬ ‫ماڵ له‌كاتی ده‌ستپێكردنی دراماكاندا‬ ‫بێده‌نگ ده‌بێت‪ ،‬هیچ قسه‌یه‌ك ناكات‪،‬‬ ‫هه‌تا ئه‌ڵقه‌كه‌ ته‌واو نه‌بێت»‪.‬‬ ‫نه‌زمه‌ مه‌جید ژنێكی به‌سااڵچووه‌‪،‬‬ ‫ده‌ڵێت «س �ه‌رده‌م��ی گه‌نجی ئێمه‌‬

‫زۆربه‌ی شه‌وه‌كان سه‌ردانی یه‌كرتمان‬ ‫ده‌كرد‪ ،‬به‌ قسه‌ی خۆش و به‌سه‌رهاتی‬ ‫پێشینان باسی ژیانی ڕۆژانه‌ی خۆمان‬ ‫ده‌كرد‪ ،‬به‌اڵم ئێستا هیچ ڕەحم نه‌ماوه‌‪،‬‬ ‫سه‌رباری ئه‌وه‌ی كه‌ ژیان خۆش بووه‌‪،‬‬ ‫كه‌س ناچێته‌ ماڵی كه‌س‪ ،‬ئه‌وانه‌شی‬ ‫ده‌چن بێده‌نگ به‌دیار ئه‌ڵقه‌كانه‌وه‌‬

‫ڕاده‌م��ێ��ن��ن‪ ،‬ك �ه‌ ه �ه‌م��ووی به‌هۆی‬ ‫ئه‌و فلیمه‌ بیانییانه‌وه‌یه‌‪ .‬زۆرب �ه‌ی‬ ‫گه‌نجه‌كامنان عاقیبه‌ت شه‌ڕبوون‪ ،‬هیچ‬ ‫متامنه‌ نه‌ماوه‌»‪.‬‬ ‫مامۆستایه‌كی ئایینی به‌م جۆره‌‬ ‫له‌باره‌ی بابه‌ته‌كه‌وه‌ دووا «ده‌كرێت‬ ‫به‌پێی سه‌رده‌مه‌ جیاوازه‌كان گۆڕانكاری‬ ‫به‌سه‌ر كه‌لتوور و هه‌ڵسوكه‌وتی ژیانی‬ ‫ڕۆژانه‌ی خه‌ڵكیشدا بێت»‪ .‬سه‌باره‌ت‬ ‫به‌ ڕاگه‌یاندن به‌ گشتی و ته‌له‌فزیۆن‬ ‫به‌تایبه‌تی‪ ،‬ده‌توانین بڵێین له‌مڕۆدا‬ ‫جڵه‌وی كۆمه‌ڵگه‌ی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌‪،‬‬ ‫شه‌ونشینی و حیكایه‌تی شه‌وانه‌ی ناو‬ ‫دیوه‌خانیش به‌ دڵنیاییه‌وه‌ بووه‌ به‌‬ ‫مێژوو‪ ،‬زۆربه‌ی دراماكانیش كاریگه‌ری‬ ‫نه‌رێنییان زیاتره‌‪ ،‬چوونكه‌ نامۆن به‌‬ ‫فه‌رهه‌نگی كوردی‪.‬‬ ‫ئ��ارام ئه‌سعه‌د كه‌ توێژە‌رێكی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تییه‪ ‌،‬پێیوایه‌ «كاریگه‌ری‬ ‫ت �ه‌ل �ه‌ف��زی��ۆن ل��ه‌م ڕووه‌وه‌ زۆره‌‪،‬‬ ‫چونكه‌ په‌یوه‌ندی كۆمه‌اڵیه‌تی كه‌م‬ ‫ده‌كاته‌وه‌«‪ .‬ئارام ئه‌وه‌شی ئاشكرا كرد‬ ‫كه‌ ئێستا بچیته‌ هه‌ر ماڵێك‪ ،‬پێویسته‌‬ ‫بێده‌نگ دابنیشیت‪ ،‬چونكه‌ ئه‌ڵقه‌یه‌‬ ‫و تا ته‌واو ده‌بێت‪ ،‬كاتی هاتنه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫به‌مه‌ش شه‌ونشینی مانایه‌كی نه‌ماوه‌‬ ‫و ه�ه‌م��ووی ب��ووه‌ت�ه‌ ته‌ماشاكردنی‬ ‫دراما و ته‌له‌فزیۆن و شتی تر شوێنی‬ ‫گرتووه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫كه‌واته‌ ئه‌مڕۆ باشرته‌ كه‌مرت بچینه‌‬ ‫شه‌ونشینی دراماییه‌وه‌‪ ،‬پێویسته‌ بیر‬ ‫ل �ه‌وه‌ بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ ژووری میوان‬ ‫پێویستی ب �ه‌ ت�ه‌ل�ه‌ف��زی��ۆن و شتی‬ ‫ت��ر ل �ه‌ ده‌ره‌وه‌ی ق��س�ه‌ی خ��ۆش و‬ ‫حیكایه‌ته‌كانه‌وه‌ نییه‌‪.‬‬

‫هۆكاری شكستهێنانی ژیانی هاوسه‌رێتی‬ ‫شیالن حه‌مید گه‌رمكی‬ ‫ب��ۆ دروس��ت��ك��ردن��ی خێزانێكی‬ ‫به‌خته‌وه‌ر‪ ،‬ك ‌ه دوور بێت له‌ كێشه‌ و‬ ‫گرفت‪ ،‬پێویست ده‌ك��ات ه��اوس�ه‌ران‬ ‫هاوڕا و هاوكاری یه‌كرتبن بۆ ئه‌وه‌ی ببنه‌‬ ‫به‌ردی بناغه‌ی دروستبوونی خێزانێكی‬ ‫منونه‌یی‪ .‬ئه‌گه‌ر هاوسه‌ران هاوڕانه‌بوون‪،‬‬ ‫ئه‌وا ئه‌گه‌ر له‌ یه‌كیش جیانه‌بنه‌وه‌ تا دوا‬ ‫ساته‌كانی ژیانیان تام و چێژ له‌ ژیانی‬ ‫هاوسه‌رێتی وه‌رن��اگ��رن‪ ،‬به‌داخیشه‌وه‌‬ ‫هه‌ندێ‌ له‌ هاوسه‌ران له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی‬ ‫نه‌هێڵن كێشه‌كانی نێوانیان ته‌شه‌نه‌‬ ‫بكات‪ ،‬ڕق و قین له‌ ب ‌هرانبه‌ر یه‌كرتی‬ ‫هه‌ڵده‌گرن و دژی یه‌كرتی ده‌وه‌ستنه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ چێژ له‌ ژیان وه‌رناگرن و‬ ‫ناكۆكی نێوانیان ڕۆژ له‌ دوای ڕۆژ زیاد‬ ‫ده‌كات و ته‌نانه‌ت كاریگه‌ریشی له‌ سه‌ر‬ ‫منداڵه‌كانیان ده‌بێت‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر به‌ وردی سه‌رنج بده‌ینه‌‬ ‫سه‌ر هه‌ندێك له‌و كێشانه‌ كه‌ له‌ نێوان‬ ‫ه��اوس��ه‌ره‌ك��ان دروس���ت ده‌ب���ن و له‌‬ ‫به‌رانبه‌ردا ناگه‌نه‌ هیچ ئه‌نجامێك بۆ‬ ‫چ��اره‌س�ه‌رك��ردن��ی‪ ��‬ده‌بینین ئ �ه‌و جۆره‌‬ ‫كێشانه‌ هێنده‌ س��اده‌ن پێویست به‌وه‌‬ ‫ناكات كه‌ گه‌وره‌ بكرێن‌‪ ،‬به‌ڵكو پێویسته‌‬ ‫له‌گه‌ڵ دروستبوونیدا چاره‌سه‌ر بكرێت‪،‬‬ ‫ب��ه‌اڵم زۆر ب �ه‌داخ �ه‌وه‌ كه‌ هه‌ندێ‌ له‌‬ ‫هاوسه‌ره‌كان زوو هه‌ڵده‌چن له‌ ب ‌هرانبه‌ر‬ ‫یه‌كدی و هیچ شتێك له‌ یه‌كدی قه‌بوڵ‬

‫ناكه‌ن‪ ،‬به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی هه‌وڵ بۆ‬ ‫چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و كێشانه‌ ب��ده‌ن كه‌‬ ‫له‌ نێوانیاندا ڕووده‌ده‌ن‪ ،‬هه‌وڵ ده‌ده‌ن‬ ‫قسه‌ی یه‌كدی به‌سه‌ر ئ �ه‌وی دیكه‌دا‬ ‫زاڵ بكه‌ن‪ ،‬كه‌ ئه‌مه‌ش بۆ خۆی ده‌بێته‌‬ ‫ڕێگا خۆشكه‌ر بۆ شكستهێنانی ژیانی‬ ‫هاوسه‌رێتی‪.‬‬ ‫ئ��ه‌گ��ه‌ر ه��اوس��ه‌ره‌ك��ان ل��ه‌ ه�ه‌ر‬ ‫هه‌نگاوێك له‌ ژیانیاندا ته‌بابن و به‌ قسه‌ی‬ ‫ئه‌م و ئه‌و نه‌كه‌ن و نه‌هێڵن كه‌ ده‌ست‬ ‫بخانه‌ نێو ژیانی هاوسه‌رێتییان ئه‌وا‬ ‫سه‌ركه‌وتوو و زاڵ ده‌بن به‌سه‌ر كێشه‌ و‬ ‫گرفته‌كانی ژیانیان و ژیانێكی ئاسووده‌‬

‫و ڕوون��اك به‌سه‌ر ده‌ب �ه‌ن‪ .‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر‬ ‫ناته‌با بوون و دژی یه‌كدی وه‌ستانه‌وه‌ و‬ ‫به‌ قسه‌ی ئه‌م و ئه‌ویان كرد و هیچیان‬ ‫له‌ یه‌كدی قه‌بوڵ نه‌كرد‪ ،‬ئ �ه‌وا ژیانی‬ ‫هاوسه‌رێتییان ئه‌و ژیانه‌ نابێت كه‌ تێدا‬ ‫وه‌ك ژن و مێرد بحه‌سێنه‌وه‌ و سوودی‬ ‫لێوه‌رگرن‪ ،‬به‌ڵکو درز ده‌كه‌وێته‌ نێوانیان و‬ ‫له‌ جیاتی خۆشی و خۆشه‌ویستی ناخۆشی‬ ‫و دووب �ه‌ره‌ك��ی ببێته‌ به‌رنامه‌ی ژیانی‬ ‫ڕۆژانه‌یان‪.‬‬ ‫زۆر جار په‌له‌كردن له‌ دروستكردنی‬ ‫ژی��ان��ی ه��اوس�ه‌رێ��ت��ی‪ ،‬ب � ‌ه تایبه‌ت له‌‬ ‫الی �ه‌ن ك��وڕان �ه‌وه‌‪ ،‬ك��اردان �ه‌وه‌ی خراپی‬

‫لێده‌كه‌وێته‌وه‌‪ ،‬ده‌بێت پێش گه‌یشنت‬ ‫ب�ه‌ قۆناغی هاوسه‌رێتی ئ �ه‌و ك��وڕ و‬ ‫كچه‌ پێكه‌وه‌ دانیشن و ڕاوێ��ژ بكه‌ن و‬ ‫خاڵه‌كانییان بۆ یه‌كدی ب��اس بكه‌ن و‬ ‫ڕوونی بكه‌نه‌وه‌ تاكو پێش گه‌یشنت به‌یەك‬ ‫بگه‌نه‌ ئه‌نجام له‌ دوای هاوسه‌رگیرییان‬ ‫زاڵ بن به‌ سه‌ر ئه‌و كێشه‌و گرفتانه‌ی كه‌‬ ‫له‌ نێوانیاندا ڕوو ده‌دات و ژیانێكی پڕ له‌‬ ‫ئاسوده‌یی به‌ سه‌ر به‌رن و نه‌هێڵن ژیانی‬ ‫هاوسه‌رگیرییان شكست بهێنێت‪ ،‬كه‌ به‬ ‫‌ڕای من ئه‌مه‌یان باشرتین ڕێگایه‌ بۆ ئه‌و‬ ‫كوڕ و كچانه‌ی كه‌ ده‌یانه‌وێت بچنه‌ ژیانی‬ ‫هاوسه‌رگیرییه‌وه‌ و به‌ یه‌كرت بگه‌ن‪.‬‬

‫له‌ هه‌مان كاتدا وریایی و هێمنی‬ ‫زۆر پێویست ‌ه بۆ هاوس ‌هران‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫كێشه‌كانی نێوانیان به‌ زووترین کات‬ ‫و به‌ په‌ل ‌ه چاره‌سه‌ر بكه‌ن و نه‌هێڵن‬ ‫فراوان بێت‪ ،‬زۆر جار ڕەفتارێكی بچووك‬ ‫كێشه‌یه‌كی گ�ه‌وره‌ی لێده‌كه‌وێته‌وه‌ كه‌‬ ‫زۆر به‌ قورسی چاره‌سه‌ر ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر هاوس ‌هران هاوڕا و پێكه‌وه‌‬ ‫هه‌وڵ نه‌ده‌ن بۆ كێشه‌كانیان و گوێ‌ به‌‬ ‫یه‌كدی و به‌ كێشه‌كانیان نه‌ده‌ن و ڕۆژ‬ ‫له‌ دوای ڕۆژ كێشه‌كانیان گه‌وره‌ بكه‌ن‬ ‫و هه‌میشه‌ له‌ دۆخێكی ناله‌باردا بژین‪،‬‬ ‫و ته‌نانه‌ت یه‌كرتی به‌وه‌ تومه‌تبار بكه‌ن‬

‫كه‌ هۆكاری سه‌ره‌كی دروستبوونی ئاژاو ‌ه‬ ‫و كێشه‌كانی نێوانیانه‌‪ ،‬له‌ جیاتی ب ‌ه سه‌ر‬ ‫بردنی ژیانێكی به‌خته‌وه‌ر شكست له‌‬ ‫ژیانی هاوسه‌رێتیدا ده‌هێنن‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر هاوسه‌ران بیانه‌وێت به‌ ئامانج‬ ‫بگه‌ن و زاڵ بن به‌ سه‌ر كێشه‌و گرفته‌كانی‬ ‫ژیانیان و نه‌هێڵن ژیانیان لێ تێكبچێت‪،‬‬ ‫ده‌بێت له‌ پێش هه‌موو شتێكه‌و ‌ه ڕێز له‌‬ ‫یه‌كرتی بگرن و دوور ل ‌ه قسه‌ی نارشین‬ ‫وهه‌ڵبه‌سرتاو به‌ یه‌كرتی و ته‌نانه‌ت‬ ‫متامنه‌شیان به‌ یه‌كدی هه‌بێت و بۆ‬ ‫ئه‌نجامدانی هه‌ر كارێك هاوڕا و هاوكاری‬ ‫یه‌كدی بن و هه‌میشه‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌بده‌ن‬ ‫ژیانێكی كامه‌ران و به‌خته‌وه‌ر بۆ خۆیان و‬ ‫منداڵه‌كانیان دروست بكه‌ن كه‌ پڕ بێت له‌‬ ‫مانای جوانی و له‌ گه‌ڵ یه‌كدیدا ڕاستگۆبن‬ ‫و شت ل ‌ه یه‌كرتی نه‌شارنه‌وه‌ و ب ‌هرامبه‌ر‬ ‫ی �ه‌ك نهێنییان نه‌بێت و خ��اوه‌ن یه‌ك‬ ‫بڕیاربن‪ ،‬نه‌ك هه‌ریه‌كه‌و بۆ خۆی بڕیاریك‬ ‫ب��دات‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌م ڕێنامییانه‌ ب ‌ه راستی‬ ‫له‌ الیه‌ن هاوسه‌رانه‌وه‌ جێبه‌جێكرا‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫له‌ سه‌دا سه‌د له‌ ژیانی هاوسه‌رگیرییاندا‬ ‫سه‌ركه‌وتوو ده‌ب��ن و ئه‌گه‌ریش هاوڕا‬ ‫و هاوكار و ڕاستگۆش نه‌بوون له‌ گه‌ڵ‬ ‫ی�ه‌ك��دی و ه �ه‌ر خه‌ریكی بۆڵه‌بۆڵ و‬ ‫شه‌ڕبوون‪ ،‬ئه‌وا نه‌ك به‌ ته‌نها هه‌ردووكیان‪،‬‬ ‫ته‌نانه‌ت منداڵه‌كانیشیان سود له‌ هیچ‬ ‫شتێك له‌گه‌ڵ ئه‌واندا وه‌رناگرن و هه‌میشه‌‬ ‫له‌ ژیانێكی تاریك و داخ �راودا ده‌ژین و‬ ‫ژیانی هاوسه‌رگیرییان شكست ده‌هێنێت‪.‬‬


‫‪10‬‬ ‫‪komalayati.bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫ كۆمه‌ڵناسیی‬ ‫ خۆمانە‬ ‫ڕایان عوسامن دەینووسێت‬

‫یاساشكێنیی ئێمه‬ ‫رۆژان ‌ه لێره‌وله‌وێ‌ ئێم ‌ه چاومان‬ ‫به‌وان ‌ه ده‌كه‌وێت ك ‌ه یاساشكێنی‬ ‫ده‌كه‌ن و ل ‌ه هه‌مانكاتیشدا بۆیان‬ ‫گرنگ ‌ه سووربن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌‬ ‫هه‌ڵه‌یان ئه‌نجام نه‌داو ‌ه و وه‌ك‬ ‫كارێكی چێژبه‌خشیش لێی ده‌ڕوانن‪.‬‬ ‫ئێم ‌ه ده‌بێت ل ‌ه چییه‌و ‌ه ده‌ست‬ ‫پێبكه‌ین ك ‌ه تاك له‌م واڵته‌دا وه‌ها‬ ‫تێڕوانینێكی بۆ یاسا و ڕێكخستنی‬ ‫سه‌رجه‌م كایه‌كانی ژیانی خۆی هه‌یه‌؟‬ ‫یاساكان هه‌میش ‌ه ئه‌وانه‌ن كه‌‬ ‫ئێم ‌ه وه‌ك گشتێك ده‌بینن نه‌ك ته‌نیا‬ ‫كه‌سێك‪ ،‬ئه‌مه‌ی ‌ه ئه‌و شته‌ی ك ‌ه ئاگایی‬ ‫گشتی پێی گرنگ ‌ه یاسا سه‌روه‌ریی‬ ‫خۆی هه‌بێت و پێویست ‌ه بۆی‬ ‫بگه‌ڕێینه‌وه‌‪ .‬پاساوی یاساشكێنه‌كان‬ ‫هه‌میش ‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه ك ‌ه گه‌وره‌كان و‬ ‫ئه‌وانه‌ی ك ‌ه خۆیان باسی سه‌روه‌ریی‬ ‫یاسا ده‌كه‌ن‪ ،‬به‌ر ل ‌ه هه‌مووان پابه‌ندی‬ ‫ڕێوشوێنه‌كانی نابن‪.‬‬ ‫ئایا ده‌بێت ئێم ‌ه بۆ پابه‌ندبوون‬ ‫چاو له‌وان ‌ه بكه‌ین ك ‌ه ڕێزی یاسا‬ ‫ناگرن؟ ئه‌م ‌ه ئێستا وه‌ك هوشیارییه‌كی‬ ‫جێگیر له‌ناو ئێمه‌دا كاری خۆی‬ ‫ده‌كات‪ ،‬ئێم ‌ه به‌م پاساوان ‌ه ڕۆژانه‌‬ ‫خه‌ریكین ب ‌هرانبه‌ر یاسا بێحورمه‌تیی‬ ‫گه‌ور ‌ه ده‌كه‌ین‪ ،‬یاساشكێنی خه‌ریكه‌‬ ‫له‌م واڵته‌دا وه‌ك نه‌ریتێكی بێوێنه‌‬ ‫ته‌ماشا ده‌كرێ و ئه‌وانه‌ی كه‌‬ ‫یاساشكێنن‪ ،‬بێئه‌نداز ‌ه وه‌ك كرده‌یه‌كی‬ ‫چێژبه‌خش سه‌یری ده‌ك ‌هن‌‪ ،‬بگره‌‬ ‫ڕێزیشیان كه‌مرت نیی ‌ه له‌وانه‌ی كه‌‬ ‫پابه‌ندن ب ‌ه یاساسه‌روه‌رییه‌وه‌‪.‬‬ ‫كێشه‌ی ئه‌م كۆمه‌ڵگای ‌ه ئه‌وه‌یه‌‬ ‫ك ‌ه توانای ئه‌وه‌ی نیی ‌ه ئه‌م دوو‬ ‫بكه‌ر ‌ه له‌یه‌ك جیابكاته‌وه‌‪ ،‬خودی‬ ‫یاساش چونك ‌ه ل ‌ه خزمه‌تی كه‌مینه‌‬ ‫و ده‌سه‌اڵتێكدایه‌‪ ،‬توانای چاودێریی‬ ‫نییه‌‪ ،‬ئێم ‌ه ب ‌ه دوو شێو ‌ه ده‌توانین یاسا‬ ‫بكه‌ین ‌ه هێزی یه‌كه‌م ل ‌ه واڵتدا‪ ،‬یان‬ ‫ئه‌وه‌ی ‌ه جڤات ناچار بكر ‌ێ یاساپارێزی‬ ‫بكات‪ ،‬ئه‌ویش به‌كارخستنی هۆ و‬ ‫پێناو و سزاكان ‌ه ك ‌ه تاك ناچار ده‌كه‌ن‬ ‫بیر ل ‌ه الدان و خۆسه‌پێنی نه‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫یاخود ده‌بێت یاسا نه‌خرێت ‌ه خزمه‌ت‬ ‫چینێك و بۆ ئه‌وانی تر بایه‌خی خۆی‬ ‫له‌ده‌ست بدات‪.‬‬ ‫ئه‌مڕۆ ئێم ‌ه زیاتر ل ‌ه به‌رده‌م ‬ ‫ڕێگای دووه‌مداین‪ ،‬ك ‌ه یاسا توانای‬ ‫چاودێریكردنی لێ سه‌نراوه‌ته‌و ‌ه و‬ ‫نوێن ‌هرایه‌تی یه‌كسانی ل ‌ه كۆمه‌ڵگادا‬ ‫ون كردووه‌‪ ،‬ئه‌م ‌ه بۆخۆی یه‌كێكه‌‬ ‫له‌و بنه‌مایانه‌ی ك ‌ه بۆ پشتكردنه‌‬ ‫یاسا له‌الیه‌ن چینه‌كانی خواره‌وه‌ی‬ ‫خه‌ڵكه‌و ‌ه الی ئێم ‌ه هه‌ستی‬ ‫پێده‌كرێت‪.‬‬ ‫كه‌وات ‌ه خودی یاساش ئه‌گه‌ر‬ ‫توانای چاودێریكردنی گشتیی نه‌بێت‪،‬‬ ‫ده‌كه‌وێت ‌ه ژێر پرسیاره‌وه‌‪ ،‬ده‌بێت له‌‬ ‫خۆمان بپرسین‪ ،‬ئه‌گه‌ر گه‌وره‌كان‬ ‫یاساشكێنن بۆچی ئێمه‌ش خه‌ریكین‬ ‫هه‌مان بێحورمه‌تییه‌كانی ئه‌وان‬ ‫دووبار ‌ه ده‌كه‌ینه‌وه‌؟ یاساش له‌م‬ ‫واڵته‌دا پێویست ‌ه بیر ل ‌ه وه‌زیفه‌ی خۆی‬ ‫بكاته‌وه‌‪ ،‬چونك ‌ه تا هه‌نووك ‌ه ته‌نیا‬ ‫بچووك و بێپاكان ده‌بینێت‪.‬‬

‫دكتۆره‌ نه‌رمین ته‌ها‪ ،‬پسپۆری نه‌خۆشییه‌كانی مه‌مك‪:‬‬

‫شێرپه‌نجه‌ی مه‌مك به‌ شێوەیەکى ترسناك ل ‌ه زیادبووندایە‬ ‫دیدار‪ :‬ئاكار شیره‌یی ـ هه‌ولێر‬

‫دكتۆر ‌ه نه‌رمین ته‌ها‪ ،‬پزیشكی پسپۆڕ‬ ‫و ڕاوێ��ژك��اری مه‌مك ل ‌ه نه‌خۆشخانه‌ی‬ ‫له‌دایكبوون ل ‌ه هه‌ولێر‪ ،‬ل ‌ه دیدارێكی‬ ‫ڕۆژنامه‌ی (به‌یان)دا ئاماژ ‌ە ب ‌ه هۆكاره‌كانی‬ ‫نه‌خۆشیی شێرپه‌نجه‌ی مه‌مك ل ‌ه ئافره‌تاندا‬ ‫ده‌كات و ڕایده‌گه‌یه‌نێت ل ‌ه ئێستادا ڕێژە‌ی‬ ‫تووشبووان به‌و نه‌خۆشیی ‌ه ل ‌ه هه‌رێمی‬ ‫كوردستان‪ ،‬ڕوو ل ‌ه هه‌ڵكشانه‌‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬بۆچی نه‌خۆشیی شێرپه‌نج ‌ه زیاتر‬ ‫دووچاری ئافره‌تان ده‌بێت؟ هۆكاره‌كانی‬ ‫چین؟‬ ‫دك��ت��ۆر ‌ه ن�ه‌رم��ی��ن‪ :‬ئ��ه‌و ‌ه هۆكاری‬ ‫فیسیۆلۆژییه‌‪ ،‬له‌به‌ر ئ�ه‌وه‌ی ئه‌جهیزه‌ی‬ ‫مه‌مكی ئافره‌ت پێشكه‌وتووتر ‌ه له‌وه‌ی‬ ‫پیاو ك ‌ه پوكاوه‌یه‌‪ ،‬هی ئافره‌ت گۆڕانكاریی‬ ‫ب �ه‌س �ه‌ردا دێ��ت ل ‌ه كاتی ه �ه‌رزه‌ك��اری‪،‬‬ ‫ل ‌ه كاتی دووگ��ی��ان��ی‪ ،‬ل ‌ه كاتی شیردان‬ ‫و س��وڕی مانگانه‌ی‪ .‬ئ�ه‌و گۆڕانكارییه‌‬ ‫هۆرمۆنییان ‌ه واده‌كات زۆر ئه‌كتیڤ بێت‪،‬‬ ‫ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ش ك ‌ه ومتان زۆربوونی‬ ‫خانه‌كان ك ‌ه ئه‌سڵی شێرپه‌نجه‌یه‌‪ ،‬له‌‬ ‫پیاودا خانه‌یه‌كی پوكاوه‌ی ‌ه و بێ ئیش ‌ه و‬ ‫ئیش ناكات‪ ،‬بۆی ‌ه ئافره‌ت زیاتر تووشی‬ ‫ئه‌و نه‌خۆشیی ‌ه ده‌بێت‪ ،‬ئه‌و ‌ه سه‌باره‌ت‬ ‫ب ‌ه ڕەگه‌ز‪ .‬هۆكارێكی تر ته‌مه‌نه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ل �ه‌گ �ه‌ڵ زی��ادب��وون��ی ت �ه‌م �ه‌ن ئ�ه‌گ�ه‌ری‬

‫تووشبوون به‌و نه‌خۆشیی ‌ه زۆر زیاتره‌‪ ،‬بۆ‬ ‫منوون ‌ه ئافره‌تێكی بیست ساڵ‪ ،‬یان سی‬ ‫ساڵ‪ ،‬له‌وانه‌ی ‌ه د ‌ه ساڵ زیاتر لە ته‌مه‌ىن‬ ‫تێبپه‌ڕێ ئه‌گه‌ری تووشبوون دوو ئه‌وه‌نده‌‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬چونك ‌ه ئ �ه‌و نه‌خۆشانه‌ی دێنه‌‬ ‫سه‌نته‌ره‌كان و الی ئێمه‌‪ ،‬زیاتر ئه‌وانه‌ن‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه پاش ‪ 45‬ساڵییه‌وه‌ن‪ ،‬هه‌شیان ‌ه له‌‬ ‫ته‌مه‌نی بچووكرت دێن‪ ،‬به‌اڵم ڕێژەكه‌یان‬ ‫كه‌مرتە و ئه‌گه‌ره‌كه‌یان زۆر الوازت��ره‌‪.‬‬ ‫هۆكارێكی تر سووڕی مانگانه‌ی ‌ه ك ‌ه به‌سه‌ر‬ ‫ئافره‌تدا دێت‪ ،‬هۆكارێكی زۆر زۆر گرنگه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و ئافره‌تانه‌ی حه‌ملی زۆریان كردووه‌‪،‬‬ ‫بۆ منوونه هە ‌ر ‪ 9‬مانگ جارێك حه‌ملێك‬ ‫ده‌ك���ات‪ ،‬بێنوێژییه‌كه‌ی ڕاده‌وه‌س��ت��ێ‪،‬‬ ‫یان شیرپێدان‪ ،‬ئه‌وان ‌ه زۆر كه‌مرت تووش‬ ‫ده‌بن له‌وانه‌ی ك ‌ه حه‌ملیان كه‌مكردووه‌‪،‬‬ ‫یان هه‌ر نه‌یان ك��ردووه‌‪ ،‬یان شیری به‌‬ ‫منداڵه‌كه‌ی ن �ه‌داوه‌‪ ،‬ته‌بعه‌ن شیردان به‌‬ ‫دوو سه‌ر سوودی هه‌ی ‌ه بۆ پارێزگاریكردن‬ ‫ل ‌ه شێرپه‌نجه‌ی مه‌مك‪ ،‬یه‌كێكیان ئه‌وه‌یه‌‬ ‫سووڕی مانگانه‌ی ڕاده‌وستێ و هۆرمۆنی‬ ‫ئه‌و ئافره‌تان ‌ه پ��ارێ��زراو ده‌بێت بۆ ناو‬ ‫خ��ۆی غ��وده‌ی مه‌مكه‌كان ده‌پارێزێت‪،‬‬ ‫له‌و ئافره‌تانه‌ی ك ‌ه شیری ب ‌ه منداڵه‌كانیان‬ ‫ناده‌ن‪.‬‬ ‫بوونی یه‌كه‌م حه‌مل ل ‌ه ئافره‌تدا‬ ‫زۆر زۆر گرنگه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر پێش ‪ 30‬ساڵی‬ ‫بێت پارێزراوتر ده‌بێت ل ‌ه شێرپه‌نجه‌ی‬ ‫مه‌مك‪ ،‬ب ‌ه پێچه‌وانه‌و ‌ه ئه‌گه‌ر پاش ‪30‬‬ ‫ساڵی بێت‪ ،‬ئه‌و ئافره‌تانه‌ی ب ‌ه گه‌وره‌یی‬

‫منداڵیان ده‌بێت‪ ،‬ئه‌گه‌ری تووشبوون‬ ‫به‌و نه‌خۆشییه‌یان زیاتره‌‪ .‬ئه‌و هۆكارانه‌‬ ‫هیچیان ناتوانین بڵێین سه‌د ل ‌ه سه‌دییه‌‪،‬‬ ‫ته‌نیا هۆكارێكامن هه‌ی ‌ه ك ‌ه زانستی نوێ‬ ‫ده‌ستنیشانی ك��ردووه‌‪ ،‬ئه‌ویش هۆكاری‬ ‫بۆماوه‌ییه‌‪ ،‬ئ��ه‌وه‌ش زۆر زۆر كه‌م ‌ه له‌‬ ‫ن��او نه‌خۆشی شێرپه‌نجه‌ی مه‌مك‪ ،‬كه‌‬ ‫‪%5‬ی نه‌خۆشییه‌كانی شێرپه‌نجه‌ی‬ ‫م �ه‌م��ك ئ��ه‌و جینه‌یان ه �ه‌ی �ه‌‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫ئ�ه‌وه‌ی پزیشكه‌كان ده‌ڵێن ئه‌وانه‌ی له‌‬ ‫خێزانەکانیاندا ئه‌و نه‌خۆشییه‌یان هه‌یه‪‌،‬‬ ‫ده‌بێت زیاتر ب �ه‌دواداچ��وون بۆ خۆیان‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬هه‌روه‌ها یه‌كێک ل ‌ه هۆكاره‌كانی‬ ‫ئاماده‌باشیی ئه‌و نه‌خۆشیی ‌ه بریتیی ‌ه له‌‬ ‫پێشكه‌وتن و ده‌وڵه‌مه‌ندبوون‪ ،‬ك ‌ه پێی‬ ‫ده‌گوترێت به‌رزیی ئاستی كۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫و خۆشگوز ‌هرانی‪ ،‬وه‌ك بوونی پ��ار ‌ه و‬ ‫خواردنی چه‌ور و ته‌كنه‌لۆژیای پێشكه‌وتوو‬ ‫و به‌رزبوونه‌وه‌ی ئاستی كۆمه‌اڵیه‌تی له‌‬ ‫بواری ماددی‪ ،‬بۆ منوون ‌ه واڵتێكی پێشكوتوو‬ ‫ئه‌و نه‌خۆشییه‌ی زۆر زیاتر ‌ه ل ‌ه واڵتێكی‬ ‫هه‌ژار نشین‪ ،‬یان خه‌ڵكانێكی هه‌ژار زۆر‬ ‫كه‌مرت ل ‌ه كه‌سانی ده‌وڵه‌مه‌ند تووشی ئه‌و‬ ‫نه‌خۆشیی ‌ه ده‌بن‪ .‬ته‌بعه‌ن به‌رزبوونه‌وه‌ی‬ ‫گوز ‌هرانیش ل ‌ه كوردستاندا له‌م چه‌ند ساڵه‌ی‬ ‫دواییدا به‌ره‌و به‌رزبوونه‌و ‌ه ڕۆیشتووه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش هۆكارێك ‌ه بۆ به‌رزبوونه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫نه‌خۆشیی ‌ه ل ‌ه كوردستاندا‪.‬‬ ‫هۆكاری له‌و ‌ه الوازترمان هه‌یه‌‪ ،‬وه‌ك‬ ‫بوونی نه‌خۆشی ل ‌ه خزمانی له‌پێش‪ ،‬وه‌ك‬

‫خزمی منر ‌ه یه‌ك و منر ‌ه دوو‪ ،‬وه‌ك دایك‪،‬‬ ‫خوشك‪ ،‬پلك (پوور) و ئامۆزا‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫بوونی ق�ه‌ڵ�ه‌وی و خ��واردن��ی هه‌ندێك‬ ‫حه‌ب و ده‌رمان وه‌ك حه‌بی منداڵنه‌بوون‬ ‫(مه‌نه‌ع) ل ‌ه ده‌ساڵ له‌سه‌ریه‌ك‪ .‬ئیشی زۆر‬ ‫ب ‌ه دانیشتنه‌وه‌‪ ،‬وه‌ك ئه‌وانه‌ی ل ‌ه پشتى‬ ‫مێزەوەن‪ ،‬فه‌رمانبه‌ره‌كان زیاتر تووش ده‌بن ‬ ‫له‌وانه‌ی ده‌جووڵێن و وه‌رزش ده‌كه‌ن ‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬نیشانه‌كانی شێرپه‌نجه‌ی مه‌مك‬ ‫چین؟‬ ‫دك��ت��ۆر ‌ه ن �ه‌رم��ی��ن‪ :‬ل � ‌ه گرنگرتین‬ ‫نیشانه‌كانی بوونی گرێی ‌ه ل ‌ه مه‌مكدا‪.‬‬ ‫ته‌بعه‌ن هه‌ركه‌سێك گرێی ل ‌ه مه‌مك هه‌بوو‬ ‫نابێت بشڵه‌ژێت و بڵێت ئه‌و ‌ه نه‌خۆشیی‬ ‫شێرپه‌نجه‌یه‌‪ ،‬چونك ‌ه ل ‌ه ‪80%‬ی گرێكانی‬ ‫مه‌مك س�ه‌الم�ه‌ت��ن‪ ،‬ته‌نیا ل� ‌ه ‪20%‬ی��ان‬ ‫مه‌ترسیدار و پیسن‪ ،‬بۆی ‌ه ده‌بێت نه‌خۆش‬ ‫سه‌ردانی پزیشك بكات و پشكنینی خۆی‬ ‫بكات‪ .‬هه‌ندێك نیشانه‌ی تر هه‌ی ‌ه كه‌‬ ‫به‌بێ گرێ به‌دیار ده‌كه‌وێت‪ ،‬وه‌ك خوێن‬ ‫لێهاتن ل ‌ه گۆی مه‌مك‪ ،‬یان گۆڕانكاری له‌‬ ‫شێوه‌ی مه‌مك‪ ،‬وه‌ك خواربوونی یان جۆره‌‬ ‫قوپانه‌وه‌یه‌ك ل ‌ه پێسته‌كه‌یدا ده‌بێت‪،‬‬ ‫ئه‌ستووربوونی پێستی مه‌مك‪ ،‬وه‌ك توێكڵی‬ ‫پرته‌قاڵ خ��اڵ خ��اڵ ده‌بێت‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫بوونی ژانی زۆر‪ ،‬به‌اڵم ژانكردنی ل ‌ه كۆتا‬ ‫قۆناغیدایه‌‪ ،‬نه‌ك سه‌ره‌تای تووشبوون‪.‬‬ ‫ب��ه‌ی��ان‪ :‬ڕێ����ژە‌ی ئ���ه‌و نه‌خۆشیی ‌ه له‌‬ ‫چ ئ��اس��ت��ێ��ك��دا‌ی� ‌ه ل�� ‌ه ك��وردس��ت��ان‪ ،‬له‌‬ ‫به‌رزبوونه‌وه‌دایه‌‪ ،‬یان نزمبوونه‌وه‌؟‬

‫دكتۆر ‌ه نه‌رمین‪ :‬ب ‌ه داخ���ه‌و ‌ه زۆر‬ ‫ب ‌ه شێوه‌یه‌كی ترسناك ل ‌ه زیادبووندایه‌‪،‬‬ ‫ڕۆژان � ‌ه ل ‌ه نۆرینگ ‌ه و نه‌خۆشخانه‌كانی‬ ‫خۆمان خه‌ڵكی تووشبوو زیاتر ده‌بن‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم ئامارێكی وردم��ان له‌ژێر ده‌ستدا‬ ‫نییه‌‪ ،‬بۆ منوون ‌ه ل ‌ه ئه‌مه‌ریكا به‌پێی ئامارێك‬ ‫ل ‌ه هه‌شت ئافره‌ت یه‌كێكیان تووشی‬ ‫ئ�ه‌و نه‌خۆششیی ‌ه ب��ووه‌‪ ،‬ك ‌ه ڕێژە‌یه‌كی‬ ‫مه‌ترسیداره‌‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬چی باش ‌ه بۆ ئه‌وه‌ی ئافره‌تان خۆیان‬ ‫له‌و نه‌خۆشیی ‌ه بپارێزن؟‬ ‫دك��ت��ۆر ‌ه نه‌رمین‪ :‬خۆپاراسنت سێ‬ ‫خاڵی هه‌یه‌‪ ،‬یه‌كه‌م‪ :‬ئافره‌ت زووزوو‬ ‫پشكنینی خۆی بكات‪ ،‬یان مانگان ‌ه له‌‬ ‫شوێنێكی تایبه‌ت‪ ،‬ل ‌ه ماڵه‌و ‌ه ل ‌ه ئاوێنه‌دا‬ ‫سه‌یری مه‌مكه‌كانی خۆی بكات بزانێت‬ ‫ئایا هیچ ڕەقییه‌ك‪ ،‬یاخود گرێیه‌ك‪ ،‬یان‬ ‫سووربوونه‌وه‌یه‌ك‪ ،‬یان خوێن لێهاتن‪،‬‬ ‫یان گۆڕانكارییه‌ك ل ‌ه مه‌مكه‌كانی‪ ،‬یان‬ ‫ژێ��ر باڵه‌كانیدا هه‌ی ‌ه ی��ان ن��ا‪ .‬دووه‌م‪:‬‬ ‫به‌دواداچون‪ ،‬بۆ منوون ‌ه ل ‌ه واڵتانی ده‌ره‌وه‌‬ ‫به‌زۆر نه‌خۆش بانگ ده‌كرێت‪ ،‬ك ‌ه سااڵنه‌‬ ‫ده‌بێت پشكنینی خۆی بكات‪ .‬ئه‌وه‌ش‬ ‫ئه‌و ‌ه ده‌رده‌خات ك ‌ه نه‌خۆش زوو به‌خۆی‬ ‫د ‌هزانێت و چاره‌سه‌ره‌كه‌ی ئاسانرت ده‌بێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم الی ئێم ‌ه ل ‌ه كۆتا قۆناغدا دێت ‌ه الی‬ ‫دكتۆر‪ .‬سێیه‌میش‪ :‬نه‌خۆش دوای ئه‌وه‌ی‬ ‫ب ‌ه نه‌خۆشییه‌كه‌ی زانی چاره‌سه‌ری زۆر‬ ‫ئاسانرت ده‌كرێت له‌وه‌ی ئه‌و نه‌خۆشییه‌ی‬ ‫له‌مێژەوە هه‌یبێت و نه‌یزانیبێت‪.‬‬

‫ژیانێكی ناكام‬ ‫داڕشتنه‌وه‌ی‪ :‬نیان جه‌مال *‬

‫من گوڵێكی سپی بووم‪ ،‬هه‌موو كاتێك‬ ‫ده‌ترسام ل �ه‌وه‌ی ڕۆژێ��ك ب ‌ه ڕە‌شه‌بایه‌ك‬ ‫بژاكێم و هه‌ڵوه‌رم‪ ،‬به‌اڵم هه‌رگیز بیرم له‌وه‌‬ ‫نه‌كردبووه‌و ‌ه ك ‌ه شنه‌بای ناو ده‌روونی خۆم‬ ‫ده‌مژاكێنێ و هه‌ڵم ده‌وه‌رێن ‌ێ و پارچه‌‬ ‫پارچ ‌ه ده‌بم‪ ،‬ك ‌ه هیچ كات نه‌توانم پارچه‌‬ ‫ونبووه‌كانی خۆم بدۆزمه‌وه‌‪.‬‬ ‫چیرۆكی من ل�ه‌و كاته‌و ‌ه ده‌ستی‬ ‫پێكرد ك ‌ه له‌گه‌ڵ (ئ��ۆژی��ن)دا یه‌كرتمان‬ ‫ناسی‪( ،‬ئۆژین) تا بڵێی كوڕێكی خوێنگه‌رم‬ ‫بوو‪ ،‬به‌اڵم مێشكی زۆر وشك بوو‪ ،‬زۆر به‌‬ ‫گران ل ‌ه بابه‌ته‌كان ده‌گه‌یشت‪ ،‬ته‌نانه‌ت‬

‫هه‌ند ‌ێ جار بڕوای به‌و ‌ه نه‌ده‌كرد ك ‌ه من‬ ‫زۆرم خۆشده‌وێت‪ ،‬ب ‌ه هه‌رحاڵ ڕۆژ له‌‬ ‫دوای ڕۆژ خۆشه‌ویستی من و ئۆژین‬ ‫زیاتر ده‌بوو‪ ،‬تا وای لێهات ك ‌ه هه‌ركه‌س‬ ‫منی ده‌بینی هه‌واڵی ئه‌وی لێ ده‌پرسیم و‬ ‫به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌‪.‬‬ ‫قۆناغه‌كانی دواناوه‌ندییم له‌گه‌ڵ‬ ‫خۆشه‌ویستی ئه‌و به‌ڕ ‌ێ كرد تا ل ‌ه زانكۆ‬ ‫وه‌رگیرام‪ ،‬ئیرت گرفته‌كان لێره‌و ‌ه ده‌ستی‬ ‫پێكرد‪ ،‬ل �ه‌ب �ه‌رئ �ه‌وه‌ی ئ��ۆژی��ن كوڕێكی‬ ‫نه‌خوێنده‌وار بوو‪ ،‬منیش كچێكی تا بڵێی‬ ‫ساد ‌ه و كراو ‌ه و خوێنده‌وار بووم‪ ،‬زۆرجار‬ ‫هه‌ستم ده‌كرد بیركردنه‌وه‌كامنان دوور ‌ه له‌‬ ‫یه‌كرتی‪ ،‬هه‌ستم ب ‌ه غیره‌كانی ده‌كرد كاتێك‬ ‫باسی زانكۆ و ده‌رس و كۆلێژ و ئه‌و بابه‌تانه‌م‬ ‫بۆ ده‌كرد‪ ،‬ئه‌و خێرا بابه‌ته‌كه‌ی ده‌گۆڕی و‬

‫ده‌یوت وازبێن ‌ه كچ و خوێندنیان نه‌وتوو ‌ه‬ ‫(كاڵێ‌) گیان‪ ،‬ئه‌گه‌ر ڕۆژێك زانكۆشت ته‌واو‬ ‫كرد من ناهێڵم ده‌وام بكه‌یت‪ ،‬چونك ‌ه من‬ ‫پیاوم حه‌زناكه‌م ژنه‌كه‌م ل ‌ه ده‌ره‌و ‌ه بێت‪،‬‬ ‫كاتێك من ل ‌ه كار گ ‌هڕامه‌و ‌ه ماڵه‌كه‌م سارد‬ ‫بێت و خواردنێكی گه‌رم نه‌خۆم‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫زۆریی خۆشه‌ویستی بۆم به‌ڵێنی پێدام‬ ‫ك ‌ه ب ‌ه دڵم بكات‪ ،‬ئۆژین ڕۆژ ل ‌ه دوای ڕۆژ‬ ‫لێپرسینه‌وه‌ی زیاتری ده‌كرد‪ ،‬جله‌كانت وایه‌‪،‬‬ ‫ڕۆیشتنه‌كه‌ت وایه‌‪ ،‬قسه‌كردنتم به‌دڵ نییه‌‪،‬‬ ‫هه‌تاوه‌كو وایلێكردم قه‌ناعه‌تی پێبكه‌م كه‌‬ ‫شێوازی ژیانی خۆم بگۆڕم به‌و شێوه‌یه‌ی‬ ‫ئۆژین ب ‌ه دڵیه‌تی‪ .‬‬ ‫هه‌ر ڕۆژێك زیاتر تێپه‌ڕیبای ‌ه ئۆژین‬ ‫زیاتر زاڵ ده‌ب��وو به‌سه‌رمدا‪ ،‬ته‌نانه‌ت‬ ‫سات ‌ه خۆشه‌كانی ناو زانكۆشی لێ تاڵ‬

‫كردبووم‪ ،‬هه‌موو كات و ل ‌ه هه‌موو شوێنێك‬ ‫چاودێریی ده‌كردم بۆ ئه‌وه‌ی بچووكرتین‬ ‫هه‌ڵه‌م لێ بدۆزێته‌وه‌‪ ،‬كات ڕۆیشت و‬ ‫زانكۆم ته‌واو كرد و به‌پێی ئه‌و به‌ڵێنه‌ش‬ ‫دوای ت�ه‌واوك��ردن��ی زانكۆ ئۆژین هاته‌‬ ‫خوازبێنیم‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر ڕۆژەی بیانوویه‌كی‬ ‫دروست ده‌كرد‪ ،‬ب ‌ه هۆی سۆزی زۆرمه‌وه‌‬ ‫بۆ ئۆژین ت��ووڕە ن �ه‌ده‌ب��ووم‪ ،‬دڵپاكی و‬ ‫سادەیی منی بێ گوناهیش ئاواتێكی ته‌نها‬ ‫بوو‪ ،‬ئه‌ویش ب ‌ه هۆی نه‌خوێنده‌وارییه‌وه‌‪،‬‬ ‫ب ‌ه هۆی نه‌بوونی سێبه‌ری باوكی له‌سه‌ری‪،‬‬ ‫ب��ی��رك��ردن �ه‌وه‌ی وه‌ه���ا ب��وو ك � ‌ه نابێت‬ ‫مبخوازێت‪ ،‬چونك ‌ه خوێندنم ته‌واو كردووه‌‪،‬‬ ‫دوایی ڕۆشنبیری و هۆشیاریی من ژیانی‬ ‫لێ تێك ده‌دات‪ ،‬سێ ساڵ تێپه‌ڕی ئۆژین‬ ‫هه‌ر بیانووی هێنایه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم هێشتا له‌‬

‫داوی خۆشه‌ویستی ئه‌و ڕزگارم نه‌بووبوو‪ ،‬‬ ‫هه‌واڵم بۆ هات ژنی هێناوه‌‪ ،‬ئه‌وه‌یش چ‬ ‫ژنێك؟ ئه‌وه‌ی خه‌یاڵی خۆی‪ ،‬ك ‌ه ده‌یویست‬ ‫منیش وه‌هابم‪ ،‬نه‌خوێنده‌وار‪ ،‬ته‌نها یه‌ك‬ ‫وشه‌ی نه‌د ‌هزانی‪ .‬ئۆژین ئاواته‌كه‌ی خۆی‬ ‫به‌دیهێنا و ئاواته‌كانی منیشی هه‌ر به‌‬ ‫زیندوویی ئه‌سپارده‌ی خاك كرد‪ ،‬منیش‬ ‫به‌ڵێنم دا ك ‌ه زیاتر خۆم ڕۆشنبیر بكه‌م و‬ ‫ئه‌وه‌ی ئه‌و ب ‌ه هه‌ڵه‌ی داده‌نا و بۆ ئافره‌تی‬ ‫ب ‌ه زی��اد ‌ه د ‌هزان��ی‪ ،‬ك ‌ه خوێندنه‌‪ ،‬هه‌موو‬ ‫ئاواتم بێت‪.‬‬ ‫ئێستا من و ئۆژینیش خه‌ریكی ژیانی‬ ‫پڕ ل ‌ه ده‌رده‌سه‌رین �� ‌ه هۆی بیركردنه‌وه‌‬ ‫هه‌ڵه‌كانی ئ�ه‌وه‌و ‌ه (ئافره‌ت‪ ،‬خوێندن و‬ ‫ڕۆشنبیری)!‬ ‫* توێژە‌ری كۆمه‌اڵیه‌تی‪.‬‬


‫‪13‬‬ ‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫‪birura_bayan@yahoo.com‬‬

‫كورد‪ ،‬به‌جیهانیبوون و دابونه‌ریت‬ ‫ڕێناس جاف‬ ‫له‌ سه‌رده‌مێكدا كه‌ «مه‌كلۆهان»‬ ‫به‌ س�ه‌رده‌م��ی گوندی جیهانیی ناو‬ ‫دەبات‪ ،‬هەروەها به‌ به‌جیهانیبوون و‬ ‫شۆڕشی ته‌كنۆلۆژیا و زانیاری ناودێره‌‬ ‫و له‌ كورترتین سات و خێراترین كاتدا‬ ‫هه‌موو هه‌واڵێك له‌ ه �ه‌ر الیه‌كی‬ ‫جیهانه‌وه‌ روویدا بیت‪ ،‬به‌ سه‌رانسه‌ری‬ ‫دن��ی��ادا ب�ڵاوده‌ب��ێ��ت�ه‌وه‌ و ه�ه‌م��ووان‬ ‫ئ��اگ��اداری ده‌ب��ن�ه‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ رووداوی‬ ‫ناسه‌رده‌مییانه‌ و دوور له‌ شارستانییه‌ت‬ ‫و ڕەوشتی مرۆیی له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫ك��ورده‌واری��ی��دا چه‌ند هه‌نگاوێك بۆ‬ ‫دواوه‌م���ان ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌‪ ،‬زیانێكی‬ ‫زۆریش له‌ پێگه‌ی كورد له‌سەر ئاستی‬ ‫جیهان‪ ،‬ده‌دات‪.‬دیاره‌ ئه‌مه‌ ته‌نیا كورد‬ ‫ناگرێته‌وه‌ و هێشتا له‌ جیهانێكدا‬ ‫ب�ه‌ ن��اوی «جیهانی سێیه‌م»‪ ،‬هه‌ر‬ ‫له‌ ئاسیاوه‌ تا ئه‌فریقا و ئه‌مریكای‬ ‫التین‪ ،‬گه‌لێك واڵت له‌به‌ر دابونه‌ریتی‬ ‫خێڵه‌كییانه‌ و عه‌شیره‌تی به‌ده‌ست‬ ‫ده‌یان و بگره‌ سه‌دان كێشه‌ و ئاريشه‌ی‬ ‫ناسه‌رده‌مییانه‌ و دواك��ه‌وت��ووه‌وه‌‬ ‫ده‌ناڵێنن‪.‬‬ ‫له‌ ساته‌وه‌ختێكی هه‌ستیاری‬ ‫وه‌ك ئێستا كه‌ ك��ورد بۆ سه‌ملاندنی‬ ‫بوون و ناسنامه‌ی كوردستانيی خۆی‬ ‫زێرت له‌ هه‌موو سه‌رده‌م و قۆناغێكی‬ ‫تر پێویستی به ‌ده‌سخستنی ده‌نگی‬ ‫ج��ی��ه��ان��ی ه��ه‌ی��ه‌‪ ،‬ب�ڵاوب��وون��ه‌وه‌ی‬

‫گرته‌یه‌كی ڤیدیۆیی الق��ه‌ك��ردن و‬ ‫ده‌ستدرێژیكردنه‌ سه‌ر گه‌نجیك له‌‬ ‫ڕۆژهه‌اڵتی كوردستان (بانه‌ بێت یان‬ ‫خانێ)‪ ،‬له‌ تۆڕە كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كانه‌وه‌‪،‬‬ ‫ڕووداوێ���ك���ی گه‌لێك دڵ��ه�ه‌ژێ��ن�ه‌ و‬ ‫زۆر جێی داخ �ه‌‪ ،‬نیشانه‌یه‌كیشه‌ بۆ‬ ‫تێنه‌په‌ڕینی كۆمه‌ڵگه‌ و جڤاكی كوردی‬ ‫له‌ قۆناغی نه‌ریتییه‌وه‌ بۆ قۆناغی‬ ‫پێشكه‌وتنخوازی و مۆدێرنیته‌‪ .‬كورد‬ ‫هه‌میشه‌ به‌ دیرۆكی كۆن و دێرین و‬ ‫ژیار و شارستانییه‌تی زه‌نگینی خۆی‬ ‫ده‌ن��ازێ‪ ،‬ئه‌م پرسه‌ وه‌ك فاكته‌رێك‬ ‫ب��ۆ ده‌س��ت��خ��س��ت��ن��ی م��اف��ی ڕەوای‬ ‫خ��ۆی و دام �ه‌زران��دن��ی ده‌وڵ���ه‌ت و‬ ‫كیانێكی كوردی به‌ هه‌مان مه‌به‌ست‬ ‫به‌كاردێنێت‪ ،‬كه‌سیش حاشا و نكۆڵی‬ ‫له‌م گرنگیيه‌ ناكات و بێگومان ئه‌مه‌‬ ‫سه‌ره‌تایرتین مافی ه�ه‌ر نه‌ته‌وه‌ و‬ ‫گه‌لێكه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌مه‌ به‌و مانایه‌ نییه‌‬ ‫كه‌ له‌ به‌رامبه‌ر زۆر دیارده‌ی چه‌وت‬ ‫و ڕووداوی تاڵ و ڕەوش��ت نزمانه‌ و‬ ‫دژەمرۆییانه‌ی ناو كۆمه‌ڵگه‌‪ ،‬خۆ له‌‬ ‫نه‌بانی و گێلی بده‌ین و په‌رده‌پۆشیان‬ ‫بكه‌ین‪ .‬كۆمه‌ڵگه‌ی ك��وردى به‌ هه‌ر‬ ‫چوار پارچه‌كه‌یه‌وه‪ ‌،‬هێشتا گیرۆده‌ی‬ ‫زۆر دیارده‌ی كرێت و نه‌ریتییه‌ كه‌ له‌‬ ‫هه‌ر ناوچه‌ و ده‌ڤه‌رێك به‌ شتێك ناودێر‬ ‫ده‌كرێ‪ ،‬هێشتا ئافره‌ت خاوه‌نی ده‌نگ‬ ‫و بۆچوونی ڕاستینه‌ی خۆی نییه‌‪ ،‬له‌‬ ‫زۆر شوينى كوردستاندا به‌ دیدێكی تر‬ ‫سه‌یر ده‌كرێت‪ ،‬كه‌ ده‌بێت ته‌نانه‌ت‬ ‫پاش وه‌رگرتنی بااڵترین بڕوانامه‌ی‬

‫زانستی‪ ،‬دیسان هه‌ر بخزێته‌وه‌ ناو‬ ‫چوارچێوه‌كه‌ی ماڵ و خۆى به‌ چه‌ند‬ ‫پرسی الوه‌كییه‌وه‌ سه‌رقاڵ بكات و‬ ‫چه‌مه‌ڕا مبێنێته‌وه‌ تا داواكاری بۆ په‌یدا‬ ‫بێت و شوو بكات‪.‬‬ ‫هێشتا ئه‌و ئیزنه‌ به‌ گه‌نج‪ ،‬به‌‬ ‫تایبه‌ت ڕەگ��ه‌زی مێینه‌ ناده‌ین بۆ‬ ‫خۆی بڕیار له‌سه‌ر چاره‌نووسی ژیانی‬ ‫داهاتووی بدات‪ ،‬ده‌سبه‌رداربوون و‬ ‫وازهێنان له‌ دابونه‌ریت و فه‌رهه‌نگی‬ ‫چ���ه‌وت و س���ه‌ق���ه‌ت‪ ،‬ن���ه‌ك ته‌نێ‬ ‫دژایه‌تیكردن و پشتكردنه‌ فه‌رهه‌نگی‬ ‫ده‌وڵ�ه‌م�ه‌ن��دی ك��وردی نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫سڕینه‌وه‌ و پاكژكردنه‌وه‌ی كولتووری‬ ‫دارا و خ���ودان بایه‌خی ك���ورده‌ له‌‬ ‫به‌ها دژەمرۆییه‌كان‪ .‬ك��ورد ئه‌مڕۆ‬ ‫له‌ سایه‌ی دی���ارده‌ی جیهانگیری و‬ ‫شارستانییه‌تی سه‌رده‌مه‌وه‌ خاوه‌نی‬ ‫ده‌یان كه‌ناڵی ڕاگه‌یاندن و میدیاییه‌‪،‬‬ ‫كه‌چی هێشتا زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری ئه‌و‬ ‫كه‌نااڵنه‌یش هه‌ر له‌ خزمه‌ت قازانج و‬ ‫به‌رژەوه‌ندی خێڵه‌كییانه‌ و بنه‌ماڵه‌یی‬ ‫و عه‌شیره‌تی و حیزبیدان‪ ،‬جار جاره‌ بۆ‬

‫تام و گه‌ر زه‌ره‌ری بۆ په‌زه‌كان نه‌بێت‪،‬‬ ‫نووزه‌یه‌كیان لێوه‌ به‌رگوێ ده‌كه‌وێت‪.‬‬ ‫ڕاگ �ه‌ی��ان��دن ئه‌مڕۆكه‌ بۆیه‌ به‌‬ ‫ك��ۆڵ�ه‌ك�ه‌ی چ��واره‌م��ی دیموكراسی‬ ‫داده‌نرێت‪ ،‬چونكه‌ زۆرترین كارتێكه‌ری‬ ‫له‌سه‌ر كۆمه‌ڵ هه‌یه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت له‌‬ ‫دوره‌ده‌سترتین گوند و ناوچه‌كانی‬ ‫كوردستانیش ك�ه‌م�تر ماڵێكت پێ‬ ‫شك دێت له‌ژێر كاریگه‌ريی میدیادا‬ ‫نه‌بێت‪ .‬باشه‌ ڕاگه‌یاندنی ك��وردی تا‬ ‫ئێستا بۆ وشیاركردنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ر‬ ‫له‌و پێوه‌ندییه‌دا چيی پێ ك��راوه‌ و‬ ‫چه‌نده ‌كاریگه‌ر بووه‌؟ وه‌اڵمدانه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌م پرسیاره‌ و ده‌یان پرسیاری تری له‌و‬ ‫چه‌شنه‌‪ ،‬پێویستی به‌ داتا و ڕاپرسیی‬ ‫ورد هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم سه‌یركردنی به‌رنامه‌ی‬ ‫كه‌ناڵه‌كانی ڕاگه‌یاندنی ك��وردی ئه‌و‬ ‫ڕاستییه‌ تاڵه‌مان ال ده‌رده‌خ���ات كه‌‬ ‫زۆر كه‌م و ده‌گمه‌نن ئه‌و به‌رنامانه‌ی‬ ‫هه‌ڵگری په‌یام و ڕەهه‌ند و الیه‌نی‬ ‫ڕۆشنگه‌ری بن‪ ،‬ئه‌وه‌ له‌ حاڵێكدایه‌‬ ‫ك��ه‌ ب���ه‌الی ك��ۆم �ه‌ڵ��ن��اس و گ���ه‌وره‌‬ ‫ش��اره‌زای ب��واری میدیا و ڕاگه‌یاندن‪،‬‬

‫پاراستنی دابونه‌ریتی ڕه‌سه‌ن و به‌ها كوردییه‌كان تا كاتێك‬ ‫دژایه‌تی له‌گه‌ڵ به‌هاكانی مرۆییدا نه‌بێت‪ ،‬نه‌ك ته‌نیا‬ ‫پێویسته‌‪ ،‬بگر‌ه كورد هه‌ر به‌و به‌هایانه‌و‌ه له‌ ئاستی‬ ‫جیهاندا ده‌ناسرێت‌‬

‫مه‌كلۆهانه‌وه‌ «میدیا هه‌مان په‌یامه‌ و‬ ‫په‌یامیش هه‌مان میدیایه»‪.‬‬ ‫ڕاس���ت���ه‌ ی����ه‌ك ل���ه‌ ك���ارك���رده‌‬ ‫سه‌ره‌كییه‌كانی ڕاگه‌یاندن سه‌رقاڵكردنی‬ ‫جه‌ماوه‌ره‌‪ ،‬به‌اڵم له‌ هه‌مان حاڵدا گه‌ر‬ ‫به‌رنامه‌یه‌كی ڕادیۆیی و ته‌له‌ڤزیۆنی‬ ‫هه‌ڵگری په‌یامێكی ڕوون نه‌بێت‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ به‌ حاڵی كۆمه‌ڵ سوودمه‌ند‬ ‫نابێت‪ ،‬ئه‌مڕۆ له‌ هه‌موو ناوه‌نده‌كانی‬ ‫راگه‌یاندن له‌ ئاستی جیهاندا‪ ،‬ده‌زگا و‬ ‫سه‌نته‌رێك دان��راوه‌ بۆ ڕاپرسی له‌ناو‬ ‫كۆمه‌ڵدا‪ ،‬له‌سه‌ر به‌رنامه‌كانی ڕادیۆ‬ ‫و ته‌له‌ڤزیۆن و ڕاده‌ی كارتێكه‌رییان‪،‬‬ ‫هێشتا ئێمه‌ ئ��ه‌وه‌ن��ده‌ سه‌رقاڵی‬ ‫پرسی الوه‌كین‪ ،‬ئاوڕێكامن له‌م پرسه‌‬ ‫گرنگه‌ نه‌داوه‌ته‌وه‌‪ ،‬پێویسته‌ هه‌رچی‬ ‫زووت��رە به‌رپرسانی ب��واری میدیا بیر‬ ‫ل �ه‌م پرسه‌ هه‌ستیاره‌ بكه‌نه‌وه‌‪ ،‬با‬ ‫ن �ه‌وه‌ی سبه‌ی به‌ دید و بۆچوون و‬ ‫چاوێكی كراوه‌تره‌وه‌ سه‌یری جیهان‬ ‫‌و ده‌روب�ه‌ری خۆی بكات و ئه‌وه‌نده‌‬ ‫به‌ دونیای سبه‌ی نامۆ نه‌بێت‪ .‬ڕاسته‌‬ ‫پالنداڕشنت بۆ پرسه‌ ئابوورییه‌كان‬ ‫ژێ��رخ��ان��ی كۆمه‌ڵگه‌كه‌مان به‌هێز‬ ‫ده‌كات و توانا به‌ كۆمه‌ڵ ده‌به‌خشێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌والوه‌ كه‌مته‌رخه‌می به‌رامبه‌ر‬ ‫پرسه‌ چاندییه‌كان‪ ،‬داهاتوویەکى‬ ‫ته‌ماوی و ناڕوومنان ده‌خاته‌ به‌رده‌م‬ ‫كه‌ بۆ ق �ه‌ره‌ب��ووك��ردن �ه‌وه‌ی ده‌بێت‬ ‫سه‌رمایه‌ و سامانێكی زۆری مرۆیی‬ ‫و م��اددی��ی ب�ه‌ك��ار بێنین‪ ،‬بۆیه‌ بۆ‬ ‫هه‌نووكه‌ی تاك و كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی‪،‬‬

‫ده‌بێت به‌رپرسان ژیرانه‌ و به‌ وردی‬ ‫ئاوڕ له‌ پرسه‌ چاندییه‌كان بده‌نه‌وه‌‬ ‫و په‌ره‌پێدانی ت��وان��ای شاره‌زایانی‬ ‫ب��واره‌ چاندییه‌كان بۆ سبه‌ی گه‌شی‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌كه‌مان تێبكۆشن و به‌رنامه‌‬ ‫و سیاسه‌تێكی ڕوون��ی فه‌رهه‌نگی و‬ ‫چاندیی دابڕێژن‪ ،‬پاراستنی دابونه‌ریتی‬ ‫ڕەسه‌ن و ده‌وڵه‌مه‌ندی كوردی و به‌ها‬ ‫كوردییه‌كان تا كاتێك له‌ دژایه‌تی‬ ‫له‌گه‌ڵ به‌ها مرۆییەکاندا نه‌بن‪ ،‬نه‌ك‬ ‫ته‌نیا پێویسته‌‪ ،‬بگره‌ ئێمه‌ی كوردیش‬ ‫ه �ه‌ر ب �ه‌و به‌ها و ب��ای�ه‌خ��ان�ه‌وه‌ له‌‬ ‫ئاستی جیهاندا ده‌نارسێین‪ .‬كولتوور و‬ ‫فه‌رهه‌نگی كوردی خاوه‌نی ئه‌وه‌نده‌‬ ‫تایبه‌مته‌ندی گرنگ و به‌بایه‌خه‌ كه‌‬ ‫داخ �ه‌ك �ه‌م زۆر ج��ار ه�ه‌ن��دێ داب��ی‬ ‫ع�ه‌ش��ی��ره‌ت��ی و خێڵكه‌ییانه‌ی ناو‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ زیانی ئه‌وتۆی پێ ده‌گه‌ێنێت‬ ‫كه‌ له‌ قه‌ره‌بوو نایه‌ت‪ ،‬هێشتا له‌ زۆر‬ ‫شوێنی كوردستاندا و بگره‌ له‌ناو‬ ‫كوردی دانیشتووی هه‌نده‌رانیش به‌‬ ‫ناوی پرسی پاراستنی «ش �ه‌ره‌ف»ە‌وه‌‬ ‫ده‌ی��ان ك��اره‌س��ات ڕوو ده‌دات‪ ،‬كه‌‬ ‫دی��اره‌ ه�ه‌ر ئ�ه‌م پرسه‌ سیامی كورد‬ ‫الی جیهان لێڵ ده‌ك��ات‪ ،‬دابونه‌ریت‬ ‫گه‌ر ڕێگر بێت له‌به‌رده‌م بره‌وپێدانی‬ ‫به‌ها مرۆییه‌كان‪ ،‬نه‌ك ته‌نیا ده‌بێت‬ ‫ده‌س��ت��ب�ه‌رداری بین‪ ،‬به‌ڵكو ده‌بێت‬ ‫ه���ه‌وڵ ب��ۆ ب��ه‌ره‌ن��گ��ارب��وون��ه‌وه‌ و‬ ‫بنبڕكردنی له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌شدا بده‌ین و‬ ‫ئه‌و كۆت و به‌نده‌ ناشارستانییه‌ له‌ ملی‬ ‫خۆمان داكه‌نین‪.‬‬

‫له‌ په‌راوێزی سه‌ردانەکەی غه‌ززه‌دا‬ ‫شێخ فاتیح داراغایی*‬ ‫ك �ه‌رت��ی غ���ه‌ززه‌ ب � ‌ه ن���اوی ش��اری‬ ‫غه‌ززه‌وه‌ ناونراوه‌ كه‌ گه‌وره‌ترین شارێتی‪،‬‬ ‫رووب �ه‌ری كه‌رتی غه‌ززه‌ (‪360‬ك��م‪) 2‬یه‌‬ ‫كه‌ رێژەی (‪)%1.3‬ی خاكی فه‌له‌ستینه‌‪،‬‬ ‫ژم���اره‌ی دانیشتوانی ك�ه‌رت��ی غ �ه‌ززه‌‬ ‫نزیكه‌ی (‪ )1.800.000‬که‌سه‌‪ ،‬ل ‌ه رووی‬ ‫دانیشتوانه‌وه‌ چڕترین شاری سه‌رزه‌وییه‌‪،‬‬ ‫له‌ چوار پارێزگای بچووك پێكهاتووه‌‪:‬‬ ‫ره‌فه‌ح‪ ،‬خان یونس‪ ،‬دێربه‌له‌ح‪ ،‬غه‌ززه‌‪.‬‬ ‫شاری غه‌ززه‌ گه‌وره‌ترینیانه‌ و پایته‌ختی‬ ‫هه‌رێمه‌كه‌یه‌‪.‬‬ ‫ل��ه‌ س��اڵ��ی (‪)2006‬ە‌وه‌ دوای‬ ‫س��ه‌رك��ه‌وت��ن��ی ئ��ی��س�لام��ی��ی �ه‌ك��ان له‌‬ ‫هه‌ڵبژاتردنه‌كاندا‪ ،‬كه‌رتی غه‌ززه‌ له‌ژێر‬ ‫گه‌مارۆیه‌كی زۆر بێبه‌زه‌ییانه‌ و دڕندانه‌ی‬ ‫ق��ه‌واره‌ی زایۆنیدایه‌‪ ،‬دوای شه‌ڕەكه‌ی‬ ‫ساڵی (‪ )2008‬ك�ه‌ ق���ه‌واره‌ی زایۆنی‬ ‫تیایدا سه‌ركه‌وتوو نه‌بوو‪ ،‬شكستی هێنا‪،‬‬ ‫له‌ مانگی راب��ردوودا دیسان هێرشێكی‬ ‫دڕاندنه‌ی كرده‌وه‌ سه‌ر كه‌رتی غه‌زز ‌ه به‌‬ ‫شێوه‌یه‌ك له‌ زه‌وی و ئاسامن و ده‌ریاوه‌‬ ‫ب�ه‌ ه�ه‌م��وو ج��ۆر ‌ه ئاگر و ئاسنێك و‬ ‫پێشكه‌وتووترین ئامێری سه‌ربازی‪ ،‬له‌م‬ ‫هه‌رێمه‌ بچووكه‌ چڕ دانیشتوانه‌ی ده‌دا‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌بوو جه‌نگه‌كه‌ هه‌شت رۆژی‬ ‫خایاند‪ ،‬ل ‌ه ئاكامدا قه‌واره‌ی جووله‌ك ‌ه رازی‬ ‫بوو به‌ وه‌ستاندنی جه‌نگ‪ ،‬ملیشیدا بۆ‬ ‫مه‌رجه‌كانی حه‌ماس‪ ،‬واته‌ له‌م جه‌نگه‌شدا‬ ‫شكستی هێنا و ئه‌وه‌ی ویستی بیكات‬ ‫ب��ۆی ن�ه‌ك�را‪ .‬جا ل��ێ��ره‌دا پێمخۆش ‌ه به‌‬ ‫كورتی و له‌به‌ر رۆشنایی سه‌ردانه‌كه‌م بۆ‬ ‫كه‌رتی غه‌ززه‪ ‌،‬له‌ چوارچێوه‌ی شانده‌كه‌ی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق‪ ،‬باسی‬ ‫هۆكاره‌كانی سه‌ركه‌وتنی غه‌ززه‌ به‌سه‌ر‬ ‫جوله‌كه‌دا بكه‌م‪:‬‬

‫‪1‬ـ هۆكاری سه‌ره‌كی ئه‌م سه‌ركه‌وتن ‌ه‬ ‫ك��ۆم�ه‌ك و یارمه‌تی و ف�ه‌زڵ��ی خ��وای‬ ‫گه‌وره‌یه‌ به‌سه‌ر موسڵامنانه‌وه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ب ‌ه هیچ پێوه‌رێكی ژی��ری و سه‌ربازی‬ ‫و مه‌یدانی‪ ،‬ئه‌و دوو هێزه‌ ل ‌ه ئاستی‬ ‫یه‌كدا نین‪ ،‬به‌ تایبه‌ت كه‌ مه‌یدانی‬ ‫ده‌چیته‌ ئه‌و شوێنه‌‪ ،‬ده‌بینیت رووبه‌رێكی‬ ‫كه‌م و ته‌خت و به‌رچاو له‌ژێر لوله‌ی‬ ‫سه‌ربازه‌كانی هێزه‌كانی جوله‌كه‌دان‪،‬‬ ‫سه‌رت سوڕده‌مێنێ‌ له‌و سه‌ركه‌وتنه‌‪.‬‬ ‫‪2‬ـ خۆڕاگريی خه‌ڵكی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌‬ ‫به‌ چ�ه‌ك��دار و بێچه‌ك و ژن و پیر و‬ ‫منداڵیه‌وه‌‪ ،‬ل ‌ه سنوورێكی جوگرافيی‬ ‫كه‌می ئاوادا ك ‌ه رێك وه‌كو سندوقێكی‬ ‫داخراو وایه‌‪ ،‬چونكه‌ سنووری رۆژهه‌اڵت‬ ‫و باكووری سنووری جوله‌كه‌یه‌‪ ،‬سنووری‬ ‫رۆژئ���اوای ده‌ری���ای سپيی ناوه‌ڕاسته‌‪،‬‬ ‫سنووری خ��واره‌وه‌ی سنووری ميرس و‬

‫رێڕەوی ره‌فه‌حه‌‪ ،‬له‌ شه‌ڕی پێشوودا ئه‌و‬ ‫رێڕەوه‌ش داخرابوو‪ .‬به‌م شێوه‌یه‌ و له‌م‬ ‫رووبه‌ره‌ كه‌م و داخراوه‌ و ئابڵوقه‌دراوه‌دا‪،‬‬ ‫مه‌گه‌ر به‌ خۆڕاگری و جوامێری بتوانن‬ ‫پێنجه‌مین هێزی سه‌ربازی و دڕنده‌ترین‬ ‫سوپا تێك بشكێنن‪.‬‬ ‫‪3‬ـ پێشكه‌وتنی غ��ه‌ززه‌ له‌ رووی‬ ‫چۆنێتی و جۆری چه‌ك و جبه‌خانه‌وه‌‪ ،‬له‌‬ ‫سه‌ردانه‌كه‌ماندا یه‌كێك له‌ سه‌ركرده‌كان‬ ‫بۆ شانده‌كه‌ی ب��اس ك��رد و وت��ی «له‌م‬ ‫ش���ه‌ڕەی دوای��ی��دا ق����ه‌واره‌ی زای��ۆن��ی‬ ‫به‌جۆرێك خۆی سازدابوو كه‌ له‌ چه‌ند‬ ‫رۆژێكی كه‌مدا غه‌زز ‌ه ده‌گرێت و ته‌واوی‬ ‫ده‌ك���ات‪ ،‬چونكه‌ چه‌ند رۆژێ��ك پێش‬ ‫هێرشه‌كه‌ رژێمی جوله‌كه‌ شاره‌وانییه‌كانی‬ ‫هه‌موو شارۆچكه‌كانی هاوسنوور و‬ ‫نزیكی كه‌رتی غه‌ززه‌ی كۆكردبووه‌وه‌ و‬ ‫پێیان وتبوون مه‌ترسن و خۆڕاگربن‪ ،‬ته‌نها‬

‫چه‌ند رۆژێك غه‌ززه‌ ده‌گرین و له‌ناویان‬ ‫ده‌به‌ین» ئه‌و سه‌ركرده‌یه‌ وتیشی «كاتێك‬ ‫ش �ه‌ڕ ده‌ستی پێكرد له‌ زه‌مینه‌وه‌ به‌‬ ‫تۆپ و ده‌بابه‌‪ ،‬له‌ ده‌ری��اوه‌ به‌ كه‌شتی‬ ‫جه‌نگی‪ ،‬له‌ ئاسامنه‌وه‌ به‌ فڕۆكه‌ لێامن‬ ‫ده‌درا‪ ،‬ئێمه‌ش به‌رپه‌رچی هه‌موو ئه‌و‬ ‫هێزانه‌مان دای �ه‌وه‌‪ ،‬به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ به‌‬ ‫دژە ئاسامنییه‌كامنان فڕۆكه‌مان ده‌خست‬ ‫و كه‌شتییه‌كامنان ل �ه‌ ك �ه‌ن��اره‌وه‌ك��ان‬ ‫دوورده‌خسته‌وه‌‪ ،‬به‌ موشه‌كه‌كامنان شار‬ ‫و شارۆچكه‌كامنان ده‌كوتا»‪ .‬كه‌ ئه‌مه‌ به‬ ‫‌وته‌ی ئه‌و سه‌ركرده‌یه‌ پێشكه‌وتنێك و‬ ‫گۆڕانكارییه‌كی گه‌وره‌ بوو له‌ به‌رگری‬ ‫خه‌ڵكی فه‌له‌ستین‪.‬‬ ‫‪4‬ـ موشه‌كبارانی ته‌لئه‌بیب‪ ،‬به‌‬ ‫بۆچوونی به‌نده‌ پاش كۆمه‌ك و فه‌زڵی‬ ‫خ��وای گ���ه‌وره‪ ‌،‬سه‌ره‌كیرتین هۆكاری‬ ‫شكستی جوله‌كه‌‪ ،‬لێدانی ته‌لئه‌بیب و‬

‫موشه‌كبارانكردنی بوو‪،‬‬ ‫جوله‌كه‌ شار و شارۆچكه‌ نزیك و‬ ‫سنووره‌كانی قایم كردبوو‪ ،‬به‌اڵم بیری‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ نه‌ده‌چوو موشه‌كی فه‌له‌ستین‬ ‫ده‌گاته‌ ته‌لئه‌بیب و شاره‌ دووره‌كانی تر‪،‬‬ ‫بۆیه‌ هه‌ر به‌ لێدانی ئه‌و شارانه‌ تووشی‬ ‫شۆك بوون و شڵه‌ژان رووی تێكردن و‬ ‫چۆكیان دادا‪.‬‬ ‫‪5‬ـ شۆڕشه‌كانی به‌هاری عه‌ره‌بی‪،‬‬ ‫هۆكارێكی تری ئه‌م سه‌ركه‌وتنه‌ بوو‪،‬‬ ‫شۆڕشه‌كانی به‌هاری عه‌ره‌بی و گۆڕانی‬ ‫نه‌خشه‌ی سیاسی ناوچه‌كه‌ و راماڵینی‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارانی دیكتاتۆری واڵتانی میرس‬ ‫و لیبیا و توونس بوو‪ ،‬هه‌روه‌كو له‌ وتاری‬ ‫به‌خێرهاتنی شانده‌كه‌دا ئیسامعیل هه‌نیه‌‬ ‫باسی لێوه‌كرد و چه‌ند جار دووب��اره‌ی‬ ‫كرده‌وه‌ و سوپاس و پێزانینی ده‌ربڕی بۆ‬ ‫حكومه‌ت و جه‌ماوه‌ری ئه‌و واڵتانه‌‪.‬‬

‫‪6‬ـ هۆكارێكی تری سه‌ركه‌وتنه‌ك ‌ه‬ ‫ته‌كنیكی ته‌قاندنی موشه‌كه‌كان بوو‪،‬‬ ‫یه‌كێك له‌ سه‌ركرده‌كان بۆی باس كردین‬ ‫وت��ی «ق���ه‌واره‌ی جوله‌كه‌ زۆر دڵ��ی به‌‬ ‫دژەموشه‌كه‌كانی (كاڵوی ئاسنین) خۆش‬ ‫بوو‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و پیالنه‌شیان سه‌ری نه‌گرت و‬ ‫پوچه‌ڵامن كرده‌وه‌‪ ،‬ئه‌ویش به‌وه‌ی بۆمان‬ ‫روون بووه‌وه‌ ئه‌گه‌ر موشه‌كه‌كامنان یه‌ك‬ ‫یه‌ك بهاویشتایه‌ لێیان ده‌دا و ده‌یانخست‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ئێمه‌ش سرتاتیجامن گۆڕى و به‌ ڕەتڵ‬ ‫‪ 20 – 15‬موشه‌كامن پێكه‌وه‌ هه‌ڵ ده‌دا‪،‬‬ ‫ئه‌وان شپرزه‌ ده‌بوون و فریا نه‌ده‌كه‌وتن‪،‬‬ ‫یه‌كێك یان دوان یان سێ موشه‌كیان بۆ‬ ‫په‌كده‌خراو ده‌یان ته‌قانده‌وه‌‪.‬‬ ‫‪7‬ـ جه‌نگی ده‌روون��ی ئه‌لیكرتۆنی‪،‬‬ ‫هۆكارێكی ت��ری سه‌ركه‌وتنه‌كه‌ وه‌ك‬ ‫س���ه‌رك���رده‌ی���ه‌ك ب���ۆی ب���اس ك��ردی��ن‪،‬‬ ‫پێشكه‌وتنی ح �ه‌م��اس �ه‌ ل �ه‌ جه‌نگی‬ ‫ده‌روونیدا‪ ،‬ئه‌و سه‌ركرده‌یه‌ وتی «جوله‌كه‌‬ ‫له‌ جه‌نگدا به‌ تایبه‌ت له‌ پروپاگه‌نده‌ و‬ ‫تۆقاندندا ده‌ستی بااڵیان هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئێمه‌ش له‌م جه‌نگه‌دا رۆڵێكی باشامن‬ ‫بینی‪ ،‬به‌ تایبه‌ت له‌ بواری راگه‌یاندندا‪،‬‬ ‫ل �ه‌الی �ه‌ك مه‌عنه‌ویاتی چ��ه‌ك��داران و‬ ‫ج��ه‌م��اوره‌ی خ��ۆم��ان ب���ه‌رزده‌ك���رده‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌الیه‌كی تریشه‌وه‌ ترساندن و تۆقاندنی‬ ‫ئ �ه‌وان‪ ،‬به‌مشێوه‌ی ‌ه له‌ كه‌ناڵًی فه‌رمی‬ ‫جوله‌كه‌دا سه‌ركرده‌ی موقاوه‌مه‌ به‌یانی‬ ‫ده‌خوێنده‌وه‪ ‌،‬ئه‌مه‌ كاریگه‌رییه‌كی زۆری‬ ‫ده‌روونی هه‌بوو له‌سه‌ر جوله‌كه‌»‪.‬‬ ‫‪8‬ـ كرانه‌وه‌ ‌و وااڵكردنی رێ��ڕەوی‬ ‫ره‌فه‌ح‪ ،‬له‌ جه‌نگی پێشوودا ئه‌م رێره‌وه‌‬ ‫داخرابوو‪ ،‬به‌اڵم دوای رووخانی رژێمی‬ ‫پێشووی میرس ئه‌م ده‌وروازه‌یه‌ كرایه‌وه‌‬ ‫به‌رووی كه‌رتی غه‌ززه‌ و دانیشتوانه‌كه‌یدا‪.‬‬ ‫* ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫نوێنه‌رانی عێراق‬


‫‪12‬‬ ‫‪birura_bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫سوپای عێراق‬ ‫له‌ ‪6‬ى كانوون‬ ‫دانه‌مه‌زراوه‬

‫كورد له‌ جه‌نگی جیهانیی سێیه‌مدا‬

‫مه‌سعود عه‌بدولخالق‬ ‫له‌گه‌ڵ دابه‌شكردن و لكاندنی به‌شێكی‬ ‫كوردستان ب ‌ه عێراقی تاز‌ه دروستكراوەوە‪،‬‬ ‫ده‌وترێت گوای ‌ه ئه‌و عێراق ‌ه ب ‌ه نیشتامن‬ ‫و ده‌وڵه‌ته‌و ‌ه ل ‌ه الیه‌ن عێراقییه‌كانەوە‬ ‫دروست كراوه‌‪ ،‬بۆنه‌شیان بۆ داناوه‌‬ ‫و كوردی هه‌ژاریش ناچار ئه‌و یادانه‌‬ ‫ده‌كاته‌وه‌! كه‌چی ل ‌ه راستیدا ئه‌و یادانه‌‬ ‫هه‌ر هه‌مووی ل ‌ه الیه‌ن به‌ریتانیاوە‬ ‫دروستكراوه‌‪.‬‬ ‫چه‌ند رۆژێكی تر به‌ره‌و یادی سوپای‬ ‫عێراق ده‌چین‪ ،‬گوای ‌ه دامه‌زراندنی ئه‌و‬ ‫سوپای ‌ه ل ‌ه ‪ 6‬كانوونی دووه‌می ‪1921‬دا‬ ‫بووە‪ ،‬به‌اڵم ڕاستیه‌كه‌ی وانییه‌‪ ،‬هه‌ر له‌گه‌ڵ‬ ‫داگیركردنی ئه‌و ناوچه‌ی ‌ه ل ‌ه (‪ 1914‬ـ‬ ‫‪ ،)1918‬به‌ریتانیا میلیشیای جاشی ب ‌ه ناوی‬ ‫(شه‌بانه‌) و (لیڤی) ل ‌ه عه‌ره‌ب دروستكرد‪،‬‬ ‫ل ‌ه (‪)1919‬دا (‪ )900‬كه‌س له‌و شه‌بانه‌یه‌‬ ‫ب ‌ه فه‌رمی تۆماركران و چوون ‌ه ناو لیڤی‪،‬‬ ‫بڕیاری دروستكردنی ل ‌ه په‌ره‌گرافی (‪)30‬‬ ‫ى كۆنگره‌ی قاهیره‌شدا هاتووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌شێوه‌ی ڕەسمی یه‌كه‌م نوورساو ب ‌ه ژماره‌‬ ‫(‪ 9314‬ل ‌ه ‪ )1921/5/26‬ل ‌ه الیه‌ن مه‌ندوبی‬ ‫سامی به‌ریتانی بۆ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران‬ ‫هاتووه‌‪ ،‬فه‌رمان ده‌دات ب ‌ه چه‌ك و تفاقی‬ ‫به‌ریتانی سوپا دروست بكه‌ن بۆ پاراستنی‬ ‫ئاسایشی ناوخۆ‪ .‬ل ‌ه ‪ 1921‬یه‌كه‌م فه‌وج‬ ‫به‌ناوی ئیامم كازم دروستكرا‪ ،‬دووه‌میش‬ ‫ب ‌ه ناوی كه‌تیبه‌ی خاتوون (وات ‌ه مس بیل)‪،‬‬ ‫دووبار‌ه ل ‌ه ماده‌ی ‪7‬ی ڕێكه‌وتننامه‌ی‬ ‫به‌ریتانی ـ عێراقی ‪ 1922‬بڕیاردرا به‌ریتانیا‬ ‫ئه‌و سوپای ‌ه پڕچه‌ك بكات و به‌كاریشی‬ ‫بهێن ‌ێ بۆ لێدانی هه‌ر سه‌رهه‌ڵدانێك‪ ،‬ئه‌و‬ ‫سوپایه‌ش ب ‌ه سه‌رۆكایه‌تی (ئه‌ی‪ ،‬سی‪،‬‬ ‫دیلی) به‌ریتانی بوو‪ ،‬پله‌به‌رزكردنه‌وه‌ش‬ ‫ل ‌ه ژێر ده‌ستی (ئه‌رشیبۆلدكالرك)‬ ‫بوو‪ ،‬ئه‌و ڕۆژە وات ‌ه ‪6‬ی كانوون‪ ،‬ته‌نها‬ ‫كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ده‌سته‌ی ئه‌ركان كرا‬ ‫ك ‌ه پیكهاتبوو ل ‌ه چوارد ‌ه ئه‌فسه‌ر به‌‬ ‫سه‌ركردایه‌تی جه‌عفه‌ر عه‌سكەری به‌‬ ‫ره‌گه‌ز كورد‪ ،‬زۆربه‌ی ئه‌فس ‌هرانیش كورد‬ ‫و توركامن بوون‪ ،‬دوای ڕۆیشتنی به‌ریتانیا‬ ‫ئه‌و بیرۆكه‌ی یادی دامه‌زراندنی سوپای‬ ‫عێراق بۆ ئه‌و رۆژ‌ە گێڕدراوه‌تەوە تا‬ ‫مۆركێكی نیشتامنی پێ بده‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌وكات زانایانی ئایینی ناڕەزاییان‬ ‫ده‌ربڕی ل ‌ه دروستكردنی سوپا و وتیان‬ ‫ئه‌و ‌ه ده‌بێت ‌ه هۆی براكوژی‪ ،‬ڕاستیش‬ ‫ده‌رچوو‪ ،‬هه‌ر ل ‌ه سه‌ره‌تاو ‌ه هێزه‌كانی‬ ‫سوپا و لیڤی له‌گه‌ڵ سوپای به‌ریتانی‬ ‫په‌الماری میلله‌تیان دا ل ‌ه دژی هه‌ردوو‬ ‫شۆڕشی كورد لە ساڵى ‪‌1919‬و شۆڕشی‬ ‫‪ ،1920‬یه‌كه‌م به‌كارهێنانی ره‌سمی ئه‌و‬ ‫سوپایه‌ش ل ‌ه دژی عێراق‪ ،‬ل ‌ه (‪)1921/8/31‬‬ ‫بوو ب ‌ه فه‌رمانی برسی كۆكس‪ ،‬له‌وكاته‌وه‌‬ ‫تا ساڵی ‪ 2003‬ئه‌و سوپای ‌ه بۆ پاراستنی‬ ‫دیكتاتۆریه‌ت‌و به‌رژە‌وه‌ندی تایفی‬ ‫و ره‌گه‌زی خه‌ریكی كوشتاری گه‌النی‬ ‫عێراق بووه‌‪ ،‬هه‌روه‌ك (حه‌نا په‌��اتۆ) له‌‬ ‫كتێبی (العراق)دا ده‌ڵێت «كورد و شیعه‌‬ ‫هه‌ستیان كرد ئه‌و سوپای ‌ه ده‌بێت ‌ه به‌اڵ‬ ‫بۆیان»‪ .‬كورد ته‌قه‌الی دا به‌اڵم سه‌ركه‌وتوو‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬دوای ڕاپه‌ڕینه‌كه‌ی به‌كر سدقی‬ ‫ل ‌ه ‪ 1936‬و تیرۆركردنی‪ ،‬ب ‌ه یه‌كجاری‬ ‫رۆڵی كورد ل ‌ه ناو سوپا الواز بوو‪ ،‬ڕەوتی‬ ‫عروبیه‌ك ‌ه ب ‌ه ت ‌هواوی زاڵ بوو‪ ،‬سوپا بووه‌‬ ‫ده‌رده‌سه‌ری‪ ،‬تا ئه‌و ساته‌ش گه‌وره‌ترین‬ ‫هه‌ڕەشه‌ی سه‌ر ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی‬ ‫كوردستانه‌‪ ،‬دڕنده‌ترین سوپا و ترسنۆكرتینه‌‬ ‫ل ‌ه جیهان‪ ،‬هه‌رگیز نه‌یتوانیو ‌ه به‌رگری له‌‬ ‫سنووری واڵت بكات‪ ،‬به‌اڵم دڕند ‌ه بوو ‌ه بۆ‬ ‫ژن و منداڵ و ژینگ ‌ه و رسوشت‪.‬‬

‫مه‌جید ساڵح‬ ‫«ده‌هۆڵی جه‌نگی جیهانی سێیه‌م‬ ‫لێده‌دا‪ ،‬ئه‌وه‌ی نایبیستێ كه‌ڕە» ئه‌وه‌‬ ‫قسه‌ی هیرنی كیسنجه‌ری وه‌زی��ری‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی پێشوتری ئه‌مریكایه‌ كه‌ له‌‬ ‫دیدارێكدا له‌گه‌ڵ رۆژنامه‌ی «ده‌یلی‬ ‫سكیب»ی ئه‌مریكیدا س��ازی داب��وو‪،‬‬ ‫كیسنجه‌ر ل��ه‌و دی����داره‌دا وت��ب��ووی‬ ‫«یه‌كه‌م ته‌قه‌ی شه‌ڕی جیهانی سێیه‌م‬ ‫له‌ ئێرانه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات» ‪.‬‬

‫ئیدریس سیوه‌یلی‬ ‫رۆژ ل��ه‌دوای رۆژ دۆخ��ی عێراق‬ ‫ئاڵۆزتر ده‌بێت‪ ،‬هێشتا ملمالنێكانی‬ ‫ناوه‌ند له‌گه‌ڵ هه‌ولێر كۆتا نه‌هاتبوو‪،‬‬ ‫مالیكی ژم��اره‌ی �ه‌ك پاسه‌وانی رافیع‬ ‫عیساوی ده‌ستگیر كرد‪ ،‬به‌مه‌ش جارێكی‬ ‫تر ناكۆكییه‌كانی خۆی له‌گه‌ڵ سوننه‌‬ ‫نوێكرده‌وه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند ‌ه پێشرتیش به‌‬

‫ئاماژەكان ئه‌وه‌ ده‌رده‌خه‌ن ئێران‬ ‫گ��وێ ب�ه‌ گ �ه‌م��ارۆی ئ��اب��وری ن��ادات‪،‬‬ ‫سه‌رێكه‌ و هاوردویه‌تی و تا چه‌كی‬ ‫ئه‌تۆمی به‌رهه‌م نه‌هێنێ كۆڵ نادات‪،‬‬ ‫ئه‌مریكا و ئیرسائیلیش ده‌یانه‌وێت‬ ‫به‌ هه‌ر شێوه‌یه‌ك بێت ئه‌و ئاواته‌ی‬ ‫ئێران له‌ گۆڕ بنێن‪ ،‬به‌اڵم ده‌یانه‌وێت‬ ‫پێش هه‌ڵگیرسانی جه‌نگه‌كه‌‪ ،‬واڵتان‬ ‫و گه‌النی ناوچه‌كه‌ له‌ دژی ئێران‬ ‫بوروژێنن‪.‬‬ ‫ئاشكرایه‌ ئێرانییه‌كان تا ئێستاش‬ ‫ه�ه‌م��وو شه‌ڕەكانیان ل�ه‌ ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫سنوره‌كانی واڵته‌كه‌یاندا به‌ڕێوه‌بردووه‌‪،‬‬ ‫پێده‌چێت له‌ چه‌ند مانگی ئاینده‌دا‬ ‫ب��ه‌ره‌ی جه‌نگ له‌ س��ووری��ا ه �ه‌ره‌س‬ ‫بهێنێت و ع��ێ�راق ببێته‌ نزیكرتین‬ ‫گۆڕەپانی ئه‌ودیو سنوره‌كانی ئێران‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ه �ه‌ر ل�ه‌ ئێستاوه‌ ل�ه‌ هه‌وڵی‬ ‫ئ��ه‌وه‌دان هێزه‌ سیاسییه‌كانی عێراق‬ ‫بۆ الی خۆیان په‌لكێش بكه‌ن و شوێن‬

‫پێی خۆیان به‌ شێوه‌یه‌ك قایم بكه‌ن‪،‬‬ ‫به‌الی كه‌مه‌وه‌ تا ده‌گه‌نه‌ مه‌رامه‌كانیان‬ ‫شه‌ڕەكه‌ نه‌چێته‌ خاكه‌كه‌یانه‌وه‌‪.‬‬ ‫عه‌ره‌بی شیعه‌ و سوننه‌ی عێراق‬ ‫ده‌مێكه‌ ب���ه‌ره‌ی خۆیانیان دی��اری‬ ‫ك���ردووه‌‪ ،‬به‌ واتایه‌كی دیكه‌ ئه‌وه‌‬ ‫ته‌نها ئێمه‌ی كوردین كه‌ یه‌ك ده‌نگ‬ ‫نین و ب��ه‌ره‌ و به‌رژەوه‌ندییه‌كانی‬ ‫خ��ۆم��امن��ان ل��ێ ت��ێ��ك��چ��ووه‌‪ ،‬ب��ه‌الی‬ ‫ئێرانییه‌كانیشه‌وه‌ كێشه‌كه‌ ته‌نها له‌‬ ‫هێزه‌ سیاسییه‌كانی ك��ورددای��ه‌ كه‌‬ ‫نه‌یانتوانیوه‌ خۆیان ساغكه‌نه‌وه‌‪ ،‬بۆ‬ ‫ئه‌وان ئه‌وه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی حه‌یاتییه‌‪،‬‬ ‫چونكه‌ سنورێكی دوور ‌و درێژیان‬ ‫له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستان هه‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫نه‌ك كار بۆ بێالیه‌نكردنیان ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫به‌ڵكو ئه‌وپه‌ڕی توانایان ده‌خه‌نه‌ گه‌ڕ‬ ‫تا كورد بهێننه‌ به‌ره‌كه‌ی خۆیانه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و گوشارانه‌ی مالكی به‌شێكن له‌و‬ ‫هه‌واڵنه‌ی ئێران بۆ ناچاركردنی كورد بۆ‬

‫هاتنه‌ ژێربار‪.‬‬ ‫له‌ ناو هێزه‌ سیاسییه‌كانی كورددا‬ ‫ئه‌وه‌ ته‌نها پارتی دیموكراتی كوردستانه‌‬ ‫ك�ه‌ ب�ه‌ چ��اوی داخ����راوه‌وه‌ و له‌به‌ر‬ ‫به‌رژەوه‌ندی خۆیان ده‌چنه‌ به‌ره‌یه‌كه‌وه‌‬ ‫كه‌ (توركه‌كان (دوژمنه‌ دێرینه‌كه‌ی‬ ‫ك��وردان و ئیخوان موسلمین سه‌ری‬ ‫رمه‌كه‌یین‪ ،‬پاساوی پارتی ئه‌وه‌یه‌ «چار‬ ‫ناچاره‌ و هه‌ر ده‌بێت له‌و به‌ره‌یه‌دا‬ ‫بین»‪ ،‬گوشاریش ده‌خه‌نه‌ سه‌ر هێزه‌‬ ‫سیاسییه‌كانی دیكه‌ی كوردستان بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی نه‌ك هه‌ر ته‌سلیمی ئه‌و به‌ره‌یه‌‬ ‫بنب‪ ،‬به‌ڵكو واز له‌ خه‌باتی چه‌كداریش‬ ‫بهێنن‪.‬‬ ‫غیابی مام جه‌الل له‌م كاته‌دا به‌‬ ‫زیان بۆ ئێرانییه‌كان ته‌واو بوو‪ ،‬چونكه‌‬ ‫له‌ چه‌ند ساڵی راب���ردودا تاڵه‌بانی‬ ‫توانیبووی هاوسه‌نگییه‌كان بپارێزێت‬ ‫و خ��ۆی و حزبه‌كه‌ی ب�ه‌س�ه‌ر هیچ‬ ‫به‌ره‌یه‌كدا ساغنه‌كاته‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ ئێران‬

‫له‌وه‌ ده‌ترسێت پارتی الوازیی یه‌كێتی‬ ‫بقۆزیته‌وه‌ و په‌لكێشی به‌ره‌كه‌ی خۆی‬ ‫بكات‪ ،‬له‌و كاته‌دا ئێرانییه‌كان ناچار‬ ‫ده‌ب��ن به‌و چ��اوه‌ ته‌ماشای هه‌رێمی‬ ‫كوردستان بكه‌ن كه‌ ته‌ماشای ئه‌نبار و‬ ‫تكریت و نه‌ینه‌وای پێده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫به‌ كورتی و به‌ كوردی‪ ،‬ده‌مه‌وێ‬ ‫بڵێم ل �ه‌و جه‌نگه‌ چ��اوه‌ڕان��ك �راوه‌دا‬ ‫كورد هیچ به‌رژەوه‌ندییه‌كی له‌وه‌دا‬ ‫نییه‌ خ��ۆی به‌سه‌ر هیچ به‌ره‌یه‌كدا‬ ‫ساغبكاته‌وه‌‪ ،‬به‌ تایبه‌تی گه‌ر بیانوی‬ ‫جه‌نگه‌كه‌ش ملمالنێی نیوان شیعه‌‬ ‫و سوننه‌ بێت‪ ،‬چونكه‌ ده‌بێته‌ هۆی‬ ‫به‌تاڵكردنه‌وه‌ و له‌ده‌ستدانی ره‌وایه‌تی‬ ‫كێشه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كه‌مان و داپۆشینی به‌‬ ‫به‌رگی مه‌زهه‌ب‪ ،‬له‌ راستیدا یه‌كێك‬ ‫له‌و مه‌ترسییه‌ گه‌ورانه‌ی چ��اوه‌ڕوان‬ ‫ده‌ك��رێ��ت ل �ه‌و جه‌نگه‌ بكه‌وێته‌وه‌‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ داگیر و دابه‌شكردنی كوردستان‬ ‫بۆ هه‌تا هه‌تایه‌ بكاته‌ ئه‌مری واقیع‪.‬‬

‫ده‌ستگیركردنی پاسه‌وانه‌كانی تاریق‬ ‫هاشمی ‌و دادگاییكردنی غیابی ناوبراو‬ ‫‌و ده‌ركردنی سزای له‌سێداره‌دان بۆی‪،‬‬ ‫سوننه‌ی ت��وڕە ك��رد‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئه‌مجاره‌یان‬ ‫سونن ‌ه وه‌ك��و ج��اری پێشوو بێده‌نگ‬ ‫نه‌بوون‪ ،‬هه‌ر زوو هاتن ‌ه ده‌نگ‌و ل ‌ه ئه‌نبار‬ ‫ب ‌ه خۆپیشاندان وه‌اڵمی مالیكییان دایه‌وه‌‪،‬‬ ‫خۆپیشاندان ‌و ناڕەزایی زۆرێك ل ‌ه پارێزگا‬ ‫سوننه‌نشینه‌كانی گرته‌و ‌ه ‌و به‌رده‌وامیشی‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و بارودۆخ ‌ه ئاڵۆزه‌ی عێراق پێیدا‬ ‫تێدەپه‌ڕێت‪ ،‬خوێندنه‌وه‌ی زۆری بۆ‬ ‫ده‌كرێت‌و زۆرینه‌ش له‌سه‌ر ئه‌و بۆچوونه‌ن‬ ‫ئاسۆی خاوبوونه‌وه‌ی ئاڵۆزییه‌كان لێڵه‌‬ ‫‌و پێشبینی توندتربوونی ملمالنێكان‬ ‫ده‌كرێت‪ ،‬ب ‌ه تایبه‌ت ك ‌ه رژێمه‌كه‌ی به‌شار‬ ‫ئه‌سه‌د ل ‌ه كه‌ناری مه‌رگدایه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش به‌‬ ‫ئاماژە‌یه‌ك بۆ گواستنه‌وه‌ی ملمالنێی سوننه‌‬ ‫‌و شیع ‌ه بۆ گۆڕەپانی عێراق ناوده‌برێت‪،‬‬

‫ده‌نگۆی دروستكردنی سوپای ئ��ازاد ل ‌ه‬ ‫الیه‌ن هه‌ندێك كۆنه ‌به‌عسی ل ‌ه ناوچه‌‬ ‫سوننه‌نشینه‌كان‪ ،‬هێنده‌ی تر ئه‌و بۆچوونه‌‬ ‫پشتڕاست ده‌ك��ات �ه‌وه‌‪ ،‬ئه‌م ‌ه سه‌رباری‬ ‫ئه‌وه‌ی هه‌ندێك ل ‌ه واڵتانی هه‌رێمی خه‌ون‬ ‫ب ‌ه رۆژێكی وه‌ك ئه‌مڕۆو ‌ه ده‌بینن تا تۆڵه‌ی‬ ‫خۆیان ل ‌ه ئێران ‌و ده‌ستوپێوه‌نده‌كانی‬ ‫بكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌م نێوه‌نده‌دا شیعه‌كانی عێراق‬ ‫هه‌ستیان ب ‌ه مه‌ترسی دۆخه‌ك ‌ه كردووه‌‪،‬‬ ‫د ‌هزان����ن ب��ا پ��ێ��چ �ه‌وان �ه‌ی ئ��اراس��ت �ه‌ی‬ ‫كه‌شتییه‌كه‌ی ئه‌وانه‌‪ ،‬بۆی ‌ه ل ‌ه هه‌وڵدان‬ ‫گ�ه‌م�ه‌ی�ه‌ك ب��ك �ه‌ن‪ ،‬ت��ا ب��ه‌الی كه‌مه‌وه‌‬ ‫ئه‌گه‌ر سوودمه‌ندی بارودۆخه‌ك ‌ه نه‌بن‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش له‌ده‌ست نه‌ده‌ك ك ‌ه به‌ده‌ستیان‬ ‫هێناوه‌‪ ،‬له‌سه‌ر زیاتر ل ‌ه په‌تێك یاری‬ ‫ده‌ك �ه‌ن‪ ،‬ل ‌ه كاتێكدا مالیكی ته‌نگی به‌‬ ‫وه‌زی��ر‌ه سوننه‌كان هه‌ڵچنیوه‌‪ ،‬موقته‌دا‬ ‫‌و ره‌وت �ه‌ك �ه‌ی راسته‌وخۆ ب �ه‌ش��داری ‌و‬

‫پشتیوانی خۆپیشاندانی سونن ‌ه ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫سه‌در‌و ئه‌نجومه‌نی بااڵ‌و چه‌ند گروپێكی‬ ‫تری شیع ‌ه ب ‌ه راشكاوی نیگ ‌هرانی خۆیان‬ ‫ل ‌ه سیاسه‌ته‌كانی مالیكی ده‌رده‌ب��ڕن ‌و‬ ‫هاوپه‌یامنی خۆیان له‌گه‌ڵ كورد دووپات‬ ‫ده‌كه‌نه‌وه‌‪ ،‬له‌سه‌ر ئاستی بااڵتریش ئێران‬ ‫ل ‌ه هه‌مووان زیاتر ب ‌ه خه‌م ئاینده‌ی خۆی‬ ‫‌و دۆسته‌كانیه‌وه‌یه‌تی‪ ،‬بۆی ‌ه ل ‌ه دیداری‬ ‫به‌رپرسانی ئێران له‌گه‌ڵ كورد ب ‌ه ئاشكرا‬ ‫وتوویان ‌ه «ئه‌گه‌ر سه‌رپشك بكرێن له‌‬ ‫نێوان دۆستایه‌تی كورد ‌و مالیكی‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫دۆستایه‌تییه‌ك ‌ه هه‌ڵده‌بژێرین ‌و مالیكی‬ ‫ده‌كه‌ین ‌ه قوربانی»‪ ،‬ئه‌مه‌ش په‌یامێكی‬ ‫ئاشكرای ئێران ‌ه ك ‌ه ل ‌ه الیه‌كه‌و ‌ه ل ‌ه مه‌ترسی‬ ‫دۆخه‌ك ‌ه تێگه‌یشتووه‌‪ ،‬ب ‌ه دیوێكی تریشدا‬ ‫نایهه‌وێت ئ �ه‌وه‌ی ل ‌ه عێراق به‌ده‌ستی‬ ‫هێناو ‌ه له‌ده‌ستی بدات‪.‬‬ ‫له‌م یارییە‌دا ك ‌ه شیع ‌ه ده‌یكات‪ ،‬له‌‬ ‫الیه‌ك پشتیوانی كورد ‌و سونن ‌ه ده‌كه‌ن‪،‬‬

‫ل ‌ه الیه‌كیشه‌و ‌ه ب ‌ه سیاسه‌ته‌كانی‬ ‫مالیكی ته‌نگه‌تاویان ده‌ك �ه‌ن‪ ،‬كورد‬ ‫نازانێت چی ده‌وێت و چ هه‌نگاوێك‬ ‫بنێت‪ ،‬ئه‌وه‌ی به‌سه‌ر كۆی په‌یوه‌ندییه‌‬ ‫سیاسییه‌كانی به‌رپرسانی ك��ورددا‬ ‫زاڵ��ه‌‪ ،‬ب �ه‌رژە‌وه‌ن��دی تایبه‌تیی ‌ه نه‌ك‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬هاوپه‌یامنێتییه‌كانی له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌مای به‌رژە‌وه‌ندی به‌رته‌سكن‪ ،‬تا‬ ‫ئێستا سرتاتیژیه‌تێكی روونی نیی ‌ه بۆ‬ ‫شێوازی مامه‌ڵ ‌ه ‌و په‌یوه‌ندییه‌كانی‬ ‫له‌گه‌ڵ دۆخ��ی عێراق‪ ،‬بۆی ‌ه هێشتا‬ ‫نازانن له‌گه‌ڵ مانه‌وه‌ی مالیكین یان‬ ‫البردنی‪ ،‬روون نیی ‌ه ئاینده‌ی هه‌رێمی‬ ‫كوردستان ل ‌ه كوێی ئه‌و گۆڕانكارییه‌‬ ‫ئ��اڵ��ۆزه‌دای� ‌ه ك ‌ه پێشبینی ده‌كرێت‬ ‫ل ‌ه ناوچه‌كه‌دا رووب��دات‪ ،‬بۆی ‌ه ئه‌م‬ ‫جاره‌ش وه‌كو جارەکانی تر دۆزی كورد‬ ‫ل ‌ه پ ‌هراوێزی گۆڕانكاری ‌و یارییه‌كانی‬ ‫شیعه‌دایه‌‪.‬‬

‫یارییه‌كه‌ی شیعه!‬

‫سەندیکاى تەندروستکاران؛ گرووپی فشار یان ده‌سته‌مۆ؟!‬

‫جه‌عفه‌ر سه‌روكانی‬ ‫ئه‌گه‌ر گرووپه‌كانی فشار پردی نێوان‬ ‫ده‌سه‌اڵت و شه‌قام بن‪ ،‬ئه‌گه‌ر گرووپه‌كانی‬ ‫فشار پردی گه‌یاندنی داواكاری توێژەكانی‬ ‫جه‌ماوه‌ره‌كه‌یان بن به‌ رووی ده‌سه‌اڵتدا‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر گرووپه‌كانی فشار سه‌دای مافی‬ ‫م��اف��داران ب����ن‪ ،‬ئ��ه‌وه‌ بێده‌سه‌اڵترین‬ ‫گرووپ و رێكخراو لێره‌ رێكخراوه‌كانی‬ ‫ته‌ندروستكارانن له‌ هه‌رێمی كوردستان‪،‬‬ ‫له‌ سه‌روبه‌ندی هه‌ڵبژاردنی سه‌ندیكای‬ ‫كارمه‌ندانی ته‌ندروستی‪ ،‬چه‌ندین لیست‬ ‫كه‌وتنه‌ رك��اب�ه‌ری یه‌كرتی كه‌ س�ه‌ر به‌‬ ‫ده‌سه‌اڵت و ئۆپۆزسیۆن بوون‪ ،‬ئه‌و لیستانه‌‬ ‫مه‌به‌ستیان بوو سه‌ندیكا و لیسته‌كه‌ی‬ ‫خۆیان بكه‌نه‌ سایه‌ و چه‌تر بۆ كارمه‌ندی‬ ‫ته‌ندروستی‪ ،‬چه‌ندین خه‌ونی ئه‌رخه‌وانی‬

‫و ره‌نگاوڕەنگیان كرده‌ گێزله‌م ‌ه و ئامانج‬ ‫بۆ كارمه‌ندان و ده‌یانكرده‌ مه‌دالیای‬ ‫شانازی ‌و ئه‌گه‌ر ده‌ربچن‪ ،‬له‌سه‌ر سینه‌ی‬ ‫كارمه‌ندی بده‌ن‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر له‌ناو كۆنگره‌‬ ‫زیكه‌ی لێوه‌هات و كارمه‌ندان بوونه‌‬ ‫دووب �ه‌ره‌ی بێ به‌رهه‌م‪ ،‬دوو به‌ره‌كه‌ش‬ ‫هاوشێوه‌ی گۆڕەپانی سیاسی هه‌رێم بووه‌‬ ‫ده‌سه‌اڵت و ئۆپۆزسیۆن‪ ،‬لیستی هاوبه‌ش‬ ‫كه‌ خۆی بینیه‌وه‌ له‌ به‌ره‌ی ئۆپۆزسیۆن و‬ ‫كۆپی ئه‌وان ده‌رچوو‪ ،‬سه‌ندیكاش كۆپی‬ ‫ده‌س��ه‌اڵت‪ ،‬ده‌بێت سه‌ندیكا و لیستی‬ ‫هاوبه‌شی ته‌ندروستكاران كام رووه‌ و‬ ‫كام هه‌ڵوێستانه‌یان پیشه‌یی و مه‌ده‌نی‬ ‫بووبێت وه‌كو ریكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫مه‌ده‌نی‪ ،‬مه‌خابن ئامانجه‌كان بوونه‌‬ ‫په‌یژە بۆ مه‌رامی سیاسی هه‌ردووالیه‌نی‬ ‫ده‌س��ه‌اڵت و ئۆپۆزسیۆن‪ ،‬كارمه‌ندیش‬ ‫وه‌كو ده‌نكه‌ ترێی مانگی خه‌رمانان و‬ ‫ره‌زبه‌ر فلیقێرنانه‌وه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر له‌ سه‌ره‌تا و رۆژی یه‌كه‌م‪،‬‬ ‫لیستی هاوبه‌ش بایكۆتی كۆنگره‌یان‬ ‫كرد‪ ،‬ئه‌مه‌ش به‌ بیانووی ئه‌وه‌ی لیستی‬ ‫ده‌سه‌اڵت سی كه‌سی كردووه‌ته‌ ئه‌ندام‬ ‫كۆنگره‌ الب�ه‌ال هێناونی و پێچه‌وانه‌ی‬ ‫كارنامه‌ بووه‌‪ ،‬سه‌ندیكا بێ لیسته‌كانی‬

‫ئۆپۆزسیۆن گوزه‌ری كرد‪ ،‬پاكساز كرا ب ‌ه‬ ‫زمانی سیاسی نه‌وه‌ك مه‌ده‌نی‪ ،‬هه‌ردووال‬ ‫ئه‌م كارەیان به‌دڵ بوو‪ ،‬چونكه‌ مه‌به‌ستیان‬ ‫رێكخراوی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی نه‌بوو‪،‬‬ ‫نواندنی نفوز بوو له‌ به‌رامبه‌ر یه‌كرتی‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر الیه‌نه‌ بڵێت من هێنده‌م‬ ‫هێناوه‌ و ئه‌وانی تر هێنده‌ به‌ ناكامی‬ ‫له‌باریان ب��رد‪ ،‬بۆیه‌ لیستی هاوبه‌ش‬ ‫داوای��ه‌ك��ی یاسایی ل�ه‌ دادگ���ا له‌سه‌ر‬ ‫لیستی ده‌سه‌اڵت و سه‌ندیكا تۆمار كرد‪،‬‬ ‫كۆنگره‌ی به‌ ناشه‌رعی دانا‪ ،‬داواكه‌یان به‌‬ ‫پشتی كیسه‌ڵدا نارد بۆ دادگا‪ ،‬پێده‌چێت‬ ‫له‌ كۆنگره‌ی بیست و یه‌كه‌م بگاته‌ دادگا‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش ئه‌گه‌ر كیسه‌ڵه‌كه‌ تیانه‌چێت‪،‬‬ ‫ئ�ه‌رێ‌ خه‌ڵكینه‌ م��رۆڤ ئه‌گه‌ر وه‌اڵمی‬ ‫نه‌درایه‌وه‌ ئه‌وا دادگا دادپه‌روه‌ر نییه‌ یا‬ ‫داوه‌كه‌ ناڕەوایه‌ یا لیستی هاوبه‌ش كارا‬ ‫نییه‌؟ به‌اڵم لیستی هاوبه‌ش له‌ چه‌ند‬ ‫به‌یاننامه‌ی شه‌رمنانه‌ زیاتر هیچی تری‬ ‫نه‌كردووه‌‪ ،‬وه‌ك بڵێی ئه‌وان نه‌بوون له‌م‬ ‫پرۆسه‌یه‌ ئه‌وەیان كرد‪.‬‬ ‫مخابن س�ه‌ن��دی��ك��اش ئ��ام��ان��ج و‬ ‫به‌ڵێنه‌كانی كارمه‌ندانی ته‌ندروستی‬ ‫په‌راوێز خستووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ ساڵێك زیاتره‌ به‌ڵێن‬ ‫درا كه‌ ده‌رماڵه‌ی ترسناكی وه‌كو پزیشكانی‬

‫لێبكرێت و به‌رێوه‌به‌رایه‌تییه‌كی گشتی‬ ‫كارمه‌ندان هه‌بێت ل ‌ه وه‌زاره‌ت‪ ،‬دوور‬ ‫له‌ مه‌حسوبیه‌ت و مه‌نسوبیه‌ت‪ ،‬وه‌سفی‬ ‫وه‌زیفی ته‌ندروستی به‌ سیسته‌م بكرێت‪،‬‬ ‫كه‌رتی ته‌ندروستی به‌ سیسته‌می نوێ‬ ‫بكرێت‪ ،‬ب��ه‌اڵم هیچ نه‌بیرنا و هیچ‬ ‫نه‌كرا كه‌ دڵ��ی كارمه‌ند خ��ۆش بكات‪،‬‬ ‫ده‌پرسین له‌ ج�ه‌م��اوه‌ر و سه‌ندیكای‬ ‫كارمه‌ندان و لیستی هاوبه‌شی هه‌ژار‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر به‌كرتیا و ڤایرۆسه‌كان دكتۆره‌كان‬ ‫له‌ س��ه‌دا س �ه‌د نه‌خۆش بخەن‪ ،‬ئه‌وه‌‬ ‫به‌كرتیا و ڤایرۆسه‌كان ب ‌ه زمانی حال‬ ‫به‌ڵێنیان به‌ لیسته‌كان داوه‌ كارمه‌ندانی‬ ‫ته‌ندروستی ن�ه‌خ��ۆش ن �ه‌خ �ه‌ن‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ه �ه‌ردوو لیست پاشه‌كشه‌یان كرد له‌م‬ ‫داواكارییه‌ كه‌ ده‌رماڵه‌ی مه‌ترسی بوو‪،‬‬ ‫ده‌بێت كتێبی گینس ئه‌م به‌ڵێنه‌ی به‌كرتیا‬ ‫زیانبه‌خشه‌كانی كوردستان تۆمار بكات‬ ‫كه‌ ئیرت كارمه‌ند نه‌خۆش ناخه‌ن‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ئێستا سه‌ندیكای كارمه‌ندانی ته‌ندروستی‬ ‫و لیستی ه��اوب �ه‌ش لێی نووستوون‪،‬‬ ‫هه‌ڵوێستێكی تری جوامێرانه‌ی لیستی‬ ‫ه��اوب��ه‌ش ك �ه‌ سه‌ندیكا ب �ه‌ شه‌رعی‬ ‫ن��ازان��ن‪ ،‬ب �ه‌اڵم خ��اوه‌ن به‌رژەوه‌ندییه‌‬ ‫تایبه‌تییه‌كان مۆڵه‌تی رێگاپێدانی‬

‫كاركردنیان له‌ سه‌ندیكا وه‌رگ��رت��ووه‌‪،‬‬ ‫سه‌ندیكایه‌ك تا دوێنێ‌ شه‌رعی نه‌بوو‪،‬‬ ‫داواكاریت له‌سه‌ری له‌ دادگا تۆمار كرد‪،‬‬ ‫ئه‌رێ‌ چۆن به‌م زووییه‌ شه‌رعی بووه‌وه‌‬ ‫و داوای مۆڵه‌تی لێده‌كه‌ن؟ ئ�ه‌رێ‌ له‌‬ ‫كاندیده‌كان و ده‌نگده‌ری ئه‌م لیستانه‌‬ ‫ده‌پرسم‪ :‬بۆ به‌رژەندی تایبه‌تی به‌رێزتان‬ ‫و سوودی تایبه‌تی‪ ،‬سه‌ندیكا شه‌رعییه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم بۆ داواكاریتان نووسی له‌ دادگا و‬ ‫هاتنه‌ده‌ره‌وه‌تان له‌ كۆنگره‌ ته‌رشیفتان‬ ‫چ ده‌ڵێن و پاساو ‌و پۆزشتان چییه‌؟‬ ‫ئه‌رێ‌ ده‌پرسین بانێكه‌ و دوو هه‌وا بۆ‬ ‫خزمه‌تكردنی گیرفان شه‌رعین‪ ،‬به‌اڵم بۆ‬ ‫پۆست و كورسی كه‌ نه‌درا ناشه‌رعین‪ ،‬كام‬ ‫هه‌ڵوێستتان‪ ،‬كام فشاری مه‌ده‌نیتان دڵی‬ ‫كارمه‌ندی خۆش كرد؟ بوونه‌ كام پرد بۆ‬ ‫كارمه‌ندان؟‬ ‫ده‌بێت دان به‌و راستییه‌دا بنێین‬ ‫زه‌ره‌رمه‌ندی یه‌كه‌م له‌و كایه‌دا لیستی‬ ‫هاوبه‌ش بوو كه‌ كه‌وته‌ هه‌ڵه‌وه‌‪ ،‬ئێستا‬ ‫كارمه‌ندان به‌ چاوی گومان ته‌ماشای ئه‌م‬ ‫لیسته‌ش ده‌كه‌ن‪ ،‬ده‌نگده‌ر كه‌ كارمه‌ندی‬ ‫ته‌ندروستییه‪ ‌،‬متامنه‌ی الواز بوو به‌م‬ ‫لیسته‌‪ ،‬ه�ه‌ر بۆیه‌ له‌ پاشه‌كشەیه‌كی‬ ‫خێرادایه‌‪.‬‬


‫‪15‬‬ ‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫هه‌رێم كه‌ریم‪ ،‬مامۆستای زانكۆی ساوسامنت بۆ به‌یان‪:‬‬

‫میدیا ل ‌ه كوردستان بۆ مه‌رامی تایبه‌تی به‌كارهاتووه‌‬ ‫ گفتوگۆ‪ :‬فازیڵ ئه‌حمه‌د‬ ‫به‌یان‪ :‬له‌و پڕۆژە میدیاییه‌وه‌ ده‌ست‬ ‫پێده‌كه‌م (كوردستان تریبیۆن) كه‌ به‌‬ ‫زمانی ئینگلیزی كاری له‌سه‌ر ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫جیاوازیی ئه‌م كاره‌ی ئێوه‌ له‌گه‌ڵ پڕۆژە‬ ‫میدیاییه‌كانی تردا چییه‌؟‬ ‫هه‌رێم كه‌ریم‪ :‬ئێمه‌ له‌ كوردستان‬ ‫تریبیون (ك �ه‌ی ت��ی)‪ ،‬كه‌ پێگه‌یه‌كی‬ ‫ڕامیاری و ڕۆشنبیریی مۆڵه‌تپێدراوه‌‬ ‫له‌ به‌ریتانیا و به‌ زمانی ئینگلیزی‬ ‫ده‌رده‌چ���ێ���ت‪ ،‬ن��زی��ك�ه‌ی دوو ساڵه‌‬ ‫كارده‌كه‌ین به‌ مه‌به‌ستی دروستكردنی‬ ‫پردێك له‌ نێوان كۆمه‌اڵنی خه‌ڵكی‬ ‫كوردستان و كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی‪.‬‬ ‫وێ��ڕای ئ��ه‌وه‌ی كاریگه‌ریی باشامن‬ ‫له‌سه‌ر دید و تێڕوانینی بێگانه‌كان‬ ‫دان��اوه‌‪ ،‬سه‌باره‌ت به‌ شوناسی كورد‬ ‫و ڕووداوه‌ك���ان‪ .‬كۆششی زۆرم��ان له‌‬ ‫پێناوی گه‌یاندنی خواستی خه‌ڵكی‬ ‫كوردساندا كردووه‌‪ ،‬تاكو له‌ ڕێگایه‌وه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ بێگانه‌كاندا‪ ،‬لێكتێگه‌یشنت بێنینه‌‬ ‫به‌رهه‌م و وێڕای تێفكرینه‌ جیاوازه‌كان‪،‬‬ ‫وێنه‌یه‌كی ڕوون و ج��وان��ی گه‌لی‬ ‫كوردستامنان بۆ كێشاون‪.‬‬ ‫ك���ه‌ی ت���ی‪ ،‬ڕاس��ت��گ��ۆی��ان �ه‌ ئ �ه‌و‬ ‫هه‌لومه‌رجانه‌ی ك�ه‌ ب��ۆ كوردستان‬ ‫ه��ات��وون �ه‌ت �ه‌ پ��ێ��ش‪ ،‬وه‌ك���و خ��ۆی��ان‬ ‫ده‌یانگه‌یه‌نێته‌ به‌رچاوی ئه‌وانه‌ی كه‌‬ ‫خواستی چاودێریی ب��اری سیاسی و‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی و فه‌رهه‌نگیی كوردستان‬ ‫ده‌ك��ه‌ن‪ .‬وێ��ڕای ئه‌مه‌ش‪ ،‬خۆمان له‌‬ ‫ناو ده‌ی��ان ڕێكخراوی ڕۆژنامه‌وانی‬ ‫و كۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نیدا له‌ به‌ریتانیا‬ ‫ئه‌ندامین و كوردستانییانه‌‪ ،‬به‌رده‌وام‬ ‫هه‌وڵ بۆ چاالكرتكردنی بواری نه‌ته‌وه‌یی‬ ‫خۆمان ده‌ده‌ین‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬به‌ڕێزتان له‌ كاره‌كانتاندا‬ ‫گرنگی ب �ه‌ فه‌یله‌سوفی ئه‌ڵامنی‬ ‫هابرماس ده‌ده‌ن‪ .‬ده‌ك��رێ��ت پێامن‬ ‫بڵێن گرنگیی ئه‌م فه‌یله‌سوفه‌ له‌ بواری‬ ‫میدیادا له‌ كوێدایه‌؟‬ ‫هه‌رێم كه‌ریم‪ :‬هه‌ڵبه‌ت یه‌كێك له‌‬ ‫هه‌ره‌ كاره‌ گرنگه‌كانی هابرماس میدیا‬ ‫و دیموكراسییه‌‪ .‬به‌وپێیه‌ی توێژینه‌وه‌ی‬ ‫دكتۆراكه‌م له‌دیموكراسیدایه‌ و هاوكات‬ ‫وانه‌بێژی كۆلێژی ڕاگه‌یاندنم‪ ،‬دووجار‬ ‫سوود له‌ كاره‌كانی هابرماس وه‌رده‌گرم‪.‬‬ ‫هابرماس مێژووی میدیای به‌ گشتی‬ ‫هه‌اڵوێر ك��ردووه‌‪ ،‬هاوكات له‌ ڕێگای‬ ‫خوێندنه‌وه‌یه‌كی فه‌لسه‌فیی قووڵه‌وه‌‬ ‫گه‌نجینه‌یه‌ك له‌ زانیاری بۆ ده‌سته‌به‌ر‬ ‫كردووین سه‌باره‌ت به‌ شێواز و چه‌ندێتی‬ ‫و چۆنێتی و گه‌شه‌سه‌ندنی میدیا‪ ،‬جگه‌‬ ‫له‌مانه‌ش‪ ،‬ئاماژە به‌وه‌ده‌كات كه‌ میدیا‬ ‫ڕۆڵێكی ئێجگار گرنگی هه‌بووه‌ له‌‬ ‫پڕۆسه‌ی دیموكراتیزه‌كردندا له‌ سه‌ده‌ی‬ ‫حه‌ڤده‌وه‌ ب �ه‌ره‌و ژوور‪ ،‬به‌ تایبه‌تی‬ ‫شۆڕشه‌كانی فه‌ڕەنسا و ئه‌مه‌ریكا‪،‬‬ ‫داڕمانی ئیمپڕاتۆریه‌ته‌كانی نه‌مساوی‪،‬‬ ‫هه‌نگاری و عوسامنییه‌كان‪ ،‬جه‌نگی‬ ‫جیهانیی یه‌كه‌م و دووه‌م و شه‌پۆلی‬ ‫سێهه‌می پڕۆسه‌ی دیموكراتیزه‌كردن‬

‫له‌ ساڵی ‪1974‬دا و ڕووخانی دیواری‬ ‫به‌رلین ل�ه‌ ساڵی ‪1989‬دا و هتد‪.‬‬ ‫كاره‌كانی هابرماس هاوكاریامن ده‌كه‌ن‬ ‫بۆ زیاتر تێگه‌شنت له‌ سه‌رهه‌ڵدانی‬ ‫گواستنه‌وه‌ی وتووێژ‪ ،‬یان مشتومڕی‬ ‫گه‌ل سه‌باره‌ت به‌ كێشه‌كانی ئه‌مڕۆی‬ ‫كۆمه‌ڵ له‌ شه‌قامه‌وه‌ بۆ سه‌ر ئینته‌رنێت‬ ‫له‌ ده‌یه‌ی یه‌كه‌م و دووه‌می سه‌ده‌ی‬ ‫بیستویه‌كدا‪ ،‬كه‌ ئه‌مه‌ پڕۆسه‌یه‌كی‬ ‫مێژوویی گرنگه‌ ئێمه‌ پیایدا تێپه‌ڕده‌بین‪.‬‬ ‫ب��ه‌ی��ان‪ :‬ب �ه‌ خ��وێ��ن��دن �ه‌وه‌ی ئێوه‌‬ ‫میدیا به‌ شێوه‌كی گشتی له‌ باشووری‬ ‫كوردستان بۆچی نه‌یتوانیوه‌ كۆمه‌ڵگا‬ ‫به‌شدار بكات له‌ گفتوگۆكاندا؟‬ ‫هه‌رێم كه‌ریم‪ :‬هاوشێوه‌ی زۆرێك‬ ‫له‌ شته‌كانی تر‪ ،‬به‌ گشتی میدیا له‌‬ ‫باشووری كوردستان له‌ الیه‌ن پارتێك‪ ،‬یان‬ ‫سه‌رمایه‌دارێكه‌وه‌ هه‌میشه‌ قۆرخكراوه‌‬ ‫و وه‌ك ئ��ام�ڕازێ��ك ب�ه‌ك��اره��ات��ووه‌ بۆ‬ ‫چه‌ند مه‌رامێكی تایبه‌تی دوور له‌‬ ‫به‌رژەوه‌ندیی گشتی‪ .‬له‌ پێشووشدا‬ ‫میدیای ك��وردی بۆ ش �ه‌ڕی ناوخۆ و‬ ‫هێرشكردنه‌ سه‌ریه‌كرت به‌كارهاتووه‌‪ ،‬بۆ‬ ‫شكاندنی كه‌سایه‌تییه‌كان به‌كارهاتووه‌‪،‬‬ ‫ل �ه‌م��ان �ه‌ش خ��راپ�تر ب��ۆ گ �ه‌وج��ان��دن‬ ‫به‌كار هاتووه‌‪ ،‬به‌ تایبه‌تی له‌ كاتی‬ ‫پ��رۆس �ه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كاندا‪ .‬وێ �ڕای‬ ‫ئه‌مانه‌ش پیشه‌ی ڕۆژن��ام �ه‌وان��ی تا‬ ‫ڕادده‌یه‌كی زۆر به‌ خراپ به‌كارهاتووه‌‪،‬‬ ‫ن �ه‌ت��وان �راوه‌ میدیاكاری لێهاتوو و‬ ‫زمانزان پێبگه‌یه‌نرێت‪ ،‬ڕۆژنامه‌وانی‬ ‫لێكۆڵه‌ر پێبگه‌یه‌نرێت كه‌ بڕبڕەی‬ ‫پشتی ڕۆژنامه‌وانییه‌‪ ،‬به‌پێی پێویست‬ ‫توێژینه‌وه‌ ئه‌نجامنه‌دراوه‌‪ ،‬نه‌بوونی‬ ‫سه‌ندیكا و ڕێكخراوی چاالك و بێالیه‌ن‬ ‫بۆ ڕێكخستنی ك��اری ڕۆژنامه‌وانیی‬ ‫سه‌ربه‌خۆیانه‌ی دوور له‌ ده‌ستێوه‌ردانی‬ ‫ده‌وڵه‌ت‪ ،‬یان پارته‌كان‪ .‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌مانه‌ هه‌موویان بوونه‌ته‌ به‌ربه‌ست‬

‫سه‌رچاوه‌ی ئابووریی هه‌رێم بوون‪.‬‬ ‫هاوكات به‌شێك له‌م هاوواڵتییه‌ كوردانه‌‬ ‫له‌ واڵتانی خۆرئاوادا بوونه‌ خاوه‌نی‬ ‫بڕوانامه‌ و فێری چه‌ندین زمانی جیاواز‬ ‫و ب �ه‌ه��ره‌ی گرنگ ب���وون‪ .‬ل�ه‌ دوای‬ ‫پڕۆسه‌ی ئازادیی عێراقیش ڕێژەیه‌كی‬ ‫زۆر له‌ ڕەوه‌ن���دی ك��وردی گه‌ڕانه‌وه‌‬ ‫كوردستانی باشوور‪ ،‬كه‌ ئه‌م پڕۆسه‌یه‌‬ ‫تا هه‌نووكه‌ به‌رده‌وامه‌‪ .‬بۆیه‌ میدیای‬ ‫كوردی له‌ ماوه‌ی ده‌ ساڵی ڕابردوودا‬ ‫هه‌موو ده‌رفه‌تێكی له‌ به‌رده‌مدا بووه‌‬ ‫بۆ سوودوه‌رگرتن له‌و سامانه‌ مرۆییه‌‬ ‫گرنگه‌ و دروستكردنی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ‬ ‫زمانه‌ بیانییه‌كاندا‪ ،‬به‌اڵم تا ڕادده‌یه‌كی‬ ‫زۆر كه‌مته‌رخه‌می كردووه‌‪ .‬نه‌ك هه‌ر‬ ‫كه‌مته‌رخه‌مبوون‪ ،‬به‌ڵكو كاتێك كه‌سانی‬ ‫وه‌ك ئێمه‌ و ه��اوڕێ و هاوكارامنان‬ ‫هه‌ڵده‌ستین به‌ پڕۆژەیه‌كی خۆبه‌خشی‬ ‫وه‌ك (ك�ه‌ی تی) به‌ زمانی ئینگلیزی‬ ‫بۆ خزمه‌تكردن به‌ میدیای ك��وردی‪،‬‬ ‫ده‌ستی هه‌ماهە‌نگیامن بۆ درێژ ناكه‌ن‬ ‫و خۆیامنان لێ دوورده‌گ����رن‪ .‬بۆیه‌‬ ‫ده‌كرێت ژیرانه‌تر مامه‌ڵه‌ بكه‌ن و هه‌ر‬ ‫هیچ نه‌بێت بۆ ئاشناكردنی كۆمه‌ڵگای‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی به‌ كێشه‌كانی كوردستان‬ ‫– ب �ه‌ كێشه‌ی ڕاگ�ه‌ی��ان��دن��ی��ش�ه‌وه‌‪،‬‬ ‫زمانی ئینگلیزی زیاد بكه‌ن بۆ پێگه‌‬ ‫ئه‌لكرتۆنییه‌كانیان‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬میدیای ئ��ازاد له‌ سنووری‬ ‫شارێك و ناوچه‌یه‌كدا قه‌تیس ماوه‌ و‬ ‫زۆرج��ار له‌ ڕووماڵكردنی ناوچه‌كانی‬ ‫دیكه‌دا ده‌سته‌وسانه‌‪ .‬ئایا ڕێگریی‬ ‫سیاسییه‌‪ ،‬یان میدیای ئ��ازاد توانا و‬ ‫ئیراده‌ی ئه‌و تێپه‌ڕاندنه‌ی نییه‌؟‬ ‫هه‌رێم كه‌ریم‪ :‬جێی نیگه‌رانییه‌‬ ‫كه‌ كاڵفامیی سه‌رانی كورد و سیاسه‌تی‬ ‫ناكامڵ و ناوچه‌گه‌رێتی و چاندنی‬ ‫تۆوی دووبه‌ره‌كی له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌دا‪،‬‬ ‫تا ڕادده‌یه‌كی زۆر ڕەنگیداوه‌ته‌وه‌ له‌‬

‫كاڵفامیی سه‌رانی كورد و ناوچه‌گه‌رێتی‬ ‫ل ‌ه میدیاكاندا ڕەنگیداوه‌ته‌وه‌‬ ‫له‌ به‌رده‌م به‌شداریپێكردنی كۆمه‌ڵگا‬ ‫له‌ وتووێژەكاندا‪ ،‬هاوكات متامنه‌ی‬ ‫كۆمه‌ڵگاش ب �ه‌ میدیای ك���وردی تا‬ ‫ڕادده‌یه‌كی زۆر كاڵبووەته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬یه‌كێك له‌ كێشه‌ گه‌وره‌كانی‬ ‫میدیای ك��وردی ئه‌وه‌یه‌ نه‌یتوانیوه‌‬ ‫په‌یوه‌ندی دروست بكات له‌گه‌ڵ زمانێك‬ ‫له‌ ده‌ره‌وه‌ی زمانی خۆی‪ .‬هۆكاری ئه‌مه‌‬ ‫بۆچی ده‌گه‌ڕێنیته‌وه‌؟ چۆن بتوانرێت‬ ‫ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ بونیات برنێت؟‬ ‫هه‌رێم كه‌ریم‪ :‬به‌ گشتی له‌ دوای‬ ‫ده‌ستپێكردنی پڕۆسه‌ی كۆچكردن بۆ‬ ‫هه‌نده‌ران‪ ،‬كوردستانی باشوور بووه‌‬ ‫خاوه‌نی سه‌رمایه‌یه‌كی ئێجگار گرنگی‬ ‫مرۆیی له‌ هه‌نده‌ران‪ ،‬ڕەوه‌ندی كوردی‬ ‫بۆ م��اوه‌ی نزیكه‌ی ده‌ی�ه‌ی�ه‌ك ته‌نها‬

‫میدیاكاندا‪ .‬له‌وانه‌یه‌ ئه‌مڕۆ سه‌رانی‬ ‫ك��ورد ل�ه‌ ئ��اوازێ��ك��ی ت��ر بخوێنن به‌‬ ‫به‌راورد به‌ دوو ده‌یه‌ی ڕابردوو‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫میدیای كوردی هه‌تا ئه‌مڕۆش به‌ گشتی‬ ‫مۆركێكی ناوچه‌گه‌ریی پێوه ‌دی��اره‌‪.‬‬ ‫كاری پێویست نه‌كراوه‌ بۆ تێكشكاندنی‬ ‫ئه‌و به‌ربه‌ستانه‌‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬ده‌سته‌واژەی «سه‌رچاوه‌یه‌ك‬ ‫كه‌ نه‌یویست ناوی ئاشكرا بكات»‪ ،‬له‌‬ ‫میدیای ئێمه‌دا زۆر به‌كارده‌برێت‪ ،‬ئایا‬ ‫ئه‌م به‌كاربردنه‌ ئاساییه‌‪ ،‬یان ڕێگای‬ ‫خ��ۆش��ك��ردووه‌ میدیا ب �ه‌م ده‌ربڕینه‌‬ ‫بكه‌وێته‌ ده‌ره‌وه‌ی ئیتیكی میدیاییه‌وه‌؟‬ ‫هه‌رێم كه‌ریم‪ :‬به‌ بۆچوونی من‬ ‫سه‌رچاوه‌ی نادیار ته‌نها كاتێك به‌كاردێت‬ ‫كه‌ بابه‌ته‌كه‌ زۆر هه‌ستیاربێت‪ ،‬وه‌ك‬

‫خاوەىن ئیمتیاز و سەرنووسەر‪:‬‬ ‫هاوژین عومەر کەریم‬ ‫‪hawzheenk@yahoo.com‬‬ ‫‪07701543488‬‬

‫بەڕێوەبەرى کارگێڕى‪:‬‬ ‫جیهانگیر ئەحمەد‬ ‫‪bayanreklam@yahoo.com‬‬ ‫‪07702455504‬‬

‫ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬یان مه‌ترسی بۆ‬ ‫س �ه‌ر ژیانی كه‌سێك (سه‌رچاوه‌كه‌)‬ ‫دروست بكات ئه‌گه‌ر ئاشكرا بكرێت‪.‬‬ ‫له‌ كاتێكدا ئه‌گه‌ر بابه‌تێكی له‌م جۆره‌‬ ‫ك��اردان��ه‌وه‌ی لێكه‌وته‌وه‌‪ ،‬ده‌كرێت‬ ‫به‌كارهێنه‌ری س �ه‌رچ��اوه‌ نادیاره‌كه‌‬ ‫به‌ نهێنی بۆ دادوه‌ری بسه‌ملێنێت‬ ‫ب �ه‌ب��ێ ئ����ه‌وه‌ی م �ه‌ت��رس��ی دروس���ت‬ ‫بكات بۆ سه‌رچاوه‌كه‌ی‪ .‬به‌ داخه‌وه‌‬ ‫ئه‌م سه‌رچاوه‌ نادیاره‌ ئێستا بووه‌ته‌‬ ‫بنێشته‌خۆشه‌ی سه‌رزمانی میدیاكارانی‬ ‫ك���ورد‪ ،‬ب��ه‌م ده‌س��ت و ب��ه‌و ده‌س��ت‬ ‫ده‌یكه‌نه‌ پاشكۆی زانیارییه‌ بێدایك و‬ ‫باوكه‌كانیان‪ ،‬له‌بری كاری مه‌یدانی و‬ ‫به‌دواداگه‌ڕانی ڕاستییه‌كان‪ ،‬لێكۆڵینه‌وه‌‪،‬‬ ‫ك��ۆك��ردن �ه‌وه‌ی زان��ی��اری‪ ،‬ئ �ه‌م��ان له‌‬ ‫ئۆفیسه‌كانی خۆیانه‌وه‌ چه‌ند زانیارییه‌ك‬ ‫پێكه‌وه‌ده‌لكێنن و سه‌رچاوه‌یه‌كی نادیار‬ ‫ده‌كه‌نه‌ خاوه‌نی و ده‌یخه‌نه‌ به‌ردیدی‬ ‫خوێنه‌رانیان‪ .‬ئه‌م جۆره‌ ڕەفتاره‌ دووره‌‬ ‫له‌ ئه‌ته‌كێتی میدیاییه‌وه‌‪ ،‬جێی خۆیه‌تی‬ ‫هه‌موو میدیاكارێكی پڕۆفیشیناڵ نه‌ك‬ ‫هه‌ر خۆی لێ به‌دوور بگرێت‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫سه‌ركۆنه‌شی بكات‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬ئه‌و ڕۆڵه‌ی (گاردیان) و (بی‬ ‫بی سی) له‌ هاندانی هاوواڵتیان له‌ پڕۆژە‬ ‫ی سیاسیدا ده‌یگێڕن‪ ،‬كه‌موكوڕییه‌كانی‬ ‫میدیای ئێمه‌ له‌م باره‌یه‌وه‌ له‌ كوێدایه‌؟‬ ‫هه‌رێم كه‌ریم‪ :‬به‌ گشتی ئه‌م دوو‬ ‫میدیایه‌ كۆمه‌ڵێك سه‌رچاوه‌ی گرنگیان‬ ‫له‌به‌رده‌ستدایه‌ و سیسته‌می سیاسیی‬ ‫واڵته‌كه‌یان بارودۆخێكی له‌باری بۆ‬ ‫ڕەخساندوون كه‌ ڕۆڵێكی گرنگیان‬ ‫هه‌بێت‪ .‬وێ���ڕای ئ�ه‌م��ان�ه‌ش‪ ،‬ئ �ه‌وان‬ ‫مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی ڕۆشنبیردا‬ ‫ده‌كه‌ن كه‌ تاك خاوه‌نی هزرێكی ئازاده‌‪،‬‬ ‫هه‌ستی به‌رپرسیارێتیی به‌رامبه‌ر به‌‬ ‫پرسه‌ سیاسی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كان زۆره‌‪،‬‬ ‫ئه‌ركه‌كانی هاوواڵتیبوون به‌ زیاده‌وه‌‬ ‫جێبه‌جێ ده‌كرێن و هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی‬ ‫تا ڕادده‌یه‌كی زۆر تۆخه‌‪ .‬ئه‌م سه‌رچاوانه‌‬ ‫و سیستمی سیاسیی هه‌رێم و رسوشتی‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی‪ ،‬بوار ناده‌ن میدیای‬ ‫كوردی هه‌مان ڕۆڵی هه‌بێت‪ .‬به‌اڵم به‌‬ ‫گشتی هه‌ڵبژاردنی پرسه‌ گرنگه‌كان و‬ ‫هاندانی خوێنه‌رانیان بۆ به‌شداریكردن‬ ‫له‌ وتووێژكردن له‌سه‌ری له‌ شێوازی‬ ‫كۆمێنتكردندا له‌سه‌ر ماڵپه‌ڕەكانیان‪،‬‬ ‫به‌و ئاڕاسته‌یه‌دا ده‌ڕوات و خزمه‌ت به‌‬ ‫هه‌رسێكیان ده‌كات؛ میدیا‪ ،‬كۆمه‌ڵگه‌‪،‬‬ ‫پڕۆسه‌ی سیاسی‪ .‬هاوكات وتووێژی‬ ‫هاوواڵتیان له‌ ڕێگای به‌رنامه‌ی ڕادیۆ‬ ‫و مێزگردی ته‌له‌ڤزیۆنییەوە‪ ،‬گرنگه‌‬ ‫بایه‌خی پێبدرێت‪.‬‬ ‫ب �ه‌ی��ان‪ :‬ه��اوواڵت��ی��ی ڕۆژن��ام��ه‌وان‬ ‫ل��ه‌ دوای ب��ه‌ه��اری ع �ه‌ره‌ب��ی��ی �ه‌وه‌‬ ‫گرنگیی پێدراوه‌‪ ،‬چۆن ئه‌م دیارده‌یه‌‬ ‫ده‌خوێنیته‌وه‌؟ چۆن ده‌كرێت ئێمه‌‬ ‫كاری له‌سه‌ر بكه‌ین؟‬ ‫ه���ه‌رێ���م ك����ه‌ری����م‪ :‬ل��ه‌گ��ه‌ڵ‬ ‫سه‌رهه‌ڵدانی شۆڕشی ئیسالمی (به‌هاری‬ ‫عه‌ره‌بی)‪ ،‬جوواڵنه‌وه‌ی داگیركردنی‬ ‫شه‌قامه‌كان (ئۆكیپای موڤمه‌نت)‪،‬‬ ‫خۆپیشاندانه‌كانی قه‌یرانی ئابووری‬

‫بەڕێوەبەرى هونەرى‪:‬‬ ‫ڕەوشت محەمەد‬ ‫‪rawshtmail@yahoo.com‬‬ ‫‪07501112083‬‬

‫هه‌رێم كه‌ریم‪ ،‬له‌دایكبووی شاری‬ ‫سلێمانییه‌ و نیشته‌جێی شانشینی به‌ریتانیایه‌‪.‬‬ ‫هاودامه‌زرێنه‌ر و سه‌رنووسه‌ری ماڵپه‌ڕی‬ ‫كوردستان تریبیونه‌‪ ،‬وانه‌بێژی كۆلێژی‬ ‫ڕاگه‌یاندنه‌ له‌ زانكۆی ساوسامتن‪،‬‬ ‫توێژینه‌وه‌ی دكتۆراكه‌ی له‌ بواری‬ ‫دیموكراسیدایه‌‪.‬‬

‫له‌ ئه‌وروپا‪ ،‬هاوواڵتیی ڕۆژنامه‌وان‬ ‫به‌ گشتی ڕۆڵێكی كاریگه‌ری بینیوه‌‪.‬‬ ‫ده‌كرێت به‌ دوو جۆر خوێندنه‌وه‌ بۆ‬ ‫هاوواڵتیی ڕۆژنامه‌وان بكه‌ین‪ .‬یه‌كه‌م‪:‬‬ ‫گه‌ڕانه‌وه‌ی خاوه‌ندارێتیی ه�ه‌واڵ و‬ ‫زانیاری بۆ خاوه‌نه‌ ڕاسته‌قینه‌كه‌ی‬ ‫كه‌ گه‌له‌‪ ،‬چونكه‌ بۆ ماوه‌ی چه‌ندین‬ ‫ده‌ی�ه‌ی�ه‌ ئ �ه‌م ه��ه‌واڵ و زانیارییانه‌‬ ‫ل��ه‌ ڕێ��گ��ای م��ی��دی��ا گ��ه‌وره‌ك��ان��ه‌وه‌‬ ‫قۆرخ ك �راون و به‌ ئ��اره‌زووی خۆیان‬ ‫مامه‌ڵه‌یان پ��ێ��وه‌ده‌ك �ه‌ن‪ .‬بێگومان‬ ‫هه‌ندێك ل �ه‌م میدیایانه‌ ل�ه‌ الی�ه‌ن‬ ‫س �ه‌رم��ای �ه‌داره‌وه‌ وه‌ك بزوێنه‌رێكی‬ ‫پاره‌په‌یداكه‌ر به‌كارهاتوون‪ .‬دووه‌م‪:‬‬ ‫هه‌واڵی باش و خراپ ده‌گوازرێته‌وه‌‬ ‫ل�ه‌ م���اوه‌ی چه‌ند چ��رك�ه‌ی�ه‌ك��دا‪ ،‬كه‌‬ ‫په‌رده‌وازه‌یی و كه‌موكورتییه‌كی زۆری‬ ‫پێوه‌دیاره‌‪ ،‬هه‌ندێك جار ده‌بێته‌ هۆی‬

‫ئەنداماىن بۆرد‪:‬‬ ‫سەاڵح ساالر‬ ‫ئیدریس سیوەیىل‬ ‫محەمەد جەمال‬

‫دروستكردنی مه‌ترسی بۆسه‌ر ژیانی‬ ‫خه‌ڵك‪ ،‬ده‌بێته‌ هۆی له‌كه‌داركردنی‬ ‫پێگه‌ی كۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬ده‌بێته‌ هۆی‬ ‫خ��ۆپ��ی��ش��ان��دان و ج��وواڵن��ه‌وه‌ی��ه‌ك‬ ‫ك �ه‌ ئاسایشی ن �ه‌ت �ه‌وه‌ی��ی ده‌خ��ات�ه‌‬ ‫مه‌ترسییه‌وه‌‪ .‬جگه‌ له‌مانه‌ش‪ ،‬هاوواڵتیی‬ ‫ڕۆژنامه‌وان كاریگه‌رییه‌كی زۆری هه‌یه‌‬ ‫له‌سه‌ر كه‌مكردنی كاری ڕۆژنامه‌وا��ی‬ ‫و داهاتی میدیا به‌ گشتی‪ .‬ده‌كرێت‬ ‫هاوواڵتیانی ئێمه‌ س��وود له‌ الیه‌نه‌‬ ‫باشه‌كانی وه‌ربگرن‪ ،‬به‌ تایبه‌تی كاتێك‬ ‫كه‌ میدیا جیهانییه‌كان كه‌مته‌رخه‌می‬ ‫ده‌ك�ه‌ن له‌ گه‌یاندنی پرسی كورد به‌‬ ‫كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی‪ ،‬ده‌كرێت‬ ‫هاوواڵتیانی ك��ورد له‌ ڕێگای زمانه‌‬ ‫بیانییه‌كانه‌وه‌ ببنه‌ گه‌یه‌نه‌ری زانیاری‬ ‫له‌سه‌ر ماڵپه‌ڕە كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كانی وه‌ك‬ ‫تویته‌ر و گوگڵ پڵه‌س‪ ،‬یان بلۆگكردن‪.‬‬

‫ناونیشاىن بەیان لە ئینتەرنێت‪:‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬ ‫‪E.mail: bayanpress@yahoo.com‬‬ ‫‪www.facebook.com/bayanpres‬‬

‫رۆژنامەیەکى سیاسیى گشتیى ئەهلییە‬ ‫ناونیشان‪ :‬سلێامىن ‪ -‬شەقامى ئیرباهیم پاشا ‪ -‬تەالرى بنار نهۆمى پێنجەم ‪ -‬شوقەى ژمارە ‪ .3‬تەلەفۆن‪ 07480605181 :‬بایی (‪ )750‬دینارە‬


‫‪14‬‬ ‫‪birura_bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)16‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2013/1/1‬ساڵی یەکەم‬

‫ل ‌ه نێوان چه‌مكی شه‌ریعه‌ت و چه‌مكی جێبه‌جێكردنی شه‌ریعه‌تدا‬

‫د‪ .‬هادی عه‌لی‬ ‫هه‌ركاتێك ب��اس ل�ه‌ ده‌وڵ�ه‌ت��ی‬ ‫ئیسالمی ب��ك��رێ‌‪ ،‬ی��ان ب��اس ل �ه‌وه‌‬ ‫بكرێت كه‌ ڕەوتی ئیسالمی و الیه‌نه‌‬ ‫ئیسالمییه‌كان دێنه‌ س��ه‌ر حوكم‪،‬‬ ‫ڕاسته‌وخۆ مه‌سه‌له‌ی حوكمكردن‬ ‫ب �ه‌ ش �ه‌ری��ع �ه‌ت و جێبه‌جێكردنی‬ ‫شه‌ریعه‌ت ده‌بێته‌ جێگای مشتومڕ‬ ‫و تێڕوانینی جیاجیا و سه‌رهه‌ڵدانی‬ ‫چه‌ندین كێشه‌ و گرفت و دڵه‌ڕاوكێ‌‬ ‫الی به‌شێكی كۆمه‌ڵگه‌ و نوخبه‌‬ ‫عه‌ملانییه‌كان به‌ تایبه‌تی‪.‬‬ ‫ڕاسته‌ كۆڵه‌كه‌ی یه‌كه‌می ده‌وڵه‌ت‬ ‫له‌ ڕوانگه‌ی ئیسالمه‌وه‌ بریتییه‌ له‌‬ ‫داننان به‌ س��ه‌روه‌ری شه‌ریعه‌ت له‌‬ ‫ب��واری یاساداناندا‪ ،‬ب �ه‌اڵم له‌ ڕووی‬ ‫پراكتیكیه‌وه‌ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ ئه‌مڕۆ‬ ‫بووه‌ته‌ هۆی دروستبوونی كێشه‌یه‌كی‬ ‫فیكری و ڕۆشنبیری و سیاسی له‌‬ ‫نێوان ڕەوته‌ ئیسالمی و عه‌ملانیه‌كاندا‪،‬‬ ‫هۆكاره‌كه‌شی به‌ ڕای (دكتور احمد‬ ‫الریسونی) كه‌ زانایه‌كی ئیسالمی‬ ‫هاوچه‌رخه‌ له‌ (فیقهی مقاصدی)‬ ‫دا‪ ،‬ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ تێكه‌ڵكردنێكی‬ ‫ن���ادروس���ت ل���ه‌ ن���ێ���وان چه‌مكی‬ ‫شه‌ریعه‌ت و چه‌مكی جێبه‌جێكردنی‬ ‫شه‌ریعه‌تدا‪ ،‬هه‌ر ئه‌م تێكه‌ڵكردنه‌شه‌‬ ‫بووەته‌ هۆی دروستبوونی كێشه‌ و‬ ‫گرفتی فیكری و سیاسی‪ ،‬كه‌ ده‌كرێ‌‬ ‫به‌ڵكو پێویسته‌ چاره‌سه‌ر بكرێت‪،‬‬ ‫به‌ تێگه‌یشتنی ڕاست و دروست له‌‬ ‫هه‌ردوو چه‌مكه‌كه‌‪.‬‬ ‫س���ه‌رچ���اوه‌ی س���ه‌ره‌ك���ی ئ �ه‌م‬ ‫تێكه‌ڵكردن و خراپ تێگه‌یشتنه‌ له‌‬ ‫چه‌مكی جێبه‌جێكردنی شه‌ریعه‌تدا‪،‬‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌و دید و بۆچوونه‌ی‬ ‫كه‌ له‌ گ��وت��اری ئیسالمی و ئایینی‬

‫به‌شێك له‌ زانایانی ئایینی و الیه‌ن ‌ه‬ ‫ئیسالمییه‌ ئاراسته‌ سه‌له‌فییه‌كاندا‬ ‫ڕەنگی داوه‌ت���ه‌وه‌‪ ،‬كه‌ تێكه‌ڵ بووه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ كولتوور و ڕۆشنبیری كۆمه‌ڵگه‌‬ ‫م��وس��ڵ�مان�ه‌ك��ان‪ .‬ل��ه‌و ڕوان��گ �ه‌ی �ه‌وه‌‬ ‫ئه‌و مه‌سه‌له‌ گرنگه‌ وات �ه‌ جێبه‌جێ‌‬ ‫ك��ردن��ی ش��ه‌ری��ع��ه‌ت‪ ،‬ب��ه‌داخ��ه‌وه‌‬ ‫كورتكراوه‌ته‌وه‌ له‌ یاسای سزاكان و‬ ‫پۆشاكی ئافره‌ت و هه‌ندێ‌ دیارده‌ی‬ ‫تری ڕواڵه‌تی‪ ،‬له‌سه‌ر حسابی ئامانجه‌‬ ‫گه‌وره‌كانی شه‌ریعه‌ت كه‌ په‌یوه‌سنت‬ ‫ب �ه‌ پ��اراس��ت��ن��ی م��اف و ك�ه‌رام�ه‌ت��ی‬ ‫مرۆڤه‌كان‪ ،‬دابینكردنی یه‌كسانی‪،‬‬ ‫دادپ���ه‌روه‌ری���ی‪ ،‬ب �ه‌گ��ژاچ��وون �ه‌وه‌ی‬ ‫سته‌م‪ ،‬ناڕەوایی‪ ،‬ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی‬ ‫واڵت‪ ،‬پێشكه‌شكردنی من��وون �ه‌ی‬ ‫شارستانیانه‌ و پێشكه‌وتوو له‌ هه‌موو‬ ‫ڕووی �ه‌ك��ی ژی��ان �ه‌وه‌‪ ،‬به‌تایبه‌تی له‌‬ ‫بواری حوكمڕانیكردن و به‌دیهێنانی‬ ‫دادپه‌روه‌ریدا‪.‬‬ ‫ل��ه‌و تێڕوانینه‌ به‌رته‌سكه‌وه‌‬ ‫ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تێك‪ ،‬یان سیستمێكی‬ ‫سیاسی هه‌ندێ‌ له‌ سزا شه‌رعییه‌كانی‬ ‫جێبه‌جێكرد به‌سه‌ر كه‌سانێكی كه‌م‬ ‫ده‌سه‌اڵت و بێ‌ چاره‌دا‪ ،‬یان ئافره‌تی‬ ‫ن��اچ��ارك��رد ب��ه‌ پۆشینی جۆرێكی‬ ‫دیاریكراو له‌ پۆشاك‪ ،‬ی��ان فشار و‬ ‫ڕێگری كرد له‌ هه‌ندێ‌ هه‌ڵسوكه‌وت‬ ‫له‌سه‌ر ئاستی تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌‪،‬‬ ‫ئیرت ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ شه‌ریعه‌تی جێبه‌جێ‌‬ ‫ك��ردووه‌ و به‌ ده‌وڵه‌تێكی ئیسالمی‬ ‫ده‌درێ��ت �ه‌ ق�ه‌ڵ�ه‌م‪ ،‬نابێ‌ هیچ جۆره‌‬ ‫ڕەخنه‌ و ناڕەزایه‌تیه‌كی له‌ به‌رامبه‌ردا‬ ‫بكرێ‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ‪ -‬كه‌ به‌داخه‌وه‌‬ ‫زۆرج��اری��ش وای���ه‌ ‪ -‬ده‌سه‌اڵتێكی‬ ‫سته‌مكار و گ�ه‌ن��ده‌ڵ بێت و هیچ‬ ‫حسابێك بۆ دابینكردنی یه‌كسانی‪،‬‬ ‫دادپ����ه‌روه‌ری‪ ،‬پاراستنی سه‌روماڵ‬ ‫و ك�ه‌رام�ه‌ت��ی ه��اوواڵت��ی��ان نه‌كات‪،‬‬ ‫مافه‌كانیان پێشێل بكات‪ ،‬له‌ زۆربه‌ی‬ ‫بواره‌كانی تری ژیاندا واڵت له‌ حاڵه‌تی‬ ‫دواكه‌وتن و هه‌ژاری و نه‌زانیندا بێت‪.‬‬ ‫ب��ه‌پ��ێ��چ��ه‌وان��ه‌ش��ه‌وه‌ ئ �ه‌گ �ه‌ر‬ ‫ده‌وڵه‌تێك و ده‌سه‌اڵتێكی سیاسی‬ ‫بتوانێت دادپ���ه‌روه‌ری كۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫و ئازادییه‌كان و یه‌كسانی له‌ ماف و‬ ‫ئه‌ركه‌كاندا بۆ سه‌رجه‌م هاوواڵتیان‬

‫ده‌سته‌به‌ر بكات‪ ،‬بێ‌ هیچ جیاوازییه‌كی‬ ‫ئایینی‪ ،‬یان ڕەگ��ه‌زی‪ ،‬یان تایفی و‬ ‫سیاسی‪ ،‬یاسا سه‌روه‌ر بێت و له‌ سه‌روو‬ ‫هه‌موانه‌وه‌ بێت‪ ،‬تایبه‌مته‌ندێتیه‌كانی‬ ‫ئه‌ندامانی كۆمه‌ڵگه‌ پارێزراوبێت‪،‬‬ ‫ده‌س�ه‌اڵت�ه‌ سیاسیه‌كه‌ ده‌سه‌اڵتێكی‬ ‫هه‌ڵبژێردراو بێت‪ ،‬هیچ به‌رپرسێك‪،‬‬ ‫ی��ان ده‌س �ه‌اڵت��دارێ��ك نه‌توانێت له‌‬ ‫لێپرسینه‌وه‌ و یاسا ده‌رب��از ببێت‪،‬‬ ‫واڵت ئ��اوه‌دان و پێشكه‌وتوو بێت‪،‬‬ ‫ئایین و ئایینداری ئازاد و ڕێزلێگیراو‬ ‫بێت بۆ هه‌موان‪ ،‬ئاستێكی باش له‌‬ ‫ڕێز و كه‌رامه‌ت و خۆشگوزه‌رانی بۆ‬ ‫تێكڕای هاوواڵتیان ده‌سته‌به‌ر كرابێت‪،‬‬ ‫ب��ه‌اڵم ل �ه‌ س��ای �ه‌ی ئ��ه‌و ده‌وڵ��ه‌ت��ه‌دا‬ ‫یاسای سزاكان (العقوبات والحدود)‬

‫نادروست چه‌سپیوه‌ له‌ باره‌ی چه‌مكی‬ ‫شه‌ریعه‌ت و چه‌مكی جێبه‌جێكردنی‬ ‫شه‌ریعه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌ڕاستیدا چه‌مكی شه‌ریعه‌ت‬ ‫به‌ ته‌نها ئه‌حكامه‌ شه‌رعیه‌كان و‬ ‫ته‌كالیفه‌ عه‌مه‌لیه‌كان ناگرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌ڵكو هه‌موو ئیسالم ئه‌گرێته‌وه‌ به‌‬ ‫عه‌قائید و عیبادات و معامه‌الت و‬ ‫تێكڕای ته‌كالیفه‌ شه‌رعیه‌كان‪ ،‬به‌و‬ ‫پێیه‌ چه‌مكی شه‌ریعه‌ت مه‌ودایه‌كی‬ ‫فراوانرتی هه‌یه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ی هه‌موو‬ ‫ئیسالم‪ ،‬ب�ه‌ ق��ورئ��ان و سوننه‌ت و‬ ‫هه‌موو دروشمه‌ ئیسالمییه‌كانه‌وه‌‪،‬‬ ‫موسڵامنان پێویسته‌ له‌سه‌ریان ئیامن‬ ‫و بڕوای ته‌واویان پێی هه‌بێ‌ و هه‌وڵ‬ ‫بده‌ن له‌ ژیانی تاك و كۆمه‌ڵ به‌پێی‬

‫تێڕوانین و تێكه‌ڵكردن ل ‌ه دید و تێگه‌یشتنی زۆرێك ل ‌ه‬ ‫موسڵماناندا به‌ شێوه‌یه‌كی نادروست چه‌سپیو‌ه ل ‌ه باره‌ی‬ ‫چه‌مكی شه‌ریعه‌ت و چه‌مكی جێبه‌جێكردنی شه‌ریعه‌ته‌وه‌‬

‫جێی نیگه‌رانییه‌ جێبه‌جێكردنی شه‌ریعه‌ت‬ ‫كورتكراوه‌ته‌وه‌ له‌ یاسای سزاكان و پۆشاكی‬ ‫ئافره‌ت و هه‌ندێ‌ دیارده‌ی تری ڕواڵه‌تی‬ ‫ی ئیسالمی جێبه‌جێ‌ نه‌كرێت‪،‬‬ ‫ئافره‌ت ناچار نه‌كرێت به‌ پۆشینی‬ ‫شێوازێكی دی��اری��ك��راو له‌ ب��ه‌رگ و‬ ‫پ��ۆش��اك‪ .‬ئ��ه‌و ده‌وڵ��ه‌ت��ه‌ ل �ه‌ دی��دی‬ ‫به‌شێكی زۆر له‌ ئیسالمییه‌كانه‌وه‌‬ ‫به‌داخه‌وه‌ به‌ ده‌وڵه‌تی ئیسالمی و‬ ‫جێبه‌جێكاری شه‌ریعه‌ت له‌ قه‌ڵه‌م‬ ‫نادرێت‪ ،‬هۆكاری سه‌ره‌كی ئه‌م دید‬ ‫و تێڕوانینه‌ نادروست و ناڕاسته‌ وه‌ك‬ ‫ومتان‪ ،‬ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌و تێڕوانین و‬ ‫تێكه‌ڵكردنه‌ی كه‌ له‌ دید و تێگه‌یشتنی‬ ‫زۆرێك له‌ موسڵامناندا به‌ شێوه‌یه‌كی‬

‫توانا جێبه‌جێی بكه‌ن‪.‬‬ ‫ل�ه‌م حاڵه‌ته‌دا شه‌ریعه‌ت زۆر‬ ‫له‌وه‌ فراوانرت و گشتگیرتره‌ تا بتوانین‬ ‫كارپێكردنی‪ ،‬ی��ان ك��ار پێنه‌كردنی‬ ‫په‌یوه‌ست بكه‌ین ب�ه‌ ده‌وڵ���ه‌ت و‬ ‫ده‌س��ه‌اڵت��ی سیاسییه‌وه‌‪ ،‬ی��ان به‌و‬ ‫الی��ه‌ن��ه‌ی ك �ه‌ ده‌س��ه‌اڵت��ی سیاسی‬ ‫ده‌گرێته‌ ده‌ست‪ ،‬چونكه‌ له‌م حاڵه‌ته‌دا‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ی موسڵامن به‌ گشتی خاوه‌نی‬ ‫ئیسالم و شه‌ریعه‌ته‌ و به‌رپرسیاره‌‬ ‫ل�ه‌ جێبه‌جێكردنی ش�ه‌ری��ع�ه‌ت‪ ،‬له‌‬ ‫ڕێگای پابه‌ند بوون به‌ خواسته‌كانی‬

‫شه‌ریعه‌ته‌وه‌ له‌سه‌ر ئاستی تاك و‬ ‫خێزان و كۆمه‌ڵگه‌ له‌ بواره‌كانی ژیاندا‪،‬‬ ‫له‌ ڕێگای زانایان و مزگه‌وت و تێكڕای‬ ‫دامه‌زراوه‌ كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كانی تریه‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌وڵ���ه‌ت ی��ان ده‌س��ه‌اڵت��ی سیاسی‬ ‫یه‌كسان نییه‌ به‌ گه‌ل‪ ،‬یان به‌ كۆمه‌ڵگه‌‪،‬‬ ‫به‌ڵكو به‌شێكه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ و به‌شێك‬ ‫له‌ ئه‌ركی جێبه‌جێكردنی ئیسالم و‬ ‫شه‌ریعه‌ت ڕووی ت��ێ��ده‌ك��ات‪ ،‬نه‌ك‬ ‫هه‌موو ئیسالم و هه‌موو شه‌ریعه‌ت‪.‬‬ ‫ئ���ه‌وه‌ ك��ۆم�ه‌ڵ��گ�ه‌ی موسڵامنه‌‬ ‫كه‌ ده‌وڵ���ه‌ت و ده‌س �ه‌اڵت��ی سیاسی‬ ‫دێنێته‌ به‌رهه‌م‪ ،‬نه‌ك به‌ پێچه‌وانه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌رچی ده‌وڵ��ه‌ت‪ ،‬یان ده‌سه‌اڵتی‬ ‫سیاسی له‌ توانایدایه‌ و ئه‌توانێت‬ ‫ڕۆڵی ئیجابی‪ ،‬یان سه‌لبی هه‌بێ‌ له‌‬ ‫ئاماده‌كردنی كه‌شوهه‌وای گونجاو‪،‬‬ ‫ی��ان نه‌گونجاو ب��ۆ كۆمه‌ڵگه‌‪ ،‬بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی به‌ ئازادی و به‌خواستی خۆی‬ ‫ته‌عبیر له‌ ناسنامه‌ و به‌ها و ڕەوشت‬ ‫و ب�ه‌رژەوه‌ن��دی��ی�ه‌ك��ان��ی و ئامانجه‌‬ ‫ڕەواكانی بكات‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر له‌م ڕوانگه‌یه‌وه‌ سه‌رنج‬ ‫بده‌ین‪ ،‬ده‌بینین جیاوازییه‌كی گه‌وره‌‬ ‫هه‌یه‌ له‌ نێوان چه‌مكی شه‌ریعه‌ت و‬ ‫چه‌مكی جێبه‌جێكردنی شه‌ریعه‌تدا‪،‬‬ ‫چونكه‌ شه‌ریعه‌ت له‌ڕاستیدا بریتییه‌‬ ‫له‌ (دین) كه‌ رسوشی خوایی (الوحی‬ ‫االلهی) و كرداری خواییه‌و (معصوم‬ ‫وم��ق��دس)ە‌ و سنووره‌كانی ك��ات و‬ ‫شوێن (الزمان واملكان) نایگرێته‌وه‌‬ ‫و ملكه‌چ نابێت بۆ هه‌لومه‌رج و‬ ‫كۆت و پێوه���نده‌كانی مێژوو‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫چه‌مكی (جێبه‌جێكردنی شه‌ریعه‌ت‬ ‫ تطبيق الرشيعه‌) كرداری مرۆڤه‌ و‬‫ئیجتیهادێكی مێژووییه‌ و (معصوم و‬ ‫مقدس) نییه‌ و به‌سرتاوه‌ به‌ هه‌لومه‌رج‬ ‫و كۆت و پێوه‌نده‌كانی كات و شوێنه‌وه‌‪،‬‬ ‫هاوشان نابێت له‌گه‌ڵ كۆی شه‌ریعه‌ت‬ ‫كه‌ دینی خوایه‌‪ ،‬به‌ڵكو به‌رهه‌می‬ ‫عه‌قڵ و لێزانین و توانای مرۆڤه‌كانه‌‬ ‫له‌ هه‌لومه‌رجێكی دی��اری��ك��راودا و‬ ‫ڕەنگه‌ هه‌ندێ‌ ج��ار به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫ن���ادروس���ت ج��ێ��ب�ه‌ج�ێ‌ ب��ك��رێ��ت و‬ ‫پێچه‌وانه‌ بێت له‌گه‌ڵ ئامانجه‌كانی‬ ‫شه‌ریعه‌تدا‪ .‬كه‌واته‌ جێبه‌جێكردنی‬ ‫شه‌ریعه‌ت یه‌كسان نییه‌ به ‌شه‌ریعه‌ت‬

‫و قبوڵكردن‪ ،‬ی��ان ڕەت��ك��ردن �ه‌وه‌ی‬ ‫جێبه‌جێكردنی ش�ه‌ری��ع�ه‌ت (ب �ه‌و‬ ‫تێڕوانینه‌ نادروسته‌)‪ ،‬یه‌كسان نابێت‬ ‫ب�ه‌ قبوڵكردن ی��ان ڕەت��ك��ردن �ه‌وه‌ی‬ ‫ش�ه‌ری��ع�ه‌ت‪ ،‬ل��ێ��ره‌دا پێویسته‌ ئه‌و‬ ‫ڕاستییه‌ له‌ به‌رچاو بگرین كه‌ خواستی‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ موسڵامنه‌كان و مه‌به‌ستیان‬ ‫له‌ جێبه‌جێ‌ كردنی شه‌ریعه‌ت بریتی‬ ‫نییه‌ له‌ سه‌پاندنی هه‌ندێ‌ كۆت و‬ ‫پێوه‌ندی فیقهی به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌دا‪،‬‬ ‫به‌ڵكو كاتێك باس له‌ جێبه‌جێكردنی‬ ‫شه‌ریعه‌ت ده‌كرێت‪ ،‬مه‌به‌ست لێی‬ ‫به‌رپابوونی دادپه‌روه‌ری و یه‌كسانی‬ ‫و ڕێزگرتنی ت���ه‌واوه‌ ل�ه‌ سه‌رجه‌م‬ ‫تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ و خاكیبوونی‬ ‫ده‌س���ه‌اڵت���داران و كه‌مكردنه‌وه‌ی‬ ‫جیاوازییه‌كانه‌ له‌ نێوان ده‌سه‌اڵتداران‬ ‫و هاوواڵتیاندا‪ .‬چونكه‌ له‌ هه‌ست و‬ ‫نه‌ستی كۆمه‌ڵگه‌ موسڵامنه‌كاندا ئه‌و‬ ‫مه‌سه‌النه‌ چه‌سپیوه‌ له‌ باره‌ی ژیانی‬ ‫خه‌لیفه‌كانی ڕاشیدینه‌وه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر له‌م دیدگایه‌وه‌ وه‌ك چۆن له‌‬ ‫بواری دیاریكردنی سیستمی سیاسی‬ ‫واڵت و هه‌ڵبژاردنی ده‌سه‌اڵتداراندا‬ ‫گ����ه‌ل‪ ،‬ی����ان ن���ه‌ت���ه‌وه‌ خ��اوه‌ن��ی‬ ‫مه‌رجه‌عیه‌ته‌ و مافی شه‌رعیه‌تپێدانی‬ ‫هه‌یه‌ و پێویسته‌ به ‌ڕەزامه‌ندی گه‌ل‬ ‫بێت‪ ،‬ب�ه‌ ه�ه‌م��ان شێوه‌ ل�ه‌ ب��واری‬ ‫چۆنێتی حوكمڕانیكردن به‌ شه‌ریعه‌ت‬ ‫و چۆنێتی جێبه‌جێكردنی شه‌ریعه‌تدا‪،‬‬ ‫ئ���ه‌وه‌ ك��ۆم�ه‌ڵ��گ�ه‌ی موسڵامنه‌ به‌‬ ‫هه‌موو ئاراسته‌ و پێكهاته‌كانیه‌وه‌‪،‬‬ ‫كه‌ خاوه‌نی سه‌روه‌ری ڕاسته‌قینه‌یه‌ و‬ ‫مافی بڕیاردانی هه‌یه‌ له‌سه‌ر چۆنێتی‬ ‫دابه‌زاندنی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌‪ ،‬دیاره‌‬ ‫له‌ ڕێگه‌ی نوێنه‌ره‌ ڕاسته‌قینه‌كانی‬ ‫و دام���������ه‌زراوه‌ ده‌س����ت����وری و‬ ‫شه‌رعییه‌كانیه‌وه‌‪ ،‬هیچ الی��ه‌ن و‬ ‫ده‌سه‌اڵتێكی سیاسی بۆی نییه‌ ئه‌و‬ ‫مه‌سه‌له‌یه‌ی ب�ه‌س�ه‌ردا بسه‌پێنێت‪.‬‬ ‫چونكه‌ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ یه‌كێكه‌ له‌و‬ ‫مه‌سه‌النه‌ی كه‌ ئاستێكی ب��اش له‌‬ ‫س��ازان��ی كۆمه‌اڵیه‌تی و كۆده‌نگی‬ ‫نیشتیامنی ده‌خوازێت‪ ،‬بۆ ڕێگرتن له‌‬ ‫ئه‌گه‌ری په‌رته‌وازه‌بوونی كۆمه‌ڵگه‌ و‬ ‫تێكچوونی باری سه‌قامگیری و ئاشتی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی‪.‬‬

‫به‌ره‌و ده‌سه‌اڵت‬ ‫نازم عه‌بدوڵاڵ‬ ‫ده‌س���ه‌اڵت���ی‌ ئ��ی��س�لام �ی‌ وات�� ‌ه‬ ‫پیشاندانی‌ مه‌نهه‌جێكی‌ ئیسالمی‌‪،‬‬ ‫ك���ه‌وا ل �ه‌ چ��وارچ��ێ��وه‌ی‌ ق��ورئ��ان و‬ ‫سوننه‌تی‌ پێغه‌مبه‌ردا (درودی‌ خوای‌‬ ‫ل�ه‌س�ه‌ر بێت) ب��اس ك���راوه‌‪ ،‬الیه‌نه‌‬ ‫ئیسالمییه‌كانی‌ جیهانی‌ عه‌ره‌بی‌‬ ‫كه‌ له‌ س�ه‌ره‌ت��ای‌ گۆڕانكارییه‌كانی‌‬ ‫به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ هاتوونه‌ته‌ پێشه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌ ئه‌زمونێكی‌‌ حوكمڕانیدا تێده‌په‌ڕن‪‌،‬‬ ‫به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ پێده‌نێنه‌ قۆناغێكی‌‬ ‫تازه‌ی‌ دونیای‌ سیاسه‌تكردن‪ ،‬كۆمه‌ڵێك‬ ‫له‌مپه‌ڕ و ئاسته‌نگی‌ گه‌وره‌ ڕێگه‌یان‬

‫پێده‌گرێت‪ ،‬ڕاسته‌ له‌ ڕووی‌ په‌روه‌رد ‌ه‬ ‫و بانگه‌واز و وه‌ستان له‌ ڕووی‌ ڕژێمه‌‬ ‫سته‌مكاره‌كاندا ته‌وژمی‌ ئیسالمی‌‬ ‫مێژوویه‌كی‌ دور و درێژیان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌ ڕووی‌ پراكتیك و ئه‌زموونی‌‬ ‫حوكمڕانیەوە ك��ه‌م ئ�ه‌زم��ون��ن‪ ،‬له‌‬ ‫ئێستادا خه‌ڵكیش‌ چاوه‌ڕوانی‌ ئه‌وه‌ی‌‬ ‫ل �ه‌وان هه‌یه‌ ئ��اس�ه‌واری‌ ده‌سه‌اڵتی‌‬ ‫ڕژێ��م �ه‌ك��ان �ی‌ پ��ێ��ش��وو ب��س��ڕن �ه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئاسایش به‌ر قه‌راربكه‌ن و ئابووريی‌‬ ‫واڵت ببوژێننه‌وه‌‪ ،‬مامه‌ڵه‌یه‌كی‌‬ ‫سه‌رنجڕاكێشانه‌ له‌گه‌ڵ ڕا جیاوازه‌كان‬ ‫و نه‌یاره‌كانیاندا ئه‌نجام ب��ده‌ن‪،‬‬ ‫ده‌بێت‌‌ بۆ خه‌ڵكه‌ ئیسالميیه‌كه‌ به‌‬ ‫گشتی‌ پێش ته‌وژمه‌‌ عه‌ملانیيه‌كان‬ ‫پ�لان و پ��رۆژەی‌ قه‌ناعه‌تپێكه‌ریان‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬شه‌قام به‌ گشتی‌ بیر له‌وه‌‬ ‫ناكه‌نه‌وه‌ حوكمڕانه‌كان چ بیروباوه‌ڕ و‬ ‫ئایدۆلۆژیایه‌كیان هه‌ڵگرتووه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫نوخبه‌ خولیای‌ ڕێباز و بیر و باوه‌ڕن‪،‬‬ ‫كێ‌ بتوانێت ئاسایش و ژیانی‌ خه‌ڵك‬ ‫و دادگ��ه‌ری‌ مسۆگه‌ر بكات شه‌قام‬

‫له‌گه‌ڵ ئه‌و الیه‌نه‌دایه‌‪ ،‬بۆیه‌ پێموای ‌ه‬ ‫پێویسته‌ ئه‌و الیه‌نه‌ ئیسالميیانه‌ی‌‬ ‫ئێستا ده‌س���ه‌اڵت ب�ه‌ ده‌س�ت�ن‪ ،‬ئه‌م‬ ‫هه‌نگاوانه‌ ڕەچاو بكه‌ن‪:‬‬ ‫‪1‬ـ په‌له‌ نه‌كه‌ن له‌ پیاده‌كردنی‌‬ ‫گۆڕانكاریی‌ له‌ گشت جومگه‌كانی‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتدا‪ ،‬چونكه‌ گۆڕانكارییه‌كانی‌‬ ‫جیهانی‌ ع �ه‌ره‌ب �ی‌ گ �ه‌رم��اوگ �ه‌رم و‬ ‫خێران‪ ،‬ته‌وژمی‌ ئیسالمی‌ نه‌یتوانیوه‌‬ ‫وه‌ك���و پێویست خ��ۆی‌ ب��ۆ ئ��ام��اده‌‬ ‫بكات و متامنه‌ی‌ جه‌ماوه‌ر به‌ گشتی‌‬ ‫به‌ده‌ست بهێنێت‪ ،‬چونكه‌ شۆڕشه‌كان‬ ‫بێزاری‌ بوو له‌ ڕژێمه‌كانی‌ پێشوو‪ ،‬له‌‬

‫الیه‌ك خه‌ڵكی‌ مه‌ترسی‌ ماوه‌ له‌‌ ئه‌و‬ ‫پڕوپاگه‌ندانه‌ی‌ عه‌ملانیيه‌كان دژی‬ ‫الیه‌نه‌ ئیسالمییه‌كان له‌ ڕاب��وردودا‬ ‫ك��ردوی��ان��ه‌‪ ،‬ل��ه‌ الی��ه‌ك��ی‌ دی��ك�ه‌ش‬ ‫الیه‌نه‌ ئیسالميیه‌كان كه‌مئه‌زمونن‬ ‫ل��ه‌ ده‌س�����ه‌اڵت ب��ه‌ڕێ��وه‌ب��ردن��دا‪،‬‬ ‫هیچ گ��ۆڕان��ك��اري��ی�ه‌ك ب �ه‌ یه‌كجار‬ ‫به‌سه‌ریه‌كه‌وه‌ ناكرێت‪ ،‬نابێ‌ هه‌موو‬ ‫ئامانجه‌ پ��ی��رۆزه‌ك��ان بكرێت به‌‬ ‫قوربانی‌ هه‌ندێك دروشم و چاكسازی‌‬ ‫كه‌ كاتی‌ ماوه‌‪ ،‬پله‌به‌ندی بكرێت له‌‬ ‫هه‌نگاونان به‌ره‌و گۆڕانكاريیه‌كان‪ ،‬كه‌‬ ‫ئه‌مه‌ بنه‌مایه‌كی‌ ئیسالمییه‌‪ ،‬پێغه‌مبه‌ر‬

‫ده‌بێت ئیسالمییه‌كان ئه‌و راستییه‌ بزانن ك ‌ه‬ ‫كێ‌ ئاسایش و ژیانی‌ خه‌ڵك و دادگه‌ر ‌ی‬ ‫مسۆگه‌ر بكات شه‌قام له‌گه‌ڵ ئه‌و‬ ‫الیه‌نه‌دایه‌‬

‫(درودی‌ خوای‌ له‌سه‌ر بێت) چه‌ندین‬ ‫هه‌نگاو و گۆڕانكاريی‌ پێویستی‌‬ ‫له‌ كاتی‌ خ��ۆی‌ دواخستووه‌ له‌به‌ر‬ ‫توڕەنه‌كردنی‌ ڕایگشتی‌‪ ،‬بۆیه‌ دوای‌‬ ‫هاتنه‌ پێشه‌وه‌ی‌ ته‌وژمی‌ ئیسالمی‌‬ ‫له‌ جیهانی‌ عه‌ره‌بی‌‪ ،‬شه‌قام پێویستی‌‬ ‫به‌ پشویه‌ك هه‌یه‌ تا دڵ �ه‌ڕاوك �ێ‌ و‬ ‫مه‌ترسيیان نه‌مێنێت و خه‌ڵكی‌ ئاشنا‬ ‫بنب به‌ سیسته‌می‌ حوكمڕانی‌ تازه‌‪.‬‬ ‫‪2‬ـ په‌له‌ نه‌كه‌ن له‌ دورخستنه‌وه‌ی‌‬ ‫الیه‌نه‌كانی‌ ت��ر‪ ،‬ب�ه‌ش��داری��ي��ان پێ‌‬ ‫بكه‌ن له‌ گۆڕانكاريیه‌كان‪ ،‬به‌ تایبه‌ت‬ ‫ئه‌وانه‌ی‌ باوه‌ڕیان به‌ پێكه‌وه‌ژیان‬ ‫هه‌یه‌ و هێشتا ل�ه‌ ش�ه‌ق��ام و ناو‬ ‫جه‌ماوه‌ر پێگه‌یان دی��اره‌‌ و جێگه‌ی‌‬ ‫متامنه‌ن‪ ،‬كه‌ ئه‌م هه‌نگاوه‌ش پێامن‬ ‫ده‌ڵێت‪ ،‬نابێت به‌ یه‌كچاو ته‌ماشای‌‬ ‫هه‌موو الیه‌نه‌ عه‌ملانیه‌كان بكه‌ین‪،‬‬ ‫ئه‌وانیش تیایاندا هه‌یه‌ ئۆپۆزسیۆن‬ ‫ب���ووه‌ و زه‌ب��روزه‌ن��گ��ی‌ ده‌س �ه‌اڵت �ی‌‬ ‫بینیوه‌‪ ،‬حیكمه‌تیش وایه‌ سه‌نگه‌ری‌‬ ‫به‌رانبه‌رت به‌هێز نه‌كه‌یت‪.‬‬

‫‪3‬ـ پ��ێ��وی��س��ت �ه‌ ئ���ه‌و الی��ه‌ن�� ‌ه‬ ‫ئیسالميیانه‌ی‌‌ تا ئێستا ئۆپۆزسیۆن‬ ‫بوون‪ ،‬ئێستا ده‌بنه‌ ده‌سه‌اڵتبه‌ده‌ست‪،‬‬ ‫لێبوردنیان هه‌بێت ب�ه‌ران��ب�ه‌ر به‌‬ ‫نه‌یاره‌كانیان‪ ،‬چونكه‌ ئه‌مان دژ به‌‬ ‫سیسته‌می‌ حوكمڕانی‌ وه‌س��ت��اون‪،‬‬ ‫خ���ۆ دوژم��ن��ای��ه‌ت��ی��ي��ان ل��ه‌گ��ه‌ڵ‬ ‫كه‌سه‌كان نه‌بووه‌‪ ،‬باشرتین تۆڵه‌ش‬ ‫پیاده‌كردنی‌ سیسته‌می‌ دادپه‌روه‌ری‌‬ ‫و سازاندنی‌ ئ��ازادی‌ و بنه‌بڕكردنی‌‬ ‫س��ت �ه‌م و زۆرداری���ی���ه‌‪ ،‬ه �ه‌روه‌ك��و‬ ‫پێغه‌مبه‌ر (درودی‌ خ��وای‌ له‌سه‌ر‬ ‫بێت) كه‌ فه‌تحی‌ مه‌ككه‌ی‌ كرد به‌‬ ‫حوكمڕانه‌كانی‌ ئه‌وێی‌ وت «ئێوه‌‬ ‫ئازادن»‪ .‬تۆڵه‌ی‌ له‌ كه‌س نه‌سه‌نده‌وه‪.‬‬ ‫پێویسته‌ ئه‌وان له‌ هه‌موو كه‌س زۆرتر‬ ‫وابه‌سته‌ی‌ ده‌ستوور و یاساكان بن‪،‬‬ ‫با له‌گه‌ڵ به‌رژەوه‌ندی‌ خۆشیان یه‌ك‬ ‫نه‌گرێته‌وه‌‪ ،‬دادگایی‌ و تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌‬ ‫ته‌نها ئه‌وانه‌ بگرێته‌وه‌ كه‌ پێشێلی‌‬ ‫یاسا و مافی‌ خه‌ڵك ب �ه‌رژەوه‌ن��دی‌‬ ‫گشتییان كردووه‌‪.‬‬


‫‪www.bayanpress.net‬‬ ‫‪www.facebook.com/bayanpres‬‬ ‫‪www.twitter/bayan2press‬‬

‫‪political general Newspaper‬‬

‫سه‌اڵح ساالر‬

‫با شه‌شی كانوون بایكۆت بكه‌ین‬ ‫هه‌موو ساڵێك ل ‌ه عێراقدا ڕۆژی شه‌شی كانوونی دووه‌م ده‌كرێته‌ پشوو‪ ،‬ئه‌م‬ ‫پشووه‌ش تایبه‌ته‌ به‌ ڕۆژی سوپای عێراقه‌وه‌‪ ،‬كام سوپای عێراق؟ ئه‌و سوپایه‌ی له‌‬ ‫سه‌رده‌می حكومه‌ته‌ یه‌ك له‌ دوایه‌كه‌كانی عێراقدا كوردی چه‌وساندووه‌ته‌وه‌‪ ،‬تا‬ ‫گه‌شته‌ ئه‌وه‌ی كیامییباران و جینۆسایدی به‌ ناوی ئه‌نفاله‌وه‌ ب ‌هرانبه‌ر به‌ كورد ئه‌نجام‬ ‫دا‪ ،‬ئێستاش پاش ڕاپه‌ڕین و دوای ڕووخاندنی ده‌سته‌اڵتدارێتی به‌عس‪ ،‬هه‌مان سوپا‬ ‫به‌رۆكی كوردستانی گرتووه‌ و چاومان لێ سوور ده‌كاته‌وه‌ و هه‌ڕه‌شه‌ی جددیامن‬ ‫لێده‌كات‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ سه‌رۆك كۆمار و سوپاساالری عێراقیش كوردن و ئه‌و هه‌موو‬ ‫نوێنه‌ر و وه‌زیره‌شامن له‌ به‌غدا هه‌ن‪ ,‬كه‌چی سوپاكه‌ی عێراق له‌ ڕۆژ و مانگی‬ ‫خۆیدا هێرشامن بۆ ده‌هێنێت‪.‬‬ ‫بۆیه‌ من دوو سه‌رنجم له‌سه‌ر پشووی ڕۆژی سوپای عێراق هه‌یه‌‪:‬‬ ‫یه‌كه‌م‪ :‬سوپای عێراق داگیركه‌ره‌ و دۆستی ئێمه‌ نیی ‌ه و مه���ترسییه‌ بۆ سه‌ر‬ ‫ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییامن‪ ،‬ئیدی هیچ ماقووڵ نییه‌ ئێمه‌ ڕۆژی دروستبوونی ئه‌و‬ ‫سوپایه‌ بكه‌ینه‌ پشووی فه‌رمی و بیخه‌ینه‌ بازنه‌ی ڕۆژه‌ شادمانی و سه‌روه‌رییه‌كانی‬ ‫خۆمانه‌وه‌‪.‬‬ ‫دووه‌م‪ :‬به‌ بۆچوونی من هیچ پێویست ناكات ڕۆژی دروستبوونی سوپا بكرێته‌‬ ‫پشووی فه‌رمیی واڵت‪ ،‬ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا ئه‌گه‌ر سوپای عێراق بێت‪ ،‬یان هه‌رێمی‬ ‫كوردستان‪ .‬چونكه‌ خۆ له‌و ده‌وڵه‌ته‌دا ته‌نیا دامه‌زراوه‌ی سوپا گرنگ و پیرۆز نییه‌‪،‬‬ ‫هه‌موو دامه‌زراوه‌كانی واڵت بایه‌خی تایبه‌تیی خۆیان هه‌یه‌‪ ،‬ئیرت بۆچی فه‌زڵی‬ ‫سوپا و هێزی چه‌كداری بدرێت به‌سه‌ر ئه‌وانی دیكه‌دا؟! ئه‌گه‌ر به‌ پێوه‌ری گرنگیی‬ ‫بێت‪ ،‬ده‌بێت هه‌ریه‌كێك له‌ ده‌زگا و دامه‌زراوه‌كانی واڵت ڕۆژێكی بۆ بكرێته‌ پشوو‪،‬‬ ‫خۆ ئه‌مه‌ش هیچ عه‌قڵێك قه‌بووڵی ناكات و گونجاو نییه‌‪ .‬ئه‌مڕۆش سه‌رده‌می‬ ‫به‌مه‌ده‌نیكردنی ده‌وڵ �ه‌ت و ده‌ركه‌وتنی ڕێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نییه‌‪،‬‬ ‫زه‌قكردنه‌وه‌ی ئه‌م دیوه‌ سه‌ربازییه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ سه‌رده‌مه‌كه‌شدا ناگونجێت‪.‬‬ ‫جا له‌ هه‌ردوو ڕوانگه‌كه‌وه‌ ئه‌وه‌مان بۆ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئیرت پێویست ناكات‬ ‫ئه‌م ڕۆژه‌ ناخۆشه‌ بكرێته‌ ئاهه‌نگ و پشوو‪ ،‬ئه‌م ڕۆژه‌ بۆ ئێمه‌ هیچ بایه‌خێكی‬ ‫نییه‌‪ ،‬له‌ زیان و ماڵوێرانی زیاتر‪ ،‬هیچ به‌خششێكی بۆ كورد نه‌بووه‌‪ ،‬هه‌ر له‌به‌ر ئه‌و‬ ‫هۆیانه‌‪ ،‬من وای به‌ باش ده‌زانم به‌ هه‌موو الیه‌كامنه‌وه‌ بایكۆتی بكه‌ین و نه‌یكه‌ینه‌‬ ‫پشووی فه‌رمی‪.‬‬ ‫ئه‌م كۆمێنتانه‌ی له‌سه‌ر ئه‌و یاده‌ كه‌ڵه‌كه‌ ده‌بن‪ ،‬ئه‌وه‌ ده‌خوازن كه‌ په‌رله‌مان‬ ‫و سه‌رۆكی هه‌رێم و ئه‌نجومه‌نی وه‌زی��ران به‌ هه‌ند وه‌ری بگرن‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ڕۆشنبیرانیش ڕای خۆیانی له‌سه‌ر یه‌ك بخه‌ن‪ ،‬دڵنیام شه‌قامی كوردییش چاوه‌ڕێی‬ ‫بڕیارێكی جددییه‌‪.‬‬

‫‪Reklam‬‬

‫‪Tuesday, No.16 irst Year,‬‬ ‫‪Jan. 1, 2013‬‬


rojnamay bayan