Issuu on Google+

‫که‌ش‌و هه‌وا‬

‫‪/٣‬شەممە ‪/4 18‬شەممە ‪/5 14‬شەممە ‪17‬‬ ‫هه‌ولێر ‪/٣‬شەممە ‪/4 179‬شەممە ‪/5 125‬شەممە ‪ 166‬سلێمانی ‪/٣‬شەممە ‪/4 167‬شەممە ‪/5 105‬شەممە ‪ 133‬دهۆک ‪/٣‬شەممە ‪/4 92‬شەممە ‪3‬ـ‪/5 2‬شەممە ‪ 60‬که‌رکوک ‬ ‫‪6‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪11‬‬

‫بایی (‪ )750‬دینارە‬

‫كوردستان‬ ‫شایسته‌ی ده‌وڵه‌ت ‌ه‬ ‫یان فه‌له‌ستین؟‬

‫‪12‬‬ ‫وەرزش‬ ‫سكۆالری له‌به‌رده‌م‬ ‫قورسترین ئه‌ركدا‬

‫ته‌نیا بارزانی و مالیكی‬ ‫قازانج له‌ پشێوییه‌كانی‬ ‫هه‌ولێر و به‌غدا ده‌كەن‬

‫ل‪.‬کۆمەاڵیەىت‬

‫ل‪ .‬هەواڵ‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشەممە ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫بیروڕا‬

‫پرۆفیسۆر دانیال سیریویر‪:‬‬

‫مێرده‌كه‌ی له‌شفرۆشیی‬ ‫پێده‌كات‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫تۆڵه‌ی خۆی دەکاتەوە‬

‫رۆژنامەیەکى سیاسیى گشتیى ئەهلییە‬

‫ئۆپۆزسیۆن یاداشتێك ئاڕاسته‌ی سه‌رۆكایه‌تیی په‌رله‌مان ده‌كات‬

‫یه‌كێتی و پارتی هه‌ڵبژاردنی‬ ‫په‌رله‌مانیش دواده‌خەن‬

‫میسال ئالوسی‪ ،‬سه‌رۆكی حزبی‬ ‫(ئوممه‌ی عێراقی) به‌ (ب �ه‌ی��ان)ی‬ ‫راگه‌یاند «سه‌رۆكوه‌زیرانی عێراق‬ ‫ه�ه‌ڕە‌ش�ه‌ی له‌ چه‌ندین ئه‌فسه‌ری‬ ‫س��وپ��ا ك�����ردووه‌‪ ،‬ئ��ه‌گ��ه‌ر نه‌چنه‌‬ ‫ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان له‌ ریزی سوپا‬ ‫ده‌رده‌كرێن‪ ،‬یا ڕووبه‌ڕووی تیرۆركردن‬ ‫ده‌ب���ن���ه‌وه‌»‪ .‬ب �ه‌ گ��وت �ه‌ی ئالوسی‬ ‫«چه‌ندین ئه‌فسه‌ر نیگ ‌هرانی خۆیان‬ ‫له‌و باره‌وه‌ پێڕاگه‌یاندووه‌‪ ،‬كه‌ ترسیان‬ ‫له‌وه‌ هه‌ی ‌ه رۆژگارێك وه‌ك ئه‌فسه‌رانی‬ ‫پێشووی ئه‌نفال و هه‌ڵه‌بجه‌ دادگایی‬ ‫بكرێن»‪.‬‬ ‫له‌ درێ���ژە‌ی لێدوانه‌كه‌یدا بۆ‬ ‫(ب��ه‌ی��ان)‪ ،‬ئالوسی وت��ی «مالیكی‬ ‫هه‌مان هه‌ڵه‌كانی پێشووی سه‌دام‬ ‫دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬كه‌ واتێده‌گات به‌‬ ‫له‌ناوبردنی هێزی به‌رامبه‌ر رێگه‌ی‬ ‫بۆ چۆڵ ده‌بێت‪ ،‬ناردنی ده‌بابه‌ بۆ‬ ‫ناوچه‌كانی كه‌ركووك و سه‌اڵحه‌ددین‬ ‫و دیاله‌‪ ،‬مانای ئه‌وه‌یه‌ مالیكی هیچ‬ ‫نیازپاكییه‌كی نییه‌ و به‌ ئاسانی نایه‌ته‌‬ ‫سه‌ر هێڵی چاره‌سه‌ری كێشه‌كان»‪.‬‬

‫گشتی‬

‫دژە نۆبڵ‬

‫‪15‬‬ ‫كۆمسیۆن ‪ 180‬رۆژى پێویستە بۆ ئامادەکاریی‪ .‬فۆتۆگۆاف‪ :‬وەرگیراوە‬

‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬

‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬ ‫عه‌مید ج��ه‌الل مینه‌به‌گ‪،‬‬ ‫ب���ه‌رپ���رس���ی ب���ه‌ش���ی م����ادده‌‬ ‫ه��ۆش��ب��ه‌ره‌ك��ان ل��ه‌ ئاسایشی‬ ‫سلێامنی‪ ،‬لە دیامنەیەکى (بەیان)‬ ‫دا ده‌ڵێت‪ :‬ته‌نیا ئه‌مساڵ و له‌‬ ‫سنووری ئاسایشی سلێامنی‪140 ،‬‬ ‫ك�ه‌س به‌ م��ادده‌ی هۆشبه‌ره‌وه‌‬ ‫ده‌ستگیر ك����راون‪ ،‬ه �ه‌روه‌ه��ا‬ ‫ب��ڕی ح �ه‌وت كیلۆ و نیو تلیاك‬ ‫ده‌ستی به‌سه‌ردا گیراوه‌‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫جگه‌ له‌وه‌ی مانگی ڕاب��وردوو له‌‬ ‫شاری چه‌مچه‌ماڵ بڕی ‪ 100‬كیلۆ‬ ‫مادده‌ی هۆشبه‌ر ده‌ستی به‌سه‌ردا‬ ‫گیراوه‌‪.‬‬ ‫بڕوانه‌ الپه‌ڕەی په‌یجوور‬

‫مالیكی هه‌ڕه‌شه‌ له‌و‬ ‫ئه‌فسه‌رانه‌ ده‌كات كه‌‬ ‫ناچنه‌ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان‬

‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬

‫‪8‬‬

‫له‌ سلێمانی ‪140‬‬ ‫كه‌س به‌ تلیاكه‌و‌ه‬ ‫ده‌ستگیر ده‌كرێن‬

‫‪Tuesday, No, 12‬‬ ‫‪First Year, Dec 4, 2012‬‬

‫ب��ه‌پ��ێ��ی ی��اس��ا ده‌ب���ێ���ت ل ‌ه‬ ‫‪ 2013/7/25‬هه‌ڵبژاردنی خولی نوێی‬ ‫پ ‌هرله‌مانی كوردستان ساز بكرێت‪،‬‬ ‫پ ‌هرله‌مانتارێكیش پێیوای ‌ه «هه‌ڵبژاردن‬ ‫له‌و واده‌یه‌دا ساز ناكرێت»‪ ،‬بڕیاریشه‌‬ ‫ئ �ه‌م��ڕۆ ‪ 12/4‬چ���وار فراكسیۆنه‌‬ ‫ئۆپۆزسیۆنه‌ك ‌ه یاداشتێك له‌وباره‌یه‌وه‌‬ ‫ئاڕاسته‌ی سه‌رۆكایه‌تی پ ‌هرله‌مان‬ ‫بكه‌ن‪.‬‬ ‫ئارام قادر‪ ،‬سه‌رۆكی فراكسیۆنی‬ ‫كۆمه‌ڵی ئیسالمی ب � ‌ه (ب �ه‌ی��ان)ی‬ ‫راگه‌یاند «وه‌ك فراكسیۆنی كۆمه‌ڵ‬ ‫پێشرت ی��اداش��ت��ێ��ك�مان ئ��اڕاس��ت �ه‌ی‬ ‫س�ه‌رۆك��ای�ه‌ت��ی پ � ‌هرل �ه‌م��ان ك��رد كه‌‬

‫حكومه‌ت ئاگادار بكاته‌و ‌ه بۆ دیاریكردنی‬ ‫واده‌ی ه �ه‌ڵ��ب��ژاردن �ه‌ك��ان‪ ،‬ب���ه‌اڵم هیچ‬ ‫وه‌اڵمێكامن ل ‌ه الیه‌ن سه‌رۆكایه‌تی پ ‌هرله‌مان‬ ‫و حكومه‌تیشه‌و ‌ه ده‌س��ت نه‌كه‌وتووه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش ئاماژە‌ی ‌ه بۆ ئه‌وه‌ی حكومه‌ت نیازی‬ ‫نیی ‌ه ل ‌ه واده‌ی خۆیدا هه‌ڵبژاردن بكات»‪.‬‬ ‫پ ‌هرله‌مانتاره‌كه‌ی كۆمه‌ڵ ئ�ه‌وه‌ش‬ ‫ده‌خات ‌ه ڕوو ك ‌ه «ه�ه‌ر هه‌ڵبژاردنێك به‌‬ ‫الی كه‌مه‌و ‌ه شه‌ش مانگی پێویست ‌ه بۆ‬ ‫ئاماده‌كارییه‌كان‪ ،‬ئه‌گه‌ر ل ‌ه ئێستاشدا‬ ‫حكومه‌ت واده‌ی هه‌ڵبژاردن رانه‌گه‌یه‌نێت‬ ‫و كۆمسیۆنیش ئاگادار نه‌كاته‌و ‌ه و ته‌نسیق‬ ‫نه‌كه‌ن‪ ،‬ب ‌ه دڵنیاییه‌و ‌ه هه‌ڵبژاردن له‌و‬ ‫واده‌ی���ه‌دا س��از ناكرێت‪ ،‬چونك ‌ه فریای‬ ‫ئاماده‌كارییه‌كان ناكه‌ون»‪.‬‬ ‫عه‌لی قادر‪ ،‬سه‌رۆكی ده‌سته‌ی بااڵی‬

‫هه‌ڵبژاردنه‌كانی هه‌رێمی كوردستان ب ‌ه‬ ‫(به‌یان)ی راگه‌یاند «نوورساومان ئاڕاسته‌ی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی كۆمیسیاران ك���ردووه‌‪ ،‬بۆ‬ ‫ئ��ه‌وه‌ی ئه‌وانیش ب ‌ه ن���وورساو هه‌رسێ‌‬ ‫سه‌رۆكایه‌تی ئاگادار بكه‌نه‌و ‌ه ك ‌ه نیازیان‬ ‫بۆ ئه‌و هه‌ڵبژاردن ‌ه چۆنه‌»‪ .‬ناوبراو ئاماژە‬ ‫ب��ه‌وه‌ش ده‌ك��ات «ئه‌وكاته‌ی حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێمی كوردستان بودجه‌مان بۆ ته‌رخان‬ ‫ده‌كات و ب ‌ه نوورساوێك كۆمسیۆن ئاگادار‬ ‫ده‌ك��ات��ه‌وه‌‪ ،‬ئێم ‌ه ده‌ستبه‌كار ده‌بین»‪.‬‬ ‫سه‌رۆكی ده‌سته‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كان باسی‬ ‫له‌وه‌ش كرد ك ‌ه «ئه‌گه‌ر ل ‌ه ئێستاو ‌ه بكه‌وینه‌‬ ‫كار‪ ،‬كۆمسیۆن ده‌توانێت ل ‌ه ‪ 180‬رۆژەكه‌ی‬ ‫خۆیدا هه‌ڵبژاردن ئه‌نجام بدات»‪.‬‬ ‫سه‌فین دزه‌ی��ی‪ ،‬وته‌بێژی حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێم بۆ (به‌یان) وتی «ئه‌و بابه‌ت ‌ه له‌‬

‫پ ‌هرله‌مان تاوتو ‌ێ ده‌ك��رێ��ت‪ ،‬ئه‌و ‌ه‬ ‫ده‌مێنێته‌و ‌ه سه‌ر ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران‬ ‫و خودی پ ‌هرله‌مان»‪ .‬له‌باره‌ی ئه‌وه‌ی‬ ‫كه‌ی دیاریی كراو ‌ه بۆ ئه‌و واده‌یه‌؟‬ ‫دزه‌یی وتی «من ناتوانم ئێستا بڵێم‬ ‫كه‌ی ده‌ستینشان ده‌كرێت‪ ،‬هه‌موو‬ ‫هه‌وڵه‌كان بۆ ئه‌وه‌ی ‌ه ل ‌ه واده‌ی خۆیدا‬ ‫ئه‌نجام بدرێت»‪.‬‬ ‫ب ‌ه وته‌ی سه‌رۆكی فراكسیۆنی‬ ‫كۆمه‌ڵ «بڕیار ‌ه ئه‌مڕۆ سێشه‌مم ‌ه هه‌ر‬ ‫چوار فراكسیۆنی ئۆپۆزسیۆن یاداشتێك‬ ‫ئاڕاسته‌ی سه‌رۆكایه‌تی پ ‌هرله‌مان‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬تا حكومه‌ت ئاگادار بكاته‌و ‌ه بۆ‬ ‫دیاریكردنی واده‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كان‪ ،‬له‌‬ ‫روانگه‌ی ئه‌وه‌ی پ ‌هرله‌مان ده‌سه‌اڵتی‬ ‫چاودێرییه‌»‪.‬‬

‫به‌یان ورده‌كاریی پۆسته‌كانی لیستی برایه‌تی و پێكه‌وه‌ژیان باڵوده‌كاته‌وه‌‬ ‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬ ‫ش��ه‌وی راب���ردوو هه‌شت الیه‌نی‬ ‫سیاسیی كوردستانی‪ ،‬كه‌ پێكهاتبوون له‌‬ ‫(یه‌كێتی‪ ،‬پارتی‪ ،‬گۆڕان‪ ،‬كۆمه‌ڵ‪ ،‬یه‌كگرتوو‪،‬‬ ‫سۆشیالیست‪ ،‬شیوعی‪ ،‬زه‌حمه‌تكێشان)‬ ‫كۆبوونه‌وه‌یه‌كیان ئه‌نجام دا و پۆست و‬ ‫به‌رپرسیاریه‌تییه‌كانی لیستی (برایه‌تی و‬ ‫پێكه‌وه‌ژیان)یان دابه‌ش كرد‪ ،‬كه‌ لیستی‬ ‫هاوبه‌شی الیه‌نه‌ كوردستانییه‌كانه‌ بۆ‬

‫هه‌ڵبژاردنی سه‌رجه‌م پارێزگاكانی عێراق‪،‬‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی ئیسالمیش له‌به‌ر نه‌بوونی‬ ‫كیانه‌كه‌یان و په‌سه‌ندكردنی‪ ،‬به‌شداری‬ ‫كۆبوونه‌وه‌كه‌ نه‌بوون‪.‬‬ ‫به‌پێی زانیارییه‌كانی (ب �ه‌ی��ان)‬ ‫«دكتۆر نه‌جمه‌ددین كه‌ریم كه‌ ئێستا‬ ‫پارێزگاری كه‌ركووكه‌‪ ،‬بووه‌ته‌ سه‌رۆكی‬ ‫هاوپه‌یامنییه‌ته‌كه‌‪ ،‬كه‌ رێپێدراوێكی‬ ‫گشتی هه‌یه‌ بۆ جێبه‌جێكردنی كاره‌كانی‪،‬‬ ‫كه‌ ئه‌ویش كه‌سێكه‌ به‌ ناوی عادل نوری‪،‬‬

‫س�ه‌ر به‌ یه‌كگرتووی ئیسالمی»‪ ،‬هه‌ر‬ ‫به‌ پێی زانیارییه‌كانی (به‌یان) بۆ هه‌ر‬ ‫پارێزگایه‌كیش رێپێدراوێكی تایبه‌ت هه‌یه‌‬ ‫ك ‌ه ده‌بێته‌ سه‌رۆكی لیسته‌كه‌ له‌ سنووری‬ ‫ئه‌و پارێزگایه‌‪ ،‬پۆسته‌كانیش به‌م شێوه‌یه‌‬ ‫دابه‌ش بوون «پارێزگای به‌غدا بۆ حزبی‬ ‫سۆشیالیست‪ ،‬پارێزگای موسڵ بۆ پارتی‬ ‫دیموكرات‪ ،‬كه‌ركووك بۆ بزووتنه‌وه‌ی‬ ‫گۆڕان‪ ،‬سه‌اڵحه‌ددین بۆ كۆمه‌ڵی ئیسالمی‬ ‫و دیاله‌ش بۆ یه‌كێتی نیشتیامنی‪ ،‬كه‌‬

‫الیه‌نه‌كان خۆیان ده‌توانن كه‌سه‌كانی بۆ‬ ‫دیاری بكه‌ن»‪.‬‬ ‫پێش كۆبوونه‌وه‌كه‌ ده‌نگۆی ئه‌وه‌‬ ‫ب�ڵاوب��ووب��ووه‌و ‌ه كه‌ مه‌سعود بارزانی‪،‬‬ ‫س��ه‌رۆك��ی ه �ه‌رێ��م ده‌ب��ێ��ت�ه‌ س�ه‌رۆك��ی‬ ‫قه‌واره‌كه‌‪ ،‬به‌اڵم «له‌به‌ر ئ�ه‌وه‌ی دكتۆر‬ ‫نه‌جمه‌ددین كه‌ریم له‌ ناوچه‌كه‌یه‌ و له‌‬ ‫ئێستادا بووه‌ته‌ ره‌مزی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‬ ‫ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان و فشار زیاتر له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و كراوه‌ته‌ سه‌رۆكی قه‌واره‌كه‌»‪.‬‬

‫بڕوانه‌ الپه‌ڕەی عێراق‪.‬‬

‫كوتله‌كانی په‌رله‌مانی‬ ‫عێراق پرۆژە بودجه‌ی‬ ‫‪ 2013‬ره‌تده‌كه‌نه‌وه‌‬ ‫به‌یان‪ .‬سلێامنی‬ ‫به‌شێكی زۆری كوتله‌كانی‬ ‫پ ‌هرله‌مانی عێراق له‌گه‌ڵ ره‌تكردنه‌وه‌ی‬ ‫پ��رۆژە‌ی��اس��ای ب��ودج �ه‌ی ‪2013‬دان‪،‬‬ ‫ك ‌ه به‌هاكه‌ی ‪ 138‬ترلیۆن دیناره‌‪،‬‬ ‫هه‌ریه‌كێكیشان كۆمه‌ڵێك سه‌رنجی‬ ‫له‌سه‌ری هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ك��وت��ل �ه‌ی ئ���ه‌ح���راری س���ه‌ر به‌‬ ‫موقته‌دا سه‌در و كوتله‌ی (املواطن)‬ ‫ی سه‌ر ب ‌ه ئه‌نجومه‌نی بااڵی ئیسالمی‬ ‫و لیستی هاوپه‌یامنی كوردستان و‬ ‫چه‌ند لیستێكی دیكه‌‪ ،‬داوا ده‌كه‌ن‬ ‫ده‌نگ له‌سه‌ر بودجه‌ی ‪2013‬ی عێراق‬ ‫نه‌درێت‪ ،‬هه‌ر یه‌كێكیشیان تێبینیی‬ ‫تایبه‌ت ب ‌ه خۆی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌دی حاجی ره‌شید‪ ،‬سه‌رۆكی‬ ‫لیژنه‌ی ئابووریی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای‬ ‫سلێامنییش ئاماژ ‌ە به‌و ‌ه ده‌كات «سااڵنه‌‬ ‫بودجه‌ی سیادی زیاد ده‌كات‪ ،‬ئه‌مساڵ‬ ‫گه‌یشتووه‌ت ‌ه ‪27‬ـ‪ 28‬ترلیۆن دینار‪،‬‬ ‫له‌كاتێدا پار ‪ 19‬ترلیۆن بوو»‪.‬‬ ‫بڕوانه‌ الپه‌ڕە‌ی عێراق‪.‬‬


‫‪3‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫الیه‌ن ‌ه ئۆپۆزسیۆنه‌كانی‬ ‫كوردستان و ده‌سه‌اڵت‬ ‫له‌ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان‬ ‫كه‌ نۆ الیه‌نی سیاسیین‪،‬‬ ‫بڕیاریانداوه‌ به‌ یه‌ك لیست‬ ‫به‌شداریی هه‌ڵبژاردنی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكانی‬ ‫عێراق بكه‌��‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫ناوه‌ندی هه‌ڵبژاردنی پارتیش‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت ته‌جروب ‌ه‬ ‫نیشانیدا الیه‌نه‌كانی دیكه‌ ل ‌ه‬ ‫هه‌ڵبژاردنی ساڵی ‪ 2010‬له‌ناو‬ ‫لیستی هاوپه‌یمانی نه‌بوون‪،‬‬ ‫ده‌نگه‌كانیان به‌فیڕۆ رۆیشت‪.‬‬

‫ئۆپۆزسیۆن و ده‌سه‌اڵت به‌ یه‌ك لیست به‌شداریی هه‌ڵبژاردنه‌كان ده‌كه‌ن‬

‫خه‌سره‌و گۆران‪ :‬لیسته‌كه‌ داخراو نییه‌ تا كورسی به‌ش بكه‌ین‬ ‫راپۆرت‪ :‬شڤان عەىل‬ ‫بیالل سڵێامن‪ ،‬به‌رپرسی ناوه‌ندی‬ ‫هه‌ڵبژاردنی كۆمه‌ڵی ئیسالمی‪ ،‬وتی‬ ‫«ه �ه‌م��وو ال ب��ڕی��ارم��ان��داوه‌ ه �ه‌وڵ‬ ‫بده‌ین ده‌نگی ك��ورد ل�ه‌و ناوچانه‌‬ ‫كۆبكه‌ینه‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی و‬ ‫دوات��ر هه‌موومان خزمه‌ت به‌ پرسه‌‬ ‫نیشتیامنییه‌كه‌ بكه‌ین‪ ،‬دوور له‌‬ ‫به‌رژەوه‌ندیی حزبی و تایبه‌تی‪ ،‬بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ش به‌رنامه‌كه‌ وایه‌ له‌سه‌ر شته‌‬

‫گشتییه‌كان رێككه‌وتووین»‪.‬‬ ‫بیالل سڵێامن ئاماژەی به‌وه‌ش‬ ‫ك��رد كه‌ «ل �ه‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا كه‌س‬ ‫كورسی به‌ كه‌س ن��ادات‪ ،‬هه‌ر حزبه‌‬ ‫له‌ چوارچێوه‌ی لیسته‌كه‌دا كێبڕكێ‬ ‫ده‌بێت له‌ نێوان كاندیده‌كاندا‪ ،‬كێ‌‬ ‫كاندیده‌كه‌ی زۆرترین ده‌نگی هێنا‪،‬‬ ‫ئه‌و ده‌بێته‌ یه‌كه‌م‪ ،‬بۆ منوونه‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫له‌ موسڵ لیسته‌كه‌مان ‪ 10‬كورسی‬ ‫به‌ركه‌وت‪ ،‬كێ‌ زۆرترین ده‌نگی هێنا‪،‬‬ ‫ده‌بێت به‌ ریزبه‌ندی یه‌كه‌م‪ ،‬دوای‬ ‫ئه‌و كێی دیكه‌ تا ده‌یه‌م كه‌س‪ ،‬ئه‌و ده‌‬

‫كه‌سه‌ له‌ هه‌ر الیه‌نێكی سیاسیی بن‪.‬‬ ‫به‌پێی یاساكه‌ تا ئێستا وایه‌»‪.‬‬ ‫به‌رپرسی ناوه‌ندی هه‌ڵبژاردنی‬ ‫كۆمه‌ڵی ئیسالمی وتیشی «له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ش رێككه‌وتووین له‌ داهاتوودا‬ ‫هه‌ر ئیمتیازاتێك كه‌ بۆ ئه‌و لیسته‌‬ ‫دێته‌ پێشه‌وه‌‪ ،‬دابه‌ش بكرێت به‌سه‌ر‬ ‫الیه‌نه‌كانی به‌شداربوو له‌و لیسته‌دا‪،‬‬ ‫به‌پێی ئیستیحقاقاتی هه‌ڵبژاردن‬ ‫و ئه‌و ده‌نگانه‌ی هێناویانه‌»‪ ،‬ئه‌و‬ ‫به‌رپرسه‌ی كۆمه‌ڵ ئاماژەی به‌وه‌ دا‬ ‫«مه‌بده‌ئییه‌ن كۆكین له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی له‌‬

‫كه‌ركووكیش به‌ هه‌مان شێوه‌ بێت»‪.‬‬ ‫خ����ه‌رسه‌و گ����ۆران‪ ،‬ب�ه‌رپ��رس��ی‬ ‫ناوه‌ندی هه‌ڵبژاردنی پارتی دیموكراتی‬ ‫كوردستان‪ ،‬له‌ لێدوانێكیدا بۆ (به‌یان)‬ ‫ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر چ بنه‌مایه‌ك‬ ‫ئه‌و نۆ الیه‌نه‌ به‌یه‌ك لیستی به‌شداری‬ ‫ه��ه‌ڵ��ب��ژاردن��ه‌ك��ان ده‌ك����ه‌ن؟ وت��ی‬ ‫«ته‌جروبه‌ نیشانی دا بۆ الیه‌نه‌كانی‬ ‫دیكه‌ كه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی ساڵی ‪2010‬‬ ‫له‌ناو لیستی هاوپه‌یامنی نه‌بوون‪،‬‬ ‫ده‌نگه‌كانی گ��ۆڕان و یه‌كگرتوو و‬ ‫خه‌ڵكی دیكه‌ به‌فیڕۆ رۆیشنت‪ ،‬نه‌‬

‫خۆیان توانییان كورسی وه‌ربگرن‬ ‫له‌ كه‌ركووك و موسڵ‪ ،‬كوردیشیان‬ ‫بێبه‌شكرد ل�ه‌ كورسیی زی��ات��ر‪ ،‬بۆ‬ ‫منوونه‌ له‌ كه‌ركووك وه‌كو ئێستا له‌ناو‬ ‫یه‌ك لیست بوونایه‌‪ ،‬ئه‌نجامه‌كه‌ی‬ ‫نه‌ده‌بوویه‌ شه‌ش به‌ ش�ه‌ش‪ ،‬شه‌ش‬ ‫بۆ ك��ورد و شه‌ش بۆ الیه‌نی دیكه‌‪،‬‬ ‫بۆی هه‌بوو ئه‌نجامه‌كه‌ بگۆڕایه‌ بۆ‬ ‫حه‌وت به‌ پێنج‪ ،‬یان حه‌وت به‌ چوار‬ ‫به‌ قازانجی ك��ورد‪ ،‬ئ��ه‌وه‌ هۆكاری‬ ‫س�ه‌ره‌ك��ی��ی�ه‌‪ ،‬جگه‌ ل���ه‌وه‌ش دۆخ��ی‬ ‫ئێستا و ئه‌مڕۆ ئ �ه‌وه‌ ده‌خ��وازێ��ت‪،‬‬

‫ئه‌و هه‌ڕەشه‌یه‌ كه‌ له‌سه‌ر كوردستان‬ ‫و ناوچه‌ دابڕاوه‌كان هه‌یه‌ له‌ الیه‌ن‬ ‫به‌غداوه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ ده‌خوازێت كه‌ ماڵی‬ ‫كورد به‌وشێوه‌یه‌ بێت»‪.‬‬ ‫به‌رپرسه‌كه‌ی پارتی ئاماژەی‬ ‫به‌وه‌ش كرد «ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كان‬ ‫دیاریی ده‌كات كێ‌ ده‌رده‌چێت و كێ‌‬ ‫ده‌رناچێت‪ ،‬لیسته‌كه‌ داخراو نییه‌ تا‬ ‫بڵێن دابه‌شی ده‌كه‌ین‪ ،‬ئه‌وه‌نده‌ بۆ‬ ‫ئێمه‌ و ئه‌وه‌نده‌ بۆ ئه‌وان‪ ،‬لیسته‌كه‌‬ ‫كراوه‌یه‌‪ ،‬هه‌ركه‌س كاندیدی خۆی‬ ‫ده‌بێت»‪.‬‬

‫په‌رله‌مانتارێك‪ :‬حكومه‌تی هه‌رێم شتێكی نییه‌ به‌ ناوی مووچه‌ی پێشمه‌رگه‌وه‌‬

‫پێشمه‌رگه‌ پاره‌یه‌كی زۆر كه‌می ده‌درێتی‬ ‫راپۆرت‪ :‬سه‌ید نامی‬ ‫پێشمه‌رگه‌یه‌ك رایده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫ت �ه‌ن��ی��ا ل���ه‌ ك��ات��ی دروس��ت��ب��وون��ی‬ ‫بارگرژییه‌كاندا حكومه‌ت و به‌رپرسان‬ ‫ئێمه‌یان بیرده‌كه‌وێته‌وه‌‪ ،‬تاكو ئێستاش‬ ‫مافخوراوترین كه‌سین و كه‌مرتین‬ ‫مووچه‌مان هه‌یه‌‪ .‬بریكاری وه‌زاره‌تی‬ ‫پێشمه‌رگه‌ش رایده‌گه‌یه‌نێت ئێستا‬ ‫ئێمه‌ له‌ جووڵه‌داین و كاتی باسكردنی‬ ‫مووچه‌ی پێشمه‌رگه‌ نییه‌‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌رچی پێشمه‌رگه‌ به‌ پارێزه‌ری‬ ‫ئ�ه‌زم��وون��ی ك��وردس��ت��ان داده‌ن��رێ��ت‪،‬‬ ‫به‌اڵم تا ئێستا له‌ حكومه‌تی هه‌رێمی‬ ‫ك��وردس��ت��ان��دا شتێك نییه‌ ب �ه‌ ن��اوی‬ ‫مووچه‌ی پێشمه‌رگه‌وه‌‪ ،‬به‌ڵكو مانگانه‌‬ ‫ته‌نیا ‪ 450‬بۆ ‪ 500‬هه‌زار دینار بۆ هه‌ر‬ ‫پێشمه‌رگه‌یه‌ك خه‌رج ده‌كرێت‪.‬‬ ‫د‪ .‬ب‪ ،‬ئێستا له‌ سه‌نگه‌ره‌كانی‬ ‫پ��ێ��ش��ه‌وه‌ی ه��ێ��زی پێشمه‌رگه‌ی‬ ‫كوردستاندایه‌ دژ به‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی‬ ‫مالیكی‪ ،‬ئ��ه‌و وت��ی «ب�ه‌رپ��رس��ان��ی‬ ‫هه‌رێم ته‌نیا له‌ كاتی ب��ارگ��رژی و‬ ‫ئاڵۆزییه‌كانی نێوان هه‌رێم و ناوه‌ندا‬ ‫ئێمه‌یان بۆ پاسه‌وانیكردنی خۆیان‬ ‫ب��ی��رده‌ك�ه‌وێ��ت�ه‌وه‌»‪ ،‬ئ��ام��اژە ب �ه‌وه‌ش‬ ‫ده‌ك��ات كه‌ «مووچه‌ی هه‌موو كورد‬ ‫زیاد كرا‪ ،‬به‌اڵم ئێمه‌ تاكو ئێستا هه‌ر‬

‫وه‌كو خۆیه‌تی‪ ،‬با به‌رپرسانی هه‌رێم‬ ‫باش ئه‌وه‌ بزانن‪ ،‬ئه‌وه‌ی ئێمه‌ ئێستا‬ ‫ده‌یكه‌ین بۆ ئه‌وان نییه‌‪ ،‬ئێمه‌ به‌رگری‬ ‫له‌ خاك و ئااڵی كوردستان ده‌كه‌ین‪،‬‬ ‫رێ ناده‌ین شااڵوێكی دیكه‌ی ئه‌نفال‬ ‫و داگیركاریی عه‌ره‌ب وه‌ك رژێمه‌كه‌ی‬ ‫سه‌ددام‪ ،‬دووباره‌ ببێته‌وه‌‪ ،‬تا دڵۆپێك‬ ‫خوێن له‌ جه‌سته‌ماندا بێت»‪.‬‬ ‫س‪.‬ك‪ ،‬پێشمه‌رگه‌یه‌كی دیكه‌‬ ‫بوو‪ ،‬بۆ (به‌یان) دوا و وتی «ئه‌وه‌نده‌‬

‫داوای زیادبوونی مووچه‌مان كردوو ‌ه‬ ‫و وه‌اڵم�مان ن�ه‌دراوه‌ت�ه‌وه‌‪ ،‬ئیرت بێزار‬ ‫بووین‪ ،‬ئه‌وه‌ ئێمه‌ ناچینه‌ سه‌رجاده‌‬ ‫و ناڕەزایی ئاشكرا ده‌رنابڕین‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ئ��اوڕم��ان لێناده‌نه‌وه‌‪ ،‬ئه‌گینا ئێمه‌‬ ‫ب��اش ده‌زان��ی��ن هه‌رێمی كوردستان‬ ‫ب��ودج�ه‌ی�ه‌ك��ی زه‌ب��ه‌الح��ی ه�ه‌ی�ه‌ و‬ ‫زۆر باشیش ده‌توانێ‌ مووچه‌مان بۆ‬ ‫زی��اد بكات‪ ،‬ب�ه‌اڵم گوێامن پێنادات‪،‬‬ ‫ئێمه‌ دژی مالیكی به‌كارده‌هێنن‪،‬‬

‫ده‌شیانه‌وێت مالیكی بڕیار له‌سه‌ر‬ ‫زیادكردنی مووچه‌ی ئێمه‌ بدات»‪ ،‬ئه‌و‬ ‫پێشمه‌رگه‌یه‌ ئاماژەی بۆ ئه‌وه‌ش كرد‬ ‫«كێشه‌ی نه‌وت و غاز له‌ نێوان هه‌رێم‬ ‫و به‌غدا كۆتایی ه��ات‪ ،‬كه‌ گه‌یشته‌‬ ‫سه‌ر مووچه‌ی ئێمه‌‪ ،‬ئه‌م سیناریۆیه‌یان‬ ‫دروس��ت ك��رد»‪ ،‬باسی ل��ه‌وه‌ش كرد‬ ‫كه‌ «پێشمه‌رگه‌ هه‌یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‬ ‫مووچه‌ی كه‌مه‌‪ ،‬هه‌ندێك جار بیر له‌وه‌‬ ‫ده‌كاته‌وه‌ گورچیله‌ی خۆی بفرۆشێت‬

‫بۆ بژێویی ژیانی‪ ،‬به‌رپرسان چ باكیان‬ ‫له‌وه‌یه‌ پێشمه‌رگه‌ مووچه‌ی كه‌مه‌ یان‬ ‫هه‌ر نییه‌تی»‪.‬‬ ‫ئه‌نوه‌ری حاجی عوسامن‪ ،‬بریكاری‬ ‫وه‌زاره‌ت���ی پێشمه‌رگه‌ی حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێمی كوردستان‪ ،‬له‌ وه‌اڵمی ئه‌وه‌ی‬ ‫بۆ تاكو ئێستا پێشمه‌رگه‌ كه‌مرتین‬ ‫مووچه‌ی هه‌یه‌ و به‌رنامه‌تان چییه‌ بۆ‬ ‫باشكردن و زیادكردنی مووچه‌كه‌یان؟‬ ‫ناوبراو وتی «واز له‌ مووچه‌ بهێنه‌‪،‬‬

‫ئێستا كاتی جووڵه‌ و حه‌ره‌كاته‌»‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ دوا گۆڕانكارییه‌كان‬ ‫و ئاڵۆزیی نێوان هه‌رێم و ناوه‌ند‪،‬‬ ‫ئه‌نوه‌ری حاجی عوسامن وتی «هیچ‬ ‫شتێكی تازه‌ نییه‌ و هێوربوونه‌وه‌ش نییه‌‪،‬‬ ‫هه‌ردووال له‌ حاڵه‌تی ئاماده‌باشیداین‬ ‫و هه‌موومان سه‌ربازین‪ ،‬بڕیار له‌‬ ‫سه‌ركردایه‌تی خۆمان وه‌رده‌گرین»‪.‬‬ ‫سه‌باح به‌یتوڵاڵ‪ ،‬ئه‌ندامی لیژنه‌ی‬ ‫ك��اروب��اری پێشمه‌رگه‌ له‌ په‌رله‌مانی‬ ‫ك��وردس��ت��ان‪ ،‬وت���ی «س��اڵ��ی ‪2007‬‬ ‫موساده‌قه‌ له‌سه‌ر مووچه‌ی پێشمه‌رگه‌‬ ‫كراوه‌‪ ،‬تاكو ئێستا حكومه‌تی مالیكی‬ ‫ئه‌و پاره‌یه‌ خه‌رج ناكات‪ ،‬له‌و كاته‌وه‌‬ ‫تا ئێستا یه‌ك درهه‌م وه‌كو بودجه‌ بۆ‬ ‫وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ نه‌هاتووه‌‪ ،‬ته‌نیا له‌‬ ‫په‌رله‌مانی كوردستان وه‌كو سلفه‌یه‌ك‬ ‫ده‌درێ���ت به‌ وه‌زاره‌ت���ی پێشمه‌رگه‌‬ ‫بۆ راپه‌ڕاندنی ئیش و كاریان‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫ئ��ه‌وه‌ی له‌ عێراقه‌وه‌ بودجه‌یان بۆ‬ ‫نایه‌ت»‪.‬‬ ‫ئه‌و ئه‌ندامه‌ی په‌رله‌مان ئاماژەی‬ ‫ب���ه‌وه‌ش ك��رد «ئ���ه‌م ئ �ه‌زم��وون �ه‌ به‌‬ ‫پێشمه‌رگه‌ ده‌پارێزرێت‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌‬ ‫ده‌بێت گوزه‌رانیان باش بكرێت‪ ،‬پێنج‬ ‫ساڵه‌ هه‌رێمی كوردستان سااڵنه‌ له‌‬ ‫بودجه‌ی خۆی بۆ ڕاپه‌راندنی كاره‌كانی‬ ‫پاره‌ ده‌دات به‌ وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌»‪.‬‬


‫‪5‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫حامید موتڵه‌گ‪ ،‬په‌رله‌مانتاری لیستی عێراقیه‌ بۆ به‌یان‪:‬‬

‫هاوپه‌یمانیی كورد و شیعه‌ هه‌ڵه‌ی ‌ه و‬ ‫ئاكامه‌كه‌ی هه‌ر شكسته‬ ‫قه‌یرانی ئه‌مڕۆی عێراق رووی له‌ بارێكی ترسناك كردووه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند قه‌یرانه‌كه‌ ل ‌ه نێوان دوو پێكهاته‌ی دیاریكراودایه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم هه‌موو الیه‌ن و پێكهاته‌كانی تریشی سه‌رقاڵ كردووه‌‪( ،‬به‌یان) له‌م دیاره‌دا رای په‌رله‌مانتارێكی دیاری لیستی‬ ‫«ئه‌لعێراقیه‌«ی وه‌كو رای سێیه‌م سه‌باره‌ت به‌م قه‌یران ‌ه و ئاسۆكانی چاره‌سه‌ری وه‌رگرتووه‌‪ ،‬كه‌ ئه‌ویش په‌رله‌مانتار‬ ‫حامید موتڵه‌گه‌‪.‬‬

‫هه‌ندێك سیاسیی كورد ئه‌سیری نه‌زعه‌ تاكڕەوییەکانى خۆیانن‬ ‫هه‌موو الیه‌نه‌كان ده‌ستوور و یاسا پێشێل ده‌كه‌ن‪ ،‬ل ‌ه سه‌روو هه‌مووشیانه‌و‌ه تاڵه‌بانی‬ ‫تاڵه‌بانی و مالیكی ده‌یانتوانی ئه‌م ناكۆكییانه‌ نه‌هێڵن‬ ‫ل ‌ه عێراقدا قه‌یرانی متمان ‌ه هه‌یه‌‬ ‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬ ‫به‌یان‪ :‬به‌ رای به‌ڕێزتان دیارترین‬ ‫فاكته‌ره‌كانی سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌م ته‌نگژە و‬ ‫قه‌یرانه‌ی ئێستای نێوان هه���رێم و به‌غدا‬ ‫چین؟ شه‌ڕی نه‌وته‌‪ ،‬یان هۆكاری تر هه‌یه‌؟‬ ‫حامید موتڵه‌گ‪ :‬ب�ه‌ ب���ڕوای من‪،‬‬ ‫ئه‌وانه‌ی قه‌یران و ته‌نگژە دروست ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫ئه‌وانه‌ن كه‌ باوه‌ڕیان به‌ پرۆژەی پارچه‌‬ ‫پارچه‌كردنی عێراق و باوه‌ڕیان به‌ پرۆژەی‬ ‫داگیركه‌ر هه‌یه‌‪ ،‬كه‌ بۆ دابه‌شكردنی‬ ‫عێراق و پ��ه‌رت په‌رتكردنی یه‌كێتیی‬ ‫نیشتامنی هێنایان‪ ،‬چونكه‌ هه‌ر قه‌یرانێك‬ ‫كه‌ هه‌یه‌‪ ،‬ئێمه‌ ده‌توانین نه‌یهێڵین و‬ ‫كۆتایی پێبهێنین‪ ،‬ئه‌ویش له‌ رێگه‌ی‬ ‫دیالۆگ و هێوركردنه‌وه‌ و گفتوگۆكردن‬ ‫له‌سه‌ر بنه‌مای به‌رژەوه‌ندیی عێراق و‬ ‫عێراقییه‌كان‪ .‬هه‌ربۆیه‌ ئێمه‌ ده‌توانین زاڵ‬ ‫ببین به‌سه‌ر هه‌ر كێشه‌یه‌كدا كه‌ له‌ نێوان‬ ‫پێكهاته‌كانی عێراقدا دروست ده‌بێت‪.‬‬ ‫برایانی ك��ورد به‌ درێ��ژای��ی مێژوو‬ ‫پێكهاته‌یه‌كی سه‌ره‌كی بوون له‌ عێراقدا‪،‬‬ ‫به‌ ب��ڕوای من برایانی ك��ورد به‌ هیچ‬ ‫شێوه‌یه‌ك جیاواز نین له‌ برایانی عه‌ره‌ب‬ ‫و توركامن‪ ،‬له‌ رووی رێز و خۆشه‌ویستی‬ ‫و پێزانین و شانازییكردن به‌ یه‌كرته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئێمه‌ له‌ مێژوودا سه‌اڵحه‌ددینی ئه‌یوبیامن‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬كه‌ واڵتانی عه‌ره‌بی و ئیسالمی‬ ‫رزگاركرد‪ ،‬به‌ بێئه‌وه‌ی سه‌یر بكات ئه‌وه‌‬ ‫ك��ورده‌‪ ،‬یان ع �ه‌ره‌ب‪ ،‬یان هه‌ركه‌سێكی‬ ‫دیكه‌یه‌‪ ،‬به‌ڵكو ئه‌و سه‌یری ئه‌وه‌ی كرد‬ ‫كه‌ ئه‌وه‌ رۆڵه‌ی ئه‌م ناوچه‌ عه‌ره‌بییه‌یه‌ و‬ ‫رۆڵه‌ی نه‌ته‌وه‌ی كورده‌‪ ،‬مێژووش شایه‌تی‬ ‫بۆ ده‌دات و جه‌نگی (حطین)ی نه‌مریش‬ ‫گه‌وره‌ترین جه‌نگه‌ له‌ مێژووی ئیسالمی‬ ‫و عه‌ره‌بییدا‪ .‬هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش ده‌ڵێم‬ ‫كه‌ هیچ ناكۆكییه‌ك له‌ نێوان پێكهاته‌ی‬ ‫كوردیی و پێكهاته‌ی عه‌ره‌بییدا نییه‌‪،‬‬

‫به‌ڵكو به‌رژەوه‌ندیی چه‌ند كه‌سایه‌تییه‌كی‬ ‫سیاسییه‌ كه‌ مه‌سه‌له‌كه‌ ده‌گه‌یه‌نێته‌ ئاستی‬ ‫ئه‌م جۆره‌ ناكۆكییانه‌‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬به‌ رای ئێوه‌ كێ ده‌ستپێشخه‌ره‌‬ ‫له‌ دروستكردنی ئه‌م قه‌یرانه‌دا؟‬ ‫حامید م��وت��ڵ �ه‌گ‪ :‬ب �ه‌ روون���ی و‬ ‫راش��ك��اوی‪ ،‬له‌ عێراقدا قه‌یرانی متامنه‌‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬به‌دگومانی له‌ الیه‌ن هه‌موانه‌وه‌‬ ‫ه �ه‌ی �ه‌‪ .‬ب �ه‌ ب���ڕوای م��ن سه‌رۆكایه‌تی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی وه‌زی�ران و سه‌رۆكی كۆمار‬ ‫ده‌یانتوانی ئ �ه‌م گرفت و ناكۆكییانه‌‬ ‫نه‌هێڵن‪ ،‬به‌ كۆبوونه‌وه‌ و رێزگرتن له‌و‬ ‫رێكه‌وتننامه‌ و په‌یامننامانه‌ی پێشرت ئیمزا‬ ‫كراون و هه‌روه‌ها به‌ كاراكردنیان‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫رێگه‌نه‌دان ب �ه‌وه‌ی قه‌یرانی متامنه‌ له‌‬ ‫نێوانیاندا دروست ببێت و كاره‌كه‌ به‌م‬ ‫ئاسته‌ی ئێستا بگات‪.‬‬ ‫له‌ هه‌مان كاتدا من پێشنیازی ئه‌وه‌‬ ‫ده‌كه‌م كه‌ ئه‌قڵمه‌ندان و كاردروسته‌كانی‬ ‫عێراق پێكه‌وه‌ له‌ به‌رژەوه‌ندیی عێراق‬ ‫بڕوانن‪ ،‬ئه‌م راجیاییه‌ هه‌موومان الواز‬ ‫ده‌كات‪.‬‬ ‫ب��ه‌ی��ان‪ :‬ه�ه‌ن��دێ��ك پێیانوایه‌ كه‌‬ ‫ورووژان����دن����ی م �ه‌س �ه‌ل �ه‌ی ن���ه‌وت و‬ ‫غ��از له‌ ساڵی راب����ردوودا بوویه‌ هۆی‬ ‫قووڵكردنه‌وه‌ی ئه‌م قه‌یرانه‌ و مه‌سه‌له‌كه‌‬ ‫په‌یوه‌سته‌ به‌ ن �ه‌وت �ه‌وه‌‪ .‬ئێوه‌ ه��اوڕان‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌م بۆچوونه‌دا؟‬ ‫حامید موتڵه‌گ‪ :‬ده‌گونجێت ئه‌م‬ ‫مه‌سه‌له‌یه‌ كاریگه‌ریی گه‌وره‌ی هه‌بێت‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم مه‌سه‌له‌ی ن �ه‌وت و غ��از به‌پێی‬ ‫ده‌ستوور و به‌رژەوه‌ندیی نیشتامنیی‬ ‫چاره‌سه‌ر ده‌كرێت‪ ،‬مادام ئێمه‌ هه‌موومان‬ ‫عێراقیین و رێ��ز ل�ه‌ یه‌كرت ده‌گ��ری��ن‪.‬‬ ‫جارێكی تر دووپ��ات��ی ده‌ك �ه‌م �ه‌وه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫چه‌ند ئه‌جێندایه‌كی ده‌ره‌كی هه‌ن كار بۆ‬ ‫په‌رتكردن و الوازكردنی هه‌موان ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫خه‌ڵكانێكیشامن هه‌ن كه‌ بڕوایان به‌و‬ ‫ئه‌جێندایانه‌ هه‌یه‌ و ملكه‌چن بۆیان‪ ،‬بۆیه‌‬

‫به‌م ئاسته‌ی ئه‌مڕۆ گه‌شتین‪.‬‬ ‫ب��ه‌ی��ان‪ :‬ت��ۆ ل��ه‌م��ه‌دا ب �ه‌ تایبه‌ت‬ ‫مه‌به‌ستت ك��ورده‌ كه‌ ك��ار بۆ الیه‌نی‬ ‫ده‌ره‌كی ده‌كات؟‬ ‫حامید موتڵه‌گ‪ :‬نه‌خێر برای به‌ڕێزم‪،‬‬ ‫مه‌به‌ستم هه‌موانه‌‪ ،‬خه‌ڵكامن هه‌یه‌ به‬ ‫‌ته‌واوی گوێڕایه‌ڵی ته‌واوی ته‌وجیهاته‌كانی‬ ‫ئێرانه‌‪ ،‬ه�ه‌روه‌ك خه‌ڵكیشامن هه‌یه‌ كه‌‬ ‫گوێڕایه‌ڵی چه‌ند الیه‌نێكی تری ده‌ره‌كین‪.‬‬ ‫ب �ه‌ی��ان‪ :‬ئ��ه‌ی ك���ورد ملكه‌چی چ‬ ‫الیه‌نێكه‌ به‌ بڕوای تۆ؟‬ ‫حامید موتڵه‌گ‪ :‬له‌گه‌ڵ ئه‌وپه‌ڕی‬ ‫رێزمدا بۆ برایانی ك��ورد‪ ،‬پێموایه‌ كه‌‬ ‫هه‌ندێك له‌ كه‌سایه‌تییه‌ سیاسییه‌ كورده‌كان‬ ‫ئه‌سیری نه‌زعه‌ تاكڕەوی و شه‌خسییه‌كانی‬ ‫خۆیانن‪ ،‬كورد و نه‌ته‌وایه‌تی به‌كارده‌هێنن‬ ‫ب��ۆ م��ان �ه‌وه‌ و ب �ه‌رده‌وام��ب��وون له‌سه‌ر‬ ‫س��وودوه‌رگ��رت��ن ل�ه‌و ناكۆكییانه‌ و ئه‌و‬ ‫به‌رژەوه‌ندییانه‌ی ده‌ستیان به‌سه‌ردا‬ ‫گرتووه‌‪ ،‬جا ئه‌و به‌رژەوه‌ندییانه‌ نه‌وت بن‬ ‫یان غه‌یری نه‌وت‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬له‌ عێراقدا هه‌موان یه‌كرت به‌‬ ‫پێشێلكردنی ده‌ستوور و یاسا تۆمه‌تبار‬ ‫ده‌ك��ه‌ن‪ ،‬مالیكی ك��ورد ب�ه‌وه‌ تۆمه‌تبار‬ ‫ده‌ك��ات‪ ،‬كوردیش مالیكی و حكومه‌تی‬ ‫ن��اوه‌ن��دی‪ ،‬دوایین لێدوانی تاڵه‌بانیش‬ ‫تۆمه‌تباركردنی مالیكی بوو به‌ تێپه‌ڕاندنی‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌كانی خ��ۆی‪ .‬به‌ ب��ڕوای ئێوه‌‬ ‫ئه‌و الیه‌نه‌ كامه‌یه‌ كه‌ ده‌ستوور پێشێل‬ ‫ده‌كات؟‬ ‫ح��ام��ی��د م��وت��ڵ��ه‌گ‪ :‬ه �ه‌م��ووی��ان‬ ‫ده‌س��ت��وور و یاسا پێشێل ده‌ك���ه‌ن‪ ،‬له‌‬ ‫سه‌روو هه‌مووشیانه‌وه‌ به‌ڕێز سه‌رۆكی‬ ‫كۆمار‪ ،‬كاتێك كه‌ مه‌سه‌له‌ی لێسه‌ندنه‌وه‌ی‬ ‫متامنه‌مان له‌ مالیكی به‌ده‌ستهێنا‪ ،‬ئه‌و‬ ‫شكستی به‌و مه‌سه‌له‌یه‌ هێنا و كاری له‌‬ ‫دژی به‌رژەوه‌ندیی هه‌موو عێراق‪ ،‬یان‬ ‫زۆرینه‌ی عێراق ك��رد‪ ،‬كه‌ ده‌یانویست‬ ‫متامنه‌كه‌ له‌ مالیكی بسه‌ننه‌وه‌‪ .‬برای‬

‫به‌ڕێزم‪ ،‬هه‌موو الیه‌كیان كه‌مته‌رخه‌من‬ ‫به‌رانبه‌ر به‌رژەوه‌ندییه‌كانی عێراق و‬ ‫خه‌ڵكانی عێراق‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬سه‌باره‌ت به‌ كورد‪ ،‬الی تۆ‬ ‫دیارترین ئه‌و پێشێلكارییه‌ ده‌ستوورییانه‌‬ ‫كامانه‌ن كه‌ كورد ئه‌نجامیان ده‌دات؟‬ ‫حامید موتڵه‌گ‪ :‬بۆ منوونه‌‪ ،‬له‌و‬ ‫ن��اوچ��ان �ه‌ی پێیان ده‌وت��رێ��ت ناوچه‌‬ ‫جێناكۆكه‌كان‪ ،‬هه‌ندێك له‌ پێكهاته‌كانی‬ ‫وه‌ك��و ع��ه‌ره‌ب سكااڵیانه‌ له‌ هه‌ندێك‬ ‫هه‌ڵسوكه‌وتی برایانی كورد‪ .‬ئه‌و هێزه‌‬ ‫ئه‌منییه‌ی كۆنرتۆڵی ش��اری كه‌ركووك‬ ‫ده‌كات‪ ،‬پێویسته‌ له‌ هه‌موو الیه‌نه‌كان‬ ‫پێكبێت‪ ،‬بۆئه‌وه‌ی هه‌ر هاوواڵتییه‌كی‬ ‫ك��ورد‪ ،‬یان ع��ه‌ره‌ب‪ ،‬یان توركامن‪ ،‬یان‬ ‫مه‌سیحی‪ ،‬هه‌ست بكات كه‌ یاسایه‌ك هه‌یه‌‬ ‫ده‌یپارێزێت و ئه‌و هێزه‌ بۆ هه‌موویانه‌‪.‬‬ ‫له‌ راستیدا ئه‌وه‌ كه‌مووكوڕییه‌كه‌ و هه‌یه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها چه‌ند شتێكی تریش هه‌ن‪.‬‬ ‫ب �ه‌ی��ان‪ :‬ل�ه‌ دوای��ی��ن هه‌ڵوێستدا‪،‬‬ ‫هه‌ندێك له‌ به‌رپرسانی كورد رایانگه‌یاند‬ ‫ك �ه‌ پێویسته‌ لیستی هاوپه‌یامنیی‬ ‫نیشتامنی ب�ه‌ راش��ك��اوی هه‌ڵوێستی‬ ‫خۆی له‌باره‌ی ئه‌م قه‌یرانه‌ی ئێستا و‬ ‫به‌ تایبه‌تیش له‌باره‌ی نوری مالیكییه‌وه‪‌،‬‬ ‫راب��گ�ه‌ی�ه‌ن��ێ��ت‪ ،‬ی��ان پ��اب �ه‌ن��دب��وون به‌‬ ‫ده‌ستوور‪ ،‬یان دانانی كه‌سێكی تر له‌‬ ‫جێگه‌ی مالیكی‪ .‬ئایا ئێوه‌ش له‌گه‌ڵ ئه‌م‬ ‫رای���ه‌دان؟ پێتانوایه‌ ئه‌مه‌ كێشه‌كه‌ له‌‬ ‫بنه‌ڕەته‌وه‌ چاره‌سه‌ر ده‌كات؟‬ ‫حامید م��وت��ڵ�ه‌گ‪ :‬م��ن ب���ڕوام به‌‬ ‫ی�ه‌ك شت هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌‬ ‫ب�ه‌رژەوه‌ن��دی��ی عێراق و عێراقییه‌كان‬ ‫له‌ س�ه‌روو به‌رژەوه‌ندییه‌كانی حزب و‬ ‫هه‌موانه‌وه‌یه‌‪ ،‬هه‌ربۆیه‌ پێویسته‌ له‌سه‌ر‬ ‫پێكهاته‌ی شیعه‌‪ ،‬یان لیستی عێراقیه‌‪ ،‬یان‬ ‫برایانی كورد‪ ،‬یان هه‌رپێكهاته‌یه‌كی تر‪ ،‬كه‌‬ ‫به‌رژەوه‌ندیی پێكهاته‌ و حزبه‌كه‌ی خۆی‬ ‫نه‌خاته‌ سه‌روو به‌رژەوه‌ندیی سه‌رجه‌م‬

‫خه‌ڵكییه‌وه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر البردن‪ ،‬یان گۆڕینی‬ ‫به‌ڕێز مالیكی به‌ كه‌سێكی تر‪ ،‬ده‌بێته‌‬ ‫مایه‌ی نه‌مانی ئه‌م قه‌یرانه‌ و واڵت به‌ره‌و‬ ‫سه‌قامگیریی ده‌بات‪ ،‬ئه‌وا با هه‌موومان‬ ‫ئه‌م ئاڕاسته‌یه‌ بگرینه‌به‌ر‪ .‬به‌ڵێ‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫له‌ البردنی هه‌ركه‌سێك‪ ،‬ی��ان هێنانی‬ ‫هه‌ركه‌سێك به‌رژەوه‌ندیی نیشتامنی تێدا‬ ‫بێت‪ ،‬ئه‌وه‌ ئێمه‌ له‌گه‌ڵین‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬وات�ه‌ ئێوه‌ له‌گه‌ڵ البردنی‬ ‫مالیكیدان؟‬ ‫حامید موتڵه‌گ‪ :‬تۆ بڕوانه‌ برای‬ ‫به‌ڕێزم‪ ،‬جیاوازیی له‌ قسه‌كاندا هه‌یه‌‪ ،‬من‬ ‫ده‌ڵێم ئێمه‌ له‌گه‌ڵ رێوشوێنی راست و‬ ‫دروستداین كه‌ خزمه‌ت به‌ به‌رژەوه‌ندیی‬ ‫عێراق و خه‌ڵكانی عێراق ده‌ك��ات و‬ ‫پارێزگایی له‌ یه‌كپارچه‌یی خاكی عێراق‬ ‫ده‌كات و ئه‌م كێشه‌ و پیشخواردنه‌وانه‌ی‬ ‫لێ دوور ده‌خ��ات �ه‌وه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر برایانی‬ ‫هاوپه‌یامنیی نیشتامنی‪ ،‬ی��ان هه‌ر‬ ‫الیه‌نێكی تر‪ ،‬هه‌ستیان به‌ گرنگیی ئه‌م‬ ‫شته‌ كرد‪ ،‬با بیكه‌ن‪ .‬مالیكی ته‌مسیلی‬ ‫هه‌موو عێراق ناكات‪ ،‬مه‌سعود بارزانی‬ ‫ته‌مسیلی هه‌موو عێراق ناكات‪ ،‬هه‌روه‌ك‬ ‫تاڵه‌بانیش ته‌مسیلی هه‌موو عێراق ناكات‪،‬‬ ‫عێراق هی هه‌موو عێراقییه‌كانه‌‪ ،‬ئه‌وان‬ ‫مافی خۆیانه‌ هه‌ركه‌سێك بهێنن یان‬ ‫الیببه‌ن به‌پێی به‌رژەوه‌ندیی عێراقییه‌كان‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬ماوه‌یه‌ك به‌ر له‌ ئێستا هه‌رێم‬ ‫دوو شاندی له‌سه‌ر ئاستی حكومه‌ت‬ ‫و حزبه‌ سیاسییه‌كان ن��ارد بۆ ناوه‌ند‪،‬‬ ‫ل�ه‌وێ به‌ نیازی چ��اره‌س�ه‌ری كێشه‌كان‬ ‫له‌گه‌ڵ سه‌رجه‌م الیه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان‬ ‫كۆبوونه‌وه‌‪ .‬لێره‌ كورد چاوه‌ڕوانی شاندی‬ ‫ناوه‌ند بوو‪ ،‬كه‌چی مالیكی سوپای نارد‬ ‫بۆ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان‪ .‬پێتان وانییه‌ ئه‌م‬ ‫قسه‌یه‌ راسته‌ و مالیكی نیازی ئاشته‌وایی‬ ‫نییه‌؟‬ ‫حامید موتڵه‌گ‪ :‬جارێكی تریش‪ ،‬ئه‌م‬ ‫مه‌سه‌له‌یه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ رێزنه‌گرتن له‌‬

‫په‌یامننامه‌كان‪ ،‬هه‌روه‌ها ده‌گه‌ڕێته‌و ‌ه‬ ‫بۆ قه‌یرانی متامنه‌ له‌ نێوان الیه‌نه‌كان‬ ‫و نه‌بوونی نیه‌تپاكی بۆ دۆزی��ن�ه‌وه‌ی‬ ‫چ��اره‌س �ه‌ری كێشه‌كان‪ ،‬ده‌بێت ئێمه‌‬ ‫به‌ نیه‌تێكی باشه‌وه‌ بگه‌ڕێین به‌ دوای‬ ‫چاره‌سه‌ردا‪ ،‬هه‌روه‌ها پێكه‌وه‌ كار بكه‌ین‬ ‫له‌ پێناو دروستكردنه‌وه‌ی متامنه‌دا‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬زۆر به‌ كورتی‪ ،‬پێشبینی‬ ‫ده‌كه‌ن مالیكی ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی دیجله‌‬ ‫هه‌ڵبوه‌شێنێته‌وه‌؟‬ ‫حامید موتڵه‌گ‪ :‬ناتوانم دیاریی‬ ‫بكه‌م كه‌ هه‌ڵیده‌وه‌شێنێته‌وه‌ یان نا‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬هیچ ده‌ستپێشخه‌رییه‌كی‬ ‫ن��وێ هه‌یه‌ بۆ چ��اره‌س�ه‌ری كێشه‌كانی‬ ‫ئه‌مدواییه‌؟‬ ‫حامید موتڵه‌گ‪ :‬پێویسته‌ بگه‌ڕێین‬ ‫به‌ دوای هه‌موو ئه‌و رێگایانه‌ی به‌ر به‌‬ ‫رشتنی خوێنی عێراقییه‌كان ده‌گ��رن و‬ ‫ده‌بنه‌ مایه‌ی پارێزگاریی له‌ یه‌كپارچه‌یی‬ ‫خاكی عێراق‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬پێتانوایه‌ كه‌ هاوپه‌یامنیی‬ ‫مێژوویی و ئیسرتاتیجیی نێوان كورد‬ ‫و شیعه‌ كۆتایی هاتووه‌ و بووه‌ به‌شێك‬ ‫له‌ راب��ردوو‪ ،‬به‌ هۆی هه‌ڵسوكه‌وته‌كانی‬ ‫مالیكییه‌وه‌ به‌رانبه‌ر به‌ كورد؟‬ ‫حامید موتڵه‌گ‪ :‬ئه‌و هاوپه‌یامنییه‌‬ ‫هاوپه‌یامنییه‌كی هه‌ڵه‌یه‌‪ ،‬له‌سه‌ر بنه‌مای‬ ‫چه‌ند به‌رژەوه‌ندییه‌ك بونیات نراوه‌‪ ،‬نه‌ك‬ ‫به‌رژەوه‌ندیی عێراق و عێراقییه‌كان‪ ،‬هه‌ر‬ ‫هاوپه‌یامنییه‌كی هه‌ڵه‌ش ئاكامه‌كه‌ی هه‌ر‬ ‫شكسته‌‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬ئێوه‌ ئاینده‌ی ئه‌م قه‌یرانه‌‬ ‫چۆن ده‌بینن؟ پێشبینی چاره‌سه‌ر ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫ی��ان پێكدادانی س �ه‌رب��ازی‪ ،‬ئه‌گه‌رچی‬ ‫پێكدادانێكی گه‌وره‌ش نه‌بێت؟‬ ‫حامید موتڵه‌گ‪ :‬له‌ ناخی دڵمه‌وه‌‬ ‫هیواخوازم كه‌ عه‌قڵ و حیكمه‌ت زاڵ بنب‬ ‫به‌سه‌ر هه‌رشتێكی تردا و چاره‌سه‌ر بۆ‬ ‫قه‌یرانه‌كه‌ بدۆزرێته‌وه‌‪.‬‬


‫‪2‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫پرۆفیسۆر دانیال سیریویر بۆ به‌یان‪:‬‬

‫ته‌نیا بارزانی و مالیكی قازانج ل ‌ه پشێوییه‌كان ده‌كەن‬ ‫دیدار‪ :‬عه‌بدوڵاڵ حه‌وێز‬ ‫ل���ه‌ دی���دارێ���ك���ی ل �ه‌گ �ه‌ڵ‬ ‫(به‌یان)‪ ،‬پرۆفیسۆری ئه‌مریكی‪،‬‬ ‫دان��ی��ال سیریویر‪ ،‬لێكۆڵه‌ر له‌‬ ‫دام������ه‌زراوه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی‬ ‫رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست‪ ،‬باس له‌‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێم و ناوه‌ند ده‌كات‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫داهاتووی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌‪.‬‬ ‫ته‌نیا سوودی بۆ بارزانی و‬ ‫مالیكی هه‌یه‌‬ ‫پرۆفیسۆر سیریویر له‌ باره‌ی‬ ‫پشێوییه‌كانی ئه‌م دواییه‌ی نێوان‬ ‫حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان‬ ‫و حكومه‌تی ناوه‌ند له‌ به‌غدا‪،‬‬ ‫به‌تایبه‌ت مۆبیلیزه‌كردنی هێز‬ ‫له‌ ناوچه‌ی ك�ه‌رك��ووك‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫«پێموانییه‌ نه‌ حكومه‌تی به‌غدا‪،‬‬ ‫نه‌ حكومه‌تی هه‌رێم‪ ،‬بتوانن‬ ‫له‌ ڕێی توندوتیژییه‌وه‌ قازانج‬ ‫ب �ه‌ده‌س��ت بهێنن»‪ ،‬ه��ه‌روه‌ك‬ ‫ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی سه‌ربازیی‬ ‫هه‌ڵه‌یه‌كی گ��ه‌وره‌ ده‌بێت كه‌‬ ‫ه���ه‌ردووال باجه‌كه‌ی ده‌ده‌ن‪،‬‬ ‫ئ��ه‌م پ��رۆف��ی��س��ۆره‌ ل �ه‌ درێ���ژەی‬ ‫قسه‌كانیدا بۆ (به‌یان) ئه‌وه‌ی‬ ‫خسته‌ڕوو ئه‌وانه‌ی قازانج له‌م‬ ‫پشێوییه‌ ده‌ك��ه‌ن‪ ،‬هه‌ریه‌ك له‌‬ ‫سه‌رۆك وه‌زیران‪ ،‬نوری مالیكی و‬ ‫سه‌رۆك مه‌سعود بارزانین‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫وه‌ك ئه‌و لێكۆڵه‌ره‌ پێشبینی كرد‪،‬‬

‫پرۆفیسۆری ئه‌مریكی‪ ،‬دانیال سیریویر‪ ،‬لێكۆڵه‌ر له‌ دامه‌زراوه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست‬

‫پشێوییه‌كان له‌م ئاسته‌ ده‌مێننه‌و ‌ه‬ ‫و ناگاته‌ ئاستی توندوتیژی‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌گه‌ری هه‌یه‌ هه‌ندێك رووداوی‬ ‫بچووكی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ ڕووبده‌ن‪.‬‬

‫ده‌رماڵه‌ی گوزه‌رانی فه‌رمانبه‌ران ڕە‌تده‌كرێته‌وه‌‬

‫«زیانلێكه‌وتووانی ده‌ستی رژێم‬ ‫نه‌خراونه‌ته‌ بودجه‌ی ‪‌2013‬وه‌»‬ ‫زریان جه‌وهه‌ر‬ ‫ماوه‌یه‌كی زۆره‌ له‌ناو فه‌رمانبه‌راندا ده‌نگۆی ئه‌وه‌ باڵوبووه‌ته‌وه‌ كه‌ ل ‌ه‬ ‫پرۆژەیاسای بودجه‌ی ‪2013‬ی عێراقدا‪ ،‬بۆ هه‌ر فه‌رمانبه‌رێك ‪ 150‬هه‌زار دینار‬ ‫ده‌رماڵه‌ی گوزه‌ران زیاد ده‌كرێت‪ ،‬نه‌جیبه‌ نه‌جیب‪ ،‬ئه‌ندامی لیژنه‌ی دارایی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق‪ ،‬بێئاگایی خۆی له‌ زیادكردنی ئه‌و بڕەپاره‌یه‌‬ ‫ده‌ربڕی كه‌ به‌ ناوی ده‌رماڵه‌ی گوزه‌رانەوە ده‌درێت و تایبه‌ت به‌ (به‌یان)‬ ‫رایگه‌یاند «هیچ پرۆژەیه‌كی له‌وشێوه‌یه‌ له‌ بودجه‌ی ‪2013‬دا جێی نه‌كراوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫پێشنیاری له‌و شێوه‌یه‌ش نییه‌»‪.‬‬ ‫له‌باره‌ی قه‌ره‌بووی زیانلێكه‌وتووانی ده‌ستی رژێمیشه‌وه‌‪ ،‬كه‌ ساڵی‬ ‫پار ده‌نگۆیه‌كی زۆری له‌ناو خه‌ڵكدا باڵوكربووه‌وه‌‪ ،‬به‌تایبه‌ت له‌ هه‌رێمی‬ ‫كوردستان‪ ،‬نه‌جیبه‌ نه‌جیب ئاماژەی به‌وه‌ دا «زیانلێكه‌وتووانی ده‌ستی رژێم‬ ‫زۆرن‪ ،‬ده‌بێت یاسایه‌كی تایبه‌تیان بۆ ده‌ربچێت و زیانه‌كان دیاری بكات‪،‬‬ ‫چونكه‌ زیانه‌كان جیاوازن و ده‌بێت به‌پێی رێژەی زیانه‌كه‌ قه‌ره‌بوو بكرێنه‌وه‌‪،‬‬ ‫كه‌ تا ئێستا ئه‌و یاسایه‌ نییه‌»‪ ،‬له‌ باره‌ی بوونی بڕگه‌یه‌كی دیاریكراو له‌ بودجه‌ی‬ ‫‪2013‬دا بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌‪ ،‬ناوبراو وتی «ئێمه‌ له‌ هه‌وڵداین‪ ،‬بودجه‌ی تایبه‌تی‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬به‌اڵم تا ئێستا ئه‌و بڕگه‌یه‌ نییه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند ئێمه‌ باسامن كردووه‌ و‬ ‫زۆریش داوام��ان ك��ردووه‌ جێگیری بكه‌ین له‌ پ��رۆژەی بودجه‌دا»‪ ،‬له‌ باره‌ی‬ ‫به‌ده‌مه‌وه‌هاتنی پێكهاته‌كانی دیكه‌ی عێراقیشه‌وه‌ ئاماژەی به‌وه‌ دا «ته‌نیا‬ ‫ئێمه‌ی كورد ئه‌و هه‌وڵه‌ ده‌ده‌ین‪ ،‬چونكه‌ ئێمه‌ زیامنه‌ندی سه‌ره‌كین‪ ،‬ئێستاش‬ ‫ئیمزامان بۆ كۆكردووه‌ته‌وه‌ و له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌داین جێگیر بكرێت»‪.‬‬

‫ونبون‬

‫ـ باجێكی زانكۆی سلێامنی ـ كۆلێژی ئه‌ندازایاری ـ ئه‌ندازیاری مه‌نده‌نی ب ‌ه‬ ‫ناوی (رێبه‌ر ئه‌نوه‌ر عه‌زیز) ون بووه‌‪ ،‬هه‌ركه‌س دۆزییه‌وه‌ په‌یوه‌ندیی بكات به‌‬ ‫ژماره‌ مۆبایلی ‪.07707702240‬‬ ‫ـ باجێكی زانكۆی سلێامنی ـ كۆلێژی ئه‌ندازایاری ـ ئه‌ندازیاری مه‌نده‌نی به‌‬ ‫ناوی (باكۆ خالید عه‌زیز) ون بووه‌‪ ،‬هه‌ركه‌س دۆزییه‌وه‌ په‌یوه‌ندیی بكات به‌ ژماره‌‬ ‫مۆبایلی ‪.07701444131‬‬

‫جه‌ماوه‌ری مالیكی له‌‬ ‫به‌رزبوونه‌وه‌دایه‌‬ ‫له‌ باره‌ی هه‌ڵبژاردنی داهاتووش‪،‬‬ ‫ئه‌م پرۆفیسۆره‌ ده‌ڵێت گرنگرتین خاڵ‬

‫ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی عێراق پاك‬ ‫و بێخه‌وش بێت‪ ،‬مالیكیش وه‌ك هه‌موو‬ ‫سیاسییه‌كانی دیكه‌ مافی ئ �ه‌وه‌ی‬ ‫هه‌یه‌ دووب��اره‌ خۆی هه‌ڵبژێرێته‌وه‌‬

‫بۆ پۆستی سه‌رۆك وه‌زی �ران‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی پێشرت رای��گ�ه‌ی��ان��دب��وو كه‌‬ ‫خ��ۆی هه‌ڵنابژێرێته‌وه‌‪ .‬له‌الیه‌كی‬ ‫دیكه‌وه‌‪ ،‬ئه‌م لیكۆڵه‌ره‌ی دامه‌زراوه‌ی‬

‫خۆرهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫هه‌موو ئاماژەكان بۆ ئه‌وه‌ ده‌چن‬ ‫كه‌ جه‌ماوه‌ری مالیكی‪ ،‬به‌تایبه‌ت‬ ‫له‌ناو عه‌ره‌بی سوننه‌ و شیعه‪‌،‬‬ ‫زیادی ك��ردووه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و گره‌و‬ ‫له‌سه‌ر ده‌نگی ناوچه‌ كوردییه‌كان‬ ‫ن���اك���ات‪ .‬ئ����ه‌و پ��رۆف��ی��س��ۆره‌‬ ‫پێشنیاریش ده‌ك��ات كه‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫الیه‌نه‌ سیاسییه‌كان بیانه‌وێت له‌‬ ‫هه‌ڵبژاردنی داهاتوو ئه‌نجامی‬ ‫باشرت به‌ده‌ست بهێنن‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫له‌ ئێستاوه‌ كار بۆ دروستكردنی‬ ‫هاوه‌یامنێتیی به‌هێز بكه‌ن‪.‬‬ ‫توركیا نایه‌وێت كوردستانێكی‬ ‫سه‌ربه‌خۆ ببینێت‬ ‫له‌ باره‌ی په‌یوه‌ندیی نێوان‬ ‫حكومه‌تی هه‌رێم و حكومه‌تی‬ ‫توركیاوە كه‌ له‌م چه‌ند ساڵه‌ی‬ ‫دوای�����ی ب��ه‌ره‌وپ��ێ��ش��چ��وون��ی‬ ‫گ���ه‌وره‌ی به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌ و‬ ‫ئایا توركیا پاڵپشتی حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێم ده‌كات له‌ ئه‌گه‌ری هه‌ر‬ ‫ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌كی سه‌ربازی‪،‬‬ ‫له‌ نێوان حكومه‌تی هه‌رێم و‬ ‫ناوه‌ند؟ ئه‌و پرۆفیسۆره‌ ده‌ڵێت‬ ‫«بێگومان نه‌خێر»‪ ،‬هه‌رچه‌ند‬ ‫توركیا په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ‬ ‫حكومه‌تی هه‌رێم به‌ره‌وپێش‬ ‫ب���ب���ات‪ ،‬ب����ه‌اڵم ل���ه‌ ح��اڵ �ه‌ت��ی‬ ‫سه‌رهه‌ڵدانی شه‌ڕ‪ ،‬پاڵپشتی له‌‬ ‫حكومه‌تی هه‌رێم ناكات‪ ،‬چونكه‌‬ ‫توركیا نایه‌وێت كوردستانێكی‬ ‫سه‌ربه‌خۆ ببینێت‪.‬‬

‫وه‌زیری گواستنه‌وه‌ی عێراق پێداگری له‌سه‌ر رێنه‌دان ب ‌ه‬ ‫ئۆتۆمبیلی كوردستان بۆ به‌غدا ده‌كات‬ ‫شڤان جه‌باری‪ .‬كه‌ركووك‬ ‫له‌ ژێر ناونیشانی توانا زانستییه‌كان‬ ‫پێكهاته‌یه‌كی بنه‌ڕەتی كۆمه‌ڵگایه‌‪ ،‬یه‌كه‌م‬ ‫كۆنگره‌ی سااڵنه‌ی توانا زانستییه‌كان‬ ‫له‌ ش��اری ك�ه‌رك��ووك به‌ ئاماده‌بوونی‬ ‫وه‌زیری گواستنه‌وه‌ی عێراق و پارێزگاری‬ ‫ك �ه‌رك��ووك و س �ه‌رۆك��ی ئه‌نجوومه‌ن‪،‬‬ ‫ب�ه‌ڕێ��وه‌چ��وو‪ ،‬له‌ كۆنگره‌كه‌دا‪ ،‬هادی‬ ‫عامری‪ ،‬وه‌زی��ری گواستنه‌وه‌‪ ،‬وتارێكی‬ ‫پێشكه‌ش كرد و ناوه‌رۆكی وتاره‌كه‌ی‬ ‫هیچ پ�ه‌ی��وه‌ن��دی��ی ب �ه‌ كۆنگره‌كه‌وه‌‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬چونكه‌ كۆنگره‌كه‌ كۆنگره‌یه‌كی‬ ‫زانستی بوو نه‌ك سیاسی‪ ،‬چونكه‌ به‌‬ ‫شێوه‌یه‌كی ئیستیفزازی باسی ماده‌ی‬ ‫‪140‬ی ده‌ستووری كرد‪ ،‬له‌ به‌رامبه‌ریشدا‬ ‫كاكه‌ ڕەش سدیق‪ ،‬ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫پارێزگا و سه‌رۆكی لیژنه‌ی ماده‌ی ‪140‬‬ ‫ئاماژەی به‌وه‌ كرد ك ‌ه «وته‌كانی وه‌زیر بۆ‬ ‫بانگه‌شه‌ی هه‌ڵبژاردن بووه‌»‪.‬‬ ‫له‌ كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌نووسیدا‬

‫«به‌پایته‌ختبوونی‬ ‫سلێامنی‪،‬‬ ‫مه‌ره‌كه‌بی سه‌ر‬ ‫كاغه‌زه‌»‬

‫ده‌رب�����اره‌ی ف��رۆك �ه‌خ��ان �ه‌ی ئ���ازادی‬ ‫ك��ه‌رك��ووك‪ ،‬ه��ادی ف �ه‌رح��ان عامری‪،‬‬ ‫وه‌زیری گواستنه‌وه‌‪ ،‬باسی هاوبه‌شكردنی‬ ‫فڕۆكه‌خانه‌كه‌ی كرد له‌ نێوان سه‌ربازی و‬ ‫مه‌ده‌نیدا‪ ،‬به‌اڵم پارێزگار ڕەتی كرده‌وه‌وه‌‬ ‫و وتی «به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ڕازی نابین‬ ‫فڕۆكه‌خانه‌ی ئازادی كه‌ركووك بكرێت‬ ‫به‌ هاوبه‌ش»‪ ،‬له‌ وه‌اڵم��ی پرسیارێكی‬ ‫ڕۆژنامه‌نووساندا كه‌ ئایا له‌ ده‌ستووردا‬ ‫هاتووه‌ ڕێگریی بكرێت له‌ ئۆتۆمبێلی‬ ‫هه‌ڵگری ژم��اره‌ی كوردستان بۆ چوونه‌‬ ‫ناوه‌وه‌ی به‌غدا؟ وه‌زیری گواستنه‌وه‌ وتی‬ ‫«نه‌خێر نه‌هاتووه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌ی بۆ ڕێگریی‬ ‫له‌ هه‌ڵگرتنی ژماره‌كانی باشوور ده‌كرێت‬ ‫بۆ هه‌ولێر‪ ،‬ئه‌مه‌ بابه‌تێكه‌ ده‌بێت‬ ‫هاوسه‌نگ بكرێت و هه‌ر هاوواڵتیه‌كی‬ ‫گه‌لی عێراق ل ‌ه زاخۆوه‌ تا به‌رسە گرفتی‬ ‫بۆ دروست نه‌بێت له‌ نێو بازگه‌كاندا»‪.‬‬ ‫ده‌رب��������ارەی ه��ێ��ڵ��ی گشتیی‬ ‫ش �ه‌م �ه‌ن��ده‌ف �ه‌ری ع��ێ �راق��ی‪ ،‬وه‌زی���ری‬ ‫گواستنه‌وه‌ ئ��ام��اژەی ب��ه‌وه‌ ك��رد «له‌‬ ‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬ ‫دوای ئه‌وه‌ی په‌رله‌مانی كوردستان ل ‌ه‬ ‫دانیشتنی دوێنێیدا به‌ كۆی ده‌نگ بڕیاری‬ ‫دا سلێامنی بكرێته‌ پایته‌ختی رۆشنبیری‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی داواكراوه‌ له‌ بودجه‌ی‬ ‫وه‌زاره‌تی رۆشنبیری بودجه‌یه‌كی تایبه‌تی‬ ‫بۆ ته‌رخان بكرێت‪ ،‬ئه‌م بڕیاره‌ هاوواڵتیانی‬

‫ئێستادا ئیشی جددیامن تێدا كردوو ‌ه‬ ‫و بودجه‌یه‌كی زه‌به‌الحیشی پێویسته‌‬ ‫و ڕەن��گ��ه‌ ل��ه‌ ‪ 2013‬بچێت ‌ه ب���واری‬ ‫جێبه‌جێكردنه‌وه‌»‪ ،‬له‌ دێژەی وته‌كانیدا‬ ‫ئه‌وه‌ی خسته‌ ڕوو «ئه‌م هێڵ ‌ه هاوبه‌ش‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬له‌ ب �ه‌رساوه‌ ده‌ست پێده‌كات‬ ‫و ل ‌ه زاخ��ۆوه‌ ده‌چێت ‌ه ناو توركیاو ‌ه و‬

‫شه‌مه‌ندنه‌فه‌ره‌كه‌ كاره‌بایی ده‌بێت»‪.‬‬ ‫له‌ دوای كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی‬ ‫ئ �ه‌م �ه‌ری��ك��ا ل��ه‌ ع��ێ��راق‪ ،‬ب��ڕی��ار ب��وو‬ ‫فڕۆكه‌خانه‌ی ك �ه‌رك��ووك بكرێت به‌‬ ‫م �ه‌ده‌ن��ی‪ ،‬ب��ه‌اڵم نه‌كرا و له‌ ئێستادا‬ ‫فه‌رمانده‌ی ئۆپراسیۆنه‌كانی دیجله‌ی تێدا‬ ‫جێگیره‌‪.‬‬

‫سلێامنی خۆشحاڵ ن�ه‌ك��ردووه‌‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫گومانیان له‌ جێبه‌جێكردنی یاساك ‌ه هه‌یه‌‪.‬‬ ‫سه‌رهه‌نگ ف �ه‌ره‌ج‪ ،‬په‌رله‌مانتاری‬ ‫كوردستان به‌ (به‌یان)ی راگه‌یاند «له‌سه‌ر‬ ‫خودی بڕیاره‌كه‌ تێبینیامن هه‌یه‌‪ ،‬كه‌ هیچی‬ ‫تیا نییه‌ بۆ سلێامنی‪ ،‬چونك ‌ه پێشرتیش‬ ‫پایته‌ختی رۆشنبیری و رووناكبیری بووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌ كاتی بوونی بڕیارێكیش بۆی‪،‬‬

‫ده‌بوو بودجه‌یه‌كی تایبه‌تیشی بۆ دابرنایه‌‪،‬‬ ‫به‌ده‌ر له‌و بودجه‌یه‌ی هه‌یه‌‪ ،‬ك ‌ه ئێمه‌‬ ‫داوامان كرد چه‌ند ملیۆن دۆالرێك دابرنێ‌‬ ‫بۆ بوژاندنه‌وه‌ی ژێرخانی كه‌لتووری و‬ ‫رۆشنبیری‪ ،‬له‌ كاتێكدا ئێمه‌ له‌ به‌رده‌م‬ ‫هێنانی بودجه‌ی ‪2013‬ی��ن‪ ،‬داهاتێكی‬ ‫زۆری��ش هه‌یه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم رازی نه‌بوون و‬ ‫بڕیاره‌كه‌ ته‌نیا مه‌ره‌كی سه‌ر كاغه‌زه‌»‪.‬‬


‫‪4‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫د‪ .‬سیروان ئه‌حمه‌د*‬

‫مامه‌ڵه‌ی كورد و‬ ‫مالیكی‬ ‫ئه‌و مامه‌ڵه‌یه‌ی سه‌ركردایه‌تیی‬ ‫كورد تا ئێستا له‌گه‌ڵ حكومه‌تی مالیكی‬ ‫كردوویه‌تی‪ ،‬مامه‌ڵه‌یه‌كی نادروست‬ ‫بووه‌‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ سه‌ركه‌وتن و‬ ‫ده‌ستكه‌وتێكی نه‌بووه‌‪ ،‬بۆیه‌ پێویستی‬ ‫چاوپێداخشاندنه‌وه‌ بكرێت و كورد‬ ‫ئالیه‌ته‌كه‌ی بگۆڕێت و سازشی له‌سه‌ر‬ ‫نه‌كات‪ ،‬تا ده‌ستكه‌وته‌كانی خۆمان‬ ‫له‌ده‌ست نه‌ده‌ین‪ ،‬ئێستاش كاتێكی‬ ‫گونجاو ‌ه كورد ماڵی بكاته‌ یه‌كێك و‬ ‫كێشه‌كانی وه‌الوه‌ بنێت و به‌رانبه‌ر‬ ‫سه‌نگه‌ری حكومه‌ت رابوه‌ستێت‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی ب ‌ه ڕاستی مالیكی نیازی خراپه‌ و‬ ‫شیكاریی هه‌ندێك سیاسییش ده‌ڵێن ئه‌مه‌‬ ‫بۆ بانگه‌شه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌‪ ،‬كه‌ له‌وانه‌یه‌‬ ‫به‌شێكی راست بێت‪.‬‬ ‫به‌ بۆچوونی من پرۆسه‌ی سیاسی‬ ‫كه‌ عێراقییه‌كان خوێنیان له‌سه‌ر ڕشت‬ ‫و قوربانییان بۆ دا‪ ،‬تا گه‌یشته‌ نه‌مانی‬ ‫دیكتاتۆریه‌ت‪ ،‬مالیكی ده‌یه‌وێت‬ ‫نه‌یهێڵێت و دیكتاتۆریه‌تێك دروست‬ ‫بكاته‌وه‌‪ ،‬ئه‌و سوپایه‌شی دروستی‬ ‫كردووه‌‪ ،‬ته‌نیا وه‌الئی بۆ ئه‌و هه‌یه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ده‌توانم بڵێم سوپای مالیكییه‌‪ ،‬نه‌ك‬ ‫سوپای عێراقی‪ ،‬كه‌ ده‌ستووری پێشێل‬ ‫كردووه‌ و هیچ حسابێك بۆ كورد و‬ ‫توركامن و كه‌سانی دیكه‌ نه‌كراوه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫ده‌بوو به‌ ته‌وازن بكرایه‌‪.‬‬ ‫ئێستا رێژەی كورد ل ‌ه سوپای عێراقدا‬ ‫‪ %3‬تێپه‌ڕ ناكات‪ ،‬ئه‌مه‌ش كاره‌ساته‌ بۆ‬ ‫خۆی‪ ،‬سوپای عێراقی بۆ ئه‌وه‌ دانراوه‌‬ ‫پارێزگاری له‌ عێراق و سنووره‌كه‌ی بكات‪،‬‬ ‫نه‌ك بۆ سه‌ركوتكردنی كوتل ‌ه سیاسی و‬ ‫نه‌ته‌وه‌كانی دیكه‌ كه‌ له‌گه‌ڵیان ده‌ژین‪.‬‬ ‫له‌وانه‌یه‌ خه‌ڵكی كوردستان وا‬ ‫تێبگات په‌رله‌مانتار ده‌توانێت هه‌موو‬ ‫شتێك بكات‪ ،‬په‌رله‌مانتاری كورد ناتوانێت‬ ‫هیچ بكات و هیچی به‌ده‌ست نییه‌‪،‬‬ ‫مه‌حكومه‌ به‌ كوتله‌ سیاسییه‌كانی‬ ‫خۆیانه‌وه‌ كه‌ بریتین له‌و كه‌سانه‌ی بڕیار‬ ‫ده‌ده‌ن ل ‌ه كوردستان‪ ،‬ئێمه‌ ئاگامان‬ ‫له‌ ڕە‌وشه‌ سیاسییه‌كه‌ نییه‌ و ته‌نیا له‌‬ ‫ته‌له‌فزیۆنه‌كانه‌وه‌ هه‌واڵێكامن پێده‌گات‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها سه‌ركردایه‌تی كورد هیچ حساب‬ ‫بۆ په‌رله‌مانتار ناكات‪ ،‬ئه‌و دانوستانانه‌ی‬ ‫كراون‪ ،‬په‌رله‌مانتارێك به‌شداریی تێدا‬ ‫نه‌كردووه‌‪ ،‬كه‌ ده‌بوو ڕۆڵی خۆی ببینێت‪،‬‬ ‫سه‌رۆكی كوتله‌ سیاسییه‌كان چییان بۆ‬ ‫هات‪ ،‬هه‌ر ئه‌وه‌یه‌‪ ،‬په‌رله‌مانتار ته‌نیا‬ ‫ده‌ستبه‌رزكردنه‌وه‌ و به‌ڵێ‌ و نه‌خێری‬ ‫له‌سه‌ره‌‪.‬‬ ‫بۆ ئۆپه‌راسیۆنی دیجله‌ش‪،‬‬ ‫سه‌ركردایه‌تی كورد له‌گه‌ڵ گفتوگۆ‬ ‫بێت‪ ،‬تا سنوورێك‪ ،‬به‌اڵم ئه‌مه‌ مانای‬ ‫وا نییه‌ ئه‌و پێشمه‌رگانه‌ی بردوومانه‌‬ ‫و خۆیان فیدای كوردستان ده‌كه‌ن بۆ‬ ‫به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ی ماف ‌ه چاره‌نووسازه‌كان‪،‬‬ ‫له‌ حه‌مرین بكشێنه‌وه‌‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‬ ‫هه‌ر دانوستانێك له‌گه‌ڵ حكومه‌تی‬ ‫عێراقییدا فێڵه‌ لێامن ده‌كه‌ن و گه‌مه‌یه‌كی‬ ‫سیاسییه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ی ب ‌ه خه‌بات و قوربانی‬ ‫به‌ده‌ستامن هێناوه‌‪ ،‬له‌سه‌ر مێزی گفتوگۆ‬ ‫هه‌مووی ده‌دۆڕێنین‪ ،‬بۆیه‌ داوا له‌‬ ‫سه‌ركردایه‌تیی سیاسیی كورد ده‌كه‌م‬ ‫كه‌ دانوستان ده‌كات‪ ،‬باسی كشانه‌وه‌ی‬ ‫هێزی پێشمه‌رگه‌ نه‌كات‪ ،‬ئه‌و پێشمه‌رگانه‌‬ ‫بوون ساڵه‌های ساڵ به‌غدایان پاراست و‬ ‫ئێستاش بینای په‌رله‌مان ده‌پارێزن‪ ،‬كه‌چی‬ ‫ئێستا مالیكی به‌ میلیشیا ناویان ده‌بات‬ ‫و كه‌مێك نینۆكیان ده‌ركردووه‌ بێمنه‌ت‬ ‫بوون له‌ پێشمه‌رگه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌وانیش‬ ‫قبوڵیان كرد‪ ،‬ئێمه‌ قبوڵی ناكه‌ین‪.‬‬

‫* ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق‪.‬‬

‫ل ‌ه كۆنگره‌یه‌کی رۆژنامه‌نووسییدا‪ ،‬نوری مالیكی بۆ یه‌كه‌م جار ب ‌ه‬ ‫زمانێكی هه‌ڕه‌شه‌ئامێز باسی له‌ سه‌ركرده‌ كورده‌كانی كرد و ب ‌ه الیه‌و ‌ه‬ ‫ئاسایی بوو گه‌ر شه‌ڕ ل ‌ه نێوان سوپای عێراق و پێشمه‌رگه‌دا دروست‬ ‫ببێت‪ ،‬بۆ زانینی هه‌ڵوێست و ڕاوبووچوونی هێز ‌ه سیاسیی ‌ه عێراقییه‌كان‬ ‫بۆ په‌ره‌سه‌ندنی ئه‌م ته‌نگژ ‌ه سیاسییه‌‪( ،‬به‌یان) میسال ئالوسی‪ ،‬سه‌رۆكی‬ ‫حزبی (األم ‌ة العراقیة‌)ی دواند‪.‬‬ ‫گفتوگۆ‪ :‬ره‌فعه‌ت محه‌مه‌د‬

‫میسال ئالوسی‪ ،‬بۆ به‌یان‪:‬‬

‫مالیكی هه‌ڵه‌كانی سه‌ددام دووبار‌ه ده‌كاته‌و‌ه‬ ‫ب���ه‌ی���ان‪ :‬پ����اش شكستهێنانی‬ ‫دانوستانه‌كانی نێوان شاندی وه‌زاره‌تی‬ ‫پێشمه‌رگه‌ و وه‌زاره‌تی به‌رگریی عێراق‪،‬‬ ‫به‌ ڕای تۆ ئه‌و ته‌نگژە به‌ چ ئاڕاسته‌یه‌ك‬ ‫ده‌ڕوات؟‬ ‫میسال ئ��ال��وس��ی‪ :‬چ�ه‌ن��د ساڵێك‬ ‫له‌مه‌وپێش به‌ ڕاشكاوی ڕاوبووچونی خۆم‬ ‫ڕاگه‌یاند كه‌ نوری مالیكی به‌ نه‌فه‌سێكی‬ ‫دیكتاتۆریانه‌ هه‌ڵسوكه‌وت ده‌كات‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫هه‌موو ئه‌و هێزه‌ سیاسییانه‌ی هه‌ڵوێست‬ ‫و ڕاوبۆچوونی جیاوازیان هه‌یه‌‪ ،‬زۆر پێم‬ ‫سه‌یره‌ مالیكی له‌ باتی ئه‌وه‌ی ب ‌ه دوای‬ ‫ڕێگه‌چاره‌یه‌كی ئاشتییانه‌ و ژیرانه‌دا‬ ‫بگه‌ڕێ‌ كه‌ مافی هه‌موو الیه‌ك بپارێزێ‌‪،‬‬ ‫كه‌چی ئه‌وه‌نده‌ كۆنرتۆڵی له‌ده‌ست داوه‌‪،‬‬ ‫په‌نا بۆ به‌كارهێنانی هێزی سه‌ربازی‬ ‫ده‌ب��ات‪ ،‬ناردنی ده‌باب ‌ه بۆ ناوچه‌كانی‬ ‫كه‌ركووك و سه‌اڵحه‌دین و دیاله‌‪ ،‬مانای‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ مالیكی هیچ نیازپاكییه‌كی نیی ‌ه و‬ ‫به‌ ئاسانی نایه‌ته‌ سه‌ر هێڵی چاره‌سه‌ری‬ ‫كێشه‌كان‪.‬‬

‫به‌یان‪ :‬مالیكی پشت به‌ چ هێزێكی‬ ‫ن��اوخ��ۆی��ی و ئیقلیمی ده‌ب�ه‌س��ت�ێ‌ له‌‬ ‫سووربوونی له‌سه‌ر هه‌ڵوێسته‌كانی؟‬ ‫میسال ئالوسی‪ :‬بێگومان پشتی‬ ‫ب ‌ه كۆمه‌ڵێك هێزی سیاسی گه‌نده‌ڵ‬ ‫و مشه‌خۆر ب�ه‌س��ت��ووه‌ ك�ه‌ ته‌نیا بیر‬ ‫ل�ه‌ ب �ه‌رژەوه‌ن��دی��ی تایبه‌تی خ��ۆی��ان و‬ ‫حزبه‌كانیان ده‌كه‌نه‌وه‌‪ ،‬نه‌ك به‌رژەوه‌ندیی‬ ‫گشتیی خه‌ڵكی عێراق‪ ،‬سه‌ره‌تا مالیكی‬ ‫هه‌ستا به‌ كڕینی كۆمه‌ڵێک‌ كه‌سایه‌تیی‬ ‫ع �ه‌ره‌ب��ی سوننه‌ و پ��اش��ان ب�ه‌ پێدانی‬ ‫وه‌زاره‌ت و ئیمتیازات ڕێكخراوی (بدر)ی‬ ‫له‌ مه‌جلیس ئه‌عالی هه‌ڵوه‌شاند‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫بە پشتبه‌سنت به‌ پێگه‌ی ئێران له‌ ناوه‌ندی‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت ل ‌ه عێراق‪ ،‬ده‌ستیان داوه‌تە‬ ‫هێرشكردنێك بۆ سه‌ر هه‌موو نه‌یاره‌كانی‬ ‫مالیكی‪ ،‬ه �ه‌ر له‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‬ ‫لیستی عێراقییه‌ و په‌رته‌وازه‌كردنیان‬ ‫و كڕینی چ�ه‌ن��دی��ن س���ه‌رۆك ه��ۆزی‬ ‫عه‌شیره‌ته‌كان و ب �ه‌گ��ژداچ��وون �ه‌وه‌ی‬ ‫كه‌سایه‌تیی ‌ه سیاسییه‌كان‪ ،‬وه‌كو تاریق‬

‫هاشمی و سینان شه‌بیبی‪ ،‬تا گه‌یشت ‌ه‬ ‫ئه‌م ئابڕووچوونه‌ی دوایی كڕینی چه‌كه‌‬ ‫رووسییه‌كان‪ .‬مالیكی سوودێكی سیاسیی‬ ‫گه‌وره‌ی بینی له‌ هه‌ڵوه‌شاندته‌وه‌ی هێزه‌‬ ‫نه‌یاره‌كانی‪ ،‬تاكو زیاتر وه‌ك سه‌ركرده‌یه‌كی‬ ‫بااڵده‌ست له‌ هه‌موو عێراقدا خۆی پیشان‬ ‫بدا‪ ،‬به‌تایبه‌ت دوای ئه‌وه‌ی له‌م چه‌ند‬ ‫هه‌فته‌ی دوایی ‌ه رازی بوو دوو ملیار دینار‬ ‫ببخشێته‌ كه‌رتی غه‌زه‌ وه‌ك هێامیه‌ك بۆ‬ ‫گه‌ڕاندنه‌وه‌ی پێگه‌ی حكومه‌ته‌كه‌ی له‌‬ ‫نێو واڵتانی عه‌ره‌بیدا‪.‬‬ ‫ب �ه‌ی��ان‪ :‬بۆچی مالیكی دژای�ه‌ت��ی‬ ‫هه‌رێمی كوردستا��ی ده‌كرد؟‬ ‫میسال ئالوسی‪ :‬هه‌رێمی كوردستان‬ ‫یاخود هێزه‌ كوردستانییه‌كان‪ ،‬تاكه‌‬ ‫هێزن به‌ ته‌نیا ماونه‌ته‌وه‌ و نه‌چوونه‌ته‌‬ ‫ژێ���ر رك��ێ��ف��ی مالیكی و ده‌س��ه‌اڵت��ه‌‬ ‫پاوانخوازییه‌كانی‪ ،‬بۆی ‌ه به‌ په‌رواێزخستنی‬ ‫پێگه‌ی كورد و هێزه‌ كوردستانییه‌كان به‌‬ ‫ئاسانی ڕێگه‌ بۆ مالیكی خۆش ده‌بێت‬ ‫بۆ جاری سێهه‌م خۆی كاندید بكاته‌وه‌‬

‫بۆ پۆستی س��ه‌رۆك وه‌زی �ران��ی عێراق‪.‬‬ ‫مالیكی ئێستا هه‌مان هه‌ڵه‌كانی پێشووی‬ ‫سه‌دام دووباره‌ ده‌كاته‌و ‌ه كه‌ واتێده‌گات‬ ‫به‌ له‌ناوبردنی هێزی به‌رامبه‌ر‪ ،‬رێگه‌ی‬ ‫بۆ چۆڵ ده‌بێت‪ .‬سه‌دام و حزبی به‌عس‬ ‫كه‌ ل ‌ه ساڵی ‪ 1968‬ده‌سه‌اڵتیان گرته‌‬ ‫ده‌س��ت‪ ،‬ڕێكه‌وتن و هاوپه‌یامنیه‌تییان‬ ‫له‌گه‌ڵ پارتی و شیوعییه‌كان به‌ست‪،‬‬ ‫كه‌چی ه �ه‌ر ك ‌ه هه‌ستیان ب��ه‌و ‌ه كرد‬ ‫هێزیان په‌یدا كردووه‌‪ ،‬ده‌ستیان كرد به‌‬ ‫له‌ناوبردنی نه‌یارانیان‪ .‬من شتێك ده‌ڵێم‬ ‫با له‌م رۆژنامه‌و ‌ه باڵوبكرێته‌وه‌‪ ،‬چه‌ندین‬ ‫ئه‌فسه‌ری سوپای عێراق په‌یوه‌ندییان‬ ‫پێمه‌وه‌ كردبوو كه‌ هەڕەشه‌یان لێكراوه‌‬ ‫گه‌ر ڕوو نه‌كه‌ن ‌ه ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان‪،‬‬ ‫ئ��ه‌وا ی��ا فه‌سڵ ده‌ك��رێ��ن و ل � ‌ه ری��زی‬ ‫سوپا ده‌رده‌ك��رێ��ن‪ ،‬ی��ان ڕووب���ه‌ڕووی‬ ‫تیرۆركردن ده‌ب��ن�ه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و ئه‌فسه‌رانه‌‬ ‫پێیان وتم ترسیان له‌و ‌ه هه‌ی ‌ه رۆژگارێك‬ ‫وه‌ك ئه‌فسه‌رانی پێشووی ئه‌نفال و‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌‪ ،‬داداگ��ای��ی بكرێن‪ ،‬چونكه‌‬

‫شه‌رم ‌هزارییه‌ سوپا لووله‌ی چه‌كه‌كانیان‬ ‫روو له‌ میلله‌ت بكات‪ .‬زۆرم پێ سه‌یره‌‬ ‫مالیكی به‌ شانازییه‌وه‌ باس له‌ دابه‌زینی‬ ‫كاری بازرگانی و وه‌به‌رهێنان ده‌كات له‌‬ ‫هه‌رێمی كوردستان به‌ هۆی پرۆسه‌كانی‬ ‫دی��ج��ل�ه‌وە‪ ،‬ئاخر چ��ۆن س�ه‌رك��رده‌ی�ه‌ك‬ ‫شانازی به‌وه‌وە بكات كه‌رتی وه‌به‌رهێنان‬ ‫و بازرگانی له‌ كوردستان له‌ ئاستێكی‬ ‫ناجێگیردا بێت؟ من شانازی ده‌كه‌م به‌و‬ ‫پێشكه‌وتنه‌ بازرگانی و وه‌به‌رهێنانه‌ كه‌ له‌‬ ‫كوردستان هه‌یه‌‪ ،‬حه‌ز ده‌كه‌م له‌ هه‌موو‬ ‫شارێكی عێراق ببێت‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬تێڕوانینت بۆ چاره‌سه‌ركردنی‬ ‫ئه‌م كێشه‌یه‌ چۆنه‌؟‬ ‫میسال ئالوسی‪ :‬من هێشتا ئومێدم‬ ‫وایه‌ كه‌سانی نیشتامنپه‌روه‌ر و خاوه‌ن‬ ‫هه‌ڵوێست بێنه‌ نێو ئه‌م قه‌یرانه‌ و هه‌وڵ‬ ‫بدرێت الیه‌نی شه‌ڕ هه‌ڵنه‌بژێردرێت‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها له‌و بڕوایه‌دام سه‌ركردایه‌تی‬ ‫كورد هیچ هه‌نگاوێك نانێن كه‌ زیان به‌‬ ‫كورد و عه‌ره‌ب بگه‌یه‌نن‪.‬‬

‫زۆرینه‌ی كوتله‌كانی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق پرۆژەی بودجه‌ی ‪ 2013‬ره‌تده‌كه‌نه‌وه‌‬

‫«به‌هۆی بودجه‌ی عێراقه‌وه‌‪ ،‬بودجه‌ی كوردستان كه‌م ده‌كات»‬ ‫راپۆرت‪ :‬محه‌مه‌د جه‌مال‬ ‫به‌شێكی زۆری كوتله‌كانی پ ‌هرله‌مانی‬ ‫عێراق له‌گه‌ڵ ره‌تكردنه‌وه‌ی پرۆژەیاسای‬ ‫بودجه‌ی ‪2013‬دان‪ ،‬ك ‌ه ب ‌ه به‌های ‪138‬‬ ‫ترلیۆن دیناره‌‪ ،‬هه‌ر یه‌كێكیشان كۆمه‌ڵێك‬ ‫سه‌رنجی له‌سه‌ری هه‌یه‌‪ ،‬هاوكات لیژنه‌ی‬ ‫ئابووریی پ ‌هرله‌مان چه‌ندین سه‌رنج و تێبینی‬ ‫له‌سه‌ر خستووه‌ت ‌ه ڕوو‪.‬‬ ‫جه‌واد شه‌هیلی‪ ،‬پ ‌هرله‌مانتاری كوتله‌ی‬ ‫ئه‌حرار و ئه‌ندامی لیژنه‌ی ن ‌هزاهه‌‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫«ده‌ن��گ ب ‌ه پرۆژەك ‌ه ناده‌ین‪ ،‬تا حساباتی‬ ‫خیتامی ساڵی رابردوو نه‌نێردرێت ‌ه پ ‌هرله‌مان»‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ك به‌ها ئه‌عره‌جی سه‌رۆكی كوتله‌ی‬ ‫ئه‌حرار ك ‌ه ‪ 40‬كورسی پ ‌هرله‌مانیان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ده‌ڵێت «رێگ ‌ه ن��اده‌ی��ن ب��ودج�ه‌ی ‪2013‬‬ ‫تێپه‌ڕێرنێت‪ ،‬تا پشكی پ��اره‌ی كۆبوونی‬ ‫خۆراكی تێدا دیاریی نه‌كرێت»‪ .‬له‌گه‌ڵ‬ ‫ئ�ه‌وه‌ش��دا كوتله‌ك ‌ه داوا ده‌ك��ه‌ن به‌شێك‬ ‫ل ‌ه داهاتی ‪2012‬ی نه‌وتی عێراق به‌سه‌ر‬ ‫هاوواڵتیاندا دابه‌ش بكرێت‪.‬‬ ‫عه‌زیز عه‌كیلی‪ ،‬ل ‌ه كوتله‌ی (املواطن)‬ ‫ی سه‌ر ب ‌ه ئه‌نجومه‌نی بااڵی ئیسالمی‪ ،‬داوای‬ ‫ل ‌ه سه‌رۆكایه‌تی و ئه‌ندامانی پ ‌هرله‌مان كرد‪،‬‬ ‫ده‌نگدان له‌سه‌ر پرۆژەك ‌ه ره‌ت بكه‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫چونك ‌ه هیچ بڕ ‌ە پاره‌یه‌كی تێدا دیاریی‬ ‫نه‌كراو ‌ه بۆ خوێندكاران‪.‬‬

‫ل � ‌ه ب���اره‌ی س�ه‌رن��ج�ه‌ك��ان��ی لیستی‬ ‫هاوپه‌یامنی كوردستانیشه‌وه‌‪ ،‬نه‌جیبه‌‬ ‫نه‌جیب‪ ،‬پ ‌هرله‌مانتاری لیسته‌ك ‌ه و ئه‌ندامی‬ ‫لیژنه‌ی دارایی ئه‌وه‌ی خستووه‌ت ‌ه ڕوو ك ‌ه سێ‌‬ ‫تێبینی سه‌ره‌كییان له‌سه‌ری هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌وانیش‬ ‫«ی �ه‌ك �ه‌م‪ :‬ب��ودج�ه‌ی هه‌رێمی كوردستان‬ ‫كه‌مكراوه‌ته‌وه‌‪ .‬دووه‌م‪ :‬ئه‌گه‌ر حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێم به‌ش ‌ه نه‌وتی دیاریكراو هه‌نارده‌‬ ‫نه‌كات‪ ،‬ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی عێراق مافی‬ ‫ئ�ه‌وه‌ی هه‌ی ‌ه ل ‌ه به‌ش ‌ه بودجه‌ك ‌ه ببڕێت‪.‬‬ ‫سێیه‌م‪ :‬زه‌مانه‌تی یاسایی دانه‌نراو ‌ه له‌و‬ ‫پاره‌یه‌ی بۆ كۆمپانیا نه‌وتییه‌كانی هه‌رێمی‬ ‫كوردستان دانه‌نراوه‌‪ ،‬ك ‌ه كێش ‌ه بۆ حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێم و كۆمپانیاكانیش دروست ده‌كات»‪.‬‬ ‫به‌اڵم عه‌لی شه‌ال ل ‌ه لیستی ده‌وڵه‌تی یاسای‬ ‫مالیكی‪ ،‬ده‌ڵێت «ده‌توانین به‌شێك له‌و‬ ‫رێگرییانه‌ی سااڵن ‌ه بۆ تێپ ‌هڕاندنی بودجه‌‬ ‫دێن ‌ه پێشه‌وه‌‪ ،‬كه‌م بكه‌ینه‌وه‌»‪ ،‬هاوكات‬ ‫حه‌سه‌ن به‌یاتی‪ ،‬پ ‌هرله‌مانتاری لیستی‬ ‫عێراقی ‌ه و ئه‌ندامی لیژنه‌ی دارایی ده‌ڵێت‬ ‫«كه‌موكورتی زۆر گه‌ور‌ه ل ‌ه بودجه‌دا هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ده‌كرێت له‌ناو پ ‌هرله‌مان چاره‌سه‌ر‬ ‫بكرێت و نه‌گه‌ڕێندرێته‌و ‌ه بۆ ئه‌نجومه‌نی‬ ‫وه‌زیران»‪.‬‬ ‫ل��� ‌ه الی���ه‌ك���ی دی���ك���ه‌وه‌‪ ،‬ب���اس له‌‬ ‫یه‌كسه‌رچاوه‌یی ئابووریی عێراق ده‌كرێت‪،‬‬ ‫ئه‌حمه‌د حاجی ره‌ش��ی��د‪ ،‬ئابووریناس و‬

‫ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای سلێامنی بۆ‬ ‫(به‌یان) ده‌ڵێت «عێراق داهاتێكی قورسی‬ ‫ده‌س��ت ده‌ك �ه‌وێ��ت ب� ‌ه ه��ۆی ن �ه‌وت �ه‌وه‌‪،‬‬ ‫ب� ‌ه ه�ه‌م��ان شێو ‌ه داهاتێكی قورسیش‬ ‫له‌ده‌ست ده‌دات‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئێم ‌ه عیجزمان له‌‬ ‫موازه‌نه‌ی گشتی هه‌بێت‪ ،‬ب ‌ه هه‌مان شێوه‌‬ ‫عیجزمان ل ‌ه موازه‌نه‌ی نه‌قدی هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ده‌كرێت ل ‌ه بواری كشتوكاڵ و مه‌عادن و‬ ‫گه‌شتوگوزاریشدا داهاتی ده‌ست بكه‌وێت»‪.‬‬ ‫ئ�ه‌ح��م�ه‌دی ح��اج��ی ره‌ش��ی��د ئ��ام��اژە‬ ‫به‌و ‌ه ده‌كات «ئه‌وه‌ی گرفت ‌ه ل ‌ه عێراقدا له‌‬ ‫‪2005‬ە‌و ‌ه تا ئێستا‪ ،‬بودجه‌ی سیادی سااڵنه‌‬ ‫زیاد ده‌كات‪ ،‬بۆ منوون ‌ه ئه‌مساڵ گه‌یشتووه‌ته‌‬ ‫نزیكه‌ی ‪27‬ـ‪ 28‬ترلیۆن دینار‪ ،‬له‌كاتێدا پار‬ ‫‪ 19‬ترلیۆن بوو‪ ،‬ئه‌مه‌ش وا ده‌كات بودجه‌ی‬ ‫هه‌رێمه‌كان كه‌م بكات‪ ،‬ل ‌ه كاتێكدا تا ئێستاش‬ ‫‪%17‬ی بودج ‌ه نه‌هاتوو ‌ه بۆ هه‌رێم‪ ،‬زیاترین‬ ‫بودج ‌ه ك ‌ه گه‌یشتوو ‌ه ‪ %11,5‬بۆ ‪ %12‬بووه‌»‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌دی حاجی ڕە‌شید ب ‌ه (به‌یان)‬ ‫شی راگه‌یاند «بودجه‌ی عێراق له‌سه‌ر بنه‌مای‬ ‫پالنێك دانه‌ڕێژراوه‌‪ ،‬بۆی ‌ه كه‌موكووڕییه‌كانی‬ ‫زۆره‌‪ ،‬بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستانیش كه‌‬ ‫به‌شێك ‌ه له‌و بودجه‌یه‌‪ ،‬ل ‌ه بری زیادكردن‪،‬‬ ‫كه‌می ك���ردووه‌»‪ ،‬ناوبراو به‌پێویستیشی‬ ‫زانی «وه‌زیر و پ ‌هرله‌مانتار ‌ه كورده‌كان به‌‬ ‫هیچ شێوه‌یه‌ك ئیمزا له‌سه‌ر ئه‌و بودجه‌یه‌‬ ‫نه‌كه‌ن»‪.‬‬


‫‪7‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫سەرکردەیەکى یەکێتى‪ :‬شه‌هیده‌كامنان به‌ شه‌هیدی پارتی به‌راورد ناكرێن‬

‫شه‌قام‌و شوێن ‌ه گشتییه‌كان ب ‌ه حزبی ده‌كرێن‬ ‫ملمالنێ‌و كێشه‌ سیاسیه‌كانی هه‌رێمی كوردستان له‌ماوه‌ی بیست‌و یه‌ك ساڵی رابوردوودا‪ ،‬دواجار شه‌قام‌و شوێنه‌ گشتی‌و داموده‌زگا‬ ‫خزمه‌تگوزارییه‌كانیشی گرته‌وه‌‪ ،‬له‌وڕووه‌شه‌وه‌ به‌شێكی زۆر له‌ شه‌قام ‌و شوێنه‌ گشتی ‌و داموده‌زگا خزمه‌تگوزارییه‌كانی هه‌رێم به‌‬ ‫ناوی شه‌هیدانی هه‌ردوو پارته‌ ده‌سه‌اڵتداره‌كه‌وه‌ ناونراون‪ ،‬ته‌نانه‌ت له‌ هه‌ندێ شوێن شه‌قامێك دوو ناوی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫په‌یجور‪ :‬دلێر عه‌بدولڕەحامن‬ ‫پ�ه‌رل�ه‌م��ان��ت��ارێ��ك��ی گ���ۆڕان‬ ‫پێیوایه‌ ئه‌وجۆره‌ ناونانه‌ كه‌لتووری‬ ‫ك��ۆن��ی ح��ك��وم �ه‌ت �ه‌ ش��م��ول��ی‌و‬ ‫ئه‌ندامێكی‬ ‫دیكتاتۆرییه‌كانه‌‪،‬‬ ‫سه‌ركردایه‌تيی پارتیش ئاماژە‬ ‫به‌وه ‌ده‌دات كه‌ ئه‌و شه‌هیدانه‌ی‬ ‫شتیان به‌ناوه‌وه‌ ده‌كرێت ئه‌وانه‌ن‬ ‫ك �ه‌ پشتیان ب�ه‌ه��ێ��زه‌‪ ،‬وته‌بێژی‬ ‫ب��زووت��ن �ه‌وه‌ش جه‌ختده‌كاته‌وه‌‬ ‫«س�����ه‌ره‌ڕای شه‌هیدێكی زۆر‪،‬‬ ‫هیچ شتێك له‌ هه‌رێمدا به‌ناوی‬ ‫ش�ه‌ه��ی��دی ئ��ێ��م�ه‌وه‌ ن��ه‌ك��راوه‌»‪،‬‬ ‫هاوكات ئه‌ندامێكی سه‌ركردایه‌تی‬ ‫یه‌كێتی پێی وایه‌ پێویسته‌ ناونانی‬ ‫شه‌قام ‌و شوێنه‌ گشتییه‌كان به‌ناوی‬ ‫شه‌هیدانه‌وه‌ له‌ رێگه‌ی په‌رله‌مانه‌وه‌‬ ‫رێكبخرێ‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی شه‌هیده‌كان‬ ‫ببنه‌ سمبوولی نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬نه‌ك‬ ‫شه‌هیدی حزب‪.‬‬ ‫نه‌ریامن عه‌بدوڵاڵ ئه‌ندامی‬ ‫په‌رله‌مانی كوردستان له‌سه‌ر لیستی‬ ‫گ���ۆڕان‪ ،‬ب�ه‌ (ب��ه‌ی��ان)ی راگه‌یاند‬ ‫«ناونانی شه‌قام‌و شوێنه‌ گشتییه‌كان‬ ‫به‌ ناوی شه‌هیدانه‌وه‪ ‌،‬كه‌لتووری‬ ‫دیكتاتۆریيه‌كانه‌‬ ‫ح��ك��وم�ه‌ت�ه‌‬ ‫ب��ۆ پ��ی��رۆزك��ردن��ی ك �ه‌س �ه‌ك��ان‌و‬ ‫فه‌رزكردنیان به‌سه‌ر هاوواڵتیاندا‪،‬‬ ‫وه‌كو ئه‌وه‌ی ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌ ئه‌وان‬ ‫دروستیان كردبێت»‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫وتی «ئه‌و جۆره‌ ناونانه‌ سیاسیین‬ ‫‌و ڕاست نین‪ ،‬چونكه‌ ڕەنگه‌ ئه‌و‬ ‫كه‌سایه‌تيیانه‌ ب �ه‌الی گرووپێكی‬ ‫تره‌وه‌ به‌وشێوه‌یه‌ ته‌ماشا نه‌كرێن‬ ‫ك��ه‌ ل���ه‌الی���ه‌ن ح��زب �ه‌ك �ه‌ی��ان �ه‌وه‌‬ ‫ده‌بیرنێن‪ ،‬ڕەنگه‌ له‌ گۆڕانكارییه‌كی‬ ‫سیاسییدا ئه‌و ناوانه‌ البربێن‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫سووكایه‌تیكردنه‌ به‌و شه‌هیدانه»‪.‬‬

‫عه‌ره‌بییه‌وه‌ بن‪ ،‬ه��ه‌روه‌ك پایته‌ختی‬ ‫هه‌رێم كه‌ له‌ ئێست��دا وای لێهاتوه‌ نازانی‬ ‫شارێكی خه‌لیجیه‌‪ ،‬ی��ان میرسی‪ ،‬یان‬ ‫عه‌ره‌بيی‪ ،‬ئه‌وه‌نده‌ قه‌تعه‌ی عه‌ره‌بی‬ ‫تێدایه‌»‪.‬‬ ‫ش����وان ق���ه‌اڵدزه‌ی���ی وت �ه‌ب��ێ��ژی‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی ئیسالمی بۆ (به‌یان) وتی‬ ‫«له‌ هه‌موو كوردستاندا هیچ شوێنێك به‬ ‫‌ناوی شه‌هیدی ئێمه‌وه‌ نیيه‪ ‌،‬له‌ كاتێكدا‬ ‫شه‌هیدی زۆرم���ان هه‌یه‌ و خاوه‌نی‬ ‫داستانی زۆری موقاوه‌مه‌تین له‌ پێناوی‬ ‫نه‌ته‌وه‌كه‌ماندا‪ ،‬له‌وكاتانه‌شی له ‌ناوچه‌ی‬ ‫شاره‌زووردا بااڵده‌ست بووین‪ ،‬سیفه‌تی‬ ‫حزبیامن به‌سه‌ر هیچ شه‌قام‌و شوێنێكی‬ ‫گشتیدا نه‌بڕیوه‌»‪.‬‬ ‫قه‌اڵدزه‌یی وتیشی «ئه‌وجۆره‌ ناونانه‌‬ ‫به‌حزبیكردنی شوێنه‌كانه‌ و باشرتوایه‌ به‌‬ ‫ناوی ئه‌و كه‌سانه‌وه‌ بكرێ كه‌ سیفه‌تێكی‬ ‫گشتییان هه‌یه‌‪ ،‬وه‌ك��و شێخ سه‌عیدی‬ ‫پیران و عوبه‌یدوڵاڵی نه‌هری ‌و سامیل‬ ‫خانی شكاك»‪.‬‬ ‫ئ���ارێ���ز ع���ه‌ب���دوڵ�ڵ�ا ئ��ه‌ن��دام��ی‬ ‫س�ه‌رك��ردای�ه‌ت��ي��ی یه‌كێتی نیشتامنی‬ ‫كوردستان‪ ،‬پێی وایه‌ «به‌رزڕاگرتنی ناوی‬ ‫شه‌هیدان ‌و قوربانیانی میلله‌ته‌كه‌مان‬ ‫كارێكی پیرۆزه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌ندێكجار ئه‌و‬ ‫شتانه‌ به‌تایبه‌ت وه‌رده‌گیرێ ‌و هه‌ندێ‬ ‫ك��ه‌س ن��ی��گ �ه‌ران ده‌ك���ات‪ ،‬ب��ۆی�ه‌ ئه‌و‬ ‫الیه‌نانه‌ی ئه‌و بڕیاره‌ ده‌ده‌ن پێویسته‌‬ ‫ڕەچ��اوی هه‌ست ‌و نه‌ستی كه‌سوكاری‬ ‫شه‌هیدانی تر بكه‌ن»‪.‬‬ ‫به‌بڕوای ناوبراو «هه‌ندێ كه‌س‬ ‫ڕەم��زن ‌و ئه‌گه‌ر شتیشیان به‌ناوه‌وه‌‬ ‫بكرێ بڕواناكه‌م كه‌س گله‌یی هه‌بێت‪،‬‬ ‫بۆ منوونه‌ یه‌كه‌مین شه‌هیدی پێشمه‌رگه‌‬ ‫له‌ شۆڕشی نوێی گه‌له‌كه‌مان‪ ،‬یان یه‌كه‌م‬ ‫كه‌س كه‌ له‌ سێداره‌ دراوه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر به‌‬ ‫ناوی شه‌هیدی ئاساییه‌وه‌ بكرێ جیاوازی‬ ‫دروستده‌كات ‌و نیگه‌رانيی ب �ه‌دواوه‌‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬بۆیه‌ باشرته‌ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ به‌‬

‫ئه‌و له‌ درێ��ژەی لێدوانه‌كه‌یدا بۆ‬ ‫به‌یان جه‌ختیشیكرده‌وه‌ «ئه‌م ناونانه‌‬ ‫دوودڵی له‌ دڵی كه‌سوكاری شه‌هیدانیشدا‬ ‫دروستده‌كات‌و ناتوانرێ دڵی كه‌سوكاری‬ ‫هه‌موو شه‌هیدان ڕابگیرێ‪ ،‬ئه‌مه‌ جیا‬ ‫ل �ه‌وه‌ی ئه‌مجۆره‌ ناونانه‌ فه‌رزكردنی‬ ‫هه‌ندێ شه‌هیده‌ به‌سه‌ر شه‌هیدانی تردا‬ ‫و غه‌دركردنه‌ لێیان»‪.‬‬ ‫به‌ ب��ڕوای ناوبراو باشرتین كار بۆ‬ ‫شه‌هیدان بریتیيه‌ له‌ «دروستكردنی‬ ‫مۆزه‌خانه‌یه‌كی نیشتامنی له‌ شاره‌كاندا بۆ‬ ‫كۆكردنه‌وه‌ی وێنه‌ و سیڤيی شه‌هیدانی‬ ‫هه‌موو الیه‌نه‌كان‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی هاوواڵتیان‬ ‫له‌ بۆنه‌ جیاوازه‌كاندا سه‌ردانی بكه‌ن»‪.‬‬ ‫عه‌بدوڵاڵ جه‌ختیكرده‌وه‌ «له‌ ژێر‬ ‫ده‌سه‌اڵتی پارتیدا شوێنی شه‌هیده‌كانی‬ ‫یه‌كێتی نابێته‌وه ‌و به ‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌‬ ‫وایه»‪.‬‬ ‫ئ���اس���ۆ ح����اج����ی‪ ،‬ئ���ه‌ن���دام���ی‬ ‫س �ه‌رك��ردای �ه‌ت��ی��ی ه �ه‌ول��ێ��ری پ��ارت��ی‬ ‫دیموكراتی كوردستان‪ ،‬روونیكرده‌وه‌‬ ‫«شه‌هید ل �ه‌وه‌ گ�ه‌وره‌ت��ره‌ به‌ ناونانی‬ ‫شه‌قام ‌و نه‌خۆشخانه‌ و قوتابخانه‌یه‌ك‬ ‫وه‌فای بدرێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌وانه‌ش كه‌ شتیان‬ ‫ب �ه‌ن��اوه‌وه‌ ده‌ك��رێ زیاتر ئ�ه‌وان�ه‌ن كه‌‬ ‫كه‌سوكاریان به‌رپرسن‪ ،‬ئه‌گه‌رنا شه‌هید‬ ‫هه‌یه‌ زۆر قاره‌مان ب��ووه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی كه‌سی وای نییه‌ به‌رپرس بێت‪،‬‬ ‫هه‌ر باسیش ناكرێ»‪.‬‬ ‫حاجی ئاماژەی به‌وه‌ش دا «به‌وجۆره‌‬ ‫ناونانه‌ سه‌د خێزانی تری شه‌هید دڵیان‬ ‫ده‌شكێ‪ ،‬بۆیه‌ هیچ عه‌داله‌تيیه‌كی تێدا‬ ‫نيیه‌ ‌و باشرته‌ به‌ خزمه‌تكردن قه‌ره‌بووی‬ ‫كه‌سوكاری شه‌هید بكرێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌رنا‬ ‫ئه‌و هه‌موو شه‌قام ‌و شوێنه‌ گشتییه‌‬ ‫له‌ كوێ بێنین به‌ ناوی شه‌هیدانیانه‌وه‌‬ ‫بكه‌ین»‪.‬‬ ‫به‌ بڕوای ناوبراو «ناونانی شه‌قام ‌و‬ ‫شوێنه‌ گشتییه‌كان به‌ ناوی شه‌هیدانه‌وه‌‬ ‫زۆر ل �ه‌وه‌ پیرۆزتره‌ به‌ ن��اوی بیانی ‌و‬

‫امه‌زراندن ‪ 189‬ده‌رچووی گه‌رمیان داده‌مه‌زرێنێ‌‬

‫اندنه‌كه‌ له‌ ڕێگه‌ی پارتییه‌وه‌ كراوه‌ و به‌پێی خاڵبه‌ندی نه‌كراوه‌»‬ ‫‪189‬ده‌رچ��ووه‌ك��ه‌ی پێ دام �ه‌زرێ�نراوه‌‪،‬‬ ‫ڕاسته‌وخۆ له‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌‬ ‫ده‌رچ���ووه‌ و ل�ه‌ ڕێ��گ�ه‌ی نوێنه‌رێكی‬ ‫خوێندكاره‌كان خۆیانه‌وه‌ به‌ده‌ستامن‬ ‫گه‌یشتووه»‪.‬‬ ‫س��ه‌رس��وڕم��ان��ی خ��ۆش��ی ده‌رب���ڕی‬ ‫ل���ه‌وه‌ی «دام���ه‌زراوه‌ك���ان داب�ه‌ش��ك�راون‬ ‫به‌سه‌ر فه‌رمانگه‌ی نزیكه‌ی ‪ 6‬وه‌زاره‌ت��دا‪،‬‬ ‫به‌اڵم نوورساوه‌كه‌ ئاڕاسته‌ی پ �ه‌روه‌رده‌ی‬ ‫گه‌رمیان ك��راوه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ جیا ل��ه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫پله‌ وه‌زیفیانه‌ی بۆ پ �ه‌روه‌رده‌ی گه‌رمیان‬ ‫دامه‌زرێرناوه‌ ئاماژەی به‌ ناونیشانی پله‌‬ ‫وه‌زیفيیه‌كه‌ نه‌كردووه‌ كه‌ ئایا وه‌كو مامۆستا‬

‫دامه‌زرێرناوه‌‪ ،‬یان وه‌كو فه‌رمانبه‌ر»‪.‬‬ ‫ه��اوك��ات شێخ ع�ه‌ب��دوڵ�ڵا‪ ،‬جێگری‬ ‫س�ه‌رپ�ه‌رش��ت��ی��اری ئ��ی��داره‌ی گ�ه‌رم��ی��ان‌و‬ ‫سه‌رۆكی لیژنه‌ی ب��ااڵی دام �ه‌زران��دن له‌‬ ‫گه‌رمیان‪ ،‬به‌ (به‌یان)ی ڕاگه‌یاند «له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی ئه‌و ‪ 189‬كه‌سه‌ له‌ ڕێگه‌ی ئێمه‌وه‌‬ ‫و به‌پێی سیستمی دامه‌زراندن نه‌كراوه‌‪،‬‬ ‫ناتوانین هیچ قسه‌یه‌كی له‌باره‌وه‌ بكه‌ین‪،‬‬ ‫چونكه‌ فه‌رمانه‌كه‌یان له‌ ئه‌نجومه‌نی‬ ‫وه‌زیرانه‌وه‌ بۆ ده‌رچووه‌»‪.‬‬ ‫ل��ه‌ ب��ه‌ران��ب��ه‌ر ت��ۆم �ه‌ت��ب��ارك��ردن��ی‬ ‫ح��زب�ه‌ك�ه‌ی��ان��دا ب �ه‌ دام��ه‌زران��دن��ی ئه‌و‬ ‫خوێندكاره‌ ده‌رچ��ووان �ه‌‪ ،‬ش��وان ڕۆسته‌م‬

‫به‌رپرسی مه‌كته‌بی په‌یوه‌ندییه‌كانی لقی‬ ‫‪22‬ی گه‌رمیانی پارتی دیموكراتی كوردستان‬ ‫به‌ (به‌یان)ی ڕاگه‌یاند «ئێمه‌ له‌ بنه‌ڕەته‌وه‌‬ ‫ئه‌و ده‌نگۆیانه‌ ڕەتده‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ گوایه‌‬ ‫دامه‌زراندنی ئه‌و ‪ 189‬كه‌سه‌ له‌ ڕێگه‌ی‬ ‫لقی ئێمه‌وه‌ كرابێت‪ ،‬به‌ڵكو دامه‌زراندنیان‬ ‫پاش ئه‌وه‌ هات كه‌ له‌ ب �ه‌رده‌م ئیداره‌ی‬ ‫گه‌رمیاندا خۆپیشاندانیان كرد و له‌ كاتی‬ ‫هاتنی سه‌رۆكی حكومه‌تیشدا ئیداره‌ی‬ ‫گه‌رمیان دی���داری س�ه‌رۆك��ی حكومه‌تی‬ ‫بۆ ڕێكخستوون ‌و پێكه‌وه‌ دانیشتوون‪،‬‬ ‫سه‌رۆكی حكومه‌تیش به‌ڵێنی دامه‌زراندنی‬ ‫پێداون»‪.‬‬

‫یاسا ڕێكبخرێت»‪.‬‬ ‫ئه‌ندامه‌كه‌ی سه‌ركردایه‌تی‬ ‫یه‌كێتی ئه‌وه‌شی وت «له‌ هه‌ولێر‬ ‫به‌شێكی زۆری شه‌قام ‌و به‌رزه‌پرد‬ ‫به‌ناوی شه‌هیدانی پارتییه‌وه‌یه‌‬ ‫و هیچ شوێنیك ل �ه‌ ب �ه‌ران��ب �ه‌ردا‬ ‫به‌ناوی شه‌هیدی یه‌كێتیيه‌وه‌ نيیه‌‪،‬‬ ‫له‌كاتێكدا یه‌كێتی شه‌هیده‌كانی‬ ‫به‌ شه‌هیدی پارتی به‌راورد ناكرێ‪‌،‬‬ ‫له‌ ڕووداوه‌ك��ه‌ی یه‌كی شوباتیشدا‬ ‫وه‌كو یه‌ك ‪ 50‬شه‌هیدمان هه‌بوو‪،‬‬ ‫ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تییامن شه‌هید‬ ‫ب��وو‪ ،‬ب��ه‌اڵم شه‌هیده‌كانی پارتی‬ ‫ه�ه‌م��ووی��ان م��ۆڵ ‌و ب��ه‌رزه‌پ��رد و‬ ‫شوێنی گشتيیان به‌ناوه‌وه‌ كراوه‌‪،‬‬ ‫شه‌هیده‌كانی ئێمه‌ش هیچیان‬ ‫به‌ناوه‌وه‌ نه‌كراوه»‪.‬‬ ‫ئه‌و ئه‌ندامه‌ی سه‌ركردایه‌تيی‬ ‫یه‌كێتی جه‌ختیشیكرده‌وه‌ «ده‌بێت‬ ‫ئ��ه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ ل �ه‌ په‌رله‌ماندا‬ ‫ڕێكبخرێت بۆ ئه‌وه‌ی شه‌هیده‌كان‬ ‫وه‌كو سیمبوول ته‌ماشا بكرێن‪ ،‬نه‌ك‬ ‫شه‌هیدی حزب»‪.‬‬ ‫پاشخان‪:‬‬ ‫به‌شێك له‌و شوێنانه‌ی به‌ناوی‬ ‫شه‌هیدانی یه‌كێتی ‌و پارتیيه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫(ن��ه‌خ��ۆش��خ��ان��ه‌ی شه‌هید‬ ‫شێره‌ی نه‌قیب ‌و شه‌قامی شه‌هید‬ ‫ح��ه‌م��ه‌ڕەش ‌و شه‌هید حه‌مه‌ی‬ ‫شاسوار و یاریگای شه‌هید مه‌هدی‬ ‫مه‌نسوور له‌ كه‌الر‪ ،‬نه‌خۆشخانه‌ی‬ ‫شه‌هید ئه‌حمه‌د كه‌الری له‌ ناحیه‌ی‬ ‫پێباز‪ ،‬نه‌خۆشخانه‌ی شه‌هید خالید‬ ‫گه‌رمیانی له‌ كفری‪ ،‬یاریگای شه‌هید‬ ‫فرانسۆ هه‌ریری ‌و پاركی سامی‬ ‫عه‌بدولڕەحامن له‌ هه‌ولێر‪ ،‬شه‌قامی‬ ‫بارزان له‌ كه‌ركووك‪ ،‬پردی یه‌كرتبڕی‬ ‫مامه‌ ڕیشه‌ و نه‌خۆشخانه‌ی شه‌هید‬ ‫عه‌لی عه‌سكه‌ری له‌ چه‌مچه‌ماڵ و‪...‬‬ ‫هتد)‪.‬‬

‫هه‌روه‌ها وتی «ئه‌سڵه‌ن ئه‌وانه‌ی‬ ‫فه‌رمانی دامه‌زراندنیان بۆ ده‌رچووه‌‬ ‫پێش فه‌رمانه‌كه‌ نه‌مانبینیون‌و خۆیان‬ ‫لیستی ناوه‌كانیان ئاماده ‌كردووه‌ و‬ ‫زیاتر له‌ ‪ %85‬یشیان له‌ هیچ ئۆرگان‬ ‫‌و ته‌نزیامتێكی پارتییدا ناویان نییه‌ و‬ ‫الیه‌نگریشامن نین»‪.‬‬ ‫به‌ بڕوای ناوبراو «دامه‌زراندن‬ ‫به‌پێی سیستمه‌كه‌ش ناعه‌داله‌تی‬ ‫ت��ێ��داب��ووه‌ ب����ه‌وه‌ی ده‌رچ����ووی‬ ‫ساڵی ‪ 2010‬دان���ه‌م���ه‌زراوه‌ و به‌‬ ‫پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ ده‌رچووی ئه‌مساڵی‬ ‫‪ 2012‬دامه‌زرێرناوه»‪.‬‬ ‫ن��اوب�راو جه‌ختیكرده‌وه‌ «ئه‌و‬ ‫قسانه‌ی له‌ باره‌ی دامه‌زراندنی ئه‌و‬ ‫‪ 189‬ده‌رچ��ووه‌وە ده‌كرێ له‌ ڕێگه‌ی‬ ‫لقی پارتيیه‌وه‌‪ ،‬دووره‌ له‌ ڕاستییه‌وه‌‬ ‫و ته‌نها هۆكاریش بۆ دروستكردنی‬ ‫ئ�ه‌و ده‌نگۆیانه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌سانێك‬ ‫پێیان ناخۆشه‌ سه‌رۆكی حكومه‌ت‬ ‫ئه‌و هه‌موو ده‌رچ��ووه‌ی ب �ه‌ده‌ر له‌‬ ‫پشكی سنووره‌كه‌ له‌ دامه‌زراندن‪،‬‬ ‫دامه‌زراندووه‌»‪.‬‬


‫‪6‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫كوردستان یه‌كێك بوو‬ ‫ل ‌ه پاكترین شوێنەکانى‬ ‫جیهان ل ‌ه ڕووی بوونی‬ ‫ماده‌ی هۆشبه‌رەوە‪،‬‬ ‫كه‌چی چه‌ند ساڵێك ‌ه‬ ‫لێره‌وله‌وێ ئه‌و ماددان ‌ه‬ ‫ده‌هێنرێن ‌ه كوردستان‬ ‫و داموده‌زگاكانی‬ ‫حكومه‌تیش هه‌واڵی‬ ‫ده‌ستگیركردنی ئه‌و باند‬ ‫و ماددانه‌ باڵوده‌كه‌نه‌وه‌‪.‬‬

‫خه‌ریكه‌ كوردستان دەبێته‌ كاروانسه‌رای مادده‌ی هۆشبه‌ر‬ ‫«لە سلێامىن ‪ 140‬كه‌س به‌ مادده‌ی هۆشبه‌ره‌وه‌ ده‌ستگیركراون»‬

‫په‌یجور‪ :‬سه‌اڵح ساالر‬ ‫ده‌رباره‌ی جۆر و بڕی ماده‌ی هۆشبه‌ر‬ ‫كه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان ده‌ستی به‌سه‌ردا‬ ‫گیراوه‌‪ ،‬عه‌مید جه‌الل مینه‌به‌گ‪ ،‬لێپررساوی‬ ‫به‌شی م��اده‌ هۆشبه‌ره‌كان له‌ ئاسایشی‬ ‫سلێامنی‪ ،‬بۆ ڕۆژنامه‌ی به‌یان وتی «ئه‌و‬ ‫م��اددان �ه‌ بریتین ل �ه‌‪ :‬حه‌شیش‪ ،‬تلیاك‪،‬‬ ‫هێرۆیین‪ ،‬شیشه‌‪ ،‬كڕاك‪ ،‬تا ئێستا ئه‌وه‌ی له‌‬ ‫ئاسایشی سلێامنی ده‌ستی به‌سه‌ردا گیراوه‌‬ ‫بڕەكه‌ی له‌ سه‌رووی په‌نجا كیلۆوەیه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫هه‌ندێكی به‌ فه‌رمانی دادگا ته‌له‌ف كراوه»‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌وه‌ی زه‌مه‌نی دیاریكراو‬ ‫ب��ۆ ده‌رك��ه‌وت��ن��ی م���اده‌ی ه��ۆش��ب�ه‌ر له‌‬ ‫كوردستان بۆ كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه؟‌‪ ،‬ناوبراو‬ ‫وتی «تا ساڵی ‪ 1990‬عێراق پاكرتین واڵت‬ ‫ب��ووه‌ له‌ ڕووی به‌كارهێنانی م��ادده‌ی‬ ‫ه��ۆش��ب�ه‌ره‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش ب ‌ه پێی ڕاپۆرتی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان‪ .‬به‌اڵم پاش كۆڕەوه‌‬ ‫شكۆمه‌ندانه‌كه‌ی هه‌رێمی كوردستان‪ ،‬كه‌‬ ‫خه‌ڵكی كوردستان ئ��اواره‌ی واڵتان بوون‪،‬‬ ‫له‌وێش مانه‌وه‌ و له‌و كۆمه‌ڵگایانه‌شدا‬ ‫ماده‌ی هۆشبه‌ر به‌كارده‌هێرنا و بازرگانیشی‬ ‫پێوه‌ ده‌ك�را‪ ،‬ئیرت هه‌ندێك كه‌س ئالووده‌‬

‫ب��وون و ئه‌و دیارده‌یه‌یان گواسته‌وه‌ بۆ‬ ‫هه‌رێمی كوردستان‪ ،‬وات ‌ه زه‌مه‌نه‌ك ‌ه بۆ پاش‬ ‫كۆڕەوه‌كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫ب �ه‌اڵم ئ�ه‌و ئ��ام��اره‌ی عه‌مید جه‌الل‬ ‫ئ��ام��اژەی پ��ێ��ك��ردووه‌‪ ،‬ته‌نیا س��ن��ووری‬ ‫چ��االك��ی��ی�ه‌ك��ان��ی ئ��اس��ای��ش��ی سلێامنی‬ ‫ده‌گرێته‌وه‌‪ ،‬ده‌نا ئه‌و ڕێژەیه‌ له‌ كوردستان‬ ‫زۆر له‌وه‌ زیاتره‌ كه‌ ئه‌و ئاماژەی پێكردووه‌‪،‬‬ ‫ه �ه‌ر بۆیه‌ ل�ه‌ وه‌اڵم���ی ئ �ه‌و پرسیاره‌ی‬ ‫ڕۆژنامه‌ی به‌یاندا كه‌ ته‌نیا مانگی ڕابوردوو‬ ‫له‌ سنووری شاری چه‌مچه‌ماڵ بڕی ‪100‬‬ ‫كیلۆ ده‌ستی به‌سه‌ردا گیراوه‌‪ ،‬ناوبراو وتی‬ ‫«ڕاسته‌ منیش ئه‌وه‌م ل ‌ه هه‌واڵه‌كاندا بینی‪،‬‬ ‫به‌اڵم نازانم جۆره‌كه‌شی چییه‌»‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ ئاماری ئه‌م ساڵ (‪)2012‬‬ ‫به‌رپرسی به‌شی م��اده‌ هۆشبه‌ره‌كان له‌‬ ‫ئاسایشی سلێامنی وتی «ته‌نیا له‌ ساڵی‬ ‫‪2012‬دا ‪ 140‬كه‌س ده‌ستگیر كراون و بڕی‬ ‫حه‌وت كیلۆ و نیویش له‌ ماده‌ی هۆشبه‌ر‬

‫«خه‌ڵك هه‌یه‌ به‌ر لێبوردنی گشتی كه‌وتوو‌ه و پاش هاتنە ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫له‌ زیندان ده‌ستی به‌ هه‌مان كار كردووه‌ته‌وه‌»‬

‫سه‌رۆكی حكومه‌ت به‌ده‌ر ل ‌ه سیستمی دا‬

‫په‌یجور‪ :‬دلێر عه‌بدولڕەحامن‬

‫كۆتایی هه‌فته‌ی ڕاب���وردوو‪،‬‬ ‫ب��ه‌ ف�ه‌رم��ان��ێ��ك��ی س�ه‌رۆك��ای�ه‌ت��ی��ی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران‪ 189 ،‬ده‌رچووی‬ ‫زانكۆ و په‌یامنگاكان له‌ سنووری‬ ‫گه‌رمیاندا بڕیاری دامه‌زراندنیان بۆ‬ ‫ده‌رچ��وو‪ ،‬دواب���ه‌دوای بڕیاره‌كه‌ش‬ ‫نزیكه‌ی ‪ 350‬خوێندكاری ده‌رچووی‬ ‫دانه‌مه‌زراوی زانكۆ و په‌یامنگاكانی‬ ‫كوردستان له‌ سنووری گه‌رمیاندا‪،‬‬ ‫گردبوونه‌وه‌یه‌كی ناڕەزاییان له‌ دژی‬ ‫«ناعه‌داله‌تی» كردن له‌ دامه‌زراندندا‬ ‫ئه‌نجامدا و بۆ م��اوه‌ی كاتژمێر و‬ ‫نیوێكیش ڕێگه‌ی نێوان ك��ه‌الر ـ‬ ‫ڕزگ��اری��ی��ان داخ��س��ت‪ ،‬نوێنه‌رێكی‬ ‫خوێندكاره‌ دانه‌مه‌زراوه‌كان ئاماژە‬ ‫ب�ه‌وه‌ ده‌دات كه‌ ئه‌و ‪ 189‬ناوه‌ی‬ ‫له‌الیه‌ن ئه‌نجومه‌نی وه‌زی�ران�ه‌وه‌‬ ‫ف��ه‌رم��ان��ی دام���ه‌زران���دن���ی���ان بۆ‬

‫ده‌س��ت��ی ب �ه‌س �ه‌ردا گ��ی��راوه»‪ .‬ه�ه‌روه‌ه��ا‬ ‫ده‌رب���اره‌ی س�زای ئه‌و ج��ۆره‌ تاوانه‪ ‌،‬ئه‌و‬ ‫وتی «یاسای ‪14‬ی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان بۆ‬ ‫ئه‌و بواره‌یه‌ و سزای هه‌تاهه‌تایی به‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و كه‌سه‌كاندا ده‌سه‌پێنێت كه‌ بازرگانی‬ ‫پێوه‌ ده‌كه‌ن‪ ،‬خۆی سزاكه‌ ئیعدامه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫لێره‌ له‌سێداره‌دان جێبه‌جێ ناكرێت‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫بووه‌ته‌ زیندانیی هه‌تاهه‌تایی‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌شی‬ ‫به‌كاری دێنێت له‌ ‪ 3‬ساڵه‌وه‌ بۆ ‪ 15‬ساڵه‌‬ ‫و هه‌موو ئه‌وانه‌ی كارئاسانی بۆ ده‌كه‌ن‬ ‫و ئه‌وانه‌شی ئاگایان لێیه‌تی و ئاگاداری‬ ‫ده‌زگ��ای په‌یوه‌ندیدار ناكه‌نه‌وه‌‪ ،‬سزای‬ ‫دیاریكراویان هه‌یه»‪.‬‬ ‫ڕۆژنامه‌كان چه‌ند جارێك له‌ زاری‬ ‫ئه‌و كه‌سانه‌وه‌ لێدوان ده‌گ��وازن �ه‌وه‌ كه‌‬ ‫ده‌ستگیر ك���راون ب �ه‌ تۆمه‌تی م��اده‌ی‬ ‫هۆشبه‌ر‪ ،‬ئه‌وانیش ڕایده‌گه‌یەنن كه‌ بۆ‬ ‫به‌رپرسی بااڵی حزبییان له‌ هه‌رێم هێناوه‌ و‬ ‫كاتێك به‌دەست ئه‌وانه‌وه‌ ده‌ستی به‌سه‌ردا‬

‫گیراوه‌‪ ،‬ئیرت به‌رپرسه‌كان خۆیان لێ بێبه‌ری‬ ‫كردووه‌و هه‌موو تاوانه‌كان كه‌وتووه‌ته‌ ملی‬ ‫ئه‌وان‪ ،‬به‌اڵم عه‌مید جه‌الل ئه‌و هه‌واڵه‌ی‬ ‫ڕەتكرده‌وه‌ و وتی «تا ئێستا له‌ هه‌رێم هیچ‬ ‫به‌رپرسێك له‌ پشتی ئه‌و باندانه‌وه‌ نه‌بووه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ گیراون و وا ده‌ڵێن‪ ،‬ڕاست‬ ‫ناكه‌ن‪ ،‬چونكه‌ دادگا دۆسێكه‌ و كه‌سه‌كه‌ش‬ ‫ده‌بینێت و ئه‌گه‌ر وابێت ئه‌و به‌رپرسانه‌‬ ‫ده‌گیرێن‪ ،‬به‌اڵم به‌رپرسه‌كان له‌ پشتی نین‬ ‫و به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ به‌رپرسه‌كامنان زانیاریی‬ ‫به‌ ئێمه‌ ده‌ده‌ن و هاوكارییامن ده‌كه‌ن»‪.‬‬ ‫ده‌ن��گ��ۆی ئ���ه‌وه‌ش ه�ه‌ی�ه‌ ك �ه‌ ئه‌و‬ ‫بڕە ماده‌ هۆشبه‌رانه‌ی ده‌ستی به‌سه‌ردا‬ ‫ده‌گیرێت‪ ،‬هه‌موویان ته‌له‌ف ناكرێن و‬ ‫به‌شێكیان چاره‌نووسیان نادیاره‌‪ ،‬به‌یان ئه‌و‬ ‫پرسیاره‌ی ئاڕاسته‌ی عه‌مید جه‌الل كرد‪ ،‬ئه‌و‬ ‫وتی «ته‌له‌ف به‌ده‌ست دادگایه‌‪ ،‬به‌ گرام‬ ‫لێپرسینه‌وه‌ی له‌سه‌ر ده‌كرێت و به‌ فه‌رمانی‬ ‫دادگ��ا ده‌ینێرین بۆ ده‌زگ��ای ته‌ندروستی‬

‫و ل�ه‌وێ ده‌یسووتێنن‪ ،‬لیژنه‌شی لێیه‌ و‬ ‫وه‌زنیشی بۆ ده‌كرێته‌وه‌و به‌دیار چاوی‬ ‫میدیاكانه‌وە ته‌له‌ف ده‌كرێت حه‌ز ده‌كه‌م‬ ‫پێت بڵێم‪ ،‬دادگا له‌ نیوگرام خۆش نابێت»‪.‬‬ ‫هه‌ندێك ك�ه‌س ب��اس ل �ه‌وه‌ ده‌ك�ه‌ن‬ ‫كوردستان بووه‌ته‌ س�ه‌ره‌ ڕێگه‌ی هێنان‬ ‫و بردنی م��اده‌ی هۆشبه‌ر و ته‌نانه‌ت بۆ‬ ‫ئ �ه‌ورووپ��اش ده‌گ��وازرێ��ت �ه‌وه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئه‌و‬ ‫به‌رپرسه‌ی ئاسایش هه‌موو ئه‌و ده‌نگۆیانه‌‬ ‫ڕەتده‌كاته‌وه‌و نایان سه‌لێمێنێت‪ .‬به‌اڵم‬ ‫ساڵی ڕاب��وردوو هه‌واڵی ئه‌وه‌ باڵوبووه‌وه‌‬ ‫كه‌ له‌ ڕێگه‌ی فڕۆكه‌خانه‌ی سلێامنییه‌وه‌‬ ‫ماده‌ی تلیاك ڕەوانه‌ی واڵتی به‌ریتانیا كراوه‌‪،‬‬ ‫ناوبراو وتی «منیش ئه‌وه‌م بیست به‌اڵم‬ ‫هیچ به‌ڵگه‌یه‌كی سه‌ملێنه‌ر نه‌بوو پشتڕاستی‬ ‫بكاته‌وه‌‪ ،‬من حه‌ز ده‌كه‌م ئه‌وه‌ت پێبڵێم‪،‬‬ ‫له‌ كوردستان كه‌س نییه‌ ئالوود ‌ه (موعتاد)‬ ‫بێت‪ ،‬واته‌ به‌وشێوه‌ی ‌ه زۆر نه‌بووه‌ خه‌ڵكی‬ ‫موعتادی لێ بكه‌وێته‌وه‌‪ ،‬بۆی ‌ه تا ئێستا‬ ‫به‌ڵگه‌ نییه‌ كه‌ كوردستان بووبێته‌ ترانزێتی‬ ‫م��اده‌ی هۆشبه‌ر زۆرترین ئه‌و ڕێژەیه‌ش‬ ‫ئه‌و سه‌د كیلۆیه‌یه‌ ك ‌ه تۆ باست كرد و‬ ‫ئه‌ویش له‌ كوردستانه‌وه‌ نه‌هاتووه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫له‌ عێراقه‌وه‌ هاتووه‌ بۆ كوردستان و له‌وێ‬ ‫ده‌ستی به‌سه‌ردا نه‌گیراوه‌»‪.‬‬

‫ماده‌ی هۆشبه‌ر ل ‌ه زۆر واڵت ئه‌منی‬ ‫قه‌ومی ئه‌و واڵته‌ ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌ و‬ ‫جاری وا هه‌یه‌ سومعه‌شی دێنێته‌ خواره‌وه‌‪،‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌وه‌ی ئایا ئه‌گه‌ر هه‌یه‌ ماده‌ی‬ ‫هۆشبه‌ر له‌ كوردستان بنه‌بڕ بكرێت و پێشی‬ ‫پێ بگیرێت‪ ،‬یان په‌ره‌ بسه‌نێت‪ ،‬عه‌مید‬ ‫جه‌الل وتی «ئه‌گه‌ر زوو پێشی پێ نه‌گیرێت‬ ‫په‌ره‌ ده‌سه‌نێت و له‌ده‌ست ده‌رده‌چێت‪،‬‬ ‫بوونی دی��ارده‌ی ماده‌ی هۆشبه‌ر له‌ هه‌ر‬ ‫كۆمه‌ڵگایه‌كدا ترسناكه‪ ‌،‬چونكه‌ دزی و‬ ‫كوشنت و خۆكوشنت زۆر ده‌بێت و خێزان‬ ‫هه‌ڵده‌وشێته‌وه‌ و ه����ه‌زاران كه‌سیش‬ ‫تووش ده‌كات‪ ،‬به‌اڵم ئێمه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ین‬ ‫به‌ هوشیاریی هاوواڵتیان و ته‌نانه‌ت به‌‬ ‫الیه‌نی ئایینییش‪ ،‬چونكه‌ ئاینه‌كه‌مان‬ ‫ك�ه‌ ئیسالمه‌‪ ،‬دژی ئ �ه‌و دی��ارده‌ی �ه‌ی��ە و‬ ‫ده‌توانین له‌و ڕێگه‌یه‌شه‌وه‌ ڕێگه‌ی لێ‬ ‫بگرین‪ ،‬ئێستا نه‌خۆشخانه‌یه‌كیشامن بۆ‬ ‫ئه‌و كه‌سانه‌ كردووه‌ته‌وه‌ كه‌ تووشی ئه‌و‬ ‫مادده‌ هۆشبه‌رانه‌ بوون و هه‌وڵ ده‌ده‌ین‬ ‫ڕزگاریان بكه‌ین‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ زیندان‬ ‫هاتنە ده‌ره‌وه‌ دووباره‌ی نه‌كه‌نه‌وه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫خه‌ڵك هه‌یه‌ به‌ر لێبوردنی گشتی كه‌وتووه‌‬ ‫و پاش هاتنە ده‌ره‌وه‌ی له‌ زیندان ده‌ستی به‌‬ ‫هه‌مان كار كردووه‌ته‌وه‌»‪.‬‬

‫نوێنه‌رێكی خوێندكاره‌ دانه‌زراوه‌كان «دامه‌زرا‬

‫ده‌رچ��ووه‌‪ ،‬له‌ ڕێگه‌ی پارتی دیموكراتی‬ ‫كوردستانه‌وه‌ كراوه‌ و به‌رپرسی مه‌كته‌بی‬ ‫پ�ه‌ی��وه‌ن��دی��ی�ه‌ك��ان��ی ئ��ه‌و ح��زب �ه‌ش له‌‬ ‫گه‌رمیان ئه‌و ده‌نگۆیانه‌ ڕەتده‌كاته‌وه‌‬ ‫كه‌ دامه‌زراندنه‌كه‌ له‌ ڕێگه‌ی ئه‌وانه‌وه‌‬ ‫كرابێت‪ ،‬ه��اوك��ات س �ه‌رۆك��ی لیژنه‌ی‬ ‫بااڵی دامه‌زراندن له‌ گه‌رمیان جه‌خت‬ ‫له‌وه ‌ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ئه‌وان ئاگاداری ئه‌و‬ ‫دامه‌زراوانه‌ نین ‌و له‌ ڕێگه‌ی ئیداره‌ی‬ ‫گه‌رمیان‌و لیژنه‌كه‌ی ئه‌وانه‌وه‌ نه‌كراوه‌‪.‬‬ ‫ڕێ��ب��وار سه‌رتیپ زه‌ن���دی یه‌كێك‬ ‫له‌ نوێنه‌رانی خوێندكاره‌ ده‌رچ��ووه‌‬ ‫دان����ه‌م����ه‌زراوه‌ك����ان ب��ه‌ (ب���ه‌ی���ان)ی‬

‫ڕاگه‌یاند «ئ�ه‌و ‪ 189‬كه‌سه‌ی فه‌رمانی‬ ‫دامه‌زراندنیان بۆ ده‌رچ��ووه‌ له‌ ڕێگه‌ی‬ ‫لقی پارتییه‌وه‌ ك��اری��ان ب��ۆ ك���راوه‌ و‬ ‫دامه‌زراندنه‌كه‌ش سیفه‌تێكی حزبيی‬ ‫وه‌رگ��رت��ووه‌ و پشت ئه‌ستوور نییه‌ به‌‬ ‫هیچ بنه‌مایه‌كی خاڵبه‌ندی ‌و خێزانداری‬ ‫‌و سیستمی نوێی دام �ه‌زران��دن‪ ،‬كه‌ له‌‬ ‫ڕێگه‌ی ئیداره‌ی گه‌رمیانه‌وه‌ سه‌رپه‌رشتی‬ ‫ده‌كرێ‌و زۆرینه‌ی دامه‌زراوه‌كانیش سه‌ر‬ ‫به‌و پارته‌ن»‪.‬‬ ‫ه�ه‌روه‌ه��ا وت��ی «ئێمه‌ ژم��اره‌م��ان‬ ‫نزیكه‌ی ‪ 400‬ده‌رچ����ووه‌ و تائێستا‬ ‫دانه‌مه‌زراوین‪ ،‬له‌كاتێكدا به‌شی زۆرمان‬

‫ده‌رچووی ساڵی ‪ 2010‬ین‌و هه‌شامنه‌ ل ‌ه‬ ‫ده‌ یه‌كه‌مینه‌كانی به‌شه‌كه‌یه‌تی‪ ،‬كه‌چی‬ ‫له‌و ‪ 189‬پله‌ی دامه‌زراندنه‌دا خوێندكار‬ ‫هه‌یه‌ ده‌رچ���ووی ‪ 2012‬ی �ه‌‪ ،‬ئ �ه‌وه‌ش‬ ‫نایاساییه»‪.‬‬ ‫ناوبراو وتیشی «ئێمه‌ ب��ه‌رده‌وام‬ ‫ده‌بین له‌سه‌ر ده‌ربڕینی ناڕەزایه‌تییه‌كامنان‬ ‫تا ئه‌و كاته‌ی مافی خۆمان پێده‌درێ‌و له‌و‬ ‫ڕووه‌شه‌وه‌ له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌داین هه‌رسێ‬ ‫سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌ی هه‌رێم ببینین»‪.‬‬ ‫فریاد حوسێن‪ ،‬به‌رپرسی ڕاگه‌یاندنی‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی پ��ه‌روه‌رده‌ی‬ ‫گه‌رمیان به‌ (به‌یان)ی وت «ئه‌و فه‌رمانه‌ی‬


‫‪9‬‬ ‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫هه‌شت پێشنیاز بۆ‬ ‫هه‌ڵواسینی تابلۆكانتان‬

‫تابلۆكان‬ ‫ده‌ت��وان��ن ل�ه‌ رازان���دن���ه‌وه‌ی م��اڵ و‬ ‫ژووره‌كانی ناو ماڵ رۆڵی گرنگ بگێڕن‪،‬‬ ‫زۆرج���ار ئێمه‌ گرنگی ب �ه‌م چه‌شنه‌‬ ‫رازاندنه‌وه‌ ناده‌ین‪ ،‬به‌اڵم له‌ واڵتانی تر‬ ‫به‌ گرنگییه‌وه‌ ده‌ڕواننه‌ بابه‌تی له‌و‬

‫جۆر ‌ه‬ ‫و میدیاكان زۆر‬ ‫خۆیانی پێوه‌ سه‌رقاڵ ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫‪ -1‬بۆ هه‌ڵواسینی تابلۆ له‌ سه‌روو‬ ‫سیسه‌می خه‌وتن‪ ،‬یان قه‌نه‌فه‌وه‌‪ ،‬باشرت‬ ‫وایه‌ تابلۆكان به‌ شێوه‌ی دوو تابلۆ‪ ،‬یان‬ ‫چوار تابلۆ بن‪.‬‬

‫‪ -2‬بۆ‬ ‫هه‌ڵوا سینی‬ ‫تابلۆ له‌ ژووری‬ ‫دانیشتندا‪ ،‬باشرت‬ ‫وای���ه‌ تابلۆكه‌ له‌‬ ‫سه‌ر گه‌وره‌ترین دیوار‬ ‫هه‌ڵبواسن‪ ،‬ب�ه‌ جۆرێك‬ ‫دوو له‌سه‌ر سێی دیواره‌كه‌‬ ‫دابپۆشێ‪.‬‬ ‫‪ -3‬تابلۆكان به‌ جۆرێك هه‌ڵبواسن‬ ‫كه‌ له‌ هێڵی بینینتاندا بن‪ ،‬واتا زۆر به‌رز و‬ ‫زۆر نزمیش نه‌بن‪ ،‬كه‌ مرۆڤ ناچار بكات‬ ‫بۆ بینینی سه‌ری به‌رز‪ ،‬یان نه‌وی بكات‪.‬‬ ‫‪ -4‬ئه‌گه‌ر ده‌تانه‌وێ چه‌ند تابلۆیه‌ك‬ ‫هه‌ڵبواسن‪ ،‬باشرت وایه‌ ئه‌وانه‌ی ره‌نگیان‬ ‫رووناكرته‌ له‌ س�ه‌ره‌وه‌ بن و ئه‌وانه‌شی‬ ‫قاوه‌یی‪ ،‬یان ره‌نگیان تۆخرته‌‪ ،‬له‌ خوارتر‬ ‫بن‪.‬‬

‫‪ -5‬بابه‌تی ئه‌و تابلۆیانه‌ی له‌ یه‌ك‬ ‫نزیكن‪ ،‬با له‌ پاڵ یه‌كدا بن‪ ،‬بۆ منوونه‌‬ ‫ئه‌گه‌ر تابلۆیه‌كتان له‌ س�ه‌ر ده‌ری��ا و‬ ‫ئۆقیانووسه‌‪ ،‬ئه‌و تابلۆیانه‌ی دیمه‌نی‬ ‫قه‌راخ و به‌له‌م و ماسیگریان هه‌یه‌‪ ،‬باشرت‬ ‫وایه‌ بكه‌ونه‌ پاڵ یه‌كرت‪.‬‬ ‫‪ -6‬ئه‌گه‌ر ده‌ت��ان�ه‌وێ تابلۆكانتان‬ ‫سه‌رنجڕاكێش بن‪ ،‬باشرت وایه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ی‬ ‫تابلۆكه‌ گڵۆپێك هه‌ڵبكه‌ن‪ ،‬به‌ جۆرێك كه‌‬ ‫تابلۆكه‌ رووناك بكاته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ -7‬هه‌ندێك جار ده‌توانن تابلۆكان‬ ‫ب��ۆ ش��اردن��ه‌وه‌ و داپۆشینی شوێنه‌‬ ‫رووخاوه‌كانی ناو ماڵ به‌كار بهێنن‪.‬‬ ‫‪ -8‬ئه‌گه‌ر ده‌تانه‌وێ دیواره‌كه‌تان‬ ‫به‌رزتر بنوێنێ‪ ،‬ده‌بێ تابلۆكان به‌ شێوه‌ی‬ ‫ستوونی هه‌ڵبواسن‪ ،‬ئه‌گه‌ریش ده‌تانه‌وێ‬ ‫دی��واره‌ك �ه‌ت��ان درێ��ژت��ر بنوێنێ‪ ،‬ده‌بێ‬ ‫تابلۆكان به‌ شێوه‌ی ئاسۆیی هه‌ڵبواسن‪.‬‬

‫ده‌ستدرێژیی سێكسی‬ ‫بۆ سه‌ر ژنانی ئه‌مه‌ریكا بێوێنه‌یه‌‬

‫ه ساڵی ‪2050‬دا جیهان خواردنی لێده‌بڕێت‬ ‫ل‌‬ ‫ئا‪ :‬بەیان‬

‫له‌ هۆڵه‌ندییه‌وه‌‪ :‬محه‌مه‌د ئه‌حمه‌د‬ ‫‪%78‬ی ژنانی ئه‌مه‌ریكا‪ ،‬ئه‌وانه‌ی‬ ‫له‌ نێو وه‌زاره‌تی به‌رگریی ئه‌مه‌ریكادا‬ ‫كار ده‌كه‌ن‪ ،‬دووچاری ده‌ستدرێژی و‬ ‫په‌الماریی سێكسی ده‌بنه‌وه‌ له‌ الیه‌ن‬ ‫كارمه‌ندانی پیاوی ئه‌و وه‌زاره‌ت�ه‌وه‌‪،‬‬ ‫واته‌ به‌ ڕێژەی له‌ ده‌دا هه‌شت ژن‪،‬‬ ‫ته‌نیا دوو ژن ده‌ستدرێژییان ناكرێته‌‬ ‫سه‌ر‪ ،‬ئه‌وانیش یان نارشینن‪ ،‬یان پیر و‬ ‫كه‌مئه‌ندامی ناشیرینن‪.‬‬

‫له‌ ب��واری پ �ه‌روه‌رده‌ش��دا‪ ،‬نوێرتین‬ ‫راپ��رس��ی و دات��ا ئ��ه‌وه‌ی نیشان دا كه‌‬ ‫سااڵنه‌ نزیكه‌ی ‪ 4.5‬ملیۆن له‌ مامۆستا‬ ‫و خوێندكاری قوتابخانه‌ و ئامۆژگا و‬ ‫زانكۆكان و ته‌نانه‌ت داده‌ و كارمه‌ندانی‬ ‫باخچه‌ی س��اوای��ان و دایه‌نگه‌كانیش‬ ‫ل�ه‌ ئه‌مه‌ریكا‪ ،‬دووچ����اری پ �ه‌الم��ار و‬ ‫ده‌ستدرێژیی سێكسی ده‌ب��ن �ه‌وه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫زۆرینه‌ی ئه‌و تاوانانه‌ش ناچنه‌ دادگا‪،‬‬

‫چۆن سفرەی میواندارییت‬ ‫دەڕازێنیتەوە؟‬ ‫ئا‪ :‬ئیامن ناصح‬ ‫* سەرەتا لە کاتی ئامادەکردنی‬ ‫لیستی خواردەمەنییەکاندا‪ ،‬سەرنج‬ ‫بدە لە تەمەنی میوانەکەت‪ ،‬شوێنی‬ ‫نیشەتەجێبوونی‪ ،‬ب��اری تەندروستی‪،‬‬ ‫تەنانەت لە ڕەگەزیش‪.‬‬ ‫* لە لیستی خواردەمەنییەکاندا‬ ‫تا ئەو ڕاددەی��ەی دەتوانی‪ ،‬خواردنی‬ ‫هەرسبەخش بەکارمەهێنە‪.‬‬ ‫* دوو زەاڵتە لە یەک‪ ،‬یاخود دوو‬ ‫خواردن لە هەمان جۆر‪ ،‬یان بە هەمان‬ ‫ناو‪ ،‬با لە ناو لیستی خواردەمەنییەکەتدا‬ ‫نەبێت‪.‬‬ ‫* ج��ی��اوازی��ی ن��ێ��وان خوانێکی‬ ‫شاهانەیی و خێزانەکەی تۆ‪ ،‬تەنها مێز و‬ ‫سێتی نان خواردنەکەتە‪ ،‬بەاڵم یاساکانی‬ ‫خواردن هەموویان یەک شنت‪.‬‬ ‫* لەسەر سفرەی خوانتان با زیاد لە‬

‫سێ سێت چەقۆ و چەتاڵ بەکارنەیەت‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم دەک���رێ چ���وار سێت پ���ەرداخ‬ ‫بەکاربهێنیت‪.‬‬ ‫* ئەو سفرەیەی کە بۆ میوانەکەتت‬ ‫ئ���ام���ادەت ک�����ردووە‪ ،‬دەب���ێ ل��ەگ��ەڵ‬ ‫هەرخواردنێکدا سێتی چەقۆ و چەتاڵی‬ ‫خۆی لەگەڵدا بێت‪ ،‬با بۆ خواردنی جیاواز‬ ‫دەوری جیاواز بەکاربێت‪.‬‬ ‫* لە کاتی بەکار‌هێنانی چەتاڵدا‪،‬‬ ‫ئ��اگ��ادارب��ە چەتاڵی خ���واردن ل��ە الی‬ ‫چەپی دەوریی نان خواردنەکە‪ ،‬چەتاڵی‬ ‫شیرینییش لە سەرەوەی دەورییەکە بێت‪.‬‬ ‫* دەبێت چەقۆ لە الی ڕاستی‬ ‫دەورییەکەوە و نزیک سینیی نانەکە‬ ‫بێت‪ ،‬بیریشت نەچێت چەقۆی شیرینی‬ ‫بڕینیش بە هەمان شێوەی چەتاڵ لە‬ ‫سەرەوەی دەورییەکەوە دەبێت‪.‬‬

‫ئه‌گه‌ر سكااڵكانیش بگه‌ن ‌ه دادگ��ا‪،‬‬ ‫ئ �ه‌وا رێژەیه‌كی زۆری��ان هیچ ئاكام‬ ‫و ده‌ره‌نجامێكی ئه‌وتۆیان نابێت و‬ ‫تاوانباران سزای توند نادرێن‪ ،‬مه‌گه‌ر‬ ‫پله‌ و پایه‌كانیان له‌ پله‌ی س�ه‌رۆك‬ ‫و ئ�ه‌م��ی��ن��داری گشتی و وه‌زی���ر و‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتییه‌كاندا بن‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌‪:‬‬ ‫‪.Veterans Affairs‬‬

‫ژماره‌یه‌ك لێكۆڵه‌ر ئاشكرایان‬ ‫كرد كه‌ جیهان بۆ دابینكردنی به‌شه‌‬ ‫خۆراكی خۆی‪ ،‬له‌ ساڵی ‪2050‬دا‬ ‫پێویستی ب �ه‌ س��ێ گ��ۆی زه‌وی‬ ‫ده‌بێت‪.‬‬ ‫ئ��اژان��س��ی ه �ه‌واڵ��ی ئیتاڵیا‬ ‫ب�ڵاوی ك��ردۆت �ه‌وه‌ كه‌ ژم��اره‌ی�ه‌ك‬ ‫لێكۆڵه‌ر له‌ مونته‌دای چواره‌می‬ ‫نێوده‌وڵه‌تیی سه‌نته‌ری باریالی‬ ‫ئیتاڵی بۆ خوارده‌مه‌نی‪ ،‬ئاشكرایان‬

‫كردووه‌ نه‌ریته‌كانی خواردن كه‌ ئێستا‬ ‫هه‌ن‪ ،‬ئه‌گه‌ر به‌رده‌وام بن‪ ،‬ئه‌وا جیهان‬ ‫له‌ ساڵی ‪2050‬دا بۆ دابینكردنی به‌شه‌‬ ‫خۆراكی خۆی‪ ،‬پێویستی به‌ سێ گۆی‬ ‫زه‌وی ده‌بێت‪ .‬ئه‌و لێكۆڵه‌رانه‌ پێیانوایه‌‬ ‫نه‌ریته‌كانی خواردنی ئێستا له‌ جیهاندا‪،‬‬ ‫سااڵنه‌ ده‌بێته‌ هۆی به‌فیڕۆدانی ملیارێك‬ ‫و سێسه‌د تۆن خواردن‪ ،‬به‌وهۆیه‌شه‌وه‌‬ ‫پێشبینی ده‌كرێت ئه‌م نه‌ریته‌ له‌ چه‌ند‬ ‫ده‌یه‌یه‌كی داهاتوودا‪ ،‬ببێته‌ هۆی نه‌مانی‬

‫خوارده‌مه‌نی له‌سه‌ر زه‌ویدا‪.‬‬ ‫ب �ه‌ش��دارب��ووان��ی مونته‌دای‬ ‫چواره‌می نێوده‌وڵه‌تی‪ ،‬پێشبینی‬ ‫ئه‌وه‌شیان كرد كه‌ له‌ ساڵی ‪2050‬دا‬ ‫ژماره‌ی دانیشتوانی سه‌ر گۆی زه‌وی‬ ‫بگاته‌ نۆ ملیار كه‌س‪ ،‬ئه‌مه‌ش واته‌‬ ‫به‌رزبوونه‌وه‌ی رێژەی به‌كارهێنانی‬ ‫خواردن له‌ جیهاندا به‌ رێژەی ‪،%70‬‬ ‫ك ‌ه هاوكات سامانه‌ رسوشتییه‌كانیش‬ ‫رووه‌و كه‌مبوونه‌وه‌ ده‌چن‪.‬‬

‫ئەو وێنانەى جیهانیان گۆڕى‬ ‫ئا‪ :‬الس هه‌ورامی‬

‫ئه‌وه‌ی له‌ وێنه‌كه‌دا ده‌رده‌كه‌وێت‪ ،‬سه‌ربازێكی‬ ‫ته‌مه‌ن ‪ 19‬ساڵی ئه‌ڵامنیای رۆژهه‌اڵته‌ به‌ ناوی‬ ‫هانس كۆنراد شومان‪ ،‬كه‌ له‌ پڕێكدا چه‌كه‌كه‌ی‬ ‫فڕێده‌دا و له‌ به‌شه‌ رۆژهه‌اڵتییه‌كه‌ی ئه‌ڵامنیاوه‌‬ ‫به‌ س �ه‌ر ته‌له‌ دڕكاوییه‌كاندا ب��ه‌ره‌و به‌شه‌‬ ‫رۆژئاواییه‌كه‌ی‪ ،‬هه‌ڵدێت‪.‬‬ ‫ئه‌م وێنه‌یه‌ گوزارشت بوو له‌ بێزاریی له‌‬ ‫جه‌نگی سارد و سیستمی كۆمۆنیزمی‪ ،‬كه‌‬ ‫ئه‌وكات به‌شه‌ رۆژهه‌اڵتییه‌كه‌ی ئه‌ڵامنیای‬ ‫به‌ڕێوه‌ ده‌برد‪ .‬وێنه‌كه‌ به‌ كامێرای پیته‌ر‬ ‫لیبینگ له‌ رۆژی ‪ 1961/9/15‬گیراوه‌‪.‬‬ ‫ت��ا ئ �ه‌وك��ات �ه‌ش ن��ێ��وان��ی ه���ه‌ردوو‬ ‫به‌شه‌كه‌ی ئه‌ڵامنیا به‌ ته‌لی دڕكاویی‬ ‫جیاكرابۆوه‌‪ ،‬به‌اڵم بۆ رۆژی دوای ئه‌و‬ ‫رووداوه‌‪ ،‬ده‌ستكرا به‌ دروستكردنی‬ ‫دیواری به‌رلین‪ ،‬كه‌ ئه‌ویش له‌ رۆژی ‪ 1989/11/9‬رووخێرنا و‬ ‫هه‌ردوو به‌شه‌كه‌ی ئه‌ڵامنیا یه‌كیان گرته‌وه‌‪.‬‬

‫هه‌اڵتن‬ ‫ب‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ر‬ ‫‌‬ ‫ه‬ ‫و‬ ‫ئ ‌هڵمانی‬ ‫ا‬ ‫ی‬ ‫ر‬ ‫ۆ‬ ‫ژ‬ ‫ئ‬ ‫ا‬ ‫وا – ئ‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ی‬ ‫ل‬ ‫و‬ ‫و‬ ‫ل‬ ‫ی‬ ‫‪1961‬‬


‫‪8‬‬ ‫‪www.bayanpress.‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)11‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/27‬ساڵی یەکەم‬

‫پاش مۆته‌كه‌ی‬ ‫مینیزێس‪ ،‬سكۆالری‬ ‫له‌به‌رده‌م‬ ‫قورسترین ئه‌ركدا‬

‫و‪ :‬دارا حسێن‬ ‫به‌ده‌ستهێنانی جامی ‪2014‬ی‬ ‫به‌رازیل‪ ،‬داواكاریی هه‌ر هاوواڵتییه‌كی‬ ‫به‌رازیلی و ه��ان��ده‌ری هه‌ڵبژارده‌ی‬ ‫سامبایه‌ له‌سه‌رجه‌م جیهاندا‪ ،‬له‌وانه‌یه‌‬ ‫قبوڵی لویس سكۆالری بۆ ئه‌نجامدانی‬ ‫ئه‌و گرێبه‌سته‌ نوێیه‌ و وه‌رگرتنی ئه‌و‬ ‫ئه‌ركه‌ به‌ قورسرتین دابرنێت له‌ جیهاندا‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌كی ئاشكرایه‌ بۆ‬ ‫ئه‌نجامدانی ئه‌و كاره‌ گرانه‌‪ ،‬ئایا پاڵه‌وانی‬ ‫‪2002‬ی جیهان سه‌ركه‌وتوو ده‌بێت له‌‬ ‫گێڕانه‌وه‌ی جامی ئاڵتونی بۆ كیسه‌كه‌ی‬ ‫به‌رازیل؟‬ ‫مۆته‌كه‌یه‌ك كه‌ ناوی مینیزێس بوو‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی ب���راوه‌ی جامی جیهانی‬ ‫نه‌بێت‪ ،‬خ��اوه‌ن��ی ده‌س��ت��ك�ه‌وت نییه‌‬ ‫له‌و واڵت �ه‌ی كه‌ هه‌رگیز تۆپه‌كه‌ی له‌‬ ‫جامی جیهانی ئاوا نه‌بووه‪ ‌،‬له‌ وه‌ته‌ی‬ ‫مۆندیال هه‌یه‌ له‌ ساڵی ‪1930‬وه‌‪ ،‬دانانی‬ ‫سكۆالریش ب��ۆ ئ �ه‌و ئ�ه‌رك�ه‌ ل�ه‌ دوای‬ ‫مینیزێسه‌وه‌ دێت‪ ،‬كه‌ سه‌رده‌مه‌كه‌ی‬ ‫به‌ مۆته‌كه‌ ناوده‌برێت ئه‌وه‌یش بۆته‌‬ ‫هۆی درووستبوونی فشاری زیاتر له‌سه‌ر‬ ‫راهێنه‌ری پێشووی پورتوگال‪.‬‬ ‫ناوهێنانی س�ه‌رده‌م��ی مینیزێس‬ ‫بەڕەش‪ ،‬به‌هۆی ئاست خراپی و بێ چێژی‬

‫نیامر و هاورێكانیه‌وه‌ نییه‌ به‌ ته‌نها‪،‬‬ ‫به‌ڵكو به‌هۆی ئه‌نجامه‌ خراپه‌كانه‌وه‌یه‌‬ ‫كه‌ ئه‌و راهێنه‌ره‌ی پێشووی ب ‌هرازیل‬ ‫تۆماری كرد و سومعه‌ی هه‌ڵبژارده‌كه‌ی‬ ‫دا له‌ زه‌وی‪ ،‬له‌ كاتێكدا پێگه‌ی تۆپی پێی‬ ‫ئه‌ورپی گه‌شه‌ ده‌ك��ات به‌ شێوه‌یه‌كی‬ ‫به‌رده‌وام‪.‬‬ ‫راهێنه‌ری پیشووی ب � ‌هرازی��ل له‌‬ ‫‪24‬ی ته‌مووزی ساڵی ‪ 2010‬به‌ راهێنه‌ر‬ ‫ده‌ستنیشانكرا‪ ،‬له‌ شوێنی كارلۆس دۆنگا‬ ‫كه‌ سه‌ركه‌وتوو نه‌بوو له‌ تێپه‌ڕاندی‬ ‫قۆناغی چ��اره‌ك��ی كۆتایی مۆندیالی‬ ‫‪2010‬ی ئه‌فریقیای باشوور‪ ،‬تا ب ‌هرازیل‬ ‫بگێڕێته‌وه‌ پێشه‌نگی هه‌ڵبژارده‌كان‪.‬‬ ‫س��ه‌ره‌ڕای ئ �ه‌وه‌ی مینیزێس هیچ‬ ‫ئه‌زموونێكی نێوده‌وڵه‌تیی نه‌بوو‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫هیچ ئه‌زموونێكی له‌ ده‌ره‌وه‌ی یانه‌كانی‬ ‫به‌رازیل‪ ،‬به‌اڵم ریكاردۆ تێكسێرا سه‌رۆكی‬ ‫پێشووی تۆپی پێی به‌رازیل‪ ،‬كه‌ نارساو‬ ‫بوو به‌ ئیمپراتۆر‪ ،‬هه‌موو متامنه‌یه‌كی‬ ‫پێبه‌خشی و به‌ راهێنه‌ر داینا‪ ،‬دواتریش‬ ‫به‌رده‌وام به‌رگری لێده‌كرد‪.‬‬ ‫مانۆ له‌ ‪10‬ی مانگی هه‌شتدا له‌‬ ‫یه‌كه‌م یاریی دۆستانه‌دا سه‌ركردایه‌تی‬ ‫به‌رازیلی كرد و (‪ )0-2‬له‌ ئه‌مریكای‬ ‫ب��رده‌وه‌‪ ،‬دوای بردنه‌وه‌ی له‌ ئه‌مریكا‬ ‫سه‌ركه‌وتن له‌سه‌ر سه‌ركه‌وتنی تۆماركرد‬ ‫له‌ مانگه‌كانی داهاتووی ‪2010‬دا‪ ،‬به‌اڵم‬

‫بالۆ ده‌گه‌ڕێته‌و ‌ه میالنۆ‬ ‫یانه‌ی ئه‌ی سی میالنی ئیتاڵیی له‌ هه‌وڵدایه‌ بۆبه‌ده‌ستهێنانی‬ ‫ماریۆ بالۆتێلی هێرشبه‌ری یانه‌ی مانچسته‌ر سیتی ئینگلیزی‪.‬‬ ‫تۆڕی میدیا سێتی ئیتاڵیی باڵویكرده‌وه‌ كه‌ یانه‌ی رۆسنێری‬ ‫هه‌وڵی ده‌ستبه‌ركردنی بالۆتێی ده‌دات‌و بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش‬ ‫په‌یوه‌ندی به‌ ستیزنه‌وه‌ كردووه‌‌و له‌ باره‌ی ئه‌و یاریزانه‌ ئیتاڵییه‌ قسه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ كارگێریی یانه‌ ئینگلزیه‌كه‌ كراوه‌‪.‬‬ ‫به‌ پێی ئه‌و سه‌رچاوه‌ میالن ئاماده‌ی ‌ه بۆ كڕینی بالۆتێی‪،‬‬ ‫هه‌ریه‌كه‌ له‌ پاتۆ و رۆبینۆ بفرۆشێت‪ ،‬كه‌ هه‌ردوو یاریزانه‌كه‌ له‌الیه‌ن‬ ‫چه‌ند یانه‌یه‌كه‌وه‌ گرنگییان پێده‌درێت‪.‬‬

‫شكستیهێنان به‌رامبه‌ر ئه‌رجه‌نتین ل ‌ه‬ ‫ده‌وحه‌ی پایته‌ختی قه‌ته‌ر له‌ ناو ‌هڕاستی‬ ‫مانگی یانزه‌دا به‌ گۆڵێكی بێبه‌رامبه‌ر‪،‬‬ ‫سه‌رجه‌م ئه‌نجام ‌ه باشه‌كانی سه‌ره‌تای‬ ‫له‌ بیره‌وه‌ریدا سڕییه‌و ‌ه و رۆژنامه‌كان‬ ‫ده‌ستیانكرد به‌ ره‌خنه‌ گرتن له‌ شێواز‬ ‫یاریی كردنی هه‌ڵبژارده‌ك ‌ه و ده‌نوكیان‬ ‫له‌سه‌ری بوو تا ماڵئاوایی له‌ پۆسته‌كه‌ی‬ ‫كرد‪.‬‬ ‫ساڵی ‪ 2011‬نیامر و هاوڕێكانی به‌‬ ‫شكستهێنان ده‌ستیان پێكرد به‌رامبه‌ر‬ ‫فه‌ره‌نسا‪ ،‬پاشان شكستی تاڵ ده‌ستی‬ ‫پێكرد و له‌ یارییە فه‌رمییه‌كاندا و له‌سه‌ر‬ ‫ده‌ستی پاراگوای له‌ كوپا ئه‌مریكا‪ ،‬كرانه‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌ و له‌ پاڵه‌وانێتییه‌كه‌یشدا ته‌نها‬ ‫یه‌ك سه‌ركه‌وتنیان تۆماركرد‪ ،‬به‌رامبه‌ر‬ ‫پاراگوایش هاند ‌هران تووشی شۆك بوون‬ ‫كاتێك بینیان هه‌ڵبژارده‌كه‌یان بێتوانایه‌‬ ‫ل�ه‌ ت��ۆم��ارك��ردن��ی ته‌نها ی �ه‌ك لێدانی‬ ‫یه‌كالكه‌ره‌وه‌یشدا‪.‬‬ ‫ساڵی ‪2012‬یش به‌رازیل نه‌یتوانی‬ ‫یه‌ك یاریی له‌ هه‌ڵبژارده‌ گه‌وره‌كان‬ ‫بباته‌وه‪ ‌،‬جگ ‌ه له‌ یارییه‌كی دۆستانه‌‬ ‫به‌رامبه‌ر ئه‌رجه‌نتین (‪ )1-2‬كه‌ به‌ بێ‬ ‫یاریزانه‌ پیشه‌گه‌ره‌كان ئه‌نجامدرا‪ ،‬ئه‌م‬ ‫راهێنه‌ر ‌ه رۆژنامه‌كانی به‌و بردنه‌وانه‌وه‌‬ ‫سه‌قاڵ كردبوو كه‌ هه‌رگیز هاوشانی‬ ‫هه‌ڵبژارده‌یه‌كی خ��اوه‌ن پێنج نازناوی‬

‫جامی جیهانیی نه‌بوون‪.‬‬ ‫یاخیبوونی به‌رده‌وامی ئاڵتونیی ئۆڵۆمپی‬ ‫م��ی��ن��زێ��س ل��ه‌گ��ه‌ڵ وه‌رگ��رت��ن��ی‬ ‫راه��ێ��ن� ‌هرای�ه‌ت��ی ه��ه‌ڵ��ب��ژارده‌ی خ��وار‬ ‫ته‌مه‌ن ‪ 23‬ساڵ ل ‌ه ئۆڵۆمپیادی له‌نده‌ن‬ ‫به‌رازیلیه‌كان سه‌رسام بوون كاتێك یاریی‬ ‫كۆتاییان به‌رامبه‌ر مه‌سیك (‪ )2-1‬دۆڕاند‪،‬‬ ‫بێگومان دوای ئ�ه‌وه‌ی��ش هیچ كه‌س‬ ‫پیرۆزبایی ل ‌ه راهێنه‌ر نه‌كرد به‌ بۆنه‌ی‬ ‫به‌ده‌ستهێنانی مه‌دالیای زیویه‌وه‌‪ ،‬به‌‬ ‫پێچه‌وانه‌وه‌ی رووبه‌ڕووی ره‌خنه‌ی زیاتر‬ ‫بویه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌ مانگی حه‌وتی ‪2012‬دا چاودێران‬ ‫بڕوایان به‌و راستییه‌ نه‌كرد كه‌ ب ‌هرازیل‬ ‫چ��ووه‌ ده‌ره‌وه‌ی ل �ه‌ ری��زب �ه‌ن��دی ده‌‬ ‫هه‌ڵبژارده‌كه‌ی یه‌كه‌می جیهان‪ ،‬كه‌‬ ‫هه‌رگیز ئه‌و پله‌ی به‌جێ نه‌هێشتبوو‬ ‫ل���ه‌وه‌ت���ه‌ی ری��زب��ه‌ن��دی م��ان��گ��ان�ه‌ی‬ ‫هه‌ڵبژارده‌كان دانراوه‌ له‌ مانگی هه‌شتی‬ ‫ساڵی ‪1993‬وه‌‪.‬‬ ‫ئ��ه‌م��ه‌ ب���وو ه���ۆك���اری ب��ڕی��اری‬ ‫ده‌ستله‌پێكێشانه‌وه‌ی مینیزێس له‌‬ ‫ئه‌ركه‌كه‌ی له‌الیه‌ن جۆزێ ماریان مارین‬ ‫سه‌رۆكی یه‌یكێتی تۆپی پێی ئێستای‬ ‫به‌رازیله‌وه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا ئه‌میش‬ ‫رووب���ه‌ڕووی ره‌خنه‌ بوویه‌وه‌ به‌هۆی‬ ‫كاتی ده‌ركردنی مینیزێس كه‌ ته‌نها وه‌رز‬ ‫و نیوێكی ماوه‌ بۆ مۆندیالی ‪2014‬ی‬

‫ئه‌دیبایۆر واز ل ‌ه واڵته‌كه‌ی ده‌هێنێت‬ ‫پێش ده‌ستپێكردنی یارییه‌كانی جامی نه‌ته‌وه‌كانی ئه‌فریقیا‪،‬‬ ‫ئیامنیۆل ئه‌دیبایۆرى یاریزانی یانه‌ی تۆتنهام و هه‌ڵبژارده‌ی تۆگۆلیا‪،‬‬ ‫وازی ل ‌ه یاریی نێوده‌وڵه‌تی هێنا و له‌گه‌ڵ واڵته‌كه‌یدا به‌شداریی جامی‬ ‫ئه‌فریقیا ناكات‪.‬‬ ‫پێشرت ئه‌دیبایۆر هەڕەشه‌ی وازهێنانی كردبوو ل ‌ه یه‌كێتیی تۆپی‬ ‫پێی تۆگۆلی‪ ،‬به‌هۆی پێنه‌دانی مووچه‌ی خۆی و یاریزانه‌كانی تری‬ ‫هه‌ڵبژارده‌كه‌‪ ،‬دوای ئه‌وه‌ی یه‌كێتییه‌ك ‌ه داواكه‌ی جێبه‌جێ نه‌كرد‪ ،‬له‌‬ ‫ب ‌هرامبه‌ردا ئه‌دیبایۆر بڕیاریدا واز ل ‌ه یاریی نێوده‌وڵه‌تیی بهێنێت و ته‌نها‬ ‫له‌گه‌ڵ تۆتنهام یاریی بكات‪.‬‬

‫واڵته‌كه‌یان‪.‬‬ ‫سكۆالری و ملوانكه‌ی بردنه‌و ‌ه‬ ‫هه‌ڵبژاردنی سكۆالری ب ‌ه راهێنه‌ری‬ ‫ژماره‌ ‪ 34‬له‌ مێژووی به‌رازیلدا‪ ،‬ته‌نها‬ ‫بیركردنه‌وه‌یه‌كی سه‌رپێی نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫داواكاریی گه‌ل و وه‌رزش و دۆزێكی‬ ‫گشتییه‌‪ ،‬ل �ه‌ب �ه‌ر ئ���ه‌وه‌ی س��ك��ۆالری‬ ‫بااڵنسێكی زۆری له‌ خۆشه‌ویستی هه‌یه‌‬ ‫له‌ دڵی هانده‌رانی به‌رازیلدا‪.‬‬ ‫ته‌نها كه‌سێكیش له‌ یه‌كێتی تۆپی پێی‬ ‫به‌رازیلی‪ ،‬نایه‌وێت جارێكی تر مه‌ترسی‬ ‫درووست بكات به‌ دانانی راهێنه‌رێكی‬ ‫ناوخۆیی كه‌ هیچ ئه‌زموونێكی نه‌بێت‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌ورپییه‌كاندا‪ ،‬یاخود به‌ هێنانی‬ ‫راهێنه‌رێكی بیانی هه‌تا ئه‌گه‌ر ئه‌و‬ ‫راهێنه‌ره‌ كه‌سێكی له‌ قه‌باره‌ی پیب‬ ‫گواردیۆالی راهێنه‌ری پێشووی یانه‌ی‬ ‫به‌رشه‌لۆنه‌ بێت‪ ،‬تا ببێته‌ راهێنه‌ری‬ ‫نیشتیامنیی به‌رازیل‪.‬‬ ‫هاوكات دانانی كارلۆس ئه‌لبێرتۆ‬ ‫پ��ێ��رێ�را ب��ه‌ ب��ه‌ڕێ��وه‌ب��ه‌ری وه‌رزش���ی‬ ‫هه‌نگاوێكی تره‌ بۆ قایلكردنی هاند ‌هران‬ ‫كه‌ ب �ه‌رده‌وام هاوڕێی ده‌ستكه‌وته‌كان‬ ‫بووه‌‪ ،‬كه‌ ئه‌م سه‌ركردایه‌تی ب ‌هرازیلی كرد‬ ‫بۆ بردنه‌وه‌ی مۆندیالی ‪.1994‬‬ ‫كه‌سایه‌تی سكۆالری و شار ‌هزایی له‌‬ ‫راهێن ‌هرایه‌نی نێوده‌وڵه‌تی‪ ،‬له‌ یاریگاكانی‬ ‫ئه‌ورپادا ب��ه‌رده‌وام وه‌ك راهێنه‌رێكی‬

‫یه‌ده‌ك سه‌یر كراوه‌ له‌ ساڵی ‪2002‬ە‌وه‌‪،‬‬ ‫چونكه‌ ئ �ه‌و ده‌زان��ێ��ت چ��ۆن مامه‌ڵه‌‬ ‫بكات له‌گه‌ڵ هه‌ڵبژارده‌ ئه‌ورپییه‌كان له‌‬ ‫پاڵه‌وانێتییه‌ گه‌وره‌كاندا‪ ،‬به‌سه‌ ئه‌وه‌نده‌ی‬ ‫كه‌ ساڵی ‪ 2004‬نزیك بوو له‌گه‌ڵ پورتوگال‬ ‫ببێته‌ پاڵه‌وانی جامی ئه‌ورپا كاتێك‬ ‫یاریی كۆتایی به‌رامبه‌ر یۆنان دۆڕاند و‬ ‫له‌ مۆندیالی ‪2006‬ی ئه‌ڵامنیاشدا پله‌ی‬ ‫چواره‌می له‌گه‌ڵ به‌ده‌ستهێنا‪ ،‬كاتێك له‌‬ ‫نیوه‌ی كۆتاییدا به‌ گۆڵێكی بێبه‌رامبه‌ر له‌‬ ‫به‌رده‌م فه‌ره‌نسادا شكستی هێنا‪.‬‬ ‫كاتێك له‌ به‌رازیلیش ناوی سكۆالری‬ ‫ده‌هێرنێت‪ ،‬له‌گه‌ڵیدا باسی به‌ده‌ستهێنانی‬ ‫مۆندیالی ‪ 2002‬ده‌كریت‪ ،‬ئه‌وه‌ی جێی‬ ‫سه‌رنجه‌ ئه‌و كاته‌ی سكۆالری ئه‌ركی‬ ‫راهێن ‌هرایه‌تی به‌رازیىل گرته‌ ئه‌ستۆ‪،‬‬ ‫زۆر له‌م كاته‌ی ئێستا ده‌چ��وو‪ ،‬كاتێك‬ ‫هه‌ڵبژارده‌ی به‌رگ زه‌رزد زۆری چێشت‬ ‫تا گه‌یشته‌ مۆندیالی ئاسیا‪ ،‬له‌ ب ‌هرامبه‌ردا‬ ‫سكۆالری ئااڵكه‌ی له‌ ئیمرسۆن لیاو سه‌ند‬ ‫كه‌ ته‌نها ساڵێك له‌ كاره‌كه‌ی به‌رده‌وام‬ ‫ب��وو و پاشان سه‌ركردایه‌تی ك��رد بۆ‬ ‫مۆندیالی ‪2002‬ی كۆریای و یابان‪ ،‬ئایا‬ ‫ئه‌مجاره‌یش دووب��ار ‌ه ئه‌و راهێنه‌ره‌یە‬ ‫له‌ به‌رازیل وه‌س��ف ده‌كرێت به‌وه‌ی‬ ‫به‌رده‌وام ملوانكه‌ی بردنه‌وه‌ی له‌ ملدایه‌؟‬ ‫سه‌رچاوه‌‪( :‬الجزيرة الرياضية)‬

‫حه‌كیم شاكر شوێنی زیكۆ ده‌گرێته‌وه‌‬ ‫یه‌كێتیی تۆپی پێی عێراقی رایگه‌یاند ك ‌ه حه‌كیم شاكر ب ‌ه شێوه‌یه‌كی‬ ‫كاتی ئه‌ركی راهێن ‌هرایه‌تی هه‌ڵبژارده‌ی یه‌كه‌م ل ‌ه ئه‌ستۆ ده‌گرێت و‬ ‫ئه‌گه‌ر زیكۆ نه‌گه‌ڕێته‌و ‌ه بۆ وه‌رگرتنه‌وه‌ی‪ ،‬حه‌كیم شاكیر ب ‌ه شێوەیه‌كی‬ ‫یه‌كجاریی ده‌بێت ‌ه راهێنه‌ر‪.‬‬ ‫شاكر ك ‌ه سه‌ركردایه‌تی الوانی عێراقی كرد بۆ یاریی كۆتایی جامی‬ ‫الوانی یه‌كێتی ئاسیا ب ‌ه كاتی راهێن ‌هرایه‌تی هه‌ڵبژارده‌ی عێراق ده‌كات‬ ‫ل ‌ه یارییه‌كانی جامی رۆژئاوای ئاسیا ك ‌ه بڕیار‌ه واڵتی كوه‌یت میوانداریی‬ ‫بكات‪ ،‬تا گرفتی یه‌كێتیی عێراق له‌گه‌ڵ زیكۆ یه‌كال ده‌بێته‌وه‌‪ ،‬ك ‌ه به‌هۆی‬ ‫كێشه‌ی ماددییه‌و ‌ه ده‌ستی ل ‌ه كاره‌كه‌ی هه‌ڵگرتووه‌‪.‬‬


‫‪11‬‬ ‫‪komalayati.bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫خه‌مۆكی ل ‌ه كوردستان‪ ..‬هۆكاره‌كانی زیادبوونى‬ ‫په‌یجور‪ :‬ئاكۆ عه‌لی ‪ -‬هه‌ولێر‬

‫خه‌مۆكی حاڵه‌تێكی هه‌ستكردن ‌ه ب ‌ه‬ ‫بێزاری و دڵته‌نگی و ف ‌هرامۆشكراوی و‬ ‫به‌دبه‌ختی و بێچاره‌یی و بێ هیوایی‪.‬‬ ‫ئ �ه‌م حاڵه‌ت ‌ه ل� ‌ه زۆرب �ه‌م��ان��دا‪ ،‬بۆ‬ ‫ماوه‌یه‌كی كاتی به‌دی ده‌كرێت و شتێكی‬ ‫ئاساییه‌‪ ،‬به‌اڵم ئ�ه‌وه‌ی ئه‌م حاڵه‌ته‌ی له‌‬ ‫ئاسایی بردووه‌ت ‌ه ده‌ره‌وه‌‪ ،‬به‌رزبوونه‌وه‌ی‬ ‫ژم��اره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی ‌ه ل ‌ه كوردستان كه‌‬ ‫هه‌ست ب ‌ه خه‌مۆكی ده‌كه‌ن بۆ ماوه‌یه‌كی‬ ‫درێژخایه‌ن‪.‬‬ ‫د‪ .‬یوسف عوسامن‪ ،‬شار ‌هزا ل ‌ه بواری‬ ‫ده‌رو��نی پێی وای ‌ه خه‌مۆكی نه‌خۆشيیه‌كی‬ ‫ده‌روونیی ‌ه و ل ‌ه ئه‌نجامی كۆبوونه‌وه‌ی‬ ‫كۆمه‌ڵێك كێش ‌ه و گرفت دروست ده‌بێت و‬ ‫كه‌سه‌ك ‌ه ناتوانێت خۆی بگونجێنێت له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌و بارودۆخه‌دا‪ ،‬یاخود خه‌مۆكی زۆر جار‬ ‫ل ‌ه ئه‌نجامی كێشه‌یه‌كی كۆمه‌اڵیه‌تییه‌وه‌‬ ‫دروست ده‌بێت‪ ،‬ك ‌ه كێشه‌ی كۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫ل ‌ه كوردستاندا ڕێژەكه‌ی زۆره‌‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫ناوبراو وتی «ئێستا ل ‌ه نزیكه‌ی ‪ 850‬ملیۆن‬ ‫كه‌س ل ‌ه جیهاندا تووشی خه‌مۆكی بوون‪،‬‬ ‫له‌م ژماره‌ی ‌ه نزیكه‌ی ‪ ٥٠٠‬ه� ‌هزار كه‌س‬ ‫به‌هۆی خه‌مۆكییه‌و ‌ه خۆیان ده‌كوژن»‪.‬‬ ‫دكتۆر یوسف ئاماژەی به‌وه‌ش كرد‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه كوردستاندا هه‌ندێك هۆكار وایان‬ ‫كردوو ‌ه ك ‌ه خه‌ڵكی زیاتر تووشی خه‌مۆكی‬ ‫بن‪ ،‬وه‌ك به‌كارهێنانی ته‌كنه‌لۆژیای نوێ‬ ‫و بیركردنه‌و ‌ه ل ‌ه سه‌رده‌می پێش هاتنی‬ ‫ته‌كنه‌لۆژیا‪ ،‬ك ‌ه پێی ده‌وترێت خه‌مۆكی‬ ‫ته‌كنه‌لۆژی‪ ،‬هه‌روه‌ها گۆڕانی بژێوی ژیان‬ ‫ل ‌ه ئاستێكی نزمه‌و ‌ه بۆ ئاستێكی به‌رز‪،‬‬ ‫به‌اڵم سیستمی كۆمه‌اڵیه‌تی هه‌ر سیستمه‌‬ ‫كۆنه‌كه‌یه‌‪ ،‬یاخود توندوتیژيی ناو خێزان و‬ ‫توندوتیژيی كۆمه‌ڵگا و ئه‌و شوێنه‌ی كاری‬ ‫تێدا ده‌كات‪ ،‬ك ‌ه ده‌بێت ‌ه هۆی نامۆبوون و‬ ‫په‌یدابوونی دڵ ‌هڕاوكێیه‌كی زۆر و دواجار‬ ‫تووشی خه‌مۆكی ده‌كات‪.‬‬ ‫خه‌مۆكی چه‌ند جۆرێكی هه‌یه‪‌،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌وه‌ی باو ‌ه دوو جۆره‌‪ ،‬یه‌كه‌میان‬ ‫به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌سه‌ك ‌ه تووشی ڕوداوو‬ ‫و كاره‌ساتێكی گه‌ور ‌ه ده‌بێت و ناتوانێت‬

‫«ل ‌ه سه‌رەتادا ل ‌ه ئه‌نجامی دڵ ‌هڕاوكێو ‌ه دروست ده‌بێت»‬

‫قبوڵی بكات تووشی خه‌مۆكی ده‌بێت‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش ل ‌ه هه‌موو توێژ و ته‌مه‌نه‌كاندا هه‌یه‌‬ ‫وه‌ك‪ :‬ژن‪ ،‬پیاو‪ ،‬منداڵ‪ ،‬گه‌نج‪ ،‬هه‌رزه‌كار‬ ‫هه‌روه‌ها ل ‌ه هه‌موو ئاستێكی ئابوورییدا‬ ‫ئه‌م حاڵه‌ت ‌ه ده‌بیرنێت‪ .‬جۆری دووه‌میان‬ ‫خه‌مۆكی بۆماوه‌یی ‌ه و ل ‌ه خێزانه‌و ‌ه بۆی‬ ‫ده‌گوازرێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م حاڵه‌ته‌یان كه‌مرت‬ ‫به‌دی ده‌كرێت‪ ،‬چونك ‌ه زۆر جار كه‌سێك‬ ‫خه‌مۆك ‌ه به‌اڵم هیچ حاڵه‌تێكی له‌و شێوه‌یه‌‬ ‫ل ‌ه خێزانه‌كه‌یاندا به‌دی ناكرێت‪.‬‬ ‫ه�ه‌روه‌ه��ا محه‌مه‌د ته‌ها حسێن‪،‬‬ ‫م��ام��ۆس��ت��ای ده‌روون���اس���ی ل � ‌ه كۆلێژی‬ ‫ئه‌ده‌بیاتی زانكۆی سه‌اڵحه‌دین‪ ،‬وتی‬ ‫«خه‌مۆكی ل ‌ه س �ه‌رەت��ادا ل ‌ه ئه‌نجامی‬ ‫دڵ ‌هڕاوكێو ‌ه دروست ده‌بێت‪ ،‬دڵ ‌هڕاوكێ به‌‬ ‫كلیلی خه‌مۆكی نارساو ‌ه و به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫رسوشتی ل ‌ه هه‌موو مرۆڤێكدا بوونی‬ ‫هه‌یه»‪ .‬ناوبراو ئه‌م دڵ ‌هڕاوكێیه‌شی به‌‬ ‫شتێكی رسوشتی زانی بۆ ئه‌وه‌ی مرۆڤ‬ ‫به‌رهه‌می ژیانی خۆی پێ زیاد بكات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌گه‌ر ئه‌م دڵ ‌ه ڕاوكێی ‌ه له‌و ئاست ‌ه ئاساییه‌ی‬ ‫خۆی زیاتربوو ئ�ه‌وا ده‌بێت ‌ه جۆرێك له‌‬

‫نه‌خۆشی ده‌روونی و ئه‌مه‌ش ل ‌ه ئه‌نجامی‬ ‫داخستنی ده‌روازه‌ك����ان ب ‌ه ڕووی ئه‌و‬ ‫كه‌سه‌دا‪ ،‬یاخود به‌دی نه‌هاتنی ئامانجه‌كان‬ ‫و ئ �ه‌و ڕووداوان����ه‌ی ب ‌ه س�ه‌ری��دا دێت‪،‬‬ ‫ناتوانێت قبوڵیان بكات و شییان بكاته‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌روا محه‌مه‌د ته‌ها وتی «زۆرج��ار ئه‌م‬ ‫هۆكاران ‌ه به‌شێوه‌ی كه‌سه‌كه‌و ‌ه دیار ده‌بێت‬ ‫و تووشی خه‌مۆكيی ده‌كات»‪.‬‬ ‫دیاری عه‌بدوڵاڵ‪ ،‬توێژەری كۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫بۆ ڕۆژنامه‌ی به‌یان له‌وباره‌یه‌و ‌ه ده‌ڵێت‬ ‫«خه‌مۆكی ل ‌ه كوردستاندا له‌ناو توێژی‬ ‫گه‌نجاندا زۆر به‌دی ده‌كرێت و كۆمه‌ڵێك‬ ‫هۆكار وای لێ ده‌كات ك ‌ه ئه‌و كه‌س ‌ه ببێت‬ ‫ب ‌ه كه‌سێكی خه‌مۆك‪ ،‬وه‌ك‪ :‬داب��ڕان له‌‬ ‫خۆشه‌ویست‪ ،‬یان كه‌سێكی خۆشده‌وێت‬ ‫و ئه‌و كه‌سه‌ى بۆ نابێت‪ ،‬هه‌روه‌ها الیه‌نی‬ ‫ئابووريی كه‌سه‌ك ‌ه زۆر باش نیی ‌ه و ناتوانێت‬ ‫وه‌ك ئه‌و كه‌سان ‌ه بژی ك ‌ه ل ‌ه چوارده‌وری‬ ‫ده‌ژین‪ ،‬یاخود ئه‌و كه‌سانه‌ی ب ‌ه به‌رده‌وامی‬ ‫مه‌ی ده‌خۆنه‌وه‌‪ ،‬یاخود ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌‬ ‫خوێندن ده‌رناچن و وا هه‌ست ده‌كه‌ن‬ ‫ئه‌و ‌ه كۆتایی هه‌موو شتێكه»‪.‬‬

‫وه‌ك پۆلێنكردنێك ب��ۆ حاڵه‌تی‬ ‫خه‌مۆكی‪ ،‬دكتۆر یوسف عوسامن ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫نیشانه‌كانی ئه‌و كه‌سانه‌ی تووشی خه‌مۆكی‬ ‫ده‌بن‪ ،‬به‌م شێوه‌یه‌یه‪‌:‬‬ ‫‪١‬ـ هه‌ست ب ‌ه بێزاری و ماندوو بوون‬ ‫ده‌كات‪ ،‬خۆی ب ‌ه كه‌م دێته‌به‌رچاو‪ ،‬هه‌ست‬ ‫ده‌كات هه‌موو خه‌ڵكی پشتی تێ كردووه‌‪،‬‬ ‫ڕقی ل ‌ه خۆی ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪٢‬ـ سیستمی ژیانی تێك ده‌چێت وه‌ك‬ ‫كه‌م نووسنت‪ ،‬یاخود زۆر نوسنت و گۆڕانی‬ ‫ئیشتیها بۆ زۆر خواردن‪ ،‬یاخود كه‌مخواردن‪.‬‬ ‫‪٣‬ـ تێكچوونی زاكیره‌ی كه ‌ هه‌ست‬ ‫ده‌كات شته‌كان ب ‌ه ئاسانی وه‌رناگرێت‪.‬‬ ‫‪٤‬ـ دڵ ‌هراوكێ و ڕارایی ل ‌ه بڕیاردان و‬ ‫ئاڵۆزی و بیركردنه‌و ‌ه ل ‌ه خۆكوشنت‪.‬‬ ‫‪٥‬ـ هه‌ندێكجار تووشی ئازاری گه‌ده‌‬ ‫ده‌بێت و سه‌رئێشه‌ی له‌گه‌ڵدا ده‌بێت‪.‬‬ ‫هۆكاره‌كانی خه‌مۆكی ب ‌ه بۆچوونی‬ ‫مامۆستا محه‌مه‌د ته‌ها ئ �ه‌وه‌ی � ‌ه كه‌‬ ‫م��رۆڤ ناتوانێت له‌گه‌ڵ خ��ودی خۆی‬ ‫بگونجێت و گفتوگۆ له‌گه‌ڵ خۆی بكات‬ ‫و خۆی بناسێنێت‪ ،‬هه‌روه‌ها ناتوانێت‬

‫له‌گه‌ڵ بارودۆخه‌كانی ده‌وروب�ه‌رى خۆی‬ ‫بگونجێت‪ ،‬هه‌ست ده‌ك��ات شته‌كان له‌‬ ‫به‌رژەوه‌ندی ئه‌و نییه‌‪ .‬ناوبراو وتی «له‌م‬ ‫كاتانه‌دا ڕووبه‌ڕووبوونه‌و ‌ه ل ‌ه ده‌روونیدا‬ ‫دروس��ت ده‌بێت و دوورده‌كه‌وێته‌و ‌ه و‬ ‫گۆشه‌گیر ده‌بێت و دواجار به‌ره‌و خه‌مۆكی‬ ‫ده‌بات‪ .‬هه‌روه‌ها جیاوازيی كۆمه‌اڵیه‌تی له‌‬ ‫كوردستان تا ڕاده‌یه‌ك بوونی هه‌ی ‌ه و زیاتر‬ ‫گه‌نج به‌هۆی ئه‌و جیاوازییه‌و ‌ه تووشی‬ ‫خه‌مۆكی ده‌بێت‪ ،‬بۆ منوون ‌ه ده‌یه‌وێت‬ ‫خێزان پێك بێنێت ژیانێكی باش بژی‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫كۆمه‌ڵێك هێز و توانای تر هه‌ن ك ‌ه ل ‌ه ئه‌و‬ ‫به‌هێزترن و ڕێگر ده‌بن ل ‌ه گه‌یشنت به‌‬ ‫حه‌زه‌كانی‪ ،‬ك ‌ه ئه‌مه‌ش هۆكارێكی تر‌ه بۆ‬ ‫خه‌مۆكی»‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها دیاری عه‌بدوڵاڵ‪ ،‬توێژەری‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬وتی «ل ‌ه ئه‌گه‌ری به‌رده‌وام‬ ‫بوونی ئه‌و كه‌سانه‌ی ك ‌ه تووشی خه‌مۆكی‬ ‫بوون‪ ،‬زۆر جار كاره‌ساتی زۆر گه‌وره‌ی لێ‬ ‫ده‌كه‌وێته‌و ‌ه و په‌نا ده‌به‌ن ‌ه به‌ر خۆكوشنت»‪.‬‬ ‫س���ه‌ب���اره‌ت ب�� ‌ه چ��اره‌س �ه‌رك��ردن��ی‬ ‫نه‌خۆشی خه‌مۆكی‪ ،‬دكتۆر یوسف عوسامن‬

‫وتی‪ :‬ب ‌ه دوو شێواز ده‌كرێت چاره‌سه‌ر‬ ‫بكرێن‪ ،‬یه‌كه‌میان بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌‬ ‫تووشی خه‌مۆكی توند ده‌بن‪ ،‬ده‌بێت له‌‬ ‫نه‌خۆشخان ‌ه بن و له‌ژێر چاودێرییدا بن‬ ‫و ده‌رمان وه‌ربگرن‪ ،‬ده‌بێت ب ‌ه وریاییه‌وه‌‬ ‫ئ �ه‌و ده‌رم��ان��ان�ه‌ی پێ ب��درێ��ت‪ ،‬چونكه‌‬ ‫خودی ده‌رمانه‌كانیش زۆرجار كاریگه‌ری‬ ‫و شوێنه‌واری خ �راپ به‌جێ ده‌هێڵن‪،‬‬ ‫شێوازی دووه‌م‪ :‬ده‌بێت له‌ناو خێزاندا‬ ‫جه‌وێكی ئارامیان بۆ دروست بكرێت و‬ ‫به ‌ئاگاداریيه‌و ‌ه مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ بكرێت‬ ‫و شار ‌هزایه‌كی ده‌روونییان له‌گه‌ڵدابێت‪،‬‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ی بارودۆخه‌كانیان بۆ شیبكاته‌وه‌‪،‬‬ ‫ن��اوب �راو وتیشی زۆرج���ار ئ �ه‌و كه‌سانه‌‬ ‫ده‌بێت ژینگه‌كه‌یان بۆ بگۆڕدرێت وه‌ك‬ ‫سه‌فه‌ركردن‪ ،‬یان چ��وون�ه‌ده‌ره‌وه‌‪ ،‬یاخود‬ ‫ئه‌گه‌ر ب ‌ه گۆڕینی ئه‌و شوێنه‌ش بێت كه‌‬ ‫تیایدا بژین‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها مامۆستا محه‌مه‌د ته‌ها وتی‬ ‫«ده‌بێت ئه‌و كه‌سانه‌ی تووشی خه‌مۆكی‬ ‫بوون‪ ،‬چاره‌سه‌ری ده‌روون��ی وه‌ربگرن و‬ ‫بارودۆخێكی باشیان بۆ ف ‌هراهه‌م بكرێت و‬ ‫پیشانی پسپۆڕی ده‌روونی بدرێت‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ئه‌گه‌ر وانه‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌وا ژیانیان به‌ره‌و خراپرت‬ ‫ده‌چێت و كار ل ‌ه عه‌قڵیان ده‌كات و دواجار‬ ‫گ ‌هڕانه‌وه‌ی بۆ ئاساییبوون زۆر زه‌حمه‌ت‬ ‫ده‌بێت»‪.‬‬ ‫توێژەری كۆمه‌اڵیه‌تی دیاری عه‌بدوڵاڵ‬ ‫پێی وای ‌ه ئه‌و كه‌سانه‌ی تووشی خه‌مۆكی‬ ‫بوون‪ ،‬ده‌بێت له‌ژێر چاودێريی ورددا بن‬ ‫و ژینگه‌یه‌كی وایان بۆ دروست بكرێت‬ ‫دووریان بخاته‌و ‌ه ل ‌ه دڵ ‌هڕاوكێ‪ ،‬پاشان ئه‌و‬ ‫كه‌سانه‌ی ل ‌ه چوارده‌وریان ده‌ژین نابێت‬ ‫كارێك بكه‌ن ئه‌وان به‌ره‌و خه‌مۆكيی زیاتر‬ ‫به‌رن‪ ،‬ئه‌م ‌ه جگ ‌ه له‌وه‌ی به‌رده‌وام پێویسته‌‬ ‫نیشانی پزیشكی ده‌روون���ی بدرێن و‬ ‫چاره‌سه‌ر وه‌ربگرن‪.‬‬ ‫بۆ وه‌رگرتنی ژم��ار ‌ه و ڕێ��ژەی ئه‌و‬ ‫كه‌سانه‌ی ك ‌ه ل ‌ه كوردستان تووشی خه‌مۆكی‬ ‫ب��وون‪ ،‬دكتۆر خالیس ق��ادر به‌رپرسی‬ ‫ڕاگه‌یاندنی و ‌هزاره‌ت��ی ته‌ندروستی‪ ،‬وتی‬ ‫«ئێم ‌ه كێشه‌مان له‌گه‌ڵ ڕێژەی نه‌خۆشییه‌‬ ‫ده‌روونییه‌كان هه‌ی ‌ه ل ‌ه كوردستان و تائێستا‬ ‫نازانین ئه‌و ڕێژەی ‌ه ل ‌ه كوردستاندا ل ‌ه چ‬ ‫ئاستێكدایه‌»‪.‬‬

‫مێرده‌كه‌ی له‌شفرۆشیی پێده‌كات‪ ،‬ئه‌ویش تۆڵه‌ی خۆی ده‌كاته‌وه‌‬ ‫مه‌ریه‌م به‌ سه‌رهاتی تراژیدیای خۆی بۆ (به‌یان) ده‌گێڕێته‌وه‌‬ ‫داڕشتنه‌وه‌ی‪ :‬عومه‌ر ئاواره‌‬ ‫ل �ه‌ دوای ئ���ه‌وه‌ی دایكی‬ ‫لێیان داده‌بڕێ‌ و له‌گه‌ڵ پیاوێكی‬ ‫ت��ردا هاوسه‌رگیری ده‌ك��ات‪ ،‬ئیرت‬ ‫مه‌ریه‌می ته‌مه‌ن بیست ساڵ‬ ‫ڕۆژ له‌ دوای ڕۆژ ژیانی قورسرت‬ ‫و ناخۆشرت ده‌بێت‪ ،‬ئه‌و ده‌بوایه‌‬ ‫دوو ڕۆژ له‌ الی دایكی و مێرده‌‬ ‫تازه‌كه‌ی بوایه‌ و دوو ڕۆژی تریش‬ ‫له‌ الی باوكی‪ ،‬هه‌رگیز به‌ بیریشیدا‬ ‫نه‌هاتووه‌ كه‌ ڕۆژێك هاوسه‌رگیری‬ ‫له‌ گه‌ڵ كه‌سێكدا بكات دواتر ببێته‌‬ ‫بكوژی و دواساته‌كانی ژیانی له‌‬ ‫به‌ندیخانه‌دا ته‌واو بكات‪.‬‬ ‫ل��ه‌و گ��ه‌ڕەك��ه‌ی ك �ه‌ ماڵی‬ ‫دایكی مه‌ریه‌می لێبوو‪ ،‬كه‌سێك‬ ‫به‌ ناوی نووری‪ ،‬دوكانی فرۆشتنی‬ ‫ك�ه‌ره‌س��ت�ه‌ی ك��اره‌ب��ای��ی هه‌بوو‪،‬‬ ‫(‪ )15‬ساڵ له‌و گه‌وره‌تریش بوو‪.‬‬ ‫مه‌ریه‌م باسی له‌وه‌ كرد سه‌ره‌تای‬

‫ناسینی ئه‌و له‌گه‌ڵ نووری له‌و ساته‌و ‌ه‬ ‫ده‌ستپێده‌كات كه‌ جارجار به‌ پێش‬ ‫دوكانه‌كه‌یدا تێپه‌ڕیووه‌ و بینیویه‌تی‬ ‫و ب��ووه‌ت �ه‌ جێگای س�ه‌رن��ج��ی‪ ،‬هه‌ر‬ ‫بۆیه‌ش ده‌چێته‌ خوازبێنی‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی نووری ده‌وڵه‌مه‌ند بوو‪ ،‬باوكی‬ ‫مه‌ریه���م ڕازیی ده‌بێت به‌و خوازبێنییه‌‪،‬‬ ‫دوای دوو ڕۆژ له‌ خوازبێنی‪ ،‬ئاهه‌نگی‬ ‫شه‌كراوخواردنه‌وه‌ ده‌گێڕن و دوای سێ‌‬ ‫مانگیش هه‌ردووكیان ده‌چنه‌ مانگی‬ ‫هه‌نگوینییه‌وه‌‪.‬‬ ‫هێشتا سێ‌ مانگ به‌ سه‌ر ئاهه‌نگی‬ ‫هاوسه‌رگیرییاندا تێپه‌ڕنه‌بووه‪ ‌،‬مه‌ریه‌م‬ ‫ب��ۆی ده‌رده‌ك��ه‌وێ��ت هاوسه‌ره‌كه‌ی‬ ‫پیاوێكی ڕەوشت نزمه‌‪ ،‬كاتێك پێكه‌وه‌‬ ‫ده‌خ�ه‌ون مێرده‌كه‌ی داوای هه‌ندێك‬ ‫شتی ناڕەوای لێده‌كات و پێی ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر داواك��اری��ی �ه‌ك��ان��م جێبه‌جێ‌‬ ‫نه‌كه‌یت ئه‌وا ده‌تكوژم‪ ،‬ئه‌ویش ناچار‬ ‫ده‌بێت له‌ به‌رانبه‌ر داواكارییه‌كانیدا‬ ‫بێده‌نگ بێت‪ ،‬ت��ا ده‌گ��ات �ه‌ ئ��ه‌وه‌ی‬ ‫هاوسه‌ره‌كه‌ی به‌ مه‌به‌ستی ڕابواردن‬

‫چه‌ند هاوڕێیه‌كی خۆی ده‌هێنێت بۆ‬ ‫الی مه‌ریه‌م‪ ،‬كاتێك كه‌سه‌كان ده‌بینێت‬ ‫به‌ ده‌نگێكی به‌رز ده‌ڵێت نا‪..‬نا‪ ،‬نووری‬ ‫زۆر عه‌یبه‌ ده‌ته‌وێت كاری له‌شفرۆشیم‬ ‫پێوه‌ بكه‌یت!؟ به‌اڵم مێرده‌كه‌ی گوێی‬ ‫پێنادات‪ ،‬به‌ شه‌رمه‌وه‌ مه‌ریه‌م سه‌ری‬ ‫نایه‌ نێو هه‌ردوو له‌پی‪ ،‬وتی‪ :‬به‌ زۆر‬ ‫بۆ هاوڕێكانی ڕووتیكردمه‌وه‌‪ ..‬تۆزێك‬ ‫وه‌ستا و دووباره‌ وتی‪ :‬به‌م ڕەفتاره‌ی‬ ‫بێزار و دڵته‌نگ بووم‪ ،‬بۆیه‌ بڕیارمدا‬ ‫ه��ه‌ر چۆنێك بێت ت��ۆڵ �ه‌ی خۆمی‬ ‫لێبكه‌مه‌وه‌‪..‬‬ ‫له‌ دوای تێپه‌ڕبوونی چه‌ند ڕۆژێك‬ ‫به‌ سه‌ر ئه‌وه‌ تاوانه‌دا و وه‌ك هه‌نگاوێك‬ ‫ب��ۆ تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ ل�ه‌ مێرده‌كه‌ی‪،‬‬ ‫م�ه‌ری�ه‌م په‌یوه‌ندیی خۆشه‌ویستی‬ ‫له‌گه‌ڵ كه‌سێك به‌ ناوی سامان‪ ،‬دروست‬ ‫ده‌كات و له‌ یه‌كرت نزیكده‌بنه‌وه‌ به‌ بێ‌‬ ‫ئه‌وه‌ی یه‌كێك هه‌ست به‌و په‌یوه‌ندییه‌‬ ‫بكات كه‌ له‌ نێوانیاندا دروستبووه‌‪،‬‬ ‫مه‌ریه‌م لێره‌دا مه‌به‌ستی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌‬ ‫ڕێگه‌ی ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌وە سامان فریوو‬

‫بدات و هاوكاریی بكات له‌ كوشتنی‬ ‫مێرده‌كه‌یدا‪ ،‬چونكه‌ مێرده‌كه‌ی هه‌ر‬ ‫به‌رده‌وامبووه‌ له‌و كاره‌ی‪.‬‬ ‫م���ه‌ری���ه‌م ل��ه‌ ب��ه‌ران��ب��ه‌ر ئ �ه‌و‬ ‫ڕەفتارانه‌ی كه‌ مێرده‌كه‌ی له‌گه‌ڵیدا‬ ‫كردبووی‪ ،‬ئۆقره‌ی نه‌مابوو‪ ،‬سامان‬ ‫داواكارییه‌كه‌ی مه‌ریه‌می ره‌تكرده‌وه‌‬ ‫و نه‌یویست له‌ كوشتنی مێرده‌كه‌یدا‬ ‫به‌شدار بێت‪ ،‬هه‌ر بۆیه‌ بڕیاریداوه‌‬ ‫واز له‌ سامانیش بهێنێت و به‌ ته‌نها‬ ‫تاوانه‌كه‌ ئه‌نجام بدات‪.‬‬ ‫ڕۆژێ��ك ن��ووری به‌ سه‌رخۆشی و‬ ‫بێهۆشی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌‪ ،‬ته‌ماشا‬ ‫ده‌كات مه‌ریه‌م له‌ قوواڵیی خه‌ودایه‌‪،‬‬ ‫یه‌كسه‌ر ب �ه‌ ب �ێ‌ ئ���ه‌وه‌ی ب �ه‌ ئاگای‬ ‫بهێنێته‌وه‌‪ ،‬ده‌كه‌وێته‌ لێدانی و هه‌موو‬ ‫سه‌روچاوی ده‌شكینێت و برینداری‬ ‫ده‌كات‪ ،‬هه‌ر چه‌نده‌ زۆر به‌رگری له‌‬ ‫خوێ‌ ده‌كات‪ ،‬به‌اڵم سوودی نابێت ‪.‬‬ ‫مێرده‌كه‌ی هه‌موو به‌یانییه‌ك ‬ ‫پێش ئه‌وه‌ی له‌ ماڵ ده‌رچێت‪ ،‬دوو پێك‬ ‫عه‌ره‌قی ده‌خوارده‌وه‌‪ ،‬ئه‌وجا ده‌چووه‌‬

‫سه‌ر كاره‌كه‌ی‪ .‬مه‌ریه‌م ئه‌م هه‌له‌ی‬ ‫قۆسته‌وه‌ و پێش ئه‌وه‌ی ده‌ست بكات‬ ‫به‌ عه‌ره‌قخواردنه‌وه‌‪ ،‬دوو دانه‌ حه‌پی‬ ‫بێهۆشیی خسته‌ نێو گ�ڵاس�ه‌ك�ه‌وه‌‪،‬‬ ‫بۆ ئ �ه‌وه‌ی زیاتر بێهۆش ببێت و به‌‬ ‫ئیرساحه‌ت بیكوژێت‪.‬‬ ‫دوای ئه‌وه‌‪ ،‬مه‌ریه‌م به‌ چه‌قۆیه‌ك‬ ‫ده‌كه‌وێته‌ گیانی و له‌توپه‌تی ده‌كات و‬ ‫ده‌یكوژێت‪ ،‬دوای ئه‌نجامدانی تاوانی‬ ‫كوشتنی مێرده‌كه‌ی‪ ،‬ده‌چێته‌ ماڵی‬ ‫باوكی بێ‌ ئه‌وه‌ی باسی ئه‌نجامدانی‬ ‫تاوانه‌كه‌ی بكات‪ ،‬پاش چه‌ند ڕۆژێك‬ ‫به‌ تومه‌تی كوشتنی مێرده‌كه‌ی له‌‬ ‫الیه‌ن پۆلیسه‌وه‌ ده‌ستگیر ده‌كرێت و‬ ‫به‌ بێ‌ سێ‌ و دوو له‌ به‌رده‌م دادوه‌ری‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌دا باسی هه‌موو ئه‌و به‌‬ ‫سه‌ر هاتانه‌ ده‌كات و دادگاش وته‌كانی‬ ‫په‌سه‌ند ده‌كات و ئێستا له‌ به‌ندیخانه‌‬ ‫چ��اوه‌ڕوان��ی بڕیاری یه‌كالكه‌ره‌وه‌ی‬ ‫دادوه‌ر ده‌كات‪.‬‬ ‫* تێبینی‪ :‬ناوه‌كان خوازراون‪.‬‬


‫‪10‬‬ ‫‪komalayati.bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫ كۆمه‌ڵناسیی‬ ‫ خۆمانە‬ ‫ڕایان عوسامن دەینووسێت‬

‫متامنه‌ و‬ ‫خۆشباوه‌ڕیی ئێمه‌‬ ‫ده‌ڵێن كورد به‌رده‌وام دۆست‬ ‫بوو ‌ه ل ‌ه بری دوژمن‪ .‬ئه‌م ‌ه بۆ‬ ‫دوژمنه‌كانی هه‌میش ‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‬ ‫ك ‌ه مایه‌ی سه‌رسامی بووه‌‪ ،‬شوێنی‬ ‫پیاده‌كردنی سیاسه‌ت و خواست و‬ ‫به‌رژوه‌ندییه‌كانیان بووه‌‪ ،‬خۆشباوه‌ڕیی‬ ‫ئێم ‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه ك ‌ه به‌رده‌وام ناتوانین‬ ‫ب ‌هرانبه‌ر ب ‌ه خۆمان و ده‌ره‌وه‌شدا‬ ‫گومانساز بین‪ ،‬كورد هیچكاتێك گومانی‬ ‫له‌كه‌س نه‌بووه‌‪ .‬به‌مه‌ش هه‌رچی‬ ‫كردوو ‌ه بۆ ڕازیكردن و گ ‌هڕان بووه‌‬ ‫به‌شوێن دۆست په‌یداكردندا‪ ،‬نه‌ك‬ ‫مایه‌ی سه‌رسامی ئه‌وانی تر و بوونه‌‬ ‫دوژمنی هه‌ندێك‪.‬‬ ‫ل ‌ه راستیدا هیچ نه‌ته‌و ‌ه و‬ ‫گه‌لێك نیی ‌ه دوژمنی نه‌بێت‪ ،‬وه‌ك‬ ‫دۆست ته‌ماشاكردنی دوژمن شتێكه‌‬ ‫ك ‌ه ته‌نیا الی كورد بوونی هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌خشینی متامن ‌ه وه‌ك به‌ڵگه‌نه‌ویستی‬ ‫دۆستایه‌تی‪ ،‬وایكردوو ‌ه كورد به‌رده‌وام‬ ‫ل ‌ه تێڕوانین بۆ دونیا و درواسێ و‬ ‫دوژمن ‌ه ڕاسته‌قینه‌كانیشی تووشی‬ ‫زیانێكی گه‌ور ‌ه و نه‌گبه‌تییه‌كی‬ ‫زۆر ببێته‌وه‌‪ ،‬ئێم ‌ه ل ‌ه ژیانی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیشامندا زۆرجار له‌جیاتی‬ ‫ئه‌وه‌ی دوای ئه‌زموونكردنی‬ ‫ده‌وروبه‌رمان بكه‌وین ‌ه به‌خشینی‬ ‫متامنه‌‪ ،‬سه‌رپێیی ده‌كه‌وین ‌ه سه‌ر ئه‌و‬ ‫بڕیاره‌ی ك ‌ه متامن ‌ه ببه‌خشینه‌وه‌‪.‬‬ ‫خۆشباوه‌ڕی وات ‌ه بڕیاردان پێش‬ ‫ئه‌زموون و دڵنیایی پێش تاقیكردنه‌وه‌‬ ‫و هه‌ڵسه‌نگاندن‪ .‬ئه‌گه‌ر ته‌ماشای‬ ‫سیاسه‌تی جیهانی بكه‌یت‪ ،‬ئاڕاسته‌یه‌ك‬ ‫نابینیت پێچه‌وان ‌ه و دژی نه‌بێت‪،‬‬ ‫ڕێبازێكی فیكری نابینیت ناكۆك به‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی خۆی نه‌بێت‪ ،‬ڕاست ‌ه كار‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و ‌ه كراو ‌ه ك ‌ه تۆلێرانس‬ ‫و زه‌مینه‌سازی بكرێت بۆ پێكه‌وه‌‬ ‫ژیانی دژەكان‪ ،‬به‌اڵم نه‌وتراو ‌ه كه‌س‬ ‫دژی نیی ‌ه و هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌كیش بێ‌‬ ‫دژ و ب ‌ێ دوژمن نيیه‌‪ ،‬ئێم ‌ه ك ‌ه تاكه‌‬ ‫نه‌ته‌وه‌ی دونیاین ل ‌ه گه‌مه‌پێكردنی‬ ‫واڵت ‌ه زلهێزه‌كاندا‪ ،‬ئه‌وه‌ی ‌ه ك ‌ه له‌‬ ‫ڕاستییدا هه‌میش ‌ه پێش ئه‌زموون و‬ ‫بۆ ده‌ركه‌وتن‪ ،‬خه‌ریكین متامن ‌ه به‌‬ ‫ده‌وروبه‌ر ده‌ده‌ین ‪.‬‬ ‫هه‌میش ‌ه تا ئێستاشی له‌گه‌ڵ بێت‪،‬‬ ‫نه‌مانتوانیو ‌ه له‌م خۆشباوه‌ڕیی ‌ه بێینه‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌! عه‌ره‌ب و تورك و فارسه‌كان و‬ ‫ئه‌وانه‌شی ك ‌ه كوردیان ل ‌ه جه‌سته‌یه‌كی‬ ‫پته‌وه‌و ‌ه كرد ‌ه نه‌خۆش و پارچه‌كراو‪،‬‬ ‫وه‌ك متامن ‌ه بۆ ئاینده‌ی خۆمان و وه‌ك‬ ‫دۆستی بێوێنه‌‪ ،‬چاویان لێده‌كرێت‪.‬‬ ‫كه‌وات ‌ه ده‌ردی كوشنده‌ی ئێمه‌‬ ‫خۆشباوه‌ڕییه‌‪ ،‬ژیان ‌ه ل ‌ه ناو متامنه‌یه‌كی‬ ‫سه‌یردا‪ .‬خۆشباوه‌ڕی ئێم ‌ه هیچكات‬ ‫ڕێگای ئه‌وی نه‌داو ‌ه ب ‌ه چاوێكی‬ ‫دیكه‌و ‌ه بۆ دنیا بڕوانین‪ .‬خۆشباوه‌ری ‬ ‫و متامن ‌ه به‌خشینه‌وه‌ دۆستی زۆری‬ ‫بۆ په‌یدا كردووین‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م چه‌شنه‌‬ ‫دۆستان ‌ه ڕەنگ ‌ه دوژمنێكی هه‌میشه‌یی‬ ‫و نهێنی و له‌سه‌ره‌خۆبن بۆ كوشتنی‬ ‫هه‌میشه‌ییامن‪ ،‬ئیرت ئێمه‌ین ك ‌ه هه‌رگیز‬ ‫له‌م ڕەنگكوێرییه‌ی ناسینی دۆست و‬ ‫دوژمن ‌ه ده‌رناچین!‬

‫زۆر له‌باره‌ی توندوتیژییه‌و ‌ه‬ ‫وتراوه‌‪ ،‬ئێمه‌ پێمان باش بوو‬ ‫به‌دواداچوونی تیۆری له‌سه‌ر‬ ‫كێشه‌كه‌ بكه‌ین و واز له‌‬ ‫ئامار و ده‌ركه‌وته‌ی واڵتان‬ ‫بهێنین‪ ،‬خۆشمان ئاماره‌كانمان‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ دروست نین‪،‬‬ ‫زۆریش گه‌ڕاین ته‌نیا‬ ‫چه‌ند ئامارێكی البه‌الییمان‬ ‫بینییه‌وه‌ كه‌ بۆ شیكردنه‌وه‌ی‬ ‫دروست ده‌ستی نه‌دا‪ ،‬ئه‌م‬ ‫چه‌ند زانیارییانه‌ی خواره‌وه‌‬ ‫ئیستێكی سه‌رەتایین‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌م دیارده‌یه‪‌،‬‬ ‫به‌له‌به‌رچاوگرتنی بارودۆخی‬ ‫كوردستان‪.‬‬

‫په‌رله‌مانتارێك‪ :‬لیژنه‌ی ژنان ته‌نیا كات به‌سه‌رده‌بات‬

‫توندوتیژیی دژی ژنان له‌ڕاپۆرتێكی شیكاریی (به‌یان)دا‬ ‫ڕاپۆرت‪ :‬سەالر هەورامى‬ ‫توندوتیژی و ه ‌هزاره‌ی سێیه‌م‬ ‫نازخه‌ند سوبحی نووسه‌ر و چاالكوانی‬ ‫ئێرانی و پسپۆڕ ل �ه‌ب��اره‌ی گه‌شه‌كردنی‬ ‫توندوتیژی ژنانی ڕۆژهه‌اڵته‌وه‌‪ ،‬پێی وایه‌‬ ‫ك ‌ه له‌م سه‌رده‌مه‌دا ئیرت پێویست ‌ه جیهان‬ ‫گه‌یشتبێت ‌ه ئه‌وه‌ی ك ‌ه هیچ ڕ ‌هوایه‌تییه‌ك‬ ‫بۆ توندوتیژی نه‌ماو ‌ه و ده‌وڵه‌ته‌كان ئیرت‬ ‫ده‌وڵه‌تی شه‌ڕەنگێزی نین و خه‌مخۆر و‬ ‫خزمه‌تكاری خه‌ڵكن‪ .‬بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌م دیارده‌یه‌ش پێویست ‌ه یاسایه‌كی به‌هێز‬ ‫هه‌بێت لێپرسینه‌و ‌ه ب��ك��ات‪ ،‬ه�ه‌ژاری��ی‬ ‫كه‌لتوورییش یه‌كێك ‌ه له‌و فاكت ‌هرانه‌ی په‌ره‌‬ ‫به‌م كرده‌ی ‌ه ده‌دات‪ ،‬ل ‌ه ڕۆژهه‌اڵتیش تا دێت‬ ‫توندوتیژی دژی ژنان په‌ره‌ده‌ستێنێ‌‪.‬‬ ‫ل ‌ه ڕاپ��ۆرت��ی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌كان‬ ‫له‌باره‌ی توندوتیژی دژی ژنانه‌و ‌ه ل ‌ه واڵته‌‬ ‫دواكه‌وتووه‌كاندا‪ ،‬هاتوو ‌ه ك ‌ه نه‌بوونی ئازادیی‬ ‫و كاڵبوونه‌وه‌ی به‌شداریی ژنان ل ‌ه كاروباره‌‬

‫كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كان و نه‌بوونی یه‌كسانیی نێوان‬ ‫ژن و پیاو و نه‌خوێند ‌هواریی ژنان‪ ،‬فاكته‌ری‬ ‫به‌هێزی په‌ره‌سه‌ندن و ڕ ‌هوایه‌تی به‌خشین‬ ‫ب ‌ه توندوتیژین‪ .‬له‌م ڕاپۆرته‌دا باس ل ‌ه خراپیی‬ ‫ڕه‌وشی ژنانی ئه‌فغانستان و ئه‌و واڵتانه‌ش‬ ‫ك �راو ‌ه ك ‌ه ش�ه‌ڕوش��ۆڕی زۆری��ان تێدای ‌ه و‬ ‫هۆكاری سه‌رهه‌ڵدانی توندوتیژی دژی ژنانن‪.‬‬ ‫هه‌ژاری ده‌زگا و ئاماره‌كانی توندوتیژی له‌‬ ‫كوردستان‬ ‫نه‌بوونی ده‌زگا و تۆكمه‌یی ئامار و ئه‌و‬ ‫به‌دواداچوونانه‌ی سه‌باره‌ت به‌م دیارده‌یه‌‬ ‫لێر‌ه هه‌ن‪ ،‬وایكردوو ‌ه نه‌توانین ب ‌ه وردی ڕێژە‬ ‫و ده‌ره‌نجامی ئه‌م ‌ه ل ‌ه كوردستان هه‌ست‬ ‫پێبكه‌ین‪ .‬هه‌روه‌ها ناساندنی توندوتیژی‬ ‫جه‌سته‌یی وه‌ك توندوتیژیی ب ‌ێ پێداگری‬ ‫له‌سه‌ر توندوتیژیی ده‌روون��ی‪ ،‬وایكردووه‌‬ ‫ته‌نیا توندوتیژیی بیرناو قسه‌ی له‌باره‌وه‌‬ ‫بكر ‌ێ و جێگه‌ی بایه‌خی ده‌زگاكان بێت‪،‬‬ ‫بۆ وێنه‌‪ ،‬ده‌توانین ل ‌ه كۆمه‌ڵگای ئێرانییدا‬ ‫ل ‌ه ناو ‪ 9‬جۆر توندوتیژیی خێزانییدا‪ ،‬زیاتر‬ ‫توندوتیژیی ده‌روونی هه‌ست پێبكه‌ین‪ ،‬كه‌‬

‫سااڵن ‌ه ده‌زگای به‌دواداچوونی توندوتیژی له‌و‬ ‫واڵت ‌ه پێی هه‌ڵده‌ستێ‌‪ ،‬یان ل ‌ه ئه‌فغانستان كه‌‬ ‫زیاتر توندوتیژی جه‌سته‌یی ڕووبه‌ڕووی ژنان‬ ‫ده‌بێته‌وه‌‪ .‬ل ‌ه واڵتانی ئه‌وروپا و ئه‌مریكا زیاتر‬ ‫توندوتیژیی سێكسی له‌سه‌ر ژنان ده‌كرێت‪،‬‬ ‫ك ‌ه ئه‌م ‌ه ده‌زگای چاودێریی كۆمه‌اڵیه‌تی و‬ ‫لێكۆڵینه‌و ‌ه پێی هه‌ستاوه‌‪.‬‬ ‫(به‌یان ) دوای په‌یوه‌ندی زۆری به‌‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری نه‌هێشتنی توندوتیژی دژی‬ ‫ژن��ان �ه‌وه‌‪ ،‬بۆ وه‌رگرتنی ئاماره‌كان‪ ،‬هیچ‬ ‫زانیارییه‌كی ده‌ستنه‌كه‌وت‪.‬‬ ‫هه‌فته‌ی به‌ره‌نگار بوونه‌و ‌ه و‬ ‫كاریگه‌رییه‌كانی‬ ‫ه �ه‌م��وو ساڵێك دوای ئ���ه‌وه‌ی كه‌‬ ‫ئاماره‌كان ترسناكرت و كاریگه‌رتر خۆیان نیشان‬ ‫ده‌ده‌ن‪ ،‬هه‌فته‌یه‌ك ب ‌ه ناوی بنبڕكردنی ئه‌م‬ ‫دیارده‌یه‌و ‌ه ل ‌ه كوردستان دانراوه‌‪ ،‬ك ‌ه هیچ‬ ‫كاریگه‌ری وای نییه‌‪ ،‬چونك ‌ه ڕاگه‌یاندنه‌كان‬ ‫ده‌ك��ه‌ون�� ‌ه ب�ڵاوك��ردن��ه‌وه‌ی هۆشیاریی‬ ‫نه‌هێشتنی توندوتیژی و دوای ئه‌وه‌ش باره‌كه‌‬ ‫ده‌گۆڕدرێته‌و ‌ه سه‌رخۆی‪.‬‬

‫گولیزار قادر پ ‌هرله‌مانتار و نوێنه‌ر ل ‌ه‬ ‫لیژنه‌ی ژنانی پێشوو ل ‌ه پ ‌هرله‌مان‪ ،‬پشتگیری‬ ‫ئه‌م بۆچوون ‌ه ده‌كات ك ‌ه ته‌نها یه‌ك هه‌فته‌‬ ‫ب �ه‌س نیی ‌ه بۆ كاریگه‌ریی دروستكردن‬ ‫و كه‌مكردنه‌وه‌ی ئه‌م دی��ارده‌ی��ە‪ ،‬چونكه‌‬ ‫توندوتیژی به‌رد ‌هوام ‌ه و ناكرێت ب ‌ه وشه‌ی‬ ‫بریقه‌دار ل ‌ه هه‌فته‌یه‌كدا ئێم ‌ه بڵێین‬ ‫كارمان بۆ نه‌هێشتنی ئه‌م دیارده‌ی ‌ه كردووه‌‪،‬‬ ‫توندوتیژی به‌رد ‌هوام په‌ره‌ده‌سێن ‌ێ و پێویسته‌‬ ‫باشرت بیر ل ‌ه چاره‌سه‌ركردنی بكرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫رێكخراوه‌كانی ژنان خه‌ریكی چین؟‬ ‫ژن��ان وه‌ك به‌شێك ل� ‌ه كێشه‌ك ‌ه و‬ ‫ڕێخۆشكه‌ریش هه‌ند ‌ێ جار له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا‪،‬‬ ‫ده‌بیرنێن‪ .‬ل ‌ه لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كدا هاتوو ‌ه ‪%70‬ى‬ ‫ئه‌و ژنانه‌ی ك ‌ه توندوتیژییان ب ‌هرانبه‌ر كراوه‌‪،‬‬ ‫خۆیان كاردانه‌وه‌یان نه‌بوو ‌ه و له‌سه‌ری‬ ‫نه‌ڕۆیشتوون‪ .‬له‌باره‌ی ڕێكخراوه‌كانی ژنان‬ ‫و داكۆكی له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا‪ ،‬له‌یال عه‌لی‬ ‫سكرتێره‌ی په‌یوه‌ندی خوشكانی ئیسالمی‬ ‫كوردستان‪ ،‬بۆ (به‌یان) ئه‌وه‌ی ئاشكرا كرد‬ ‫ك ‌ه ڕێكخراوه‌كان و ژنان خۆشیان كۆمه‌ڵێك‬

‫هه‌نگاو چوونه‌ت ‌ه پێشه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ب ‌ه ئه‌ندازه‌ی‬ ‫ك��اری��گ �ه‌ری و گ��ه‌وره‌ی��ی كێشه‌ی ژن��ان‬ ‫نه‌یانتوانیو ‌ه چاالك بن و زیاتر ئیشیان له‌سه‌ر‬ ‫ده‌ركه‌وت ‌ه و ده‌ره‌نجامی كێشه‌كان كردووه‌‪،‬‬ ‫نه‌ك ده‌ستنیشانكردنی ڕیشه‌ی ئه‌و گرفتانه‌‪،‬‬ ‫ه �ه‌روه‌ه��ا هه‌فته‌ی به‌ره‌نگاربوونه‌وش‬ ‫كۆمه‌ڵێك قسه‌ی ب���ه‌رده‌م میدیاكان ‌ه و‬ ‫كه‌لێنێكی زۆر هه‌ی ‌ه ل ‌ه نێوان ژن��ان و‬ ‫ڕێكخراوه‌كاندا‪ ،‬ك ‌ه ڕێكخراوه‌كان واقیعییانه‌‬ ‫مامه‌ڵ ‌ه له‌گه‌ڵ كێشه‌كانی ژناندا ناكه‌ن و‬ ‫تا ئێستاش نه‌توانراو ‌ه له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی‬ ‫هۆشیاری و زۆر شتی تر‪ ،‬ڕێكخراوه‌كان‬ ‫ده‌ستیان بگات ‌ه ژنان‪.‬‬ ‫ل ‌ه ڕاپرسییه‌كی سه‌نته‌ری (ژیوا)شدا كه‌‬ ‫سه‌نته‌رێكی كولتووری هه‌ورامییه‌‪ ،‬هاتووه‌‪:‬‬ ‫ناوچ ‌ه لۆكاڵه‌كان ب ‌ه پێی ئاو و ه � ‌هوا و‬ ‫رسوشتی كۆمه‌اڵیه‌تی خه‌ڵكه‌كه‌ی‪ ،‬ڕێژەی‬ ‫توندوتیژی تێدا ده‌گ��ۆڕدرێ��ت‪ .‬هه‌ر له‌و‬ ‫ڕاپرسییه‌دا هاتوو ‌ه ك ‌ه ئه‌و ڕێژەی ‌ه ل ‌ه ناوچه‌ی‬ ‫هه‌ورامان (‪‌ )1 %0‬ە و توندوتیژی شاراوه‌ش‬ ‫ڕێژەیه‌كی زیاتری هه‌یه‌‪.‬‬

‫هاوسه‌رگیريی ئه‌لیكترۆنی‪ ،‬تاڵ و شیرینه‌!‬ ‫خه‌ریكه‌ تۆڕی ئینته‌رنێت‪ ،‬ده‌بێته‌ مه‌كته‌بی كۆمه‌اڵیه‌تی‬

‫په‌یجور‪ :‬ڕێزان هه‌ڵه‌بجه‌یی‬ ‫هاوسه‌رگیريی ئه‌لكرتۆنی ك ‌ه ل ‌ه رێگه‌ی‬ ‫تۆڕەكانی په‌یوه‌ندیكردنه‌و ‌ه په‌یدابووه‌‪،‬‬ ‫زۆرج��ار وه‌ك هاوسه‌رگیريی ڕووب��ه‌ڕوو‬ ‫سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ست ده‌هێنێت‪ ،‬زۆرجاریش‬ ‫ل ‌ه ئاستی چاوه‌ڕوانی هه‌ردوو ڕەگه‌زه‌كه‌دا‬ ‫نیی ‌ه و دوای ئه‌زموونكردنی پڕۆسه‌كه‪‌،‬‬ ‫كێشه‌كان ده‌رده‌كه‌ون‪.‬‬ ‫فه‌یسبووكێكم دروست كرد ڕۆژانه‌‬ ‫له ‌كاتی بێئیشی و بۆ مه‌به‌ستی كات‬ ‫به‌سه‌ربردن‪ ،‬ده‌چوم ‌ه هێڵ و ل ‌ه ڕێی یه‌كێك‬ ‫ل ‌ه هاوڕێكانیشمه‌و ‌ه پێشنیازم بۆ كرابوو كه‌‬ ‫(ئارێز) ناوێك بكه‌م ‌ه هاوڕێی خۆم‪ ،‬منیش‬ ‫به‌خۆشحاڵیيه‌و ‌ه قه‌بوڵم كرد‪ .‬پاش چه‌ند‬ ‫ڕۆژێك ل ‌ه هاوڕێیه‌تیامن ڕۆژێك كه‌وتینه‌‬ ‫گفتوگۆ‪ ،‬دیار بوو كه‌سێكی ڕووخ��ۆش و‬ ‫كراوه‌یه‌‪ ،‬ب��ه‌رده‌وام بووین ل ‌ه گفتوگۆ و‬ ‫وتی‪ :‬ئه‌گه‌ر ب ‌هڕاستی كچیت با گفتوگۆی‬ ‫ڕاسته‌وخۆ بكه‌ین‪ ،‬ل ‌ه ڕێگه‌ی ڤیدیۆ چاته‌و ‌ه‪ ،‬‬ ‫منیش قه‌بوڵم كرد‪ ،‬كه‌وتین ‌ه قسه‌كردن و‬

‫باسی ژیانی تایبه‌تی خۆی بۆ كردم‪ ،‬ئه‌م ‌ه‬ ‫وته‌ی شاگوڵ بوو ك ‌ه هاوسه‌رگیريی كردووه‌‬ ‫و پێشی خۆشحاڵه‌‪.‬‬ ‫ئ��اون��گ ف����ه‌ره‌ج وت���ی‪« :‬ل �ه‌گ �ه‌ڵ‬ ‫كوڕێك كه‌وتین ‌ه گفتوگۆ و تا كار هاته‌‬ ‫سه‌ریه‌كرت بینین و دواتر هات ‌ه داخوازییم و‬ ‫هاوسه‌رگیرییامن كرد‪ ،‬به‌اڵم ب ‌هراستی ئه‌و‬ ‫كه‌س ‌ه نه‌بوو ك ‌ه من ل ‌ه فه‌یسبووك ناسیم‪،‬‬ ‫چونك ‌ه له‌وكاتانه‌دا زۆر میهره‌بان بوو‪،‬‬ ‫كۆمه‌ڵێك به‌ڵینی پێدام‪ ،‬كه‌چی ئێستا زۆر‬ ‫پێچه‌وانه‌ی به‌ڵێنه‌كانیه‌تی‪ ،‬ته‌نانه‌ت ئێستا‬ ‫چاودێريی ئه‌كاونته‌كه‌شم ده‌كات و به‌هیچ‬ ‫شێوه‌یه‌ك ڕازی نيی ‌ه من له‌گه‌ڵ كوڕدا قسه‌‬ ‫بكه‌م‪ ،‬به‌ینی خۆشامن بێت منیش بۆ ئه‌و‬ ‫هه‌ر به‌و جۆره‌م»‪.‬‬ ‫ه��ه‌ردی ئ�ه‌ده�ه‌م‪ ،‬ب ‌ه پێچه‌وانه‌ی‬ ‫ئاونگه‌و ‌ه ك ‌ه هه‌مان پڕۆسه‌ی ئه‌نجام داوه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌خته‌وه‌ر و بێ كێشه‌ن‪ ،‬ئه‌و بۆ به‌یان‬ ‫ده‌ڵێت «منیش وه‌ك هه‌ر گه‌نجێكی ئه‌م‬ ‫كوردستان ‌ه ل ‌ه به‌شی ناوخۆیی و قۆناغی‬ ‫چواره‌م‪ ،‬بۆ به‌سه‌ربردنی كاته‌كانم‪ ،‬هه‌ندێ‬

‫جار ده‌هامت ‌ه فه‌یسبووك‪ ،‬هه‌ر لێره‌شه‌و ‌ه‬ ‫كچێكم ناسی زۆر سه‌رسام بووم ب ‌ه شێوازی‬ ‫ده‌ربڕینه‌كانی‪ ،‬بۆی ‌ه داوام لێكرد بیبینم‪،‬‬ ‫دوای ئه‌وه‌ی بینیم و ل ‌ه ڕووخساریشدا له‌‬ ‫ئاستی خۆمدا بوو‪ ،‬ئیرت ب ‌ه ڕاشكاوان ‌ه داوام‬ ‫لێ كرد بۆ ئ�ه‌وه‌ی هه‌ندێ قس ‌ه بكه‌ین‬ ‫‪ ....‬ل ‌ه یه‌كه‌م ژوامنان بڕیاری زه‌واجامن دا‬ ‫و ئیستا هاوسه‌رم ‌ه و منداڵێكیشامن هه‌یه‌‬ ‫و زۆر به‌خته‌وه‌ریشین‪ ،‬هیچ كێشه‌یه‌كامن‬ ‫نیيه‌»‪.‬‬ ‫هه‌ناس ‌ه ئه‌سعه‌د‪ ،‬یه‌كێكی تر‌ه له‌وانه‌ی‬ ‫ل ‌ه ڕێگه‌ی تۆڕی كۆمه‌اڵیه‌تی فه‌یسبووكه‌وه‌‬ ‫یه‌كرتیان ناسیوه‌و پڕۆسه‌ی هاوسه‌رگیرییان‬ ‫ئه‌نجام داوه‌‪ ،‬ئه‌و وتی «من سه‌ره‌تا هامته‌‬ ‫فه‌یسبووك قسه‌م له‌گه‌ڵ كوڕێك كرد‬ ‫ب ‌ه نیه‌تی ئه‌وه‌ی تاقی بكه‌مه‌وه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫كه‌سێكی زۆر ل ‌ه خۆ ڕازی و ئه‌نانی بوو‪،‬‬ ‫به‌اڵم دوای ئه‌وه‌ی قسه‌م له‌گه‌ڵ كرد زۆر‬ ‫جار ئامۆژگاريی ده‌كردم له‌وه‌ی ك ‌ه ئاگام‬ ‫له‌خۆم بێت و تووشی هه‌ڵ ‌ه نه‌بم‪ ،‬ماوه‌یه‌ك‬ ‫به‌سه‌ر چوو‪ ،‬داوای كرد مببینێت‪ ،‬دواتر‬

‫نه‌مزانی چۆن عاشقی ئه‌و ك��وڕە بووم!‬ ‫بڕیارماندا زه‌واج بكه‌ین‪ ،‬ئێستا ئ�ه‌و ‌ه ‪8‬‬ ‫مانگ ‌ه پێكه‌و ‌ه ده‌ژین‪ ،‬تا ڕاده‌یه‌ك ده‌توانم‬ ‫بڵێم وه‌ك ئه‌و ‌ه وای ‌ه زه‌واجه‌كه‌مان ڕێكه‌وت‬ ‫بووبێت»‪.‬‬ ‫ئ �ه‌م ج��ۆره هاوسه‌رگیریی ‌ه ك� ‌ه به‌‬ ‫هاوسه‌رگیريی ئه‌لیكرتۆنی نارساوه‌‪ ،‬هه‌ردوو‬ ‫ج��ۆری شكست و سه‌ركه‌وتنی به‌خۆوه‌‬ ‫بینیوه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ئه‌م ‌ه ڕێگه‌یه‌كی نوێیه‌‬ ‫و تا ڕاده‌یه‌كی زۆریش ب ‌ه كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌‬ ‫نامۆیه‌‪ ،‬له‌و باره‌یه‌و ‌ه هه‌وێن جه‌الل كه‌‬ ‫خۆی هه‌مان ڕێگه‌ی گرتووه‌ت ‌ه به‌ر‪ ،‬پێی وایه‌‬ ‫ك ‌ه ئه‌م ‌ه هاوشێوه‌ی هاوسه‌رگیريی ئاسایی ‌ه و ‬ ‫زۆرجاریش ب ‌ه هه‌ردوو ڕەگه‌زه‌ك ‌ه كه‌وتووه‌‬ ‫ك ‌ه له‌وانه‌ی ‌ه ل ‌ه هاوسه‌رگیريی ڕووبه‌ڕوو‬ ‫سه‌ركه‌وتووتر بێت‪ ،‬له‌وانه‌ش ‌ه شكست‬ ‫بهێنێت‪ .‬گرفته‌كانی ئه‌م هاوسه‌رگیرییه‌‬ ‫به‌الی هه‌وێنه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وانه‌ن ك ‌ه دوو ڕەگه‌زه‌كه‌‬ ‫كه‌مرت ل ‌ه یه‌كرت شار‌هزایی په‌یدا ده‌كه‌ن و بۆ‬ ‫دواتریان زیانی ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم دواتر ده‌توانن‬ ‫پێكه‌و ‌ه به‌سه‌ر كێشه‌كاندا سه‌ربكه‌ون‪.‬‬


‫‪13‬‬ ‫‪birura_bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫میدیای كوردی و دیجله‌‬ ‫ئه‌رسه‌الن ره‌حامن‬

‫ئ �ه‌وه‌ی هه‌یه‌ له‌ گۆڕەپانه‌كه‌دا‬ ‫و بووه‌ته‌ واقیعێك و ن��اوی لێرناوه‌‬ ‫میدیای ك���وردی‪ ،‬پۆلێنكردنی سانا‬ ‫نییه‌ و كارێكه‌ سه‌رپێییانه‌ ناكرێت‪،‬‬ ‫هه‌ندێكجار مرۆڤ كڵۆڵ و ده‌سته‌پاچه‌‬ ‫ده‌رده‌ك �ه‌وێ��ـ��ت‪ ،‬كاتێك ده‌ی�ه‌وێ��ت‬ ‫پۆلێنبه‌ندیی ئه‌و میدیایه‌ بكات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌ گشتی ئه‌وه‌ی هێڵه‌كه‌ی روونبووه‌ته‌‬ ‫له‌ ئێستادا‪ ،‬ژم��اره‌ی �ه‌ك چاپه‌مه‌نی‪،‬‬ ‫ماڵپه‌ڕ‪ ،‬كه‌ناڵی حزبی و «ئه‌هلی» له‌‬ ‫گۆڕەپانه‌كه‌دا هه‌ن‪ ،‬ئه‌ركی ئه‌م وتاره‌‬ ‫پۆلێنكردن و ناونانی ئه‌و میدیایه‌‬ ‫نییه‌ به‌ هیچ ناوێك‪ .‬با ئه‌و پێشه‌كییه‌‬ ‫وه‌ك تێبیینیه‌ك الی خوێنه‌ر و بۆ‬ ‫به‌رچاوان بێت‪ ،‬ئه‌وه‌ی مه‌به‌سته‌ له‌م‬ ‫وتاره‌دا باسی بكه‌ین‪ ،‬پرسی پێكهێنانی‬ ‫فه‌رمانده‌یی پرۆسه‌كانی دیجله‌ و‬ ‫مامه‌ڵه‌ی میدیای كوردییه‌ له‌گه‌ڵیدا‪.‬‬ ‫له‌ به‌راییدا پێویسته‌ هه‌مووان‬ ‫ئه‌وه‌مان له‌به‌رچاو بێت‪ ،‬كه‌ ئه‌ركی‬

‫میدیا به‌ پله‌ی یه‌كه‌م گواستنه‌وه‌ی‬ ‫هه‌واڵ و زانیاریی راست و دروسته‌‪،‬‬ ‫پیشاندانی واقیعه‌ وه‌ك خ��ۆی‪ ،‬بێ‬ ‫رتووش و ده‌ستكاریكردن‪ ،‬پیشاندانی‬ ‫وێنه‌كه‌یه‌ وه‌ك خۆی‪ ،‬بێ گه‌وره‌كردن و‬ ‫بچووككردنه‌وه‌‪ ،‬هیچ شتێك له‌سه‌رووی‬ ‫ئه‌و مافه‌شه‌وه‌ نییه‌‪ ،‬كه‌ هاوواڵتی‬ ‫هه‌یه‌تی بۆ زانین‪ ،‬م��رۆڤ له‌ هه‌ر‬ ‫شوێن و دۆخێك بێ�� مافی خۆیه‌تی‬ ‫بزانێت‪ ،‬ه��اوواڵت��ی مافی خۆیه‌تی‬ ‫زانیاریی راست و دروستی پێبگات و‬ ‫وێنه‌كه‌ی له‌به‌رچاو نه‌شێوێندرێت‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ بنه‌مایه‌كه‌ له‌ بنه‌ماكانی مافی‬ ‫ه�ه‌ر تاكێك‪ ،‬جا با زانیارییه‌كه‌ به‌‬ ‫خواست و ب�ه‌رژەوه‌ن��دی ئه‌م و ئه‌و‬ ‫نه‌بێت‪.‬‬ ‫با بابه‌ته‌كه‌ وردت��ر بكه‌ینه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ی تێبینی ده‌كرا‪ ،‬له‌ سه‌رووبه‌ندی‬ ‫هاتنه‌ ئ��ارای گرژیی نێوان هه‌ولێر‬ ‫و به‌غدا‪ ،‬ئۆتۆماتیكی دوو ب�ه‌ره‌ی‬ ‫میدیایی‪ ،‬وات��ه‌ ح��زب��ی و ئه‌هلی‪،‬‬ ‫هێڵه‌كانی ئیشكردنیان له‌سه‌ر پرسی‬ ‫ئ�ه‌و گرژییانه‌ و ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی‬ ‫دیجله‌‪ ،‬بۆ وه‌رگ��ری ك��ورد به‌ گشتی‬ ‫روونبوونه‌وه‌‪ ،‬به‌و مانایه‌ی وه‌رگری‬ ‫كورد‪ ،‬كه‌وته‌ به‌رده‌م دوو بژاری دژ به‌‬ ‫یه‌ك و له‌یه‌كدی راچوو‪ ،‬یه‌كیان تا سه‌ر‬ ‫ئێسقان وێنای سه‌رۆك وه‌زیری عێراق‬ ‫به‌ڕێز (نوری مالكی) به‌ دیكتاتۆر و‬ ‫ده‌ستدرێژیكار‪ ،‬ته‌نانه‌ت تینووی خوێن‬ ‫و شه‌ڕ وه‌سف ده‌ك��ات‪ ،‬ئه‌وی دیكه‌‬ ‫راسته‌وخۆ ستایشی مالكی ناكات‪،‬‬ ‫به‌اڵم شتگه‌لێك باڵوده‌كاته‌وه‌‪ ،‬كه‌ هیچ‬

‫نه‌بێت پێچه‌وانه‌ی ئاراسته‌ی یه‌كه‌مه‌‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ به‌ رێژەیی له‌ میدیای «ئه‌هلی»‬ ‫بیرنا‪ ،‬رۆژانه‌ش ده‌بیرنێت‪ ،‬ئه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫میدیایه‌ باڵویده‌كاته‌وه‌‪ ‌،‬ئه‌گه‌ر هه‌ر‬ ‫هیچ خزمه‌تێك به‌ ئاراسته‌ی به‌غدا‬ ‫ن �ه‌ك��ات‪ ،‬دڕدۆن��گ��ی ل��ه‌الی وه‌رگ��ری‬ ‫په‌یامی میدیا حزبییه‌كه‌ دروستده‌كات‪.‬‬ ‫ئ�ه‌م�ه‌ی ومت��ان ناچێته‌ خانه‌ی‬ ‫«ته‌خوین»كردنی میدیای «ئه‌هلی»‪،‬‬ ‫ستایشیش نییه‌ بۆ میدیای «حزبی»‪،‬‬ ‫به‌ڵكو ده‌كرێت ره‌خنه‌ بێت له‌ هه‌ردوو‬ ‫ئاراسته‌كه‌‪.‬‬ ‫له‌ ره‌وشێكی وادا‪ ،‬میدیا ده‌بێت‬ ‫زی��ات��ر جڵه‌وگیریی خ��ۆی بكات‪،‬‬ ‫ئه‌ركه‌كانی خۆی بهێنێته‌وه‌ یاد‪ ،‬ئه‌ركی‬

‫ورده‌كاری و بنچ و بنه‌وانی پرسه‌كه‌ی‬ ‫بۆ شیبكرێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئایا میدیا ئه‌وه‌ی‬ ‫كرد؟ بێگومان وه‌ك ئه‌وه‌ی پێویسته‌‬ ‫بیكردایه‌‪ ،‬وه‌اڵمه‌كه‌ نه‌خێره‌‪.‬‬ ‫ه��ه‌ن��دێ��ك ل���ه‌ ب��ه‌رپ��رس��ان��ی‬ ‫راگه‌یاندنی حزبی‪ ،‬له‌ شاشه‌ی كه‌ناڵ‬ ‫و له‌ میانه‌ی به‌رنامه‌كانی ده‌مه‌ته‌قێی‬ ‫رادی��ۆی��ی��دا‪ ،‬پێداگیرییان له‌سه‌ر‬ ‫ئ�ه‌وه‌ ده‌ك��رده‌وه‌‪ ،‬كه‌ میدیای حزبی‬ ‫نه‌ته‌وه‌ییانه‌ و نیشتیامنییانه‌ و به‌‬ ‫له‌به‌رچاوگرتنی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی‪،‬‬ ‫كاری ك��ردووه‌‪ ،‬جێی خۆیه‌تی پرسیار‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬ئایا چه‌واشه‌كردنی رای گشتی‬ ‫و گواستنه‌وه‌ی وێنایه‌كی شێوێندراو‪،‬‬ ‫خ��زم �ه‌ت��ی پرسگه‌لی ن �ه‌ت �ه‌وه‌ی �ه‌ك‬

‫شێوه‌یه‌ك خ��ۆی نه‌بێته‌ به‌شێك ل ‌ه‬ ‫مه‌سه‌له‌كه‌‪ ‌،‬ئه‌مه‌ بنه‌مایه‌‪ ،‬رێسایه‌‪،‬‬ ‫بنچینه‌ی ئیتیكی رۆژنامه‌وانییه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫ب�ه‌داخ�ه‌وه‌‪ ،‬كادیری راگه‌یاندنكاری‬ ‫حزبی‪ ،‬نه‌ له‌م مه‌سه‌له‌یه‌ تێده‌گات‬ ‫و نه‌ حزبه‌كه‌شی ده‌یه‌وێت تێبگات‪،‬‬ ‫چ��ون��ك�ه‌ ئ���ه‌و رۆژن���ام���ه‌وان نییه‌‪،‬‬ ‫هێنده‌ی ئ �ه‌وه‌ی كادیرێكی حزبییه‌‬ ‫و له‌ ئۆرگانێكی ره‌سمی‪ ،‬یان نیمچه‌‬ ‫ره‌س��م��ی��ی ح��زب��ه‌ك��ه‌ی س �ه‌ن��گ �ه‌ری‬ ‫گرتووه‌ و لێیه‌وه‌ له‌ بری فیشه‌ك وشه‌‬ ‫ئاراسته‌ی سینگی نه‌یار ده‌كات‪ ،‬ئیدی‬ ‫ئه‌وه‌ی حسابی بۆ ناكات راستگۆیی و‬ ‫ئیتیك و گه‌ڕانه‌ به‌دوای هاوسه‌نگی له‌‬ ‫گه‌یاندنی زانیاریدا‪.‬‬

‫ل ‌ه پرسی ئۆپه‌راسۆنی دیجله‌دا‪ ،‬میدیای ئه‌هلی بوو شانبه‌شانی میدیای حزب‪،‬‬ ‫ژماره‌یه‌ك به‌رپرسی تا راده‌ نه‌خوێنده‌واریان كرد‌ه ده‌مڕاستی هه‌موو كورد‬ ‫ئه‌و گه‌یاندنی زانیاری و راسته‌قینه‌یه‌‪،‬‬ ‫گه‌یاندنی بۆچوون و دژەبۆچوونه‌‪،‬‬ ‫گواستنه‌وه‌ی زانیارییه‌ به‌ هاوسه‌نگی‪،‬‬ ‫له‌ نێوان ه�ه‌ردوو ئاراسته‌كه‌دا‪ ،‬رای‬ ‫سێیه‌م‪ ،‬كه‌ رایه‌كی گرنگه‌ و ره‌نگه‌‬ ‫نزیكرت له‌ حه‌قیقه‌ت بێت‪ ،‬بۆ شه‌قام‬ ‫یان بۆ وه‌رگران ئه‌وه‌ گرنگه‌‪.‬‬ ‫به‌اڵم با ئه‌و پرسیاره‌ له‌ میدیای‬ ‫كوردی بكه‌ین‪ ،‬ئایا تا چه‌ند بایه‌ختان‬ ‫ب �ه‌ رای سێیه‌م دا؟ وه‌رگ���ر مافی‬ ‫خۆیه‌تی ب��زان��ێ��ت‪ ،‬مافی خۆیه‌تی‬

‫ده‌كات؟ بێگومان نه‌خێر‪.‬‬ ‫باشرتین خزمه‌ت بۆ هاوواڵتی‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ زانیاریی راس��ت و دروستی‬ ‫پێبده‌یت‪ ،‬نه‌ك چه‌واشه‌ی بكه‌یت‪،‬‬ ‫چونكه‌ له‌ هه‌موو ره‌وشێكدا‪ ،‬بابایه‌كی‬ ‫كورد بێت‪ ،‬یان عه‌ره‌ب بێت‪ ،‬یاخود‬ ‫سه‌ر به‌ هه‌ر تیره‌ و ره‌چه‌ڵه‌ك‪ ،‬دین و‬ ‫ئاینزایه‌ك بێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر ناوی له‌ خۆی‬ ‫نا رۆژنامه‌وان‪ ،‬ده‌بێت له‌ ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫بازنه‌ی رووداوه‌كان بێت‪ ،‬له‌ ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫ه�ه‌واڵ و زانیارییه‌كه‌ بێت‪ ،‬به‌ هیچ‬

‫ه�ه‌رچ��ی ئ �ه‌و رۆژن��ام��ه‌‪ ،‬گۆڤار‬ ‫و ماڵپه‌ڕانه‌ی بانگه‌شه‌ی «ئه‌هلی»‬ ‫ب��وون ده‌ك���ه‌ن‪ ،‬به‌ ب���ه‌راورد له‌گه‌ڵ‬ ‫راگه‌یاندنی حزبی‪ ،‬بازاڕی وه‌رگریان‬ ‫گ���ه‌رم�ت�ره‌‪ ،‬ب����ه‌اڵم س�����ه‌ره‌ڕای ئ �ه‌و‬ ‫ئه‌زموونه‌ی به‌ده‌ستیانهێناوه‌ له‌ كایه‌ی‬ ‫ك��اره‌ك�ه‌ی��ان��دا‪ ،‬هێشتا ل�ه‌ س�ه‌ره‌ت��ای‬ ‫رێ��گ�ه‌دان و م��رۆڤ ناتوانێت پێیان‬ ‫پشت ئه‌ستوور بێت‪ ،‬له‌هه‌مانكاتیشدا‬ ‫لێیان بێباك بێت‪ ،‬ئه‌م میدیایه‌ به‌ هۆی‬ ‫نه‌بوونی سرتاتیژیه‌تێك بۆ كاركردن‬

‫و نه‌چه‌سپاندنی بنه‌ما زانستی و‬ ‫ئیتیكییه‌كان له‌ بۆته‌ی كاركردنیدا‪،‬‬ ‫خ��ۆی خستووه‌ته‌ ق��ه‌ی��ران��ه‌وه‌‪ ،‬به‌‬ ‫شێوه‌یه‌كی دیكه‌ بڵێین‪ ،‬ئه‌و میدیایه‌‬ ‫به‌رده‌وام هێنده‌ كار بۆ ناشیرینكردنی‬ ‫ن �ه‌ی��اره‌ك��ان��ی ده‌ك���ات‪ ،‬نیو هێنده‌‬ ‫خۆی بۆ خزمه‌تكردنی وه‌رگره‌كانی‬ ‫ته‌رخان ناكات‪ .‬ئه‌وه‌نده‌ی ده‌یه‌وێت‬ ‫دڕدۆنگی به‌رامبه‌ر به‌ دووانه‌ی (حزب‬ ‫– حكومه‌ت) دروستبكات‪ ،‬نیو هێنده‌‬ ‫كار بۆ دروستكردنی متامنه‌ الی وه‌رگر‬ ‫ناكات‪.‬‬ ‫له‌ پرسی ئۆپه‌راسۆنی دیجله‌دا‪،‬‬ ‫هه‌ر ئه‌م میدیایه‌ ب��وو‪ ،‬شانبه‌شانی‬ ‫میدیای حزب‪ ،‬ژماره‌یه‌ك به‌رپرسی تا‬ ‫راده‌ نه‌خوێنده‌واریان كرده‌ ده‌مڕاستی‬ ‫هه‌موو ك��ورد‪ ،‬هه‌ر ئه‌م میدیایه‌یه‌‬ ‫ل�ه‌ پێناو ك��رت�ه‌ی وه‌رگ��رێ��ك له‌سه‌ر‬ ‫ماڵپەڕەكه‌ی‪ ،‬خه‌ریكه‌ خۆی بۆ خۆی‬ ‫چاڵی نه‌مانی متامنه‌ هه‌ڵده‌كه‌نێت‪.‬‬ ‫ل �ه‌ ب��اش�تری��ن ح��اڵ�ه‌ت��ی��ی��دا‪ ،‬ئه‌م‬ ‫میدیایه‌‪ ،‬ل�ه‌ ب��ری ئ���ه‌وه‌ی وه‌اڵم��ی‬ ‫پرسیاره‌ جدییه‌كانی خه‌ڵك له‌ باره‌ی‬ ‫دیجله‌وە بداته‌وه‌‪ ‌،‬خه‌ریكی وه‌رگێڕان‪،‬‬ ‫كۆپی پێیست و گواستنه‌وه‌ی لێدوانی‬ ‫كه‌سانی نابه‌رپرس و خۆهه‌ڵكێش‬ ‫ب����ووه‌‪ ،‬ت��ا ئێستا ئ���ه‌م میدیایه‌‬ ‫نه‌یتوانیوه‌ هوتافی سیاسی و لێدوانی‬ ‫دروشمئامێز‪ ،‬له‌گه‌ڵ زانیارییدا له‌یه‌ك‬ ‫جیابكاته‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ ئ �ه‌وه‌ی ده‌یداته‌‬ ‫وه‌رگری كورد له‌ بری ئه‌وه‌ی زانیاری‬ ‫ورد و دروس���ت بێت‪ ،‬وه‌ك میدیا‬ ‫حزبییه‌كه‌ ته‌نیا دروشم و هوتافه‌‪.‬‬

‫ئاینده‌ی فیدراڵیزم ل ‌ه عێراقدا به‌ره‌و كوێ؟‬ ‫نه‌وشیروان حسین سه‌عید‬ ‫فیدراڵیزم مێژوویه‌كی زۆر كۆنی‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬هه‌ندێك سكۆڵه‌ر ده‌یگه‌ڕێننه‌وه‌‬ ‫ب��ۆ (‪ )٣٢٠٠‬س��اڵ ل �ه‌م �ه‌وب �ه‌ر‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬ ‫نووسینی ده‌ستووری فیدراڵیی ئه‌مریكا‬ ‫له‌ ساڵی (‪ )١٧٨٧‬به‌ یه‌كه‌م ئه‌زموونی‬ ‫فیدراڵی داده‌ن��رێ��ت ل�ه‌ س�ه‌رده‌م��ی‬ ‫ن��وێ��دا‪ ،‬ل �ه‌ ئێستادا نزیكه‌ی (‪)٣٠‬‬ ‫ده‌وڵه‌تی فیدراڵی هه‌یه‌‪ ،‬كه‌ له‌ (‪)%40‬ی‬ ‫دانیشتوانی جیهان پێكده‌هێنن‪.‬‬ ‫به‌ گشتی فیدراڵیزم سیسته‌م و‬ ‫ئایدیۆلۆژیایه‌كه‌ كه‌ دژە به‌ كۆكردنه‌وه‌ی‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت �ه‌ك��ان ل�ه‌ ده‌س��ت��ی ن��اوه‌ن��د‪،‬‬ ‫میكانیزمێكه‌ بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی‬ ‫دیكتاتۆری و پاراستنی مافی كه‌مینه‌كان‪،‬‬ ‫دیارترین پێناسه‌ی فیدراڵیزم بریتییه‌ له‌‬ ‫داكۆكیكردن له‌ پێكهێانی حكومه‌تێكی‬ ‫فره‌ ئاست‪ ،‬كه‌ له‌ هه‌مان كاتدا دوو‬ ‫ڕەگه‌ز له‌خۆیدا كۆده‌كاته‌وه‌‪ :‬حوكمی‬ ‫ه��اوب�ه‌ش (‪ ،)shared rule‬حوكمی‬ ‫خود (‪ .)self-rule‬ئه‌مه‌ش به‌و مانایه‌ی‬ ‫هه‌موو پێكهاته‌ جیاوازه‌كان هاوبه‌ش‬ ‫بن له‌ ده‌سه‌اڵتدا له‌ ناوه‌ند‪ ،‬به‌اڵم له‌‬ ‫كانتۆن یان پارێزگا و هه‌رێمه‌كانی‬ ‫خۆیاندا‪ ،‬خۆیان خۆیان به‌ڕێوه‌ ببه‌ن‪،‬‬ ‫به‌ تایبه‌تی له‌ بواری كولتووریدا‪ ،‬به‌م‬ ‫شێوه‌یه‌ ه �ه‌م سه‌قامگیری و هه‌م‬

‫حكومه‌تێكی كارا و چاالكیش دروست‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م سیسته‌مه‌ش خاڵی‬ ‫نییه‌ له‌ هه‌ندێ كه‌موكووڕی‪ ،‬بۆ منوونه‌‬ ‫هه‌میشه‌ مه‌ترسیی چ�ه‌وس��ان�ه‌وه‌ی‬ ‫كه‌مینه‌ی ناو كه‌مینه‌كان هه‌یه‌‪ ،‬به‌‬ ‫مانایه‌كی ت��ر‪ ،‬ئ �ه‌و كه‌مینه‌یه‌ی كه‌‬ ‫ده‌بێته‌ خاوه‌نی هه‌رێمێكی فیدراڵ‪،‬‬ ‫له‌وانه‌یه‌ كه‌مینه‌كانی ژێ��ر ده‌ستی‬ ‫خۆی بچه‌وسێنیته‌وه‌‪ ،‬یاخود بوونی‬ ‫ئ��اڵ��ۆزی ل �ه‌ ب �ه‌ڕێ��وه‌ب��ردن��ی واڵت و‬ ‫تێكه‌ڵبوونی هه‌ندێك له‌ ده‌سه‌اڵته‌كانی‬ ‫ن��ێ��وان ه��ه‌رێ��م��ه‌ك��ان و ن��اوه‌ن��د‪،‬‬ ‫ه �ه‌روه‌ه��ا فیدراڵێزم هۆكارێكه‌ بۆ‬ ‫له‌به‌ریه‌كهه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی یه‌كپارچه‌یی‬ ‫ده‌وڵ������ه‌ت‪ ،‬ب���ه‌ ت��ای��ب �ه‌ت��ی ئ �ه‌گ �ه‌ر‬ ‫ناهاوسانه‌گی هێزی سیاسیی و ئابووریی‬ ‫هه‌بێت له‌ نێوان هه‌رێمه‌كاندا‪.‬‬ ‫مه‌به‌سته‌ سه‌ره‌كییه‌كانی فیدراڵیزم‪،‬‬ ‫بریتین ل �ه‌ دروس��ت��ك��ردن��ی یه‌كێتی‬ ‫و یه‌كپارچه‌یی ل�ه‌ جیاوازییه‌كان‪،‬‬ ‫پێكه‌وه‌گونجان و هه‌ڵكردنی پێكهاته‌‬ ‫ئایینی و مه‌زهه‌بی و نه‌ته‌وه‌یی و‬ ‫زم��ان��ه ج��ی��اوازه‌ك��ان ل�ه‌ ی �ه‌ك واڵت��دا‪،‬‬ ‫قووڵكردنه‌وه‌ی گیانی دیموكراسی و‬ ‫قه‌بوڵكردنی ئه‌وی تر‪ ،‬ده‌ستگه‌یشنت به‌‬ ‫داموده‌زگا حكومییه‌كان به‌ ئاسانی و‬ ‫ڕاپه‌ڕاندنی خێرا و چاالكانه‌ و هه‌ست‬ ‫ب�ه‌ ���ه‌رپ��رس��ی��ارى ك��ردن��ی حكومه‌ت‬ ‫به‌رامبه‌ر هاوواڵتیان‪.‬‬ ‫ئه‌زموونی فیدراڵیزم له‌ عێراقدا‪،‬‬

‫له‌ پ��اش (‪)٢٠٠٣‬وه‌ ده‌ستپێده‌كات‪.‬‬ ‫له‌ ده‌ستووردا‪ ،‬عێراق وه‌كو واڵتێكی‬ ‫فیدراڵی ن��اس��ێ�نراوه‌‪ ،‬له‌ واقیعیشدا‬ ‫به‌شێك له‌و تایبه‌مته‌ندیانه‌ ده‌بینین كه‌‬ ‫له‌ زۆر واڵتی دیكه‌ی فیدراڵیدا هه‌ن‪،‬‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا‪ ،‬پێویسته‌ دوو سه‌رنج‬ ‫له‌به‌رچاو بگرین‪ :‬یه‌كه‌م‪ :‬جیاوازییه‌كی‬ ‫گرنگ هه‌یه‌ ل�ه‌ ن��ێ��وان مادده‌كانی‬ ‫ده‌س��ت��وور و جێبه‌جێكردنی له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌رزی واقیع‪ ،‬بۆ منوونه‌‪ ،‬ده‌ستووری‬ ‫عێراق یه‌كێكه‌ له‌ ده‌ستووره‌ زۆر باش‬ ‫و دیموكراسییه‌كان‪ ،‬كه‌چی له‌الیه‌كه‌وه‌‬ ‫چه‌ندین م��ادده‌ی جێبه‌جێ نه‌كراوه‌‪،‬‬ ‫وه‌ك��و م��ادده‌ی (‪)١٤٠‬ی تایبه‌ت به‌‬ ‫كێشه‌ی ك �ه‌رك��ووك‪ ،‬كه‌ ده‌ب��وای �ه‌ له‌‬ ‫ك��ۆت��ای��ی س��اڵ��ی (‪ )٢٠٠٧‬جێبه‌جێ‬ ‫بكرایه‌‪ ،‬له‌الیه‌كی تریشه‌وه‌ چه‌ندین‬ ‫كاری نایاسایی ده‌كرێت له‌ ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫چوارچێوه‌ی ده‌ستوور‪.‬‬ ‫دووه‌م‪ :‬ل��ه‌ ت��ای��ب�ه‌مت�ه‌ن��دی��ی�ه‌‬ ‫گ��رن��گ�ه‌ك��ان��ی پ��رۆس��ه‌ی ف��ی��دراڵ��ی��زم‬ ‫(فیدراڵیزم پرۆسه‌یه‌ و ده‌بێت الیه‌نه‌كان‬ ‫ده‌ست و په‌نجه‌ی له‌گه‌ڵدا نه‌رم بكه‌ن)‪،‬‬ ‫بریتییه‌ له‌ بوونی زه‌مینه‌سازییه‌كی‬ ‫دیموكراسیی به‌هێز‪ ،‬ده‌ب��ێ نوخبه‌ی‬ ‫سیاسی و ه��اوواڵت��ی��ان ل �ه‌ گرنگیی‬ ‫فیدراڵیزم تێگه‌یشتنب و به‌ شێوه‌یه‌كی‬ ‫ئاره‌زوومه‌ندانه‌ ڕەزامه‌ندییان له‌سه‌ر‬ ‫فیدراڵیه‌تی واڵته‌كه‌یان نواندبێت‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر سه‌رنج له‌و دوو خاڵه‌ بده‌ین‬

‫كه‌ ئاماژەمان پێدا‪ ،‬ده‌واتوانین چه‌ندین‬ ‫كه‌لێن و ك�ه‌م��وك��ووڕی ده‌ستنیشان‬ ‫بكه‌ین كه‌ هەڕەشه‌ن بۆ سه‌ر ئاینده‌ی‬ ‫ئه‌زموونی فیدراڵی له‌ عێراق‪ ،‬بۆ منوونه‌‪،‬‬ ‫خواستی كۆكردنه‌وه‌ و كۆنرتۆڵكردنی‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌كان له‌ ده‌ستی سه‌نته‌ر‪ ،‬له‌‬ ‫الیه‌ن زۆرینه‌ی نوخبه‌ی عه‌ره‌بی به‌‬ ‫شیعه‌ و سونه‌وه‌‪ ،‬مامه‌ڵه‌ی تاكالیه‌نانه‌ی‬ ‫سه‌ركردایه‌تی ك��وردی��ش له‌ هه‌ندێ‬ ‫ب��واردا‪ ،‬دژی بنه‌ما ه �ه‌ره‌ سه‌ره‌تایی‬ ‫و سه‌ره‌كییه‌كانی فیدراڵیزمه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫بریتین له‌ به‌ڕێوه‌بردنی هاوبه‌ش له‌‬ ‫ناوه‌ند و خودبه‌ڕێوه‌به‌ری له‌ هه‌رێم‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ ده‌رخ���ه‌ری ئ�ه‌و ڕاستییه‌یه‌ كه‌‬ ‫الیه‌نه‌كان له‌ یه‌كرت به‌ گومانن‪ ،‬وه‌كو‬ ‫ته‌كتیك نه‌ك سرتاتیژ‪ ،‬ته‌ماشای فیدراڵی‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی له‌ عێراقدا‬ ‫به‌ ئاشكرا ده‌ستوور پێشێل ده‌كرێت‪،‬‬ ‫یاساش بووه‌ته‌ ئامرازێك به‌ده‌ست‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت��داران �ه‌وه‌ بۆ سه‌ركوتكردنی‬ ‫نه‌یاره‌كان‪.‬‬ ‫بۆ ئ�ه‌وه‌ی فیدراڵی سه‌ربگرێت‪،‬‬ ‫ده‌بێت چه‌ند پێشمه‌رجێكی گرنگ‬ ‫له‌به‌رچاو بگیرێن‪ ،‬كه‌ به‌داخه‌وه‌ له‌‬ ‫عێراقدا ونن‪ ،‬وه‌كو بوونی مێژوویه‌ك‬ ‫له‌ دیموكراسی‪ ،‬پێكه‌وه‌ژیان‪ ،‬یه‌كرت‬ ‫قه‌بوڵكردن و لێبورده‌یی له‌ نێوان‬ ‫پێكهاته‌كانی واڵت���دا‪ ،‬ه �ه‌ر ئه‌مه‌ش‬ ‫ه��ۆك��اری س �ه‌ره‌ك��ی ب��وو ك�ه‌ وای له‌‬ ‫‹ڕۆناڵد واتس› كرد‪ ،‬كه‌ وه‌كو یه‌كێك‬

‫مامه‌ڵه‌ی تاكالیه‌نانه‌ی سه‌ركردایه‌تی كوردیش ل ‌ه هه‌ندێ‬ ‫بواردا‪ ،‬دژی بنه‌ما سه‌ره‌كیه‌كانی فیدراڵیزمه‌‬

‫له‌ پێشه‌نگه‌ هه‌ره‌ دیاره‌كانی بواری‬ ‫فیدراڵیزم‪ ،‬پێی وابێت پێشمه‌رجه‌كانی‬ ‫بونیادنانی سیسته‌مێكی فیدراڵیی له‌‬ ‫عێراقدا بوونی نییه‌‪ .‬یه‌كێكی دیكه‌ له‌‬ ‫خاڵه‌ الوازه‌كانی فیدراڵی عێراق‪ ،‬ئه‌وه‌یه‌‬ ‫كه‌ ته‌نها یه‌ك هه‌رێمی فیدراڵ هه‌یه‌‪،‬‬ ‫كه‌ هه‌رێمی كوردستانه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌‬ ‫ه��ۆی ئ��ه‌وه‌ی ناكۆكی و ته‌نگژەكان‬ ‫ب����ه‌رده‌وام ب��ن‪ ،‬ب��ه‌اڵم ئ�ه‌گ�ه‌ر چه‌ند‬ ‫هه‌رێمێكی دیكه‌ هه‌بن‪ ،‬ئه‌وا ده‌سه‌اڵتی‬ ‫ناوه‌ند الواز ده‌بێت و ناتوانێت دژایه‌تی‬ ‫خواست و داوای هه‌موو هه‌رێمه‌كان‬ ‫بكات له‌ ی�ه‌ك كاتدا‪ ،‬ب �ه‌داخ �ه‌وه‌ له‌‬ ‫سه‌ره‌تادا نوخبه‌ی سیاسیی كورد دژی‬ ‫دام�ه‌زران��دن��ی هه‌رێمی دیكه‌ بوون‬ ‫له‌ ن��اوه‌ڕاس��ت و ب��اش��وور‪ ،‬كه‌ ئه‌مه‌‬ ‫نیشانه‌ی تێنه‌گه‌یشتنیان بوو له‌ چۆنێتی‬ ‫كاركردنی ده‌وڵه‌تێكی فیدراڵی‪.‬‬ ‫فیدراڵیزمی ع��ێ �راق‪ ،‬زۆر له‌و‬ ‫فیدراڵیزمه‌ ده‌چ��ێ��ت ك �ه‌ ل �ه‌ الی �ه‌ن‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تییه‌وه‌ به‌سه‌ر‬ ‫پێكهاته‌كانی بۆسنه‌دا سه‌پێرنا‪ ،‬چونكه‌‬ ‫له‌ كاتی نووسینی ده‌ستووردا‪ ،‬به‌ گشتی‬ ‫سونه‌ ناڕازی بوون‪ ،‬خه‌ونی زۆرینه‌ی‬ ‫هه‌ره‌ زۆری خه‌ڵكی كوردستانیش بوونی‬ ‫ده‌وڵه‌تی كوردییه‌‪ ،‬كه‌م كه‌س ئینتیامیی‬ ‫بۆ عێراق هه‌یه‌‪ ،‬شوناسێكی هاوبه‌ش‬ ‫نییه‌ كه‌ بتوانێت هه‌موو عێراقییه‌كان‬ ‫له‌ ده‌وری خۆی كۆبكاته‌وه‌ و هه‌موو‬ ‫پێكه‌وه‌ ش��ان��ازی ب �ه‌ عێراقیبوونی‬ ‫خۆیانه‌وه‌ بكه‌ن‪.‬‬ ‫ل �ه‌ ك��ۆت��ای��دا‪ ،‬ه �ه‌ن��دێ سكۆڵه‌ر‬ ‫خودی فیدراڵیزم به‌ سه‌ره‌تای ڕێگای‬ ‫جیابوونه‌وه‌ داده‌نێن‪ ،‬به‌اڵم هه‌ندێكی‬ ‫دیكه‌‪ ،‬وه‌كو میكانیزمێك لێی ده‌ڕوانن‬ ‫بۆ چاره‌سه‌ركردنی ناكۆكییه‌كان و‬

‫كۆكردنه‌وه‌ی الیه‌نه‌ جیاوازه‌كان‬ ‫پێكه‌وه‌ و دورك��ه‌وت��ن��ه‌وه‌وه‌‬ ‫ل�����ه‌وه‌ی پ��ه‌ن��ا ب�برێ��ت �ه‌ ب �ه‌ر‬ ‫جیابوونه‌وه‌‪ ،‬هه‌رچۆنێك بێت‬ ‫به‌م هه‌موو گرفت و كه‌لێن و‬ ‫كه‌موكووڕییه‌وه‌ ئاینده‌یه‌كی‬ ‫گه‌ش چاوه‌ڕێی فیدراڵی ناكات‬ ‫له‌ ع��ێ�راق‪ ،‬له‌ حاڵێكی وادا‪،‬‬ ‫پرسی جیابوونه‌وه‌ و ڕاگه‌یاندنی‬ ‫ده‌وڵ�ه‌ت��ی ك��وردی یه‌كێكه‌ له‌‬ ‫به‌دیله‌كان ب��ۆ ك���ورد‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬ ‫ئایا ك��ارام �ه‌ی��ی و دڵسۆزیی‬ ‫سه‌ركردایه‌تی كورد و له‌باریی‬ ‫ه �ه‌ل��وم �ه‌رج��ی ن��اوخ��ۆی��ی و‬ ‫ده‌ره‌ك���ی) ل�ه‌و ئاسته‌دایه‌ كه‌‬ ‫ئه‌م خه‌ونه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ی پێدا‬ ‫هه‌ڵواسین؟‬


‫‪12‬‬ ‫‪birura_bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫كوردستان‬ ‫شایسته‌ی ده‌وڵه‌ته‌‬ ‫یان فه‌له‌ستین‬

‫بۆ ئه‌وه‌ی پشتی «مالیكی»ی «كیسه‌ڵ» بشكێنین‪،‬‬ ‫پێویستمان به‌ سه‌ركرده‌یه‌كی «تووتی» هه‌یه‌‬

‫مه‌سعود عه‌بدولخالق‬

‫ل ‌ه هه‌فته‌ی ڕابردو فه‌له‌ستینیش‬ ‫گه‌یشت ‌ه پله‌ی ئه‌ندامی چاودێر ل ‌ه نه‌ته‌و ‌ه‬ ‫یه‌كگرتوه‌كان‪ ،‬به‌و شێوه‌ی ‌ه ل ‌ه كۆی هه‌شت‬ ‫میلله‌تی (بۆسنا‪ ،‬كۆسۆڤا‪ ،‬ئه‌ریرتیا‪ ،‬ته‌یموری‬ ‫خواروو‪ ،‬خوارووی سودان‪ ،‬كوردستان‪،‬‬ ‫فه‌له‌ستین‪ ،‬تامیل) ك ‌ه ل ‌ه هه‌وڵی به‌دیهێنانی‬ ‫مافه‌كانیاندا بوون‪ ،‬ته‌نها تامیل تێك شكا‪،‬‬ ‫ئه‌ویش له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سه‌ركردایه‌تییه‌كی‬ ‫ملهوڕی هه‌بوو‪ ،‬كوردیش له‌و نێوه‌نده‌دا‬ ‫ماوه‌ته‌وه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند ‌ه ل ‌ه هه‌موان شایسته‌تره‌‬ ‫بۆ ده‌وڵه‌ت‪ ،‬ب ‌ه تایبه‌ت ئه‌گه‌ر ب ‌هراوردی‬ ‫بكه‌ین ب ‌ه فه‌له‌ستین‪ ،‬هه‌ردوو فه‌له‌ستین‬ ‫و كوردستان شایسته‌ی ده‌وڵه‌تن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫كوردستان زیاتر‪ ،‬ئه‌گه‌ر سه‌ركردایه‌تییه‌كی‬ ‫دانا و زانای هه‌بێت‪ ،‬ئه‌م چه‌ند خاڵه‌ش‬ ‫الیه‌نی له‌یه‌كچوو و جیاوازی ئه‌و ڕاستییه‌‬ ‫ده‌سه‌ملێنێ‌‪:‬‬ ‫‪1‬ـ هه‌ردووالیان ل ‌ه كۆنگره‌ی (سایكس‬ ‫بیكۆ) بێبه‌شكران‪.‬‬ ‫‪2‬ـ مه‌ینه‌تی هه‌ردووال ل ‌ه یه‌ك سه‌رچاوه‌وه‌‬ ‫هاتوون‪ ،‬داگیركه‌ری هه‌ردووال ب ‌ه یه‌ك به‌شی‬ ‫په‌یامنی سیڤه‌ر دروست بوون‪ ،‬عێراقی‬ ‫داگیركه‌ری كوردستان ب ‌ه پێی مادده‌ی‬ ‫(‪ )94‬دروست بوو‪ ،‬ئیرسائیلی داگیركه‌ری‬ ‫فه‌له‌ستینیش ب ‌ه ماده‌ی (‪.)95‬‬ ‫‪-3‬كوردستان ب ‌ه پێی بڕیارەكانی سایكس‬ ‫بیكۆ و سان ریمۆ و لۆزان‪ ،‬بۆ چوار به‌شی‬ ‫سه‌ره‌كی دابه‌شكرا‪ ،‬فه‌له‌ستینیش ب ‌ه هه‌مان‬ ‫بڕیاڕ و ل ‌ه كۆتاییدا ب ‌ه بڕیاڕی (‪ )181‬بۆ‬ ‫چوار پارچ ‌ه دابه‌شكرا‪ ،‬به‌م شێوه‌یه‌‪)%55( :‬‬ ‫فه‌له‌ستین بۆ ده‌وڵه‌تی ئیرسائیل‪ ،‬غه‌ز‌ه بۆ‬ ‫میرس‪ ،‬كه‌ناری رۆژهه‌اڵت بۆ ئوردن‪ ،‬ناوچه‌ی‬ ‫قودس بۆ نێوده‌وڵه‌تی‪.‬‬ ‫‪ 4‬ـ هه‌ردووال ب ‌ه پێی مادده‌ی (‪)22‬ی‬ ‫به‌شی یه‌كه‌می په‌یامنی كۆمه‌ڵه‌ی گه‌الن‪،‬‬ ‫كه‌وتن ‌ه ژێر سیسته‌می ئینتدابی ده‌وڵه‌ته‌‬ ‫داگیركه‌ره‌كه‌‪ ،‬له‌وێش بۆ ژێر ئینتیدابی‬ ‫به‌ریتانی‪.‬‬ ‫‪5‬ـ هه‌ردووال دووچاری چه‌وساندنه‌وه‌‬ ‫و پاكتاوی ڕە‌گه‌زی بوون‪ ،‬ل ‌ه فه‌له‌ستین‬ ‫ئۆردوگای جوله‌كه‌نشین‪ ،‬ل ‌ه كوردستانیش‬ ‫عه‌ره‌ب نیشته‌جێ كران‪.‬‬ ‫به‌اڵم ل ‌ه چه‌ند روویه‌كیشه‌و ‌ه ئه‌و دوو‬ ‫كێشه‌ی ‌ه جیاوازن‪ ،‬ئ ‌هوانیش‪:‬‬ ‫‪1‬ـ كوردستان هه‌ر ده‌سه‌اڵتی كوردی تیدا‬ ‫بووه‌‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه فه‌له‌ستین ده‌سه‌اڵتی تایبه‌تی‬ ‫عه‌ره‌بی تیدا نه‌بووه‌‪.‬‬ ‫‪2‬ـ ل ‌ه سه‌رده‌می عوسامنی قودس سنجاق‬ ‫بوو‪ ،‬به‌اڵم كوردستان گه‌وره‌تر و ل ‌ه سه‌رووی‬ ‫ویالیه‌ت و ل ‌ه ئاستی ئیاله‌ت بوو‪.‬‬ ‫‪3‬ـ ناوی كوردستان گوزارش له‌‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كی مێژوویی و جوگرافی و‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی و سیاسی و یاسایی خاكی‬ ‫كوردان ده‌كات‪ ،‬به‌اڵم فه‌له‌ستین ناوێكه‌‬ ‫گوزارش له‌و په‌یوه‌ندیی ‌ه له‌گه‌ڵ عه‌ره‌ب ناكا‪،‬‬ ‫ل ‌ه بنه‌چه‌شدا ناوه‌ك ‌ه یۆنانیی ‌ه و ده‌گوترێ‌‬ ‫یه‌كه‌م جار هیرۆدۆتس به‌كاری هێناوه‌‪.‬‬ ‫‪3‬ـ ل ‌ه فه‌لستین شانبه‌شانی عه‌ره‌ب گه‌لی‬ ‫یه‌هودیشی لێبووه‌‪ ،‬ناویان (سابرا) بووه‌‪ ،‬له‌‬ ‫كوردستان عه‌ره‌بی لێنه‌بوو ‌ه به‌و شێوه‌ی‬ ‫ك ‌ه دوای دروستكردنی ده‌وڵه‌تی عێراق لێی‬ ‫نیشته‌جێ كرا‪.‬‬ ‫‪4‬ـ ئ ‌هوان ئێستا واڵتانی عه‌ره‌بیان ل ‌ه پشته‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم كورد ب ‌ێ پشتیوانه‌‪.‬‬ ‫‪5‬ـ ده‌وڵه‌تی داگیركه‌ری فه‌له‌ستین‪ ،‬له‌‬ ‫چاو داگیركه‌ری كوردستان ب ‌ه ویژدانرت و‬ ‫دیموكراسیرته‌‪.‬‬ ‫‪6‬ـ داگیركه‌ری فه‌له‌ستین و گه‌له‌كه‌ی یه‌ك‬ ‫ڕەگه‌زن‪ ،‬هه‌روه‌ك ل ‌ه دیباجه‌ی ڕێكه‌وتنامه‌ی‬ ‫فه‌یسه‌ل ـ وایزماندا هاتووه‌‪ ،‬ل ‌ه ئه‌ده‌بیاتی‬ ‫نه‌وه‌ی یه‌كه‌می ره‌وتی عه‌ره‌بی وا ئاماژەی‬ ‫پێده‌كرا‪ ،‬به‌اڵم داگیركه‌ری كورد (جگ ‌ه له‌‬ ‫فارس) ئ ‌هوانی تر له‌گه‌ڵ كورد یه‌ك ڕەگه‌ز‬ ‫نین‪.‬‬

‫کەمال چۆماىن‬ ‫‪kamalchomani@gmail.com‬‬ ‫پیاوێك ئه‌مڕۆ ده‌یه‌وێت مباننێرێته‌و ‌ه‬ ‫چیاكان‪ .‬ئه‌و پیاوه‌ «موسا» ئاسا له‌ ماڵی‬ ‫«فیرعه‌ون» گه‌وره‌ بوو‪ ،‬بڕوانامه‌ی وه‌رگرت‪،‬‬ ‫خانوی دروستكرد‪ ،‬پارێزرا‪ ،‬دواتر بوو بە‬ ‫س �ه‌رۆك وه‌زی���ران‪ ،‬ب �ه‌اڵم به‌ر ل �ه‌وه‌ی له‌‬ ‫«نیل»ی كه‌ركوكدا مبانخنكێنێت‪ ،‬پێویسته‌‬ ‫بخنكێندرێت!‬ ‫شینوا ئه‌چه‌بێی‪ ،‬نووسه‌ر‪ ،‬ره‌خنه‌گر‪،‬‬ ‫شاعیر و گه‌وره‌ رۆماننوسی ئه‌فریقایی‪ ،‬له‌‬ ‫رۆمانی «‪»Things Fall Apart‬دا کە زیاد‬ ‫له‌ ‪ 8‬ملیۆنی لێفرۆرشاوه‌ و وه‌رگێڕدراوه‌ته‌‬

‫كورد‬ ‫له‌ هێڵی‬ ‫به‌رگریدا‬ ‫ئاكۆ كه‌ریم‬

‫سه‌ر ‪ 50‬زمان‪ ،‬باس له‌ چیرۆكی كیسه‌ڵ َێكی‬ ‫فێڵباز ده‌كات كه‌ دواتر فێڵه‌كانی سه‌ری‬ ‫خ��ۆی ده‌خ���وات‪ .‬م��ن ل��ێ��ره‌دا به‌كورتی‬ ‫چیرۆكه‌كه‌ ده‌نوسمه‌وه‌ و هه‌وڵده‌ده‌م‬ ‫بیبه‌ستمه‌وه‌ به‌ نه‌زانیی سه‌ركردایه‌تیی‬ ‫كوردستان له‌ مامه‌ڵه‌كردنیان له‌گه‌ڵ به‌غدا‬ ‫به‌ گشتی و نوری مالیكی به‌ تایبه‌تی‪.‬‬ ‫كیسه‌ڵێك به‌و ‌ه ده‌زانێت كه‌ هه‌موو‬ ‫باڵنده‌كان بۆ خوانێكی گه‌وره‌ له‌ ئاسامن‬ ‫بانگهێشتكراون‪ ،‬به‌ زمانه‌ شیرینه‌كه‌ی‬ ‫رازییان ده‌كات كه‌ هه‌ر باڵنده‌یه‌ک په‌ڕێكی‬ ‫خۆی پێبدات‪ ،‬تا بتوانێت له‌گه‌ڵیان بۆ‬ ‫ئاسامن بفڕێت‪ ،‬باڵنده‌كان رازیى ده‌بن به‌‬ ‫پێدانی پەڕەكانیان به‌ كیسه‌ڵ‪ ،‬ئه‌ویش باڵی‬ ‫بۆ دروست ده‌بن و له‌گه‌ڵیان ده‌فڕێت‪ ،‬ئه‌و‬ ‫له‌ رێگادا داوایان لێده‌كات هه‌ر باڵنده‌ و‬ ‫ناوی خۆی بگۆڕێت و هه‌موان ناوێكی‬ ‫خۆش بۆ خۆیان هه‌ڵبژێرن‪ ،‬ئه‌و وا تێیان‬ ‫ده‌گه‌یه‌نێت ئه‌وه‌ رێز و ته‌قدیریان الی‬ ‫ئاسامن زیاد ده‌كات‪ ،‬هه‌موان به‌و بیرۆكه‌یه‌‬ ‫رازیی ده‌بن‪ ،‬هه‌موان سه‌رسوڕمانی خۆیان‬ ‫به‌ كیسه‌ڵ ده‌رده‌بڕن كه‌ چه‌نده‌ لێهاتووه‌‬ ‫بۆ قسه‌كردن‪ ،‬هه‌ر بۆیه‌ خۆیان پێشنیاز‬ ‫ده‌كه‌ن كیسه‌ڵ ببێته‌ ده‌مڕاستیان و ئه‌و‬

‫قسه ‌بكات و هه‌ر وتاردانێك پێویست‬ ‫بوو‪ ،‬هه‌ر ئه‌و وتار بدات‪ .‬كیسه‌ڵی فێڵباز‪،‬‬ ‫ناوی خۆی ده‌گۆڕێ بۆ «‪ »All of You‬واته‌‬ ‫«هه‌مووتان»‪.‬‬ ‫دوای وت����اردان‪ ،‬كیسه‌ڵه‌كه‌ وا له‌‬ ‫باڵنده‌كان ده‌گه‌یه‌نێت ك�ه‌ ل� ‌ه كاتی‬ ‫نانخواردندا‪ ،‬ده‌ستووری ئاسامن وایه‌ یه‌ك‬ ‫یه‌ك بانگی كه‌سه‌كان ده‌كه‌ن بۆ نانخواردن‪،‬‬ ‫بۆیه‌ نابێت كه‌س نۆبه‌بڕی بكا‪ .‬له‌ كاتی‬ ‫ئاماده‌بوونی خوانه‌كه‌‪ ،‬خزمه‌تكاره‌كان‬ ‫فه‌رموو له‌ باڵنده‌كان ده‌ك �ه‌ن‪« :‬فه‌رموو‬ ‫هه‌مووتان وه‌رن نان بخۆن»‪ ،‬كیسه‌ڵه‌كه‌‬ ‫ئه‌مه‌ ده‌قۆزێته‌وه‌ و به‌ باڵنده‌كان ده‌ڵێت‬ ‫كه‌ ئه‌وه‌ نۆبه‌ی خۆیه‌تی و ده‌بێ پێشی‬ ‫هه‌موان نان بخوات‪ ،‬چونكه‌ ته‌نها ئه‌و‬ ‫ناوی «هه‌مووتان»ە‪ .‬كیسه‌ڵه‌كه‌ ده‌چێته‌‬ ‫سه‌ر خوانه‌كه‌ و هه‌ڵیده‌لوشێت‪ ،‬شتێكی‬ ‫وا بۆ باڵنده‌كان ناهێڵێته‌وه‌‪ ،‬پیاوانی‬ ‫ئ��اس�مان ك �ه‌ ل �ه‌وێ��ن ب��ۆ خزمه‌تكردن‪،‬‬ ‫سه‌ریانسوڕده‌مێنێت‪ ،‬به‌اڵم هیچ ده‌نگێك‬ ‫ناكه‌ن‪ ،‬پێیانوایه‌ چونكه‌ كیسه‌ڵه‌كه‌ قسه‌كه‌ر‬ ‫و ده‌مڕاستیانه‌‪ ،‬ده‌ستووری باڵنده‌كان وایه‌‬ ‫كه‌ بچن بۆ هه‌ر ده‌عوه‌تێك‪ ،‬ده‌مڕاسته‌كه‌‬ ‫له‌جیاتی هه‌موویان نان ده‌خ��وات‪ ،‬له‌و‬

‫س�ه‌روب�ه‌ی��ن�ه‌دا‪ ،‬باڵنده‌كان به ‌ناچاری‬ ‫پاشاموه‌كانی كیسه‌ڵه‌كه‌ ده‌خ��ۆن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫خۆیان كۆده‌بنه‌وه‌ و ته‌كبیرێك ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫هه‌موویان رێكده‌كه‌ون له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌‬ ‫پەڕەكانی خۆیان له‌ كیسه‌ڵه‌كه‌ بستێننه‌وه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر له‌ ئاسامن‪ ،‬باڵنده‌كان كیسه‌ڵه‌كه‌‬ ‫رووت ده‌كه‌نه‌وه‌ و بێ پەڕ ده‌یهێڵنه‌وه‌‪.‬‬ ‫كیسه‌ڵ ئینجا داوا له‌ باڵنده‌كان‬ ‫ده‌كات كه‌ ته‌نها یه‌ك چاكه‌ی بۆ بكه‌ن‪،‬‬ ‫پێیان ده‌ڵێت به‌ خێزانه‌كه‌ی بڵێن ته‌واوی‬ ‫جلوبه‌رگ و دۆشه‌ك و لێفه‌ و به‌تانی و شته‌‬ ‫نه‌رمه‌كانی ماڵه‌وه‌ له‌به‌ر ده‌رگا رابخات‪،‬‬ ‫تا كیسه‌ڵ ل ‌ه ئاسامنه‌وه‌ خۆی فڕێداته‌‬ ‫خ��واره‌وه‌ و بكه‌وێته‌ سه‌ر شته‌ نه‌رمه‌كان‬ ‫و پشتی نه‌شكێت‪ ،‬باڵنده‌كان‪ ،‬له‌ توڕەیی‬ ‫خۆیان‪ ،‬ئه‌م چاكه‌یه‌ ناكه‌ن و ره‌تیده‌كه‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم تووتی به‌ كیسه‌ڵ ده‌ڵێت‪ :‬من ئه‌و‬ ‫په‌یامه‌ ده‌گه‌یه‌منه‌ خێزانه‌كه‌ت‪ ،‬تووتی‪،‬‬ ‫ئه‌و ساتانه‌ له‌بیر ناكات كه‌ كیسه‌ڵه‌كه‌‬ ‫فێڵ له‌ هه‌موویان ده‌كات‪ .‬كاتێك ده‌گاته‌‬ ‫الی خێزانی كیسه‌ڵه‌كه‌‪ ،‬پێیده‌ڵێت كیسه‌ڵ‬ ‫داوایكردووه‌ ته‌واوی شتومه‌كه‌ ره‌قه‌كان له‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌ دابنێت تا كیسه‌ڵ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪ .‬ژنی‬ ‫كیسه‌ڵه‌كه‌ش داخوازییه‌كه‌ جێبه‌جێده‌كات‪.‬‬

‫كیسه‌ڵ له‌ ئاسامنه‌وه‌ خۆی فڕێده‌دات ‌ه‬ ‫خواره‌وه‌ به‌و هیوایه‌ی پشتی بكه‌وێته‌ سه‌ر‬ ‫شته‌ نه‌رمه‌كان‪ ،‬بێئاگا له‌وه‌ی تووتی تۆڵه‌ی‬ ‫خۆی لێكردۆته‌وه‌‪ ،‬كه‌ كیسه‌ڵ ده‌كه‌وێته‌‬ ‫خوار و پشتی ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر شته‌ ره‌قه‌كان‪،‬‬ ‫پشتی ده‌شكێ و هه‌مان وان��ه‌ی خۆی‬ ‫وه‌رگرته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئێستا سه‌ركردایه‌تیی سیاسیی كورد‪،‬‬ ‫یان روونرت بڵێم‪ ،‬سه‌ركردایه‌تیی یه‌كێتی و‬ ‫پارتی‪ ،‬كه‌وتونه‌ته‌ ره‌خنه‌گرتن له‌ مالیكی كه‌‬ ‫داواكارییه‌كانی كوردی جێبه‌جێنه‌كردووه‌ و‬ ‫به‌ره‌و دیكتاتۆرییه‌ت هه‌نگاو ده‌نێت‪ ،‬ئایا‬ ‫مالیكیی «كیسه‌ڵ» نه‌ده‌توانرا له‌ ‪2007‬‬ ‫و ‪ 2008‬و ‪ 2010‬وه‌ك چۆن باڵنده‌كان‬ ‫رووتیانكرده‌وه‌ و تووتی پشتی شكاند‪ ،‬ئاوا‬ ‫له‌ په‌ڕوباڵ بكرێت و پشتی بشكێرنێت؟‬ ‫بێگومان به‌ڵێ‪.‬‬ ‫ب���ه‌اڵم ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ی «كیسه‌ڵ»ێكی‬ ‫فێڵباز بكرێته‌ عیربه‌ت‪ ،‬پێویستامن به‌‬ ‫«تووتی»یه‌ك هه‌یه‌! تووتییه‌ك نه‌ك له‌‬ ‫رۆژنامه‌ و گۆڤاره‌كان به‌ سه‌ركردایه‌تیی‬ ‫دوو حیزبه‌كه‌دا هه‌ڵبڵێت‪ ،‬به‌ڵكو پشتی‬ ‫ئه‌وانه‌ بشكێنێت كه‌ فێڵ له‌ گه‌ل و واڵت و‬ ‫نیشتیامن ده‌كه‌ن‪.‬‬

‫رۆژ ل �ه‌ دوای رۆژ ن��اك��ۆك��ی و‬ ‫ملمالنێی هه‌رێمی كوردستان و ناوه‌ند‬ ‫توندتر ده‌ب��ێ��ت‪ ،‬ئ��ه‌وه‌ی چ���اوه‌ڕوان‬ ‫نه‌ده‌كرا له‌ لێدوانی توند و هه‌ڵوێستی‬ ‫دژبه‌یه‌ك‪ ،‬له‌ ده‌زگاكانی راگه‌یاندنه‌وه‌‬ ‫ب�ڵاوده‌ك��رێ��ت��ه‌وه‌‪ ،‬ئ���ه‌وه‌ش ك �ه‌ له‌م‬ ‫نێوه‌نده‌دا له‌ هێڵی به‌رگریدایه‪ ‌،‬كورده‌‪.‬‬ ‫له‌ ب��واری سه‌ربازیدا قسه‌یه‌ك هه‌یه‌‬ ‫هه‌ندێك ج��ار وه‌ك��و سرتاتیژ ك��اری‬ ‫له‌سه‌ر ده‌كرێت‪ ،‬ده‌وترێت هێرشكردن‬ ‫باشرتین هۆكاری به‌رگری له‌خۆكردنه‌‪،‬‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر ئ�ه‌م�ه‌ ب��ۆ ب���واری سیاسه‌ت‬ ‫و دبلۆماسیه‌ت راستبێت‪ ،‬ده‌ب��وو‬ ‫به‌رپرسانی یه‌كێتی و پارتی كه‌ خۆیان به‌‬ ‫ده‌مڕاستی كورد داده‌نێن‪ ،‬جار جارێك‬ ‫بۆ هاوسه‌نگكردنه‌وه‌ی تای ته‌رازوی‬ ‫خۆیان‪ ،‬بچوونایه‌ته‌ خانه‌ی هێرشكردنی‬ ‫دبلۆماسییه‌وه‌‪ ،‬ت��ا ب��ه‌الی كه‌مه‌وه‌‬ ‫له‌و ئاسته‌دا خۆیان بگرتایه‌ته‌وه‌ كه‌‬ ‫خواستی كورد ده‌نوێنێت‪.‬‬ ‫دی��اره‌ له‌ دبلۆماسیه‌تیشدا زۆر‬

‫ج��ار په‌یڕەویی ل�ه‌و په‌نده‌ كوردیی ‌ه‬ ‫ده‌كرێت كه‌ ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر س��وار و‬ ‫پیاده‌ ویستیان ماچوموچ بكه‌ن‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫سوار كه‌مێك خۆی دانه‌وێنێت‪ ،‬پیاده‌ش‬ ‫كه‌مێك خۆی بڵند بكات‪ ،‬به‌م پێپه‌ش‬ ‫بێت ده‌بێت ه�ه‌ردووال ده‌ستبه‌رداری‬ ‫دۆخی ئاسایی خۆیان بن‪ ،‬به‌اڵم دۆخی‬ ‫ئێستای عێراق له‌ كوێی ئه‌م ویسته‌دایه‌‪،‬‬ ‫كه‌ ناوه‌ند و هه‌رێم ده‌ستله‌مالنێ‌ و‬ ‫ماچوموچی یه‌كرتی بكه‌ن؟ هه‌روه‌كو‬ ‫پێشرت ئ��ام��اژەم��ان پێدا‪ ،‬له‌ ئێستادا‬ ‫كورد له‌ دۆخی به‌رگری و مالیكی له‌‬ ‫هه‌ڵوێستی هێرشدایه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ مالیكییه‌‬ ‫ئۆپه‌راسیۆن دروس��ت ده‌ك��ات‪ ،‬كورد‬ ‫ب �ه‌ رێ��گ��ر ل��ه‌ب��ه‌رده‌م دروستكردنی‬ ‫عێراقێكی به‌هێز تۆمه‌تبار ده‌ك��ات‪،‬‬ ‫م���ادده‌ی س �ه‌دوچ��ل جێبه‌جێناكات‪،‬‬ ‫پ��اره‌ی كۆمپانیاكانی ن �ه‌وت ن��ادات‪،‬‬ ‫به‌شه‌ بودجه‌ی هه‌رێم كه‌مده‌كاته‌وه‌‪،‬‬ ‫مووچه‌ی پێشمه‌رگه‌ نادات‪ ،‬ته‌نانه‌ت‬ ‫ه��ەڕەش��ه‌ی رێ��گ��رت��ن ل �ه‌ س �ه‌ف �ه‌ری‬

‫به‌رپرسانیش ده‌ك��ات‪ ،‬داوا له‌ كورد‬ ‫ده‌ك��ات بگه‌ڕێته‌وه‌ سنووری به‌ر له‌‬ ‫(‪ ،)2003‬كوردیش وه‌كو هه‌موو جارێك‬ ‫ده‌بێت وه‌ف��د بنێرێته‌ ب �ه‌ر ده‌رگ��ای‬ ‫مالیكی‪ ،‬به‌ڵكو به‌ میهره‌بانی خۆی له‌و‬ ‫كارانه‌ی په‌شیامن ببێته‌وه‌‪ ،‬ره‌زامه‌ندی‬ ‫بنوێنێت ل�ه‌س�ه‌ر پێدانی مووچه‌ی‬ ‫پێشمه‌رگه‌‪ ،‬پ���اره‌ی كۆمپانیاكان‪،‬‬ ‫ئۆپه‌راسیۆنی دیجله‌ هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌‪،‬‬ ‫‪ ...‬هتد‪.‬‬ ‫ل�ه‌ الی�ه‌ك��ی تریشه‌وه‌ هه‌ندێك‬ ‫په‌رله‌مانتار و به‌رپرسی عێراقیی‬ ‫دی��ك �ه‌ش‪ ،‬س �ه‌رك��رده‌ك��ان��ی ك���ورد به‌‬ ‫ب��ه‌رژەوه‌ن��دخ��واز وه‌س���ف ده‌ك���ه‌ن‪،‬‬ ‫هه‌فته‌ی راب���ردوو په‌رله‌مانتارێكی‬ ‫ع��ێ �راق رای��گ�ه‌ی��ان��د ك���ورد ناهێڵێت‬ ‫ده‌سته‌ی نه‌زاهه‌ و ریشه‌كێشكردنی‬ ‫به‌عس له‌ كوردستان ده‌ستبه‌ركابێت‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ به‌شێكه‌ له‌و خاڵه‌ الوازه‌ی كه‌‬ ‫سه‌ركره‌كانی یه‌كێتی و پارتی له‌پاڵ‬ ‫ده‌یان كه‌موكورتی دیكه‌دا ناویانه‌ به‌‬

‫ناوچه‌وانی خۆیانه‌وه‌‪ ،‬هه‌ر بۆیه‌ ل ‌ه‬ ‫ئێستادا به‌ هۆی ئه‌و سیاسه‌ته‌ بێ‌‬ ‫حیكمه‌ته‌ی یه‌كێتی و پارتییه‌وه‌ كه‌‬ ‫له‌ چه‌ند ساڵی رابردوو په‌یڕەویان‬ ‫ك��ردووه‌‪ ،‬ك��ورد كه‌وتۆته‌ حاڵه‌تی‬ ‫به‌رگرییه‌وه‌‪ ،‬به‌رگری ل�ه‌وه‌ی به‌ر‬ ‫له‌ (‪ )2003‬به‌ده‌ستیهێناوه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫پێشرت ناوه‌ند گرفتی له‌گه‌ڵ هه‌رێم‬ ‫ه �ه‌ب��وو ل �ه‌س �ه‌ر بابه‌تگه‌لێكی‬ ‫په‌یوه‌ست به‌ مووچه‌ی پێشمه‌رگه‌‬ ‫و نه‌وت و ناوچه‌ دابڕێرناوه‌كان‪،‬‬ ‫به‌اڵم داواكاریی ئێستای مالیكی��� ‫بۆ گێڕانه‌وه‌ی هێزی كورد بۆ ئه‌و‬ ‫ن��اوچ��ان�ه‌ی ب �ه‌ر ل�ه‌ رووخ��ان��دن��ی‬ ‫سه‌دام لێی بووه‌‪ ،‬وه‌رچه‌رخانێكه‌‬ ‫ل�ه‌ به‌ره‌وپێشچوونی ن��اوه‌ن��د و‬ ‫به‌ره‌و دواوه‌ هه‌نگاونانی هه‌رێم‪،‬‬ ‫له‌وانه‌یه‌ ئه‌نجامه‌كه‌شی به‌ ملدانی‬ ‫به‌رپرسانی كورد بۆ ویستی ناوه‌ند‬ ‫و ده‌ستگرتن به‌ به‌رژەوه‌ندییه‌‬ ‫تایبه‌تیی خۆیانی لێبكه‌وێته‌وه‌‪.‬‬

‫‌ملمالنێ‌ له‌گه‌ڵ ناوه‌ند و بوونی هێزی ئه‌مریكا وه‌ك چاودێر‬

‫سه‌الم ناوخۆش‬

‫من خ��ۆم ب��اوه‌ڕم به‌ هه‌بوونی‬ ‫ده‌وڵ�ه‌ت��ی كوردییه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر سه‌ره‌تا‬ ‫سنووری ئ�ه‌و ده‌وڵ �ه‌ت �ه‌‪ ،‬شارێكیش‬ ‫ب��ێ��ت‪ ،‬ده‌وڵ���ه‌ت ب��ۆ ك���ورد كۆتایی‬ ‫پێهێنانی نیگه‌رانی و دڵه‌ڕاوكێی‬ ‫ك���ورده‌‪ ،‬ك�ه‌ ل�ه‌ مێژە خ�ه‌ون��ی پێوه‌‬ ‫ده‌بینین‪ ،‬له‌ ده‌سپێكی دامه‌زراندنی‬ ‫ده‌وڵ �ه‌ت له‌ عێراق له‌ سه‌ر بنه‌مای‬ ‫ن���ه‌ت���ه‌وه‌‪ ،‬ن���ه‌ت���ه‌وه‌ی س �ه‌رده‌س��ت �ه‌‬ ‫هه‌وڵیداوه‌ نه‌ته‌وه‌ی كورد ژێرده‌سته‌‬ ‫و ف �ه‌رام��ۆش بكات‪ ،‬ك �ه‌م نین ئه‌و‬ ‫ك�ه‌س��ان�ه‌ی رۆژگ��ارێ��ك بانگه‌شه‌ی‬ ‫بیری عێراقچێتیان ده‌ك��رد‪ ،‬به‌اڵم به‌‬ ‫تێپه‌ڕبوونی رۆژگ��ار گه‌یشتنه‌ ئه‌و‬ ‫ئه‌نجامه‌ی عێراق له‌سه‌ر بنه‌مای‬ ‫م �ه‌زه �ه‌ب��ی دام������ه‌زراوه‌‪ .‬ل��ه‌ س�ه‌ر‬ ‫بنه‌مایه‌كی ئاڵۆز ع�ه‌ره‌ب��ی شیعه‪،‬‬ ‫عه‌ره‌بی سوونه‌ و كوردی سوونه‌ كرانه‌‬

‫هاوسه‌نگیك بۆ به‌رانبه‌ر ڕێژەی شیعه‌‪،‬‬ ‫تا عه‌ره‌بی شیعه‌ سته‌م له‌ عه‌ره‌بی‬ ‫سوونه‌ نه‌كه‌ن! ئه‌و سنووره‌ی عێراق‬ ‫ده‌ستكردی ئینگلیزه‌‪ ،‬به‌اڵم عه‌ره‌بی‬ ‫ئیسالمیش به‌ پیرۆز ته‌ماشای ده‌كات‪،‬‬ ‫هه‌رچی عه‌ره‌بی عێراقه‌‪ ،‬ماركسی‪،‬‬ ‫ن�ه‌ت�ه‌وه‌ی��ی ته‌نانه‌ت ئیسالمییش‪،‬‬ ‫ب�ه‌ ج��ۆرێ��ك بیر ده‌ك��ه‌ن��ه‌وه‌ ك�ه‌ به‌‬ ‫به‌رژەوه‌ندی ناسیۆنالیزمی عه‌ره‌بی‬ ‫بشكێته‌وه‌ وه‌ك بڵێی یه‌كێتی عه‌ره‌بی‬ ‫ته‌نیا به‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی عێراق‬ ‫ده‌كه‌وێته‌ مه‌ترسییەوە! بۆیه‌ من وه‌ك‬ ‫كوردێك ده‌وڵه‌تی كوردی به‌ قازانجی‬ ‫تاكی كورد و عه‌ره‌ب ده‌بینم‪ ،‬با چی تر‬ ‫هیچ تاكێكی كورد یان عه‌ره‌ب‪ ،‬نه‌بێته‌‬ ‫قوربانی میزاجی حیزبی عه‌ره‌بی و‬ ‫حیزبی كوردی‪.‬‬ ‫ئه‌و كێشه‌ی ئه‌و دواییه‌ ماهیه‌تی‬

‫ده‌سه‌اڵتی شیعه‌ی عێراقی ئاشكرا‬ ‫كرد‪ ،‬بیركردنه‌وه‌ی عه‌ره‌بی عێراق چ‬ ‫سوونه‌ بێت یان شیعه‌‪ ،‬به‌رانبه‌ر كورد‬ ‫یه‌كن! هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌مه‌ مانای ئه‌وه‌ نییه‌‬ ‫من باوه‌ڕم به‌ شۆڤینیه‌ت هه‌یه‌‪ ،‬من‬ ‫هه‌رگیز ب��اوه‌ڕم به‌ شۆڤینیه‌ت نییه‌‪،‬‬ ‫باوه‌ڕم وایه‌ ئه‌وه‌ حیزبی عه‌ره‌بی له‌‬ ‫(‪)1921‬ه‌وه‌ په‌یڕه‌وی شۆڤینیه‌ت‬ ‫ده‌كات‪ ،‬گه‌یشتۆته‌ كوێ؟ له‌ (‪)2003‬‬ ‫حیزبی كوردی ڕازی بوو به‌شێك له‌‬ ‫باشووری كوردستان و ئه‌و خاكه‌ی به‌‬ ‫درێژایی مێژووی عێراق كورد خه‌باتی‬ ‫له‌ پێناویدا كردووه‌‪ ،‬جێی ناكۆك بێت‪،‬‬ ‫بێگومان هه‌ر تاكێكی عه‌ره‌بی ده‌زانێ‬ ‫ئ �ه‌و ناوچانه‌ زه‌وی ك���وردن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫شۆڤینیه‌تی حیزبی عه‌ره‌بی شیعه‌‪ ،‬یان‬ ‫سوونه‪ ‌،‬ناهێڵێت ئه‌و سته‌مه‌ له‌سه‌ر‬ ‫كورد هه‌ڵگیرێت‪.‬‬

‫توندبووونی ملمالنێی هه‌ولێر‬ ‫و ن��اوه‌ن��د‪ ،‬ك��ۆك��ردن��ه‌وه‌ی هێز و‬ ‫پێكهێنانی ئۆپه‌راسیۆن‪ ،‬ئه‌وه‌مان ال‬ ‫دروست ده‌كات كه‌ پێكدادانێك هه‌ر‬ ‫ڕووده‌دات‪ ،‬من له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دام هیچ‬ ‫تاكێكی كوردی یان عه‌ره‌بی خوێن له‌‬ ‫لوتی نه‌یه‌ت بۆیه‌ له‌ دۆخێكی ئاوادا‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ری باڵوه‌پێكردنی هێزی نه‌ته‌وه‌‬ ‫یه‌كگرتووه‌كان‪ ،‬یان سوپای ئه‌مریكی‬ ‫وه‌ك چاودێر له‌و ناوچه‌ دابڕاوانه‌‪ ،‬به‌‬ ‫چاره‌سه‌ری پاراستۆلی ده‌بینم نه‌ك‬ ‫به‌ چاره‌سه‌ری بنه‌بڕ و یه‌كالكه‌ره‌وه‌ی‬ ‫كێشه‌ و ملمالنێی ناوه‌ند و هه‌ولێر‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم هه‌رچۆنێك بێت بوونی ئه‌و‬ ‫هێزانه‌ له‌ دۆخێكی وادا ده‌بێته‌ رێگر‬ ‫له‌به‌رده‌م ویستی شۆڤێنییه‌تی عه‌ره‌بی‬ ‫‌و هۆكارێكیش بۆ هێوربوونه‌وه‌ی‬ ‫دۆخه‌كه‌‪.‬‬


‫‪15‬‬ ‫‪www.bayanpress.‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫توندوتیژی و به‌رپرسیارێتی‬ ‫به‌ بۆنه‌ی هه‌فته‌ی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی توندوتیژییه‌وه‌‬

‫حه‌مه‌ی ئه‌حمه‌د ڕەسوڵ *‬ ‫زۆرن ئ��ه‌و وت��اران��ه‌ی ك � ‌ه ب��اس ل ‌ه‬ ‫به‌رپرسیارێتیی كۆمه‌ڵگا ده‌ك��ه‌ن وه‌كو‬ ‫به‌رهه‌مهێنه‌ری توندوتیژی‪ ،‬به‌اڵم زۆر به‌‬ ‫كه‌می باس له‌و ‌ه كراو ‌ه ك ‌ه به‌رپرسیارێتیی‬ ‫گه‌وره‌ش ل ‌ه ئه‌ستۆی ده‌سه‌اڵتی كوردییدایه‌‪،‬‬ ‫ك ‌ه نه‌یتوانیو ‌ه له‌و ساڵ ‌ه زۆرانه‌دا كۆمه‌ڵگا‬ ‫به‌ره‌و به‌مه‌ده‌نیكردن به‌رێت‪ ،‬ك ‌ه نه‌یتوانی‬ ‫په‌روه‌رده‌كردنێكی مه‌ده‌نی به‌سیستامتیزه‌‬ ‫بكات ل ‌ه كۆمه‌ڵگا و ل ‌ه خێزاندا‪ ،‬نه‌یتوانی‬ ‫خێزانی ك��وردی ب ‌ه دیموكراسی بكات‪،‬‬ ‫نه‌یتوانی جیاوازی جێنده‌ری ـ ڕەگ�ه‌زـ ی‬ ‫نێوان نێر و مێ كه‌مرت بكاته‌وه‌‪ ..‬نه‌یتوانی‬ ‫دادوه‌ریی كۆمه‌اڵیه‌تی‌و یه‌كسانی‌و ته‌بایی‬

‫له‌‬ ‫نێوان هاوواڵتی ئاسایی‬ ‫‌و به‌رپرسێكدا بكات‪..‬‬ ‫نه‌یتوانی ه���ه‌ژاری ‌و‬ ‫نه‌خوێنده‌واری كه‌مرت‬ ‫ب��ك��ات��ه‌وه‌‪ ،‬ن�ه‌ی��ت��وان��ی‬ ‫گونده‌كان ئاوه‌دان بكاته‌وه‌‬ ‫و شاره‌كان ل ‌ه قه‌ره‌باڵغی ڕزگار‬ ‫بكات ‌و گوندییه‌كان كشتوكاڵ‬ ‫په‌ره‌پێبده‌ن ‌و بێكاری كه‌مرت بكاته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌وه‌ی ڕوویدا‌و ئه‌وه‌ی ف ‌هراهه‌م بوو‪،‬‬ ‫پێچه‌وانه‌ی هه‌موو ئه‌وانه‌بوو ك ‌ه باسامن‬ ‫لێوه‌كرد!‬ ‫ل ‌ه ڕاستیدا ده‌س �ه‌اڵت��ی ك��وردی كه‌‬ ‫بریتی ‌ه له‌و دوو حیزب ‌ه بااڵده‌سته‌‪ ،‬سااڵنێكی‬ ‫زۆر له‌سه‌ر به‌كارهێنانی توندوتیژی ‌و‬ ‫تۆخكردنه‌وه‌ی ڕەهه‌نده‌كانی‪ ،‬كاریان كرد‪،‬‬ ‫توندوتیژی وه‌كو بابه‌ت‌و دۆزێكی پیرۆز‌و‬ ‫موقه‌ده‌س ته‌ماشایكراوه‌‪ ،‬تۆڵه‌سه‌ندنه‌و ‌ه له‌‬ ‫یه‌كرتی ل ‌ه دروشم ‌ه دیاره‌كانی بزووتنه‌وه‌ی‬ ‫چ �ه‌ك��داری ك��وردی ب���ووه‌‪ ..‬گومانی تێدا‬ ‫نیی ‌ه كولتووری باوی نێو كۆمه‌ڵگاكه‌مان‪،‬‬ ‫كلتوورێكی عه‌شیره‌تگ ‌هرایی‌و خێڵه‌كیانه‌یه‌‪،‬‬ ‫ك� ‌ه سیخناخ ‌ه ل� ‌ه ب��ڕواب��وون ب� ‌ه ش �ه‌ڕ و‬ ‫ش ‌هڕانگێزی ‌و زه‌بروزه‌نگ ‌و توندوتیژی‪ ،‬كه‌‬ ‫هه‌میش ‌ه ده‌سه‌اڵتی كوردی ل ‌ه شاخ‌و ل ‌ه شار‬ ‫وه‌كو مه‌رجه‌عێكی گرنگ پشتی پێ به‌ستوون‬

‫‌و پل ‌ه ‌و پایه‌ی به‌رزتر كردوونه‌ته‌وه‌‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫هه‌تا ئه‌مڕۆش مه‌ده‌نیه‌ت ل ‌ه پاشه‌كشێدا‬ ‫بوو ‌ه و كۆمه‌ڵگا بووه‌ت ‌ه گۆڕەپانی پیاده‌كردنی‬ ‫توندوتیژی ‌و په‌لی بۆ گشت كایه‌كانی‬ ‫ژیامنان هاویشتووه‌‪ ،‬له‌نێو هزر و ده‌روومناندا‬ ‫‪..‬ل ‌ه كرده‌و ‌ه و ڕەوشتامندا ئاماده‌گی بێوێنه‌ی‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش ل ‌ه په‌یوه‌ندیی كۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫نێوان تاكه‌كاندا به‌دیار ده‌كه‌وێت‪ ،‬بۆ وێنه‌‪:‬‬ ‫په‌یوه‌ندیی نێوان كڕیار و فرۆشیارێكی سه‌ر‬ ‫جاده‌كان ل ‌ه ئاستێكی زۆر ئاڵۆزدایه‌‪ ،‬لێوانلێوه‌‬ ‫ل ‌ه درۆ و بێ متامنه‌یی‌و قۆڵبڕین‌و یه‌كرت له‌‬ ‫خشته‌بردن‌و تووڕەیی‌و ناچاریی‪ ،‬په‌یوه‌ندی‬ ‫نێوان مامۆستا و خوێندكاریش تژیی ‌ه له‌‬ ‫توندوتیژی ‌و یه‌كرت قبوڵنه‌كردن ‌و سڕینه‌وه‌‬ ‫و نالێبورده‌یی‌و ناته‌بایی ‪..‬‬ ‫هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندیی نێوان ژن‌و مێرد‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌ك ‌ه هه‌تاكو پانتایی نێوچه‌وان‬ ‫سیخناخ ‌ه ل ‌ه توندوتیژی ‌و ه�ه‌ڕەش� ‌ه و‬ ‫لێدان ‌و یه‌كرت سووككردن ‌و نایه‌كسانی‬ ‫‌و ده‌سه‌اڵتی پیاوانه‌‪ ،‬خاڵیی ‌ه ل ‌ه ئه‌وین ‌و‬ ‫خۆشه‌ویستی ‌و گفتوگۆی مه‌ده‌نیان ‌ه ‌و‬ ‫دیالۆگی نێوان دوو مرۆڤی هاوتا و یه‌كسان‪،‬‬ ‫په‌یوه‌ندی نێوان برا و خوشك‪ ،‬باوك ‌و كچ‪،‬‬ ‫پرسگه‌ی دایر‌ه ‌و هاواڵتی‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌رێكی‬ ‫حیزبی ‌و كارمه‌ندێكی ئاسایی ده‌رچووی‬ ‫زانكۆ‪ ،‬په‌یوه‌ندی نێوان شۆفێری ته‌كسی ‌و‬ ‫نه‌فه‌رێكی پیاد ‌ه‌و رێبوار‪ ،‬منوونه‌ی شێوازێكن‬ ‫ل ‌ه په‌یوه‌ندیی كۆمه‌اڵیه‌تی كۆمه‌ڵگایه‌كی‬

‫توندوتیژ و پڕ ل ‌ه ئاژاو ‌ه‌و ئاریش ‌ه ‪..‬‬ ‫تاكه‌كانی ئه‌م كۆمه‌ڵگای ‌ه هه‌ڵگری‬ ‫سایكۆلۆژییه‌تێكن زۆر ئاڵۆز‌ه ‌و پڕە له‌‬ ‫ئیشكالییه‌ت‪ ،‬پڕە ل ‌ه تووڕەیی ‌و بێزاری‬ ‫‌و گ��رژی ‌و نائومێدی‪ ،‬پ��ڕە ل ‌ه كه‌بت ‌و‬ ‫چه‌پاندن‪ ،‬ل ‌ه ترس ‌و دڵ ‌هڕاوكێ‪ ،‬ل ‌ه غوبن ‌و‬ ‫چه‌وساندنه‌وه‌‪ ،‬بۆی ‌ه كولتووری لێبورده‌یی‬ ‫‌و ئاشتی ‌و یه‌كرت قبوڵكردن ‌و لێكبووردن‬ ‫‌و دیالۆگكردن ‌و ڕێز و خۆشه‌ویستی له‌‬ ‫ئاینده‌یه‌كی نزیكدا‪ ،‬مه‌حاڵ ده‌بێت‪.‬‬ ‫ده‌سه‌اڵتی كوردی زه‌مینه‌ی بۆ فاكته‌ر‬ ‫و هۆكاره‌كانی توندوتیژی خۆشرت كردووه‪‌،‬‬ ‫به‌وه‌ی ك ‌ه زیاد ل ‌ه ملیۆنێك هه‌ژاری نائاسایی‬ ‫ل ‌ه كوردستاندا به‌رهه‌مهێناو ‌ه ب ‌ه هۆكاری‬ ‫كۆنرتۆڵكردنی سامان ‌و داهاتی واڵت بۆ‬ ‫توێژێكی كه‌مین ‌ه و بێبه‌شكردنی زۆرینه‌ی‬ ‫خه‌ڵكی‪ :‬ك ‌ه دواجار گوز ‌هرانی تراژیدی پڕ له‌‬ ‫نه‌خۆشی‌و نه‌خوێنده‌واری‌و كوله‌مه‌رگی‌و‬ ‫تاوانكاری ‌و بێكاری بۆ دورستكردوون‪ ،‬كه‌‬ ‫ئه‌ویش له‌گه‌ڵ خۆیدا مرۆڤی هیالك‌و تووڕە‬ ‫‌و بێزار و نائومێد‌و توند و دڵڕەق ب ‌هرانبه‌ر به‌‬ ‫خۆی‌و ژیانی‌و نیشتامنه‌كه‌ی ده‌خوڵقێنێت‪.‬‬ ‫بیرمان نه‌چێت زۆرێك ل ‌ه حاڵه‌ته‌كانی‬ ‫توندوتیژی ‌و كوشتنی ژنی ك��ورد له‌به‌ر‬ ‫ه��ۆك��اری خ��ی��ان�ه‌ت��ی ه��اوس �ه‌رگ��ی��ری‌و‬ ‫له‌شفرۆشی ئ �ه‌ن��ج��ام��دراون‪ ،‬ك � ‌ه هۆی‬ ‫سه‌ره‌كیی ه�ه‌ژاری ب��ووه‌‪ ..‬هۆی الوه‌كیش‬ ‫نه‌بوونی سزا و غ ‌هرامه‌ی توند ‌ه ده‌رهه‌ق‬

‫ب ‌ه ژنكوژ‪ .‬س�ه‌ر‌هڕای ئه‌وانه‌‪ ،‬ده‌سه‌اڵت بۆ‬ ‫سه‌رخستنی ئایدیۆلۆژیا حیزبیه‌كه‌ی هه‌موو‬ ‫ئامرازه‌كانی پته‌وكردنی بڕوا ب ‌ه توندوتیژی‪،‬‬ ‫ب ‌ه هه‌ر پاساوێك بووه‌‪ ،‬به‌رپا ك��ردووه‌‪ ..‬به‌‬ ‫ده‌زگاییكردنی توندوتیژی‌و كه‌مته‌رخه‌می له‌‬ ‫ئاست قوربانیه‌كاندا ك ‌ه زۆرینه‌یان (منداڵ‌و‬ ‫ژن‌و گه‌��ج) بوون‪ ،‬له‌وپه‌ڕیدا بووه‌‪..‬‬ ‫زۆرێك ل ‌ه بڕیاره‌كانی و ‌هزاره‌ته‌كانی‬ ‫حكومه‌تی كوردستان بوونه‌ت ‌ه هۆی گرژی‬ ‫‌و بێزاری‌و تووڕەیی‌و توندوتیژی ل ‌ه ئاستی‬ ‫خه‌ڵكدا‪ ،‬بۆی ‌ه ب ‌ه لێشاو مرۆڤی تۆراو به‌رهه‌م‬ ‫هاتووه‌‪ ،‬ك ‌ه هێنده‌یان نه‌ماو ‌ه ببن ‌ه په‌ڕگیر و‬ ‫توندڕەو و هه‌وادارانی توندوتیژی‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫حكومه‌ت‌و حزبه‌كان كاری جدییان نه‌بووه‌‬ ‫بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی پرسی كوشتنی ژنی كورد‬ ‫‌و نه‌ماندی ژنكوژێك ل ‌ه سێدار‌ه بدرێت‪،‬‬ ‫منداڵكوژێك ل ‌ه گۆڕەپانی شارێكدا نه‌فره‌ت‬ ‫بكرێت‪ ..‬ده‌س�ه‌اڵت كه‌مته‌رخه‌م بوو ‌ه كه‌‬ ‫تاك ‌و كۆمه‌ڵگاكه‌مان ب ‌ه مه‌ده‌نی بكات‪،‬‬ ‫ئه‌و هه‌وڵ ‌ه شه‌رمنه‌ی هه‌ی ‌ه سه‌باره‌ت به‌‬ ‫ڕێكخراوی ئه‌هلی ‌و مه‌ده‌نی ‌و حزبی‬ ‫‪،‬هه‌رگیز نه‌یتوانیو ‌ه گۆڕانی جه‌وهه‌ری‬ ‫ل ‌ه سیستمی پ���ه‌روه‌رد ‌ه ‌و فێركردندا‪ ،‬له‌‬ ‫په‌روه‌رده‌ی كۆمه‌اڵیه‌تی ‌و مه‌ده‌نیدا‪ ،‬ل ‌ه به‌‬ ‫دیموكراسیكردنی خێزانی كورددا‪ ،‬مه‌یسه‌ر‬ ‫بكات‪..‬‬ ‫میدیا ‌و ڕاگه‌یاندنه‌كان نه‌یانتوانیوه‌‬ ‫یه‌كسانیی جێنده‌ری ‌و ب ‌ه مرۆڤبوون ‌و به‌‬

‫هاواڵتیبوونی ژنی كورد بچه‌سپێنن‪ ،‬تاكێكی‬ ‫هۆشیار و مرۆڤدۆست ‌و پڕ ل ‌ه مه‌عریفه‌‬ ‫‌و پێشكه‌وتووخواز بخه‌مڵێنن‪ ..‬چونكه‌‬ ‫په‌تای گه‌نده‌ڵی ‌و لووشدانی پاره‌و سامانی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی ‌و نیشتامنی ‌و پ ‌هراوێزخستنی‬ ‫میلله‌ت ‌و زۆرینه‌ی خه‌ڵكی ل ‌ه خوار هێڵی‬ ‫ه �ه‌ژاری��ی �ه‌وه‌‪ ،‬ل ‌ه ماك ‌ه گرنگه‌كانی ئه‌م‬ ‫ده‌سه‌اڵت ‌ه بووه‌‪ ،‬بۆی ‌ه هۆ و سه‌رچاوه‌كانی‬ ‫توندوتیژی ل ‌ه ب��ره‌ودا بوون ‌و په‌لوپۆیان‬ ‫هاویشتوو ‌ه و ڕەگه‌كانی پته‌وتر بوون ‌و‬ ‫ت و الواز نابن‪.‬‬ ‫به‌مزووانه‌ش سس ‌‬ ‫ل �ه‌م��ب��اره‌ی �ه‌و ‌ه ئ �ه‌رك��ی سه‌رشانی‬ ‫حكومه‌ت ‌و ده‌سه‌اڵتی كوردی سه‌باره‌ت‬ ‫ب ‌ه كه‌مكردنه‌وه‌ی توندوتیژی‪ ،‬ئه‌مانه‌ن‪:‬‬ ‫ئاكتیڤكردنه‌وه‌ی ڕۆڵی یاسا‪ ،‬به‌و واتایه‌ی‬ ‫ك ‌ه یاسا حوكم بكات ‌و سه‌روه‌رتر بێت له‌‬ ‫حوكمی كۆنه‌پارێزی و دیوه‌خانی عه‌شایری‬ ‫و فه‌رمایشتی سه‌رۆكهۆزێك‪ ،‬پێبه‌پێی یاسا‪،‬‬ ‫گه‌نده‌ڵ‌و بكوژ‌و دز‌و درۆزن سزا بدرێن‪،‬‬ ‫تاك وه‌ها بێت ڕێز ل ‌ه یاسا و دادگا بگرێت‪،‬‬ ‫كرداری تۆڵه‌سه‌ندنه‌و ‌ه سزا بدرێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ئه‌م ‌ه نه‌كرێت ‌و تاك كۆنرتۆڵ نه‌كرێت‪،‬‬ ‫تاك ده‌بێت ‌ه قوربانییه‌كی ده‌س��ه‌اڵت كه‌‬ ‫دواج��اری��ش كۆنرتۆڵكردنی كۆمه‌ڵگا به‌‬ ‫گشتی‪ ،‬ناچه‌سپێ ‌و ئیامره‌ته‌كه‌ی كالیگۆال‬ ‫دێت ‌ه دی!‬ ‫* كۆمه‌ڵناس‬

‫«دژە نۆبڵ»‬

‫د ‌ه نووسه‌ری نارساوی جیهان ك ‌ه ل ‌ه خه‌اڵتی نۆبڵی ئه‌ده‌بیات بێبه‌ش كران‬ ‫كامه‌ران كه‌ریم‬ ‫خ �ه‌اڵت��ی نۆبڵی ئ �ه‌ده‌ب��ی��ات ب ‌ه‬ ‫گرنگرتین و به‌نرخرتین خه‌اڵتی ئه‌ده‌بیی‬ ‫جیهان دێت ‌ه ئه‌ژمار‪ ،‬ئه‌كادیمیای نۆبڵی‬ ‫ئه‌ده‌بیات ل ‌ه سوید‪ ،‬هه‌موو ساڵێك‬ ‫ب��اش�تری��ن ن��ووس��ه‌ر ب��ۆ ئ��ه‌و خه‌اڵته‌‬ ‫ده‌ستنیشان ده‌ك����ات‪ .‬ل � ‌ه م��ێ��ژووی‬ ‫به‌خشینی ئه‌و خه‌اڵته‌دا‪ ،‬هه‌ندێكجار‬ ‫هه‌ڵه‌ی گه‌ور‌ه روویداوه‌‪ ،‬بۆ منوون ‌ه زۆرن‬ ‫ئه‌و نووس ‌هرانه‌ی ك ‌ه شیاو بوون و ده‌بوایه‌‬ ‫خه‌اڵتی ئه‌ده‌بیی نۆبڵیان وه‌ربگرتایه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌و خه‌اڵت ‌ه بێبه‌ش كراون‪.‬‬ ‫ل ‌ه خ��واره‌و ‌ه ن��اوی د ‌ه نووسه‌ری‬ ‫نارساوی جیهان هه‌ی ‌ه ك ‌ه خه‌ڵك وا د ‌هزانن‬ ‫ئ ‌هوان ‌ه خاوه‌نی خه‌اڵتی نۆبڵن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫لیژنه‌ی ژوول��ی ئه‌و خه‌اڵت ‌ه ب ‌ه شیاوی‬ ‫ن ‌هزانیون ك ‌ه نۆبڵیان پێببه‌خشێ‪.‬‬ ‫ی �ه‌ك �ه‌م‪ :‬ئیامیل زۆال (‪- 1840‬‬ ‫‪:)1902‬‬

‫نووسه‌ری به‌ناوبانگی فه‌ره‌نسی ل ‌ه‬ ‫ساڵی ‪ ،1902‬ساڵێك پێش كۆچباربوونی‪،‬‬ ‫بۆ وه‌رگرتنی خه‌اڵتی نۆبڵی ئه‌ده‌بیات‬ ‫ده‌ستنیشان كرا‪ ،‬به‌اڵم «داوید ئاف وایرسێن»‬ ‫ب�ه‌ڕێ��وه‌ب�ه‌ری ئ�ه‌و س �ه‌رده‌م �ه‌ی كۆمیته‌ی‬ ‫ده‌ستنیشانكردنی خه‌اڵتی نۆبڵ‪ ،‬پێیوابوو‬ ‫ئه‌ده‌بیات ده‌بێ رۆڵی مه‌عنه‌وی و عیرفانی‬ ‫هه‌بێ‪ ،‬بۆی ‌ه ئیمیل زۆال ل ‌ه وه‌رگرتنی خه‌اڵتی‬ ‫نۆبڵی ئه‌ده‌بیات بێبه‌ش ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫دووه‌م‪ :‬لیۆ تۆڵستۆی (‪:)1910 - 1828‬‬ ‫ن��اوب �راو ك� ‌ه ب� ‌ه پ��اڵ� ‌هوان��ی ئه‌ده‌بیی‬ ‫ج��ی��ه��ان��ی ن������ارساوه‌‪ ،‬خ���ه‌اڵت���ی نۆبڵی‬ ‫پێنه‌به‌خرشا‪ ،‬نه‌به‌خشینی ئه‌و خه‌اڵت ‌ه به‌‬ ‫تۆڵستۆی گه‌وره‌ترین هه‌ڵه‌ی ئه‌كادیمیای‬ ‫ده‌ستنیشانكردنی خه‌اڵته‌ك ‌ه دێت ‌ه ئه‌ژمار‪ .‬له‌‬ ‫ساڵی ‪ 1902‬تۆڵستۆی بۆ وه‌رگرتنی خه‌اڵتی‬ ‫نۆبڵی ئه‌ده‌بیات ده‌ستنیشانكرا‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ده‌سته‌ی هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌و سه‌رده‌مه‌‬ ‫پێیانوابوو ل ‌ه شاكاری «جه‌نگ و ئاشتی»دا‬ ‫تۆڵستۆی بێڕێزیی ب ‌ه حكومه‌ت و كڵێسا‬

‫خاوەىن ئیمتیاز و سەرنووسەر‪:‬‬ ‫هاوژین عومەر کەریم‬ ‫‪hawzheenk@yahoo.com‬‬ ‫‪07701543488‬‬ ‫رۆژنامەیەکى سیاسیى گشتیى ئەهلییە‬

‫كردووه‌‪ ،‬بۆی ‌ه خه‌اڵته‌كه‌یان پێنه‌به‌خشی‪.‬‬ ‫سێیه‌م‪ :‬خاتوو ڤێرجینیا وۆڵف (‪1882‬‬ ‫ ‪:)1941‬‬‫ن��ووس�ه‌ری به‌ناوبانگ و كاریگه‌ری‬ ‫ئه‌ده‌بیی جیهانی‪ ،‬هیچ كات ناوی ل ‌ه ناو‬ ‫ریزی ناوه‌زه‌ده‌كانی خه‌اڵتی نۆبڵی ئه‌ده‌بیات‬ ‫دانه‌نرا‪ ،‬ل ‌ه ساڵی ‪ 1938‬كاتێك (پیرێل بوك)‬ ‫خه‌اڵتی نۆبڵی ئه‌ده‌بیاتی پێبه‌خرشا‪ ،‬سه‌رجه‌م‬ ‫رۆشنبیران و نووس ‌هرانی جیهان‪ ،‬پێیانوابوو كه‌‬ ‫ده‌بوای ‌ه خه‌اڵتی نۆبڵی ئه‌و ساڵ ‌ه ب ‌ه ڤێرجینیا‬ ‫ڤۆڵف ببه‌خرشایه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و نووسه‌ر‌ه ته‌نیا به‌‬ ‫بیانووی ئافره‌تبوونی له‌و خه‌اڵت ‌ه بێبه‌شكرا‪.‬‬ ‫چ���واره‌م‪ :‬جه‌یمز جۆیس (‪- 1882‬‬ ‫‪:)1941‬‬ ‫ج��ه‌ی��م��ز ج���ۆی���س خ��وڵ��ق��ێ��ن �ه‌ری‬ ‫«ئۆدیسیۆس»‪ ،‬نووسه‌ری به‌ناوبانگی ئیرله‌ندی‬ ‫و یه‌كێك ل ‌ه كاریگه‌رترین نووس ‌هرانی ئه‌وروپا‪،‬‬ ‫به‌هۆی بۆچوونی هه‌ڵه‌ی ئه‌كادیمیای خه‌اڵتی‬ ‫نۆبڵی ئه‌ده‌بیاته‌وه‌‪ ،‬هیچ كات ئه‌و خه‌اڵته‌ی‬ ‫پێنه‌به‌خرشا‪.‬‬

‫پێنجه‌م‪ :‬خۆرخێ لویس بۆرخس (‪1899‬‬ ‫ ‪:)1986‬‬‫نووسه‌ری به‌ناوبانگی ئه‌رجه‌نتینی‪ ،‬كه‌‬ ‫كتێبه‌كانی هه‌میش ‌ه جێی مشتومڕی كۆڕ و‬ ‫ناوه‌نده‌كانی ئه‌ده‌بی جیهانی بوون‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫خه‌اڵتی نۆبڵی ئه‌ده‌بیاتی پێنه‌به‌خرشاوه‌‪.‬‬ ‫ش �ه‌ش �ه‌م‪ :‬هێرنیك ئیسنب (‪- 1828‬‬ ‫‪:)1906‬‬ ‫یه‌كێكی ت��ر ل� ‌ه هه‌ڵ ‌ه گ�ه‌وره‌ك��ان��ی‬ ‫«وایرسێن» به‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌و سااڵنه‌ی خه‌اڵتی‬ ‫نۆبڵی ئه‌ده‌بیات‪ ،‬نه‌به‌خشینی ئه‌و خه‌اڵته‌‬ ‫بوو ب ‌ه «ئیسنب»‪ .‬كاره‌كانی ئیسنب سیمبولیزم‬ ‫بوون و ئه‌ندامان و سه‌رۆكی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی‬ ‫خه‌اڵتی نۆبڵی ئه‌ده‌بیات‪ ،‬كه‌یفیان به‌و جۆره‌‬ ‫نووسینان ‌ه نه‌ده‌هات‪ ،‬بۆی ‌ه بێبه‌شی ده‌كه‌ن له‌‬ ‫وه‌رگرتنی خه‌اڵته‌كه‌‪.‬‬ ‫حه‌وته‌م‪ :‬گراهام گرین (‪:)1991 - 1904‬‬ ‫گراهام گرین نووسه‌ری به‌ناوبانگی‬ ‫به‌ریتانیا‪ ،‬چه‌ندین جار ناوی بۆ وه‌رگرتنی‬ ‫خه‌اڵتی نۆبڵ ده‌ستنیشانكرا‪ ،‬به‌اڵم هه‌رگیز‬

‫بەڕێوەبەرى هونەرى‪:‬‬ ‫ڕەوشت محەمەد‬ ‫‪rawshtmail@yahoo.com‬‬ ‫‪07501112083‬‬

‫ئه‌و خه‌اڵته‌ی پێنه‌به‌خرشا‪.‬‬ ‫هه‌شته‌م‪ :‬فرانتس كافكا (‪- 1883‬‬ ‫‪:)1924‬‬ ‫هۆكاری خ �ه‌اڵت وه‌رنه‌گرتنی كافكا‬ ‫زیاتر ده‌گه‌ڕێته‌و ‌ه بۆ ئه‌وه‌ی ك ‌ه نووسینه‌كانی‬ ‫ئه‌و نووسه‌ر‌ه به‌ناوبانگ ‌ه پاش كۆچباربوونی‬ ‫باڵوبوونه‌وه‌‪.‬‬ ‫نۆیه‌م‪ :‬مارسڵ پرۆست (‪:)1922 - 1871‬‬ ‫مارسڵ پرۆست تا ئێسته‌ش یه‌كێكه‌‬ ‫ل ‌ه گه‌وره‌ترین نووس ‌هرانی جیهان و هه‌رگیز‬ ‫خه‌اڵتی نۆبڵی ئه‌ده‌بیاتی پێنه‌به‌خرشا‪.‬‬ ‫ده‌یه‌م‪ :‬ئاگۆست سرتیندبێرگ (‪- 1849‬‬ ‫‪:)1912‬‬ ‫گه‌وره‌ترین نووسه‌ری سویدی‪ ،‬هیچ‬ ‫كات خه‌اڵتی نۆبڵی ئه‌ده‌بیاىت ك ‌ه ناوه‌نده‌كه‌ی‬ ‫ل ‌ه واڵتی سویده‌‪ ،‬پێنه‌به‌خرشا‪ .‬سرتیندبێرگ‬ ‫نووسه‌رێكی ه ‌هراساز بوو‪ ،‬پاش وه‌رنه‌گرتنی‬ ‫خه‌اڵتی نۆبڵ ل ‌ه ساڵی ‪ ،1909‬ل ‌ه الیان‬ ‫الیه‌نگره‌كانیه‌و ‌ه خه‌اڵتێكیان ب ‌ه ناوی «دژە‬ ‫نۆبل» پێشكه‌ش كرد‪.‬‬

‫ناونیشاىن بەیان لە ئینتەرنێت‪:‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬ ‫‪E.mail: bayanpress@yahoo.com‬‬ ‫‪www.facebook.com/bayanpres‬‬

‫ناونیشان‪:‬‬ ‫سلێامىن ‪ -‬شەقامى ئیرباهیم پاشا ‪ -‬تەالرى بنار‬ ‫نهۆمى پێنجەم ‪ -‬شوقەى ژمارە ‪3‬‬ ‫تەلەفۆن‪07480605181 :‬‬


‫‪14‬‬ ‫‪birura_bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)12‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/12/4‬ساڵی یەکەم‬

‫ده‌وڵه‌ت له‌ ڕوانگه‌ی ئیسالمه‌وه‌‬ ‫د‪ .‬هادى عەىل‬ ‫به‌ خوێندنه‌وه‌یه‌كی سه‌رتاپاگیر بۆ‬ ‫په‌یامی پێغه‌مبه‌ران‪ ،‬ئایینه‌ ئاسامنییه‌كان‬ ‫به‌ گشتی و ئایینی ئیسالم به‌تایبه‌تی‪،‬‬ ‫ئه‌و ڕاستییه‌ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ جه‌وهه‌ر‬ ‫و ن��اوه‌رۆك��ی په‌یامه‌كانیان به‌ ده‌وری‬ ‫دوو ئامانجی سه‌ره‌كی یان دوو ته‌وه‌ری‬ ‫سه‌ره‌كیدا ده‌سووڕێته‌وه‌‪:‬‬ ‫یه‌كه‌میان‪ :‬په‌یامی هیدایه‌ت و‬ ‫ڕێنامییكردنه‌ بۆ یه‌كتاپه‌رستی‪ ،‬ته‌زكییه‌ی‬ ‫ئه‌خالقیی م��رۆڤ �ه‌ك��ان‪ ،‬به‌هێزكردنی‬ ‫الیه‌نی ڕۆحی و به‌رزبوونه‌وه‌ له‌ پله‌كانی‬ ‫ت���ه‌واوك���اری م �ه‌ع��ن �ه‌وی‪ ،‬خواناسین‪،‬‬ ‫پ��ه‌روه‌رده‌ب��وون‪ ،‬پێگه‌یاندنی كه‌سێتی‬ ‫مرۆڤی چاك و چاكه‌خواز و سوودبه‌خش‬ ‫بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆڤایه‌تی‪.‬‬ ‫دووه‌م���ی���ان‪ :‬ده‌س��ت �ه‌ب �ه‌رك��ردن��ی‬ ‫ع �ه‌دال �ه‌ت و دادپ����ه‌روه‌ری بۆ تێكڕای‬ ‫مرۆڤه‌كان‪ ،‬به‌گژاچوونه‌وه‌ی سته‌مكاری و‬ ‫گه‌نده‌ڵی به‌هه‌موو شێوازه‌كانیه‌وه‌‪.‬‬ ‫لێره‌شه‌وه‌ ئه‌و ڕاستییه‌ ڕوونده‌بێته‌وه‌‪،‬‬ ‫كه‌ به‌دیهێنانی دادپ �ه‌روه‌ری ئامانجێكی‬ ‫سه‌ره‌كیی پیرۆزی ئایینه‌‪ ،‬له‌ هه‌مان كاتدا‬ ‫ئه‌ركێكی ئایینی و شه‌رعیی گه‌وره‌یه‌‬ ‫ك �ه‌ ڕوو ده‌ك��ات �ه‌ هه‌ڵگرانی په‌یامی‬ ‫ئایینی به‌ گشتی و په‌یامی ئیسالمی‬ ‫به‌تایبه‌تی‪ .‬بێگومان ده‌سته‌به‌ركردنی ئه‌و‬ ‫دادپه‌روه‌رییه‌ی كه‌ ئایینی ئیسالم داوای‬ ‫ده‌ك��ات بێ‌ دام�ه‌زران��دن��ی سیستمێكی‬ ‫سیاسیی دروس��ت و شیاو‪ ،‬نایه‌ته‌دی‪،‬‬ ‫چونكه‌ ل�ه‌ ه�ه‌م��وو حاڵه‌تێكدا ئ�ه‌وه‌‬ ‫ده‌وڵه‌ت و سیستمی سیاسیی ‌ه موماره‌سه‌ی‬ ‫ك��اروب��اری گشتی ده‌ك���ات‪ .‬خ��اڵ��ی به‌‬ ‫یه‌كگه‌یشتنی ئایین و ده‌وڵ���ه‌ت‪ ،‬یان‬ ‫ئیسالم و ده‌وڵه‌ت‪ ،‬لێره‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات‬ ‫بۆ به‌ده‌ستهێنانی دادپ���ه‌روه‌ری ل ‌ه ناو‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆڤایه‌تیدا‪ ،‬پێشینان وتوویانه‌‪:‬‬ ‫(العدل أساس امللك) واته‌ دادپ �ه‌روه‌ری‬ ‫بنچین ‌ه و كۆڵه‌كه‌ی ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌اڵته‌‪.‬‬ ‫قورئانی پیرۆز زۆر ڕاشكاوان ‌ه ئاماژە به‌م‬ ‫مه‌سه‌له‌یه‌ ده‌كات‪ ،‬كه‌ ده‌فه‌رموێت‪ [ :‬لَ َق ْد‬ ‫َاب‬ ‫أَ ْر َس ْلنَا ُر ُس َلنَا ِبا ْل َب ِّين ِ‬ ‫َات وأَ ْن َز ْلنَا َم َعه ُُم ا ْل ِكت َ‬ ‫َّاس ِبا ْل ِق ْسطِ وأَ ْن َزلنَاْ‬ ‫وا ْل ِميز ََان لِ َي ُقو َم الن ُ‬ ‫َّاس‬ ‫ا ْل َح ِدي َد ِفي ِه َب ْأ ٌس َش ِديدٌ و َمنَا ِف ُع لِلن ِ‬ ‫ْص ُە و ُر ُس َل ُه ِبا ْل َغ ْي ِب إِ َّن‬ ‫ولِ َي ْع َل َم ال َّل ُه َمنْ َين رُ ُ‬ ‫ال َّل َه َق ِويٌّ َع ِزيزٌ] (الحديد ‪.)25‬‬ ‫له‌م ئایه‌ته‌ قورئانيیه‌دا ئاماژە به‌‬ ‫چه‌ند وشه‌یه‌كی گرنگ كراوه‌‪:‬‬ ‫( ُر ُس�� َل��نَ��ا) تێكڕای پێغه‌مبه‌ران‬‫ده‌گرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫�ات) په‌یامی هیدایه‌ت و‬ ‫(ا ْل� َب� ِّی� َن� ِ‬‫ڕێنامیی بۆ یه‌كتاپه‌رستی‪ ،‬ته‌زكییه‌ی‬ ‫ئ �ه‌خ�لاق��ی��ی‪ ،‬خ���وداپ���ه‌رس�ت�ن و ه �ه‌ر‬ ‫پێداویستيیه‌كی ت��ری ژیانی ڕۆح��ی و‬ ‫ئه‌خالقيی مرۆڤه‌كان‪.‬‬ ‫َ��اب) قورئانی پ��ی��رۆزه‌ كه‌‬ ‫(ا ْل�� ِك��ت َ‬‫ناوه‌رۆكی په‌یامی پێغه‌مبه‌ره‌كانی تێدا‬ ‫كۆكراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫(ا ْل ِمیز ََان) ئاماژەیه‌ به‌و پێوه‌ر و‬‫بنه‌مایانه‌ی كه‌ م��رۆڤ له‌ ژیانی تاك‬ ‫و كۆمه‌ڵدا پێویستی پێیان ده‌بێت و‬ ‫ده‌توانێت سوودیان لێ‌ وه‌ربگرێت‪.‬‬ ‫َّ��اس) كه‌ تێكڕای مرۆڤه‌كان‬ ‫(ال��ن ُ‬‫ده‌گرێته‌وه‌‪ ،‬به‌وانه‌ی شوێن پێغه‌مبه‌ران‬ ‫ده‌كه‌ون‪ ،‬یان هه‌ر ڕێگایه‌كی تر ده‌گرنه‌‬ ‫به‌ر‪.‬‬ ‫(ا ْل ِق ْسطِ ) دادپه‌روه‌ری بۆ سه‌رجه‌م‬‫مرۆڤه‌كان‪.‬‬

‫(ا ْل َح ِدیدَ) وه‌ك گرنگرتین كانزا ك ‌ه‬‫له‌ سه‌رتاسه‌ری ژیانی مرۆڤایه‌تیدا تا‬ ‫ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت‪ ،‬هۆكاری سه‌ره‌كی‬ ‫دروس��ت��ك��ردن��ی ئامێر و ئامرازه‌كانی‬ ‫شارستانیه‌ته‌‪ ،‬ل ‌ه كۆن و نوێ‌‪ ،‬له‌ هه‌ردوو‬ ‫بواری به‌رگریكردن و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌دا‬ ‫َّاس]‪.‬‬ ‫[ ِفي ِه َب ْأ ٌس َش ِديدٌ ؤ َمنَا ِف ُع لِلن ِ‬ ‫كۆكردنه‌وه‌ی ئه‌و حه‌وت چه‌مكه‌‬ ‫قورئانیيه‌ گرنگه‌ له‌ یه‌ك ئایه‌تدا‪ ،‬ئاماژە‬ ‫و حیكمه‌تی تایبه‌تی و گ�ه‌وره‌ی تێدایه‌‬ ‫و جۆرێك له‌ پێكه‌وه‌گونجان و به‌زاندنی‬ ‫سنووره‌كان و شوێن و كات (جوگرافیا و‬ ‫مێژوو)ی تێدا ڕەچ��او ك �راوه‌‪ .‬ه�ه‌روه‌ك‬ ‫م��اده‌ی (ئاسن) به‌ درێژایی مێژوو به‌‬ ‫پانتایی جوگرافیای زه‌وی پێویست ‌ه بۆ‬ ‫ژیان و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی زه‌وی و له‌ هه‌ر‬ ‫سه‌رده‌م و هه‌ل و مه‌رجێكدا‪ ،‬مرۆڤ ئامێر‬ ‫و ته‌كنۆلۆژیای پێویستی لێ‌ دروستكردووه‌‪،‬‬ ‫به‌ هه‌مان شێوه‌ دادپ �ه‌روه‌ری (ا ْل ِق ْسطِ )‬ ‫پێویستيیه‌كی س��ه‌ره‌ك��ي��ی ژی��ان��ی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیيه‌ بۆ مرۆڤه‌كان و خوای‬ ‫گه‌ور ‌ه پێوه‌ر و بنه‌ما گرنگه‌كانی (ا ْل ِمیز ََان)‬ ‫ی بۆ ده‌ستنیشانكردوون‪ ،‬مرۆڤه‌كان‬ ‫خۆیان ده‌توانن ب ‌ه ئیلهام وه‌رگرتن له‌‬ ‫په‌یامی پێغه‌مب ‌هران‪ ،‬له‌ هه‌ر سه‌رده‌م و‬ ‫قۆناغێكی مێژوویی ده‌زگا و دامه‌زراوه‌ی‬ ‫پێویست‪ ،‬سیستمی سیاسی گونجاو بهێننه‌‬ ‫كایه‌وه‌‪ ،‬گرنگ ئه‌وه‌یه‌ دادپ��ه‌روه‌ری بۆ‬ ‫سه‌رجه‌م مرۆڤه‌كان بێته‌ دی‪ .‬هه‌ر له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌شه‌ كه‌ له‌ ئیسالمدا شێوه‌ و شێوازی‬ ‫دیاریكراو بۆ ده‌وڵه‌ت و سیستمی سیاسی‬ ‫دیاری نه‌كراوه‌‪ ،‬به‌ڵكو ته‌نها بنه‌ماكانی‬ ‫ده‌ستنیشانكردووه‌‪ ،‬كه‌ گرنگرتینیان بریتییه‌‬ ‫له‌ ڕەزامه‌نديی میلله‌ت و به‌دیهێنانی‬ ‫عه‌داله‌ت‪ ،‬چونكه‌ وه‌زیفه‌ی سه‌ره‌كی و‬ ‫ئامانجی بنه‌ڕەتيی ده‌وڵ�ه‌ت‪ ،‬بریتییه‌ له‌‬ ‫به‌دیهێنانی دادپ �ه‌روه‌ری وه‌ك گرنگرتین‬ ‫و پێویسترتین پێوه‌ر و بنه‌مای سه‌ركه‌وتن‬ ‫و سه‌قامگیريی سیستمی سیاسی‪ .‬ئه‌وه‌تا‬ ‫زان��ای ن��اوداری مسوڵامنان ئینب ته‌یمیه‌‬ ‫له‌و باره‌یه‌وه‌ وته‌یه‌كی مه‌شهوری هه‌یه‌‬ ‫كه‌ ده‌ڵێت‪( :‬ان الله يقيم الدولة العادلة‬ ‫ولو كانت كافرة وال يقيم الدولة الظاملة‬ ‫وان كانت مسلمة)‪ .‬گرنگی دادپه‌روه‌ری‬ ‫له‌ میزانی ئیسالم و گوتاری قورئانیدا‬ ‫له‌ ئاستێكدایه‌ كه‌ قورئان كافربوون و‬ ‫دژایه‌تیكردنی به‌ڵگه‌كانی خوا‪ ،‬كوشتنی‬ ‫پێغه‌مبه‌ران به‌ ناهه‌ق‪ ،‬كوشتنی ئه‌و‬ ‫كه‌سانه‌ی داوای دادپه‌روه‌ری و چاكسازی‬ ‫ڕاسته‌قین ‌ه ده‌كه‌ن‪ ،‬با سه‌ر به‌ هه‌ر ئایین‬ ‫و باوه‌ڕێكی تریش بن‪ ،‬خوای گه‌وره‌ وه‌ك‬ ‫یه‌ك ته‌ماشایان ده‌كات و سزای توندی‬ ‫بۆ ئاماده‌كردوون‪ .‬ئه‌وه‌تا قورئانی پیرۆز‬ ‫ڕاشكاوانه‌ ئه‌م ڕاستيیه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نێت‪:‬‬ ‫ات ال َّل ِه و َي ْق ُت ُل َ‬ ‫[إِ َّن ا َّل ِذينَ َي ْك ُف ُر َ‬ ‫ون‬ ‫ون ِبَ‌آ َ َي ِ‬ ‫ون ا َّل ِذينَ َي ْأ ُم ُر َ‬ ‫ني ِب َغ رْ ِي َحقّ و َي ْق ُت ُل َ‬ ‫ال َّن ِب ِّي َ‬ ‫ون‬ ‫اب أَ‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫رِّ‬ ‫ْ‬ ‫يم]‬ ‫ل‬ ‫ذ‬ ‫ع‬ ‫ب‬ ‫م‬ ‫ش‬ ‫ب‬ ‫ف‬ ‫َّاس‬ ‫ن‬ ‫ال‬ ‫م‬ ‫ِبا ْل ِق ْس‬ ‫نَ‬ ‫هُ‬ ‫طِ‬ ‫َ‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ِ َ ْ ِ ٍ ٍ‬ ‫آ‌ل عمران‪.21/‬‬ ‫ل���ه‌و ڕوان��گ��ه‌ی��ه‌وه‌ پێغه‌مبه‌ری‬ ‫ئیسالم (درود و س �ه‌الم��ی خ��وای لێ‌‬ ‫بێت) ه�ه‌رچ�ه‌ن��د ‌ه ئ�ه‌رك��ی سه‌ره‌كیی‬ ‫پێغه‌مبه‌رایه‌تییه‌كه‌ی بایه‌خدان بووه‌ به‌‬ ‫په‌یامی هیدایه‌ت‪ ،‬ڕێنامییكردنی مرۆڤه‌كان‬ ‫و پ �ه‌روه‌رده‌ك��ردن��ی��ان بۆ خواناسین و‬ ‫ئاماده‌كردنیان بۆ خزمه‌تكردنی كۆمه‌ڵگه‌‬ ‫و مرۆڤایه‌تی‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ش حه‌قیقه‌ته‌ كه‌‬ ‫هاوكات له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا به‌تایبه‌تی دوای‬ ‫كۆچكردنی بۆ شاری مه‌دینه‌‪ ،‬كاری گرنگی‬ ‫كردوو ‌ه بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی دادپه‌روه‌ریی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی و ڕێكخستنی ك��اروب��اری‬ ‫گشتیی شاره‌ك ‌ه و ده‌وروبه‌ری به‌ تێكڕای‬ ‫دانیشتوانه‌كه‌یه‌وه‌‪ ،‬به‌ جیاوازیی ئینتیامی‬ ‫ئایینی و ناوچه‌یی و تیره‌ و هۆزه‌كانیانه‌وه‌‪،‬‬ ‫چونكه‌ مه‌علوم ‌ه كه‌ چه‌ند هۆزێكی‬ ‫جوله‌كه‌ له‌و ناوچه‌یه‌دا نیشته‌جێبوون و‬ ‫له‌سه‌ر بنه‌مای (په‌یامنێكی كۆمه‌اڵیه‌تی)‬ ‫ه��اوش��ێ��وه‌ی ده‌س��ت��وور و به‌ڵگه‌نامه‌‬

‫چه‌مكی شه‌رعیه‌تی سیاسیی‌‪ ،‬زاراوه‌یه‌كی‬ ‫شه‌رعی و ده‌ستوورییه‌ و گوزارشته‌ له‌‬ ‫چه‌مكی شه‌رعییه‌ت‪ .‬مه‌به‌ست لێی‬ ‫گونجاندن و ڕاستكردنه‌وه‌ی سیستمی‬ ‫سیاسی و ده‌سه‌اڵته‌ له‌گه‌ڵ داخوازییه‌كانی‬ ‫بنه‌ما و به‌ها ئیسالمییه‌كاندا له‌ بواری‬ ‫سیاسیدا‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كانی ئه‌م ڕۆژگ��اره‌ كه‌ ب ‌ه‬ ‫(صحیفة‌ املدینة‌) به‌ناوبانگه‌‪ ،‬په‌یوه‌ندیی‬ ‫نێوان هه‌موو الیه‌ك و ئه‌رك و ڕۆڵیانی‬ ‫له‌ پاراستنی ناوچه‌كه‌ى تێدا دیاری كرد‪.‬‬ ‫له‌ دواڕۆژەكانی ژیانیشیدا هیچ كه‌سێكی‬ ‫ده‌ستنیشان نه‌كرد بۆ جێنشینی خۆی‪،‬‬ ‫چونك ‌ه ئ �ه‌و خ��ۆی وه‌ك پێغه‌مبه‌ر و‬ ‫خاوه‌نی په‌یامی ئاسامنی‪ ،‬دوا پێغه‌مبه‌ر‬ ‫بووه‌‪ ،‬دوا په‌یامی ئاسامنی هێناوه‌‪ ،‬دوای‬ ‫ئه‌و كه‌سێكی تر له‌و بواره‌دا ناتوانێت و‬ ‫ناكرێت جێگای بگرێته‌وه‌‪ .‬ئ�ه‌وه‌ش كه‌‬ ‫په‌یوه‌ندی به‌ درێژەدان به‌ ژیانی گشتی‬ ‫و ك��اروب��اری سیاسیی مسوڵامنه‌كان و‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌كه‌یانه‌وه‌ بووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ (الكتاب‬ ‫وامل��ی�زان) كه‌ قورئان و سوننه‌ته‪ ‌،‬بۆی‬ ‫جێهێشتوون‪ ،‬واته‌ قورئان و ئه‌و ڕێباز و‬ ‫مه‌نهه‌جیه‌ته‌ی كه‌ بۆی ڕەسمكردوون و‬ ‫پێویسته‌ له‌سه‌ری بڕۆن‪ .‬گرنگ ئه‌وه‌یه‌‬ ‫ك �ه‌ ئ��ه‌و دوو م��ه‌رج��ه‌ی ت��ێ��دا ڕەچ��او‬ ‫كرابێت‪ :‬یه‌كه‌میان مه‌رجه‌عیه‌تی ئیسالم‬ ‫كه‌ قورئانه‌‪ .‬دووه‌میان ڕەچاوكردنی ئه‌و‬ ‫بنه‌مایانه‌ی كه‌ دادپه‌روه‌ری بۆ سه‌رجه‌م‬ ‫مرۆڤه‌كان بهێنێت ‌ه دی‪ .‬دی��اره‌ له‌ هه‌ر‬ ‫س��ه‌رده‌م و قۆناغێكی مێژوویی شێوه‌‬ ‫و شێواز و دام���ه‌زراوه‌ی نوێ‌ و جیاواز‬ ‫ده‌خ���وازێ���ت‪ .‬چۆنێتی دیارییكردنی‬ ‫خه‌لیفه‌كانی ڕاشیدین له‌و ڕوانگه‌یه‌وه‌‬ ‫ئه‌نجامدراوه‌‪ ،‬ئه‌و ‌ه بوو كه‌ به‌ ڕەزامه‌ندی‬ ‫مسوڵامنه‌كانی مه‌دین ‌ه و ده‌وروبه‌ری‪ ،‬كه‌‬ ‫نوخبه‌كه‌یان بریتی بوون له‌ كۆچه‌ر و‬ ‫پشتیوانه‌كان‪ ،‬جێگای متامنه‌ی سه‌رجه‌م‬ ‫مسوڵامنان ب��وون‪ ،‬ئ �ه‌وان متامنه‌یان به‌‬ ‫هه‌ركه‌س بدایه‌ و له‌سه‌ر هه‌ركه‌سێك ڕێك‬ ‫بكه‌وتنایه‌‪ ،‬هه‌موان پێی ڕازی ده‌بوون‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ده‌توانین بڵێین‪ ،‬دیارییكردنی هه‌ر‬

‫چوار خه‌لیفه‌كه‌ی ڕاشیدین‪ ،‬له‌سه‌ر بنه‌مای‬ ‫ڕەزام�ه‌ن��دی��ی مسوڵامنان شه‌رعییه‌تی‬ ‫سیاسی و ده‌سه‌اڵتیان وه‌رگرتووه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫قورئانی پیرۆز ڕاشكاوانه‌ جه‌خت له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و مه‌سه‌له‌ ده‌كاته‌وه‌ ك ‌ه (وأمرهم شوری‬ ‫بینهم) ئاماژەیه‌ بۆ كاروباری گشتی و‬ ‫سیاسیی كۆمه‌ڵگه‌ مسوڵامنه‌كان‪ ،‬كه‌‬ ‫پێویسته‌ به‌ شورا و ڕەزامه‌ندیی تێكڕای‬ ‫گه‌ل بێت‪.‬‬ ‫كه‌واته‌ ئه‌ركی به‌ ئه‌نجامگه‌یاندنی‬ ‫هه‌ردوو ئامانجه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی په‌یامی‬ ‫ئیسالم‪ ،‬كه‌ په‌یامی هیدایه‌ت و په‌یامی‬ ‫دادپه‌روه‌رییه‌‪ ،‬كۆمه‌ڵگه‌ی مسوڵامن به‌‬ ‫گشتی لێی به‌رپرسیاره‌ و كۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫م��س��وڵ�مان ب��ه‌ زان���ای���ان و ن��وخ��ب�ه‌ و‬ ‫ئه‌ندامه‌كانی‪ ،‬به‌ دامه‌زراوه‌ ئه‌هلییه‌كانه‌وه‌‬ ‫به‌رپرسیارن له‌ پاراستنی به‌ها و دروشمه‌‬ ‫ئایینییه‌كان و ڕەوشته‌ كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كانی‬ ‫ك��ۆم�ه‌ڵ��گ�ه‌‪ ،‬ه��ه‌ر كۆمه‌ڵگه‌ خۆیشی‬ ‫سه‌رچاوه‌ی پێدانی شه‌رعیه‌تی سیاسیی ‌ه به‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتداران و دامه‌زراوه‌ی ده‌وڵه‌ت و‬ ‫سیستمی سیاسیی واڵت و چاودێرییكردن‬ ‫و لێپرسینه‌وه‌ی ده‌سه‌اڵتداران‪.‬‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ و نه‌ته‌وه‌ی مسوڵامن تێكڕا‪،‬‬ ‫به‌رپرسیارێتی ڕاسته‌قینه‌ هه‌ڵده‌گرن‪،‬‬ ���چونكه‌ گوتاری قورئانی به‌ شێوه‌یه‌كی‬ ‫گشتی ڕوو له‌ تێكڕای مسوڵامنان ده‌كات‪،‬‬ ‫ب��ه‌رده‌وام به‌ شێوازی كۆ بانگه‌شه‌یان‬ ‫ده‌كات و ده‌سته‌واژەی (يا أيها الذين آ‌منوا‪،‬‬ ‫يا أيها الناس‪ )..‬ده‌یان جار ل ‌ه قورئاندا‬ ‫دووپات بووه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‬ ‫كه‌ گوتاری قورئانی ڕووی له‌ كه‌سێك‪،‬‬ ‫یان گرووپێك‪ ،‬یان ده‌زگایه‌كی دیاریكراو‬ ‫نه‌كردووه‌‪ ،‬ئاماژەیه‌ بۆ ئه‌و ڕاستییه‌ی كه‌‬ ‫له‌ ئیسالمدا مه‌ركه‌زیه‌ت بۆ ده‌وڵه‌ت و‬

‫سیستمی سیاسی نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو مه‌ركه‌زیه‌ت‬ ‫و مه‌رجه‌عیه‌ت بۆ گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یه‌‪ ،‬یان‬ ‫ئوممه‌ت به‌ مفهومی ئیسالمی‪.‬‬ ‫سیاسه‌تی شه‌رعی‬ ‫یان شه‌رعیه‌تی سیاسی‬ ‫وه‌ك ئاماژەمان پێدا‪ ،‬له‌ ئیسالمدا‬ ‫شێوه‌ و شێوازێكی دیاریكراو بۆ ده‌وڵه‌ت‬ ‫و سیستمی سیاسی نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو گرنگ‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ ڕەزام�ه‌ن��دی��ی میلله‌تی له‌سه‌ر‬ ‫بێت و بتوانێت دادپه‌روه‌ری بهێنێته‌دی‪.‬‬ ‫بۆ هێنانه‌دی ئه‌و ئامانجه‌ی سه‌ره‌وه‌ له‌‬ ‫ڕوانگه‌ی ئیسالمه‌وه‌‪ ،‬ده‌وڵه‌ت له‌سه‌ر دوو‬ ‫بنه‌مای سه‌ره‌كی داده‌مه‌زرێت‪:‬‬ ‫یه‌كه‌میان‪ :‬داننان به‌ مه‌رجه‌عیه‌تی‬ ‫ئیسالمی وه‌ك سه‌رچاوه‌ی بااڵی یاسادانان‪.‬‬ ‫دووه‌میان‪ :‬پابه‌ندبوون به‌ ‌شوراوە‪،‬‬ ‫واته‌ ڕەزامه‌ندی گه‌ل وه‌ك سه‌رچاوه‌ی‬ ‫شه‌رعیه‌تی سیاسی‪.‬‬ ‫به‌وپێیه‌ ئوممه‌ت (گ �ه‌ل‪ ،‬نه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ی سیاسی) سه‌رچاوه‌ی شه‌رعیه‌ته‌‬ ‫بۆ ده‌وڵه‌ت و حكومه‌ت‪ ،‬ئه‌وه‌ش مانای‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ له‌ ڕوانگه‌ی ئیسالمه‌وه‌ سه‌روه‌ریی‬ ‫سیاسی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ گه‌ل و كۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫سیاسی‪.‬‬ ‫كێشه‌ی س�ه‌ره‌ك��ی��ی ده‌وڵ���ه‌ت له‌‬ ‫س�ه‌رت��اس�ه‌ری م��ێ��ژووی ئیسالمیدا و تا‬ ‫ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت‪ ،‬ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ‬ ‫وه‌النانی بنه‌مای دووه‌م‪ ،‬واته‌ سه‌روه‌ریی‬ ‫گه‌ل له‌ پێدانی شه‌رعیه‌تی سیاسی به‌‬ ‫ده‌سه‌اڵت و كه‌سانی فه‌رمانڕەوا‪.‬‬ ‫ه���ه‌رچ���ی پ���ای���ه‌ی ی�ه‌ك�ه‌م��ی��ش�ه‌‬ ‫(مه‌رجه‌عیه‌تی ئیسالمی ل ‌ه یاسادانان)‬ ‫كورتكراوه‌ته‌وه‌ له‌ جێبه‌جێكردنی سزاكان‬ ‫(الحدود) و پۆشاكی ئافره‌ت و هه‌ندێ‌‬ ‫ورده‌ مه‌سه‌له‌ی ت��ری ڕواڵ��ه‌ت��ی‪ ،‬ئیرت‬ ‫ئامانجه‌ شه‌رعیه‌كانی ئیسالم له‌ هێنانه‌دی‬ ‫دادپ�����ه‌روه‌ری و یه‌كسانی ل �ه‌ نێوان‬ ‫مرۆڤه‌كان و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی واڵت و‬ ‫ڕێزگرتن له‌ كه‌رامه‌تی مرۆڤ و پاراستنی‬ ‫سه‌ر و ماڵیان‪ ،‬خۆشگوزه‌رانكردنیان له‌‬ ‫سایه‌ی سیستمێكی سیاسیی عادیالنه‌دا‪،‬‬ ‫هه‌موو ئه‌و ئامانجه‌ گرنگ و ژیارییانه‌‬ ‫خ�راون�ه‌ت�ه‌ پشتگوێ‌‪ ،‬ئ �ه‌م حاڵه‌ته‌ له‌‬ ‫دوای چ���وار خ�ه‌ل��ی��ف�ه‌ك�ه‌ی ڕاش��دی��ن‬ ‫ده‌ستی پێكردووه‌‪ ،‬به‌ درێژایی مێژووی‬ ‫ده‌وڵه‌ته‌كانی ئه‌مه‌وی‪ ،‬عه‌باسی‪ ،‬عوسامنی‬ ‫و تا ئێستاىش له‌گه‌ڵدا بێت‪ ،‬به‌ شێوازی‬ ‫جیاجیا به‌رده‌وامه‌‪.‬‬ ‫له‌و سۆنگه‌یه‌وه‌ چه‌مكی (سیاسه‌تی‬ ‫شه‌رعی) جێگای چه‌مكی (شه‌رعیه‌تی‬ ‫سیاسی) گ��رت �ه‌وه‌‪ ،‬سیاسه‌تی شه‌رعی‬ ‫چه‌مكێكی فیقهی مێژووییه‌‪ ،‬له‌ الیه‌ن‬ ‫زانایان و فه‌قیهه‌كانه‌وه‌ هێرنایه‌ كایه‌وه‌‪،‬‬ ‫بۆ گونجاندن و ب��ه‌راوردك��اری كردنی‬ ‫هه‌ڵسوكه‌وت و چۆنێتی مامه‌ڵه‌كردنی‬ ‫خه‌لیفه‌كان و حوكمڕانه‌ مسوڵامنه‌كان‬ ‫له‌ ڕوانگه‌ی بنه‌ما و به‌ها ئیسالمی و‬ ‫شه‌رعیه‌كانه‌وه‌‪ ،‬له‌ سایه‌ی ئه‌و سیستمه‌‬ ‫سیاسییه‌ سته‌مكارییه‌ تاكڕەوییه‌ی له‌‬ ‫دوای سه‌رده‌می ڕاشدین هاته‌ كایه‌وه‌‪،‬‬ ‫دوای ئ���ه‌وه‌ی زان��ای��ان و پێشه‌وایانی‬ ‫ئایینی نائومێد بوون له‌ ڕاستكردنه‌وه‌ی‬ ‫سیستمی خه‌الفه‌ت و گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‬ ‫بۆ سه‌ر ڕێچكه‌ی خۆی له‌سه‌ر بنه‌مای‬ ‫شورا و ڕەزامه‌ندی ئوممه‌ت‪ ،‬به‌ ناچاری‬ ‫كۆڵیاندا له‌ دژایه‌تیكردنی ده‌سه‌اڵتداران‬ ‫و پشتگیری كردنی شۆڕشه‌كان‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫به‌وه‌شه‌وه‌ نه‌وه‌ستان‪ ،‬ئه‌وه‌بوو هه‌رجۆره‌‬ ‫ش��ۆڕش و هه‌ڵسانێكی چه‌كدارانه‌یان‬ ‫ناوزه‌د كرد به‌ (الفتنة‌) واته‌ ئاژاوه‌گێڕی‪،‬‬ ‫له‌و سۆنگه‌یه‌شه‌وه‌ پاساوی شه‌رعی درایه‌‬ ‫ده‌س��ت خه‌لیفه‌كان بۆ سه‌ركوتكردنی‬ ‫شۆڕشه‌كان و شۆڕشگێڕان به‌ توندترین‬ ‫شێوازی به‌كارهێنانی هێز و داپڵۆسین‬ ‫و زه‌ب����روزه‌ن����گ‪ ،‬ك���ه‌وات���ه‌ چه‌مكی‬ ‫سیاسه‌تی شه‌رعی گوزارشته‌ له‌ چه‌مكی‬ ‫مه‌رشوعیه‌ت‪ ،‬واته‌ هه‌ڵسوكه‌وت (ترصفات‬

‫واجرا‌ءات)ی ده‌سه‌اڵتی سیاسی پێویست ‌ه‬ ‫به‌گوێره‌ی یاسا‌یان به‌ گوێره‌ی شه‌ریعه‌ت‬ ‫بێت‪.‬‬ ‫ه �ه‌رچ��ی چه‌مكی شه‌رعیه‌تی‬ ‫سیاسییه‌‪ ،‬زاراوه‌ی���ه‌ك���ی ش �ه‌رع��ی و‬ ‫ده‌ستوورییه‌ و گوزارشته‌ له‌ چه‌مكی‬ ‫شه‌رعییه‌ت‪ .‬مه‌به‌ست لێی گونجاندن‬ ‫و ڕاستكردنه‌وه‌ی سیستمی سیاسی و‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌ له‌گه‌ڵ داخوازییه‌كانی بنه‌ما و‬ ‫به‌ها ئیسالمییه‌كاندا له‌ بواری سیاسیدا‪،‬‬ ‫كه‌ سه‌ره‌كیرتینیان بریتییه‌ ل ‌ه ش��وورا و‬ ‫ڕەزامه‌ندی ئوممه‌ت‪ ،‬كه‌ به‌ ته‌عبیری ئه‌م‬ ‫سه‌رده‌مه‌ بریتییه‌ له‌ بنه‌مای سه‌روه‌ریی‬ ‫سیاسیی گه‌ل‪.‬‬ ‫ئ �ه‌و ڕاستییه‌ ن���ه‌خ���وازراوه‌‪ ،‬وات�ه‌‬ ‫له‌ده‌ستدانی شه‌رعیه‌تی سیاسی بۆ‬ ‫خه‌لیفه‌كان و ده‌س �ه‌اڵت��ی سیاسی له‌‬ ‫مێژووی ده‌وڵ�ه‌ت��ی ئیسالمیدا‪ ،‬ل ‌ه زۆر‬ ‫ڕووداو و چه‌ندین هه‌ڵوێستی ڕێب ‌هران‬ ‫و زان��ای��ان��ی گ���ه‌وره‌دا ده‌رده‌ك��ه‌وێ��ت‪.‬‬ ‫شۆڕشه‌كانی عه‌بدوڵاڵی كوڕی زوبێر و‬ ‫حسه‌ین كوڕی ئیاممی عه‌لی‪ ،‬ئامانجی‬ ‫سه‌ره‌كییان گه‌ڕاندنه‌وه‌ی شه‌رعیه‌تی‬ ‫سیاسی خه‌الفه‌ت بوو بۆ كۆی مسوڵامنان‬ ‫و ئ�ه‌و ڕێ��ب��ازه‌ی خه‌لیفه‌كانی ڕاشدین‬ ‫له‌سه‌ری ده‌ڕۆیشنت‪ .‬هه‌روه‌ك هه‌ڵوێستی‬ ‫زانایانی پایه‌به‌رزی وه‌ك (ئیاممی ئه‌بو‬ ‫حه‌نیفه‌) ك ‌ه به‌ گه‌وره‌ترین پێشه‌وایانی‬ ‫چوار مه‌زهه‌به‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی ئه‌هلی‬ ‫سوننه‌ت داده‌ن��رێ��ت‪ ،‬كاتێك خه‌لیفه‌ی‬ ‫عه‌باسی (ئه‌بو جه‌عفه‌ری مه‌نسور) داوای‬ ‫لێ‌ ده‌ك��ات پۆستی سه‌رۆكی دادو ‌هران‬ ‫(ق��ايض القضاة‌) وه‌ربگرێت‪ ،‬داواك �ه‌ی‬ ‫ڕەتده‌كاته‌وه‌و له‌و پێناوه‌دا دووچ��اری‬ ‫زیندانیكردن و ئه‌شكه‌نجه‌ ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫كاتێك هاوڕێ‌ و دۆسته‌كانی داوای لێ‌‬ ‫ده‌كه‌ن داواكارییه‌كه‌ی خه‌لیفه‌ی عه‌باسی‬ ‫ڕەتنه‌كاته‌وه‌‪ ..‬له‌ وه‌اڵم��دا ده‌ڵێت‪ :‬ئه‌و‬ ‫داوام ل ‌ێ بكات ته‌نانه‌ت ده‌رگاكانی‬ ‫كۆشكه‌كه‌شی بۆ بژمێرم‪ ،‬قبوڵی ناكه‌م‪،‬‬ ‫چونكه‌ ه �ه‌ر ل�ه‌ س��ه‌ره‌ت��اوه‌ ب���ڕوام به‌‬ ‫شه‌رعیه‌تی حوكمڕانییه‌كه‌ی نییه‌‪ ،‬ئیرت چۆن‬ ‫ئه‌و پۆسته‌ بااڵیه‌ی لێ‌ قبوڵ بكه‌م‪ ،‬چونكه‌‬ ‫قبوڵكردنی ئه‌و پۆسته‌ بۆ زانایه‌كی وه‌ك‬ ‫ئیامم ئه‌بو حه‌نیفه‌ مانای شه‌رعیه‌تدان‬ ‫بوو به‌ ده‌سه‌اڵتی عه‌بباسییه‌كان‪ ،‬كه‌‬ ‫له‌ ڕاستیدا به‌ زه‌ب��ری هێز ده‌سه‌اڵتیان‬ ‫گرتبووه‌ ده‌س��ت ن�ه‌ك له‌سه‌ر بنه‌مای‬ ‫شوورا و ڕەزامه‌ندیی ئوممه‌ت‪ ،‬مانای وایه‌‬ ‫كێشه‌ی سه‌ره‌كی ده‌سه‌اڵتی سیاسی له‌‬ ‫سه‌رده‌می ئه‌مه‌وییه‌كان و عه‌باسییه‌كاندا‬ ‫نه‌بوونی شه‌رعیه‌تی سیاسی بووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌ ژێر سیاسه‌تی داپڵۆسینی بێڕەحامنه‌ی‬ ‫خه‌لیفه‌كان و سه‌رنه‌كه‌وتنی شۆڕشه‌ یه‌ك‬ ‫له‌دوای یه‌كه‌كاندا‪ ،‬به‌ مه‌به‌ستی پاراستنی‬ ‫سه‌قامگیریی واڵت و یه‌كالبوونه‌وه‌ی‬ ‫وزه‌ و تواناكانی میلله‌ت له‌پێناوی‬ ‫ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی واڵت و چاككردنی باری‬ ‫گوزه‌رانی خه‌ڵكه‌كه‌دا‪ ،‬زانایان و زۆرینه‌ی‬ ‫میلله‌ت به‌ ن��اچ��اری چاوپۆشییان له‬ ‫‌شه‌رعیه‌تی سیاسی كردو خۆیان گونجان‬ ‫له‌گه‌ڵ سیستمی پاشایه‌تی و تاكڕەویی و‬ ‫دیكتاتۆرییه‌تدا‪.‬‬ ‫ل�ه‌س�ه‌ره‌ت��اوه‌ شه‌رعیه‌تی سیاسی‬ ‫پشتگوێ‌ خ��را و چ��اوپ��ۆش��ی لێكرا‪،‬‬ ‫سه‌ره‌نجام سیاسه‌تی شه‌رعیش هیچ‬ ‫ڕۆڵ و كاریگه‌رییه‌كی بۆ نه‌مایه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌ڵكو سته‌مكاریی سیاسی و گه‌نده‌ڵیی‪،‬‬ ‫دواكه‌وتن‪ ،‬هه‌ژاری و نه‌زانین سه‌رتاپای‬ ‫واڵتانی ئیسالمیی گرته‌وه‌‪ ،‬كه‌ تا ئه‌مڕۆش‬ ‫ب �ه‌داخ �ه‌وه‌ ه�ه‌ر ب �ه‌رده‌وام �ه‌‪ .‬هۆكاری‬ ‫سه‌ره‌كی و ئامانجی گ��ه‌وره‌ی شۆڕش‬ ‫و ڕاپه‌ڕینه‌كان بۆ كۆتایی هێنانه‌ به‌و‬ ‫كولتووره‌ نادروسته‌ و گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‬ ‫سه‌روه‌ریی سیاسییه‌ بۆ گه‌النی ناوچه‌كه‌‪،‬‬ ‫ئ��ه‌وه‌ش ده‌بێته‌ ده‌ستپێكی پرۆسه‌ی‬ ‫چاكسازیی ڕیشه‌یی له‌م واڵتانه‌دا‪.‬‬


‫‪www.bayanpress.net‬‬ ‫‪www.facebook.com/bayanpres‬‬ ‫‪www.twitter/bayan2press‬‬

‫‪political general Newspaper‬‬

‫سه‌اڵح ساالر‬

‫حیله‌ی هه‌ڵبژاردن!‬ ‫ل ‌ه دوای ڕاپه‌ڕینه‌وه‌‪ ،‬ئێمه‌ هه‌موو به‌یانییه‌ك له‌ ڕاگه‌یاندنه‌كانی دوو حزب ‌ه‬ ‫حوكمڕانه‌كه‌ی كوردستانه‌وه‌‪ ،‬به‌ مژدانه‌ی ده‌سته‌اڵتدارێتیی دیموكراسی و ئێوارانیش‬ ‫هه‌ر به‌و زاراوه‌گه‌النه‌‪ ،‬ته‌ڵقین ده‌كرێین‪.‬‬ ‫بیست ساڵه‌ باسی هه‌ڵبژاردن و دیموكراسی و مافی مرۆڤ و ئازادیی ڕاده‌ربڕین‬ ‫و ده‌سته‌ خوشكه‌كانی ئه‌م چه‌مك و زاراوانه‌ ده‌بیستین‪ ،‬ئه‌وه‌شامن ده‌بیست كه‌‬ ‫ده‌بێت ده‌وروبه‌ریشامن كه‌ڵك له‌م ئه‌زموونه‌گه‌راییه‌ی ئێمه‌ وه‌ربگرن‪ ،‬به‌اڵم كاتێك‬ ‫دێینه‌ سه‌ر ئه‌رزی واقیع‪ ،‬ده‌زانین ئه‌مانه‌ ته‌نیا دروشمن و هیچی تر‪.‬‬ ‫له‌ كوردستان كاتێك پڕۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن ئه‌نجام درا‪ ،‬فێریان كردین كه‌ ئیرت‬ ‫چ��اوه‌ڕێ نه‌بین خولێكی دیكه‌ ل ‌ه واده‌ی خۆیدا به‌ڕێ بكه‌ین‪ ،‬له‌ ساڵی ‪2000‬‬ ‫هه‌ڵبژاردنی شاره‌وانییه‌كان ئه‌نجام درا‪ ،‬ئیرت ئه‌و مه‌له‌ف ‌ه پێچرایه‌وه‌‪ ،‬هه‌ڵبژاردنی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكانیش به‌ ده‌ردی ئه‌وی دیدكه‌ چوو‪ ،‬ئه‌وه‌تا عێراق دووجار‬ ‫به‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنی پارێزگاكانی كوردستاندا هه‌ڵبژاردنی خۆی ئه‌نجام ده‌دات!‬ ‫ئه‌گه‌ر بارودۆخ هۆی دواخسنت بێت‪ ،‬ئه‌وه‌ ده‌بوو به‌ پێچه‌وانه‌وه‌بوایه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫قسه‌ش له‌سه‌ر دیموكراسیه‌ت و كرانه‌وه‌ و پێشكه‌وتن و ئه‌زموونه‌‪ ،‬بێگومان هه‌ر‬ ‫دواخسنت قه‌بووڵ نییه‌‪ ،‬چونكه‌ سه‌ركرده‌كانی هه‌رێمی كوردستان ئه‌و دروشامنه‌‬ ‫به‌سه‌ر عێراقدا ده‌به‌خشنه‌وه‌‪ ،‬ئیدی به‌ چ به‌ڵگه‌یه‌ك ئه‌م پڕۆسه‌یه‌ په‌ك ده‌خه‌ن؟!‬ ‫به‌پێی نوێرتین زانیاری‪ ،‬هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی كوردستانیش له‌ كاتی خۆیدا‬ ‫ئه‌نجام نادرێت و ئه‌گه‌ر هه‌یه‌ یه‌ك ساڵیش دوای بخه‌ن‪ ،‬ئێمه‌ی هاوواڵتی هه‌قی‬ ‫خۆمانه‌ بپرسین‪ :‬باشه‌ ئه‌م دیارده‌ دیموكراسییان ‌ه بۆچی دوا ده‌خه‌ن‪ ،‬ده‌بێت كه‌ی‬ ‫ئه‌م ده‌موچاوانه‌ بگۆڕدرێن؟ خۆ ئه‌گه‌ر له‌به‌ر خاتری میلله‌تیش نه‌بێت‪ ،‬هه‌ر ده‌بوو‬ ‫پشوویه‌ك به‌ كه‌لله‌سه‌ره‌كانی سه‌ر ئه‌و مێز و كورسییانه‌ بده‌ن و ئه‌وانیش بڵێن‬ ‫ئیدی به‌سه‌‪.‬‬ ‫دواخستنی هه‌ریه‌كێك له‌وانه‌ی باسامن كردن‪ ،‬ته‌نیا بۆ كاتكوشتنه‌ و هیچی‬ ‫دی‪ ،‬سه‌ركرده‌ حوكمڕانه‌كان ئه‌وه‌یان له‌به‌ر چاوه‌ كه‌ ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردن چۆن‬ ‫ده‌شكێته‌وه‌‪ ،‬د ‌هزانن خۆیان به‌ چ ده‌رئه‌نجامێكه‌وه‌ لێی ده‌رده‌چن‪ ،‬ئه‌وكات دۆڕاندن‬ ‫و تۆپێك جاویش قه‌رزار ده‌بن‪.‬‬ ‫جار به‌ جار ئه‌وان له‌ پاشكه‌شدان و دڵیشیان نایه‌ت كورسییه‌كانیان بسپێرن‬ ‫به‌ نه‌وه‌ی نوێ‪ ،‬بۆیه‌ ده‌بێت هه‌موو جارێك پڕۆسه‌ك ‌ه دوا بخه‌ن‪ ،‬ئیدی ئه‌گه‌ر‬ ‫قه‌یرانێكیشیان دروست كردبێت‪ ،‬ئه‌و پڕۆسه‌یه‌ هه‌ر په‌ك ده‌خه‌ن‪ ،‬چونكه‌ ئه‌مه‌‬ ‫باشرتین حیله‌ی دیموكراسییه‌ ئه‌وان دۆزیویانه‌ته‌وه‌‪ ،‬هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مان و‬ ‫سه‌رۆكی هه‌رێم به‌ یاسا ڕێكخراوه‌ و ده‌بێت چوار ساڵ جارێك ئه‌نجام بدرێت‪،‬‬ ‫ئه‌مان چوار ساڵیش خۆیانی لێ بێئاگا ده‌كه‌ن‪ ،‬به‌ هه‌ر بیانوویه‌ك بێت چوار ساڵی‬ ‫دیكه‌ش ته‌مه‌نی خۆیان درێژ ده‌كه‌نه‌وه‌‪ .‬به‌اڵم سه‌رئه‌نجام هه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ لێی‬ ‫ده‌ترسن!‬

‫‪Reklam‬‬

‫وەرگیراوە‬

‫‪Tuesday, No.12 First Year,‬‬ ‫‪Dec 4, 2012‬‬


Rozhnamai Bayan