Issuu on Google+

‫که‌ش‌و هه‌وا‬

‫‪/٣‬شەممە ‪/4 22‬شەممە ‪/5 20‬شەممە ‪21‬‬ ‫هه‌ولێر ‪/٣‬شەممە ‪/4 22‬شەممە ‪/5 19‬شەممە ‪ 21‬سلێمانی ‪/٣‬شەممە‬ ‫‪/4 18‬شەممە ‪/5 147‬شەممە ‪ 187‬دهۆک ‪/٣‬شەممە ‪/4 156‬شەممە ‪/5 134‬شەممە ‪ 145‬که‌رکوک ‬ ‫‪10‬‬ ‫‪12‬‬ ‫‪14‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪11‬‬

‫ئه‌ندامێكی لیژنه‌ی وردبینیی دامه‌زراندن‪:‬‬

‫بایی (‪ )750‬دینارە‬

‫خه‌ڵكى ناهه‌قیان نیی ‌ه کە گومانیان‌‬ ‫ل ‌ه گه‌ڕانه‌وه‌ی ناوه‌كانیان هەیە‬

‫«سلێمانی دڵی زیندووی‬ ‫كوردستانه‌‪‌،‬ئەگه‌ر‬ ‫پایته‌خت بێت یان نا»‬ ‫رۆژنامەیەکى سیاسیى گشتیى ئەهلییە‬

‫ل‪ .‬ڕۆژ‬

‫ل‪ .‬پەیجور‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشەممە ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫ئاینناسی‬ ‫دیموكراسی و‬

‫سه‌رنجێكی ئیسالمی‬

‫‪14‬‬ ‫وەرزش‬

‫لیژنه‌ی ئۆڵۆمپی و‬ ‫یانه‌كان گرنگی بە‬ ‫له‌شجوانی ناده‌ن‬

‫سەرکردەیەکى (ی‪.‬ن‪.‬ك)‪ :‬پارتی بەربەستی بەردەم گەشەکردنی یەکێتییە‬

‫«ئێستا ڕوحی جه‌اللیزم‬ ‫یه‌کێتی هێشتۆته‌وه‌»‬

‫‪8‬‬ ‫گشتی‬

‫سه‌ركرده‌كانی كورد‬ ‫بۆچی دەستەکانیان‬ ‫دەجوڵینن؟‬

‫‪15‬‬ ‫ئایا روحى جەاللیزم دواى تاڵەبانیش بەردەوام دەبێت؟ فۆتۆگۆاف‪ :‬وەرگیراوە‬

‫بەیان‪ .‬تایبەت‬

‫«عیزه‌ت دووری لە‬ ‫هه‌ولێره‌و‌ه ده‌ڕوات ‌ه‬ ‫سعودیه‌»‬ ‫به‌پێی هه‌واڵێك كه‌ له‌ پێگه‌ی‬ ‫سۆمه‌ریه‌نیوزدا‪ ،‬له‌سه‌ر زاری سامی‬ ‫عه‌سكه‌ری‪ ،‬ب�ه‌رپ��رس له‌ ئیئتیالفی‬ ‫ده‌وڵه‌تی یاسا‪ ،‬باڵوكراوه‌ته‌وه‌ «عیزه‌ت‬ ‫دووری جێگری س���ه‌ددام حسێنى‬ ‫سه‌رۆككۆماری پێشووی عێراق‪ ،‬له‌ دوو‬ ‫رۆژی رابردوودا له‌ رێی فڕۆكه‌خانه‌ی‬ ‫هه‌ولێره‌وه‌ به‌ره‌و سعودیه‌ رۆیشتووه»‪.‬‬ ‫(ب��ه‌ی��ان) ه �ه‌وڵ��ی��دا لێدوانی‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری ئاسایشی فڕۆكه‌خانه‌ی‬ ‫هه‌ولێر وه‌ربگرێت‪ ،‬به‌اڵم دوای چه‌ند‬ ‫جارێك هه‌وڵدان وه‌اڵم��ی ته‌له‌فۆنی‬ ‫نه‌دایه‌وه‌‪ .‬الی خۆیشیه‌و ‌ه خورشید‬ ‫ه��ورم��زی��ار‪ ،‬ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫پارێزگای هه‌ولێر‪ ،‬بێئاگایی خۆی و‬ ‫ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ی له‌ هه‌واڵێكی له‌و‬ ‫شێوه‌یه‌ بۆ (به‌یان) راگه‌یاند‪.‬‬

‫‪Tuesday, No, 09‬‬ ‫‪First Year, Nov 13, 2012‬‬

‫رۆژنامەی (بەیان) زانیویەتی‬ ‫ئ��ێ��س��ت��ا ی��ەک��ێ��ت��ی��ی نیشتامنی‬ ‫ه��ەم��وو هەوڵەکانی ل��ە پێناوی‬ ‫هەستانەوەیدایە‪ ،‬بۆ ئەو مەبەستەش‬ ‫بەرنامەی چڕوپڕی بۆ ماوەی ساڵێک‬ ‫داڕشتووە لە هەموو بوارەکاندا‪.‬‬ ‫دک��ت��ۆر دان���ا سەعید سۆفی‬ ‫پەرلەمانتاری کوردستان لەسەر‬ ‫لیستی یەکێتی‪ ،‬ب��ە (ب��ەی��ان)ی‬ ‫راگەیاند «گرفتی سەرەکی یەکێتیی‬ ‫ب��وون��ی دەس��ت��ەگ��ەری‪ ،‬نەمانی‬ ‫چۆنایەتی و دابەزینی ئاستی ژیانی‬ ‫رێکخراوەیی بوو‪ .‬کاتێک کە حیزبێک‬

‫بە دەستی ئەو کێشە قوواڵنەوە بناڵێنێ‪،‬‬ ‫شەرعیەتی سەرکردایەتی ئەو حیزبە لە‬ ‫الیەن ئەندامانیەوە کەم دەبێتەوە‪ ،‬بۆیە‬ ‫باشرتین رێگەچارە دروستکردنەوەی‬ ‫شەرعیەتە»‪ .‬سۆفی وتیشی «یەکێتیی‬ ‫نیشتیامنی کۆنگرەی خۆی بەست‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بە داخەوە نەک نەیتوانی خۆی لە کێشە‬ ‫قووڵەکانی داتەکێنی و کراسێکی نوێ بە‬ ‫بااڵیدا هەڵبڕێ‪ ،‬بەڵکو کراسە کۆنەکەی‬ ‫خۆی پۆشییەوە بە کۆمەڵێ پینەی نوێوە»‪.‬‬ ‫الی خۆشیەوە عەدالەت عەبدوڵاڵ‬ ‫ن��ووس��ەر و رۆژنامەنووسی نزیک لە‬ ‫یەکێتی ب��ە (ب��ەی��ان)ی وت «یه‌کێتی‬ ‫کۆمه‌ڵێک لیژنه‌ی جیاجیای پێکهێناوه‌ بۆ‬ ‫پێداچوونه‌وه‌ و چاکسازیی حزبی‪ ،‬به‌اڵم‬

‫ئه‌نجامه‌کانیان دیارنین‪ ،‬هیچ ئامار و‬ ‫داتایه‌ک له‌ گۆڕێدا نییه‌ که‌ بیسه‌ملێنێت‬ ‫هه‌ستانه‌وه‌ روویدابێت»‪ .‬ناوبراو پێشیوایە‬ ‫ئێستا زیاتر روح��ی جه‌اللیزم یه‌کێتی‬ ‫هێشتۆته‌وه‌ «له‌ چوار ساڵی راب��ردوودا‬ ‫زۆرێک له‌وانه‌ی که‌ ماون‪ ،‬نیوجه‌اللین‪،‬‬ ‫ن�ه‌ک یه‌کێتی‪ ،‬چونکه‌ یه‌کێتیبوون تا‬ ‫دواسنوور کاڵکراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئ�ه‌وه‌ی ماوه‌‬ ‫وه‌الئ���ی شه‌خسییه‌ ب��ۆ س��ه‌رک��رده‌ی‬ ‫کوتله‌کان»‪.‬‬ ‫بەشێک لە هەوڵەکانی یەکێتی رووی‬ ‫لە ناوچەکانی ژێر دەسەاڵتی پارتی و‬ ‫ناوچەی زەردە‪ .‬حەمەی حەمەسەعید‪،‬‬ ‫ئەندامی سەرکردایەتی یەکێتیی نیشتامنی‬ ‫بۆ (ب��ەی��ان) وت��ی «بەربەستی ب��ەردەم‬

‫گەشەکردنی یەکێتی و کار و چاالکیی‬ ‫رێکخستنەکانی یەکێتی لەو ناوچانە‪،‬‬ ‫پ��ارت��ی دیموکراتی کوردستانە»‪.‬‬ ‫ناوبراو وتیشی «هەرچەند یەکێتی‬ ‫لە دەسەاڵتیشدایە‪ ،‬بەاڵم دەسەاڵت‬ ‫لەو دەڤەرە تاکالیەنەیە و لە دەستی‬ ‫پارتی دیموکراتی کوردستاندایە‪،‬‬ ‫ل��ەوێ دەبێت خەڵکی بۆ هەموو‬ ‫شتێک بگەڕێنەوە بۆ پشتگیریی لق و‬ ‫ناوچە و رێکخراوەکان‪ ،‬لەوێ خەڵک‬ ‫پێویستیان بە یەکێتیی نیشتامنی‬ ‫نییە بۆ پشتگیرییکردن و بۆ هیچ‬ ‫شتێک‪ ،‬تەنانەت بۆ دامەزراندنی‬ ‫کارمەندێکی ئاساییش»‪.‬‬ ‫بڕوانە الپەڕەی تایبەت‪.‬‬

‫‌‪ 400‬قوتابخانه‌ی هه‌رێم ل ‌ه خانووی گڵدان‬ ‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬ ‫به‌پێی ئ �ه‌و ئ��ام��اره‌ی ده‌س��ت‬ ‫(به‌یان) كه‌وتووه‌ «‪ 577‬قوتابخانه‌‬ ‫له‌ بینای كرێ و ‪ 419‬قوتابخانه‌ش‬ ‫ل���ه‌ خ���ان���ووی گ���ڵ���دان‪ ،‬چ �ه‌ن��د‬ ‫قوتابخانه‌یه‌كیش رۆژان���ه‌ چ��وار‬ ‫ده‌وامیان تێدا ده‌كرێت»‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ كه‌می و خراپی‬ ‫بینای قوتابخانه‌كان و خوێندنگاكان‪،‬‬ ‫ئه‌ندامێكی سكرتاریه‌تی یه‌كێتی‬

‫مامۆستایان ده‌ڵێت «‪ 1700‬قوتابخان ‌ه‬ ‫له‌ هه‌رێمی كوردستان دوو ده‌وامیین‪،‬‬ ‫‪ 215‬قوتابخانه‌ش سێ‌ ده‌وام��ی و‬ ‫پێنج قوتابخانه‌ش چوار ده‌وامیین»‪،‬‬ ‫به‌پێی ئامارێكیش كه‌ ده‌ست (به‌یان)‬ ‫كه‌وتووه‌ «‪ 49‬قوتابخانه‌ له‌ كابینه‌ و‬ ‫‪ 577‬قوتابخانه‌ش له‌ بینای كرێ و‬ ‫‪ 419‬قوتابخانه‌ی دیكه‌ش له‌ خانووی‬ ‫گڵ و قوڕدان‪ ،‬سێ‌ هه‌زار قوتابخانه‌ی‬ ‫كۆنیش ه��ه‌ن ك�ه‌ پێویستیان به‌‬ ‫نۆژە‌نكردنه‌وه‌ هه‌یه‌»‪.‬‬

‫ئه‌حمه‌د كه‌ركووكی‪ ،‬ئه‌ندامی‬ ‫سكرتاریه‌تی یه‌كێتیی مامۆستایان‬ ‫به‌ (به‌یان)ی راگه‌یاند «له‌ دهۆك‬ ‫و هه‌ولێر و سلێامنی به‌ هۆكاری‬ ‫جیاجیا نزیكه‌ی ‪ 15‬هه‌زار قوتابی‬ ‫وازیان له‌ خوێندن هێناوه‌‪ ،‬به‌ڕاستی‬ ‫ئه‌وه‌ كاره‌ساته‪ ‌،‬ده‌بێت وه‌زاره‌ت��ی‬ ‫پ����ه‌روه‌رده‌ ب�ه‌خ��ۆداچ��وون�ه‌وه‌ی�ه‌ك‬ ‫بكات»‪.‬‬ ‫كه‌ركووكی كه‌ هاوكات ئه‌ندامی‬ ‫مه‌كته‌بی سکرتاریه‌ت و به‌رپرسی‬

‫به‌شی په‌روه‌رده‌ و داكۆكی له‌ مافی‬ ‫مامۆستایانه‌‪ ،‬ئ��ام��اژە‌ به‌ كێشه‌ و‬ ‫كه‌موكورتییه‌كانی خوێندن ده‌كات و‬ ‫ده‌ڵێت «به‌پێی داتای ساڵی پار‪ ،‬له‌‬ ‫هه‌رێمی كوردستاندا ‪ 5746‬قوتابخانه‌‬ ‫هه‌ن‪ ،‬هه‌روه‌ها ‪ 95‬ه�ه‌زار و ‪666‬‬ ‫مامۆستا له‌ هه‌رێمی كوردستان هه‌ن‪،‬‬ ‫به‌بێ‌ ناوچه‌ دابڕێرناوه‌كان‪ ،‬هه‌ر به‌و‬ ‫پێیه‌ش زیاتر له‌ ‪ 14‬ه�ه‌زار و ‪754‬‬ ‫قوتابی له‌ خوێندن دابڕاون و وازیان‬ ‫له‌ خوێندن هێناوه‌»‪.‬‬

‫كورد زۆرینه‌ی‬ ‫ناحیه‌كانی خانه‌قین‬ ‫له‌ده‌ست ده‌دات‬ ‫به‌یان‪ .‬گه‌رمیان‬ ‫ئ��ه‌ن��وه‌ر ح��وس��ێ��ن میكائیل‪،‬‬ ‫ب��ه‌ڕێ��وه‌ب��ه‌ری ن��اح��ی�ه‌ی ج �ه‌ل �ه‌وال‬ ‫ڕایگەیاند «دانیشتوانی ناحیه‌ی‬ ‫جه‌له‌وال ‪ 15‬هه‌زار و ‪ 500‬خێزانه‌‪ ،‬له‌و‬ ‫ژماره‌یه‌ نزیكه‌ی شه‌ش ه ‌هزار خێزانی‬ ‫ك��ورد ب��وون‪ ،‬ب �ه‌اڵم له‌ ئێستادا ئه‌و‬ ‫ژماره‌یه‌ كه‌مبووه‌ته‌وه‌ بۆ دوو هه‌زار»‪.‬‬ ‫ن��اوب �راو وتیشی «نزیكه‌ی ‪3500‬‬ ‫خێزانی عه‌ره‌ب له‌ دوای دروستبوونی‬ ‫ش��ه‌ڕی مه‌زهه‌بی‪ ،‬له‌ ناوچه‌كانی‬ ‫ن��اوه‌ڕاس��ت ‌و ب��اش��ووری عێراقه‌وه‌‬ ‫هاتوونه‌ته‌ جه‌له‌وال و له‌سه‌ر ناحیه‌كه‌‬ ‫ئ �ه‌ژم��ار ك���راون‪ ،‬ب��ه‌اڵم ك��ورده‌ك��ان‬ ‫ئه‌وانه‌شی كه‌ فۆڕمی مادده‌ی ‪140‬یان‬ ‫پڕكردووه‌ته‌وه‌‪ ،‬نه‌گه‌ڕاونه‌ته‌وه»‪.‬‬ ‫ع��ه‌ب��دول��ح��وس��ێ��ن ع��ه‌ب��اس‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌ی مه‌نده‌لیش‪ ،‬وتی‬ ‫«ژم��اره‌ی دانیشتوانی مه‌نده‌لی ‪30‬‬ ‫هه‌زار كه‌سه‌‪ ،‬كه‌ ‪ 18‬هه‌زاریان مافی‬ ‫ده‌نگدانیان هه‌یه‌‪ ،‬له‌و ژماره‌یه‌ش‬ ‫كورد ته‌نها ‪%22‬ی پێكده‌هێنێ‌‪ ،‬له‌‬ ‫كاتێكدا تا ساڵی ‪1975‬یش كورد ‪%72‬‬ ‫ب���ووه‌»‪ .‬ه���ه‌روه‌ك وتیشی «ئه‌گه‌ر‬ ‫خێزانه‌ ك��ورده‌ك��ان نه‌گه‌ڕێنه‌وه‌‬ ‫بۆ شوێنه‌كانی خۆیان‪ ،‬ئ �ه‌وا كورد‬ ‫ناوچه‌كه‌یان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن»‪.‬‬ ‫بڕوانە الپەڕەى پەیجور‬

‫قوتابیانی زانكۆ‬ ‫هه‌ڕه‌ش ‌ه ده‌كه‌ن‬

‫به‌یان‪ .‬سلێامنی‬ ‫قوتابیانی زانكۆ و په‌یامنگاكانی‬ ‫هه‌ولێر و سلێامنی به‌ مه‌به‌ستی‬ ‫هاوتاكردنی ده‌رماڵه‌كانیان له‌گه‌ڵ‬ ‫باشوور و ناوه‌ڕاستی عێراق‪ ،‬دوێنێ‌ له‌‬ ‫هه‌ولێر خۆپیشاندانێكیان بۆ به‌رده‌م‬ ‫وه‌زاره‌تی خوێندنی بااڵ ئه‌نجام دا و‬ ‫له‌ سلێامنیش بۆ هه‌مان داواكاریی‬ ‫به‌یاننامه‌یه‌كیان ئاڕاسته‌ی الیه‌نه‌‬ ‫په‌یوه‌ندیداره‌كان كرد‪.‬‬ ‫ئه‌و قوتابیانه‌ ل ‌ه به‌یاننامه‌یه‌كیاندا‬ ‫ك � ‌ه وێ��ن�ه‌ی�ه‌ك��ی ده‌س���ت (ب �ه‌ی��ان)‬ ‫كه‌وتووه‌‪ ،‬له‌ به‌رامبه‌ر جێبه‌جێكردنی‬ ‫داواكارییه‌كه‌یاندا ماوه‌ی ‪ 10‬رۆژیان‬ ‫داناوه‌ بۆ حكومه‌ت‪ ،‬داوایان كردووه‌‬ ‫له‌و م��اوه‌ی�ه‌دا ده‌رماڵه‌كانیان زیاد‬ ‫بكرێت‪ ،‬به‌شێوه‌یه‌ك ب��ۆ قوتابی‬ ‫ناوشار له‌ ‪ 40‬هه‌زار دیناره‌وه‌ بكرێته‌‬ ‫‪ 100‬هه‌زار و بۆ قوتابیانی ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫شاریش بكرێته‌ ‪ 150‬ه �ه‌زار دینار‪،‬‬ ‫ئ�ه‌گ�ه‌ر داواك��ه‌ی��ان ل �ه‌و م��اوه‌ی �ه‌دا‬ ‫جێبه‌جێ ن �ه‌ك��رێ��ت‪ ،‬ه��ه‌ڕە‌ش��ه‌ی‬ ‫وه‌رگرتنی هه‌ڵوێستی دیكه‌ ده‌كه‌ن‪.‬‬


‫‪3‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫قه‌ده‌مخێر عه‌بدوڵاڵ‪ ،‬ئه‌ندامی لیژنه‌ی وردبینی‬ ‫و چاودێری دامه‌زراندن له‌ ئه‌نجومه‌نی‬ ‫پارێزگای سلێمانی‪ ،‬له‌م دیداره‌دا وه‌اڵمی چه‌ند‬ ‫پرسیارێكی (به‌یان) ده‌داته‌و ‌ه و رایده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫تاكو ئه‌نجومه‌ن ئیمزا له‌سه‌ر دامه‌زراوان‬ ‫نه‌كات‪ ،‬ئه‌وانه‌ی داده‌مه‌زرێن هیچ‬ ‫شه‌رعیه‌تێكیان نیی ‌ه و ئاماژه‌ش‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات ك ‌ه جێی خۆیه‌تی‬ ���هاوواڵتیان متمانه‌یان بە میكانیزمی‬ ‫هاتنه‌وه‌ی ناوه‌كان نه‌بێت و‬ ‫گله‌ییان هه‌بێت‪.‬‬ ‫دیدار‪ :‬سه‌ید نامی‬

‫ئه‌ندامێكی لیژنه‌ی وردبینی و چاودێریی دامه‌زراندن‪:‬‬

‫خه‌ڵكى ناهه‌قیان نیی ‌ه کە گومانیان‌ ل ‌ه گه‌ڕانه‌وه‌ی‬ ‫ناوه‌كانیان هەیە‬ ‫به‌یان‪ :‬لیژنه‌ی وردبینی و چاودێری‬ ‫تا چه‌ند ئاگاداری دامه‌زراندنن؟‬ ‫ـ قه‌ده‌مخێر‪ :‬ده‌بوو له‌سه‌ره‌تاوه‌‪،‬‬ ‫ئ�ه‌ن��ج��وم�ه‌ن��ی پ��ارێ��زگ��ا ب��ه‌ ه�ه‌م��وو‬ ‫لیسته‌كانه‌وه‌ ب �ه‌ الی �ه‌ن��ی ك�ه‌م�ه‌وه‌‬ ‫ن��وێ��ن �ه‌ری��ان ه �ه‌ب��وای �ه‌ ل��ه‌ لیژنه‌ی‬ ‫دام���ه‌زران���دن‪ ،‬ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ی ئ��اگ��اداری‬ ‫پرۆسه‌كه‌ بوینایه‌‪ ،‬له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ئاگادار‬ ‫نه‌كراوینه‌ته‌وه‌‪ ،‬نه‌ له‌ الی�ه‌ن لیژنه‌ی‬ ‫دامه‌زراندن و نه‌ له‌ الیه‌ن پارێزگاره‌وه‌‪،‬‬ ‫دوای ئه‌وه‌ی كه‌ قۆناغی یه‌كه‌م ده‌رچوو‪،‬‬ ‫ئێمه‌ نامه‌یه‌كامن ئاڕاسته‌ی داواكاری‬ ‫گشتی كرد كه‌ ئاگامان له‌و دامه‌زراندنه‌‬ ‫نییه‌ و لێی به‌رپرس نین‪ ،‬حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێمیش نامه‌یه‌كی ناردووه‌ ده‌ڵێت‬ ‫به‌بێ‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگا دامه‌زراندن‬

‫ناكرێت و نابێت لیژنه‌ی دامه‌زراندن‬ ‫ئیشی خۆی بكات‪ .‬له‌دوای ئه‌مه‌وه‌ ئێمه‌‬ ‫ئاگادارمان كردنه‌وه‌ كه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك‬ ‫ئیمزا له‌سه‌ر ئه‌و دامه‌زراندنانه‌ ناكه‌ین‪،‬‬ ‫ئه‌و دامه‌زراندنه‌ش نافه‌رمی ده‌بێت‬ ‫تاكو ئیمزای ئه‌نجومه‌نی پارێزگای‬ ‫له‌سه‌ر نه‌بێت‪ ،‬هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌وه‌ش‬ ‫ئێستا ئاگادار كراوینه‌ته‌وه‌ و داوامان‬ ‫لێكراوه‌ ل �ه‌الی �ه‌ن پ��ارێ��زگ��اره‌وه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫ئێمه‌یش لیژنه‌ دروس���ت بكه‌ین بۆ‬ ‫ئاگاداربوون له‌و پرۆسه‌ی دامه‌زراندنه‌‬ ‫و ئیمزاكردنی‪ ،‬ئێمه‌ به‌مه‌رجێك رازی‬ ‫بووین هه‌موو پرۆسه‌كه‌ی دامه‌زراندن‬ ‫له‌ سه‌ره‌تاوه‌ له‌ شێوازی دامه‌زراندنه‌كه‌‬ ‫و ئالیه‌ته‌كانیان و ئه‌و خااڵنه‌ی تێیاندا‬ ‫پیاده‌ ده‌كرێن‪ ،‬له‌ هه‌موویان ئاگادار‬

‫بكرێینه‌وه‌‪ ،‬فۆڕمه‌كان یه‌ك به‌ یه‌كی‬ ‫وردبینی بكه‌ینه‌وه‌‪ ،‬ئێستا لیژنه‌یه‌ك‬ ‫دروستبووه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نی پارێزگا‬ ‫نوێنه‌ری هه‌موو لیسته‌كانی تێدایه‪‌،‬‬ ‫داوامان كردووه‌ له‌ لیژنه‌ی دامه‌زراندن‬ ‫هه‌م خۆیان س�ه‌ردامن��ان بكه‌ن‪ ،‬هه‌م‬ ‫هه‌موو فۆڕمه‌كامنان بۆ بهێنن بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫دووباره‌ پیایاندا بچینه‌وه‌ و وردبینییان‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬له‌به‌ر خاتری هاوواڵتیان‪ ،‬بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی دڵنیابین له‌وه‌ی ئه‌و پرۆسه‌یه‌‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی دروست كراوه‌ و گه‌نده‌ڵی‬ ‫تێدا نه‌كراوه‌‪.‬‬ ‫ب �ه‌ی��ان‪ :‬ئێوه‌ وه‌ك ئه‌نجومه‌نی‬ ‫پارێزگا بۆچی ئاگادار نه‌كراونه‌ته‌وه‌ له‌‬ ‫سه‌ره‌تادا؟‬ ‫قه‌ده‌مخێر‪ :‬نازانم‪ ،‬ئه‌وه‌ ده‌بێت له‌‬

‫لیژنه‌ی دامه‌زراندن بپرسن‪ ،‬پێیان وابوو‬ ‫هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ى چه‌ند ساڵه‌ هه‌بووه‪‌،‬‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬ئه‌و بڕیاره‌ ساڵی پار نه‌بووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم نوێنه‌رمان له‌وێ‌ بووه‌ و ئاگاداری‬ ‫پرۆسه‌كه‌ بووین‪ ،‬تائێستا نازانین بۆچی‬ ‫ئێمه‌ ئاگادار نه‌كراوینه‌ته‌وه‌‪ ،‬له‌دوای‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی داواك����اری گشتی ئ��اگ��اداری‬ ‫ك��ردوون��ه‌ت��ه‌وه‌‪ ،‬ئ�ه‌وان��ی��ش ئێمه‌یان‬ ‫ئاگاداركردووه‌ته‌وه‌ و داوای ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن‬ ‫ئیمزای ئ�ه‌و پرۆسه‌یه‌ بكه‌ین‪ ،‬ئێمه‌‬ ‫چاوه‌ڕێی وه‌اڵمی ئه‌وانین‪ ،‬هه‌تاوه‌كو‬ ‫فۆڕمه‌كان نه‌بینین و خۆمان وردبینی‬ ‫نه‌كه‌ین و ئاگادار نه‌بینین له‌ شێوازی‬ ‫ناوهاتنه‌وه‌كان‪ ،‬ناتوانین ئیمزای بكه‌ین‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬هه‌ندێك خه‌ڵك گومانی بۆ‬ ‫دروست بووه‌ له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی ناوه‌كان‪،‬‬

‫ئه‌و گومانكردنه‌ له‌ شوێنی خۆیدایە؟‬ ‫ق �ه‌ده‌م��خ��ێ��ر‪ :‬ن��اح�ه‌ق��ی��ان نییه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر جێی گومان نییه‌‪ ،‬بۆچی به‌بێ‌‬ ‫ئاگاداركردنه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی پارێزگا‬ ‫ده‌كرێت كه‌ نوێنه‌ری حزبه‌كانی تێدایه‌؟‬ ‫ئه‌و كاته‌ هه‌ر كه‌سه‌ و وه‌اڵم��ی خۆی‬ ‫ده‌ب��وو له‌سه‌ر پاكێتی ئ �ه‌و شێوازی‬ ‫دامه‌زراندنه‌‪.‬‬ ‫ب �ه‌ی��ان‪ :‬قۆناغی دووه‌م���ی ن��اوی‬ ‫دام�ه‌زراوان بڕیاره‌ رابگه‌یه‌نرێت‪ ،‬ئێوه‌‬ ‫ئاگادارن لێیان و هاتووه‌ته‌ الی ئێوه‌ بۆ‬ ‫وردبینی؟‬ ‫قه‌ده‌مخێر‪ :‬تائێستا هیچ شتێك‬ ‫نه‌هاتووه‌ته‌ الی ئێمه‌‪ ،‬داوامان كردووه‌‬ ‫راگ�ه‌ی��ان��دن��ی ن��اوی قۆناغی دووه‌م‬ ‫رابگیرێت له‌ به‌رژه‌وه‌ندی هاوواڵتیاندا‪،‬‬

‫تاكو ئێمه‌ وردبینییان ب��ۆ بكه‌ین‪،‬‬ ‫بڕیاریشامن داوه‌ به‌ مه‌رجێك ئه‌وان‬ ‫فۆڕمه‌كان بهێننه‌ الی ئێمه‪ ‌،‬ئێمه‌ش به‌‬ ‫كورترتین ماوه‌ هه‌وڵ بده‌ین وردبینی‬ ‫بكه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی پرۆسه‌كه‌ له‌وه‌ زیاتر‬ ‫دوانه‌كه‌وێت‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬چه‌ند كه‌س داده‌مه‌زرێن له‌‬ ‫سنووری ئێوه‌؟‬ ‫قه‌ده‌مخێر‪ :‬ئێمه‌ هیچ ئاگادار‬ ‫نین‪ ،‬ته‌نها ئه‌وه‌ی له‌ راگه‌یاندنه‌كانه‌وه‌‬ ‫باس كراوه‌‪ ،‬له‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌‬ ‫ئاگاداركراوینه‌ته‌وه‌ ئه‌و دامه‌زراندنه‌‬ ‫ره‌سمیه‌تی نابێت له‌ حكومه‌تی هه‌رێمدا‪،‬‬ ‫تاكو ئه‌نجومه‌نی پارێزگا ئیمزای نه‌كات‬ ‫و سه‌رپه‌رشتیكردنی لیژنه‌كه‌ دراوه‌ به‌‬ ‫ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان‪.‬‬

‫ده‌یانویست مانگان ‌ه ‪ 50‬هه‌زار دیناری هه‌ر هاوواڵتییه‌ك ببه‌ن بۆ خۆیان‬ ‫«كاریگه‌ریی سیاسی و ئابووری و كۆمه‌اڵیه‌تی له‌سه‌ر كوردستان و عێراقیش دروست ده‌كات»‬ ‫راپۆرت‪ :‬به‌یان‬ ‫دوای ئ��ه‌وه‌ی وه‌زیرێكی كورد‬ ‫پێشنیازی كرد له‌ بری خۆراكی مانگانه‌‬ ‫كه‌ له‌ رێی بریكاره‌كانی خۆراكه‌وه‌‬ ‫ده‌درێ��ت‪ ،‬بكرێت به‌ پ��اره‌‪ ،‬ناڕە‌زایی‬ ‫زۆر له‌ الی�ه‌ن هاوواڵتیانه‌وه‌ په‌ره‌ی‬ ‫سه‌ند‪ ،‬هه‌ربۆیه‌ په‌رله‌مان ئه‌و داوایه‌ی‬ ‫ره‌ت كرده‌وه‌ و ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی‬ ‫عێراقیش له‌ دوای��ی��ن كۆبوونه‌وه‌دا‬ ‫بڕیاره‌كه‌ی خۆی هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌‪.‬‬ ‫م��ح �ه‌م �ه‌د ك���ه‌ری���م‪ ،‬س �ه‌رۆك��ی‬ ‫مونته‌دای ئابووریی كوردستان‪ ،‬باسی‬ ‫له‌ كاریگه‌رییه‌كانی بڕینی ئه‌و خۆراكه‌‬ ‫ك��رد و وت��ی «ك��اری��گ�ه‌ری��ی سیاسی‬ ‫و ئ��اب��ووری و كۆمه‌اڵیه‌تی له‌سه‌ر‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ی كوردستان و عێراقیش‬ ‫دروست ده‌كات‪ ،‬به‌تایبه‌تی ئێستا كه‌‬ ‫ئێمه‌ سیستمی دابه‌شكردنی خۆراكه‌كه‌‬ ‫جێبه‌جێ ده‌كرێت‪ ،‬رێ��ژە‌ی ه�ه‌ژاری‬ ‫له‌ عێراقدا نزیكه‌ی ‪ %29‬ـ ‪%30‬یه‌‪ ،‬له‌‬ ‫كوردستانیشدا حكومه‌ت ده‌ڵێت ‪%3‬یه‌‪،‬‬

‫به‌اڵم ئه‌وه‌ به‌ سیاسه‌ت كراوه‌‪ ،‬ئه‌گینا ل ‌ه‬ ‫كوردستانیشدا ‪ %15‬كه‌مرت نییه‌‪ ،‬رێژه‌ی‬ ‫به‌دخۆراكی له‌ كوردستاندا ‪%13.2‬ە‌»‪.‬‬ ‫س�ه‌رۆك��ی مونته‌دای ئابووریی‬ ‫كوردستان ره‌خنه‌ ده‌گرێت له‌ باره‌ی‬ ‫دیاریكردنی بڕی پاره‌ له‌جێی خۆراكی‬ ‫هاوواڵتیان‪ ،‬ورده‌كاریی باسه‌كه‌ ده‌خاته‌‬ ‫روو و ده‌ڵێت «كه‌ هێڵی هه‌ژارییان‬ ‫بۆ عێراق و كوردستان دیاری كردووه‌‬ ‫بۆ ك��ۆب��وون‪ ،‬بۆ هه‌موو تاكێك ‪72‬‬ ‫ه �ه‌زاری��ان ك���ردووه‌ به‌ م��اڵ به‌سه‌ر‬ ‫خه‌ڵكه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم سه‌یر ده‌كه‌ی ئه‌مڕۆ‬ ‫‪ 13‬هه‌زار داده‌نرێت‪ ،‬دوایی ده‌كرێت‬ ‫به‌ ‪ 15‬ه�ه‌زار‪ ،‬دواتریش ده‌كرێت به‌‬ ‫‪ 25‬ه��ه‌زار‪ ،‬خاڵێكی دیكه‌ به‌ڕاستی‬ ‫ئه‌گه‌ر تاكێكی ئاسایی بیه‌وێت به‌‬ ‫ته‌ندروستییه‌كی باش بژی‪ ،‬به‌الیه‌نی‬ ‫ك �ه‌م �ه‌وه‌ پێویستی ب �ه‌ ‪ 14‬م��اده‌ی‬ ‫خۆراكی هه‌یه‌‪ ،‬له‌ مانگێكدا پێویستی‬ ‫به‌ ‪ 120‬ـ ‪ 150‬هه‌زار دینار هه‌یه‌»‪ .‬به‌و‬ ‫پێیه‌ به‌رپرسان ده‌یانویست مانگانه‌ ‪50‬‬ ‫هه‌زار دیناری هه‌ر هاوواڵتییه‌ك ببه‌ن‬

‫بۆ خۆیان‪ ،‬به‌پێی ژماره‌ی دانیشتوانی‬ ‫عێراقیش كه‌ ‪ 31‬ملیۆن كه‌سه‌‪ ،‬ئه‌وكاته‌‬ ‫مانگانه‌ یه‌ك بلیار و ‪ 550‬بلیۆن دیناری‬ ‫هاوواڵتیان له‌ الیه‌ن به‌رپرسانه‌وه‌ ده‌برا‪.‬‬ ‫ل�ه‌ الی�ه‌ك��ی دی��ك �ه‌وه‌ شه‌وكه‌ت‬ ‫محه‌مه‌د‪ ،‬ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ری كۆمپانیای‬ ‫گشتیی خۆراكی سلێامنی‪ ،‬ده‌ڵێت «به‌‬ ‫راستی ئه‌م به‌شه‌ خۆراكه‌ی كه‌ دێت بۆ‬ ‫هاوواڵتیان‪ ،‬بووه‌ به‌ پارسه‌نگی بازاڕ‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ئه‌م به‌شه‌خۆراكه‌ نه‌یه‌ته‌ بازاڕ‪،‬‬ ‫ئه‌و هاوسه‌نگییه‌ نامێنێت و گرانی له‌‬ ‫بازاڕدا ده‌بێت‪ ،‬یانی بوونی ئه‌م به‌شه‬ ‫‌خۆراكه‌ زۆر شتێكی باشه‌‪ ،‬بڕینیشی‬ ‫كاریگه‌ریی ده‌بێت بۆ س�ه‌ر ژیانی‬ ‫ئابووریی هاوواڵتیان‪ ،‬به‌تایبه‌ت چینه‌‬ ‫هه‌ژاره‌كامنان»‪.‬‬ ‫ن��اوب��راو ئ���ه‌وه‌ش ده‌خ��ات �ه‌ ڕوو‬ ‫«ه��ه‌رچ��ۆن پ���اره‌ ب��درێ��ت‪ ،‬كه‌مه‌‪،‬‬ ‫چونكه‌« وتیشی «پێموانییه‌ حكومه‌ت‬ ‫بتوانێت كۆنرتۆڵی بازاڕ بكات و نرخ‬ ‫به‌رز نه‌بێته‌وه‌‪ ،‬چونكه‌ ئێســــتا بازار‬ ‫ئازاده‌»‪.‬‬


‫‪2‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫سه‌ره‌ڕای به‌ڵێنه‌كانی حكومه‌ت‪ ،‬هێشتا دوو منداڵه‌كه‌ی گه‌رمیان چاره‌سه‌ر نه‌كراون‬

‫تۆمه‌تباران سزا نه‌دراون‬

‫دلێر عه‌بدولڕە‌حامن‬ ‫دوای ئ���������ه‌وه‌ی ل � ‌ه‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ی گشتیی خانه‌قین‪،‬‬ ‫له‌ كاتی خه‌ته‌نه‌كردندا ئه‌ندامی‬ ‫نێرینه‌ی دوو منداڵ ده‌بڕدرێن‬ ‫‌و حكومه‌تی هه‌رێمیش بۆ‬ ‫چاره‌سه‌ركردنیان به‌ڵێنی ناردنه‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌یانی دا‪ ،‬پاش تێپه‌ڕبوونی‬ ‫زیاتر له‌ سێ مانگ‪ ،‬تا ئێستا‬ ‫ئه‌و دوو منداڵه‌ نه‌نێردراونه‌ته‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌‪ ،‬باپیره‌شیان ئاماژە به‌وه‌‬ ‫ده‌دات كه‌ رۆژ له‌ دوای رۆژ‬ ‫بارودۆخیان خراپرت ده‌بێت‪.‬‬ ‫ب��اوك��ی م��ن��داڵ��ه‌ك��ان به‌‬ ‫(به‌یان)ی راگه‌یاند «ه �ه‌ردوو‬ ‫منداڵه‌كه‌م بردووه‌ته‌ سه‌ردانی‬ ‫دك���ت���ۆر ل���ه‌ ن �ه‌خ��ۆش��خ��ان �ه‌ی‬ ‫(ئه‌لخه‌یالی) له‌ به‌غداد‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫پێیان راگه‌یاندووم كه‌ له‌ عێراقدا‬ ‫هیچ چاره‌سه‌رێكیان نییه‌ و‬ ‫پێویسته‌ بربێنه‌ ده‌ره‌وه‌»‪.‬‬ ‫پاش باڵوبوونه‌وه‌ی هه‌واڵی‬ ‫رووداوه‌كه‌‪ ،‬حكومه‌تی هه‌رێمی‬ ‫ك��وردس��ت��ان ئ�ه‌رك��ی س�ه‌ف�ه‌ر و‬

‫چاره‌سه‌ركردنیانی به‌ یاوه‌ری باوكیان‬ ‫له‌ به‌ریتانیا دابین كرد‪ ،‬به‌اڵم پاش‬ ‫تێپه‌ڕبوونی زیاتر له‌ سێ مانگ‪ ،‬تا‬ ‫ئێستا ره‌وان��ه‌ی ده‌ره‌وه‌ نه‌كراون‪،‬‬ ‫مه‌حان عه‌لی‪ ،‬باپیری منداڵه‌كان‬ ‫ب �ه‌ (ب���ه‌ی���ان)ی راگ �ه‌ی��ان��د «ئێمه‌‬ ‫ده‌ستامن ناگاته‌ به‌رپرسان ‌و هیچ‬ ‫كه‌سێكیش پرسیارمان لێناكات كه‌‬ ‫ئایا منداڵه‌كامنان بۆ چاره‌سه‌ركردن‬ ‫ده‌نێرین بۆ ده‌ره‌وه‌ی واڵت یان‬ ‫نا»‪ ،‬ناوبراو هه‌روه‌ها وتی «تا دێت‬ ‫بارودۆخی منداڵه‌كان به‌ره‌و خراپی‬ ‫ده‌چێت ‌و نازانین تاكه‌ی چاوه‌ڕوانی‬ ‫به‌ڵێنه‌كه‌ی حكومه‌ت بین‪ ،‬تكا‬ ‫ده‌كه‌ین وه‌اڵمامن بده‌نه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ل�ه‌ الی�ه‌ك��ی دی��ك �ه‌وه‌‪ ،‬لیژنه‌ی‬ ‫ب�ه‌رگ��ری��ك��ردن ل�ه‌ ب�ه‌رژه‌وه‌ن��دی��ی�ه‌‬ ‫گشتییه‌كان له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدا ئاماژە‌‬ ‫به‌وه‌ ده‌ده‌ن «حكومه‌تی به‌ریتانیا‬ ‫به‌ بیانووی ئ�ه‌وه‌ی باوكیان تاپۆی‬ ‫نییه‌ و كارمه‌ندی حكومه‌ت نییه‌ و‬ ‫راپۆرتی پزیشكیی پێویستیان نییه‌‪،‬‬ ‫رێگه‌ی سه‌فه‌ركردنی لێ قه‌ده‌غه‌‬ ‫كردوون»‪ .‬هه‌روه‌ك ئه‌و لیژنه‌یه‌ داوا‬ ‫له‌ رێكخراوه‌ مه‌ده‌نییه‌كانی هه‌ولێر‬ ‫ده‌كه‌ن دژ به‌و فه‌رمانه‌ نامرۆییانه‌‬

‫«ل ‌ه سه‌ردانەکەی شاندی‬ ‫هه‌رێمدا باسی پژاك نه‌كراوه»‬

‫به‌یان‪ .‬تایبه‌ت‬ ‫ل ‌ه چه‌ند رۆژی راب��ردوودا‪ ،‬وه‌فدێكی حكومه‌تی هه‌رێم ب ‌ه سه‌رۆكایه‌تی‬ ‫نێچیرڤان بارزانی‪ ،‬سه‌ردانی كۆماری ئیسالمی كرد و له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی ئه‌و واڵته‌‬ ‫كۆبوونه‌وه‌‪ ،‬نوێنه‌ری حكومه‌تی هه‌رێمیش ده‌ڵێت له‌و كۆبوونه‌وانه‌دا باسامن‬ ‫ل ‌ه مه‌سه‌له‌ی پژاك نه‌كردووه‌‪ ،‬هاوكات وه‌اڵمی ئه‌و ره‌خنانه‌ش ده‌داته‌و ‌ه كه‌‬ ‫ده‌وترێت وه‌فده‌ك ‌ه حزبین‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌وه‌ی ده‌گوترێت سه‌رۆكی حكومه‌ت ب ‌ه ئێرانی راگه‌یاندووه‌‬ ‫پژاك نه‌ماو ‌ه و ب ‌ه تیرۆریست له‌قه‌ڵه‌م دراون‪ ،‬نازم عومه‌ر‪ ،‬نوێنه‌ری حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێم ل ‌ه تاران‪ ،‬ره‌تی كرده‌و ‌ه و وتی «وه‌ڵاڵهی ده‌توانم به‌ڵێنێك بده‌م‪ ،‬ئه‌وه‌ی‬ ‫باسی نه‌كرابێت له‌و كۆبونه‌وانه‌ی ئێمه‌‪ ،‬مه‌سه‌له‌ی ئه‌و شتان ‌ه بووه‌‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌و‬ ‫مه‌سه‌الن ‌ه ل ‌ه پارساڵه‌و ‌ه كۆتاییان پێهاتووه‌»‪.‬‬ ‫ل ‌ه باره‌ی دروستبوونی ئه‌و ناڕ ‌ەزاییانه‌شی ك ‌ه ده‌ڵێن وه‌فده‌كه‌ی هه‌رێم‬ ‫بۆ تاران ژماره‌یه‌ك به‌رپرسی سه‌ر ب ‌ه ده‌سه‌اڵتی تێدایه‌‪ ،‬نازم عومه‌ر ب ‌ه (به‌یان)‬ ‫ی راگه‌یاند «ب ‌ه فه‌رمی ل ‌ه هه‌موو دانیشتنه‌كاندا له‌گه‌ڵ س�ه‌رۆك كۆمار و‬ ‫جێگره‌كه‌ی و سه‌رۆكی په‌رله‌مان و سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی میللی ئێران و‬ ‫وه‌زیری ده‌ره‌وه‌‪ ،‬ته‌نها شاندی هه‌رێمی كوردستان به‌شدار بوون»‪ ،‬ل ‌ه باره‌ی ئه‌و‬ ‫ره‌خنانه‌ش ك ‌ه ده‌وترێت وه‌فده‌ك ‌ه زیاتر كه‌سانی پارتین و یه‌كێـتی له‌گه‌ڵدا نییه‌‪،‬‬ ‫نوێنه‌ری حكومه‌تی هه‌رێم ل ‌ه تاران ده‌ڵێت «نازانم‪ ،‬مومكین ‌ه براده‌رێك بۆ خۆی‬ ‫هاتبێت له‌گه‌ڵ شانده‌كه‌‪ ،‬وه‌كو زۆر جار رێككه‌وتوو ‌ه ك ‌ه هاتوچۆ ده‌كرێت بۆ‬ ‫واڵتێك ل ‌ه واڵته‌كان‪ ،‬چه‌ند كه‌سی حزبیش له‌گه‌ڵ شانده‌كه‌ن‪ ،‬به‌اڵم په‌یوه‌ندییان‬ ‫ب ‌ه شانده‌كه‌و ‌ه نه‌بێت»‪.‬‬ ‫نوێنه‌ره‌كه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم ل ‌ه تاران ل ‌ه باره‌ی پێكهاته‌ی وه‌فده‌كه‌وه‌‬ ‫وتی «شاندی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ب ‌ه سه‌رۆكایه‌تی كاك نێچیرڤان‬ ‫بارزانی بریتی بوو ‌ه ل ‌ه وه‌زیری سامان ‌ه سه‌روشتییه‌كان و وه‌زیری نیشته‌جێ و‬ ‫ئاوه‌دانكردنه‌و ‌ه و هێرش موحه‌ڕەم‪ ،‬به‌رپرسی ده‌سته‌ی سه‌رمایه‌گوزاری و كاك‬ ‫فه‌الح مسته‌فا‪ ،‬به‌رپرسی فه‌رمانگه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌ره‌و ‌ه و كاك سه‌فین‬ ‫دزه‌یی‪ ،‬وته‌بێژی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان»‪.‬‬

‫له‌ به‌رده‌م قونسوڵگه‌ریی به‌ریتانیا‬ ‫له‌ هه‌ولێر چاالكی ئه‌نجام بده‌ن ‌و‬ ‫پێكه‌وه‌ داوا بكه‌ن ده‌ستبه‌جێ رێگه‌‬ ‫به‌ سه‌فه‌ركردنی (هه‌یسه‌م ‌و هه‌مام‬ ‫‌و باوكیان) بده‌ن بۆ به‌ریتانیا»‪.‬‬ ‫ه��اوك��ات پ���اش رووداوه‌ك�����ه‌‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی ته‌ندروستی‬ ‫گه‌رمیان له‌ روونكردنه‌وه‌یه‌كدا‬ ‫كه‌ وێنه‌یه‌كی دراوه‌ت���ه‌ (ب�ه‌ی��ان)‪،‬‬ ‫رایگه‌یاند «له‌ رووی كارگێڕییه‌وه‌‪،‬‬ ‫نه‌خۆشخانه‌ی گشتیی خانه‌قین‬ ‫سه‌ر به‌ ئێمه‌ و حكومه‌تی هه‌رێم‬ ‫نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو راسته‌وخۆ په‌یوه‌سته‌ به‌‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتیی ته‌ندروستی‬ ‫دی���ال���ه‌وه‌‪ ،‬ه���ه‌ر ب��ۆی �ه‌ ناتوانین‬ ‫لێپێچینه‌وه‌ی كاڕگێڕی ‌و یاسایی‬ ‫له‌وباره‌وه‌ بكه‌ین»‪.‬‬ ‫جێی وه‌بیرهێنانه‌وه‌یه‌ كه‌ رۆژی‬ ‫‪ 2012/7/17‬دوو منداڵی ته‌مه‌ن‬ ‫نزیكه‌ی س��ێ س��اڵ‪ ،‬ب�ه‌ ناوه‌كانی‬ ‫(هه‌یسه‌م ‌و هه‌مام میساق) له‌‬ ‫ك��ات��ی هه‌ڵمه‌تێكی به‌كۆمه‌ڵی‬ ‫خه‌ته‌نه‌كردندا له‌ نه‌خۆشخانه‌ی‬ ‫گشتیی خانه‌قین‪ ،‬ئه‌ندامی نێرینه‌یان‬ ‫بڕاوه‌ته‌وه‌ و ئێستا له‌ ڕێگه‌ی دانانی‬ ‫سۆنده‌وه‌ میز ده‌كه‌ن‪.‬‬

‫بارزانی له‌ باره‌ی هێزه‌كانی دیجله‌وه‌‪:‬‬

‫له‌گه‌ڵ سه‌رۆك كۆمار ب ‌ه جددیی هه‌ڵوێستمان ده‌بێت‬ ‫به‌یان‪ .‬سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمی كوردستان‬ ‫ل ‌ه راگه‌یه‌نراوێكدا ك ‌ه ناوی مه‌سعود‬ ‫بارزانی‪ ،‬سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستانی‬ ‫له‌سه‌ره‌‪ ،‬ئاماژە ب ‌ه هێزه‌كانی دیجل ‌ه كراوه‌‪،‬‬ ‫ل ‌ه به‌شێكی راگ�ه‌ی�ه‌ن�راوه‌ك�ه‌دا هاتووه‌‬ ‫«نیه‌ت و ئامانج و شێوازی پێكهێنان و‬ ‫مامه‌ڵه‌ی فه‌رمانده‌یی عه‌مه‌لیاتی دیجله‌‬ ‫دژی ك��ورد و پ��رۆس�ه‌ی دیموكراسی و‬ ‫پێكه‌وه‌ژیان و ئاساییكردنه‌وه‌ی دۆخی‬ ‫ن��اوچ � ‌ه داب��ڕێ��ن��دراوه‌ك��ان��ی كوردستان‬ ‫ب���ووه‌»‪ ،‬ه���ه‌روه‌ك ل ‌ه به‌شێكی دیكه‌دا‬ ‫بارزانی ده‌ڵێت «ل ‌ه دوای پرس و راوێژ‬ ‫له‌گه‌ڵ جه‌نابی سه‌رۆك كۆمار و الیه‌نه‌‬ ‫په‌یوه‌ندیداره‌كانی دیكه‌‪ ،‬ب ‌ه جددیی‬

‫ب ‌هرامبه‌ر به‌و هه‌نگاو ‌ه ناده‌ستووریی ‌ه‬ ‫هه‌ڵوێستامن ده‌بێت و هه‌نگاوی پێویست‬ ‫ده‌گرینه‌به‌ر»‪.‬‬ ‫ده‌قی راگه‌یه‌ندراوه‌كه‌ی‬ ‫سه‌رۆكی هه‌رێم‬ ‫ب ‌ه پێویستم زانی رای گشتی خه‌ڵكی‬ ‫كوردستان و عێراق له‌و ‌ه ئاگادار بكه‌مه‌وه‌‪،‬‬ ‫ك ‌ه هه‌ر ل ‌ه سه‌ره‌تاو ‌ه ئێم ‌ه پێامن وابووه‌‬ ‫دروستكردنی فه‌رمانده‌یی عه‌مه‌لیاتی‬ ‫دیجل ‌ه هۆكاری ناسه‌قامگیریی زیاتر ده‌بێت‬ ‫و خزمه‌ت ب ‌ه ره‌وش��ی جێبه‌جێكردنی‬ ‫ماده‌دی ‪140‬ی ده‌ستوور ناكات‪.‬‬ ‫نیه‌ت و ئامانج و شێوازی پێكهێنان‬ ‫و مامه‌ڵه‌ی فه‌رمانده‌یی عه‌مه‌لیاتی‬ ‫دیجل ‌ه دژی كورد و پرۆسه‌ی دیموكراسی‬

‫و پێكه‌وه‌ژیان و ئاساییكردنه‌وه‌ی دۆخی‬ ‫ناوچ ‌ه دابڕێندراوه‌كانی كوردستان بووه‌‪.‬‬ ‫م��اوه‌ی �ه‌ك چ��اوه‌ڕێ��ی ئ���ه‌وه‌م ك��رد‪،‬‬ ‫ده‌رفه‌ت بدرێت تا بزانر ‌ێ ئه‌و به‌ڵێنانه‌ی‬ ‫ك ‌ه ب ‌ه جه‌نابی سه‌رۆك كۆمار درابوون‪ ،‬بۆ‬ ‫راگرتن و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی عه‌مه‌لیاتی‬ ‫دیجله‌‪ ،‬ب ‌ه كو ‌ێ ده‌گات‪ .‬ئێم ‌ه ل ‌ه هه‌رێمی‬ ‫كوردستان هه‌نگاوی دیكه‌مان نه‌گرته‌به‌ر‪،‬‬ ‫تاكو رێگ ‌ه بدرێت ل ‌ه رێگه‌ی دیالۆگه‌وه‌‬ ‫عه‌مه‌لیاتی دیجل ‌ه هه‌ڵبووه‌شێندرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئێستا ب ‌ه روون��ی ده‌رك �ه‌وت��وو ‌ه كه‌‬ ‫هیچ پابه‌ندییه‌ك ب ‌ه جێبه‌جێكردنی ئه‌و‬ ‫به‌ڵێنانه‌وە نیی ‌ه ك ‌ه پێشرت دراب��وون‪ ،‬بۆ‬ ‫راگرتنی بڕیاری پێكهێنانی ئه‌و فه‌رمانده‌ییه‌‬ ‫و ئاساییكردنه‌وه‌ی ب��ارودۆخ �ه‌ك � ‌ه و‬

‫چاره‌سه‌ركردنی ئاشتییانه‌ی كێشه‌كان‪.‬‬ ‫ده‌م �ه‌و ‌ێ خه‌ڵكی عێراق ب ‌ه گشتی‬ ‫و خه‌ڵكی كوردستان ب ‌ه تایبه‌تی دڵنیا‬ ‫بكه‌مه‌وه‌‪ ،‬ك ‌ه ل ‌ه دوای پ��رس و راوێ��ژ‬ ‫له‌گه‌ڵ جه‌نابی سه‌رۆك كۆمار و الیه‌نه‌‬ ‫په‌یوه‌ندیداره‌كانی دیكه‌‪ ،‬ب ‌ه جددی‬ ‫ب ‌هرامبه‌ر به‌و هه‌نگاو ‌ه ناده‌ستوورییه‌‬ ‫هه‌ڵوێستامن ده‌بێت و هه‌نگاوی پێویست‬ ‫ده‌گرینه‌به‌ر‪ ،‬بۆ ره‌ت��ك��ردن �ه‌وه‌ی هه‌ر‬ ‫سیاسه‌ت و هه‌نگاو و بڕیارێك ك ‌ه ئامانجی‬ ‫سه‌پاندنی واقیعێكی ناده‌ستووری بێت له‌‬ ‫ناوچ ‌ه دابڕێندراوه‌كانی كوردستاندا‪.‬‬ ‫مه‌سعود بارزانی‬ ‫سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان‬ ‫‪2012/11/12‬‬

‫له‌ساڵێكدا دوو ملیۆن كه‌س سه‌ردانی نه‌خۆشخانه‌كانی‬ ‫كه‌ركووكیان كردووه‌‬ ‫شڤان جه‌باری‬ ‫به‌پێی ئاماره‌كانی ته‌ندروستیی‬ ‫كه‌ركووك كه‌ ده‌ست (به‌یان) كه‌وتوون‬ ‫«ل �ه‌ م���اوه‌ی ساڵێكدا‪ ،‬زی��ات��ر ل�ه‌ دوو‬ ‫ملیۆن كه‌س سه‌ردانی نه‌خۆشخانه‌كانی‬ ‫كه‌ركووكیان كردووه‌‪ ،‬زیاتر له‌ په‌نجا هه‌زار‬ ‫منداڵیش له‌دایك ب��وون‪ ،‬زیاتر له‌ پێنج‬ ‫هه‌زار كه‌سیش مردوون»‪.‬‬ ‫به‌پێی ئاماره‌كانی ته‌ندروستیی‬ ‫ك �ه‌رك��ووك له‌ م��اوه‌ی ی �ه‌ك س��اڵ��دا‪50 ،‬‬ ‫هه‌زار و ‪ 985‬منداڵ له‌دایك بوون و پێنج‬ ‫ه�ه‌زار و ‪ 294‬كه‌سیش كۆچی دواییان‬ ‫كردووه‌‪ ،‬كه‌ ‪ 70‬كه‌سیان ئافره‌تن و به‌سه‌ر‬ ‫منداڵبوونه‌وه‌ كۆچیان كردووه‌‪ ،‬هه‌روه‌ك‬

‫دوو ملیۆن و ‪ 34‬هه‌زار و ‪ 852‬كه‌سیش‬ ‫سه‌ردانی نه‌خۆشخانه‌كانی كه‌ركووكیان‬ ‫ك��ردووه‌ به‌ مه‌به‌ستی چاره‌سه‌ركردنی‬ ‫نه‌خۆشی و ‪ 3220‬كه‌سیش نه‌شته‌رگه‌ریی‬ ‫گ��ه‌وره‌ و ‪ 12‬ه��ه‌زار و ‪ 369‬كه‌سیش‬ ‫نه‌شته‌گه‌ریی دیكه‌یان بۆ ك���راوه‌‪ ،‬له‌‬ ‫كاتێكدا ژم��اره‌ی هاوواڵتیان زۆر له‌وه‌‬ ‫كه‌مرته‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم له‌ به‌دواداچوونه‌كانی‬ ‫(ب��ه‌ی��ان)دا ده‌رك����ه‌وت ك �ه‌ كه‌سانێك‬ ‫هه‌بوون له‌ ماوه‌ی ئه‌و ساڵه‌دا زیاتر له‌‬ ‫جارێك سه‌ردانی نه‌خۆشحانه‌یان كردووه‌‪.‬‬ ‫له‌ الیه‌كی دی��ك�ه‌وه‌‪ ،‬فه‌رمانگه‌ی‬ ‫ته‌ندروستیی كه‌ركووك به‌ چاودێریی‬ ‫وه‌زی��ری ته‌ندروستیی عێراق‪ ،‬سێیه‌م‬ ‫ك��ۆن��گ��ره‌ی زان��س��ت��ی ئ �ه‌ن��ج��ام��دا به‌‬

‫ئاماده‌بوونی ژماره‌یه‌ك ل ‌ه پرۆفیسۆر و‬ ‫پزیشكی ده‌ره‌و ‌ه و ن��اوه‌وه‌ی شاره���كه‌‪،‬‬ ‫له‌ سه‌ره‌تای كۆنگره‌كه‌دا خه‌اڵت به‌سه‌ر‬ ‫كه‌سوكاری ئه‌و پزیشكانه‌ی ل ‌ه كه‌ركووك‬ ‫تیرۆر كراون‪ ،‬دابه‌ش كرا‪ ،‬دواتر چه‌ندین‬ ‫ت���ۆێ���ژی���ن���ه‌وه‌ی‬

‫زانستی ل �ه‌ الی���ه‌ن پزیشكی پسپۆڕ‬ ‫و پ��رۆف��ی��س��ۆری ب����واری نه‌خۆشییه‌‬ ‫جیاوازه‌كانه‌وه‌ پێشكه‌ش كران‪ ،‬هه‌روه‌ك‬ ‫داوای ئ�ه‌وه‌ش��ی��ان ك��رد ك�ه‌ هه‌رێمی‬ ‫كوردستان پاڵپشتی زیاتری ته‌ندروستیی‬ ‫كه‌ركووك بكات‪.‬‬


‫‪5‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫ئاستەنگەکانى بەردەم هەستانەوەى یەکێتى‬ ‫پەرلەمانتارێکى یەکێتى‪ :‬یەکێتى کراسە کۆنەکەی خۆی پۆشییەوە بە کۆمەڵێ پینەی نوێوە‬ ‫بەیان‪ .‬تایبەت‬ ‫دواب��ەدواى دروستبووىن بزووتنەوەى‬ ‫گ����ۆڕان ل��ە ن��ی��س��اىن س��اڵ��ى ‪ 2009‬و‬ ‫هاتنەدەرەوەى ژمارەیەک ئەندام و کادرى‬ ‫یەکێتیى نیشتامىن لە حزبەکەیان‪ ،‬یەکێتى‬ ‫تووىش الوازى و تا راددەیەکیش شڵەژان‬ ‫بوو‪ .‬لە الیەک بە هۆى جیابوونەوەى ئەو‬ ‫ژمارە بەرچاوەى بەرپرس و کادر و ئەنداماىن‪،‬‬ ‫لە الیەکى تریش ئ��ەو خۆڕاگەیاندنەى‬ ‫ب��زووت��ن��ەوەى گ��ۆڕان کەوتە ماوەیەکى‬ ‫کەم بەر لە هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکەى‬ ‫کوردستان لەو ساڵەدا‪ ،‬کە بەوهۆیەشەوە‬ ‫یەکێتى نەیتواىن بەر بەو پێشهاتە لەناکاوە‬ ‫بگرێت و لە دەرهاویشتە سلبییەکاىن‬ ‫کەمبکاتەوە‪.‬‬ ‫ل��ە ب��ەرئ��ەن��ج��ام��ى ئ���ەو رووداوە‬ ‫سیاسییەدا‪ ،‬یەکێتیى نیشتامىن کەوتە‬ ‫نەرمکێىش لە بەرانبەر پ��ارىت دیموکراىت‬ ‫کوردستاندا‪ ،‬تا ئەو ئاستەى هەنووکە یەکێتى‬ ‫بۆخۆى گەشتۆتە ئەو بڕوایەى بە هۆى ئەو‬ ‫نەرمکێشییەوە‪ ،‬پارىت توانیویەىت بەشێکى‬ ‫زۆر لە جومگەکاىن دەس���ەاڵت بۆخۆى‬ ‫قۆرخ بکات و جەماوەر و رێکخستنەکاىن‬ ‫یەکێتیش بەو بارودۆخە رازى نەبن‪.‬‬ ‫رۆژنامەى (بەیان) زانیویەىت ئێستا‬ ‫یەکێتیى نیشتامىن هەموو هەوڵەکاىن لە‬ ‫پێناوى هەستانەوەیدایە‪ ،‬بۆ ئەو مەبەستەش‬ ‫بەرنامەى چ��ڕوپ��ڕى بۆ م��اوەى ساڵێک‬ ‫داڕشتووە لە هەموو بوارەکاندا‪ ،‬راگەیاندن‪،‬‬ ‫رێکخسنت و رێکخراوەیى‪ ،‬حکومەت و‬ ‫پەرلەمان و هتد‪ ..‬ب��ەاڵم لێرەدا پرسیار‬ ‫ئەوەیە‪ :‬ئایا دەکرێت چاوەڕێى هەستانەوە‬ ‫و بەهێزبوونەوەى یەکێتى بین؟ لەگەڵ‬ ‫هەوڵەکاىن یەکێتى بۆ هەستانەوە‪ ،‬ئایا غیاىب‬ ‫مام جەالل و نەماىن لە ژیاىن یەکێتیدا‪ ،‬ئەو‬ ‫حزبە بەرەو کوێ دەبات؟ لێکهەڵوەشان یان‬ ‫بەهێزبوونەوە؟ ئەى دیارترین ئاستەنگەکان‬ ‫لە بەردەم هەستانەوەى یەکێتیدا چین؟ ئایا‬ ‫یەکێتى‪ ،‬پارىت وەکو کۆسپێک لە بەردەم‬ ‫هەستانەوەى خۆیدا نابینێت؟ ئایندەى‬ ‫یەکێتى چۆن دەبێت؟‬ ‫دکتۆر دانا سەعید سۆىف‪ ،‬پەرلەمانتارى‬ ‫کوردستان لەسەر لیستى یەکێتى‪ ،‬پێیوایە‬ ‫«گرفتی سەرەکیی یەکێتیی نیشتیامنی‬ ‫بوونی دەستەگەری‪ ،‬نەمانی چۆنایەتی و‬ ‫دابەزینی ئاستی ژیانی رێکخراوەیی بوو‪.‬‬ ‫کاتێک کە حیزبێک بە دەستی ئەو کێشە‬ ‫قوواڵنەوە بناڵێنێ‪ ،‬شەرعیەتی سەرکردایەتی‬ ‫ئ��ەو حیزبە ل��ە الی���ەن ئەندامانیەوە‬ ‫کەمدەبێتەوە‪ ،‬بۆیە باشرتین رێگەچارە‬ ‫دروستکردنەوەی شەرعیەتە‪ ،‬ئەمەش لەرێی‬ ‫بەستنی کۆنگرە و نوێکردنەوەی سیام و‬

‫سرتاتیژی حیزبەوە روودەدات»‪ .‬سۆىف‬ ‫وتیىش «یەکێتیی نیشتیامنی کۆنگرەی خۆی‬ ‫بەست‪ ،‬بەاڵم بە داخ��ەوە نەک نەیتوانی‬ ‫خۆی لە کێشە قووڵەکانی داتەکێنی و‬ ‫کراسێکی نوێ بە بااڵیدا هەڵبڕێ‪ ،‬بەڵکو‬ ‫ک�راس��ە کۆنەکەی خ��ۆی پۆشییەوە بە‬ ‫کۆمەڵێ پینەی نوێوە‪ ،‬ئەوەی گۆڕاوە تەنیا‬ ‫چەند قۆپچەیەکی ئەو کراسەیە»‪ .‬الى‬ ‫خۆشیەوە عەدالەت عەبدوڵاڵ نووسەر و‬ ‫رۆژنامەنووىس نزیک لە یەکێتى‪ ،‬راى وایە‬ ‫«کۆنگره‌ی سێی یه‌کێتی‪ ،‬ب ‌ه ژماره‌یه‌کی زۆر‬ ‫ل ‌ه راسپارد ‌ه و بڕیار هات ‌ه ده‌ره‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ی ئێم ‌ه زانیاریامن هه‌بێت هێشتا‬ ‫ل ‌ه ئاستی سه‌رکردایه‌تی و رێکخستنه‌کان و‬ ‫بنکه‌ی جه‌ماوه‌ریشدا‪ ،‬پرسیاری زۆر له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌ندازه‌ی جێبه‌جێکردنی ئیستیحقاقه‌کانی‬ ‫قۆناغی دوای کۆنگر‌ه هه‌یه‌‪ .‬یه‌کێتی‬ ‫کۆمه‌ڵێک لیژنه‌ی جیاجیای پێکهێناو ‌ه بۆ‬ ‫پێداچوونه‌و ‌ه و چاکسازیی حزبی‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌نجامه‌کانیان دی��ار نین‪ ،‬هیچ ئامار و‬ ‫داتایه‌ک ل ‌ه گۆڕێدا نیی ‌ه ک ‌ه بیسه‌ملێنێت‬ ‫هه‌ستانه‌و ‌ه روویدابێت‪ ،‬به‌ڵکو ئه‌وه‌ی که‌‬ ‫گۆڕانکارییه‌کی دروس��ت کردبێت ک ‌ه له‌‬ ‫به‌رژەوه‌ندیی ئه‌م پارته‌دا بێت‪ ،‬ئاڵۆزبوونی‬ ‫وه‌زعی حزبیی رکابه‌ره‌کانێتی‪ ،‬به‌تایبه‌ت‬

‫مرۆڤ کڕین و بەکارهێنان و دەسەاڵت‬ ‫پەیداکردن بە سەر خەڵکدا و زۆرجاریش‬ ‫بەجێهێنانی ئەجێندایەکی دەرەک��ی��ی‬ ‫نانەتەوەیی»‪.‬‬ ‫پەرەسەندن و گۆڕانکارییەکاىن رۆژ‬ ‫پێامن دەڵێن یەکێتى لە هەوڵى شەو و‬ ‫رۆژدای��ە بۆ هەستانەوە‪ ،‬لە دیارترین ئەو‬ ‫رێگایانەىش گرتوونیەتیە بەر‪ ،‬کردنەوەى‬ ‫چەند کەناڵێکى ئاسامنیى وەکو «کەرکووک»‬ ‫و «بادینان» و هەروەها رادیۆى کوردسات‬ ‫و چەند دەزگایەکى رۆشنبیریی و هتد‪.‬‬ ‫ئەمە جگە ل��ەوەى لە رووى رێکخسنت‬ ‫و رێکخراوەییشەوە ئەم حزبە هەموو‬ ‫تواناکاىن خستووەتە گەڕ‪ .‬لە بوارى پەرلەمان‬ ‫و حکومەتدارییشدا‪ ،‬نوێنەراىن یەکێتى‬ ‫زۆرجار خۆیان لە ریزى جەماوەر ئەژمار‬ ‫دەکەن و پێچەوانەى داخراویى و سیاسەتە‬ ‫ناڕوونەکاىن پارىت هەڵسوکەوت دەکەن‪،‬‬ ‫بە تایبەتیش لە ب��وارى دارای��ى و سامانە‬ ‫رسوشتییەکاندا‪.‬‬ ‫پرسیار لێرەدا ئەوەیە؛ ئایا دەکرێت‬ ‫چاوەڕێى هەستانەوە و بەهێزبوونەوەى‬ ‫یەکێتى بین؟ یان چى؟ دکتۆر دانا سەعید‬ ‫سۆىف لەوبارەیەوە دەڵێت «من پێموایە‬ ‫یەکێتی نیشتیامنی یەکێکە ل��ە هێزە‬

‫خوێنده‌وار و ره‌خنه‌گر و کڕینی وه‌الئی‬ ‫شه‌خسی و ناکۆکیی نێوان سه‌رکرده‌کان‬ ‫و پاشقولگرتنیان ل ‌ه یه‌کرت و الوازی��ی‬ ‫په‌یوه‌ندیی نێوان خه‌ڵک و رێکحستنه‌کان‪،‬‬ ‫نه‌هجی ته‌قلیدیی له ‌ک��اری میدیایی و‬ ‫خاوه‌نداریکردنیدا و شێوازی کۆنی کاری‬ ‫رێکخراو ‌ه دیموکراتییه‌کان و دانانی خه‌ڵک‬ ‫به‌نوێنه‌ری حزب ل ‌ه حکومه‌ت و پ ‌هرله‌مان‬ ‫و ده‌زگاکاندا له‌سه‌ر بنه‌مای کوتله‌گه‌ری‪،‬‬ ‫هه‌موو ئه‌مانه‌‪ ،‬وه‌کو خۆیان ماون‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ته‌نها له‌رێگه‌ی کۆتاییهاتنی ئه‌م دیاردانه‌وه‌‬ ‫ئ�ه‌گ�ه‌ری هه‌ستانه‌و ‌ه و پێشکه‌وتن بۆ‬ ‫یه‌کێتی هه‌یه‌»‪.‬‬ ‫پەرلەمانتارەکەى یەکێتى سەبارەت‬ ‫بە ئایندەى حزبەکەى ئ��ەوەش دەڵێت‬ ‫کە «یەکێتیی نیشتیامنی پێویستی بە‬ ‫بەخۆداچوونەوە هەیە‪ ،‬بۆ ئەوەی خۆی‬ ‫نوێ و بەهێز بکاتەوە‪ ،‬هەنگاوی یەکەم‬ ‫بۆ ئەمە بەستنی کۆنگرەیەکی پ��اک و‬ ‫نەوعییە‪ ،‬کە لەسەر بنەمای یەکسانی و‬ ‫دادپەروەی ئەنجام بدرێ‪ ،‬بە سیام و سرتاتیژ‬ ‫و سیاسەتێکی نوێوە بێتەوە مەیدان‪ ،‬کە‬ ‫خۆی لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی ناوخۆ و‬ ‫ناوچەکە بگونجێنێ‪ ،‬هەروەها خۆی لە‬ ‫تەڵەی رێکەوتن و تێگەشتنە کۆنەکان‬

‫پێناسەیەک لە واڵتێکدا کەمرتین یاسای تێدا‬ ‫بێ‪ :‬موجریمن و دەبێ لە زینداندا بڕزێن‬ ‫نەک وەک حیزبی و سیاسی بنارسێن»‪.‬‬ ‫لەمەڕ چۆنێتیى ئەو چاکسازییەىش‬ ‫پێویستە بکرێت‪ ،‬میراودەىل راى وایە «هەر‬ ‫چاکسازییەک ئەم حاڵەتە حیزبییە نائاسایی‬ ‫و نایاسایی و ناسیاسییە لە کوردستان کۆتایی‬ ‫پێنەهێنێ‪ ،‬چاکسازی نییە و درێژکردنەوەی‬ ‫تەمەنی مافیاییکردنی کۆمەڵگایە بە شێوە‬ ‫و تاکتیکی البەال‪ .‬وەک لە هۆنراوەکەمدا‬ ‫بۆ مام جەالل وتوومە‪ :‬ئاخر حیزب پارەی‬ ‫لە کوێ بوو‪ :‬جگە لە خوێن و خیانەت‪،‬‬ ‫یان دزیی و داگیرکاریی و تااڵنی؟ ئەمە‬ ‫پێنج سەرچاوەکەی سەرمایە و داهاتی‬ ‫کۆمپانیاکانی حیزبە لە واڵتی ئێمەدا‪ .‬ئایا‬ ‫مەعقولە دز بە بێ ئەوەی کەمرتین ترسی‬ ‫یاسا و لێپرسینەوەی لەسەربێ و هەر خۆی‬ ‫یاسا و داداگ��ا و لێپرسینەوەش بێ‪ ،‬خۆی‬ ‫خۆی چاک بکات؟»‪.‬‬ ‫لەبارەى نەماىن مام جەالل تاڵەباىن لە‬ ‫مەشهەدى یەکێتیدا و ئەو سیناریۆیانەى‬ ‫چ��اوەڕێ دەکرێن‪ ،‬عەدالەت عەبدوڵاڵى‬ ‫نووسەر و رۆژنامەنووىس نزیک لە یەکێتى‬ ‫دەڵێت «مام جه‌الل تا ئێستاش بڕبڕە‌ی‬ ‫پشتی یه‌کێتییه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر یه‌کێتی وه‌ک‬

‫ئەندامێکى سەرکردایەتى‪ :‬پارتى بەربەستى بەردەم گەشەکردنى یەکێتییە لە ناوچەى زەرد‬ ‫عەدالەت عەبدوڵاڵ‪ :‬ئێستا روحی جه‌اللیزم یه‌کێتی هێشتۆته‌وه‬ ‫د‪ .‬دانا سۆفى‪ :‬بەرپرسە بااڵکانى یەکێتى زیاتر لە خەمى خۆیاندان‪ ،‬نەک حزب‬ ‫دۆخ��ی گ��ۆڕان ل ‌ه سلێامنی و گه‌رمیان و‬ ‫که‌رکووک و پارتی ل ‌ه هه‌ولێر و ناوچه‌ی‬ ‫س��ۆران و بادینان‪ .‬ئه‌و ئاڵۆزییان ‌ه بڕێک‬ ‫خه‌ڵک ده‌گێڕێته‌و ‌ه بۆ الی یه‌کێتی»‪.‬‬ ‫بەاڵم پێچەوانەى هەریەک لە دکتۆر‬ ‫دانا سەعید سۆىف و عەدالەت عەبدوڵاڵ‪،‬‬ ‫دکتۆر کەمال میراودەىل چاودێرى سیاىس‬ ‫و پاڵێوراوى هەڵبژاردنەکاىن پێشوو بۆ‬ ‫سەرۆکایەىت هەرێم‪ ،‬دەڵێت «ئێمە بە‬ ‫مانای زانستی و ستانداردە جیهانییە‬ ‫دیمۆکراتییەکان‪ ،‬لە کوردستان حیزمبان‬ ‫نییە‪ .‬حیزب لە کوردستان بە هەموو‬ ‫مانایەک؛ دوکانێکی سیاسییە (کە دیارە‬ ‫مانای سیاسیش زانستی نییە و ئامانجە‬ ‫سیاسییەکانیش شێوێندراون) بۆ خۆژیاندن‪،‬‬ ‫خۆدەوڵەمەندکردن‪ ،‬پ��ارە پەیداکردن و‬

‫کاریگەرەکانی گۆڕەپانی سیاسی‪ ،‬هەروەها‬ ‫کەرەستە و سەرچاوەیەکی گەورەی تیایە بۆ‬ ‫رووبەڕووبوونەوەی ئەگەرەکانی سەردەم‪،‬‬ ‫بۆ پرۆسەی چاکسازییش‪ ،‬بەاڵم پێناچێ‬ ‫ئیرادەیەکی جددی هەبێ بۆ چاکسازی‬ ‫و بۆ س��وودوەرگ��رت��ن ل��ەو سەرچاوەیە‪،‬‬ ‫ب��ەرپ��رس��ە ب��ااڵک��ان��ی ئێستای یەکێتیی‬ ‫نیشتیامنی پێناچێ زۆر لە خەمی رەوشی‬ ‫نالەباری ئەو حیزبەدا بن‪ ،‬بەڵکو زیاتر لە‬ ‫خەمی خۆیاندان»‪ .‬عەدالەت عەبدوڵاڵش‬ ‫دەڵ��ێ��ت «مه‌رجه‌کانی هه‌ستانه‌و ‌ه بۆ‬ ‫یه‌کێتی قورسن و ئیراده‌یه‌کی ده‌وێت که‌‬ ‫دیار نیی ‌ه ل ‌ه براد ‌هرانی سه‌رکردایه‌تی ئه‌م‬ ‫پارت ‌ه ره‌چ��او ده‌کرێت یان نا‪ ،‬بۆ منوونه‌‬ ‫ده‌سته‌گه‌ری و مه‌حسوبیه‌ت‪ ،‬نائاماده‌یی‬ ‫هه‌ڵسه‌نگاندن‪ ،‬دوورخستنه‌وه‌ی کادری‬

‫بەدوور بگرێ‪ ،‬بۆ ئەوەی سەرلەنوێ متامنە‬ ‫الی ئەندامانی و لەگەڵ الیەنە سیاسییەکانی‬ ‫هەرێم دروس��ت بکاتەوە»‪ .‬میراودەلیش‬ ‫دەڵێت «حیزبە گەورەکاىن وەک یەکێتی‬ ‫و پارتی‪ ،‬لە دوکانی سیاسی دەرچ��وون و‬ ‫بوونە کارتێل‪ ،‬واتە کۆمەڵە کۆمپانیایەکی‬ ‫بازرگانیی رووت کە ک��اری سەرەکییان‬ ‫خڕکردنەوەی قازانج و داگیرکاریی موڵک و‬ ‫ماڵ و قۆرخکردنی بازاڕ و بازرگانی و دزینی‬ ‫بودجەی خەڵکە‪ .‬لە بەر ئەوەی هەموو‬ ‫ئەم کارانە بە نایاسایی و بەبێ بوونی‬ ‫هیچ جۆرە لێپرسینەوەیەک دەکرێن‪ ،‬هەم‬ ‫کارەکە و هەم ئەوانەی ئەنجامی دەدەن‪،‬‬ ‫لە دەرەوەی پرۆسەی یاسا و شەرعییەت‬ ‫و بنەماکانی دەس��ت��وور و ئ��ەخ�لاق و‬ ‫داپەروەرییەوە کار دەکەن‪ ،‬واتە بە هەموو‬

‫جەسته‌یه‌ک سه‌یر بکرێت‪ ،‬به‌بێ بڕبڕ ‌ە‬ ‫ده‌بێ حاڵی چۆن بێت! من پێموای ‌ه ئێستا‬ ‫زیاتر روحی جه‌اللیزم یه‌کێتی هێشتۆته‌وه‌‪،‬‬ ‫جه‌اللیزم ب ‌ه مانا کالسیکییه‌که‌ی نا‪ ،‬به‌ڵکو به‌‬ ‫مانا تازه‌که‌ی‪ ،‬ک ‌ه بریتیی ‌ه ل ‌ه باوه‌ڕکردن به‌‬ ‫سرتاتیژی مام جه‌الل له ‌سه‌رکردایه‌تیکردن‬ ‫و سیاسه‌تکردن و ئیداره‌دانی ملمالنێدا‪ .‬له‌‬ ‫چوار ساڵی رابردوودا زۆرێک له‌وانه‌ی که‌‬ ‫ماون (نیوجه‌اللین‪ ،‬نه‌ک یه‌کێتی)‪ ،‬چونکه‌‬ ‫یه‌کێتیبوون تا دواسنوور کاڵکراوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی م���او ‌ه وه‌الئ���ی شه‌خسیی ‌ه بۆ‬ ‫سه‌رکرده‌ی کوتله‌کان‪ ،‬له‌م پارته‌دا که‌م که‌س‬ ‫له‌سه‌ر الدان ل ‌ه پره‌نسیپه‌کانی یه‌کێتیبوون‬ ‫لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ده‌کرێت‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫ل ‌ه هه‌ڵ ‌ه کوشند ‌ه و ئینتیحارییه‌کانی ئه‌م‬ ‫حزبه‌یه‌»‪ .‬دکتۆر دان��ا سەعید سۆفیش‬

‫پێیوایە «‌لە دووریی مام جەاللدا چاوەڕوانی‬ ‫سیناریۆی جیاواز دەک��رێ‪ ،‬لەبەر ئەوەی‬ ‫حیساب بۆ ئەگەرەکان نەکراوە»‪.‬‬ ‫ئەوەى تێبینى دەکرێت‪ ،‬بەشێک لە‬ ‫هەوڵەکاىن یەکێتى رووى لە ناوچەکاىن‬ ‫ژێر دەسەاڵىت پارىت و ناوچەى زەردە‪ ،‬بۆ‬ ‫ئەو مەبەستەش هەموو هەوڵە میدیایى و‬ ‫رێکخراوەیى و حکومییەکاىن خۆى خستۆتە‬ ‫گەڕ‪ ،‬بەاڵم پرسیارى سەرەکى لێرەدا ئەمەیە؛‬ ‫ئایا لەم رووەوە تا چەندێک پارىت دیموکرات‬ ‫دەبێتە ئاستەنگ لە بەردەم یەکێتیدا؟ لە‬ ‫وەاڵم��ى ئەو پرسیارەشدا حەمەى حەمە‬ ‫سەعید‪ ،‬ئەندامى سەرکردایەىت یەکێتیى‬ ‫نیشتامىن‪ ،‬وىت «ب��ەرب��ەس��ت��ى ب���ەردەم‬ ‫گەشەکردىن یەکێتى و ک��ار و چاالکیى‬ ‫رێکخستنەکاىن یەکێتى لەو ناوچانە‪ ،‬پارىت‬ ‫دیموکراىت کوردستانە»‪ .‬ناوبراو سەبارەت‬ ‫بە جۆر و چۆنێتیى ئەو بەربەستانەش‪،‬‬ ‫وىت «هەرچەند یەکێتى لە دەسەاڵتیشدایە‪،‬‬ ‫بەاڵم دەسەاڵت لەو دەڤەرە تاکالیەنەیە و‬ ‫لە دەستى پارىت دیموکراىت کوردستاندایە‪،‬‬ ‫لەوێ دەبێت خەڵکى بۆ هەموو شتێک‬ ‫بگەڕێنەوە بۆ پشتگیریى لق و ناوچە و‬ ‫رێکخراوەکان‪ ،‬لەوێ خەڵک پێویستیان بە‬ ‫یەکێتیى نیشتامنیى نییە بۆ پشتگیرییکردن‬ ‫و بۆ هیچ شتێک‪ ،‬تەنانەت بۆ دامەزراندىن‬ ‫کارمەندێکى ئاساییش‪ .‬ئەو کەسانەى لەوێ‬ ‫پەیوەندییان بە یەکێتییەوە هەبووە و‬ ‫ئەندامى یەکێتى بوون‪ ،‬لە ژێر مەترىس و‬ ‫هەڕەشەدا بوون و بەربەست هاتۆتە سەر‬ ‫رێگا و کار و ژیاىن رۆژانەیان‪ ،‬لە هەندێک‬ ‫ناوچەى بادینان تا ئێستاش ئەو شتە هەر‬ ‫بەردەوامە»‪.‬‬ ‫ئەوەى لە کۆتایى ئەم راپۆرتەدا ماوە‬ ‫بوترێت‪ ،‬چاودێرێکى سیاىس کە پێى باش‬ ‫نەبوو ناوى ئاشکرا بکرێت‪ ،‬وىت «ئێمە ناتوانین‬ ‫ئ��ەوە بڵێین کە ئایا یەکێتیى نیشتامنیى‬ ‫دەتوانێت ببێتەوە بە هێزەکەى جاران یان‬ ‫نا‪ ،‬چونکە سەرەڕاى بووىن بەرنامەیەکى چڕ‬ ‫و پڕ بۆ هەستانەوە و گەشەپێداىن یەکێتى‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەو حزبە لە بەردەم چەند پێشهات و‬ ‫بەربەستێکى گەورەدایە‪ ،‬لەوانەش‪ :‬نەماىن‬ ‫تاڵەباىن‪ ،‬فرەکوتلەیى لە ناوخۆدا‪ ،‬پارىت‬ ‫دیموکراىت کوردستان‪ ،‬گەشەسەندىن زیاترى‬ ‫بزووتنەوەى گۆڕان و گرتنى عەرشەکە لە‬ ‫الیەن نەوشیروان موستەفاوە و بووىن بە‬ ‫کەىس یەکەم و سیمبوىل مێژوویى یەکێتی‪..‬‬ ‫دەبێت ئەوەش بڵێین کە رەنگە دوایین هەل‬ ‫بۆ هەستانەوەى یەکێتى‪ ،‬سەرکەوتنى ئەو‬ ‫پالن و بەرنامانە بێت کە ئەو حزبە ئامادەى‬ ‫ک��ردوون‪ ،‬جێبەجێنەبووىن ئەو پالنانەش‪،‬‬ ‫رەنگە دوایین بزمار بێت کە دەدرێت لە‬ ‫تابووىت یەکێتیى نیشتامنیى کوردستان»‪.‬‬


‫‪4‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫ئه‌حمه‌د سه‌بری‬

‫ئه‌م نووسه‌ره‌‪ ،‬مایكڵ رۆبن ئاسا‪ ،‬سااڵنێكه‌ بووه‌ت ‌ه‬ ‫سه‌رچاوه‌ی سه‌رئێش ‌ه بۆ حكومه‌ته‌كه‌ی نووری مالیكی‬ ‫و حزب ‌ه مه‌زهه‌بی و تائیفییه‌كانی سه‌ر گۆڕه‌پانی‬ ‫سیاسیی عێراق‪ ،‬دوای باڵبوونه‌وه‌ی هه‌ر وتارێكی‪،‬‬ ‫به‌ ده‌یان وه‌اڵمی ئاڕاسته‌ ده‌كرێت‪ ،‬ك ‌ه زۆر جاریش‬ ‫وه‌اڵمه‌كان بریتین ل ‌ه سووكایه‌تی و‬ ‫ناوزڕاندن‪( .‬به‌یان) ئه‌م جار ‌ه‬ ‫داود ئه‌لبه‌سری‪ ،‬نووسه‌ری‬ ‫عێراقیی دانیشتووی‬ ‫ئه‌مریكای هێنای ‌ه دوان‪.‬‬

‫ژیانی عێراقییه‌كان‬ ‫له‌ ساڵیادی‬ ‫رۆیشتنی داگیركه‌ردا‬ ‫ئێستا نزیك ده‌بینه‌وه‌ له‌‬ ‫یه‌كه‌مین ساڵیادی كشانه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌مریكا له‌ عێراق‪ ،‬كه‌‬ ‫عێراقییه‌كان یاده‌وه‌ری نۆ ساڵی‬ ‫داگیركاریی ئه‌مریكایان بیر‬ ‫ده‌كه‌وێته‌وه‌ و لێكه‌وته‌كانیشی‬ ‫تا ئێستا به‌رده‌وامن‪ ،‬ئه‌مریكا و‬ ‫هاوپه‌یامنه‌كانی به‌ رۆیشتنیان‬ ‫عێراقێكی دیموكرات و جێگیر و‬ ‫خاوه‌ن ئاسایشیان جێنه‌هێشت‪،‬‬ ‫به‌ڵكو حكومه‌تێكی لێكرتازاو‬ ‫و گه‌لێكیان جێهێشت كه‌‬ ‫پێویستی به‌ تێپه‌ڕاندنی جه‌نگ‬ ‫و قه‌یرانه‌كان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫هێزه‌كانی ئه‌مریكا (‪)3175‬‬ ‫رۆژ له‌ عێراقی داگیركراودا‬ ‫مانه‌وه‌‪ ،‬ویالیه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان‪،‬‬ ‫عێراقی به‌ بیانووی بوونی چه‌كی‬ ‫كیمیایی داگیر كرد‪ ،‬كه‌ هیچ‬ ‫به‌ڵگه‌یه‌كیشی له‌سه‌ر ده‌ست‬ ‫نه‌كه‌وت‪ ،‬ئه‌مریكا نه‌یتوانی‬ ‫سه‌ركه‌وتوو بێت بۆ نیشاندانی‬ ‫ئه‌زموونێكی نوێ‌‪ ،‬عێراقی له‌‬ ‫خراپرتین دۆخیدا به‌جێ‌ هێشت‪.‬‬ ‫له‌و ده‌ستكه‌وتانه‌ی عێراق‬ ‫به‌ده‌ستی هێنا له‌ داگیركاریی‬ ‫ئه‌مریكادا‪ ،‬كشانه‌وه‌ی بوو‬ ‫بۆ ئه‌و واڵتانه‌ی كه‌ زۆرترین‬ ‫گه‌نده‌ڵیی تێدایه‌ له‌ جیهاندا‬ ‫و رێكخراوی شه‌فافیه‌تی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی له‌ دوای سۆماڵ و‬ ‫ئه‌فغانستانه‌وه‌ داینا‪ ،‬هه‌روه‌ك‬ ‫به‌غدا به‌ خراپرتین پایته‌ختی‬ ‫دونیا ده‌ستنیشان كرا‪.‬‬ ‫عێراقییه‌كان زۆرترین‬ ‫ئازار و ناڕەحه‌تییان چه‌شت‬ ‫له‌ ماوه‌ی سااڵنی داگیركاریی‬ ‫ئه‌مریكادا‪ ،‬زانایان و پزیشكان‬ ‫و مامۆستایانی زانكۆ و ئه‌فسه‌ر‬ ‫و رۆژنامه‌نووس و پیاوانی‬ ‫خاوه‌نكاری زۆر كوژران‪ ،‬زیاتر‬ ‫له‌ یه‌ك ملیۆن عێراقی كوژران‬ ‫له‌و ماوه‌یه‌دا و نزیكه‌ی چوار‬ ‫ملیۆنیش واڵتیان جێهێشت‪،‬‬ ‫رێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫مه‌ده‌نیش باس له‌ بوونی سێ‌‬ ‫ملیۆن بێكار ده‌كه‌ن‪ ،‬هه‌روه‌ك‬ ‫ئاماژە به‌ بوونی ملیۆنێك بێوه‌ژن‬ ‫و سێ‌ ملیۆن هه‌تیو ده‌كه‌ن له‌‬ ‫عێراقدا‪.‬‬ ‫له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و‬ ‫مه‌ترسییانه‌ی باس كران‪،‬‬ ‫عێراق ده‌توانێت به‌و سه‌روه‌ته‌‬ ‫نه‌وتی و به‌ عه‌قڵی رۆڵه‌كانی‬ ‫و ئیراده‌یان‪ ،‬ته‌می داگیركاریی‬ ‫نه‌هێڵێت‪ ،‬ئه‌ویش به‌ پرۆژەی‬ ‫نیشتیامنی بۆ نه‌هێشتنی‬ ‫كێشه‌ تائیفییه‌كان‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌شدا دوودڵن‬ ‫له‌ باره‌ی ئه‌و الپه‌ڕانه‌ی به‌‬ ‫كراوه‌یی ماونه‌ته‌وه‌‪ ،‬كه‌ خۆیان‬ ‫له‌ ئاسایش و ئاشته‌وایی‬ ‫نیشتیامنی و دژایه‌تی گه‌نده‌ڵی‬ ‫و پارێزگاریی له‌ سه‌روه‌ته‌كاندا‬ ‫ده‌بیننه‌وه‌‪ ،‬دوای ئه‌وه‌ش‬ ‫مه‌ترسیی ده‌ستله‌گه‌روونانی‬ ‫سیاسییه‌كان له‌ كاروباری ئیداری‬ ‫عێراقدا مه‌ترسییه‌كی دیكه‌یه‌‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌‪:‬‬ ‫رۆژنامه‌ی وه‌ته‌نی عومانی‪.‬‬

‫داود ئه‌لبه‌رسی‪ ،‬ڕەخنەگرى عێراقی بۆ (بەیان)‪:‬‬

‫پرۆژ‌ه تاكڕه‌وی و شه‌ڕانگێزییه‌كه‌ی حزبی‬ ‫ده‌عوه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ ل ‌ه دژی كورد‬ ‫گفتوگۆ‪ :‬ره‌فعه‌ت محه‌مه‌د‬ ‫ب �ه‌ی��ان‪ :‬ئێو ‌ه چ��ۆن ل� ‌ه ب��ارودخ��ی‬ ‫سیاسیی ئێستای عێراق ده‌ڕوانن؟‬ ‫داود ئه‌لبه‌رسی‪ :‬بارودۆخی سیاسیی‬ ‫عێراق ل ‌ه دۆخێكی ترسناكدایه‌‪ ،‬به‌وه‌ی‬ ‫هه‌ڵقواڵوی قه‌یرانێكی چه‌ند ساڵه‌ی‬ ‫راب����ردووی الی�ه‌ن� ‌ه سیاسییه‌كانه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫پشتبه‌ستوو بوون ب ‌ه گرووپ ‌ه مه‌زهه‌بی‬ ‫و تائیفییه‌كان‪ ،‬ل�ه‌و واقیعه‌ی عێراق‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه ساڵی ‪2003‬و ‌ه دروس��ت ب��ووه‌‪،‬‬ ‫نه‌توانرا ب ‌ه شێوه‌یه‌كی ته‌ندروست‬ ‫واڵت به‌ڕێو ‌ه بربێت‪ ،‬ب ‌ه پێچه‌وانه‌وه‌‬ ‫پ��رۆژەی�ه‌ك��ی تائیفی دیكتاتۆریی به‌‬ ‫سیامیه‌كی په‌رته‌وازه‌یی بێئه‌ندازه‌‪ ،‬له‌‬ ‫عێراق خۆی نواند و بانده‌كانی گه‌نده‌ڵی‬ ‫و دزی ده‌سه‌اڵتێكی به‌رفراوانیان له‌‬ ‫عێراق دروست كرد‪ ،‬سوودیان ل ‌ه دۆخی‬ ‫ناهۆشیاریی سیاسی و به‌رزبوونه‌وه‌ی‬ ‫ره‌وتی تائیفی و نزمبوونه‌وه‌ی هه‌ستی‬ ‫نیشتامنی وه‌رگرت‪ ،‬ك ‌ه ب ‌ه هۆی سیاسه‌ته‌‬ ‫چ �ه‌وت و كاره‌ساتاوییه‌كانی رژێمی‬ ‫به‌عسی له‌ناوچووه‌و ‌ه دروس��ت بوون‪.‬‬

‫ئێستا درێژەپێده‌ری ئه‌و پرۆژەی ‌ه حزبێكی‬ ‫فاشیی تائیفیی ‌ه ك ‌ه حزبی ده‌عوه‌ی ‌ه و‬ ‫ێ ل ‌ه توندڕەو ‌ه تائیفی و بیرمه‌نده‌‬ ‫كۆمه‌ڵ ‌‬ ‫دواكه‌وتووه‌كان عێراقیان كرد ‌ه واڵتێك پڕ‬ ‫ل ‌ه ته‌قینه‌و ‌ه ل ‌ه نێوان پێكهاته‌كانی‪ ،‬كه‌‬ ‫هیچ ره‌گه‌زێكی مرۆیی و متامن ‌ه ل ‌ه نێوان‬ ‫عێراقییه‌كاندا ب ‌ه ئاسانی به‌دی ناكرێ‌‪.‬‬ ‫هه‌ر ئه‌و شكسته‌ی ده‌سه‌اڵتی مالیكی‪،‬‬ ‫عێراقی له‌گه‌ڵ واڵت ‌ه دواكه‌وتووه‌كانی‬ ‫جیهانی وه‌ك ئه‌فغانستان و سۆماڵ‬ ‫ریزبه‌ند كرد‪.‬‬ ‫ئ����ه‌م پ������رۆژە ت�����اك�����ڕەوه‌ی و‬ ‫ش ‌هڕانگێزییه‌ی حزبی ده‌عو ‌ه و ئه‌وانه‌ی‬ ‫ل ‌ه ده‌وری كۆبوونه‌ته‌وه‌‪ ،‬هه‌ڕەشه‌ی ئه‌وه‌‬ ‫دووبار ‌ه ده‌كه‌نه‌و ‌ه ك ‌ه جارێكی تر شه‌ڕی‬ ‫تائیفی و شه‌ڕ ل ‌ه دژی برا كورده‌كان‬ ‫هه‌ڵبگیرسێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئێران گڵۆپی‬ ‫سه‌وز بۆ مالیكی هه‌ڵكات‪ ،‬چونك ‌ه ئێران‬ ‫ئه‌مڕۆ یاریكه‌ری به‌توانا و كۆنرتۆڵكه‌ری‬ ‫هه‌موو الیه‌كی قه‌یرانه‌كانی عێراقه‌‪.‬‬ ‫عێراق ئه‌مڕۆ پێویستی ب ‌ه به‌هارێكی‬ ‫نیشتامنی و میللیی ‌ه بۆ پاككردنه‌وه‌ی‬ ‫خود و رزگاركردنی نیشتامن‪ ،‬ئه‌گه‌رنا‬

‫ئه‌وا با چاوه‌ڕێی گێژاوی داهاتوو بكه‌ن‪.‬‬ ‫تائیفییه‌كان واڵت دروست ناكه‌ن‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫زبڵخانه���یان دروست كردووه‌‪ ،‬ئا ئه‌مه‌یه‌‬ ‫گاڵته‌جاڕییه‌كه‌‪.‬‬ ‫به‌یان‪ :‬ئێو ‌ه ك ‌ه ئه‌و هه‌موو نووسین‬ ‫و زانیارییان ‌ه ب�ڵاوده‌ك��ه‌ن��ه‌وه‌‪ ،‬هیچ‬ ‫په‌یوه‌ندیتان له‌گه‌ڵ كه‌سایه‌تیی ‌ه سیاسی و‬ ‫سیاسه‌مته‌داره‌كانی نێو حكومه‌تی عێراق‬ ‫هه‌یه‌؟‬ ‫داود ئه‌لبه‌رسی‪ :‬به‌ڵی په‌یوه‌ندیی‬ ‫تایبه‌تیم له‌گه‌ڵ چه‌ندین كه‌سایه‌تی‬ ‫سیاسی و راگه‌یاندكاری عێراقی و عه‌ره‌بی‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها ل ‌ه لوتكه‌ی ده‌سه‌اڵتی‬ ‫حكومه‌تی عێراقدا (ك ‌ه ناكر ‌ێ ناویان‬ ‫ئاشكرا بكه‌م) سه‌رچاوه‌ی زانیاریم هه‌یه‌‬ ‫و زۆر هه‌واڵ و زانیاریی گرنگم پێده‌گات‪،‬‬ ‫ج��اروب��ار هه‌ند ‌ێ ل �ه‌و زانیارییان ‌ه له‌‬ ‫وتاره‌كامندا باڵوده‌كه‌مه‌وه‌‪.‬‬ ‫ب �ه‌ی��ان‪ :‬ل� ‌ه دوای نووسینی هه‌ر‬ ‫وتارێك‪ ،‬ل ‌ه الیه‌ن چه‌ند رۆژنامه‌نووس و‬ ‫میدیاكارێكی عێراقییه‌و ‌ه هێرشی توند‬ ‫ده‌كرێت ‌ه سه‌رتان‪ ،‬تا ئاستی ته‌شهیر و‬ ‫ناوزڕاندن‪ .‬هۆكاری ئه‌و هێرشان ‌ه چین؟‬

‫سیاسیین‪ ،‬یان مه‌زهه‌بی؟‬ ‫داود ئ�ه‌ل��ب�ه‌رسی‪ :‬رسوشتیی ‌ه ك ‌ه‬ ‫ببم ‌ه ئامانجی هێرشی ڕاگه‌یاندنی‬ ‫قێزه‌ون ل ‌ه سه‌ربازگه‌ی فاشیزمی تائیفیی‬ ‫حزبی ده‌ع��وه‌‪ ،‬ك ‌ه ل ‌ه ده‌ره‌و ‌ه پاڵپشت‬ ‫ده‌ك��رێ��ت‪ ،‬چونك ‌ه ئ �ه‌و وت��اران �ه‌ی من‬ ‫ده‌یاننووسم‪ ،‬ئه‌وان پێیان هه‌زم ناكرێ‌‪،‬‬ ‫ب ‌ه هه‌رشێوه‌یه‌ك بێت ئه‌وان ده‌یانه‌وێت‬ ‫ئه‌و ده‌نگ ‌ه بوێر و ئازادان ‌ه كپبكه‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ل ‌ه ژێر ده‌سه‌اڵتیاندا بوومایه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وا ده‌بووم ‌ه قوربانی ده‌مانچه‌یه‌كی‬ ‫بێده‌نگ‪ ،‬یان چه‌قۆ تیژەكانی گرووپه‌‬ ‫میلیشیاییه‌كان‪ ،‬وه‌ك چۆن (كامیل شیاع‬ ‫و هادی ئه‌مله‌هدی) و ه ‌هزاره‌ها كه‌سیان‬ ‫ێ رۆح و ده‌نگ كرد‪.‬‬ ‫ب‌‬ ‫ئ�ه‌وان ئه‌مڕۆ ب ‌ه هۆی بارودۆخی‬ ‫ه��ه‌ژم��وون��ی گ��ه‌الن��ی رۆژه���ه‌اڵت���ی‬ ‫ناو ‌هڕاسته‌و ‌ه ته‌نها كار ب ‌ه چه‌واشه‌كاری و‬ ‫هه‌ڵبه‌ستنی درۆ و په‌رده‌پۆشیی كرده‌وه‌‬ ‫قێزه‌ون و ئابڕووب ‌هرانه‌كانیان ده‌كه‌ن‪ ،‬كه‌‬ ‫رۆژێك دێت ب ‌ه په‌تی درۆكانیان بخنكێن‪.‬‬ ‫ئ��ه‌وان��ه‌ی وا هێرش ده‌ك �ه‌ن � ‌ه س��ه‌رم‪،‬‬ ‫كۆمه‌ڵێك كه‌سی نه‌فسنزمی ده‌وروبه‌ری‬

‫نووری مالیكین‪ .‬به‌گژداچوونه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫سته‌مكاران ‌ه سه‌ركه‌وتنێكی گه‌وره‌یه‌‬ ‫ب��ۆ ه��ێ��ز ‌ه ئ��ازادی��خ��وازه‌ك��ان‪ ،‬ئ��ه‌وان‬ ‫شه‌مشه‌مه‌كوێره‌ی تاریكین‪ ،‬ك� ‌ه له‌‬ ‫داه��ات��وودا رووناكییه‌كانی ئ��ازادی له‌‬ ‫ناویان ده‌بات‪.‬‬ ‫ئ �ه‌وان �ه‌ی وا ل ‌ه دژم وه‌س��ت��اون و‬ ‫هه‌ڵمه‌تی ن��اڕەوای راگه‌یاندن ئه‌نجام‬ ‫ده‌ده‌ن‪ ،‬هه‌ندێكیان په‌یوه‌ندییان به‌‬ ‫ده‌زگ��اك��ان��ی م��وخ��اب� ‌هرات��ی س���ووری و‬ ‫ئێرانییه‌و ‌ه هه‌یه‌‪ ،‬رۆژگاری كۆتاییهاتنیان‬ ‫زۆر نزیك ب��ووه‌ت �ه‌وه‌‪ ،‬بۆی ‌ه من گوێ‬ ‫ناده‌م به‌و جنێوانه‌یان‪ ،‬من هه‌رگیز له‌‬ ‫ێ ناكه‌م‪ ،‬له‌‬ ‫هه‌ڵوێستی خۆم پاشه‌كش ‌‬ ‫ئاشكراكردنی بكوژ و فاشی و بونیاتن ‌هرانی‬ ‫دیكتاتۆریه‌ت ‌ه شــكستخواردوو ‌ه نوێیه‌كان‪.‬‬ ‫ل ‌ه كۆتاییشدا پێمخۆش ‌ه سوپاستان‬ ‫بكه‌م ك ‌ه ل ‌ه ڕێگه‌ی رۆژنامه‌كه‌تانه‌وه‌‬ ‫ڕا و بووچوونم بۆ برا كورده‌كانم روون‬ ‫بكه‌مه‌وه‌‪ ،‬ك ‌ه ماوه‌یه‌ك ‌ه ل ‌ه دۆخێكی‬ ‫هه‌ستیاردا ده‌ژین‪ ،‬گه‌لی كورد منوونه‌ن‬ ‫ل ‌ه ساته‌كانی به‌گژداچوونه‌و ‌ه و بونیاتنانی‬ ‫ژیانێكی باشرتدا‪.‬‬

‫‌گفتوگۆكان ل ‌ه باره‌ی نه‌هێشتنی ڤیزای عێراق و ئێران ده‌ستپێده‌كاته‌وه‌‬ ‫راپۆرت‪ :‬محه‌مه‌د جه‌مال‬ ‫به‌رپرسانی ئێرانی و عێراقی‬ ‫گفتوگۆكانیان ده‌ستپێكرده‌وه‌ له‌ باره‌ی‬ ‫نه‌هێشتنی ڤیزا له‌ نێوان ه��ه‌ردوو‬ ‫واڵت��دا‪ ،‬بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش نێچیرڤان‬ ‫بارزانی‪ ،‬سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێمی‬ ‫كوردستان‪ ،‬سه‌ردانی تارانی كرد‪.‬‬ ‫حه‌سه‌ن دان��ای��ی ف �ه‌ر‪ ،‬سه‌فیری‬ ‫ئێران له‌ عێراق ده‌ڵێت «سااڵنه‌ نزیكه‌ی‬ ‫یه‌ك ملیۆن عێراقی سه‌ردانی ئێران‬ ‫ده‌ك �ه‌ن‪ ،‬ئه‌و ئێرانییانه‌شی سه‌ردانی‬ ‫عێراق ده‌كه‌ن نزیكه‌ی ملیۆنێك و ‪200‬‬ ‫ه �ه‌زار كه‌س ده‌ب��ن‌»‪ ،‬ئه‌و سه‌فیره‌ی‬ ‫ئێران ئاماژەی به‌ هه‌وڵه‌كانی هه‌ردووال‬ ‫ك��رد بۆنه‌هێشتنی ڤیزا‪ ،‬ب��ه‌اڵم وتی‬ ‫«هێشتا نه‌گه‌یشتووینه‌ته‌ رێكه‌وتنی‬ ‫كۆتایی»‪.‬‬ ‫زان��ی��اری��ی �ه‌ك��ان ئ��ام��اژه‌ ب��ه‌وه‌‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬ئێران ئاماده‌یی ده‌ربڕیوه‌ بۆ‬ ‫پێدانی ‪ 20‬ملیۆن دۆالر له‌ بری ئه‌و‬ ‫‪ 40‬ملیۆنه‌ی كۆمپانیاكانی ئه‌و واڵته‌‬

‫پێشرت ده‌یاندا‪ ،‬له‌ الیه‌كی دیكه‌شه‌وه‌‬ ‫ح��ك��وم�ه‌ت��ی ه �ه‌رێ��م��ی ك��وردس��ت��ان‬ ‫رایگه‌یاندووه‌ «له‌سه‌ر داوه‌تنامه‌یه‌كی‬ ‫فه‌رمی نێچیرڤان بارزانی سه‌ردانی‬ ‫ئێرانی كردووه‌»‪ ،‬هه‌روه‌ك ئاماژە به‌وه‌‬ ‫ك��راوه‌ «ن��اوب �راو له‌ سه‌ردانه‌كانییدا‬ ‫چ��اوی به‌ به‌رپرسانی ب��ااڵی ئێرانی‬ ‫ده‌كه‌وێت بۆ گفتوگۆكردن له‌ باره‌ی‬ ‫مه‌له‌فی ئابوورییه‌وه‌‪ ،‬هاوكات باس له‌‬ ‫بارودۆخی سیاسیی عێراق ده‌كه‌ن»‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ وه‌اڵم��ی حكومه‌تی‬ ‫عێراقیش له‌ باره‌ی نه‌هێشتنی ڤیزاوه‌‪،‬‬ ‫كه‌ له‌ دانیشتنی ‪ 12‬پارێزگای سنووریی‬ ‫عێراق و ئێران له‌ كرماشانی ئێران‬ ‫گفتوگۆی له‌ ب��اره‌وه‌ ك��راوه‌‪ ،‬دانایی‬ ‫ف��ه‌ر‪ ،‬وت��ووی�ه‌ت��ی «ج���ارێ‌ چ��اوه‌ڕێ��ی‬ ‫وه‌اڵم��ی��ن»‪ ،‬پ��ارێ��زگ��اری هه‌ولێریش‬ ‫رایگه‌یاندووه‌ ئه‌و بڕیاره‌ په‌یوه‌سته‌ به‌‬ ‫حكومه‌تی فیدراڵییه‌وه‌‪ .‬به‌اڵم عه‌لی‬ ‫موسه‌وی‪ ،‬راوێژكاری راگه‌یاندنی نوری‬ ‫مالیكی‪ ،‬سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق ئه‌و‬ ‫ه �ه‌وااڵن �ه‌ی ره‌ت��ك��ردۆت�ه‌وه‌ له‌ ب��اره‌ی‬

‫گفتوگۆی ه �ه‌ردوو واڵت له‌سه‌ر ئه‌و‬ ‫مه‌سه‌له‌یه‌‪.‬‬ ‫ل �ه‌ الی �ه‌ك��ی دی��ك��ه‌وه‌‪ ،‬وه‌زی���ری‬ ‫گ���ه‌ش���ت���وگ���وزاری ع���ێ���راق���ی‪ ،‬ل��ی��وا‬ ‫عه‌بدولساحیب سومه‌یسم‪ ،‬له‌ دیداری‬

‫محه‌مه‌د حسه‌ینی‪ ،‬وه‌زیری رۆشنبیری‬ ‫و ئیرشادی ئیسالمی‪ ،‬باس له‌ په‌یوه‌ندی‬ ‫دۆستانه‌ی ه���ه‌ردوو واڵت ده‌ك��ات‪،‬‬ ‫هاوكات باس له‌ چه‌ند هه‌وڵێك ده‌كات‬ ‫ك�ه‌ ده‌ی��ان �ه‌وێ��ت په‌یوه‌ندیی نێوان‬

‫ئه‌و دوو واڵته‌ بشێوێنن‪ ،‬سومه‌یسم‬ ‫ئه‌وه‌شی خستووه‌ته‌ روو كه‌ ده‌یانه‌وێت‬ ‫رێكه‌وتنێك ئیمزا بكه‌ن سه‌باره‌ت به‌‬ ‫گه‌شتی هاوواڵتیانی هه‌ردوو واڵت و‬ ‫كارئاسانیی ته‌واو بۆ هاتوچۆ‪.‬‬


‫‪7‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫«زۆرینه‌ی ئه‌و خێزانه‌ كوردانه‌ی فۆڕمی مادده‌ی ‪140‬یان وه‌رگرتووه‌‪ ،‬نه‌گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ شوێنه‌كانی خۆیان»‬

‫كورد زۆرینه‌ی ناحیه‌كانی خانه‌قین له‌ده‌ست ده‌دات‬ ‫په‌یجور‪ :‬دلێر عه‌بدولڕه‌حامن‬ ‫پاش دیاریكردنی هه‌ڵبژاردنی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكانی عێراق‬ ‫ل ‌ه ‪20‬ی نیسانی ‪،2013‬‬ ‫ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌ی ‌ه كورد‬ ‫زۆرینه‌ی ناحیه‌كانی سنووری‬ ‫قه‌زای خانه‌قین له‌ده‌ستبدات‪،‬‬ ‫به‌رپرسانی حكومییش جه‌خت‬ ‫له‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ به‌هۆی‬ ‫كرده‌و ‌ه تیرۆریستییه‌كانه‌و ‌ه‬ ‫ڕێژەی كورد ل ‌ه سنووره‌كانیاندا‬ ‫به‌رده‌وام له‌ كه‌مبوونه‌وه‌دایه‌‪،‬‬ ‫به‌رپرسێكی حزبیش‬ ‫ئاماژە به‌وه‌ ده‌دات گه‌ر‬ ‫یه‌كالییكردنه‌وه‌ی كێشه‌ی‬ ‫ناوچ ‌ه جێناكۆكه‌كان له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌مای ناحیه‌كان بێت‪ ،‬كورد‬ ‫زیانی گه‌وره‌ ده‌كات‪.‬‬

‫ئه‌حمه‌د سامر زه‌رگوشی به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫ناحیه‌ی سه‌عدیهى ‪ 35‬كیلۆمه‌تری‬ ‫باشووری خۆرئاوای ق � ‌هزای خانه‌قین و‬ ‫‪ 70‬كیلۆمه‌تری باكووری به‌عقوبه‌‪ ،‬به‌‬ ‫رۆژنامه‌ی (به‌یان)ی ڕاگه‌یاند «ژم��اره‌ی‬ ‫دانیشتوانی ناحیه‌ی سه‌عدی ‌ه ‪ 45‬ه ‌هزار‬ ‫كه‌س ‌ه و ‪ 25‬ه � ‌هزاری مافی ده‌نگدانیان‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬له‌و ژماره‌یه‌ش ته‌نها نزیكه‌ی ‪%5‬ی‬ ‫كوردن‪ ،‬چونك ‌ه ژماره‌یه‌كی زۆریان به‌هۆی‬ ‫كرده‌و ‌ه تیرۆریستییه‌كانه‌و ‌ه سنووره‌كه‌یان‬ ‫جێهێشتوه‌»‪.‬‬ ‫ه �ه‌روه‌ه��ا گوتی «زۆری��ن��ه‌ی ئه‌و‬ ‫خێزان ‌ه ك��وردان��ه‌ی ب �ه‌ه��ۆی م���ادده‌ی‬ ‫‪140‬ه‌و ‌ه فۆرمی بژێویيان گواستۆته‌و ‌ه بۆ‬ ‫ناحیه‌كه‌‪ ،‬نه‌گ ‌هڕاونه‌ته‌و ‌ه بۆ شوێنه‌كانی‬ ‫خ��ۆی��ان‪ ،‬ب �ه‌ه��ۆی ن �ه‌ب��وون��ی پ���رۆژەی‬ ‫خزمه‌تگوزارییه‌وه‌‪ ،‬عه‌ره‌بیش ل ‌ه ‪2007‬ه‌وه‌‬ ‫ب ‌ه چڕی كار له‌سه‌ر ئه‌و ‌ه ده‌كات ڕێژەی‬ ‫كورد ل ‌ه سنووره‌كه‌دا كه‌م بكات»‪.‬‬ ‫زه‌رگ���وش���ی ئ���ام���اژەی ب��ه‌وه‌ش��دا‬ ‫«كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی پێشمه‌رگ ‌ه له‌‬ ‫سنووری حه‌وزی حه‌مرین ل ‌ه ساڵی ‪2008‬‬ ‫دا‪ ،‬كاریگه‌ريی گ �ه‌وره‌ی هه‌بوو له‌سه‌ر‬

‫باركردنی ماڵ ‌ه ك��ورده‌ك��ان‪ ،‬ب�ه‌و پێیه‌ی‬ ‫هه‌موو ده‌زگ��ا ئه‌منییه‌كان به‌ده‌ست‬ ‫ع��ه‌ره‌ب��ه‌وه‌ن ‌و به‌شێك ل� ‌ه عه‌شیره‌ته‌‬ ‫عه‌ره‌به‌كانیش الیه‌نگری حزبی به‌عسن ‌و‬ ‫تائێستاش هه‌ڕەش ‌ه ل ‌ه كورده‌كان ده‌كه‌ن»‪.‬‬ ‫هاوكات ئه‌نوه‌ر حوسێن میكائیل‬ ‫ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ری ناحیه‌ی ج �ه‌ل �ه‌والى ‪30‬‬ ‫كیلۆمه‌تری باشووری خۆرئاوای ق ‌هزای‬ ‫خانه‌قین و ‪ 70‬كیلۆمه‌تری باكووری‬ ‫به‌عقوبه‌‪ ،‬ب ‌ه (به‌یان)ی وت «ب ‌ه پێی فۆرمی‬ ‫خۆراك ژماره‌ی دانیشتوانی ناحیه‌ی جه‌له‌وال‬ ‫ب ‌ه گونده‌كانی ده‌وروبه‌ریه‌و ‌ه ‪ 15‬ه ‌هزار‬ ‫و ‪ 500‬خێزانه‌‪ ،‬له‌و ژماره‌یه‌ش نزیكه‌ی ‪6‬‬ ‫ه ‌هزار خێزانی كوردن‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه ئێستادا ئه‌و‬ ‫ژماره‌ی ‌ه كه‌مبووه‌ته‌و ‌ه بۆ ‪ 2‬ه ‌هزار خێزان‬ ‫به‌هۆی ڕووداو ‌ه توندوتیژییه‌كانه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ناوبراو جه‌ختیكرده‌و ‌ه «ل ‌ه ده‌ستپێكی‬ ‫پڕۆسه‌ی مژده‌كانی چاكه‌و ‌ه ل ‌ه سنووری‬ ‫پارێزگای دیاله‌‪ ،‬نێزیكه‌ی ‪ 400‬خێزانی‬ ‫كورد به‌هۆی كرده‌و ‌ه توندوتیژییه‌كانه‌وه‌‬ ‫سنووره‌كه‌یان جێهێشتو ‌ه و نه‌گ ‌هڕانه‌وته‌وه‌���،‬‬ ‫ل ‌ه كاتێكدا نێزیكه‌ی ‪ 3500‬خێزانی عه‌ره‌ب‬ ‫ل ‌ه دوای دروستبوونی شه‌ڕی مه‌زهه‌بی له‌‬

‫ناوچه‌كانی ناو ‌هڕاست ‌و باشووری عێراق‬ ‫هاتونه‌ت ‌ه جه‌له‌وال و ل ‌ه پڕۆسه‌ی ژماره‌لێدان‬ ‫و گه‌مارۆسازییشدا له‌سه‌ر ناحیه‌ك ‌ه ئه‌ژمار‬ ‫كراون‪ ،‬به‌اڵم به‌داخه‌و ‌ه كورده‌كانی خۆمان‬ ‫ئه‌وانه‌شی ك ‌ه م��اده‌ی ‪140‬ی��ان ك��ردووه‌‪،‬‬ ‫له‌و پڕۆسه‌یه‌دا نه‌گ ‌هڕاونه‌ته‌وه‌‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌ژماربكرێن»‪.‬‬ ‫میكائیل وتیشی «باشرتین ڕێگا بۆ‬ ‫مانه‌وه‌ی ئه‌و خێزان ‌ه ك��وردان�ه‌ی ئێستا‬ ‫له‌ناحیه‌كه‌دان‪ ،‬بریتیي ‌ه ل ‌ه گرنگیدانی‬ ‫زیاتر ب ‌ه پرۆژە خزمه‌تگوزارییه‌كان‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫هێنانی هێزی ئه‌منيی كورد بۆ سنووره‌كه‌‬ ‫بۆ ڕاستكردنه‌وه‌ی ئه‌و هه‌ڵ ‌ه سرتاتیژییه‌ی‬ ‫ل ‌ه مانگی ئابی ‪2008‬دا ك �را و هێزه‌‬ ‫كوردییه‌كان ل ‌ه سنووره‌ك ‌ه كشانه‌وه‌«‪.‬‬ ‫عه‌بدولحوسێن عه‌باس‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫شارۆچكه‌ی مه‌نده‌لی ‪ 90‬كیلۆمه‌تری‬ ‫باكووری ڕۆژهه‌اڵتی دیاله‌‪ ،‬ب ‌ه هه‌فته‌نامه‌ی‬ ‫(ب�ه‌ی��ان)ی گ��وت «ژم���اره‌ی دانیشتوانی‬ ‫ناحیه‌ی مه‌نده‌لی ‪ 30‬ه� ‌هزار كه‌سه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫‪ 18‬ه ‌هزاریان مافی ده‌نگدانیان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ل��ه‌و ژم��اره‌ی��ه‌ش ك���ورد ته‌نها ‪ %22‬ی‬ ‫دانیشتوانه‌كه‌ی پێكده‌هێنێ‌‪ ،‬عه‌ره‌ب ‪%75‬‬

‫و توركامن ‪ ،%3‬له‌كاتێكدا تاساڵی ‪1975‬یش‬ ‫كورد ‪ %72‬بووه‌»‪.‬‬ ‫ن��اوب �راوی��ش ج�ه‌خ��ت��ی��ك��رده‌و ‌ه كه‌‬ ‫كرده‌و ‌ه تیرۆریستییه‌كان هۆكاری سه‌ره‌كی‬ ‫جێهێشتنی سنووره‌كه‌ن له‌الیه‌ن خێزانه‌‬ ‫كوردییه‌كانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌م ‌ه جیا ل��ه‌وه‌ی كه‌‬ ‫ل ‌ه ڕووی پ��ڕۆژە خزمه‌تگوزارییه‌كانه‌وه‌‬ ‫بایه‌خێكی ئه‌وتۆ ب ‌ه ناحیه‌كه‌مان نه‌دراوه‌‪.‬‬ ‫هاوشێوه‌ی ناحیه‌كانی تر عه‌باس‬ ‫ڕوونی كرده‌و ‌ه «ئه‌و خێزان ‌ه كوردانه‌شی‬ ‫ل ‌ه چوارچێوه‌ی م��اده‌ی ‪140‬دا فۆرمی‬ ‫خۆراكیان بۆ ناحیه‌ك ‌ه گواستووه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫ل ‌ه ساته‌وه‌ختی پڕۆسه‌ی ژماره‌لێدان و‬ ‫گه‌مارۆسازییدا نه‌گ ‌هڕاونه‌ته‌و ‌ه بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫له‌سه‌ر ناحیه‌ك ‌ه ئه‌ژمار بكرێن»‪.‬‬ ‫ه��ه‌روه‌ك وتیشی «ئه‌گه‌ر خێزانه‌‬ ‫ك��ورده‌ك��ان نه‌گه‌ڕێنه‌و ‌ه بۆ شوێنه‌كانی‬ ‫خ���ۆی���ان‪ ،‬ئ����ه‌وا ك����ورد ن��اوچ �ه‌ك �ه‌ی��ان‬ ‫له‌ده‌ستده‌دات»‪.‬‬ ‫ب ‌ه وته‌ی به‌رپرسێكی حزبیی سنووری‬ ‫ح��ه‌وزی حه‌مرین ك ‌ه نه‌یویست ناوی‬ ‫باڵوبكرێته‌و ‌ه «ئه‌گه‌ر یه‌كالییكردنه‌وه‌ی‬ ‫ناوچ ‌ه كێش ‌ه له‌سه‌ره‌كان له‌سه‌ر بنه‌مای‬

‫ناحیه‌كانیان ب��ێ��ت‪ ،‬ئ���ه‌وا ك���ورد نه‌ك‬ ‫ناحیه‌كانی سه‌عدی ‌ه و جه‌له‌وال و قه‌ره‌ته‌په‌‬ ‫و مه‌نده‌لی ده‌دۆڕێنێ‪ ،‬به‌ڵكو جارێكی‬ ‫تر ب ‌ه خه‌یاڵیش نایبینێته‌و ‌ه و ئه‌وكاته‌ش‬ ‫زیانێكی زۆر ده‌كه‌ین»‪.‬‬ ‫ب � ‌ه وت���ه‌ی ب �ه‌رپ��رس � ‌ه حزبییه‌كه‌‬ ‫«زۆربوونی ڕێژەی عه‌ره‌ب ل ‌ه ناحیه‌كانی‬ ‫سنووری باژێڕی خانه‌قین‪ ،‬كاريگه‌ريی‬ ‫ڕاسته‌وخۆی له‌سه‌ر داهاتووی ماده‌ی ‪140‬‬ ‫و گ ‌هڕانه‌وه‌ی ئه‌و ناوچان ‌ه ده‌بێت بۆ سه‌ر‬ ‫هه‌رێمی كوردستان‪ ،‬ده‌بوو ڕاسته‌وخۆ له‌‬ ‫دوای ساڵی ‪2003‬ه‌و ‌ه ڕێگ ‌ه ب ‌ه عه‌ره‌ب‬ ‫ن�ه‌درای� ‌ه بێت ‌ه سنووره‌ك ‌ه ‌و نیشته‌جێ‬ ‫ببێت»‪.‬‬ ‫ن��اوب�راو ڕەخنه‌ی ل ‌ه ئ��ه‌دای كاری‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری چه‌ند ناحیه‌یه‌ك گ��رت ‌و‬ ‫گوتی «هه‌ندێ به‌ڕێوه‌به‌ری ناحی ‌ه خۆیان‬ ‫ڕێگه‌یان بۆ عه‌ره‌به‌كان خۆش كرد له‌‬ ‫سنووری ده‌سه‌اڵتیاندا جێگیربنب‪ ،‬ئه‌گه‌رنا‬ ‫هه‌مویان ده‌سه‌اڵتی قائیمقامی خانه‌قینیان‬ ‫هه‌بوو‪ ،‬ده‌یانتوانی ڕێگه‌ی هاتنه‌ژووره‌وه‌ی‬ ‫ع��ه‌ره‌ب ن��ه‌ده‌ن بۆ ناحیه‌كه‌یان‪ ،‬جگه‌‬ ‫له‌وانه‌ی ئاماری ساڵی ‪1957‬یان خانه‌قینه‌»‪.‬‬

‫ه‌ «نه‌قیب» و «عه‌مید»!!‬

‫واز له‌ مه‌ی بێنێت‪ ،‬وتی ته‌ناره‌ بخۆ»‬ ‫له‌سه‌ر بێت»‪ .‬سه‌باره‌ت ب ‌ه ده‌سكه‌وتنی‬ ‫ئه‌و جۆر ‌ه ماددان ‌ه ل ‌ه الیه‌ن خۆیانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫ده‌ڵێت «ل ‌ه ڕێگه‌ی ئه‌وانه‌و ‌ه ك ‌ه بوینه‌ته‌‬ ‫مشته‌ری هه‌میشه‌ییان‪ ،‬ڕۆژان ‌ه ب ‌ه نرخێكی ‬ ‫هه‌رزانرت لێیان ده‌كڕین»‪.‬‬ ‫ده‌رباره‌ی ئه‌و بڕە‌ی ك ‌ه ئه‌وان ڕۆژانه‌‬ ‫ده‌ستیان ده‌كه‌وێت‪ ،‬ئارام ئاماژەی به‌وه‌دا كه‌‬ ‫ڕۆژ ل ‌ه دوای ڕۆژ بڕێكی زیاتر وه‌رده‌گرن و‬ ‫ده‌یبه‌ن ‌ه ئاواییه‌كانی ده‌وروپشتی خورماتوو‬ ‫و ده‌یفرۆشن به‌و كه‌سانه‌ی ك ‌ه ده‌یانناسن ‬ ‫و ئه‌م جۆر ‌ه ماددان ‌ه به‌كارده‌هێنن‪ ،‬ئارام‬ ‫ل ‌ه باره‌ی بردن ‌ه ده‌ره‌وه‌ی بۆ ده‌وروپشتی‬ ‫خورماتوو‪ ،‬وتی «ئه‌و كه‌سان ‌ه بۆی ‌ه حه‌ز‬ ‫ده‌كه‌ن ل ‌ه گه‌ڵامن مامه‌ڵ ‌ه بكه‌ن‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ئێم ‌ه ب� ‌ه شێوه‌یه‌كی ئ��اس��ان ده‌ستامن‬ ‫ده‌كه‌وێت‪ ،‬ئه‌وانیش ل ‌ه ڕێگه‌ی ئێمه‌و ‌ه به‌‬ ‫ئاسانی ده‌ستییان ده‌كه‌وێت و مه‌ترسییان‬ ‫ل ‌ه سه‌ر نابێت»‪ .‬ئه‌و گه‌نج ‌ه بۆ (به‌یان)‬ ‫ئاماژەی به‌وه‌ش دا ك ‌ه ل ‌ه دوای زیادبوونی‬ ‫به‌كارهێنانی ئه‌م ماددانه‌و ‌ه هه‌ندێك له‌‬ ‫ده‌رمانخانه‌كان گه‌ر ئه‌و كه‌سان ‌ه نه‌ناسن كه‌‬

‫داوای بۆ منوون ‌ه حه‌پی ڤالیۆمیان لێده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫نایانده‌نێ‌‪ ،‬تاكو وه‌ره‌ق �ه‌ی دكتۆریان پێ‬ ‫نه‌بێت‪.‬‬ ‫ئه‌نه‌س نووری‪ ،‬خوێندكاری په‌یامنگای‬ ‫بزیشكیی ‌ه و له‌گه‌ڵ چه‌ند هاوڕێیه‌كیدا‬ ‫ب ‌ه نیازی ئه‌نجامدانی لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‬ ‫مه‌یدانین له‌سه‌ر كاریگه‌رییه‌كانی ئه‌و‬ ‫م��اددان��ه‌‪ ،‬ئ �ه‌ن �ه‌س پێیوای ‌ه كه‌مێك له‌‬ ‫ده‌رمانخانه‌كان ئێستا داواكاری ئه‌و جۆره‌‬ ‫حه‌پان ‌ه ڕە‌تده‌كه‌نه‌و ‌ه و داوای وه‌ره‌قه‌ی‬ ‫دك��ت��ۆر ده‌ك���ه‌ن‪ ،‬ئ��ه‌و ده‌ڵ��ێ��ت «ت��ا ئه‌م‬ ‫دیارده‌ی ‌ه ل ‌ه ناوماندا به‌مجۆر ‌ه مبێنێته‌وه‌‬ ‫دڵنیام ڕۆژێك دێت كه‌س كار ب ‌ه ڕێنامیی‬ ‫دكتۆره‌كان ناكات‪ ،‬چونك ‌ه ئێستا ب ‌ه هۆی‬ ‫زۆریی داواكاریی گه‌نجان له‌سه‌ر ئه‌و جۆره‌‬ ‫مادد ‌ه و حه‌پانه‌‪ ،‬كێبڕكێیه‌كی زۆر ل ‌ه نێوان‬ ‫ده‌رمانخانه‌كاندا هه‌ی ‌ه و گه‌نجینه‌كانی سه‌ر‬ ‫ب ‌ه و ‌هزاره‌ت��ی ته‌ندروستیش ب ‌ه ئ��اره‌زووی‬ ‫خۆیان ده‌رم��ان ده‌فرۆشن‪ ،‬وه‌ك ئه‌وه‌ی‬ ‫(بیبسی كۆال) بفرۆشن‪.‬‬ ‫ل ‌ه په‌نا دوكانێكی بچكۆالنه‌ی ناو‬

‫بازاڕی خورماتوودا دوو گه‌نج وه‌ستا بوون‬ ‫ك ‌ه هاوڕێی یه‌كدی ب��وون و یه‌كێكیان‬ ‫ب ‌ه ئه‌وه‌ی دیكه‌یان پێده‌كه‌نی و گاڵته‌ی‬ ‫پێده‌كرد‪ ،‬ب ‌ه وت �ه‌ی ئ��ه‌وه‌ی ك ‌ه ب �ه‌وه‌ی‬ ‫دیك ‌ه پێده‌كه‌نی‪ ،‬هاوڕێكه‌ی یه‌كێك ‌ه له‌و‬ ‫گه‌نجانه‌ی ك ‌ه ئالووده‌ی ماد ‌ه هۆشبه‌ره‌كانه‌‬ ‫و كاتێكیش به‌كاری ده‌هێنێت ئاگای له‌‬ ‫خۆی نامێنێت و دواتر ئه‌ویش لێى ده‌دات‬ ‫و گاڵته‌ی پێده‌كات‪.‬‬ ‫ئ �ه‌و گه‌نج ‌ه ك� ‌ه ب� ‌ه ئ �ه‌رك��ان خۆی‬ ‫پێامن ناساند‪ ،‬وتی «ك ‌ه هاوڕێكه‌ی به‌‬ ‫ئ��ال��وده‌ب��وون��ی ب� ‌ه م��اد ‌ه هۆشبه‌ره‌كان‪،‬‬ ‫سه‌ردانی نه‌خۆشخانه‌ی كردوو ‌ه و ب ‌ه یه‌كێك‬ ‫ل ‌ه دكتۆره‌كانی وتوو ‌ه ك ‌ه ده‌یه‌وێت واز له‌‬ ‫خواردنه‌وه‌ی عه‌ره‌ق بهێنێت‪ ،‬ك ‌ه ماوه‌یه‌ك‬ ‫ب ‌ه زۆری ده‌یخوارده‌وه‌ و چاره‌سه‌رێكی بۆ‬ ‫بدۆزێته‌و ‌ه تاكو ل ‌ه عه‌ره‌قخواردنه‌و ‌ه رزگاری‬ ‫ببێت‪ ،‬كه‌چی دكتۆره‌ك ‌ه پێی وت��وو ‌ه بڕۆ‬ ‫(ته‌ناره‌) بخۆ‪ ،‬ل ‌ه به‌ر ئه‌وه‌ی تۆ كه‌سێكی‬ ‫خه‌مۆكییت و ل� ‌ه كاتی خه‌مۆكێتیتدا‬ ‫پێویستيت ب ‌ه ماد ‌ه‌یه‌ك ‌ه پشووت بداتێ‌»‪.‬‬

‫ئ���اوات تاهیر‪ ،‬گه‌نجێكی دیكه‌ی‬ ‫ئالوده‌بوو ‌ه به‌و ماد ‌ه هۆشب ‌هرانه‌‪ ،‬ئه‌و باسی‬ ‫له‌و ‌ه كرد ك ‌ه «ئه‌و ماددان ‌ه چه‌ند ناوێكی‬ ‫دیكه‌یان هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌و ب ‌ه پێكه‌نینه‌و ‌ه وتی‬ ‫«زۆربه‌یان ب ‌ه ناوی پل ‌ه سه‌ربازییه‌كانه‌و ‌ه ناو‬ ‫ده‌برێن‪ ،‬ل ‌ه به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌ستێره‌یان له‌سه‌ره‌‪،‬‬ ‫ئ��اوات ئاماژەی ب�ه‌وه‌دا ك ‌ه هه‌ندێك له‌و‬ ‫ماددان ‌ه ب ‌ه (نه‌قیب) ناوده‌برێن له‌به‌رئه‌وه‌ی‬ ‫س ‌ێ ئه‌ستێره‌یان ل ‌ه س �ه‌ره‌ و هه‌ندێكی‬ ‫دیكه‌شیان ب ‌ه (عه‌مید) له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫جۆره‌یان پێنج ئه‌ستێره‌ی ل ‌ه سه‌ره‌»‪ .‬ئاوات‬ ‫پێی وابوو ك ‌ه ئه‌و جۆر ‌ه ماددان ‌ه ته‌نها به‌و‬ ‫ناوان ‌ه ناو نابرێن‪ ،‬به‌ڵكو چه‌ند ناوێكی‬ ‫دیكه‌شیان هه‌یه‌‪ ،‬وه‌ك (سوێك ‌ه و تریقا و‬ ‫ئه‌بولحاسبه‌)‪ ،‬ئاوات باسی ل ‌ه به‌ركارهێنانی‬ ‫یه‌كێك ل��ه‌و ج��ۆر ‌ه م��اددان��ه‌ ل � ‌ه زاری‬ ‫هاوڕێكه‌یه‌و ‌ه كرد و ده‌ڵێت «ئه‌و هاوڕێيه‌م‬ ‫بۆی باسكردم ك ‌ه ده‌بێت سه‌ره‌تا ب ‌ه پارچه‌‬ ‫قوماشێك بیپێچیت و دواتر بیكوڵێنیت و‬ ‫پاشان ساردی بكه‌یته‌وه‌ و ئه‌مجا بۆنی‬ ‫بكه‌یت‪ ،‬تاكو بێهۆشت ده‌كات»‪.‬‬


‫‪6‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫«سلێمانی دڵی زیندووی كوردستانه‌‪‌،‬ئەگه‌ر پایته‌خت بێت یان نا»‬ ‫وته‌بێژی پارتی له‌ سلێامنی‪ :‬زۆربه‌ی مێژووی كورد و ئه‌ده‌به‌كه‌ی به‌ زمانی خه‌ڵكی ئه‌م شاره‌ نوورساوه‌ته‌وه‌‬

‫په‌یجور‪ :‬سه‌اڵح ساالر‬

‫سبه‌ینێ ‪ ،11/14‬سلێامنی ته‌مه‌نی‬ ‫ده‌بێت به‌ ‪ 228‬ساڵ‪ ،‬سلێامنی هه‌ر‬ ‫به‌ شاری و به‌ پایته‌ختی و ب ‌ه ده‌ستی‬ ‫ك��ورد خ��ۆی دروس���ت ك��را‪ ،‬ل� ‌ه دوو‬ ‫قۆناغی جیاجیادا پایته‌خت بوو ‌ه و‬ ‫بنكه‌ی ه�ه‌ردوو ته‌ریقه‌تی گه‌وره‌ی‬ ‫قادری و نه‌قشبه‌ندی و شاری شاعیران‬ ‫و سێكوچكه‌ی بابان‪( ،‬نالی‪ ،‬سامل و‬ ‫ك��وردی) ب��ووه‌‪ .‬ئه‌مڕۆش له‌و یاده‌دا‬ ‫ڕۆشنبیرانی كورد قسه‌ی خۆیان له‌سه‌ر‬ ‫سلێامنی ده‌كه‌ن‪.‬‬

‫ده‌رب��اره‌ی تایبه‌مته‌ندییه‌كانی شاری‬ ‫سلێامنی‪ ،‬دكتۆر عیززه‌دین مسته‌فا ڕەسووڵ‬ ‫بۆ (به‌یان) ده‌ڵێت «تاك ‌ه شاری كورد ‌ه كه‌‬ ‫مێژووی ب ‌ه ساڵ و مانگ دیار بێت‪ ،‬ئه‌وانی‬ ‫تر كۆنن‪ ،‬تۆ سه‌یری خانه‌قین بك ‌ه پێش‬ ‫ئیسالمیش هه‌بووه‌‪ ،‬به‌اڵم مێژوویان ڕوون‬ ‫نییه‌»‪ .‬ه�ه‌روه‌ه��ا عه‌بدلوه‌هاب عه‌لی‪،‬‬ ‫وته‌بێژی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی پارتی‬ ‫ل ‌ه سلێامنی‪ ،‬ده‌ڵێت «تازه‌ی ‌ه و هه‌میشه‌‬ ‫تازه‌گه‌ری ‌ی تێدایه‌‪ ،‬ل ‌ه عێراقدا جگ ‌ه ل ‌ه به‌غدا‬ ‫تاق ‌ه شار ‌ه ك ‌ه ئ��اوه‌ڕۆی هه‌بوو ‌ه و گرفتی‬

‫ئ�ه‌وه‌ی نییه‌‪ ،‬یه‌كه‌م قوتابخانه‌ی كوردی‬ ‫له‌م ش��اره‌دا كرایه‌وه‌‪ ،‬پایته‌خه‌تی یه‌كه‌م‬ ‫ده‌وڵه‌تی كوردییه‌‪ ،‬ك ‌ه حكومه‌ته‌كه‌ی مه‌لیك‬ ‫مه‌حمووده‌‪ ،‬به‌شی زۆری مێژوو و ئه‌ده‌بی‬ ‫كوردی ب ‌ه زمانی ئه‌م شار ‌ه نوورساوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫وات � ‌ه ب ‌ه كرمانجی خ���واروو‪ ،‬سه‌ركرده‌ی‬ ‫زۆربه‌ی پارت و ڕێكخراوه‌كانی كوردستان‬ ‫خه‌ڵكی سلێامنیین و ئه‌وان سه‌ركردایه‌تییان‬ ‫ك��ردووه‌‪ ،‬ل ‌ه ڕووی نیشتامنپه‌روه‌رییه‌وه‌‬ ‫شارێكی زیندوو و پێشه‌نگه‌‪ ،‬یه‌كه‌م شاره‌‬ ‫ك ‌ه مۆركی خێڵه‌كی و عه‌شایه‌رگه‌ری پێوه‌‬ ‫نه‌بووه‌‪ ،‬هه‌ر خه‌ڵكی ئه‌م ش��اره‌ش بوون‬ ‫كاتێك بارزانی لێر‌ه ده‌ستبه‌سه‌ر بوو ڕزگاریان‬ ‫كرد و ناردیان بۆ كۆماری كوردستان»‪.‬‬ ‫حاجی سمكۆ عه‌بولعه‌زیز‪ ،‬كوڕەزای مه‌ال‬ ‫عه‌لی مه‌ڵكه‌ندی‪ ،‬ك ‌ه كۆنرتین بنه‌ماڵه‌ی‬ ‫شاری سلێامنین‪ ،‬بۆ به‌یان وتی «یه‌كه‌م شاره‌‬ ‫ل ‌ه سه‌ره‌تاو ‌ه دانیشتوانه‌كه‌ی هه‌موو كورد‬ ‫ب��وون‪ ،‬مسوڵامن و هه‌مووشیان شافیعی‬ ‫مه‌زهه‌ب بوون‪ ،‬ئه‌گه‌رچی دوایی جووله‌كه‌‬ ‫و مه‌سیحییشی تێدا نیشته‌جێ ب��وون»‪.‬‬ ‫دكتۆر ئاكۆ شوانی‪ ،‬مامۆستای مێژوو له‌‬ ‫زانكۆی سلێامنی‪ ،‬جگ ‌ه ل ‌ه جه‌ختكردنه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌و تایبه‌مته‌ندییانه‌ی پێشوو‪ ،‬بۆ ڕژنامه‌ی‬ ‫به‌یان وتی «هه‌ر ل ‌ه سه‌ره‌تاو ‌ه شار بووه‌‪،‬‬ ‫قۆناغه‌كانی گوند و شارۆچكه‌ی به‌خۆوه‌‬

‫نه‌دیوه‌‪ ،‬یه‌كه‌سه‌ر شار و پایته‌خه‌ت بووه‌‪،‬‬ ‫ده‌توانم بڵێم ل ‌ه كوردستان جگ ‌ه ل ‌ه شاری‬ ‫سنه‌‪ ،‬تاك ‌ه شار ‌ه ك ‌ه ڕاسته‌وخۆ ب ‌ه شاری‬ ‫دروست كراوه‌‪ ،‬ئه‌رده‌اڵنییه‌كان سنه‌یان وه‌ك‬ ‫شار دروست كرد و بابانه‌كانیش سلێامنییان‬ ‫ب ‌ه ش��اری دروس���ت ك��رد‪ ،‬ل ‌ه سه‌رده‌می‬ ‫عوسامنییه‌كاندا ه���ه‌ردوو قوتابخانه‌ی‬ ‫ڕوشدییه‌ی عه‌سكه‌ری و ڕوشدییه‌ی موڵكی‬ ‫تێدا دروس��ت ك�راو ‌ه و خه‌ڵكی ئه‌م شاره‌‬ ‫خوێندوویان ‌ه و ڕۆشتوون بۆ ئه‌سته‌نبووڵ‬ ‫و ل �ه‌وێ ب��وون ب ‌ه ئه‌فسه‌ر و خزمه‌تی‬ ‫كوردستان و عێراقیشیان ك��ردووه‌‪ ،‬واته‌‬ ‫خه‌ڵكی نوخبه‌یان پێگه‌یاندووه‌و خزمه‌تی‬ ‫كوردستانیان ك��ردووه‌‪ ،‬بنكه‌ی سه‌ره‌كی‬ ‫هه‌ردوو ته‌ریقه‌تی قادری و نه‌قشی بووه‌و‬ ‫ڕاب ‌هرانی هه‌ردوو ته‌ریقه‌ته‌ك ‌ه ل ‌ه سلێامنی‬ ‫دانیشتوون‪ .‬زوو سیامی خۆی ده‌سه‌پێنێت‬ ‫به‌سه‌ر ئه‌وانه‌دا ك ‌ه دێن ‌ه ناویه‌وه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫خاوه‌نی كولتوور و ڕیتمی تايبه‌ت ‌ه بۆ ژیان»‪.‬‬ ‫شاری سلێامنی هه‌ر ل ‌ه دروستبوونیدا‬ ‫شار و پایته‌خت بووه‌‪ ،‬به‌اڵم ئێستا پێگه‌ی‬ ‫پایته‌ختی سیاسیی نه‌ماو ‌ه و هه‌وڵێك هه‌یه‌‬ ‫تا ب ‌ه فه‌رمی بیكه‌ن ‌ه پایته‌ختی ڕۆشنبیری‪،‬‬ ‫ه�ه‌ن��دێ��ك ئ��ه‌م ه�ه‌ن��گ��او ‌ه ب � ‌ه گ��رن��گ و‬ ‫هه‌ندێكیش پێیان وای ‌ه هیچ ل ‌ه مه‌سه‌له‌كه‌‬ ‫ن��اگ��ۆڕێ��ت‪ ،‬ل �ه‌وب��اره‌ی �ه‌و ‌ه وته‌بێژەكه‌ی‬

‫ئه‌ركان ده‌ڵێت «ئێستا ئه‌و كه‌سانه‌ی‬ ‫ك ‌ه ئه‌م جۆر ‌ه ماددان ‌ه به‌كارده‌هێنن منداڵی‬ ‫هه‌رزه‌كار و گه‌نجانن»‪ ،‬ئه‌و پێیوای ‌ه كه‌‬ ‫ده‌زگاكانی پۆلیس و ئاسایش و و ‌هزاره‌تی‬ ‫ته‌ندروستیش له‌م كار ‌ه ئاگادارن‪ ،‬به‌اڵم قسه‌‬ ‫ناكه‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌و گه‌نج ‌ه ئاماژەی به‌وه‌دا ك ‌ه ئه‌و‬ ‫جۆرانه‌ی ئێستا ده‌فرۆرشێن‪ ،‬پێیان ده‌ڵێن‬ ‫(ت �ه‌ن��اره‌) و (سیكۆتین)‪( ،‬ت �ه‌ن��اره‌) ئه‌و‬ ‫جۆره‌یان ‌ه ك ‌ه به‌هۆی هه‌ڵمژینی بۆنه‌كه‌یه‌وه‌‬ ‫كه‌سه‌ك ‌ه بێهۆش ده‌بێت‪ ،‬ناوی سه‌ره‌كی ئه‌م‬ ‫مادده‌ی ‌ه (ته‌نه‌ره‌)يه و ئه‌و مادده‌یه‌ش ‌ه كه‌‬ ‫ل ‌ه كاری دارتاشی و بۆیاخكردنی ئۆتۆمبیلدا‬ ‫به‌كارده‌هێرنێت‪.‬‬ ‫به‌اڵم زانا وه‌لی ك ‌ه یه‌كێك ‌ه له‌وانه‌ی كه‌‬ ‫ماوه‌یه‌ك ‌ه وازی ل ‌ه ب ‌ه كارهێنانی ئه‌و جۆره‌‬ ‫ماددان ‌ه هێناوه‌‪ ،‬ئاماژەی ب ‌ه چه‌ند جۆرێك‬ ‫ده‌رمان دا ك ‌ه له‌الیه‌ن گه‌نجه‌كانه‌و ‌ه وه‌ك‬ ‫مادده‌ی بێهۆشكه‌ر به‌كارده‌هێرنێن‪ ،‬ئه‌و‬ ‫وتی «ئه‌و حه‌پ و ده‌رمانانه‌ی ك ‌ه ئێستا‬ ‫ب ‌ه كار ده‌هێرنێن ل ‌ه ناو گه‌نجاندا‪ ،‬حه‌پی‬

‫ڤالیۆم (ژم��اره‌‪ )10‬و موكادۆن و پركیزول‬ ‫و ئیكزول و بیكتاجینه‌»‪ .‬زانا سه‌رچاوه‌ی‬ ‫ئه‌م جۆر ‌ه ده‌رمانان ‌ه ب ‌ه واڵتانی درواسێی‬ ‫د ‌هزانێت و زۆربه‌ی به‌كارهێن ‌هرانیشی به‬ ‫هه‌رزه‌كاران و گه‌نجان ده‌ژمێرێت‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ده‌ڵێت «له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ یاسایه‌ك نییه‌‬ ‫سزایان ب��دات و ڕۆژ ل ‌ه دوای ڕۆژ ئه‌م‬ ‫دیارده‌ی ‌ه په‌ر ‌ه ده‌سێنێت»‪.‬‬ ‫خاوه‌ن ده‌رمانخانه‌یه‌ك ك ‌ه نه‌یویست‬ ‫له‌به‌ر هۆكاری ئه‌منی ناوی باڵو بكه‌ینه‌وه‪‌،‬‬ ‫وتی «هه‌ر ل ‌ه سه‌رده‌می ڕژێمی به‌عسه‌وه‌‬ ‫داواكاری له‌سه‌ر ئه‌م جۆر ‌ه ماددان ‌ه هه‌بوو‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئێستا داواكارییه‌ك ‌ه ڕوو ل ‌ه زیادبوونه‌»‪.‬‬ ‫ئه‌و ئاماژەی ب �ه‌وه‌ش دا «ل ‌ه سه‌رده‌می‬ ‫ڕژێمی به‌عسدا داواكاری له‌سه‌ر ئه‌م جۆره‌‬ ‫ماددان ‌ه كه‌م و نهێنی بوو‪ ،‬به‌اڵم ئێستا‬ ‫زۆر زی��ادی ك��ردوو ‌ه و زیاتریش مندااڵن‬ ‫و گه‌نجانی هه‌رزه‌كار به‌كاریده‌هێنن»‪.‬‬ ‫ده‌رباری هۆكاری ئه‌و زیادبوونه‌ش‪ ،‬خاوه‌نی‬ ‫ده‌رمانخانه‌ك ‌ه بێئاگایی خۆی نیشاندا‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌و به‌شێكی هۆكاره‌كه‌ی گ ‌هڕانده‌و ‌ه بۆ‬

‫ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردايه‌تی پارتی ده‌ڵێت‬ ‫«هه‌ولێر حه‌وت ه ‌هزار ساڵ ‌ه هه‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ئه‌گه‌ر بشبێت ‌ه پایته‌خت كێشه‌یه‌ك نییه‌‪،‬‬ ‫پایه‌ته‌ختی ڕۆشنبیری هیچ ل ‌ه مه‌سه‌له‌كه‌‬ ‫ناگۆڕێت‪ ،‬سلێامنی هه‌ر خۆی پایته‌ختی‬ ‫ڕۆشنبیری و شاری شاعیران و ڕووناكبیران‬ ‫بووه‌‪ ،‬پێویست ناكات بچیت ‌ه ده‌رگای ئه‌م‬ ‫حزب و ئه‌و ڕێكخراو توخوا وه‌رن بیكه‌ن‬ ‫ب ‌ه پایته‌ختی ڕۆشنبیری»‪ .‬دكتۆر ئاكۆ‬ ‫شوانی پێی وای ‌ه سلێامنی دڵی زیندووی‬ ‫كوردستان ‌ه « گرنگی خۆی له‌ده‌ست نه‌داوه‌‪،‬‬ ‫ل ‌ه سه‌رده‌می شێخ مه‌حمووددا ك ‌ه بووه‌‬ ‫پایته‌خت‪ ،‬هۆی ئه‌وه‌بوو بزووتنه‌وه‌ك ‌ه له‌وێ‬ ‫سه‌ری هه‌ڵداوه‌‪ ،‬ل ‌ه كۆنه‌و ‌ه شاری ڕۆشنبیران‬ ‫بوو ‌ه و ڕۆژنام ‌ه و گۆڤاری لێ ده‌رچوو ‌ه و‬ ‫ئێستاش پایته‌ختی ڕۆشنبیری هه‌ر ب ‌ه ناو‬ ‫نابێت‪ ،‬ده‌بێت ب ‌ه فیعلی بێت‪ ،‬سلێامنی‬ ‫دڵی زیندووی كوردستانه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر پایته‌خت‬ ‫بێت‪ ،‬یان نا»‪.‬‬ ‫ئێستا خه‌ڵكی ئه‌م شار ‌ه هه‌ست به‌وه‌‬ ‫ده‌كه‌ن هه‌وڵێك هه‌ی ‌ه بۆ پ ‌هراوێزخستنی‬ ‫سلێامنی‪ ،‬دك��ت��ۆر ع��ی��ززه‌دی��ن مسته‌فا‬ ‫ڕەسووڵ ده‌ڵێت «هه‌وڵی ڕێكخراو نابینم‬ ‫بۆ دواخستنی سلێامنی»‪ .‬ب ‌ه بۆچوونی‬ ‫دكۆتر ئاكۆ شوانی هیچ هه‌وڵێك ناتوانێت‬ ‫سلێامنی پ ‌هراوێز بخات‪ ،‬ئه‌و ب ‌ه (به‌یان)ی‬

‫وتی «پێموای ‌ه زیندوێتی شاری سلێامنیی ‌ه‬ ‫وا ده‌ك��ات خه‌ڵكه‌كه‌ی وا بزانن پ ‌هراوێز‬ ‫ده‌خ��رێ��ن‪ ،‬چونك ‌ه پ��ڕۆژەك��ان ل � ‌ه چاو‬ ‫زیندووێتی شاره‌كه‌دا نین‪ ،‬هه‌ر هه‌وڵێكیش‬ ‫هه‌بێت بۆ دژی سلێامنی سه‌ركه‌وتوو‬ ‫نابێت‪ ،‬شارێك خۆی زیندوو بێت كه‌س‬ ‫ناتوانێت پ ‌هراوێزی بخات‪ .‬پڕۆژەكان سسنت‪،‬‬ ‫بۆ منوون ‌ه پاركی هه‌واری شار نزیكه‌ی چوار‬ ‫ه � ‌هزار دۆمن� ‌ه و چه‌ندین ساڵ ‌ه خه‌ریكن‬ ‫ته‌واوی ناكه‌ن‪ ،‬تۆ زوو سه‌وزی بكه‌‪ ،‬خه‌ڵك‬ ‫خۆی شاری یاری و چێشتخان ‌ه و ئۆتێلی تێدا‬ ‫ده‌كاته‌وه‌‪ .‬جاده‌ی سه‌د مه‌تری هه‌ر ته‌واو‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬ل ‌ه هه‌ولێر جاده‌ی سه‌د و بیست‬ ‫مه‌ترییش ده‌كرێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫له‌سه‌رده‌می داگیركاری ئینگلیزدا‬ ‫مه‌ال عه‌لی مه‌ڵكه‌ندی تاك ‌ه پیاوی شار‬ ‫بوو ب ‌ه ڕووی مێجه‌رسۆندا وه‌ستایه‌و ‌ه و‬ ‫له‌به‌ری هه‌ڵنه‌ستا و وتی‪ ،‬تۆ غه‌یره‌دین و‬ ‫داگیركه‌ریت و له‌به‌رت هه‌ڵناسم‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫له‌به‌ر پیاوه‌تی و مه‌ردایه‌تییكه‌ی ڕێزی‬ ‫زۆری لێگرت ل ‌ه جیاتی ئه‌وه‌ی سزای بدات‪،‬‬ ‫حاجی سمكۆ عه‌بدلعه‌زیز‪ ،‬ك ‌ه ك��وڕەزای‬ ‫ئ�ه‌و پیاوه‌یه‌‪ ،‬ده‌ڵێت «بنه‌ماڵه‌ی ئێمه‌‬ ‫ل ‌ه سلێامنییش كۆنرتن‪ ،‬هه‌وڵی دژایه‌تی‬ ‫سلێامنی بۆ سه‌رده‌می به‌عس و پێشرتش‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪ ،‬بۆ منوون ‌ه به‌عس بڕیارێكی به‌‬

‫ناوی (اطفاء) ده‌ركرد و زه‌ی و زاری خه‌ڵكی‬ ‫ش��اری سلێامنی داگیر ك��رد‪ ،‬زه‌وییه‌كانی‬ ‫هه‌ردوو گوندی مه‌ڵكه‌ندی و ئاباڵخ بوون‪،‬‬ ‫به‌اڵم ڕژێم بۆ ئ�ه‌وه‌ی په‌ڕوباڵی خه‌ڵكی‬ ‫شاره‌ك ‌ه بكات بكات‪ ،‬موڵكی هه‌موویانی‬ ‫داگیر ك��رد‪ ،‬بۆ منوون ‌ه ئێم ‌ه ك ‌ه خه‌ڵكی‬ ‫مه‌ڵكه‌ندیین و بنه‌ماڵه‌كه‌مان ل ‌ه سلێامنی‬ ‫كۆنرتن و پێش دروستبوونی شار لێره‌‬ ‫بووین‪ ،‬كه‌چی زیاد ل ‌ه ‪ 500‬دۆنم زه‌وییامن‬ ‫داگیر كرا و حكومه‌تی هه‌رێمیش درێژەی‬ ‫به‌و داگیركاریی ‌ه دا و ئه‌وه‌ی مابووه‌و ‌ه و‬ ‫به‌عس داگیری نه‌كردبوو‪ ،‬حكومه‌تی هه‌رێم‬ ‫داگیری كرد»‪.‬‬ ‫وته‌بێژەكه‌ی پارتی په‌نجه‌ی تۆمه‌ته‌كان‬ ‫بۆ پارتی ڕەتده‌كاته‌وه‌و بۆ خه‌ڵكی دیكه‌ی‬ ‫ده‌گێڕێته‌و ‌ه «ئ �ه‌و ‌ه خه‌ڵكی تر‌ه هه‌وڵی‬ ‫پ ‌هراوێزخستنی سلێامنی ده‌دات‪ ،‬نه‌ك پارتی‪،‬‬ ‫خه‌ڵكێكی كه‌م هه‌ن ‪ 15‬كه‌سن‪ ،‬ب ‌ه په‌نجه‌ی‬ ‫ده‌س��ت ده‌ژمێررێن‪ ،‬كه‌چی ده‌یانه‌وێت‬ ‫سلێامنی ل ‌ه جه‌سته‌ی كوردستان جیابكه‌نه‌وه‌‬ ‫و داوا ده‌كه‌ن پ ‌هرله‌مانی شار هه‌بێت و‬ ‫ب ‌ه ناوی ئه‌نجومه‌ن و پارێزگا و شتی له‌و‬ ‫بابه‌ته‌و ‌ه سلێامنی ل ‌ه ناوه‌ندی بڕیار دوور‬ ‫بخه‌نه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئێم ‌ه ده‌مانه‌وێت سلێامنی‬ ‫ل ‌ه جموجووڵ و چاالكی خۆی ب �ه‌رده‌وام‬ ‫بێت»‪.‬‬

‫مادده‌ هۆشبه‌ره‌كان بوون ب ‌ه‬

‫«هاوڕێكه‌م ڕۆشته‌ الی پزیشك تا وا‬ ‫عومه‌ر ئاواره‌‬ ‫باڵوبوونه‌وه‌ی مادد ‌ه هۆشبه‌ره‌كان ل ‌ه‬ ‫ناو گه‌نجانی خورماتوو‪ ،‬ڕۆژ ل ‌ه دوای ڕۆژ‬ ‫ل ‌ه په‌ره‌سه‌ندای ‌ه و زۆرێك له‌و گه‌نجانه‌ی‬ ‫ك ‌ه ب ‌ه كاری ده‌هێنن‪ ،‬ئاماژە به‌و ‌ه ده‌كه‌ن‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه به‌ر بێزاری و بێتاقه‌تی ئالووده‌ی‬ ‫ئه‌و ماددان ‌ه ب��وون و به‌رده‌وامیشن له‌‬ ‫سه‌ری‪ ،‬هاوكات خاوه‌ن ده‌رمانخانه‌یه‌ك‬ ‫ئاماژەی به‌وه‌دا ك ‌ه ئه‌و جۆر ‌ه ماددان ‌ه به‌‬ ‫ئاگاداربوونی الیه‌ن ‌ه په‌یوه‌ندیداره‌كان‬ ‫ده‌فرۆرشێن و مامه‌ڵه‌یان پێده‌كرێت‪.‬‬ ‫«ئه‌و جۆر ‌ه مادده‌پێهۆشك ‌هران ‌ه زۆرن‬ ‫و ب ‌ه شێوه‌یه‌كی به‌رچاو ده‌فرۆرشێن به‌‬ ‫به‌ب ‌ێ ئه‌وه‌ی هیچ چاودێرێیه‌كیان له‌سه‌ر‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬زۆربه‌شیان جۆر ‌ه مادده‌یه‌كیان‬ ‫تێدای ‌ه پێی ده‌ڵێن (ئه‌مفیتامین)‪ ،‬ك ‌ه ئه‌م‬ ‫مادده‌ی ‌ه ب ‌ه به‌هێزترین مادده‌ی بێهۆشكه‌ر‬ ‫ده‌نارسێت»‪ .‬ئه‌م ‌ه وته‌ی ئه‌ركان عومه‌ر بوو‬ ‫ك ‌ه یه‌كێك ‌ه له‌و گه‌نجانه‌ی ئالووده‌ی ئه‌م‬ ‫مادد ‌ه بێهۆشك ‌هران ‌ه بووه‌‪.‬‬

‫ئه‌وه‌ی ك ‌ه ڕۆژان ‌ه ل ‌ه خورماتوو ب ‌ه ئاگاداری‬ ‫الیه‌ن ‌ه په‌یوه‌ندیداره‌كان خه‌ڵكانێكی‬ ‫ناشار ‌هزا ل ‌ه ناو كۆاڵن و له‌سه‌ر شه‌قامه‌كان‬ ‫ب ‌ه شێوه‌یه‌كی نهێنی ئه‌و جۆر ‌ه ماددانه‌‬ ‫ده‌فرۆشن‪ ،‬ك ‌ه زۆربه‌ی كڕیاره‌كانیان گه‌نجه‌‬ ‫یاخیبوونه‌كانن‪ ،‬ئه‌و پێیوای ‌ه ك ‌ه هه‌ردوو‬ ‫ج��ۆری (سیكۆتین و ت�ه‌ن��اره‌) ك ‌ه ئێستا‬ ‫له‌ناو گه‌نجانی خورماتوودا زۆر به‌كاردێن‪،‬‬ ‫مادده‌یه‌كی كیمیايی تێدای ‌ه و كاریگه‌ری‬ ‫له‌سه‌ر مێشكی مرۆڤ ده‌بێت و ئه‌وانه‌ش‬ ‫ك ‌ه به‌كاریده‌هێنن تووشی بێهۆشی و‬ ‫خه‌وتنێكی زۆر ده‌بن‪.‬‬ ‫ئارام نه‌جم‪ ،‬گه‌نجێكی هه‌رزه‌كاری‬ ‫خورماتووه‌‪ ،‬ب ‌ه وته‌ی هاوڕێكانی ئه‌و گه‌نجه‌‬ ‫زۆر له‌و ج��ۆر ‌ه مادان ‌ه به‌كارده‌هێنێت‪،‬‬ ‫ئارام گه‌نجێكی كاسبكار ‌ه و ل ‌ه خێزانێكی‬ ‫مامناوه‌نده‌‪ ،‬ئه‌و سه‌رقاڵ ‌ه ب ‌ه ئیشی ناو‬ ‫ب����ازاڕەوه‌‪ ،‬ئ��ارام ده‌ڵێت «ل � ‌ه هه‌ندێك‬ ‫ده‌رمانخانه‌دا ئ�ه‌و م��اددان� ‌ه ب ‌ه قاچاخ‬ ‫ده‌فرۆرشێن‪ ،‬چونك ‌ه ترسیان له‌وه‌دای ‌ه كه‌‬ ‫ئه‌وانه‌ی داوای ده‌كه‌ن چاودێريی نهێنییان‬


‫‪9‬‬ ‫‪www.‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫قەزوان‬ ‫چێژى قەزوان چێژى‬ ‫قەزوان‬ ‫چێژى‬ ‫قەزوان‬ ‫چێژى‬ ‫قەزوانقەزوان‬ ‫چێژى‬ ‫چێژى‬

‫ نیشان مەوالنا‬ ‫له‌ په‌یجی دۆستیكدا‬ ‫خ���وێ���ن���دم���ه‌وه‌ ب���ه‌و‬ ‫شێوه‌یه‌ هه‌ستی خۆی‬ ‫ب��ۆ ته‌سبیحی ق���ه‌زوان‬ ‫«یه‌كێك‬ ‫هه‌ڵڕشتبوو؛‬ ‫چێژ له‌ خڕكردنه‌وه‌ی‬ ‫پ��اره‌ ده‌بینێت‪ ،‬یه‌كێك‬ ‫له‌ كورسی و پله‌وپایه‌‪،‬‬ ‫جلوبه‌رگ و خ��واردن‬

‫و خوێندنه‌وه‌ و نووسین و سه‌یران‬ ‫و سه‌فه‌ر و ڕەن��گ و مۆسیقا و‪...‬‬ ‫ئیرت ه���ه‌زار و ی �ه‌ك پ�ه‌ن��ج�ه‌رەی تر‬ ‫كه‌ هه‌ركه‌سه‌ و له‌ یه‌كێكیان چێژ‬ ‫ده‌بینێ‪ ،‬ماوه‌یه‌كه‌ چێژی ته‌سبیحێكی‬ ‫قه‌زوان داویه‌تی له‌سه‌ری په‌نجه‌كانم‪،‬‬ ‫په‌نجه‌كانم توشی تا و سه‌رگه‌رمییه‌كی‬ ‫سه‌یر بوون‪».‬‬ ‫ئ��ێ��س��ت��ا ت �ه‌س��ب��ی��ح��ی ق����ه‌زوان‬

‫بره‌وێكی زۆری الی گه‌نجان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫زۆربه‌یان قه‌زوان به‌ په‌نجه‌كانیانه‌وه‌‬ ‫سه‌ما ده‌ك���ات‪ ،‬ی��ان ده‌یئاڵێنن به‌‬ ‫مه‌چه‌كیانه‌وه‌‪ ،‬ی��اخ��ود ل�ه‌ ملیانی‬ ‫ده‌ك��ه‌ن‪ ،‬له‌ چه‌ند گه‌نجیكم پرسی؛‬ ‫ب��ۆچ��ی ق����ه‌زوان؟ یه‌كێك ده‌ی���وت‪:‬‬ ‫«دیارییه‌» یه‌كیك ده‌یوت‪:‬‬ ‫«ئه‌مه‌ ده‌سكرده‌ به‌های زیاتره‌‬ ‫ل �ه‌و ده‌نكه‌ شووشانه‌ی كارگه‌كان‬ ‫پێامن ده‌به‌خش» ئه‌و گه‌نجه ڕاستی‬ ‫ده‌گوت‪ ،‬چونكه‌ له‌ هه‌موو بواره‌كانی‬ ‫دیكه‌شدا وایه‌‪ ،‬ئه‌و شته‌ی تا ئیسته‌ش‬

‫ب �ه‌ سه‌لیقه‌ و په‌نجه‌كانی م��رۆڤ‬ ‫ب �ه‌ره �ه‌م��دێ ب �ه‌ه��او خۆشه‌ویستی‬ ‫زیاتره‌ له‌وه‌ی ئاسنه‌كان و كارگه‌كان‬ ‫بۆمان به‌رهه‌م ده‌هێنن‪ ،‬تۆ ته‌ماشای‬ ‫ئه‌و ده‌ستنووسانه‌ بكه‌ كه‌ ماونه‌ته‌وه‌‬ ‫چ نهێنییه‌كیان له‌گه‌ڵدایه‌‪ ،‬یان ئه‌و‬ ‫تابلۆ به‌ناو بانگانه‌ی له‌ وێنه‌كێشه‌كان‬ ‫به‌جێامون چ ڕەغبه‌تێكیان هه‌یه‌ و چ‬ ‫پێشوازییه‌كیان لێده‌كرێت‪ ،‬له‌كاتیكدا‬ ‫هه‌ر ئه‌و تابلۆیه‌ له‌ چاپخانه‌كانه‌وه‌‬ ‫ه��ه‌زاران ه �ه‌زار دان �ه‌ی لێده‌خرێته‌‬ ‫بازاره‌كانه‌وه‌ به‌ نرخ و پێشوازییه‌كی‬

‫ك �ه‌م‪ ،‬یاخود ڕان��ك و چۆغه‌ و كالش‬ ‫و ئ��ه‌و ب��اب�ه‌ت��ان�ه‌ هه‌میشه‌ ب��ره‌ و‬ ‫به‌هایان ده‌مینێ‪ ،‬ڕەنگه‌ نهێنییەکە‬ ‫په‌یوه‌ندی به‌ ته‌زوی گه‌رمای رۆحی‬ ‫مرۆڤه‌وه‌ هه‌بێت كه‌ له‌كاتی چنین‬ ‫یان نوسینوه‌دا ئه‌و رۆحه كه‌ راسته‌و‬ ‫خۆ‌ تیكه‌ڵ به‌و شـــته‌ ده‌بێت‪ ..‬نازانم‬ ‫چییه‌‪.‬‬ ‫تا نه‌چیته‌ الی ته‌سبیح فرۆشه‌كان‬ ‫نازانی‪ ،‬له‌ ورده‌ك���اری ئه‌و تسبیحه‌‬ ‫تێناگه‌ی كه‌ چ جۆر و چ ته‌بیعه‌تێكی‬ ‫ه��ه‌ی��ه‌‪ ،‬ئ���ه‌و ك��ات �ه‌ ك��ه‌ ته‌سبیحه‌‬

‫قه‌زوانه‌كه‌ ده‌كڕیت‪ ،‬پێت ده‌ڵێن‪:‬‬ ‫ئ �ه‌م �ه‌ ن��اب��ێ��ت ت���ه‌ڕی بكه‌یت‬ ‫و چ���ه‌وری بكه‌یت و عه‌تری‬ ‫لێبده‌یت چه‌ندین به‌زمی تر‪ ،‬له‬ ‫‌ڕووی نرخی ته‌سبیحه‌كانه‌وه‌ ئه‌و‬ ‫ته‌سبیح فرۆشانه‌ ده‌یان وت‪« :‬لێره‌‬ ‫ته‌سبیح له‌ پێنج هه‌زاره‌وه‌ تا یه‌ك‬ ‫ملیۆن دینار» هه‌ر ل�ه‌وێ ناوی‬ ‫چه‌ندین جۆر قه‌زوانت به‌ گوێدا‬ ‫ده‌ده‌ن‪ ،‬وه‌ك‪ :‬ئه‌بڵه‌ق و قه‌له‌خۆره‌‬ ‫و ال ڕەش و ساده‌ و حه‌مه‌ سوور و‬ ‫خاوێ و چه‌ندینی تر»‬

‫مه‌الی گه‌وره‌‪ ،‬كۆی ‌ه و هه‌ولێر و گه‌رمیان و رانیه‌ و‬ ‫سلێمانی له‌سه‌ر مێزێك كۆكرده‌وه‌‌‬

‫ستاىف سەنتەرى پەرەپێدان لەگەڵ وەرگراىن خەاڵىت فیستسڤاڵ‪ .‬فۆتۆگراف‪ :‬ڕێبەر نەجم‬

‫به‌یان‪ .‬سلێامنی‬

‫له‌ ژێر دروشمی «له‌ پێناو ئاشناكردنی‬ ‫نه‌وه‌ی نوێی میلله‌ته‌كه‌مان به‌ كه‌سایه‌تی‬ ‫و ناودارانی كورد»‪ ،‬سه‌نته‌ری په‌ره‌پێدانی‬ ‫الوان سێیه‌مین فیستیڤاڵی سااڵنه‌ی خۆی‬ ‫ساز كرد كه‌ ئه‌مساڵ ته‌رخان كرابوو بۆ‬ ‫مه‌الی گه‌وره‌ی كۆیی‪.‬‬ ‫له‌ فیستیڤاڵه‌كه‌دا‪ ،‬كه‌ رۆژی شه‌ممه‌‬ ‫‪ 11/10‬س��از ك �راب��وو‪ ،‬چه‌ند وتارێكی‬ ‫بنه‌ماڵه‌ی مه‌الی گه‌وره‌ و وته‌ی مامۆستا‬

‫فاروق كوڕی مه‌الی گه‌وره‌ سه‌باره‌ت ب ‌ه‬ ‫ڕە‌تكردنه‌وه‌ی چه‌ند گومانێك سه‌باره‌ت‬ ‫ب��ه‌و كه‌سایه‌تییه‌‪ ،‬پێشكه‌ش ك��ران‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها فیلمێكی دۆكیومێنتاری له‌سه‌ر‬ ‫ژیان و به‌رهه‌مه‌كانی مه‌الی گه‌وره‌ی‬ ‫كۆیی منایش ك �را‪ ،‬دوات��ر كورته‌یه‌كی‬ ‫توێژینه‌وه‌كان له‌ الی �ه‌ن توێژە‌رانه‌وه‌‬ ‫خرانه‌ ڕوو كه‌ له‌ شاره‌كانی (كۆیه‌ و‬ ‫هه‌ولێر و گه‌رمیان و رانیه‌ و سلێامنی)‬

‫یه‌وه‌ هاتبوون‪.‬‬ ‫توێژینه‌وه‌كان پێكهاتبوون له‌‪:‬‬ ‫ـ هه‌ندێك له‌ بۆچوونه‌كانی مه‌الی‬ ‫گه‌وره‌ له‌ بواری چاكسازی‪ ،‬دكتۆر جه‌مال‬ ‫باجه‌الن‪.‬‬ ‫ـ العامل اإلسالمي محمد بن عبدالله‬ ‫الجيل رائ��د ع�صره‪ ،‬مامۆستا محه‌مه‌د‬ ‫بامۆكی‪.‬‬ ‫ـ ئ���ام���اژە‌ك���ان���ی پ������ه‌روه‌رده‌ی‬

‫ئەو وێنانەى جیهانیان گۆڕى‬

‫خامنان و فه‌یسبوك‬

‫مه‌رگی مندااڵن‬ ‫ل ‌ه كاره‌سات ‌ه سروشتی و ناسروشتییه‌كاندا‬

‫و‪ .‬له‌ هۆڵه‌ندییه‌وه‌‪ :‬محه‌مه‌د‬

‫ێنەى‬ ‫و‬

‫وێنە‬ ‫ى (‪)١‬‬

‫له‌ نوێرتین توێژینه‌وه‌دا ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ خامنان ل ‌ه‬ ‫پیاوان زیاتر ئالووده‌ی به‌كارهێنانی فه‌یسبوك بوون و‬ ‫زۆرینه‌ی كاته‌كانیان بۆ ئه‌و ماڵپه‌ره‌ كۆمه‌اڵیه‌تییه‌ به‌كار‬ ‫ئه‌هێنن‪.‬‬ ‫ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ له‌ الیه‌ن ژماره‌یه‌ك زانای زانكۆی‬ ‫(بێرگن)ی واڵتی نه‌رویژە‌وه‌ ئه‌نجام درا‪ ،‬كه‌ له‌ ئه‌نجامی‬ ‫ئه‌مه‌شدا ده‌ریان خستووه‌ گه‌نجان له‌ گه‌وره‌كان زیاتر‬ ‫په‌نا ده‌به‌نه‌ به‌ر پێگه‌ی كۆمه‌اڵیه‌تیی فه‌یسبوك‪ ،‬به‌‬ ‫مه‌به‌ستی دروستكردنی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ كه‌سانی تردا‪.‬‬ ‫ه�ه‌روه‌ه��ا به‌ پێی هه‌مان توێژینه‌وه‌ ئ�ه‌وه‌ش‬ ‫ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ خامنان له‌ پیاوان زیاتر ئالووده‌ی ئه‌و پێگه‌‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تییه‌ ده‌بن‪ ،‬كه‌ ‪ 81‬خوله‌كی رۆژ له‌سه‌ر فه‌یسبوك‬ ‫به‌سه‌ر ده‌به‌ن‪ ،‬له‌ به‌رامبه‌ردا پیاوان ته‌نها ‪ 64‬خوله‌ك له‌‬ ‫رۆژێكدا بۆ به‌كارهێنانی فه‌یسبوك داده‌نێن‪ ،‬به‌اڵم الوه‌كان‬ ‫زیاتر ئه‌م پێگه‌ كۆمه‌اڵیه‌تییه‌ به‌كار ئه‌هێنن و زۆرترین‬ ‫هاوڕێش له‌ خۆیان كۆ ده‌كه‌نه‌وه‌‪.‬‬

‫گ �ه‌ش �ه‌پ��ێ��دان��ی م��رۆی��ی ل��ه‌ میانه‌ی‬ ‫هۆنراوه‌كانی مه‌الی گه‌وره‌‪ ،‬دكتۆر هێمن‬ ‫عه‌زیز‪.‬‬ ‫ـ رۆڵ��ی سیاسی مه‌ال موحه‌مه‌دی‬ ‫كۆیی‪ ،‬مامۆستا كامه‌ران بابان زاده‌‪.‬‬ ‫ـ مه‌الی گه‌وره‌‪ ،‬كوێخای دیوه‌خانی‬ ‫هزر و میوانی دیوانی شیعر‪ ،‬مامۆستا‬ ‫قانع خورشید‪.‬‬ ‫له‌ چاالكییه‌كانی فیستیڤاڵه‌كه‌دا‬

‫سیدی فیلمه‌ دۆكیۆمێنتارییه‌كه‌ و‬ ‫كتێبێك كه‌ وت �ه‌ و توێژینه‌وه‌كانی‬ ‫فیستیڤاڵه‌كه‌ی له‌خۆ گرتبوو‪ ،‬پێشكه‌شی‬ ‫ئاماده‌بووان كرا‪ ،‬له‌ كۆتاییشدا هه‌شت‬ ‫خ���ه‌اڵت ب �ه‌خ�شران ب �ه‌ ت��وێ��ژە‌ران و‬ ‫مامۆستا فاروق كوڕی مه‌الی گه‌وره‌ و‬ ‫دانا جه‌لیزاده‌ له‌ بنه‌ماڵه‌ و شێخ سه‌اڵح‬ ‫شێخ ش��ه‌ره‌ف‪ ،‬به‌رپرسی سه‌نته‌ری‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌ و په‌خشی كۆیه‌‪.‬‬

‫وێن‬

‫ەى (‪)3‬‬

‫ (‪)2‬‬

‫ئ�ه‌م ج��اره‌ سێ وێنه‌ی سێ ساڵی ج��ی��اوازی سێ وێنه‌گر باڵو‬ ‫ده‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ مه‌رگی چه‌ندین مناڵ نیشان ئه‌کە‌ن‪.‬‬ ‫یه‌كه‌میان جه‌سته‌ی بێگیانی منداڵێكه‌ كه‌ به‌ هۆی گازی ژە‌هراویی‬ ‫كارگه‌یه‌كه‌وه‌ له‌ بۆپاڵی هیندستان مردووه‌‪ .‬ئه‌م وێنه‌یه‌ له‌ ساڵی ‪1984‬‬ ‫گیراوه‌ و هێامی ته‌ماح و تێرنه‌بوونی جیهانی پیشه‌ییه‌‪.‬‬ ‫وێنه‌ی دووه‌م‪ :‬كیژۆڵه‌یه‌كی ‪ 12‬ساڵه‌یه‌ كه‌ پاش رووداوی گڕكان‬ ‫له‌ نێو زبڵ و خاشاكدا گیری خواردووه‌ و ناتوانێ خۆی رزگار بكات‪.‬‬ ‫ئه‌م وێنه‌یه‌ له‌ ساڵی ‪ 1985‬له‌ كۆڵۆمبیا گیراوه‌‪ .‬ئه‌م كیژۆڵه‌یه‌ پاش‬ ‫‪ 60‬سه‌عات له‌ گیرخواردنی له‌ نێو ئه‌و زبڵ و دار و خاشاكه‌دا گیانی‬ ‫له‌ده‌ست ده‌دا‪.‬‬ ‫وێنه‌ی سێیه‌م‪ :‬وێنه‌ی كوشتاری ژماره‌یه‌ك منداڵی فه‌له‌ستینییه‌‬ ‫له‌ ئۆردوگایه‌كی نزیك به‌یروتی پایته‌ختی لوبنان له‌ ساڵی ‪ .1982‬له‌‬ ‫كاتێكدا سه‌ربازه‌ ئیرسایلییه‌كان خه‌ریكی نوكته‌گێڕانه‌وه‌ بوون بۆ یه‌كرت‪،‬‬ ‫وێنه‌گر بۆ ماوه‌ی چه‌ند سه‌عاتێك له‌ نێو الشه‌ی سووتاوی ئه‌و منداڵه‌‬ ‫بێتاوانانه‌دا گه‌ڕاوه‌ و وێنه‌ی گرتوون‪.‬‬


‫‪8‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫رێژین كه‌ریم‪ ،‬یه‌كه‌می پاڵه‌وانێتی پێشكه‌وتووانی له‌شجوانی ل ‌ه سلێامنی‪:‬‬

‫«لیژنه‌ی ئۆڵۆمپی و یانه‌كان گرنگی بە له‌شجوانی ناده‌ن»‬ ‫گفتوگۆ‪ :‬گۆران عوسامن‬ ‫ڕێ��ژی��ن ك��ه‌م��ال ك�� ‌ه ی �ه‌ك��ێ��ك ل ‌ه‬ ‫وه‌رزشكارانی كوردستان ماوه‌ی چند ساڵێكه‌‬ ‫راهێنانی له‌شجوانی ده‌ك��ات‪ ،‬ب ‌ه هۆی‬ ‫به‌توانای خۆشیه‌و ‌ه سێ جار بۆت ‌ه پاڵه‌وانی‬ ‫كوردستان‪ ،‬به‌اڵم ره‌خنه‌یه‌كی زۆری هه‌یه‌‬ ‫ل ‌ه به‌رپرسانی وه‌زرشی هه‌رێمه‌ك ‌ه به‌هۆی‬ ‫پشتگوێ خستنی ئه‌و وه‌رزش� ‌ه و به‌هۆی‬ ‫كه‌مته‌رخه‌می به‌رپرسانیشه‌و ‌ه نه‌یاتوانیوه‌‬ ‫هه‌نگاوی باش بنێن له‌و وه‌رزشه‌دا‪ ،‬رێژین‬ ‫ل ‌ه گفتوگۆیه‌كی الپه‌ڕەی وه‌رزشی به‌یان له‌و‬ ‫باره‌و ‌ه وه‌اڵمی پرسیاره‌كانی دایه‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ +‬چه‌ند ساڵ ‌ه وه‌رزش��ی له‌شجوانی‬ ‫ده‌كه‌یت؟‬ ‫ـ من بۆ م��اوه‌ی پێنج س��اڵ و نیوه‌‬ ‫وه‌زرشی له‌شجوانی ده‌كه‌م‪ ،‬راهێنه‌رم له‌‬ ‫هۆڵی له‌ش جوانی دۆری��ان‪ ،‬سێ ساڵ ‌ه له‌‬ ‫سلێامنی بۆ كێشی (‪ )100‬كیلۆ یه‌كه‌می‬ ‫پاڵه‌وانانی له‌شجوانیم‪.‬‬ ‫‪ +‬چۆن تۆ بۆ م��اوه‌ی س ‌ێ ساڵ ‌ه له‌‬ ‫سلێامنی ئه‌م پله‌یه‌ت به‌ده‌ست هێناوه‌؟‬ ‫ـ ساڵی ‪ 2010‬ل ‌ه نێو چه‌ندین پاڵه‌واندا‬ ‫یه‌كه‌م بووم‪ ،‬ساڵی ‪ 2011‬به‌هه‌مان شێوه‌‬ ‫چوار ركابه‌رم هه‌بوو‪ ،‬دووبار ‌ه هه‌ر پله‌ی‬

‫یه‌كه‌میم به‌ده‌ست هێنا‪ ،‬بۆ ئه‌مساڵیش‬ ‫ك ‌ه ‪ 2012/11/9‬ل ‌ه هۆڵی رۆشنبیری ئه‌م‬ ‫پاڵه‌وانێتیی ‌ه ئه‌نجامدرا‪ ،‬ب ‌ه ئاماده‌بوونی‬ ‫لیژنه‌ی یه‌كێتی له‌شجوانی و له‌رشێكی‬ ‫لقی سلێامنی‪ ،‬به‌ب ‌ێ ركابه‌ر پله‌ی یه‌كه‌مم‬ ‫به‌ده‌ستهێنایه‌وه‌‪ ،‬هۆكاری به‌ده‌ستهێنانی‬ ‫ئه‌م پله‌ی ‌ه ده‌گه‌ڕێته‌و ‌ه بۆ هه‌وڵدانه‌كانی‬ ‫خۆم‪ ،‬راستیه‌كه‌ی ئه‌م وه‌رزش ‌ه جۆرێك له‌‬ ‫به‌غاله‌تی تێدایه‌‪ ،‬هه‌موو پاڵه‌وانێك حه‌ز به‌‬ ‫پله‌ی یه‌كه‌م ده‌كات‪ ،‬من پێمباش ‌ه ركابه‌رم‬ ‫هه‌بێت تا زیاتر بره‌و به‌خۆم بده‌م‪ ،‬كاتێك‬ ‫ركابه‌رت نه‌ب ‌ێ تۆش سارده‌بیته‌وه‌‪ ،‬بۆخۆم‬ ‫ساڵ ب ‌ه ساڵ سارد ده‌مبه‌وه‌‪ ،‬چونك ‌ه ركابه‌رم‬ ‫نییه‌‪ ،‬هه‌ڵه‌ی یانه‌كان ‌ه ركابه‌ری له‌گه‌ڵ یه‌ك‬ ‫ناكه‌ن بۆ ئه‌م وه‌رزشه‌‪ ،‬راهێنه‌ر هه‌ی ‌ه كه‌‬ ‫ده‌بینێت یاریزانه‌كه‌ی ئه‌و پله‌ی ‌ه به‌ده‌ست‬ ‫ناهێنێت و به‌رژەوه‌ندیی ئه‌وه‌ی تێدا‬ ‫نییه‌‪ ،‬زوو ده‌كشێته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ +‬لیژنه‌ی ئۆڵۆمپی تا چه‌ند‬ ‫گرنگی به‌م وه‌رزش ‌ه ده‌دات؟‬ ‫ـ لیژنه‌ی ئۆڵۆمپی هیچ گرنگییه‌ك‬ ‫به‌م وه‌رزش ‌ه نادات‪ ،‬هۆكاره‌كه‌شی بۆ‬ ‫ئ�ه‌و ‌ه ده‌گه‌ڕێننه‌و ‌ه ك ‌ه ئیمكانیاتی‬ ‫م��اددی��ی��ان ب��ۆ ئ��ه‌م وه‌رزش��� ‌ه نییه‌‪،‬‬ ‫چونك ‌ه ئ��ه‌م وه‌زرش��� ‌ه ئیمكانیاتی‬

‫ده‌وێ���ت‪ ،‬ته‌نانه‌ت یانه‌كانیش‪،‬‬ ‫ده‌ڵ��ێ��ن ئیمكانیامتان نیی ‌ه بۆ‬ ‫ئ �ه‌م وه‌زرش���ه‌‪ ،‬ده‌ڵێن گرنگی‬ ‫ب ‌ه وه‌رزشێكی دیك ‌ه بده‌ین‬ ‫باشرته‌‪ ،‬به‌رژەوه‌ندیشیان له‌م‬ ‫وه‌زرشه‌دا نییه‌‪ ،‬ده‌چن گرنگی‬ ‫ب ‌ه وه‌زرشه‌كانی دیك ‌ه ده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫‪ +‬چ یانه‌یه‌ك گرنگی به‌‬ ‫تواناكانی تۆ داوه‌؟‬ ‫ـ ت��ا‬ ‫ئێستا‬

‫ته‌نها خۆم خۆم پێگه‌یاندوو ‌ه‬ ‫و گ��ه‌ش��ت��ووم��ه‌ت�� ‌ه ئ �ه‌م‬ ‫ئاسته‌‪ ،‬هیچ الیه‌نێكی‬ ‫په‌یوه‌ندیدار نه‌هاتووه‌‬ ‫گرنگی ب� ‌ه تواناكانم‬ ‫ب������دات‪ ،‬ت��ه‌ن��ان��ه‌ت‬ ‫كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندیش‬ ‫هیچ بایه‌خێك ب ‌ه وه‌رزشی‬ ‫له‌ش جوانی ناده‌ن‪.‬‬ ‫‪ +‬گله‌یی‬ ‫تۆ چیی ‌ه له‌‬ ‫الیه‌نه‌‬

‫په‌یوه‌ندییداره‌كان؟‬ ‫ـ ل��ه‌م واڵت����ه‌دا ه �ه‌م��وو بابه‌تێك‬ ‫په‌یوه‌ندیی ب ‌ه به‌رژەوه‌ندییه‌و ‌ه هه‌یه‌‪ ،‬به‌م‬ ‫وه‌رزشه‌ش كه‌من ده‌یكه‌م‪ ،‬یانه‌كان گرنگی‬ ‫پێناده‌ن‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌رژەوه‌ندیان تێدا‬ ‫نییه‌‪ ،‬گه‌ر یانه‌یه‌ك یاریزانی له‌ش جوانیشی‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬راهێنه‌ره‌كه‌ی یاریزانی تۆپی پێیه‌!‬ ‫یان تێنسه‌‪ ..‬هتد‪ ،‬راست ‌ه من وا بۆماوه‌ی‬ ‫دوو ساڵ ‌ه گرێبه‌ستێكم له‌گه‌ڵ یانه‌ی‬ ‫پێشمه‌رگه‌دا هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم ده‌عم ناكرێم‪.‬‬ ‫‪ +‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی سێ ساڵ ‌ه ل ‌ه سلێامنی‬ ‫یه‌كه‌می‪ ،‬بۆ تا ئێستا له‌سه‌ر ئاستی عێراق‬ ‫به‌شدار نه‌بوویت؟‬ ‫ـ م���ن ئ��ێ��س��ت��ا ده‌ت���وان���م بچمه‌‬ ‫پاڵه‌وانێتی عێراق به‌شداریی بكه‌م‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫یه‌كێتییه‌كه‌مان توانای ماددی نییه‌‪ ،‬ته‌نها‬ ‫ده‌توان ‌ێ وه‌ره‌قه‌یه‌كت بدات ‌ێ تا بچیت‬ ‫به‌شدرایی بكه‌یت‪ ،‬به‌اڵم وه‌ك هاوكاری‬ ‫هیچ هاوكارییه‌ك ناكرێت‪ ،‬من خۆم‬ ‫ده‌توانم له‌سه‌ر ئه‌ركی خۆم بچم‪ ،‬گه‌ر‬ ‫له‌وێش یه‌كه‌م بم‪ ،‬ئه‌ی ك ‌ێ پشتگیریم‬ ‫بكات؟ له‌ناو ئه‌و هه‌موو عه‌ره‌به‌دا‬ ‫حه‌قیشم ده‌خورێت‪ ،‬ده‌بێت لیژنه‌یه‌ك‬ ‫ل ‌ه كوردستانه‌و ‌ه هاوكاریت بكات‪ ،‬تا‬ ‫ل�ه‌و ‌ێ حه‌قت نه‌خورێت‪ ،‬ته‌نها له‌به‌ر‬

‫ئ��ه‌وه‌ی كوردیت عه‌ره‌به‌كان گرنیگیت‬ ‫پێناده‌ن‪ ،‬ی��اری�زان هه‌ی ‌ه له‌سه‌ر ئه‌ركی‬ ‫خ��ۆی ئۆتۆمبیله‌كه‌ی فرۆشتوو ‌ه چۆته‌‬ ‫ده‌ره‌و ‌ه بۆ پاڵه‌وانێتی و پله‌ی گ�ه‌وره‌ی‬ ‫به‌ده‌ست هێناوه‌‪ ،‬سه‌ر به‌هیچ یانه‌یه‌كیش‬ ‫نه‌بووه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت یه‌كێتی پاڵه‌وانانی عێراق‬ ‫دژایه‌تیشی ده‌ك��ات‪ ،‬ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‬ ‫كورده‌‪ .‬باش ‌ه ك ‌ه هاتنه‌و ‌ه بۆ كوردستان كێ‌‬ ‫پێشوازی لێكردن‪ ،‬ته‌نانه‌ت ب ‌ه ئۆتۆمبێلی‬ ‫ك��ر ‌ێ ه��ات��ۆت�ه‌وه‌‪ ،‬چ��وار ك �ه‌س چ��وو ‌ه بۆ‬ ‫پێشوازیی‪ ،‬له‌كاتێكدا وه‌كو كوردێك به‌شدار‬ ‫بوو ‌ه و ئااڵی كوردی به‌رزكردۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫پڕۆفایل‬ ‫ـ رێژین كه‌ریم حسێن‪.‬‬ ‫ـ ساڵی ‪ 1986‬له‌ سلێامنی له‌‬ ‫دایكبووه‌‪.‬‬ ‫ـ ده‌رچووی ئاماده‌یی پیشه‌سازیی‬ ‫سلێامنییه‌‪.‬‬ ‫ـ راهێنه‌ر له‌ هۆڵی له‌شجوانی‬ ‫دۆریان‪.‬‬ ‫ـ ماوه‌ی سێ ساڵه‌ پله‌ی یه‌كه‌می‬ ‫پ��اڵ �ه‌وان��ان��ی له‌شجوانییه‌ له‌‬ ‫سلێامنی‪.‬‬

‫یانه‌ی بایه‌ر میونخ سه‌ربازێكی ونكراو‬ ‫دارا حسێن‬ ‫ت��ۆپ��ی پ��ێ ج��گ�ه‌ ل����ه‌وه‌ی ل�ه‌م‬ ‫س���ه‌رده‌م���ە و ل��ە ج��ی��ه��ان��دا بۆته‌‬ ‫بازرگانییه‌كی گه‌وره‌ و زۆرێك له‌ چێژ‬ ‫و تامی تۆپی پێی سه‌رده‌می پێشووی‬ ‫له‌ده‌ستداوه‌‪ ،‬به‌اڵم خه‌سڵه‌تێكی زۆر‬ ‫نه‌رێنی تر له‌ تۆپی پێدا هه‌بووه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫ده‌كرێت بڵێن ئ�ه‌م خه‌سڵه‌ته‌ بۆته‌‬ ‫تایبه‌مته‌ندییه‌ك و ب��ه‌رده‌وام له‌گه‌ڵ‬ ‫تۆپی پێدا ه�ه‌ب��ووه‌ و ب �ه‌رده‌وام �ه‌‪،‬‬ ‫ئه‌ویش ن���ادادپ���ه‌روه‌ری و دروس��ت‬ ‫بوونی زۆرداریی و نا هه‌قییه‌ تێیدا‪.‬‬ ‫ئ�ه‌وه‌ی له‌ ئێستادا یانه‌ی بایه‌ر‬ ‫میونخ به‌ سه‌ركردایه‌تی یۆپ هانكسی‬ ‫راهێنه‌ر و به‌ لێهاتوویی ئه‌ستێره‌‬ ‫پێكه‌وه‌ گونجا و تێكه‌ڵه‌ له‌ به‌هره‌دار‬ ‫و به‌ ئه‌زموونه‌كانی پێشكه‌شی ده‌كات‬ ‫له‌ خولی ئه‌ڵامنیدا‪ ،‬كه‌مرت نییه‌ له‌وه‌ی‬ ‫ریاڵ مه‌درید و به‌رشه‌لۆنه‌ ئه‌نجامی‬ ‫ده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫بایه‌ر میونخ س���ه‌ره‌ڕای ئ�ه‌وه‌ی‬ ‫وه‌رزی رابردوو نه‌یتوانی هیچ كام له‌‬ ‫نازناوه‌كانی خولی ئه‌ڵامنی و خولی‬

‫یانه‌پاڵه‌وانه‌كان به‌ده‌ستبهێنێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌ لێهاتوویی و شایسته‌ییه‌وه‌ گه‌یشته‌‬ ‫ی��اری��ی كۆتایی یانه‌پاڵه‌وانه‌كان و‬

‫میسی؛ بیللی بڕی و سه‌ره‌ی مۆله‌ره‌‬ ‫لیۆنێل میسی ئه‌رجه‌نتینی ب �ه‌رده‌وام �ه‌ له‌ شكاندنی ژم��ار ‌ه‬ ‫پێوانه‌ییه‌كان و ئه‌مجاره‌یان ژماره‌ی گۆڵه‌كانی پیللیه‌ی ئه‌فسانه‌ی تۆپی‬ ‫پێی به‌رازیلی تێپه‌ڕاند‪.‬‬ ‫میسی به ‌تۆماركردنی ئه‌و دوو گۆڵه‌ی ئه‌م هه‌فته‌یه‌ به‌رامبه‌ر‬ ‫ریاڵ مایۆركا تۆماری كرد كۆی گۆڵه‌كانی له‌ ساڵی ‪2012‬دا بۆ ‪ 76‬گۆڵ‬ ‫به‌رزكردۆته‌وه‌‪ ،‬كه‌ پیللیه‌ی ئه‌فسانه‌ی به‌رازیلی خاوه‌نی ‪ 75‬گۆڵ بوو‪،‬‬ ‫به‌مشێوه‌یه‌ش میسی توانی ببێته‌ دووه‌م یاریزانی خاوه‌نی زۆرترین گۆڵ‬ ‫له‌ ته‌نها ساڵێكدا و له‌ئێستاشدا هه‌لی گرتنی پێشه‌نگی گۆڵكارانیشی له‌‬ ‫به‌رده‌مدایه‌ ئه‌گه‌ر بتوانێت پێش كۆتایهاتنی ئه‌مساڵ ‪ 8‬گۆڵی تر تۆمار‬ ‫بكات‪ ،‬ژماره‌كه‌ی مۆله‌ریش تێ ده‌په‌رێنێت كه‌ تۆماركردنی ‪ 83‬گۆڵه‌‪.‬‬

‫نزیكیش بوو نازناوه‌كه‌ به‌ده‌ستبهێنێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم قه‌ده‌ر یاوه‌ری نه‌بوو و له‌ یاریی‬ ‫كۆتاییدا ب�ه‌ لێدانی ی�ه‌ك�لاك�ه‌ره‌وه‌‬

‫به‌رامبه‌ر چێڵسی ئینگلیزی شكستی‬ ‫هێنا‪ ،‬نه‌ك به‌ یاریی و به‌هه‌قی خۆی‪.‬‬ ‫له‌م وه‌رزه‌دا یانه‌ باڤارییه‌كه‌ تا‬

‫‪ 40‬ملیۆن و دواین هه‌ل‬

‫چه‌ند راپۆرتێكی رۆژنام ‌هوانی ئینگلیزیی ئاشكاریان كرد ك ‌ه كارگێڕیی‬ ‫یانه‌ی ئارسیناڵی ئینگلیزی بڕی ‪ 40‬ملیۆن پاوه‌ند ده‌خات ‌ه به‌رده‌م ئارسین‬ ‫فینگەر راهێنه‌ری یانه‌كه‌‪ ،‬وه‌ك دواین هه‌ل تا یانه‌كه‌ی له‌و قه‌یران ‌ه ڕزگار‬ ‫بكات کە حه‌وت ساڵ ‌ه هیچ نازناوێكی به‌ده‌ست نه‌هێناوه‌‪ .‬ب ‌ه وته‌ی رۆژنامه‌ی‬ ‫ده‌یلی مه‌یل‪ ،‬به‌رپرسانی یانه‌ك ‌ه سه‌رسامن ل ‌ه دابه‌زینی ئاستی یانه‌ك ‌ه و‬ ‫خراپبوونی ئه‌نجامه‌كانی سه‌ر‌هڕای ئه‌وه‌ی ل ‌ه سه‌ره‌تای وه‌رزدا ئاستێكی‬ ‫سه‌رنجراكێشی پێشكه‌ش ده‌كرد‪ ،‬به‌اڵم ئێستا مه‌ترسی له‌سه‌ر‌ه تا سه‌رنه‌كه‌وێت‬ ‫بۆ خولی یانه‌پاڵ ‌هوانه‌كانی ئه‌ورپا‪ .‬ب ‌ه پێی ئه‌و راپۆرتان ‌ه به‌رپرسانی ئارسیناڵی‬ ‫‪ 40‬ملیۆن پاوه‌ند ده‌خه‌ن ‌ه به‌رده‌ست فینگه‌ر تا بتوانێت ل ‌ه پشووی زستاندا‬ ‫گرێبه‌ستی گرنگ ئه‌نجام بدات و یانه‌كه‌ی ڕزگار بكات‪ ،‬ئه‌گه‌ر نه‌یتوانی‪ ،‬ئه‌م‬ ‫وه‌رز‌ه كۆتا وەرزى ده‌بێت له‌و یانه‌دا‪.‬‬

‫ئێستا هه‌شت یاریی له‌سه‌ریه‌كی‬ ‫له‌ خولی ئه‌ڵامنیدا بردۆته‌وه‌‪ ،‬دوای‬ ‫ئه‌وه‌یش یارییه‌كی دۆڕاند جارێكی تر‬

‫گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ سه‌ركه‌وتن له‌ هه‌فته‌ی‬ ‫ده‌یه‌م‪ ،‬و یانزه‌هه‌مدا‪.‬‬ ‫له‌ خولی یانه‌پاڵه‌وانه‌كانیشدا‬ ‫هه‌رچه‌ند یارییه‌كی به‌رامبه‌ر باتی‬ ‫بۆریسۆفی رووس��ی��ای سپی دۆڕان��د‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم جگه‌ له‌ روودان��ی ئه‌نجامێكی‬ ‫چاوه‌ڕوان نه‌كراو هیچی تر نه‌بوو‪.‬‬ ‫بردنه‌وه‌كانی ئه‌م یانه‌یه‌ ئاسایی‬ ‫نین و ژماره‌ی گۆڵه‌كانی له‌ زۆرینه‌ی‬ ‫یارییه‌كاندا له‌ سێ گۆڵ كه‌مرت نین‪،‬‬ ‫س����ه‌ره‌ڕای ئ���ه‌وه‌ی خ��ول��ی ئه‌ڵامنی‬ ‫خولێكی زۆر ق��ورس�ه‌ و ب��ردن �ه‌وه‌ی‬ ‫به‌رده‌وام كارێكی زۆر نائاساییه‌‪.‬‬ ‫بۆیه‌ ده‌كرێت بڵێین میدیاكان‬ ‫ناهه‌قییه‌كی گ��ه‌وره‌ ده‌ره���ه‌ق به‌و‬ ‫یانه‌یه‌ ده‌ك��ه‌ن كه‌ وه‌ك به‌رشه‌لۆنه‌‬ ‫و ریاڵ مه‌درید گرنگی پێناده‌ن‪ ،‬به‌‬ ‫تایبه‌ت كه‌ ئه‌م یانه‌یه‌ له‌ ‪ 11‬یاریدا‬ ‫توانیویه‌تی ‪ 32‬گۆڵ تۆمار بكات و‬ ‫ته‌نها چ��وار گۆڵیشی لێكراوه‌‪ ،‬جگه‌‬ ‫له‌وه‌یش حه‌وت خاڵ له‌ پێش نزیكرتین‬ ‫ركابه‌ره‌كه‌یه‌وه‌یه‌تی‪ ،‬ئه‌م ژمارانه‌یش‬ ‫پاڵپشتی ئه‌و راستییه‌ن و ده‌ریشی‬ ‫ده‌خات بایه‌ر میونخ ئه‌م وه‌رزه‌ كه‌مرت‬ ‫نییه‌ له‌ ریاڵ و به‌رشـــه‌لۆنه‌‪.‬‬

‫ئه‌مجاره‌ش ئه‌لیگری رزگاری بوو‬ ‫دوای ئه‌وه‌ی ل ‌ه هه‌فته‌ی ‪12‬ی خولی ئیتاڵیدا میالن ل ‌ه یاریگای‬ ‫خۆیدا ب ‌هرامبه‌ر فیۆرنتینا ل ‌ه یاریگای خۆیدا (‪ )1-3‬شكستی هێنا‪،‬‬ ‫پاش یارییه‌ك ‌ه ئه‌دریانۆ گالیانی جێگری سه‌رۆكی میالن بۆ یه‌كه‌مجار‬ ‫ل ‌ه باره‌ی ئه‌لیگرییه‌و ‌ه هیچی نه‌وت‪ ،‬ك ‌ه پێشرت ب �ه‌رده‌وام مانه‌وه‌ی‬ ‫دووپاتده‌كرده‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم دوای ئه‌وه‌ی گالیانی و برلسكۆنی سه‌رۆكی‬ ‫یانه‌ك ‌ه كۆبوونه‌وه‌یه‌كیان ئه‌نجامدا‪ ،‬ل ‌ه كۆتاییدا ئه‌لیگرییان بانگكرد و‬ ‫ئه‌مجاره‌یش متامنه‌یان پێبه‌خششه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم پێده‌چێت چاره‌نووسی ئه‌م‬ ‫راهێنه‌ر‌ه هه‌ر رۆیشنت بێت‪ ،‬ك ‌ه ل ‌ه هه‌فته‌كاىن داهاتوودا چه‌ند یارییه‌كی‬ ‫قورس ئه‌نجام ده‌دات‪ ،‬ب ‌ه تایبه‌ت ب ‌هرامبه‌ر ناپۆلی ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ی یاریگای‬ ‫خۆی‪.‬‬


‫‪11‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫ناپاكیی ‌ه هاوسه‌رگیرییه‌كان ل ‌ه جیابوونه‌و‌ه ترسناكترن‬ ‫راپۆرت‪ :‬ڕە‌زا هه‌ورامی‬ ‫پێكه‌وه‌نانی خێزان و چوون ‌ه‬ ‫ن��او گرێبه‌ستی هاوسه‌رگیرییه‌وه‌‪،‬‬ ‫م��ان��ای دوورك���ه‌وت���ن���ه‌وه‌ ل��ه‌ ه�ه‌ر‬ ‫ناپاكییه‌ك ده‌گه‌یه‌نێ‌ كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫هاوسه‌رگیریی ڕوو ده‌دات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫دوای هاوسه‌رگیرییش ئه‌و شته‌ی كه‌‬ ‫هه‌ڕە‌شه‌ له‌ خێزان و ئه‌و په‌یامنه‌‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تییه‌ی نێوان دوو ڕه‌گه‌زه‌كه‌‬ ‫ده‌ك���ات‪ ،‬ناپاكی هاوسه‌رگیرییه‌‪،‬‬ ‫ته‌كنه‌لۆژیاش كارئاسانیی زۆری بۆ‬ ‫ئه‌م دیارده‌یه‌ كردووه‌‪.‬‬ ‫نه‌دا محه‌مه‌د له‌باره‌ی ناپاكییه‌وه‌‬ ‫پێی واب��وو «پیاوان زیاتر هۆكاری‬

‫ئه‌مه‌ن‪ ،‬چونكه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ن و ژنانیش‬ ‫زیاتر ب��ه‌دوای كه‌سێتی و ئابڕووی‬ ‫خۆیانه‌وه‌ن‪ ،‬ڕاسته‌ ئه‌وه‌ی وا له‌ پیاو‬ ‫ده‌ك��ات تووشی ناپاكی ببێت ژنه‌‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم پ��ی��اوان زیاتر ب �ه‌الی ئه‌مه‌دا‬ ‫ده‌چن»‪ .‬جیابوونه‌وه‌ الی نه‌دا باشرته‌‬ ‫تاوه‌كو ناپاكی هاوسه‌رگیریی چونكه‌‬ ‫دوو ڕە‌گ �ه‌زه‌ك �ه‌ ناچار نین له‌سه‌ر‬ ‫شتێك كه‌ نایانه‌وێ‌ ئه‌نجامی بده‌ن‬ ‫ناچار بكرێن‪.‬‬ ‫كه‌وسه‌ر ڕاستی‪ ،‬هاواڵتییه‌كه‌‬ ‫ئه‌مه‌ بۆ ته‌كنه‌لۆژیا و ئه‌و فیلامنه‌‬ ‫ده‌گێڕێته‌وه‌كه‌ جۆرێك له‌ كرانه‌وه‌‬ ‫و په‌یوه‌ندی جیاوازیان تێدایه‪ ‌،‬كه‌‬ ‫له‌ كۆمه‌ڵگای ئێمه‌دا نابیرنێ‌‪ .‬به‌الی‬

‫ك�ه‌وس�ه‌ره‌وه‌ ئه‌گه‌ر پیاو به‌ دڵێكی‬ ‫سافه‌وه‌ ژنه‌كه‌ی خۆی هه‌ڵبژێرێت‪،‬‬ ‫گوناهه‌ ناپاكی به‌رانبه‌ر بكات و‬ ‫مه‌رجیشه‌ هاوسه‌رگیریی هه‌میشه‌‬ ‫دوودڵ��ی و ڕاڕای��ی تێدا نه‌بێت‪ ،‬كه‌‬ ‫ببێته‌ هۆی ئ �ه‌وه‌ی ه �ه‌ردوو ڕە‌گه‌ز‬ ‫بیر له‌ ده‌ره‌وه‌ی خۆیان بكه‌نه‌وه‌ و بۆ‬ ‫كه‌سێكی باشرت بگه‌ڕێن‪.‬‬ ‫هاوواڵتی ساالر عه‌بدولكه‌ریم‬ ‫له‌باره‌ی ناپاكییه‌وه‌ ده‌ڵێت «ناپاكی‬ ‫ته‌نها ئ���ه‌وه‌ نییه‌ ك �ه‌ ڕه‌گ �ه‌زێ��ك‬ ‫پ�ه‌ی��وه‌ن��دی ل�ه‌گ�ه‌ڵ كه‌سێكی ت��ردا‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬به‌ڵكو هه‌موو الیه‌نه‌كان‬ ‫ده‌گ��رێ��ت��ه‌وه‌‪ .‬ناپاكی ئ��اب��ووری و‬ ‫سۆزداری و كۆمه‌اڵیه‌تی و مافپێنه‌دانی‬

‫ڕە‌گه‌زێك به‌رانبه‌ر ئه‌وی تریان‪ ،‬ئه‌مان ‌ه‬ ‫هه‌موو ناپاكی هاوسه‌رگیریین»‪ .‬ساالر‬ ‫هۆیه‌كی تری سه‌رهه‌ڵدانی ناپاكیی بۆ‬ ‫پیشه‌ی ئه‌مڕۆ و ئاڵۆز بوونی ژیان و‬ ‫دابڕانی ژن و پیاو بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر‬ ‫له‌ یه‌كرت گێڕایه‌وه‌‪ ،‬كه‌ ده‌بێته‌ هۆی‬ ‫ئه‌وه‌ی بۆ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ كه‌سێكی‬ ‫تر بگه‌ڕێن‪.‬‬ ‫«ف��ی��ل��م �ه‌ دۆب�ل�اژك���راوه‌ك���ان‬ ‫ڕێژە‌یه‌كی زۆر ناپاكیی هاوسه‌رگیرییان‬ ‫تێدایه‌ و له‌ ڕاستیشدا هانده‌رن بۆ‬ ‫ئه‌وه‌‪ ،‬چونكه‌ به‌ شتێكی ئاسایی و بێ‌‬ ‫كاردانه‌وه‌ له‌ كولتووری هه‌ندێ‌ واڵتدا‬ ‫سه‌یر ده‌كرێن»‪ .‬ئه‌مه‌ وته‌ی په‌شێو‬ ‫ئه‌بووبكر بوو كه‌ پێی وایه‌ ناپاكی‬

‫گه‌یاشتووه‌ته‌ ترۆپك‪.‬‬ ‫بۆچوونی خه‌ڵك ئێستا له‌ باره‌ی‬ ‫خۆشه‌ویستی و هاوسه‌رگیری و ژن‬ ‫ومێردایه‌تییه‌وه‌ به‌ گشتی گۆڕدراوه‌‬ ‫و ئێستا فیلمه‌كان واقیعن و كۆمه‌ڵگا‬ ‫بووه‌ته‌ خه‌یاڵ‪.‬‬ ‫س��ورێ��ن ج��ه‌م��ال گه‌نجێكی‬ ‫ناوبازاڕه‌ كه‌ ڕۆژانه‌ ئه‌م دیارده‌یه‌ له‌‬ ‫دوكانه‌كه‌ی هه‌ست پێده‌كات» ژن‬ ‫و مێردی زۆر هه‌ن كه‌ دێنه‌ ناوبازاڕ‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش كه‌ پێكه‌وه‌ن‪ ،‬هه‌ست‬ ‫ده‌ك�ه‌ی به‌ شوێن كه‌سێكی تره‌وه‌ن‬ ‫و بۆ به‌شه‌كه‌ی تریان ده‌گه‌ڕێن»‪.‬‬ ‫س��ورێ��ن ئ��ه‌وه‌ش��ی ده‌رخ��س��ت كه‌‬ ‫پێویسته‌ پیاو بڕێك له‌ ڕۆمانسییه‌تی‬

‫تێدا بێت و خۆشه‌ویستی زۆر و‬ ‫به‌رده‌وام بۆ هاوسه‌ره‌كه‌ی ده‌رببڕێت‪،‬‬ ‫چونكه‌ ژنان زۆر پێویستیان به‌وه‌یه‌»‪.‬‬ ‫ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ زۆری تووشی ناپاكی‬ ‫ده‌بن‪ ،‬ئه‌وانه‌ن كه‌ هاوسه‌ره‌كانیان‬ ‫خۆشه‌ویستییان بۆ ده‌رنابڕن و به‌دوو‬ ‫قسه‌ی كه‌سێكی تر هه‌ڵده‌خه‌ڵه‌تێن‪.‬‬ ‫ئێستا ناپاكی به‌ شێوه‌ی ترسناك‬ ‫دزه‌ی كردووه‌ته‌ كۆمه‌ڵگای ئێمه‌ و‬ ‫كاریگه‌ریی ده‌ره‌وه‌ش ئه‌وه‌نده‌ی‬ ‫تر بونیادی خێزانی به‌ ئاڕاسته‌یه‌كی‬ ‫خراپدا ب��ردووه‌‪ .‬نه‌بوونی هوشیاری‬ ‫و ئاسانكاری له‌ بواری ته‌كنه‌لۆژیای‬ ‫پ �ه‌ی��وه‌ن��دی��ك��ردن‪ ،‬ئ���ه‌وه‌ن���ده‌ی تر‬ ‫ناپاكییان زیاد كردووه‌‪.‬‬

‫دیارده‌ی له‌شفرۆشی ل ‌ه جیهاندا‬ ‫محه‌مه‌د ئه‌حمه‌د‬ ‫له‌شفرۆشی‪ ،‬به‌ وات��ای فرۆشتنی‬ ‫ل��ه‌ش و جه‌سته‌ ب �ه‌ران��ب �ه‌ر ب �ه‌ پ��اره‌‬ ‫دێ��ت‪ ،‬له‌شكڕە‌كانیش به‌ مه‌به‌ستی‬ ‫وه‌رگرتنی چێژ و ل��ه‌ززه‌ت ئه‌و كاره‌‬ ‫ئه‌نجام ده‌ده‌ن و به‌ پ��اره‌ گۆڕینه‌وه‌‬ ‫تووشی ئالووده‌بوونێك ده‌ب��ن كه‌ له‌‬ ‫حاڵه‌ته‌وه‌ ئه‌م كرداره‌ ده‌كات به‌ دیارده‌‪.‬‬ ‫ئێستاش ئه‌م دیارده‌یه‌ له‌ جیهاندا زۆر‬ ‫به‌رباڵوه‌و به‌ كاریگه‌ریی چاوچنۆكیی‬ ‫سه‌رمایه‌داری و به‌هۆی دیارده‌ی بێكاری‬ ‫و ته‌نگژە‌ی ئابوورییه‌وه‌ ئه‌م دیارده‌یه‌‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ ته‌شه‌نه‌ی سه‌ندووه‌ كه‌ هه‌رگیز‬ ‫له‌مه‌وپێش مێژووی مرۆڤایه‌تی ئه‌م‬ ‫سووكایه‌تی و ڕیسواییه‌ی به‌خۆیەوه‌‬ ‫ن �ه‌دی��وه‌‪ ،‬ك�ه‌ ب�ه‌ه��ای ب���ه‌رزی م��رۆڤ‬ ‫وه‌ك��و بوونه‌وه‌رێكی شایسته‌ به‌ ڕێز‬ ‫و شكۆمه‌ندی‪ ،‬دابه‌زاندووه‌ته‌ ئاستی‬ ‫چڵپاو و هه‌ڵدێر‪..‬‬ ‫ئاكامی نێگه‌تیڤی ئه‌م دیارده‌یه‌ش‬ ‫ئه‌وه‌تا ده‌یان ملیۆن كه‌س له‌ جیهاندا‬ ‫دووچاری نه‌خۆشییه‌كانی بواری زایه‌ندی‬ ‫و جینسی بوو‌‪ ،‬له‌وانه‌ش نه‌خۆشی ئایدز‬ ‫(‪ ،)Aids‬كه‌ وه‌كو مۆته‌كه‌یه‌كی زه‌به‌الح‬ ‫جه‌سته‌ی سیستمی سه‌رمایه‌داریدا‬ ‫ڕۆچ��ووه‌ت �ه‌ خ���واره‌وه‌و ئاسته‌مه‌ به‌م‬ ‫نزیكانه‌ چ��اره‌س�ه‌رێ��ك��ی بنه‌بڕی بۆ‬ ‫بدۆزرێته‌وه‌‪ ،‬چونكه‌ پیسكردنی له‌ش‬ ‫و جه‌سته‌ی مرۆڤ به‌ كرداری ڕە‌ش و‬

‫بێزراو (له‌ ڕووی ئاینی و ئینسانییه‌وه‌)‬ ‫ئاكامه‌كانی ئه‌وه‌نده‌ كاره‌ساتباره‌ كه‌‬ ‫كۆمه‌ڵگا و مرۆڤایه‌تی ب�ه‌ره‌و دۆزه‌خ‬ ‫ده‌بات‪..‬‬ ‫ئ��ه‌م دی����ارده‌ی له‌شفرۆشییه‌‪،‬‬ ‫به‌هۆی فاكته‌ری باهۆزی جیهانگیری و‬ ‫هه‌ژموون و ده‌سه‌اڵتی سه‌رمایه‌داری‬ ‫به‌سه‌ر ڕووپه‌رێكی گه‌وره‌ی جیهانه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌هۆی هه‌ره‌سی بواری ئابووری و به‌‬ ‫كاریگه‌ریی كه‌مبوونه‌وه‌ی پره‌نسیپه‌‬

‫نه‌ریتی و ئه‌خالقییه‌كانی مرۆڤی‬ ‫ئه‌م س�ه‌رده‌م�ه‌وه‪ ‌،‬كه‌ زیاتر ڕووی له‌‬ ‫چێژ و م��ادده‌ و مالۆسیبوون و پاره‌‬ ‫كۆكردنه‌وه‌یه‌‪ ،‬وه‌ك له‌ بڕوا و ئیامن و‬ ‫مرۆڤدۆستی و كاری باشه‌ی مرۆڤایه‌تی‪،‬‬ ‫زه‌مینه‌ خۆشبووه‌ ئه‌م دیارده‌یه‌ و سه‌دان‬ ‫دیارده‌ی دیكه‌ی ناشیرین كه‌ كه‌م تازۆر‬ ‫له‌ تاوانه‌وه‌ نزیكرتن‪ ،‬وه‌ك له‌ كرده‌وه‌ی‬ ‫مرۆڤانه‌‪ ،‬كۆمه‌ڵگاكانی دونیا بته‌ننه‌وه‌‪.‬‬ ‫شایانی وتنه‌ كه‌ زیاتر له‌ نیوه‌ی گۆی‬

‫زه‌وی ل�ه‌ژێ��ر ه�ه‌ژم��وون��ی سیاسه‌تی‬ ‫چه‌واشه‌كارانه‌ی ئه‌مه‌ریكا و ڕۆژئاوای‬ ‫به‌رژەوه‌ندیخوازدان‪ ،‬ئ �ه‌وان ڕۆڵێكی‬ ‫گرنگ ل�ه‌ ب�ڵاوب��وون �ه‌وه‌ی ئه‌مجۆره‌‬ ‫دی��اردان�ه‌دا ده‌گێڕن‪ ،‬تا بتوانن وزه‌ و‬ ‫توانای به‌رگری و به‌رهه‌ڵستكارانه‌ی‬ ‫مرۆڤه‌ ژێرده‌سته‌كانی ئه‌م واڵتانه‌ الواز‬ ‫و سست بكه‌ن و كۆنتڕۆڵی مێشك و‬ ‫جه‌سته‌یان بكه‌ن‪.‬‬ ‫كرانه‌وه‌ی چه‌واشه‌ و بێسه‌روبه‌ره‌ی‬

‫ئ�ه‌م كۆمه‌ڵگایانه‌ به‌ ڕووی جیهانی‬ ‫س��ه‌رم��ای��ه‌داری��ی��دا‪ ،‬ف �راوان�ترك��ردن��ی‬ ‫كۆمۆنیكه‌یشن به‌هۆی سه‌ته‌الیت و‬ ‫ئینته‌رنێته‌وه‌‪ ،‬ه�ه‌روه‌ه��ا كردنه‌وه‌ی‬ ‫ده‌ی��ان و س �ه‌دان مه‌لها و قومارخانه‌‬ ‫و هۆڵی ئاهه‌نگ و سه‌ما و دانس و‬ ‫دیسكۆكان له‌مجۆره‌ كۆمه‌ڵگایانه‌دا‪،‬‬ ‫ك���ه‌ ب���ه‌ داخ�����راو و م��وح��اف��ی��زك��ار‬ ‫نارسابوون‪ ،‬فاكته‌رێكن بۆ شڵه‌قاندن‬ ‫و وه‌رچه‌رخانێكی به‌د و نێگه‌تیڤانه‌‬

‫به‌ره‌و هه‌ڵدێر و هه‌ره‌سهێنانی ئاكار‬ ‫و ئه‌خالقی كۆمه‌اڵیه‌تی و سیاسی و‬ ‫پ�ه‌روه‌رده‌ی��ی تاك و خێزان و دواجار‬ ‫سه‌راپای كۆمه‌ڵگا‪.‬‬ ‫له‌ واڵتی عێراقیشدا‪ ،‬ئه‌م دیاره‌یه‌‬ ‫ه�ه‌ب��ووه‌ و وه‌ك��و گشت كۆمه‌ڵگا و‬ ‫واڵت و نیشتامنه‌كانی دیكه‌ی سه‌ر‬ ‫ڕووی زه‌وی‪ ،‬ئێره‌ش به‌ده‌ر نه‌بووه‌ له‌م‬ ‫دیارده‌یه‌ و ژنانێك هه‌بوون خه‌ریكی‬ ‫له‌شفرۆشی بوون و پیاوان و ماڵگه‌لێك‬ ‫هه‌بوون كه‌ سه‌رقاڵی ئه‌م كاره‌ بوون‬ ‫و به‌ ب�ه‌دن��او و ق��ێ��زه‌ون ناوبانگیان‬ ‫په‌یداكردووه‌‪ ،‬بۆیه‌ ناوبه‌ناو كوژراون و‬ ‫له‌ناوبراون (به‌تایبه‌ت له‌ كوردستان)‪.‬‬ ‫دواجار ڕووی له‌ كه‌مبوونه‌وه‌ كردووه‌ و‬ ‫ئه‌گه‌ر هه‌بووبێت زۆر به‌ نهێنی بووه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ به‌رباڵو نه‌بووه‌ كه‌ شاره‌كانی‬ ‫كوردستان به‌دناوی و ناوزڕانی پێپه‌یدا‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬وه‌ك��و چ��ۆن زۆرێ��ك له‌ شاره‌‬ ‫ناوداره‌كانی واڵتانی عه‌ره‌بی و ده‌ر و‬ ‫دراوسێكامنان هه‌یانبووه‌‪.‬‬ ‫ب�����ه‌اڵم ل���ه‌ ده‌م و وه‌خ��ت��ی‬ ‫دیكتاتۆره‌كه‌ی به‌غدادا‪ ،‬هه‌وڵێكی زۆر‬ ‫ده‌درا كه‌ ژم��اره‌ی باڕ و یانه ‌و هۆڵی‬ ‫سه‌ما و دانسه‌كان له‌ عێراقدا به‌ره‌و‬ ‫زیادبوون بربێت‪ ،‬بۆ ئ�ه‌وه‌ی گه‌نجان‬ ‫له‌ سیاسه‌ت دووربخاته‌وه‌ و له‌كاتی‬ ‫جه‌نگی عێراق ـ ئێراندا هه‌ست به‌‬ ‫خه‌مۆكی و بێزارییه‌كی ئه‌وتۆ نه‌كرێت‪.‬‬


‫‪10‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫ كۆمه‌ڵناسیی‬ ‫ خۆمانە‬ ‫ڕایان عوسامن دەینووسێت‬

‫خودسێنته‌ری و‬ ‫خودپه‌سه‌ندیی ئێمه‌‬ ‫كۆمه‌ڵناسی ئێرانی‪ ،‬حه‌سه‌ن‬ ‫نه‌راقی‪ ،‬له‌ كتێبه‌كه‌ی خۆیدا به‌ ناوی‬ ‫(بۆچی چاوه‌ڕوان وه‌ستاوین؟) باسی‬ ‫كێشه‌ ناوخۆییه‌كانی جڤاتی ئێرانی‬ ‫كردووه‌‪ .‬من له‌ ڕاستییدا كه‌ ئه‌و‬ ‫كتێبه‌م خوێنده‌وه‌‪ ،‬بۆم ده‌ركه‌وت‬ ‫به‌شێكی زۆر له‌ گرفته‌كانی ئه‌وێش‬ ‫په‌یوه‌ندیی دانه‌بڕوایان به‌ ئێمه‌وه‌‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌ من وه‌ك ئه‌ركێكی‬ ‫ئاكاریی له‌م شوێنه‌دا پێم باشبوو‬ ‫له‌باره‌ی خۆپه‌سه‌ندی ئێمه‌ و به‌‬ ‫سێنته‌ركردنی خۆمانه‌وه‌ ناوی ئه‌م‬ ‫پیاوه‌ بهێنم‪.‬‬ ‫یه‌كێكی تر له‌ گرفته‌كانی ئێمه‌‬ ‫مه‌سه‌له‌ی خۆكردنه‌ سێنته‌ره‌ و دانه‌‬ ‫دواوه‌ی ئه‌وانی تره‌‪ ،‬به‌ واتایه‌كی تر‪،‬‬ ‫ئێمه‌ هه‌موو كه‌ ده‌كه‌وینه‌ قسه‌ و‬ ‫باس له‌ خۆمان ده‌كه‌ین‪ ،‬زۆر له‌ خۆ‬ ‫ڕازی و خۆپه‌سه‌ندین و له‌ هه‌موو‬ ‫كۆڕ و كۆبوونه‌وه‌یه‌ك‪ ،‬له‌ باره‌ی هه‌ر‬ ‫بابه‌ت و توانایه‌كه‌وه‌ كه‌ قسه‌ بكرێ‌‪،‬‬ ‫هه‌مووان له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌داین كه‌‬ ‫ئاڕاسته‌ی گفتوگۆ و باسوخواسه‌كان‬ ‫به‌الی خۆماندا ڕابكێشین‪.‬‬ ‫هه‌مووان وه‌ك عه‌لی زه‌ڵمی‬ ‫ده‌ڵێت‪( :‬ده‌مانه‌وێ‌ خاوه‌ن‬ ‫حیكایه‌ت بین‪ ،‬نه‌ك ڕووداوه‌كامنان‬ ‫بۆ بگێڕنه‌وه‌)‪ .‬هه‌موو سه‌روه‌ری و‬ ‫شانازییه‌كان به‌ خۆمانه‌وه‌ په‌یوه‌ست‬ ‫ده‌كه‌ین و ئه‌وانی تری لێ بێبه‌ش‬ ‫ده‌كه‌ین‪ ،‬ئه‌گه‌ر كێشه‌یه‌ك یان‬ ‫كه‌موكورتییه‌ك هه‌بێت‪ ،‬له‌ ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫خۆمانه‌وه‌ لێی ده‌ڕوانین و هه‌رچی‬ ‫سه‌روه‌ری هه‌یه‌ ئیرت هی ئێمه‌یه‌ و‬ ‫نابێت گومانی لێبكه‌ین‪.‬‬ ‫ئه‌م خه‌یاڵ سازییه‌كه‌ ئێمه‌ بۆ‬ ‫خۆمامنان دروستكردووه‪ ‌،‬نیشانه‌ی‬ ‫شكستی ڕیاڵیتی و ئه‌و واقیعه‌‬ ‫تاڵه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر وه‌ك خۆی بیبینین‪،‬‬ ‫ده‌بێت هه‌رچی ته‌ون و شانازیی‬ ‫چنینی ناڕاست و وه‌همین‪ ،‬هه‌مووی‬ ‫هه‌ڵبوه‌شێنینه‌وه‌! كه‌ له‌ ڕاستییدا‬ ‫توانای ئه‌وه‌شامن نییه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر هه‌موو‬ ‫خاوه‌نی سه‌روه‌ری و ڕووداوخوڵقێن‬ ‫بین‪ ،‬ئه‌ی كۆمه‌ڵگا بۆچی كێشه‌كانی‬ ‫تا دێ زیاد و مه‌ترسیدارتر ده‌بن؟‬ ‫ئه‌م هه‌موو مرۆڤه‌ له‌ خۆ ڕازییانه‌‬ ‫بۆچی ناتوانن له‌م كۆمه‌ڵگایه‌دا‬ ‫ڕێگه‌ له‌ نه‌مانی ئاسووده‌یی بگرن؟‬ ‫كۆن وتوویانه‌‪ :‬ئه‌گه‌ر هه‌مووان ئاغا‬ ‫بن ئیرت كێ‌ ئاوی ئه‌سپه‌كان بدات؟‬ ‫ئه‌گه‌ر ئێمه‌ش هه‌موو خودپه‌سه‌ند‬ ‫بین‪ ،‬ئه‌ی كێ‌ ده‌مێنێته‌وه‌ هه‌ڵوێست‬ ‫له‌سه‌ر خود وه‌ربگرێت‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫هه‌موو ڕووداوخوڵقێنین بۆچی تا‬ ‫هه‌نووكه‌ خاوه‌ن هیچ ڕووداوێك‬ ‫نین؟ ئه‌مانه‌ وامان لێده‌كه‌ن به‌‬ ‫خۆماندا بچینه‌وه‌ و به‌ خۆمان بڵێین‪:‬‬ ‫كه‌ له‌ ڕاستییدا نابێت ته‌نیا خۆمان به‌‬ ‫به‌رهه‌مهێنی شانازی و نه‌مرییه‌كان‬ ‫بزانین‪.‬‬ ‫به‌ڕاست بۆچی ئه‌وه‌ ناكه‌ین؟‬

‫یه‌كێكی تر له‌و دیاردانه‌ی‬ ‫ئێستا له‌ناو كۆمه‌ ڵگه‌ی‬ ‫كوردییدا به‌دی ده‌كرێت‪،‬‬ ‫تان ‌ه و توانجی ڕه‌گه‌زی‬ ‫نێرینه‌یه‌ لە ڕه‌گه‌زی‬ ‫مێ‌‪ ،‬هۆكار و كاریگه‌ریی ‌ه‬ ‫نێگه‌تیڤه‌كانی ئه‌م‬ ‫دیارده‌یه‌ش‪ ،‬ڕا و بۆچوونی‬ ‫جیاوازی له‌ سه‌ره‌‪ .‬هه‌ندێك‬ ‫پێیان وای ‌ه كچان خۆیان‬ ‫هۆكارن و هه‌ندێكیش‬ ‫ده‌ڵێن‪ :‬ئه‌م ‌ه ڕه‌فتارێكی‬ ‫ناشیرینه‌ و له‌سه‌ر‬ ‫كه‌سیه‌تی كوڕان دەکەوێت‬ ‫و نامتمانه‌ییش بۆ كچان‬ ‫به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێت‪.‬‬

‫«زۆرجار بێزاریان كردووم‪ ،‬به‌اڵم هیچ كاردانه‌وه‌یه‌كم نه‌بووه‌»‬

‫كوڕان ده‌ست ل ‌ه توانج هه‌ڵناگرن‬ ‫راپۆرت‪ :‬ئاراس ڕە‌فیق‬

‫«ه��ه‌رچ��ه‌ن��ده‌ ك��ۆم�ه‌ڵ��گ��ا ئ�ه‌م‬ ‫دیارده‌یه‌ی پێ‌ هه‌زم ناكرێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫كوڕان چێژی تایبه‌تی لێوه‌ر ده‌گرن»‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ بۆچوونی لوقامن سه‌ملانه‪ ‌،‬كه‌‬ ‫ته‌مه‌نی هه‌ژده‌ساڵه‌ و خوێندكاره‌ له‌‬ ‫شارۆچكه‌ی سه‌یدسادق‪ ،‬ئه‌و هۆكاری‬ ‫ئ�ه‌م دی��ارده‌ی �ه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌و‬ ‫بۆشاییه‌ گه‌وره‌یه‌ی كه‌ الی هه‌ردوو‬ ‫ڕە‌گه‌ز دروست بووه‌‪ ،‬ده‌ڵێت‪ :‬گرێیه‌كی‬ ‫ده‌روونی له‌ناودڵتدا دروست ده‌بێ‌ له‌‬ ‫ته‌مه‌نی هه‌رزه‌كارییدا‪ ،‬وه‌كو مێینه‌یه‌ك‬ ‫سه‌یری كچان ده‌كه‌یت نه‌ك مرۆڤ‪.‬‬ ‫ته‌ژنه‌ جەمال كچێكی بااڵپۆشه‌‬

‫و دانیشتووی شارۆچكه‌ی خورماڵ ‌ه‬ ‫‪،‬له‌م باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت «هۆكاری ئه‌م‬ ‫دی��ارده‌ی �ه‌ ده‌گ�ه‌ڕێ��ت�ه‌وه‌ بۆ شێوازی‬ ‫جلوبه‌رگی ئافره‌تان له‌م سه‌رده‌مه‌دا‪،‬‬ ‫كه ‌زۆر سه‌رنجڕاكێشن‪ ،‬ئه‌و ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫هه‌رچه‌نده‌ من تائێستا ڕووب��ه‌ڕووی‬ ‫ه��ی��چ ح��اڵ �ه‌ت��ێ��ك��ی ل���ه‌و ش��ێ��وه‌ی�ه‌‬ ‫نه‌بوومه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌ دیارده‌یه‌كی زۆر‬ ‫دزێوی ده‌زانم و تووشی شڵه‌ژان ده‌بم‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر بێت و به‌رانبه‌رم بكرێت»‪ .‬‬ ‫ش��ۆخ��ان ئ�ه‌ح��م�ه‌د‪ ،‬دانیشتوی‬ ‫ش���اری سلێامنییه‌ و خ��وێ��ن��دك��اری‬ ‫ئاماده‌ییه‌‪ ،‬ئه‌وپێی وای �ه‌ «ده‌كرێت‬ ‫له‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی دواكه‌وتووی وه‌كو‬ ‫ئێمه‌دا ئه‌و دیاردانه‌ هه‌بن‪ ،‬چوونكه‌‬ ‫نه‌بوونی مامه‌ڵه‌یه‌كی دروس��ت بۆ‬ ‫ئاشنابوونی هه‌ردوو ڕە‌گه‌ز‪ ،‬هۆكاره‌ بۆ‬

‫ئه‌م دیارده‌یه‌‪ ،‬من تائێستا چه‌ند جارێك‬ ‫له‌ناو بازاڕ‪ ،‬یان له‌ ڕێگای خوێندنگه‪‌،‬‬ ‫ڕووب�ه‌ڕووی ئه‌ودیارده‌یه‌ بوومه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌رچه‌نده‌ زۆرجار بێزاریان كردووم‪،‬‬ ‫به‌اڵم هیچ كاردانه‌وه‌یه‌كم نه‌بووه‌»‪.‬‬ ‫چاوه‌ڕوان هه‌ڵه‌بجه‌یی‪ ،‬چاالكوانی‬ ‫ب��واری مافی مێینه‌‪ ،‬پێیوایه‌ ئه‌مه‌ له‌‬ ‫نابه‌رپرسیارییه‌وه‌ په‌یدا ده‌بێت‪ ،‬كه‌‬ ‫ئه‌مه‌ «ڕێزیش كه‌مده‌كاته‌وه‌ له‌ نێوان‬ ‫تاكه‌كاندا‪ .‬ڕێزگرتن له‌ تاك له‌ هه‌ر‬ ‫كۆمه‌ڵگایه‌كدا پێویسته‌ هه‌بێت و تاك‪،‬‬ ‫به‌ تایبه‌ت مێ‌‪ ،‬الی ئێمه‌ وه‌ك پێویست‬ ‫ڕێزی لێناگیرێت و هه‌ر جلوبه‌رگێك‪،‬‬ ‫ی��ان شتێك ل �ه‌ب �ه‌ر ب��ك��ات‪ ،‬توانجی‬ ‫ل��ێ��ده‌درێ‪ ،‬كه‌ ئه‌مه‌ مانای نه‌بوونی‬ ‫هوشیاری و ڕۆشنبیرییه‌‪ .‬كوڕان هه‌رگیز‬ ‫ده‌س��ت له‌م ك��اره‌ هه‌ڵناگرن‪ ،‬چونكه‌‬

‫كۆمه‌ڵگا داخراوه‌ و شێوازێكی تر نیی ‌ه‬ ‫بۆ گوزارشتكردنی شته‌ تایبه‌تییه‌كانی‬ ‫كوڕان بۆ كچان»‪.‬‬ ‫ڕێ���ب���وار م��ح��ه‌م��ه‌د ده‌ڵ��ێ��ت‪:‬‬ ‫«ئه‌مه‌دیارده‌یه‌كی زۆر قێزه‌ونه‌‪ ،‬دیاره‌‬ ‫ئه‌م دیارده‌یه‌ ته‌نها له‌ناو گه‌نجاندا‬ ‫ب �ه‌دی ناكرێت‪ ،‬به‌ڵكو هه‌ندێ‌ له‌و‬ ‫كه‌سانه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ چوونه‌ته‌‬ ‫پڕۆسه‌ی هاوسه‌رگیرییه‌وه‌‪ ،‬چه‌ند جار‬ ‫چاوم لێبووه‌ پیاو توانجی له‌ ئافره‌ت‬ ‫داوه‌ و ڕووب��ه‌ڕووی قسه‌ی ناشیرین‬ ‫بووه‌ته‌وه‌ له‌الیه‌ن ئافره‌تانه‌وه‌‪ ،‬یان‬ ‫هه‌ندێك ج��ار ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ هۆی‬ ‫له‌ خشته‌بردنی هه‌ندێك ئافره‌ت و‬ ‫ڕووداوی خراپی لێده‌كه‌وێته‌وه‌»‪.‬‬ ‫هێمن ئه‌حمه‌د كوڕێكی شه‌رمنه‌‬ ‫و پێی وایه‌ ئه‌مڕۆ ئه‌و شێوازی جله‌ی‬

‫كه‌ كچان هه‌ڵیده‌بژێرن زۆر كاریگه‌ریی‬ ‫له‌سه‌ر كوڕان هه‌یه‌ و ته‌نانه‌ت شه‌رم‬ ‫ده‌تگرێ‌ سه‌یری بكه‌یت‪ .‬كوڕانیش‬ ‫هیچیان نییه‌ ته‌نیا ئ�ه‌وه‌ نه‌بێت له‌‬ ‫ڕێگه‌ی ئه‌م توانج و قسانه‌وه‌ خۆیان‬ ‫خاڵی ب��ك�ه‌ن�ه‌وه‌‪ .‬هێمن ده‌شڵێت‪:‬‬ ‫«كوڕان هۆكار نین ئه‌وه‌نده‌ی كچان‬ ‫ه��ۆك��ارن» ب��ه‌اڵم ك��وڕی به‌ ڕەوش��ت‬ ‫هیچكات ئاماده‌ نییه‌ له‌گه‌ڵ بوونی‬ ‫ئه‌مانه‌شدا توانج و تانه‌ و قسه‌ی‬ ‫خراپ به‌رانبه‌ر كچان‪ ،‬له‌ بازاڕ و شوێنه‌‬ ‫گشتییه‌كان‪ ،‬ده‌رببڕێت‪.‬‬ ‫كه‌واته‌ ده‌بێت له‌ جیاتی ئه‌وانه‪‌،‬‬ ‫هەوڵى كرانه‌وه‌ و ڕێگه‌ی باشرت بۆ‬ ‫نزیكبوونه‌وه‌ و له‌ یه‌كرت تێگه‌یشتنی‬ ‫كوڕان و كچان بدرێت‪ ،‬نه‌ك توانج و‬ ‫قسه‌ی خراپی كوڕان‪.‬‬

‫مادده‌ هۆشبه‌ره‌كان ئاسایشی لۆژیكی كورد ده‌خه‌نه‌ مه‌ترسییه‌وه‌‬

‫عه‌لی حاجی زه‌ڵمی‬ ‫كاتێك پێشكه‌وتن له‌ دونیای ئه‌مڕۆدا‬ ‫بواره‌كانی ژیان ده‌گرێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌م پێشكه‌وتنه‌‬ ‫بۆ كورد ده‌بێته‌ جۆرێك لە پێشكه‌وتن له‌‬ ‫میكانیزمی چه‌وساندنه‌وه‌دا‪ ،‬كه‌ ڕاسته‌وخۆ‬ ‫واڵتانی داگیرکەر له‌ دژیدا به‌كاری ده‌هێنن‪،‬‬ ‫ئه‌مڕۆ تاكی كورد له‌ هه‌موو كاتێك زیاتر‬ ‫ئاسایشی ژیانی له‌ مه‌ترسیدایه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫له‌ ڕاب�����ردوودا تایبه‌تكاری مێژوویی و‬ ‫جوگرافی و كولتووری زمامنان ژێرپێ‬ ‫خرابێت‪ ،‬ئه‌وا ئه‌مڕۆ پێشكه‌وتنی مه‌كر و‬ ‫فریوی سیاسییانه‌ی واڵتانی داگیرکەر زۆر‬ ‫دیبلۆماسییانه‌ و زۆر نامۆڕاڵییانه‌ ئاسایشی‬ ‫خۆراك و لۆژیكی كوردیان خستووه‌ته‌ ژێر‬ ‫مه‌ترسیه‌وه‌‪ ،‬قۆناغه‌كانی سڕینه‌وه‌ی هۆش‬ ‫و زانیاری و ئاگاهی كورد ڕابوردوویان‬ ‫درێ���ژە‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم هیچ ك��ات وه‌ك��و ئێستا‬

‫هه‌ست و لۆژیكی كورد نه‌خراوه‌ته‌ به‌ر‬ ‫نه‌شته‌ری برینداركردن و كوشنت‪ ،‬مادده‌‬ ‫هۆشبه‌ره‌كان چه‌كی به‌هێز و سرتاتیژی‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارانی كوردستانی ڕۆژهه‌اڵته‌‪ ،‬ئه‌م‬ ‫چه‌كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی به‌رین ڕووب �ه‌ڕووی‬ ‫ئاواییه‌ دووره‌ده‌س��ت و مه‌نزڵه‌ دوور له‌‬ ‫خزمه‌تگوزارییه‌كانی ك��ورد كراوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫كه‌ ده‌كرێت لێره‌دا مه‌ترسییه‌كانی ئه‌و‬ ‫ماددانه‌ كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی سیستامتیكی‬ ‫له‌ كوردستانی ڕۆژهه‌اڵتدا كاری له‌سه‌ر‬ ‫ده‌كرێت‪ ،‬به‌ چه‌ند خاڵێكی كورت ڕوون‬ ‫بكه‌ینه‌وه‌‪ ،‬كه‌ له‌ ڕاستییدا ئه‌مڕۆ مادده‌‬ ‫هۆشبه‌ره‌كان له‌ ئه‌مریكای التین و ئاسیای‬ ‫ناوه‌ڕاستدا زۆرت��ری��ن ڕە‌واج��ی هه‌یه‌ و‬ ‫بازرگانییان پێوه‌ ده‌كرێت ڕووه‌و دنیای‬ ‫واڵتانی پێشكه‌وتوو‪ ،‬كوردستانیش ئێستا‬ ‫پردێكی به‌هێزه‌ بۆ گواستنه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫ماددانه‌ ل ‌ه ئاسیای ناوه‌ڕاسته‌وه‌ به‌ره‌و‬ ‫ئه‌وروپا‪ ،‬ئه‌مڕۆ دزه‌كردنی ئه‌و ماددانه‌ له‌‬ ‫كوردستانی ڕۆژهه‌اڵته‌وه‌ زۆر هه‌ستیارانه‌‬ ‫كاری له‌سه‌ر ده‌كرێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تی‬ ‫ئێران له‌ بایه‌خی كرده‌ سه‌ربازییه‌كانی‬ ‫دژی كورد كه‌م كردبێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌وا گرنگی‬ ‫ته‌واو ده‌دات به‌ كوشتنی لۆژیكی كورد‪،‬‬ ‫به‌هۆی بێ هه‌ده‌ركردنیان له‌ ژیان‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫گرنگرتین مه‌ترسییه‌كانی ئه‌و بواره‌ن به‌‬ ‫كورتی‪:‬‬ ‫‪1‬ـ مه‌ترسی سیاسی‪ :‬تاریكرتین بێ‬ ‫ئاگایی سیاسی ئێستا له‌ نێو نه‌وجه‌وانانی‬

‫كورددا له‌ بره‌ودایه‌‪ ،‬چونكه‌ ئه‌و ماددان ‌ه‬ ‫و ه�ه‌وڵ��دان بۆ به‌ده‌ست هێنانیان له‌‬ ‫سه‌رچاوه‌ نافه‌رمییه‌كانه‌وه‌ وه‌های كردووه‌‬ ‫كه‌ هیچ ئوستانێكی كوردیی جموجۆڵی‬ ‫سیاسییانه‌ی تێدا ن �ه‌م��اوه‌‪ ،‬به‌ڵكو به‌‬ ‫پێچه‌وانه‌وه‌ لە نێوه‌نده‌كانی خوێندن و‬ ‫ئامۆزشگاكان و زانكۆكان‪ ،‬مه‌یلی مادده‌ی‬ ‫ه��ۆش��ب�ه‌ر جێگه‌ی مه‌یلی سیاسی و‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی گرتووه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪2‬ـ مه‌ترسی زانستی و په‌روه‌رده‌یی‪:‬‬ ‫زانكۆی كوردستان له‌ سنه‌‪ ،‬یه‌كه‌م زانكۆی‬ ‫ئێرانه‌ بۆ دواكه‌وتویی و له‌ هه‌مانكاتدا‬ ‫پێشكه‌وتوترینیانه‌ له‌ موعتاد بوونیان‬

‫به‌مادده‌ی هۆشبه‌ر به‌تایبه‌ت له‌ناو كچاندا‪،‬‬ ‫ئه‌وماددان ‌ه زۆر به‌ ئاشكرا به‌كاردێت‬ ‫و جێگه‌ی مشتومڕی زانستییانه‌ی‬ ‫گرتووه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪3‬ـ مه‌ترسیی كۆمه‌اڵیه‌تی‪ :‬زۆرترین‬ ‫گرفتی كۆمه‌اڵیه‌تی له‌نێو دادگاكانی‬ ‫ئوستانه‌ كوردییه‌كاندا له‌ بره‌ودایه‌‪ ،‬كه‌ ئه‌م‬ ‫گرفته‌ شوێنی گرفته‌كانی تری گرتووه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫كه‌ جاران گرتووی سیاسی له‌ كوردستاندا‬ ‫ف��ره‌ ب��وون‪ ،‬به‌ڵكو ئێستا ب�ه‌و هۆیه‌وه‌‬ ‫گرتووی ئ��اژاوه‌ كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كان وه‌ك‬ ‫كوشنت و دزیكردن و ناموس و ‪.....‬هتد‬ ‫زۆر بووه‌‪ ،‬كه‌زۆرینه‌ی ئه‌وانه‌ش له‌ ئاكامی‬

‫مادده‌ هۆشبه‌ره‌كانه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪4‬ـ مه‌ترسی ئابووری‪ :‬به‌ پێچه‌وانه‌ی‬ ‫سااڵنی حه‌فتاكان و هه‌شتاكان كوردستان‬ ‫له‌ دواكه‌وتوترین ناوچه‌ی كشتوكاڵیی‬ ‫ئێرانه‌‪ ،‬ئابووری ئه‌و ده‌ڤ �ه‌ره‌ ئه‌مڕۆ له‌‬ ‫ئه‌ستۆی جوتیاران و الوانی كورددا نییه‌‪،‬‬ ‫به‌ڵكو چه‌ند كۆمپانیایه‌كی ئێرانی و بیانی‬ ‫هه‌ڵی ده‌سوڕێنن‪ ،‬كه‌ دوورن له‌ مه‌چه‌كی‬ ‫ك��وردان‪ ،‬كوردان كشتوكاڵ كردنیان هه‌ر‬ ‫له‌سه‌ر مۆدی كالسیكییه‌ و پشكی خۆیان‬ ‫و خێزانیان به‌رهه‌م ناهێنن‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫ده‌رئه‌نجامی ڕاسته‌وخۆی بێهۆشبونی الوانه‌‬ ‫به‌و ماددانه‌وه‌‪ ،‬كه‌ هۆكاری ڕاسته‌وخۆن‪.‬‬


‫‪13‬‬ ‫‪birura_bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫سیسته‌می دیموكراسی له‌ رووی تیۆر و پراكتیكه‌وه‌‬ ‫(عێراق وه‌ك منوونه‌)‬

‫نزار ته‌یب هه‌ورامی‬ ‫چه‌مكی دیموكراسی وه‌كو زاراوه‌یه‌كی‬ ‫كۆن‪ ،‬ل ‌ه سه‌رده‌می ده‌وڵه‌ت ‌ه شاره‌كانی یۆنان‬ ‫و ئه‌سیناو ‌ه سه‌ریهه‌ڵداوه‌‪ ،‬دیموكراسی‬ ‫وه‌ك��و وش ‌ه پێكهاتوو ‌ه ل ‌ه دوو ب �ه‌ش‪ ،‬له‌‬ ‫دوو وشه‌ی التینی‪ ،‬یه‌كه‌میان (دیمۆس) به‬ ‫‌مانای جه‌ماوه‌ری خه‌ڵك و (كراتیا) ب ‌ه مانای‬ ‫ده‌سه‌اڵت‪ ،‬پێكهاتوو ‌ه ‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌ی دیموكراسی ك ‌ه ئه‌سینای‬ ‫س�ه‌ده‌ی پێنجه‌می ( پ‪.‬ز )ه‌‪ ،‬راسته‌وخۆ‬ ‫ئه‌و حوكم ‌ه جێبه‌جێ ده‌كرا‪ ،‬ب ‌ه واتایه‌كی تر‪،‬‬ ‫گشت تاكه‌كانی خاوه‌نی مافن و هاوواڵتیان‬ ‫به‌شدارن ل ‌ه كاروباری واڵتدا‪ ،‬به‌شداریكردن‬ ‫له‌م سیسته‌م ‌ه ب ‌ه ئه‌ركی هاوواڵتی زانراوه‌‬ ‫نه‌وه‌ك ماف‪.‬‬ ‫له‌كاتێكدا ئه‌مڕۆ دیموكراسی ب ‌ه شێوازی‬ ‫ناڕاسته‌وخۆ وات ‌ه دیموكراسی نوێن ‌هرایه‌تی‪،‬‬ ‫پیاد ‌ه ده‌كرێت‪ ،‬سه‌ر‌هڕای ئه‌وه‌ی دیموكراسی‬ ‫ته‌نانه‌ت ل ‌ه ئه‌سینای كۆنه‌و ‌ه ته‌نها بۆ نیوه‌ی‬ ‫كۆمه‌ڵگا ب��ووه‌‪ ،‬ن�ه‌ك زۆری��ن�ه‌ی‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی مافی ده‌سه‌اڵتداری ته‌نها بۆ‬ ‫ره‌گ��ه‌زی پیاوان ب��ووه‌‪ ،‬نیوه‌كه‌ی دیكه‌ی‬ ‫كۆمه‌ڵگا ك ‌ه ڕەگه‌زی مێین ‌ه بوون‌‪ ،‬هیچ جۆره‌‬ ‫مافێكی ده‌نگدانیان نه‌بووه‌‪.‬‬ ‫له‌كاتێكدا دیموكراسيی ئه‌سینای كۆن‬ ‫ب ‌ه دیموكراسيی ڕاسته‌قین ‌ه ناوده‌برێت‪،‬‬ ‫پێویست ‌ه ره‌چ���اوی ئ���ه‌وه‌ش بكرێت كه‌‬ ‫سیسته‌می پ ‌هرله‌مانی و مافی ده‌نگدان تا‬ ‫ماوه‌یه‌كی دوور و درێژ ل ‌ه واڵتانی ئه‌وروپا‬

‫ته‌نیا تایبه‌ت بوو به‌پیاوان‪ ،‬سه‌ر‌هڕای ئه‌مه‌ش‬ ‫هه‌ندێ واڵت��ی دیك ‌ه ئ�ه‌م سیسته‌مه‌یان‬ ‫دره‌نگرت په‌سه‌ند كرد‪ .‬بۆ منوون ‌ه ل ‌ه سوید ئه‌م‬ ‫سیسته‌م ‌ه ل ‌ه (‪ )1909 -1907‬ب ‌ه تاقیكردنه‌وه‌‪،‬‬ ‫ل� ‌ه ئه‌ڵامنیا ل � ‌ه ‪ )1918‬دوای جه‌نگی‬ ‫یه‌كه‌می جیهانی په‌سه‌ندكران‪ ،‬له‌م جۆره‌‬ ‫سیسته‌مه‌دا پێویست ‌ه هه‌ڵبژاردنی گشتی‬ ‫ئازاد و راسته‌وخۆ و ل ‌ه ڕێگه‌ی ده‌نگدانی‬ ‫نهێنییه‌وه‌‪ ،‬ك ‌ه گه‌ره‌نتیكاری ئه‌م سیسته‌مه‌یه‪‌،‬‬ ‫ئه‌نجام بدرێت‪ .‬ك ‌ه خودی ئه‌مه‌ش ل ‌ه ره‌وتی‬ ‫پێگه‌یشتنی دیموكراسیدا هه‌تا ئێستاش‬ ‫جێگه‌ی گومانی زۆر به‌جێده‌هێڵێت‪ ،‬به‌‬ ‫تایبه‌ت ل ‌ه واڵتانی رۆژهه‌اڵتی ناو ‌هڕاست‪،‬‬ ‫منوونه‌شیان عێراق ‌ه ك ‌ه تازه‌ترینی ئه‌و‬ ‫واڵت��ان�ه‌ی� ‌ه زۆرت��ری��ن ملمالنێی سیاسی‬ ‫به‌خۆیه‌و ‌ه ده‌بینێت‪.‬‬ ‫ل ‌ه دوای شۆڕشی مه‌زنی به‌ریتانیا‬ ‫ل ‌ه ساڵی (‪ )1688‬و سه‌ركه‌وتنی شۆڕشی‬ ‫فه‌ره‌نسا ل ‌ه ساڵی (‪ ،)1781‬هه‌مووكه‌س به‌م‬ ‫ئیمتیازه‌ی دیموكراسی نه‌گه‌یشت‪ ،‬چونكه‌‬ ‫پێوه‌ر به‌الیه‌نی كه‌مه‌و ‌ه هه‌بوونی دارایی و‬ ‫سامان بوو ك ‌ه به‌پێی پێوه‌ری رێژەی باجدان‬ ‫دیاری ده‌كرا‪ ،‬به‌م پێیه‌ش له‌و واڵتانه‌ی كه‌‬ ‫خۆیان به پێشه‌نگی دیموكراسيی پێشكه‌وتوو‬ ‫د ‌هزانن‪ ،‬ده‌نگی خه‌ڵك و به‌شداريی سیاسی‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه پای ‌ه بنچینه‌ییه‌كانی ئ �ه‌م جۆره‌‬ ‫سیسته‌م ‌ه ده‌ژم��ێ��ردرێ��ت‪ ،‬ل ‌ه سه‌رخۆ و‬ ‫به‌كه‌موكووڕییه‌و ‌ه فۆرمی گرت‪.‬‬ ‫پ��ێ��ش�تر ومت����ان ك�� ‌ه ی��ۆن��ان��ی ك��ۆن‬ ‫س��ه‌رچ��اوه‌ی دیموكراسی ب���ووه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم‬ ‫دیموكراسی ب ‌ه هه‌موو شێوازه‌كانیه‌و ‌ه له‌‬ ‫راستیدا الیه‌نگر‌ه جیددییه‌كانی ل ‌ه دوای‬ ‫سه‌ده‌كانی ن��او ‌هڕاس��ت‪ ،‬وه‌ك جۆن لوك‪،‬‬ ‫مۆنتسكیۆ و رۆسۆ لێی ره‌شبین بوون‪ ،‬رۆسۆ‬ ‫ل ‌ه (گرێبه‌ستی كۆمه‌اڵیه‌تی)دا ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫«هیچ ك��ات ل ‌ه جیهاندا دیموكراسی به‌‬ ‫وات��ای راسته‌قین ‌ه بوونی نه‌بووه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫به ‌پێچه‌وانه‌ی سیسته‌می رسووشتییه‌وه‬

‫ك ‌ه زۆرینه‌ی تاكه‌كانی گه‌ل بڕیارده‌ر و‬ ‫كه‌مین ‌ه جێبه‌جێكار ب��ن‪ ،‬زی��اد له‌مه‌ش‬ ‫مومكین نیی ‌ه ك ‌ه هاوواڵتیان هه‌موو رۆژێ‬ ‫بۆ پێكهێنانی لیژنه‌یه‌ك (شورا) و بڕیاردان‬ ‫ل ‌ه ده‌وری یه‌كدیدا كۆببنه‌وه‌‪ .‬هه‌ر بۆیه‌‬ ‫زانایان ئاگاداربوونه‌و ‌ه ك ‌ه حكومه‌ت له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌مای زۆری��ن� ‌ه جۆرێك ل ‌ه سته‌مكاری‬ ‫به‌بوون دێنێت ك ‌ه ب ‌ه سته‌مكاريی زۆرینه‌‬ ‫له‌هه‌مبه‌ر كه‌مینه‌دا نارساوه‌‪ .‬ئه‌رستۆش ئه‌م‬ ‫بابه‌ته‌ی ره‌چاو كردبوو‪ ،‬ئامانجی كۆمه‌ڵگای‬ ‫سیاسی به به‌رژەوه‌نديی گشتی د ‌هزانێت‪،‬‬ ‫نه‌ك به‌رژەوه‌نديی كه‌مین ‌ه یان زۆرینه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫گ ‌هڕان بۆ چاره‌سه‌ر حكومه‌تی پێكهاتوو ‌ه به‌‬ ‫پێی ڕای زۆرین ‌ه ده‌سه‌اڵت بگرێت ‌ه ده‌ست‪ ،‬بۆ‬ ‫كه‌مینه‌ش ده‌رفه‌تی راده‌ربڕین بڕەخسێنن‪.‬‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی كه ‌په‌پوه‌ندی ب ‌ه ده‌وڵه‌تی‬ ‫عێراقه‌و ‌ه هه‌بێت‪ ،‬ك ‌ه هه‌رێمی كوردستانیش‬ ‫به‌شێك ‌ه ل �ه‌و سیسته‌م ‌ه سیاسییه‌ی كه‌‬ ‫حوكمڕانیی گه‌النی عێراقی پێده‌كرێت‪،‬‬ ‫پێكدێت ل � ‌ه سیسته‌مێكی تێكه‌ڵ ‌ه له‌‬ ‫حومكرانیدا‪ ،‬له‌ڕووی ئیدارییه‌و ‌ه فیدراڵییه‌‬ ‫و فیدراڵیش نییه‌‪ ،‬چونك ‌ه كاربه‌ده‌ستانی‬ ‫عێراق ب ‌ه هیچ جۆرێك دان به‌م سیسته‌مه‌‬ ‫ئیدارییه‌دا نانێن‪ ،‬ته‌نها ئ��ه‌وه‌ی هه‌یه‌‬ ‫ده‌ستووری عێراق ‌ه پشتی پێ ببه‌سرتێت‪،‬‬ ‫ئه‌ویش ل ‌ه كاتی الوازیی الیه‌ن ‌ه سیاسییه‌كانی‬ ‫عێراقدا كورد توانیویه‌تی به‌ده‌ستی بێنێت‬ ‫ل ‌ه ده‌ستووری عێراقدا بیچه‌سپێنێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ل ‌ه ئێستادا ك ‌ه الیه‌ن و پارت ‌ه سیاسییه‌كانی‬ ‫عێراق رۆژ ل ‌ه دوای رۆژ ب�ه‌ره‌و به‌هێزی‬ ‫ده‌چ���ن‪ ،‬ل� ‌ه ه��ه‌ر ئ��ان و ساتێكدا بێت‬ ‫ئه‌گه‌ری گۆڕینی ده‌ستوور و گ ‌هڕانه‌وه‌ی‬ ‫بۆ پ ‌هرله‌مان ل ‌ه ئارادای ‌ه و ئه‌م سیسته‌مه‌‬ ‫فیدراڵیی ‌ه له‌رزۆك ‌ه بكه‌وێت ‌ه مه‌ترسییه‌وه‌‬ ‫و له‌ناو بربێت‪ .‬الیه‌نێكی تر ئه‌وه‌ی ‌ه تا‬ ‫ئێستا ته‌نها یه‌ك هه‌رێم جیابووه‌ته‌و ‌ه له‌‬ ‫عێراق ك ‌ه بچێت ‌ه چوارچێوه‌ی هه���رێمی‬ ‫فیدراڵییه‌وه‌‪ ،‬ئ�ه‌وی��ش ته‌نها هه‌رێمی‬

‫كوردستانه‌‪ ،‬ل ‌ه حاڵه‌تی نه‌بوونی هه‌رێمی‬ ‫دیك ‌ه ئه‌م سیسته‌م ‌ه فیدراڵیی ‌ه ده‌خاته‌‬ ‫ژێرمه‌ترسیی له‌ناوچوونه‌وه‌‪ ،‬له‌الیه‌كی‬ ‫تره‌و ‌ه ئه‌و سیسته‌م ‌ه سیاسییه‌ی ك ‌ه ئیداره‌ی‬ ‫ئه‌م فیدراڵییه‌ته‌ی پێده‌كرێت برییتی ‌ه له‌‬ ‫سیسته‌مێكی دیموكراسيی نوێن ‌هرایه‌تيی‬ ‫ته‌وافوقی ل ‌ه نێوان الیه‌ن ‌ه سیاسییه‌كان‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ل ‌ه ئێستادا ئه‌وه‌ی ل ‌ه سیاسه‌ته‌كانی ئه‌مڕۆی‬ ‫حوكمڕانانی عێراق ده‌یبینین‪ ،‬نزیكبوونه‌وه‌ی‬ ‫ده‌وڵه‌تی عێراق ‌ه ل ‌ه حوكمڕانيی تاكڕەوی و‬ ‫حوكمی ديكتاتۆری‪ ،‬ئه‌مه‌ش به‌هۆی ئه‌و‬ ‫كولتوور‌ه دیكتاتۆرییه‌ی كه ‌پێشرت واڵتی‬ ‫گرتبووه‌‪ ،‬كاریگه‌ری واڵتانی هه‌رێمی‪،‬‬ ‫ئ��اره‌زووی ده‌سه‌اڵتی تاكڕەوانه‌ی سه‌رۆك‬ ‫وه‌زی �ران��ی ئێستای عێراق‪ ،‬قۆستنه‌وه‌ی‬ ‫الیه‌نی الوازی ب ‌هرامبه‌ره‌كانی ل ‌ه ئۆپۆزسیۆن‬ ‫و ركابه‌ریكردنی هه‌رێمی كوردستان‬ ‫بۆ الوازك��ردن و كۆنرتۆڵكردنی سه‌رتاپای‬ ‫جومگه‌كانی ده‌سه‌اڵت ل ‌ه عێراقدا‪ ،‬هه‌ر له‌‬ ‫و ‌هزاره‌تی به‌رگرییه‌و ‌ه تا ده‌گات ‌ه و ‌هزاره‌تی‬ ‫په‌روه‌رده‌‪.‬‬ ‫به‌پێی ئه‌و رۆشناییه‌ی خستامن ‌ه سه‌ر‬ ‫سیسته‌می دیموكراسی و ئه‌و مه‌ترسيیانه‌ی‬ ‫له‌سه‌ر سیسته‌می حوكمڕانيی عێراقی‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ده‌گه‌ین ‌ه ئه‌و ئه‌نجامه‌ی ئه‌گه‌ر بێت‬ ‫و الیه‌ن ‌ه سیاسییه‌كانی عێراق سنوورێك‬ ‫بۆ حوكمی تاكڕەوانه‌ی سه‌رۆك وه‌زیرانی‬ ‫ئێستای ع��ێ�راق دان�ه‌ن��ێ��ن‪ ،‬واڵت ب �ه‌ره‌و‬ ‫لێكرتازانی حوكمی دیموكراسیی ته‌وافوقی‬ ‫ده‌چێت‪ ،‬دواجار دیكتاتۆرێكی دیك ‌ه ده‌ست‬ ‫به‌سه‌ر ته‌واوی جومگ ‌ه و الیه‌نه‌كانی كایه‌ی‬ ‫ده‌وڵه‌تی عێراقدا ده‌گرێت‪ ،‬ئه‌و دیموكراسییه‌‬ ‫ته‌وافوقیي ‌ه الوازه‌ش كه‌هه‌یه‌‪ ،‬له‌ناو ده‌چێت‪،‬‬ ‫هه‌رێمی كوردستانیش به‌شێكی سه‌ره‌كی‬ ‫ده‌بێت ل ‌ه ئه‌گه‌ری ئه‌و زیان ‌ه زۆره‌ی به‌ر‬ ‫سیسته‌می سیاسیی عێراق ده‌كه‌وێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ل ‌ه چوارچێوه‌ی عێراقێكی به‌زۆر به‌یه‌كه‌وه‌‬ ‫لكێرناودا مبێنێته‌وه‌‪.‬‬

‫مامۆستایانی زانكۆ و لێكۆڵینه‌وه‌ی ئه‌كادیمی‬ ‫نه‌وشیروان حسێن سعید‬ ‫ل � ‌ه ك��وردس��ت��ان��دا س���ه‌دان هه‌ڵگری‬ ‫بڕوانامه‌ی ماسته‌ر و دكتۆرامان هه‌ی ‌ه له‌‬ ‫چه‌ندین ب��واری ج��ۆراوج��ۆردا‪ ،‬ك ‌ه زۆربه‌ی‬ ‫هه‌ر‌ه زۆریان وه‌كو مامۆستا ل ‌ه زانكۆ حكومی‬ ‫و ئه‌هلیيه‌كاندا دام �ه‌زراون‪ ،‬یان وانه‌بێژن‪،‬‬ ‫ژماره‌كه‌شیان ب��ه‌رد ‌هوام ل ‌ه هه‌ڵكشاندایه‌‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم ئ��ه‌وه‌ی جێی سه‌رنج ‌ه ئ�ه‌وه‌ی� ‌ه كه‌‬ ‫هه‌مان هه‌ڵكشان نابینین ل ‌ه ژمار‌ه و كوالیتی‬ ‫لێكۆڵینه‌و ‌ه ئه‌كادیميیه‌كاندا‪.‬‬ ‫ج��ی��ا ل���ه‌و وت���اران���ه‌ی ك�� ‌ه الوازي���ی‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌ی ئه‌كادیمی ل ‌ه زانكۆكاندا‬ ‫ده‌به‌ستنه‌و ‌ه ب ‌ه حكومه‌ت و و ‌هزاره‌ت���ی‬ ‫خوێندنی بااڵ و زانكۆو ‌ه (ك ‌ه بڕێكی زۆر‬ ‫ل ‌ه ڕاستييان تێدایه‌)‪ ،‬ئێم ‌ه ده‌مانه‌وێ له‌‬ ‫گۆشه‌نیگایه‌كی دیكه‌و ‌ه له‌م گرفت ‌ه بڕوانین‬ ‫و خودی مامۆستا و نه‌بوونی حه‌ماسه‌ت‬ ‫و عیشق بۆ لێكۆڵینه‌وه‌‪ ،‬بكه‌ین ‌ه ته‌وه‌ری‬ ‫باسه‌كه‌مان‪ ،‬دی��ار‌ه به‌شێوه‌یه‌كی گشتی‬ ‫مامۆستای زان��ك��ۆ س��ێ ڕۆڵ���ی سه‌ره‌كی‬ ‫ده‌بینێت ك ‌ه بریتین له‌‪ :‬وانه‌وتنه‌وه‌‪ ،‬كارگێڕی‬ ‫و به‌ڕێوه‌بردن و لێكۆڵینه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر‬ ‫كه‌مێك وردبینه‌وه‌‪ ،‬ده‌گه‌ین ‌ه ئه‌و ڕاستییه‌ی‬ ‫ك ‌ه زۆربه‌ی مامۆستایانی زانكۆكانی هه‌رێم‬ ‫كار و چاالكییه‌كانیان چڕكردووه‌ته‌و ‌ه بۆ‬ ‫خاڵی یه‌كه‌م و دووه‌م‪ ،‬كه‌مرتین بایه‌خ به‌‬ ‫لێكۆڵینه‌و ‌ه ده‌ده‌ن و وه‌كو كارێكی الوه‌كی‬ ‫لێی ده‌ڕوان��ن‪ ،‬ئه‌گه‌ر بۆ ئ�ه‌و ‌ه نه‌بێت كه‌‬ ‫پله‌كه‌یان به‌رزبكرێته‌وه‌‪ ،‬ڕەنگ ‌ه به‌شێك‬ ‫ل ‌ه مامۆستایان پاش نووسینی ماسته‌رنامه‌‬

‫ی��ان تێزی دكتۆراكه‌یان‪ ،‬هه‌رگیز به‌الی‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌دا نه‌چن‪.‬‬ ‫ڕەنگ ‌ه ب ‌هراوردكردنێكی كورت ل ‌ه نێوان‬ ‫مامۆستایانی زانكۆكانی هه‌رێم و زانكۆ‬ ‫پێشكه‌وتووه‌كانی جیهان (به‌ریتانیا بۆ منوونه‌)‬ ‫تا ڕاده‌یه‌كی زۆر هاوكارمان بێت بۆ تێگه‌یشنت‬ ‫ل ‌ه سستی و الوازيی ئاستی زانكۆكامنان‪،‬‬ ‫ل ‌ه كوردستان به‌ده‌ستهێنانی دكتۆرا‬ ‫وه‌ك��و دوا ئامانج و كۆتايی ڕێگ ‌ه ته‌ماشا‬ ‫ده‌كرێت‪ ،‬بۆی ‌ه هه‌وڵی زۆرك �ه‌س ته‌نها بۆ‬ ‫به‌ده‌ستهێنانی (دال)ه‌كه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم لێر‌ه دكتۆرا‬ ‫سه‌ره‌تای ڕێگه‌ی ‌ه و سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنی‬ ‫گه‌شتێكی دوور و درێ���ژی زانستيی پڕ‬ ‫هه‌وڵ و ماندووبوونه‌‪ ،‬ئ ‌هوانه‌ش ك ‌ه تاقه‌تی‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌یان نيیه‌‪ ،‬ه�ه‌ر زوو ب �ه‌دوای‬ ‫ئیشێكی دیكه‌دا ده‌گه‌ڕێن‪ ،‬چونك ‌ه له‌وه‌‬ ‫ده‌گه‌ن ك ‌ه مامۆستای زانكۆ واته چاالكيی‬ ‫به‌رد ‌هوام ل ‌ه بواری لێكۆڵینه‌وه‌دا‪ .‬لێر‌ه خه‌م‬ ‫و خولیای زۆرب�ه‌ی مامۆستاكان هه‌وڵدانه‌‬ ‫بۆ باڵوكردنه‌وه‌ی باشرتین كتێب و باشرتین‬ ‫بابه‌ت ل ‌ه باشرتین ژۆرناڵدا‪ ،‬به‌جۆرێك هه‌ست‬ ‫ب ‌ه كێبڕكێیه‌كی ئاشكرا ده‌كه‌یت ل ‌ه نێوان‬ ‫زانكۆكان و ستافی هه‌مان به‌شدا‪ ،‬كه‌چی‬ ‫الی خۆمان زۆربه‌ی مامۆستاكان ب ‌ه ساڵیش‬ ‫بابه‌تێك نانووسن‪ ،‬به‌هۆی زۆر سه‌رقاڵبوونه‌وه‌‬ ‫ب ‌ه وانه‌وتنه‌و ‌ه و ئیشی كارگێڕی و ڕۆتینيیه‌وه‌‪،‬‬ ‫نه‌ك هه‌ر فریای لێكۆڵینه‌و ‌ه ناكه‌ون‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫زۆرج��ار ئاگاداری زانیاری و په‌ره‌سه‌ندنه‌‬ ‫نوێكانی بواره‌كه‌ی خۆشيان نین‌‪.‬‬ ‫لێر‌ه مامۆستایانی زانكۆ ڕۆڵێكی به‌رچاو‬ ‫ده‌گێڕن ل ‌ه دامه‌زراندن و به‌ره‌وپێشربدنی‬ ‫خانه‌كانی بیركردنه‌و ‌ه (‪ )Think Tank‬كه‌‬

‫حكومه‌ت ب ‌ه بایه‌خه‌و ‌ه كار له‌سه‌ر لێكۆڵینه‌و ‌ه‬ ‫و پێشنیاره‌كانیان ده‌كات‪ ،‬كه‌چی الی خۆمان‬ ‫ل ‌ه جیاتی مامۆستایانی زانكۆ زۆرجار ده‌زگا و‬ ‫ناوه‌ند ‌ه حیزبيیه‌كان به‌و كار‌ه هه‌ڵده‌سنت‪ ،‬كه‌‬ ‫دیار‌ه ناتوانن ڕۆڵێكی ئه‌كادیمی سه‌ركه‌وتوو‬ ‫و بێالیه‌ن ببینن‪ .‬ل ‌ه ڕۆژئ���اوا تازه‌ترین‬ ‫ته‌كنۆلۆژی و ئایدیا و مه‌عریف ‌ه سه‌ره‌تا له‌‬ ‫زانكۆكانه‌و ‌ه سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن‪ ،‬كه‌چی الی‬ ‫ئێم ‌ه زانكۆكان پاشكۆن و زۆرترین ئایدیا و‬ ‫جه‌ده‌ل ‌ه فیكريیه‌كانیش له‌الیه‌ن كه‌سانێكه‌وه‌‬ ‫ده‌ورووژێ�ن�رێ���ن ك� ‌ه ل� ‌ه ده‌ره‌وه‌ی زانكۆ‬ ‫(زانكۆكانی هه‌رێم) كار ده‌كه‌ن‪ ،‬ته‌نانه‌ت‬ ‫ل ‌ه شێوازی كات به‌ڕێوه‌بردنیشدا (‪Time‬‬ ‫‪)management‬ه �ه‌س��ت ب ‌ه جیاوازیيه‌كی‬ ‫گه‌ور‌ه ده‌كرێت‪ ،‬ل ‌ه به‌ریتانیا مامۆستا تا ئێواره‌‬ ‫ل ‌ه زانكۆی ‌ه و ته‌نانه‌ت كتێبخانه‌كه‌شی هه‌ر‬ ‫ل ‌ه زانكۆدایه‌‪ ،‬ئه‌و ماوه‌یه‌ی له‌وێ ده‌مێنێته‌وه‌‬ ‫جگ ‌ه ل ‌ه وانه‌وتنه‌وه‌‪ ،‬خه‌ریكی خوێندنه‌و ‌ه و‬ ‫لێكۆڵینه‌و ‌ه و كاری ئه‌كادیمیيه‌‪ ،‬ك ‌ه ده‌چێته‌‬ ‫ماڵه‌و ‌ه پشوو ده‌دات و سه‌یری ته‌له‌فیزیۆن‬ ‫ده‌كات‪ ،‬یان ڕۆمانێك ده‌خوێنێته‌وه‌‪ ،‬كه‌چی الی‬ ‫خۆمان ب ‌ه پێچ ‌هوانه‌وه‌‪ ،‬زۆربه‌ی مامۆستایان‬ ‫پاش وانه‌وتنه‌و ‌ه كاته‌كه‌یان ب ‌ه قسه‌كردن و چا‬ ‫خواردنه‌و ‌ه به‌سه‌ر ده‌به‌ن (له‌م خاڵه‌دا ڕەنگه‌‬ ‫گله‌یی ل ‌ه مامۆستایان نه‌كرێت‪ ،‬چونك ‌ه وه‌كو‬ ‫ئێر‌ه ئۆفیسی تایبه‌تییان بۆ دابین نه‌كراوه‌‬ ‫و ته‌نانه‌ت ل ‌ه هه‌ندێ سكوڵ ب ‌ه زه‌حمه‌ت‬ ‫كورسيیه‌كت ده‌ستده‌كه‌وێت له‌سه‌ری‬ ‫دانیشیت!) و شه‌ویش خه‌ریكی خوێندنه‌و ‌ه و‬ ‫خۆئاماده‌كردن ده‌بن بۆ سبه‌ینێ‪ ،‬به‌مشێوه‌یه‌‬ ‫ناتوانێت مافی ماڵ و منداڵیشی بدات و‬ ‫هاوسه‌نگی ل ‌ه نێوان كاره‌كه‌ی ل ‌ه زانكۆ و‬

‫ئه‌ركی ماڵه‌وه‌دا ڕابگرێت‪.‬‬ ‫ب ‌ه كورتی‪ ،‬ده‌بێت دان به‌و ڕاستیيه‌دا‬ ‫بنێین‪ ،‬ك ‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی و ‌هزاره‌تی خوێندنی‬ ‫بااڵ و زانكۆكان به‌رپرسن ل ‌ه به‌شێكی زۆری‬ ‫گرفته‌كانی خوێندنی بااڵ‪ ،‬به‌شێكی به‌رچاویش‬ ‫ل ‌ه مامۆستایانی زانكۆ كه‌مته‌رخه‌من و‬ ‫خۆشه‌ویستی و جدیه‌ت و حه‌ماسه‌تیان‬ ‫بۆ كاره‌كه‌یان نیيه‌‪ ،‬هه‌ڵبه‌ت ‌ه نكوڵی له‌وه‌‬ ‫ناكرێت ك ‌ه ل ‌ه زانكۆكانی كوردستاندا‬ ‫چه‌ند مامۆستایه‌كی به‌توانا و لێهاتوو و پڕ‬ ‫به‌رهه‌مامن هه‌ن‪ ،‬به‌اڵم ڕێژەكه‌یان زۆر كه‌مه‌‬ ‫و به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ب ‌هراورد ناكرێن به‌و ژماره‌‬ ‫زۆر‌ه بێ به‌رهه‌مه‌ی ك ‌ه زانكۆكانیان ته‌نیوه‌‪.‬‬ ‫بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م گرفت ‌ه ده‌بێت‬ ‫و ‌هزاره‌ت��ی خوێندنی بااڵ پالنی هه‌بێت و‬ ‫جگ ‌ه ل ‌ه به‌رنامه‌كانی «دڵنیایی جۆریی»‬ ‫و «زان��س��ت��خ��وازی ب�����ه‌رد ‌هوام»‪ ،‬ش��ێ��واز و‬ ‫میكانیزمی نوێ دابهێنێت و وابكات كه‌‬ ‫ب�ه‌رزك��ردن�ه‌وه‌ی مووچ ‌ه زیاتر په‌یوه‌ست‬ ‫بكات ب ‌ه لێكۆڵینه‌وه‌و ‌ه نه‌ك ب ‌ه وانه‌وتنه‌و ‌ه و‬ ‫كاری به‌ڕێوه‌بردن و كارگێڕیيه‌وه‌‪ ،‬ك ‌ه زۆربه‌ی‬ ‫هه‌ره‌زۆری كاتی مامۆستا ده‌بات‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها پێویست ‌ه بیر ل ‌ه دابینكردنی‬ ‫ئه‌و پێداویستيیان ‌ه بكاته‌و ‌ه ك ‌ه پێویست ‌ه هه‌بن‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ی مامۆستا بتوانێت لێكۆڵینه‌وه‌ی‬ ‫ب�ه‌رد ‌هوام ئه‌نجام بدات‪ ،‬وه‌كو دابینكردنی‬ ‫ئۆفیسی تایبه‌ت ب ‌ه ه�ه‌ر مامۆستایه‌ك‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌رنا ئ � ‌هوا زانكۆ ن�ه‌ك ه�ه‌ر ناتوانێت‬ ‫پێشه‌نگ و چاوساغ بێت‪ ،‬به‌ڵكو ده‌بێته‌‬ ‫پاشكۆ و سه‌ره‌نجام ل ‌ه جیاتی خێر و خۆشی‬ ‫بۆ كۆمه‌ڵگه‌‪ ،‬ده‌بێت ‌ه سه‌ربار‪ ،‬وه‌كو به‌شێك له‌‬ ‫داموده‌زگاكانی دیكه‌‪.‬‬

‫هه‌ڵبژاردنه‌كانی‬ ‫ئه‌مریكا و كوردستان‬ ‫هاوكار عه‌بدوڵاڵ شێخ وه‌سانی‬ ‫ئه‌گه‌ر هه‌ڵبژاردن به‌ دیوێكدا بۆ گۆڕانكاری له‌ واڵتدا بكرێت‪ ،‬ئه‌وه‌نده‌ش‬ ‫بۆ جوانكردن و نیشاندانی ڕووی جوانی واڵته‌كه‌ به‌ جیهانی ده‌ره‌وه‌ و بۆ‬ ‫ێ هیچ‬ ‫ئاڵۆگۆڕكردنی ده‌س �ه‌اڵت به‌ شێوازێكی ئاشتییانه‌ و مه‌ده‌نییانه‌ ب ‌‬ ‫توندوتیژییه‌ك‪ ،‬ده‌كرێت‪ .‬الی هه‌مووان ئاشكرایه‌ ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردن له‌‬ ‫هه‌ر واڵتێك‪ ،‬به‌ مه‌به‌ستی گۆڕانكاری له‌ حكومه‌ت و ده‌سه‌اڵتی ناوچه‌كه‌��ا‬ ‫ده‌كرێت‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو هێز و ق�ه‌واره‌ سیاسییه‌كان قه‌باره‌ی بنكه‌ی‬ ‫جه‌ماوه‌ریی خۆیان بزانن‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی لێره‌دا مه‌به‌ستمه‌ و حه‌ز ده‌كه‌م باسی بكه‌م له‌م كورته‌ نووسینه‌دا‪،‬‬ ‫چه‌ند جیاوازییه‌ك ‌ه له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردن له‌ ئه‌مریكا و كوردستان‪ .‬بێگومان زۆر‬ ‫ڕوون و دیاره‌ كه‌ ئه‌گه‌ر به‌راورد بكه‌ین له‌ نێوان ئه‌مریكا و كوردستان‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫وه‌ك جیاوازیی ئاسامن و ڕێسامن سه‌یری بكه‌ین‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی پاڵی به‌ منه‌وه‌‬ ‫نا بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م بابه‌ته‌ بنووسم‪ ،‬هه‌ڵبژاردنه‌ جوانه‌كه‌ی ئه‌مریكا بوو‪ ،‬كه‌‬ ‫چه‌ند به‌ شێوازێكی مه‌ده‌نییانه‌ به‌ڕێوه‌چوو‪ ،‬بێ‌ هیچ گیروگرفتێك‪ ،‬له‌ كاتێكدا‬ ‫ئه‌مریكا ڕووب �ه‌ڕووی گه‌وره‌ترین كاره‌ساتی رسوشتی (ساندی) ده‌بێته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم هه‌رگیز كاری نه‌كرده‌ سه‌ر پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن‪ ،‬دیاره‌ هه‌ر كاتێك له‌‬ ‫كوردستان هه‌ڵبژاردن كرابێت‪ ،‬ده‌سه‌اڵتدارانی واڵت زۆر به‌ ته‌حه‌دداوه‌ ده‌ڵێن‪:‬‬ ‫هه‌ڵبژاردنی كوردستان زۆر شه‌فافه‌‪ ،‬وه‌ك واڵتانی جیهان‪.‬‬ ‫با دوور نه‌ڕۆین‪ ،‬له‌م ڕۆژان �ه‌دا هه‌ڵبژاردنی ئه‌مریكا بۆ سه‌رۆكایه‌تی‬ ‫به‌ڕێوه‌چوو‪ ،‬بۆیه‌ حه‌زم كرد له‌ چه‌ند خاڵێكی كورتدا چه‌ند جیاوازییه‌كی‬ ‫هه‌ڵبژاردن له‌ ئه‌مریكا و كوردستان بخه‌مه‌ ڕوو‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی بزانین ئێمه‌ له‌‬ ‫كوردستان له‌ كوێی ئه‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا خۆمانه‌ ده‌بینینه‌وه‌‪:‬‬ ‫‪ -1‬له‌ ئه‌مریكا بانگه‌شه‌كردن زۆر به‌ شێوازێكی ئ��ارام و له‌سه‌رخۆ‬ ‫به‌ڕێوه‌چوو‪ ،‬بێ‌ ئه‌وه‌ی كه‌س هه‌ستی به‌رامبه‌ر به‌ وشه‌یه‌ك بریندار بكات‪،‬‬ ‫هه‌میشه‌ پێشبڕكێ‌ له‌سه‌ر پڕۆژه‌ و به‌رنامه‌ی جوان بوو‪ .‬به‌اڵم له‌ كوردستان‬ ‫بانگه‌شه‌ی هه‌ڵبژاردن بێ‌ ناوزڕاندن و جنێو و شه‌ڕ و ئاژاوه‌ نه‌بووه‌‪ ،‬هه‌میشه‌‬ ‫به‌ڵێنی گه‌وره‌ ده‌درێ��ت بێ‌ ئه‌وه‌ی بیربكه‌نه‌وه‌ كه‌ له‌ داهاتوودا ناتوانن‬ ‫جێبه‌جێیان بكه‌ن‪.‬‬ ‫‪ -2‬ڕاهێنانی تاك له‌ ئه‌مریكا له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌روه‌ریی واڵت له‌‬ ‫هه‌موو شتێك گرنگرته‌‪ ،‬ده‌نگدان به‌ كاندیده‌كان له‌سه‌ر بنه‌مای خزمه‌تكردن‬ ‫و به‌ره‌وپێشربدنی واڵت ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم له‌ كوردستان تاك له‌سه‌ر سیسته‌می‬ ‫به‌حیزبیبوون پ���ه‌ره‌وه‌رده‌ ده‌كرێت‪ ،‬وات�ه‌ وا ڕاده‌هێرنێت كه‌ ده‌ن��گ به‌‬ ‫حیزبه‌كه‌ی بدات‪ ،‬ئه‌گه‌رچی ئه‌م حیزبه‌ واڵت به‌ره‌و هه‌ڵدێر به‌رێت و هه‌رچی‬ ‫خێر و سامان و سه‌روه‌ریی واڵته‌ به‌ره‌و ئاقارێكی ون به‌رێت‪ ،‬به‌داخه‌وه‌ له‌‬ ‫كوردستان به‌ هۆی به‌حیزبیكردنی هه‌موو كایه‌كانی ژیانه‌وه‌‪ ،‬نه‌توانراوه‌ تاكی‬ ‫كورد هوشیار بكرێته‌و ‌ه و له‌ مانای هه‌ڵبژاردن تێبگات‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی به‌ ئازادانه‌‬ ‫كاندیدی خۆی هه‌ڵبژێرێت‪.‬‬ ‫‪ -3‬له‌ ئه‌مریكا ڕۆشنبیریی تاك ب ‌ه شێوه‌یه‌ك به‌رزه‌ ك ‌ه نه‌ك بۆ ته‌زویر‬ ‫و خروقات هه‌وڵنادات‪ ،‬به‌ڵكو هه‌ر بیریشی لێ‌ ناكه‌ته‌وه‌‪ ،‬سه‌ره‌ڕای بوونی‬ ‫سیسته‌می ئه‌لیكرتۆنی له‌ هه‌ندێك ویالیه‌ت كه‌ ناهێڵێت كه‌مرتین ته‌زویر و‬ ‫خروقات ڕوو بدات‪ ،‬به‌اڵم له‌ كوردستانی خۆمان خه‌ڵك خول و ڕاهێنانی بۆ‬ ‫ده‌كرێته‌وه‌ له‌ الیه‌ن هه‌ندێك له‌ حیزبه‌كانه‌وه‌‪ ،‬به‌شێوه‌یه‌ك الیان ئاساییه‌ كه‌‬ ‫ڕكابه‌ره‌كه‌یان به‌ هۆی ته‌زویر و خروقاتی گه‌وره‌و ‌ه شكست پێ‌ بهێنن‪ .‬دیاره‌‬ ‫ئه‌مه‌ش زۆر دووره‌ له‌ هه‌موو سیسته‌مێكی هه‌ڵبژاردنی دیموكراسی‪.‬‬ ‫‪ -4‬له‌ ئه‌مریكا ته‌واوی خه‌رجیی بانگه‌شه‌كانی هه‌ڵبژاردن له‌سه‌ر گیرفانی‬ ‫خودی پاڵێوراوه‌كانه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌ كوردستان هه‌موو خه‌رجیی هه‌ڵبژاردنه‌كان‬ ‫له‌سه‌ر گیرفانی حكومه‌ته‌ و پاره‌ی هه‌ژار و ڕه‌ش و ڕووتی واڵت بۆ بانگه‌شه‌ و‬ ‫به‌خشینه‌وه‌ له‌ پێناوی به‌ده‌ستهێنانی ده‌نگی زیاتر‪ ،‬خه‌رج ده‌كرێت‪.‬‬ ‫‪ -5‬له‌ ئه‌مریكا كاتێك هه‌ڵبژاردن ده‌كرێت هه‌موو جومگه‌كانی حكومه‌ت‬ ‫گۆڕانكاری له‌ شێوازی كاركردنیاندا ده‌كرێت‪ ،‬به‌ سرتاتیژێكی نوێ‌ و شێوازێكی‬ ‫تازه‌ خزمه‌ت به‌ هاوواڵتیانی خۆیان ده‌ك�ه‌ن‪ ،‬هه‌ر وه‌ك له‌ هه‌موو دونیا‬ ‫هه‌ڵبژاردن بۆ گۆڕانكایی ڕیشه‌یی ده‌كرێت له‌ سیسته‌می واڵت‪ ،‬به‌اڵم دیسانه‌وه‌‬ ‫له‌ واڵتی خۆمان هه‌ڵبژاردن به‌ پێچه‌وانه‌ی واڵتانه‌‪ ،‬به‌داخه‌وه‌ له‌ كوردستان‬ ‫هه‌ڵبژاردن ته‌نیا گۆڕینی ده‌موچاوه‌كانه‌ و به‌س‪ ،‬له‌شكرێك بۆ ده‌سه‌اڵت‬ ‫ده‌چێت‪ ،‬به‌اڵم تۆزقاڵێك گۆڕانكاری له‌ سیسته‌می واڵتدا به‌دی نایه‌ت‪ ،‬واسیته‌ و‬ ‫به‌فێڕۆدانی سامانی واڵت و گه‌نده‌ڵیی گشتی‪ ،‬تا دێت ڕوو له‌ زیادبوون ده‌كات‪.‬‬ ‫‪ -6‬له‌ ئه‌مریكا ئه‌و كاندیده‌ی شكستی هێناوه‌ دان به‌ شكستی خۆیدا‬ ‫ده‌نێت و به‌ ڕۆحێكی زۆر له‌خۆبوردووانه‌ پیرۆزبایی سه‌ركه‌وتن له‌ ڕكابه‌ره‌كه‌ی‬ ‫ده‌كات و هاوكاری ده‌بێت له‌ به‌ڕێوه‌بردنی واڵت‪ ،‬ئه‌و كاندیده‌ی براوه‌یه‌‬ ‫به‌شێوازێكی زۆر جوان ڕێز له‌ ڕكابه‌ره‌كه‌ی ده‌گرێت و هه‌رگیز په‌رواێزی‬ ‫ناخات له‌ به‌ڕێوه‌چوونی واڵت‪ ،‬به‌اڵم له‌ كوردستان كاتێك كاندیدێك سه‌ركه‌وتن‬ ‫به‌ده‌ستدێنێـت و ئه‌وی تریان شكشت ده‌خوات‪ ،‬كاندیده‌ شكستخواردووه‌كه‌‬ ‫ده‌ستده‌كات به‌ تۆمه‌ت به‌خشینه‌وه‌ و زه‌مكردنی‪ ،‬كار ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫شكست به‌ سه‌ركه‌وتنی بهێنێت له‌ به‌ڕێوه‌چوونی ده‌س��ه‌اڵت‪ ،‬كاندیده‌‬ ‫سه‌ركه‌وتووه‌كه‌ ته‌واو الیه‌نی شكستخواردوو په‌راوێز ده‌خات له‌ هه‌موو حه‌ق‬ ‫و مافێكی‪ ،‬به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ ل ‌ه هه‌رچی داهات و سه‌رمایه‌ی واڵت هه‌یه‌ بێبه‌شی‬ ‫ده‌كات‪.‬‬ ‫دی��اره‌ خاڵی ب��ه‌راودی تر زۆرن‪ ،‬ب�ه‌اڵم ئه‌م چه‌ند خاڵه‌ به‌سه‌ كه‌ له‌‬ ‫وتارێكی ئاوا كورتدا ئاماژه‌ی پێ‌ بده‌ین‪ ،‬هیوام وایه‌ له‌ كوردستانیش ڕۆژێك‬ ‫بێت هه‌ڵبژاردنێكی شه‌فاف بكرێت و هه‌مووان به‌ گیانێكی له‌خۆبوردووانه‌‬ ‫ئه‌نجامه‌كه‌ی قبوڵ بكه‌ن‪.‬‬


‫‪12‬‬ ‫‪birura_bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫نموونه‌ی دیموكراسيی كوردی‬ ‫داهاتوویه‌كی ڕه‌ش‬ ‫بۆ نه‌وه‌كامنان‬ ‫عه‌لی سیرینی‬ ‫كاره‌ساتێكی جه‌رگبڕە‪ ،‬مرۆڤ بیر‬ ‫ل ‌ه به‌رژەوه‌ندیی جگه‌رگۆشه‌كانی خۆی‬ ‫نه‌كاته‌وه‌‪ ،‬له‌مه‌ش زیاتر‪ ،‬كاره‌سات‬ ‫ئه‌وه‌ی ‌ه ب ‌ه هۆی حه‌ز ‌ه جه‌سته‌ییه‌كانه‌وه‌‪،‬‬ ‫مرۆڤ ئاگای ل ‌ه ئاینده‌ی خۆی و‬ ‫منداڵه‌كانی نه‌مێنێ‪ .‬واڵتانی ئێم ‌ه به‌‬ ‫تایبه‌ت كوردستان‪ ،‬واڵتانی به‌رخۆرن‪،‬‬ ‫وه‌به‌رهێنانیان نییه‌‪ ،‬ن ‌ه پیشه‌سازیی‪ ،‬نه‌‬ ‫كشتوكاڵێكی پێشكه‌وتوو‪ ،‬ن ‌ه ته‌كنه‌لۆجیا‪،‬‬ ‫هه‌ی ‌ه و نیی ‌ه نه‌وته‌كه‌ی ‌ه ك ‌ه به‌ره‌و نه‌مان‬ ‫ده‌ڕوا‪ ،‬زۆریش بێویژدانان ‌ه ب ‌ه پاره‌یه‌كی‬ ‫هه‌رزان‪ ،‬ب ‌ه واڵتانی سه‌رمایه‌دار ه ‌هڕاج‬ ‫كراوه‌‪ ،‬ل ‌ه ب ‌هرامبه‌ردا‪ ،‬زۆربه‌ی ئه‌م‬ ‫پاران ‌ه ب ‌ه ناوی خێزان ‌ه ده‌سه‌اڵتداره‌كان‬ ‫و داروده‌سته‌كانیانه‌وه‌‪ ،‬ده‌خرێت ‌ه نێو‬ ‫بانكه‌كانی ڕۆژئاوا‪ ،‬هه‌ندێكیشی ده‌كرێته‌‬ ‫دوو به‌ش‪ ،‬به‌شێكیان بۆ به‌ڕێوه‌بردنی‬ ‫كاروباری ڕۆژانه‌ی حوكمڕانی و‪ ،‬موچه‌ی‬ ‫فه‌رمانب ‌هران‪ ،‬ئه‌وه‌ی تریان زۆر بێ‬ ‫ویژدانان ‌ه ده‌درێت ‌ه واڵتانی دونیا‪ ،‬بۆ‬ ‫كڕینی چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نی‪ ،‬ئه‌مه‌شیان‬ ‫هه‌ر دژی میلله‌تانی ناوچه‌ك ‌ه به‌كار‬ ‫ده‌هێرنێته‌و ‌ه بۆ زیاتر داپڵۆسین و‬ ‫كاولكردنی ژینگه‌ش‪ ،‬به‌اڵم چی بنیاترناوه‌‬ ‫بۆ نه‌وه‌ی داهاتوو؟ چ پالنێك هه‌ی ‌ه بۆ‬ ‫ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ته‌نگوچه‌ڵه‌مه‌كانی‬ ‫داهاتوو؟ بێگومان وه‌اڵمه‌كه‌ی هیچ!‬ ‫ل ‌ه نیوزله‌ندا و ئوسرتالیاو ‌ه بگره‌‬ ‫تا ئوروپا و كه‌نه‌دا و ئه‌مریكا‪ ،‬واڵتانی‬ ‫ئاسیای ڕۆژهه‌اڵتیش‪ ،‬هه‌رچی پاره‌‬ ‫و سه‌رمای ‌ه هه‌ی ‌ه ده‌یخه‌ن ‌ه خزمه‌تی‬ ‫میلله‌ته‌كانیان و به‌شێكی زۆریش‬ ‫بۆ پالندانانی ئاینده‌یه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر سه‌د‬ ‫ساڵ پێش ئێستا‪ ،‬یان زیاتر یان كه‌مرت‪،‬‬ ‫كه‌سێكی ئه‌م واڵتان ‌ه وێنه‌یه‌كی كێشابێت‬ ‫یان دوو وشه‌ی نووسیبێت‪ ،‬یان ناوێكی‬ ‫هه‌بووبێ‪ ،‬ئێستا مۆزه‌خانه‌یه‌كی بۆ‬ ‫كراوه‌و و ماڵ و حاڵه‌كه‌ی بووه‌ته‌‬ ‫شوێنێكی سه‌رنجڕاكێشی گه‌شتوگوزار‪،‬‬ ‫ڕۆژان ‌ه سه‌دان ه ‌هزار دۆالری پێ‬ ‫په‌یداده‌كرێ‪ ،‬كورد كو‌لتووره‌كه‌ی‬ ‫له‌ناو چوو‪ ،‬شوێنه‌وار و ده‌ستڕەنگینی‬ ‫فۆلكلۆره‌كه‌ی له‌م (‪ )22‬ساڵه‌ی‬ ‫دواییه‌د‌ا له‌ناوبردرا‪ ،‬ده‌كرا ئه‌م سه‌رمایه‌‬ ‫نیشتامنیی ‌ه بكرێت ‌ه یاریده‌ده‌ری بودجه‌ی‬ ‫میلله‌ت‪ ،‬كه‌چی ب ‌ه پێچه‌وانه‌وه‌‪،‬‬ ‫بودجه‌كه‌ش دزرا‪ ،‬خزمه‌تگوزاریه‌كانیش‬ ‫بوونه‌ت ‌ه جێگای گاڵته‌وگه‌پی خه‌ڵك‪،‬‬ ‫ن ‌ه ته‌ندروستی‪ ،‬ن ‌ه خوێندن‪ ،‬ن ‌ه ئاو‬ ‫و كاره‌با و ن ‌ه ڕیگاوبامنان‪ ،‬هیچی به‌‬ ‫سه‌ر هیچه‌و ‌ه نيیه‌‪ ،‬ل ‌ه پێشه‌نگی كاره‌‬ ‫سه‌روه‌ریيه‌كانی «به‌ره‌ی كوردستانی» له‌‬ ‫ساڵی (‪ ،)1991‬دزینی كارگه‌ی مافوور‪،‬‬ ‫كارگه‌ی ڕسنت و چنین‪ ،‬كاره‌با‪ ،‬به‌نداوی‬ ‫بێخمه‌‪ ،‬كارگه‌ی ئاسن و كارگه‌ی شیر و‬ ‫‪...‬هتد بوو‪ .‬فرۆشتنی شۆفڵ و گرێده‌ر‬ ‫و كه‌لوپه‌ل بوو ب ‌ه ئێران و توركیا‪،‬‬ ‫«پێشمه‌رگ ‌ه دلێره‌كانی شاخ» دایان‬ ‫ب ‌ه خواردن و خورادنه‌وه‌ی هوتێل و‬ ‫چێشتخانه‌كانی هه‌ولێر و سلێامنی‬ ‫و دهۆك‪ ،‬بێ گومان به‌شێكیش بۆ‬ ‫له‌شفرۆشه‌كان ته‌رخان كرا‪ .‬تا ئێستاش‬ ‫دزین و فه‌رهودكردنی سامانی میلله‌ت‬ ‫به‌رده‌وامه‌‪ ،‬میلله‌ت خه‌وتووه‌‪ ،‬گشت‬ ‫خه‌ریكی تێركردنی زگ و گ ‌هڕان به‌‬ ‫دوای حه‌ز ‌ه جه‌سته‌ییه‌كانه‌‪ ،‬كه‌س بیر‬ ‫ل ‌ه ئاینده‌ی نه‌وه‌كامنان ناكاته‌وه‌‪ ،‬ئایا‬ ‫ده‌سه‌اڵت به‌ئاگادێته‌و ‌ه و دۆخه‌كه‌‬ ‫ده‌گۆڕێت؟ یان نه‌وه‌كامنان ده‌بن به‌‬ ‫كۆیله‌ی هه‌رزان وه‌ك به‌نگالدیشی و‬ ‫رسیالنكی؟ ئه‌مه‌یان گه‌وره‌ترین كاره‌ساته‌‬ ‫ل ‌ه مێژووی كورد و گه‌النی وه‌ك كورد‪.‬‬

‫ئیدریس سیوه‌یلی‬ ‫بیست س��اڵ زی��ات��ره‌ ل�ه‌ هه‌رێمی‬ ‫كوردستان كورد موماره‌سه‌ی ده‌سه‌اڵت‬ ‫ده‌كات‪ ،‬حكومه‌ت و په‌رله‌مان و سه‌رجه‌م‬ ‫ده‌زگاكانی ده‌وڵه‌تداری بوونیان هه‌یه‌‪ ،‬به‌‬ ‫گوته‌ی هه‌ردوو حیزبی حوكمڕانیش بێت‪،‬‬ ‫هه‌رێمه‌كه‌مان په‌یڕەوی له‌ سیتمێكی‬ ‫دیموكراسی ده‌ك��ات‪ ،‬ئه‌گه‌ر سه‌رنج له‌‬

‫كۆیله‌كانی‬ ‫كتێب‬

‫هاورێ‌ توانا مێرگه‌سه‌ری‬

‫ده‌زگاكانی راگه‌یاندنی ئه‌و دوو حیزبه‌ش‬ ‫ب��ده‌ی��ت‪ ،‬ن �ه‌ك ج��ارێ��ك‪ ،‬به‌ڵكو ده‌ی��ان‬ ‫ج��ار ئ���ه‌وه‌ت ب��ۆ دووپ���ات ده‌ك �ه‌ن �ه‌وه‌‬ ‫كه‌ هه‌رێمه‌كه‌مان ل ‌ه دیموكراسیدا له‌‬ ‫رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاستدا منوونه‌ی نییه‌‪.‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌وه‌ی جێی تێڕامانه‌ له‌و ماوه‌‬ ‫زۆره‌ی حوكمڕانیی ئه‌و دوو حیزبه‌دا‬ ‫س��اده‌ت��ری��ن خه‌سڵه‌تی دیموكراسی‬ ‫كه‌ هه‌ڵبژاردن و ده‌ستاوده‌ستكردنی‬ ‫ده‌سه‌اڵته‪ ‌،‬بوونی نییه‌‪ ،‬به‌ درێژایی ئه‌و‬ ‫ماوه‌یه‌ هیچ هه‌ڵبژاردنێك له‌ كاتی ئاسایی‬ ‫خۆیدا ئه‌نجام نه‌دراوه‌‪ ،‬یه‌كه‌م هه‌ڵبژاردنی‬ ‫په‌رله‌مان له‌ (‪ )1992‬دوو رۆژ له‌كاتی‬ ‫خۆی دواكه‌وت‪ ،‬به‌اڵم دووه‌م هه‌ڵبژاردن‬ ‫بۆ په‌رله‌مان دوای سیانز ‌ه ساڵ به‌ڕێوه‌چوو‪،‬‬ ‫سێیه‌میش كه‌مێك له‌ كاتی خۆی دواكه‌وت‪،‬‬ ‫چواره‌میش تا ئێستا چاره‌نووسی نادیاره‌ و‬ ‫هه‌رچه‌ند ماوه‌ی یاسایی زۆری نه‌ماوه‌‬

‫به‌اڵم هیچ ئاماده‌سازییه‌كی بۆ نه‌كراوه‌‪.‬‬ ‫یه‌كه‌م هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫پارێزگاكان له‌ (‪ )2005‬ئه‌نجامدرا‪ ،‬له‌‬ ‫سه‌رجه‌م پارێزگاكانی عێراق جگ ‌ه له‌‬ ‫كه‌ركووك و هه‌رێم دووه‌م هه‌ڵبژرادن بۆ‬ ‫ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان كرا‪ ،‬حكومه‌تی‬ ‫عێراق مانگی نیسانی بۆ ئه‌نجامدانی‬ ‫سێیه‌م هه‌ڵبژاردن دی��اری ك��رد‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ل�ه‌ هه‌رێمی ك��وردس��ت��ان ئه‌نجومه‌نه‌‬ ‫ئێكسپایه‌ره‌ بێده‌سه‌اڵته‌كه‪ ‌،‬به‌ناو له‬ ‫‌كاری خۆی به‌رده‌وامه‌‪ ،‬ده‌سه‌التدارانی‬ ‫هه‌رێمیش گوێیان ل �ه‌ ئه‌نجامدانی‬ ‫ه �ه‌ڵ��ب��ژاردن��ی ئ�ه‌ن��ج��وم�ه‌ن��ی پ��ارێ��زگ��ا‬ ‫خه‌واندووه‌‪.‬‬ ‫س �ه‌ی��ر ‌ه دوو ده‌س��ه‌اڵت��داره‌ك��ه‌ی‬ ‫هه‌رێم به‌ درێژایی بیست ساڵی رابردوو‬ ‫ده‌زگاكانی راگه‌یاندیان سیخناخ كرد‬ ‫ل �ه‌ پ��ی��اه�ه‌ڵ��دان ب �ه‌ دی��م��وك�راس��ی��دا‪ ،‬وا‬

‫خۆیان وێنا ده‌ك��رد كه‌ دیموكراسیرتین‬ ‫هێزی رۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاسنت‪ ،‬ئه‌مه‌یان‬ ‫ب ‌ه شێوه‌یه‌ك ب��اس ده‌ك��رد كه‌ گومان‬ ‫ده‌برا ئه‌مانه‌ فریادڕەسی دیموكراسین‪،‬‬ ‫جیهان نه‌یتوانیوه‌ منوونه‌یه‌كی ته‌واوی‬ ‫دیموكراسیامن نیشان بدات‪ ،‬ئه‌وه‌ یه‌كێتی‬ ‫و پارتییه‌ ئه‌و ئه‌زمونه‌مان نیشان ده‌ده‌ن‪،‬‬ ‫بۆیه‌ به‌ له‌خۆبایبوونه‌وه‌ باسیان له‌‬ ‫گواستنه‌وه‌ی ئه‌زمونه‌ دیموكراسيیه‌كه‌یان‬ ‫ده‌كرد بۆ عێراق و واڵتانی دیكه‌ش‪.‬‬ ‫ب����ه‌اڵم ئێستا راس��ت��ي��ی ب��اڵ��ۆن�ه‌‬ ‫فوتێكراوه‌كه‌یان بۆ رایگشتی ده‌ركه‌وتووه‌‪،‬‬ ‫ئ��ه‌وان ن �ه‌ك دیموكراسی نین‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫ناشتوانن وه‌كو دیكتاتۆره‌كانی ناوچه‌كه‌‬ ‫م��وم��اره‌س �ه‌ی �ه‌ك��ی چ��ه‌واش��ه‌ك��اران��ه‌ی‬ ‫دیموكراسی بكه‌ن‪ ،‬ئاخر ده‌سه‌اڵتداره‌‬ ‫دیكتاتۆره‌كانی ناوچه‌كه‌ ئ�ه‌گ�ه‌ر بۆ‬ ‫جوانكردنی وێنه‌ی خۆشیان بێت‪ ،‬ناوێكی‬

‫بێ‌ ناوه‌رۆكیش بێت‪ ،‬هه‌ڵبژاردنه‌كان‬ ‫ل �ه‌ك��ات��ی خ��ۆی��دا ئ �ه‌ن��ج��ام ده‌ده‌ن‪،‬‬ ‫ده‌یانه‌وێت رووی دیكتاتۆریه‌تی خۆیان‬ ‫ب ‌ه هه‌ڵبژاردنێكی ساخته‌ و رووكه‌شی‬ ‫بشارنه‌وه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم یه‌كێتی و پارتی ئه‌و‬ ‫ئه‌زموونه‌ له‌ دیكتاتۆره‌كانیش فێرنه‌بوون‪،‬‬ ‫هه‌ر بۆیه‌ به‌ درێژایی ماوه‌ی حوكمڕانيیان‬ ‫ن�ه‌ی��ان��ت��وان��ی س��اده‌ت��ری��ن خه‌سڵه‌تی‬ ‫دیموكراسی‪ ،‬كه‌ هه‌ڵبژاردنه‌ له‌ كاتی‬ ‫خۆیدا‪ ،‬ئه‌نجامی بده‌ن‪ ،‬چ جای ئه‌وه‌ی‬ ‫هه‌ڵبژاردنێكی پاك و دوور له‌ فرت و‬ ‫فێڵ ئه‌نجام بده‌ن‪ ،‬ده‌ستاوده‌ستكردنی‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت��ی��ش بكه‌نه‌ ك��ول��ت��وورێ��ك و‬ ‫س �ه‌ره‌ت��ای �ه‌ك ب��ۆ ره‌وان���دن���ه‌وه‌ی ترسی‬ ‫هه‌اڵیسانی ش �ه‌ڕی ب �راك��وژی‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫ناشیرنرتین وێ��ن�ه‌ی دیموكراسییه‌ كه‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتداری كورد پێشكه‌شی جیهانی‬ ‫كرد‪.‬‬

‫ئ �ه‌گ �ه‌ر دی��وێ��ك��ی ه��ۆگ��ری كتێب‬ ‫به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی چرایه‌كی داگیراساو ب ‌ێ بۆ‬ ‫كۆاڵن ‌ه تاریكه‌كانی ژیانی ئینسان و كۆمه‌ڵگا‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر وه‌زیفه‌ی كتێب راماڵینی جه‌هل و‬ ‫ته‌شویقی مه‌عریف ‌ه بێ‌‪ ،‬ئ ‌هوا رووی دووه‌می‬ ‫كتێب ئه‌گه‌ر هه‌ستیار نه‌بین‪ ،‬به‌كۆیله‌بوونی‬ ‫خوێنه‌ر و شه‌یدایانی كتێبه‌‪ ،‬چونك ‌ه كاتێك‬ ‫تێكسته‌كانی ناو كتێب و هیوا خه‌یاڵیيه‌كانی‬ ‫و وه‌هم ‌ه زۆر و زه‌به‌نده‌كانی له‌گه‌ڵ‬ ‫واقع ناسازێ‌‪ ،‬ئه‌و كاته‌ی ته‌رجه‌م ‌ه بوونی‬ ‫كتێب ل ‌ه واقعی جه‌نجاڵی ژیانی رۆژانه‌‬ ‫ل ‌ه چركه‌ساتی س �ه‌ره‌ت��اوه‌‪ ،‬ل ‌ه ته‌لیسمه‌‬ ‫سه‌حراوییه‌كانی به‌تاڵ ده‌بێته‌وه‌‪ ،‬تێده‌گه‌ین‬ ‫ئێمه‌ی ئاڵوده‌ی كتێب چه‌ند ‌ه كۆیله‌ین‪،‬‬ ‫كۆیله‌كانی كتێب هه‌ر ئه‌و خوێن ‌هران ‌ه نین‬ ‫ك ‌ه ئیلهام ل ‌ه تێكست ‌ه ئایدۆلۆژییه‌كان‪ ،‬یان‬ ‫رست ‌ه دۆگامكانی وه‌رده‌گرن‪ ،‬ئه‌وه‌ی لێره‌دا‬ ‫باسكراو ‌ه وه‌ستانێكی گشتیی ‌ه ل ‌ه باره‌ی‬ ‫كتێب ‌ه تیۆری و فیكرییه‌كان و په‌یوه‌ندی‬ ‫ئه‌م مه‌خلوق ‌ه به‌واقعی رۆژانه‌‪ ،‬سه‌ده‌ترین‬ ‫پرسیارێك لێره‌دا خوێنه‌ر‌ه جددیه‌كانی كتێب‬

‫ك ‌ه ئاراسته‌ی خودی خۆیانی بكه‌ن ئه‌م‬ ‫پرسیاره‌یه ‌» كتێب چیامن پێشكه‌شده‌كات؟‬ ‫ئازادمان ده‌كات ل ‌ه كۆتوبه‌نده‌كانی ژیانی‬ ‫كولتووری‪ ،‬ترادیسیۆنی ژه‌نگگرتوو‌ی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬واقعی ناهه‌مواری سیاسی‪،‬‬ ‫تێڕوانین ‌ه دینییه‌كان‪ ،‬یان ده‌ربازبوون ‌ه له‌‬ ‫بڕوابوونێكی كوێرانه‌ی ب ‌ێ پرسار و دوور‬ ‫ل ‌ه رۆحی هیۆمانستی ب ‌ه ناسۆنالیزمێكی‬ ‫ك��ول��ت��ووری ت��ا ئاستی راس��ی��زم؟ یاخود‬ ‫ده‌مانكات ب ‌ه سۆفییه‌كی خه‌ڵوه‌تنشین‬ ‫و گۆشه‌گیرێكی ئه‌نتی خێزان و خه‌یاڵ‬ ‫پاڵوێكی دوور ل ‌ه ژیانی واقعیی دابڕاو له‌‬ ‫ئازاره‌كانی كۆمه‌ڵگا و چوون ‌ه ناو جیهانی‬ ‫یۆتۆپیا؟‬ ‫له‌م چركه‌ساته‌دا قسه‌كردنی ئێمه‌‬ ‫تایبه‌ت ‌ه ب ‌ه ئاڵو‌ده‌بوو ‌ه فیكرییه‌كانی كتێب‪،‬‬ ‫خوێنه‌ر‌ه ساده‌كانی‪ ،‬رووی قسه‌كامنان ل ‌هوانه‌‬ ‫نیی ‌ه ك ‌ه ده‌نووسن و تێكست به‌رهه‌مهێنن‪،‬‬ ‫تیۆر فڕ ‌ێ ده‌ده‌ن‪ ،‬به‌ڵ ‌ێ ئ ‌هوانه‌ی ئه‌وه‌نده‌ی‬ ‫سه‌رقاڵی گواستنه‌وه‌ی نیچ ‌ه و تێگه‌یشنت‬ ‫ل ‌ه هیگڵ و وه‌سفی فرانكفۆرتییه‌كانن‪،‬‬

‫ئه‌وه‌ند ‌ه ل ‌ه خه‌می نه‌قلی واقع بۆ سه‌ر‬ ‫كتێب و تێگه‌یشنت ل ‌ه ده‌رده‌كانی كۆمه‌ڵگا‬ ‫و ریالیزه‌كردنی تیۆری خۆماڵیدا نین‪،‬‬ ‫ئیشكالیه‌تی ئ�ه‌و نوخب ‌ه رووناكبیره‌ی‬ ‫ئێم ‌ه نیشاندانی پێغه‌مبه‌ر بوونی (میشێل‬ ‫فۆكۆ) و (لیڤانیس شرتاوس) و (دێریداو)‪،‬‬ ‫ب ‌ه كولتووربوونی رۆشنبیریی رۆژئاوایه‌‬ ‫بۆ كۆمه‌ڵگایه‌ك ك ‌ه تیشكی رێنیسانس‬ ‫و رۆشنگه‌ری و ریفۆرمی دینی چه‌ند‬ ‫سه‌ده‌یه‌كی تری گه‌ره‌كه‌‪ ،‬هه‌ڵبه‌ت ‌ه ئه‌م ‌ه بێ‌‬ ‫له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌م كولتوور‌ه كۆنزه‌رڤاتۆره‌ی‬ ‫ك ‌ه ئه‌م نه‌زعه‌ی ‌ه وه‌رناگرێت‪ ،‬رووناكبیره‌كانی‬ ‫ئێمه‌ی كۆیله‌ی كتێب ئه‌وه‌ند ‌ه ل ‌ه خه‌می‬ ‫كتێبی كوردی و تێكستی كوردی و تیۆری‬ ‫تایبه‌ت ب ‌ه خ��ۆی نیيه‌‪ ،‬رۆژئ��اواگ� ‌هرای��ی‬ ‫نوخبه‌ی رۆشنبیری ئێم ‌ه گه‌یشتوو ‌ه به‌‬ ‫ئاستێك ك ‌ه بڵێین رزگاربوونی ئه‌م میلله‌ته‌‬ ‫ل ‌ه قه‌یرانه‌كانی شووناس و سیسته‌می‬ ‫سیاسی و هۆشیاريی ده‌سته‌جه‌معیامن‪،‬‬ ‫به‌سرتاوه‌ته‌و ‌ه ب ‌ه ئاماده‌بوونی ت� ‌هواوی‬ ‫(مارتن هایدگه‌ر) و (هێربێرت ماركۆ) له‌‬

‫ره‌خنه‌كردنی سه‌رجه‌م دیارده‌كانی‬ ‫ژیانی رۆژان���ه‌ی ئ�ه‌م كۆمه‌ڵگایه‌‪،‬‬ ‫دیار‌ه ئاشكرای ‌ه پیشه‌سازی وه‌رگێڕانی‬ ‫كتێب ل ‌ه چه‌ند ساڵی راب���ردوودا‪،‬‬ ‫ب� ‌ه تایبه‌ت فه‌لسه‌ف ‌ه و فیكر و‬ ‫ئه‌ده‌ب‪ ،‬ئه‌گه‌ر باشییه‌كه‌ی كرانه‌وه‌ی‬ ‫ناسیۆنالستی كوردی بێ‌‪ ،‬به‌م دیوودا‬ ‫ده‌رخه‌ری هه‌ژاریی رووناكبیرامنان ‌ه له‌‬ ‫دۆزینه‌وه‌ی قه‌یرانه‌كانی كۆمه‌ڵگای‬ ‫ك��وردی و به‌رهه‌مهێنانی مه‌عریفه‌‬ ‫له‌باره‌یانه‌وه‌‪ ،‬هه‌ڵبه‌ت ‌ه ئه‌م ‌ه ل ‌هوانه‌یه‌‬ ‫سه‌یر بكه‌وێته‌و ‌ه ك ‌ه ل ‌ه سه‌رده‌می‬ ‫گڵۆبالیزه‌یشن و دنیای په‌یوه‌نديی‬ ‫جاڵجاڵۆكه‌یدا باسی تایبه‌مته‌ندبوون‬ ‫ب��ك��رێ‌‪ ،‬ل � ‌ه ك��ات��ی ئ��ام��اده‌ب��وون��ی‬ ‫مۆدێرن ‌ه به‌م هێز ‌ه گه‌وره‌ی هه‌یه‌تی‬ ‫ل � ‌ه ئ��اراس��ت �ه‌ك��ردن��ی ك��ۆی ژیانی‬ ‫كۆمه‌ڵگاكان‪ ،‬به‌اڵم له‌والی خه‌یاڵیشه‌‬ ‫ئیامن بێنین ب ‌ه وڕێنه‌ی ناوكتێبه‌كان و‬ ‫به‌شداربین ل ‌ه ریفۆرمێكی شمولی و‬ ‫ده‌ربازبوون ل ‌ه قه‌یرانه‌كانی كۆمه‌ڵگا!‬

‫بچووكردنه‌وه‌ی كه‌سایه‌تی مسته‌فا بارزانی‬ ‫كارزان علی‬ ‫به‌مدوایی ‌ه ناسیۆنالیستی ك��وردی و‬ ‫سیكۆال‌ری كورد قس ‌ه له‌سه‌ر مسته‌فا بارزانی‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬ڕەوتی قسه‌كان ل ‌ه الیه‌ن پارتیه‌وه‌‬ ‫شێوازێكی وه‌رگرتوو ‌ه به‌ره‌و ته‌قدیسكردن‬ ‫ده‌چێت‪ ،‬ئه‌وانه‌ىش دژ ب ‌ه مسته‌فا بارزانین‪،‬‬ ‫هه‌وڵ ده‌ده‌ن ل ‌ه كارێزمايی ئه‌و كه‌سایه‌تیيه‌‬ ‫كه‌م بكه‌نه‌وه‌‪ ،‬ئه‌م كورت ‌ه نووسین ‌ه له‌سه‌ر‬ ‫هه‌ردوو دیارده‌یه‌ك ‌ه ده‌دوێ‪ ،‬هه‌وڵ ده‌دات‬ ‫به‌رچاوڕوونیيه‌ك ده‌رباره‌ی ئه‌و كه‌سایه‌تییه‌‬ ‫ل ‌ه مێژووی نوێی كورددا بخاته روو‪.‬‬ ‫له‌م نووسین ‌ه باسی ملمالنێی هه‌مزه‌‬ ‫عه‌بدولاڵ و مسته‌فا ب��ارزان��ی‪ ،‬ئیرباهیم‬ ‫ئه‌حمه‌د و مسته‌فا بارزانی ناكه‌م‪ ،‬چونكه‌‬ ‫نووسینه‌ك ‌ه تایبه‌ت نیی ‌ه ب ‌ه ژیانی نێوبراوان‪،‬‬ ‫به‌ڵكو نووسینه‌ك ‌ه قسه‌كردن ‌ه له‌سه‌ر‬ ‫ژیانی دوای مردنی بارزانی‪ ،‬بارزانی له‌‬ ‫ژیانی سیاسيی خۆی هه‌میش ‌ه كێشه‌ی‬ ‫له‌گه‌ڵ سكرتێر و مه‌كته‌ب سیاسيی پارتی‬ ‫هه‌بووه‌‪ ،‬ل ‌ه دوای مردنی بارزانی‪ ،‬سیفه‌تی‬ ‫«نه‌مر»ی بۆ بار��انی زیادكرا و وشه‌ی‬ ‫«م �ه‌ال»ی لێكرایه‌وه‌‪ ،‬مسته‌فا بارزانی له‌‬ ‫ژیانی خۆیدا ئه‌وه‌ی پێخۆش نه‌بووه‌‪ ،‬له‌‬ ‫هه‌ر چوار ساڵی ئۆتۆنۆمی ل ‌ه وه‌رگرتنی‬ ‫ه�ه‌ر پۆستێك دوور ب��ووه‌‪ ،‬هه‌تا كاتێك‬ ‫هه‌ژار موكریاني ‌ی نووسه‌ری كورد هێرش‬

‫ده‌كات ‌ه سه‌ر گه‌نده‌ڵه‌كانی ئه‌وسا‪ ،‬هانای‬ ‫بۆ بارزانی ب��ردووه‌‪ ،‬ئه‌ویش وتوویه‌تی‪:‬‬ ‫«له‌و گه‌نده‌ڵكاران ‌ه ڕزگارم بكه‌»‪ .‬كه‌واته‌‬ ‫زیادكردنی سیفه‌تی نه‌مری له‌گه‌ڵ‪ ،‬ێبازی‬ ‫بارزانی ل ‌ه بزاڤی ڕزگاریخوازی كوردستان‪،‬‬ ‫یه‌كناگرێته‌وه‌‪ ،‬ب ‌ه ڕاستی مسته‌فا بارزانی‬ ‫مه‌ال نه‌بوو ‌ه و نه‌گه‌یشتۆت ‌ه پله‌ی مه‌الیه‌تی‪،‬‬ ‫ئ�ه‌و ‌ه كو‌لتووری كورديی ‌ه ئه‌و له‌قه‌به‌ی‬ ‫بۆ دروستكردووه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند ‌ه ب ‌ه نیه‌تی‬ ‫جیاوازه‌و ‌ه پاراستنی پارتی ئه‌و له‌قه‌به‌ی‬ ‫لێكردۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و بۆ كورد خه‌باتی ك��ردووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ڕەفتارێكی نامه‌ده‌نی و ناشارستانییه‌‪،‬‬ ‫فه‌رمانبه‌ر و قوتابی كورد ناچار بكرێ به‌‬ ‫خورتی به‌ره‌و م ‌هزاری ئه‌و بربدرێ‪ ،‬په‌شێو‬ ‫ب ‌ه بیانیه‌كان ده‌ڵێت هه‌ر جێیه‌كی ئه‌و‬ ‫كوردستان ‌ه بگری گ��ۆ‪،‬ی س�ه‌رب��ازی ونی‬ ‫كوردی لێیه‌‪ ،‬بۆی ‌ه بێ دوودڵی ده‌سك ‌ه گوڵی‬ ‫خۆت ل ‌ه هه‌ر شوێنێك دابنێ‪ .‬با م ‌هزاری‬ ‫بارزانی وه‌ك م� ‌هزاری بوزا پیرۆز نه‌كرێ‪،‬‬ ‫چونك ‌ه هه‌ر پیرۆزییه‌ك مرۆڤ پێی هه‌ڵسێ‪،‬‬ ‫نابێ ب ‌ه زۆرلێكردن بێت‪ ،‬خودا ل ‌ه سه‌ر زاتی‬ ‫خۆی قه‌بووڵ ن�ه‌ك��ردووه‌‪ ،‬ك ‌ه په‌رسنت به‌‬ ‫زۆری بێت‪ ،‬جا چۆن بۆ مرۆڤه‌كان قه‌بووڵی‬ ‫ده‌ك��ات؟ هه‌روه‌ها چۆن قه‌بووڵ ده‌كات‬ ‫‪،‬ێزی خه‌ڵك بۆ سه‌ركرده‌كان بگات ‌ه ڕاده‌ی‬ ‫په‌رسنت؟‬ ‫پارتی ب ‌ه نیازی بڵندكردنی بارزانی‬ ‫خه‌ریكی بچووككردنه‌وه‌ی بارزانییه‌‪،‬‬

‫ئ��ه‌وه‌ی ئ�ه‌و ده‌یكا بۆ مسته‌فا بارزانی‬ ‫ته‌واو پێچه‌وانه‌ی ڕێبازی بارزانییه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ی بارزانی ل ‌ه ناخی خۆی و خه‌ڵك‬ ‫شۆڕشگێر ب��وو‪ ،‬شۆڕشگێڕیی ل ‌ه پارتی‬ ‫وه‌رنه‌گرتبوو‪ ،‬به‌ڵكو هه‌رده‌م ل ‌ه كێشه‌دا بوو‬ ‫له‌گه‌ڵ پارتی‪.‬‬ ‫ناسیۆنالیستی ك��ورد و سیكیۆالری‬ ‫كورد پاش «ئاشبه‌تاڵی ل ‌ه شۆڕشی ئه‌یلول‬ ‫‪ »1975‬له‌و ‌ه په‌شیامن بووه‌وه ك ‌ه بارزانی‬‫باوكی ڕۆحيی كورد بێت‪ ،‬به‌ڵكو ئاشبه‌تاڵی‬ ‫ل ‌ه شۆڕشی كوردستان كردووه‌‪.‬‬ ‫پێمخۆش ‌ه ئ��ام��اژە ب ‌ه دیارده‌یه‌كی‬ ‫گرینگ بكه‌م‪ ،‬ك ‌ه ل ‌ه پاش دووركه‌وتنه‌وه‌ی‬ ‫بارزانی ل ‌ه سه‌ركردایه‌تی شۆڕشی كورد بۆ‬ ‫یه‌كه‌مجار دیارده‌ی فره‌حیزبی ل ‌ه ناو كوردی‬ ‫باشوور دروستبوو‪ ،‬ل ‌ه به‌ر ئه‌وه‌ی بارزانی‬ ‫نوێن ‌هرایه‌تی شۆڕشێكی نه‌ته‌وه‌یی ده‌كرد‬ ‫و خۆشی له‌قه‌بی مه‌الی هه‌بوو و رۆڵی‬ ‫هه‌بوو ل ‌ه دروستكردنی یه‌كێتی زانایانی‬ ‫كوردستان‪ ،‬ل ‌ه به‌ر ئه‌و دوو هۆیه‌‪ ،‬حیزبی‬ ‫عه‌ملانيی كوردی كه‌وت ‌ه دژایه‌تی ناسیۆنالیزم‬ ‫و ئیسالم‪ .‬حیزبێكی وه‌كو كۆمه‌ڵ ‌ه زۆر به‌‬ ‫زه‌قی دژایه‌تی ئه‌و دووه‌ی ده‌كرد‪ ،‬پارتی‬ ‫خۆشی ته‌به‌نی ماركسیه‌تی كرد‪ ،‬ئه‌و جۆره‌‬ ‫حیزبان ‌ه ڕەخنه‌ی توندیان ل ‌ه مسته‌فا بارزانی‬ ‫ده‌گ��رت ب�ه‌وه‌ی ئاشبه‌تاڵی ل ‌ه شۆڕشێكی‬ ‫كورديی ته‌مه‌ن ‪ 14‬ساڵی (‪)1975-1961‬‬ ‫كردووه‌‪ ،‬ئه‌و حیزبانه‌ش ئاشبه‌تاڵیان كرد له‌‬ ‫شۆڕشێكی ته‌مه‌ن ‪ 14‬ساڵی‪ ،‬كه‌وات ‌ه له‌گه‌ڵ‬

‫بارزانی جیاوازيیان نه‌بوو‪.‬‬ ‫وه‌ك ومت���ان‪ ،‬ب��ارزان��ی ه���ه‌رده‌م ل ‌ه‬ ‫كێشه‌دا بوو له‌گه‌ڵ پارتی‪ ،‬زۆرم پێ سه‌یر‬ ‫ب��وو‪ ،‬تاڵه‌بانی ل ‌ه هه‌ندێ كه‌ناڵ وتی‪:‬‬ ‫«بارزانی له‌گه‌ڵ هه‌ڵگیرساندنی شۆڕشی‬ ‫ئه‌یلول نه‌بوو»‪ ،‬بۆ مێژوو ده‌ڵێم ئه‌مه‌‬ ‫دوور ‌ه ل ‌ه ڕاستيیه‌وه‌‪ ،‬ل ‌ه ‪12‬ی ئه‌یلولی ‪1961‬‬ ‫مه‌كته‌بی سیاسيی پارتی به‌یاننامه‌یه‌كی‬ ‫ده‌رك��رد و سه‌ركۆنه‌ی شۆڕشی ئه‌یلولی‬ ‫كرد و ن��اوزه‌دی كرد ب ‌ه یاخیبوونی چه‌ند‬ ‫ده‌ره‌ب �ه‌گ و ئاغایه‌ك‪ ،‬ئه‌وساش ئیرباهیم‬ ‫ئه‌حمه‌د سكرتێری پارتی بوو‪ ،‬تاڵه‌بانیش‬ ‫ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسيی پارتی بوو‪،‬‬ ‫به‌یاننامه‌كه‌ش ل ‌ه كتێبی «چیا نه‌بێ كورد‬ ‫هیچ دۆستێكی نییه‌» هه‌یه‌‪ .‬با جیاوازیی‬ ‫هزری وامان لێنه‌كات شتی پێچه‌وان ‌ه بۆ‬ ‫یه‌كرت هه‌ڵبه‌ستین‪ ،‬ل ‌ه دوا كتێبی قانعی‬ ‫ف���ه‌رددا هێرشێكی توند ك �راوه‌ت � ‌ه سه‌ر‬ ‫بارزانی‪ ،‬له‌و هه‌وڵه‌ش پشت ب ‌ه عیسا پژمان‬ ‫به‌سرتاوه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها رۆژنامه‌ی (به‌یان)‬ ‫یش باڵویكرده‌و ‌ه ك ‌ه ئه‌و كتێب ‌ه ب ‌ه پاڵپشتی‬ ‫ماددی تاڵه‌بانی و نه‌ژاد باڵوكراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫لێره‌دا سێ تێبینی تۆمار ده‌كه‌ین‪:‬‬ ‫‪ .1‬پژمان ئه‌وه‌نده‌ی په‌یوه‌ندی به‌‬ ‫مه‌كته‌بی سیاسیی پارتی و جه‌اللییه‌كانه‌وه‌‬ ‫هه‌بووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ند ‌ه په‌یوه‌ندی ب ‌ه بارزانیيه‌وه‌‪،‬‬ ‫نه‌بووه‌‪ ،‬وێڕای ئه‌وه‌ش‪ ،‬پژمان ساواك بووه‌‬ ‫نه‌ك شۆڕشگێڕ‪ ،‬كه‌وات ‌ه كوردێكی خۆفرۆش‬ ‫بووه‌‪.‬‬

‫‪ .2‬پاره‌ی تاڵه‌بانی پاره‌ی هه‌ر تاكێكی‬ ‫عێراقی و كوردستانيیه‌‪ ،‬بۆ ساغكردنه‌وه‌ی‬ ‫مێژوو ب ‌ه قازانجی خۆی نابێت بیداته‌‬ ‫نووسه‌رێكی كوردی خۆفرۆش‪ ،‬یان پیاوی‬ ‫ڕژێمی ئیرانی‪.‬‬ ‫‪ .3‬پارتی ئێستا بۆت ‌ه ئه‌ندام ل ‌ه به‌ره‌ی‬ ‫سووننه‌ی سیاسی تاڵه‌بانی و یه‌كێتیش‬ ‫ئه‌ندامن ل ‌ه به‌ره‌ی شیعی‪ ،‬ئه‌و دوو به‌ره‌یه‌‬ ‫ل ‌ه عێراق و كوردستان ل ‌ه ملمالنێدان و له‌‬ ‫سووریاش ل ‌ه ش �ه‌ڕدان‪ ،‬بۆی ‌ه ك ‌ه پارتی و‬ ‫مه‌سعود بارزانی وه‌ك تاڵه‌بانی ته‌سلیم به‌‬ ‫ئیراده‌ی ئێران نابن‪ ،‬ڕژێمی ئیران ئاماده‌یه‌‬ ‫له‌و ڕێگایه‌و ‌ه شه‌ڕ ‌‌ی ڕابردووی پارتی بكات‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی ل ‌ه الی من گرنگ ‌ه شه‌ڕ ‌‌ی هزری‬ ‫و ش�ه‌ڕی‌‌‌ سیاسی ل ‌ه سه‌ر درۆك��ردن بینا‬ ‫نه‌كرێت و ب ‌ه درۆ نه‌چین ‌ه ناو مێژووه‌وه‌‪ ،‬با‬ ‫ئه‌وه‌ی باوك و باپیران ل ‌ه پێشو كردوویانه‌‪،‬‬ ‫ئێمه‌ی نه‌وه‌ی نوێ نه‌یكه‌ین‪.‬‬ ‫بارزانی موڵكی هه‌موو ك��ورد بوو‪،‬‬ ‫ل� ‌ه پ��اش ئاشبه‌تاڵ ته‌نیا ب� ‌ه سیمبوڵی‬ ‫ناسیۆنالیسته‌كان ماوه‌‪ ،‬ل ‌ه پاش مردنی و‬ ‫ملمالنێی یه‌كێتی و پارتی و سێبه‌ره‌كانیان‪،‬‬ ‫بارزانی ته‌نیا ل ‌ه سنووری ‪،‬ێكخستنه‌كانی‬ ‫پ��ارت��ی م��ای �ه‌وه‌‪ ،‬چ��وون� ‌ه ن��او م��ێ��ژوو به‌‬ ‫ته‌قدیسكردن و بێزراوكردنی سمبوله‌كانی‬ ‫نه‌ته‌و ‌ه نابێت‪ .‬مه‌رج نیی ‌ه ئه‌و كه‌س ‌ه هزری‬ ‫وه‌ك من بێت‪ ،‬به‌اڵم دوور ل ‌ه گه‌نده‌ڵيی‬ ‫ئیداری و ئابووری و ئه‌خالقی‪ ،‬مێژووێكی له‌‬ ‫زهنی نه‌وه‌یه‌كدا دروستكردووه‌‪.‬‬


‫‪15‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫سه‌ركرده‌كانی كورد بۆچی ته‌زبیح ب ‌ه ده‌سته‌و‌ه ده‌گرن و‬ ‫ده‌سته‌كانیان ده‌جوڵێنن؟‬

‫شه‌تاو پێنجوێنی‬ ‫سیاسه‌توان و پیاوانی سیاسی‬ ‫له‌ هه‌ر كوێیه‌كی ئه‌م جیهانه‌ بن‪ ،‬له‌‬ ‫كاتی قسه‌كردندا جۆرێك له‌ جوڵه‌ی‬ ‫ده‌ست و ئاماژەی جه‌سته‌یان هه‌یه‌‪ ،‬له‌‬ ‫سیاسه‌توانێكه‌وه‌ بۆ سیاسه‌توانێكی تر‬ ‫جوڵه‌كانی ده‌ست جیاوازه‌‪ ،‬سیاسه‌توانی‬ ‫وا هه‌یه‌ به‌ باشی ده‌توانێ ده‌سته‌كانی‬ ‫كونرتۆڵ بكات‪ ،‬هی واش هه‌یه‌ ده‌ڵێی‬ ‫شه‌ڕ ده‌كات و مشت ده‌هاوێژێت‪.‬‬ ‫ژم��اره‌ی�ه‌ك ل�ه‌و سیاسه‌توانانه‌ له‌‬ ‫هه‌ر جوڵه‌ و ئاماژەیه‌كی ده‌سته‌كانیاندا‬ ‫مانایه‌كیان شاردووه‌ته‌وه‌‪ ،‬هه‌ندێكیشیان‬ ‫شاره‌زان له‌ كونرتۆڵكردنی ده‌سته‌كانیان‬ ‫ل��ه‌ ك��ات��ی ت����ووڕەب����وون و وه‌خ��ت �ه‌‬ ‫ناخۆشه‌كانیاندا‪ ،‬وه‌ك «بیل كلینتۆن»‬ ‫و «جان ئێف كەنەدی» سه‌رۆكه‌كانی‬

‫پێشووتری ئه‌مریكا كه‌ هه‌ردووكیان به‌و ‌ه‬ ‫نارسابوون كه‌ له‌ كاتی تووڕەبوونیاندا به‌‬ ‫ئاسانی كونرتۆڵی جوڵه‌ی ده‌سته‌كانیان‬ ‫ده‌ك���رد‪ ،‬ئه‌گه‌رچی «ج���ۆرج ب��ۆش»ی‬ ‫س���ه‌رۆك���ی ئ �ه‌م��ری��ك��ا ب��ه‌ راش��ك��اوی‬ ‫تووڕەبوون به‌ جوڵه‌ی ده‌سته‌كانیه‌وه‌‬ ‫دیار بوو‪.‬‬ ‫له‌ هه‌رێمی كوردستانیش گه‌رچی‬ ‫سیاسه‌توان و پیاوانی سیاسی زۆرن‪،‬‬ ‫به‌اڵم سیاسییه‌ دیاره‌كان كه‌من‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫دوای چه‌ند ده‌ركه‌وتنیان له‌ ته‌له‌فزیۆن‪،‬‬ ‫ی��ان ك��ۆب��وون �ه‌وه‌ ج�ه‌م��اوه‌ری��ی�ه‌ك��ان‪،‬‬ ‫ب �ه‌ ئ��اس��ان��ی ده‌ت��وان��ی��ت ل �ه‌ جوڵه‌ی‬ ‫ده‌سته‌كانیان تێبگه‌ی و ده‌زان��ی كاتی‬ ‫قسه‌كردن چۆن ده‌ستیان ده‌جوڵێته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌ كوردستان حیزبی وا هه‌یه‌ زۆرینه‌ی‬ ‫س �ه‌رك��رده‌ك��ان��ی ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ی جوڵه‌ی‬ ‫ده‌سته‌كانیان بشارنه‌وه‌‪ ،‬یان نه‌كا له‌كاتی‬

‫قسه‌كردندا ده‌س��ت ب��ۆ شوێنێكیان‬ ‫ببه‌ن‪ ،‬یان شوێنێكیان بخورێنن‪ ،‬ته‌زبیح‬ ‫به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌گ��رن‪ ،‬ده‌توانی ن بڵێین‬ ‫ره‌نگه‌ كه‌س ئه‌وه‌نده‌ی پیاوانی سیاسیی‬ ‫كورد ته‌زبیحی نه‌بردبێته‌ ناو كۆشكی‬ ‫ده‌سه‌اڵتداران له‌ پایته‌خته‌كانی جیهاندا‪،‬‬ ‫دوور نییه‌ سیاسه‌توانه‌ گه‌وره‌كانی‬ ‫جیهان ب��ۆ ی �ه‌ك �ه‌م ج��ار ته‌زبیحیان‬ ‫به‌ده‌ستی سه‌ركرده‌ كورده‌كانه‌وه‌ له‌‬ ‫كاتی قسه‌كردنیاندا بینیبێ‪ ،‬ئه‌گه‌ریش‬ ‫پێیان سه‌یر نه‌بووبێ بۆ چركه‌یه‌كیش بێ‬ ‫سه‌رنجی راكێشاون (هه‌ڵبه‌ت ته‌زبیح‬ ‫الی سیاسه‌توانه‌ ئیسالمییه‌كانی كورد‬ ‫ده‌توانێت هه‌ڵگری مانای ئایینی و‬ ‫عیرفانی بێ)‪ .‬سیاسه‌توانی وامان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫كاتی قسه‌كردن وه‌ك بڵێی خه‌ریكه‌‬ ‫سابوون له‌ ده‌ستی ده‌دات‪ ،‬هه‌میشه‌‬ ‫ناو ده‌سته‌كانی ده‌هه‌سوێ به‌یه‌كدا‪،‬‬

‫س��ی��اس�ه‌مت��ەداری واش هه‌یه‌ له‌كاتی‬ ‫قسه‌كردندا كه‌مرتین جوڵه‌ به‌ده‌سته‌كانی‬ ‫ده‌دات و كونرتۆڵی ده‌سته‌كانی ده‌كات‪.‬‬ ‫به‌ وته‌ی «شلی هاگن» مامۆستای‬ ‫زانكۆی «ییل»‪ :‬جوڵه‌ی ده‌سته‌كان بۆ‬ ‫نیشاندانی گۆشه‌نیگای هه‌ر كه‌سێك‬ ‫گرنگی خ��ۆی ه �ه‌ی �ه‌‪ ،‬ه �ه‌ن��دێ كه‌س‬ ‫پێیانوایه‌ له‌ رووی جوڵه‌ی ده‌ستی هه‌ر‬ ‫كه‌سەوە له‌ كاتی قسه‌كردندا ده‌توانی‬ ‫بزانی ئه‌و كه‌سه‌ خه‌ریكی درۆكردنه‌‪،‬‬ ‫یان له‌ بیری پیالنگێڕیدایه‌‪ ،‬یان خه‌ریكه‌‬ ‫رووكه‌شێكی راسته‌قینه‌ ده‌كاته‌به‌ر‬ ‫درۆی �ه‌ك��ی گ���ه‌وره‌‪ ،‬بۆیه‌ وتارخوێنه‌‬ ‫پرۆفیشناڵه‌كان هه‌وڵده‌ده‌ن له‌ كاتی‬ ‫قسه‌كردندا كه‌مرت ده‌ستیان بجوڵێننه‌وه‌‪،‬‬ ‫سیاسه‌توانان بۆ كه‌مرت به‌كارهێنانی‬ ‫ده‌سته‌كانیان له‌ كاتی قسه‌كردندا‪،‬‬ ‫پرۆڤه‌ی تایبه‌ت و مامۆستای پسپۆڕیان‬

‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫سیاسه‌توانی وا هه‌یه‌‪ ،‬كه‌ ترسی‬ ‫ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ گوێگران یان بینه‌ران به‌‬ ‫جوڵه‌ی ده‌ستی بزانن‪ ،‬بۆیه‌ هه‌وڵده‌دا‬ ‫بیشارێته‌وه‌‪ ،‬ده‌ستی ئه‌م سیاسه‌توانانه‌‬ ‫به‌ زۆری له‌ ناو گیرفانه‌كانیاندایه‌‪ ،‬الی‬ ‫ده‌روونناسان شاردنه‌وه‌ی ده‌سته‌كان‬ ‫ب�ه‌م��ان��ای ئ �ه‌وه‌ی �ه‌ ك�ه‌ گوێگر ب��ڕوای‬ ‫به‌و وته‌یه‌ی قسه‌كه‌ر نییه‌‪ ،‬بۆیه‌ ئه‌و‬ ‫سیاسه‌توانه‌‪ ،‬هه‌ركات ئه‌م راستییه‌ی‬ ‫ده‌كه‌وێته‌ بیر‪ ،‬خێرا ده‌سته‌كانی له‌‬ ‫گیرفانی ده‌هێنێته‌ده‌ر‪ ،‬تا به‌ گوێگره‌كانی‬ ‫بڵێ من مرۆڤێكی راستگۆم‪.‬‬ ‫هه‌ڵبه‌ت هه‌میشه‌ جوڵه‌ی ده‌ست و‬ ‫قسه‌كردن هه‌ڵگری یه‌ك مانا نین‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ژماره‌یه‌ك له‌ ده‌روونناسان پێیانوایه‌ كه‌‬ ‫قسه‌كردن و جوڵه‌ی ده‌ست پێچه‌وانه‌ی‬ ‫یه‌كرتن و مانای دژبه‌یه‌كیان هه‌یه‌‪.‬‬

‫ب �ه‌ وت���ه‌ی ده‌روون���ن���اس���ان‪ ،‬ئه‌و‬ ‫سیاسه‌توانانه‌ی له‌ كاتی قسه‌كردندا‬ ‫مه‌چه‌كیان به‌كارده‌هێنن‪ ،‬ی��ان له‌پی‬ ‫ده‌ستیان ده‌كه‌نه‌وه‌ و ده‌یجوڵێنن‪ ،‬به‬ ‫‌مانای كونرتۆڵكردن و ده‌سه‌اڵتدارێتییانه‌‬ ‫له‌ كاروباره‌كانی واڵت��دا‪ ،‬به‌ بینه‌ری‬ ‫خۆی ده‌ڵێت هیچ گومانێكی نه‌بێ له‌و‬ ‫قسانه‌ی ده‌یكات و متامنه‌ی ته‌واوی به‌‬ ‫قسه‌كانی هەبێت‪ .‬له‌ كاتی قسه‌كردندا‬ ‫مشته‌كۆڵه‌كردن‪ ،‬یان ب�ه‌رده‌وام ده‌ست‬ ‫مشتكردن و كردنه‌وه‌ی‪ ،‬به‌ مانای شه‌ڕ و‬ ‫ئاژاوه‌ و تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر كام له‌ ئێمه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌مه‌ودوا‬ ‫له‌كاتی قسه‌كردندا سه‌رنجی ده‌ستی‬ ‫سیاسه‌توانه‌كامنان بده‌ین‪ ،‬ده‌زانین چۆن‬ ‫ده‌سته‌كانیان ده‌جوڵێننه‌وه‌‪ ،‬یاخود بۆچی‬ ‫ده‌ست ده‌خه‌نه‌ ناو گیرفانیان‪ ،‬یان بۆچی‬ ‫ته‌زبیحه‌كه‌یان ئه‌وه‌نده‌ شۆڕە!‬

‫هۆڵیوود و مەبەستەکاىن پشت فیلمی ئارگۆی!‬ ‫سه‌ركه‌وتنێك بۆ واڵتی كه‌نه‌دا تۆمار كران‪.‬‬ ‫چه‌ندین رووداوی وه‌ك به‌دیلگرتنی‬ ‫فه‌رمانب ‌هرانی باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مریكا له‌‬ ‫ئێران و یانزه‌ی سێپته‌مبه‌ر و شه‌ڕەكانی‬ ‫ڤێتنام و عێراق و ئه‌فغانستان‪ ،‬له‌و بابه‌ته‌‬ ‫گرنگانه‌ن ك ‌ه هۆڵیوود گرنگی ته‌واویان‬ ‫پ��ێ��ده‌دا و تا ئێستا ب ‌ه ده‌ی���ان فیلمی‬ ‫له‌سه‌ر دروست ك��ردوون‪ .‬له‌و فیلامنه‌دا‬ ‫ئه‌مریكا وه‌ك كه‌سێك ك ‌ه زوڵمی لێكراوه‌‬ ‫خۆی نیشان ده‌دا و ترس و سووكایه‌تی‬ ‫پێكردن ل ‌ه ‪ 444‬رۆژی ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی‬ ‫باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مریكا و هه‌وڵه‌كانی‬ ‫ئ��ی��داره‌ی جیمی ك��ارت�ه‌ر‪ ،‬به‌شێكن له‌و‬ ‫دیمه‌نانه‌ی ك ‌ه هۆڵیوود خه‌ڵكی جیهانیان‬ ‫پێو ‌ه سه‌رقاڵ ده‌كات‪.‬‬ ‫ل��ه‌م س��ات �ه‌وه‌خ��ت �ه‌دا ك � ‌ه جیهان‬ ‫ب ‌ه گومانه‌و ‌ه سه‌یری ئێران و به‌رنامه‌‬ ‫ئه‌تۆمییه‌كه‌ی ده‌ك��ه‌ن‪ ،‬دوور نیی ‌ه ئه‌م‬ ‫فیلم ‌ه ل ‌ه الیه‌ن ده‌سه‌اڵتدارانی ئه‌مریكاوه‌‬ ‫گه‌اڵڵه‌ی بۆ داڕێژابێ و ئاماده‌كردنی رای‬ ‫گشتيی خه‌ڵكی ئه‌مریكا و جیهان بێ بۆ‬

‫سه‌ردار سڵێامن‬ ‫ف��ی��ل��م��ی ئ����ارگ����ۆ چ �ه‌ن��د‬ ‫رۆژێ���ك��� ‌ه م��ی��دی��اك��ان��ی جیهان‬ ‫پڕوپاگه‌نده‌ی بۆ ده‌كه‌ن‪ ،‬ك ‌ه باسی‬ ‫ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی باڵیۆزخانه‌ی‬ ‫ئه‌مریكا ل ‌ه تاران ده‌كات ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫چه‌ند كه‌سێكی ئێرانییه‌وه‌‪ ،‬له‌‬ ‫س�ه‌ره‌ت��ای شۆڕشی ئیسالمی له‌و‬ ‫واڵته‌دا‪.‬‬ ‫ئه‌م فیلم ‌ه باسی حكومه‌تی‬ ‫‪ 25‬ساڵه‌ی شای ئێران ده‌كات و له‌‬ ‫كاتی هێرشی شۆڕشگێڕان بۆ ناو‬ ‫باڵیۆزخانه‌كه‌‪ ،‬شه‌ش ئه‌مریكی له‌‬ ‫ده‌ری پشتی باڵیۆزخانه‌ك ‌ه خۆیان‬ ‫رزگار ده‌كه‌ن و ده‌چن ‌ه ماڵی باڵیۆزی‬ ‫كه‌نه‌دا‪.‬‬ ‫له‌م فیلمه‌دا چه‌ندین دیمه‌نی‬ ‫تارانی كۆن و دیامن ‌ه له‌گه‌ڵ جیمی‬ ‫كارته‌ر هه‌ن‪ ،‬ك ‌ه ئه‌و دیمه‌نان ‌ه تا‬ ‫ساڵی ‪ 1997‬ب ‌ه نهێنی مانه‌و ‌ه و وه‌ك‬

‫خاوەىن ئیمتیاز و سەرنووسەر‪:‬‬ ‫هاوژین عومەر کەریم‬ ‫‪hawzheenk@yahoo.com‬‬ ‫‪07701543488‬‬ ‫رۆژنامەیەکى سیاسیى گشتیى ئەهلییە‬

‫بەڕێوەبەرى هونەرى‪:‬‬ ‫ڕەوشت محەمەد‬ ‫‪rawshtmail@yahoo.com‬‬ ‫‪07501112083‬‬

‫ناونیشاىن بەیان لە ئینتەرنێت‪:‬‬ ‫‪www.bayanpress.net‬‬ ‫‪E.mail: bayanpress@yahoo.com‬‬ ‫‪www.facebook.com/bayanpres‬‬

‫هه‌ر ئه‌گه‌رێكی رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ ئێران‪.‬‬ ‫ه��ۆڵ��ی��وود ل��ه‌م فیلمه‌دا به‌‬ ‫پێچه‌وانه‌ی فیلمه‌كانی تریه‌وه‌‬ ‫ك � ‌ه ل��ه‌ب��اره‌ی ڤێتنام و ع��ێ �راق و‬ ‫ئه‌فغانستانه‌و ‌ه به‌رهه‌می هێناون‪،‬‬ ‫شه‌ڕ و جه‌نگ رۆڵی سه‌ره‌كی ده‌گێڕن‪،‬‬ ‫ب ‌ه شێوه‌یه‌كی نه‌رمونیان باسی ئێرانی‬ ‫كردوو ‌ه و دوور نیی ‌ه هه‌ڵگری په‌یامێك‬ ‫بێ بۆ به‌رپرسانی ب��ااڵی ئێران و‬ ‫چرایه‌كی سه‌وز بێ ك ‌ه سیاسه‌توانان‬ ‫ل ‌ه ئه‌مریكا هه‌ڵیان كردبێ‪ ،‬ك ‌ه چۆن‬ ‫ل ‌ه فیلمی ئارگۆ شه‌ش فه‌رمانبه‌ری‬ ‫باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مریكا ل ‌ه ده‌روازه‌ی‬ ‫پشته‌و ‌ه و ب ‌ه ئاسانی گیانی خۆیان‬ ‫رزگ��ار كرد و خۆیان گه‌یاند ‌ه ماڵی‬ ‫باڵیۆزی كه‌نه‌دا‪ ،‬ئێوه‌ش بۆ به‌رنامه‌‬ ‫ئه‌تۆمییه‌كه‌تان كاڵوێكی شه‌رعی‬ ‫بدۆزنه‌و ‌ه و ل ‌ه كونێكه‌و ‌ه خۆتان رزگار‬ ‫بكه‌ن و ل ‌ه ماڵی ئه‌مریكا بۆ خۆتان‬ ‫بحه‌سێنه‌وه‌‪.‬‬

‫ناونیشان‪:‬‬ ‫سلێامىن ‪ -‬شەقامى ئیرباهیم پاشا ‪ -‬تەالرى بنار‬ ‫نهۆمى پێنجەم ‪ -‬شوقەى ژمارە ‪3‬‬ ‫تەلەفۆن‪07480605181 :‬‬


‫‪14‬‬ ‫‪birura_bayan@yahoo.com‬‬

‫ژماره‌ (‪ ،)9‬سێشه‌ممه‌ ‪ ،2012/11/13‬ساڵی یەکەم‬

‫دیموكراسی و سه‌رنجێكی ئیسالمی‬ ‫ئه‌بوبه‌كر عه‌لی‬ ‫هێشتا هه‌ندێ‌ مشتومڕ له‌سه‌ر‬ ‫چه‌مكی دیموكراسی له‌ ناو ناوه‌نده‌‬ ‫ئیسالمییه‌كه‌دا هه‌ستی پێده‌كرێت‪ ،‬كه‌‬ ‫پێامنوایه‌ ئه‌م حاڵه‌ته‌ له‌ ڕوویه‌كه‌وه‌‬ ‫به‌ره‌نجامی تێنه‌گه‌یشتنه‌ له‌ دیموكراسی‬ ‫وه‌ك چه‌مك‪ ،‬له‌الیه‌كی تریشه‌وه‌ دیدگا‬ ‫لێڵی ده‌رده‌ب��ڕێ��ت ب ‌هرامبه‌ر رسوشتی‬ ‫ئیسالم و فیكری سیاسیی ئیسالمی و‬ ‫ئ�ه‌و سیسته‌مه‌ سیاسییه‌ش كه‌ به‌ها‬ ‫ئیسالمییه‌كان ده‌یخوازن‪.‬‬ ‫هه‌ندێ‌ له‌ ئیسالمییه‌كان به‌داخه‌وه‌‬ ‫تاكو ئێستاش ده‌مانخه‌نه‌ ب��ه‌رده‌م‬ ‫هاوكێشه‌یه‌كی یه‌كجار دژوار و هه‌ڵه‌وه‌‪،‬‬ ‫كه‌ ئه‌ویش هه‌ڵبژاردنه‌ له‌ نێوان ئیسالم‬ ‫و دیموكراسیدا‪ ،‬وات�ه‌ دیموكراسی له‌‬ ‫به‌رامبه‌ر ئیسالمه‌وه‌ داده‌نێن و وه‌ك‬ ‫(دین) پێناسه‌ی ده‌كه‌ن‪ ،‬هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م‬ ‫ڕایه‌ هه‌ڵه‌یه‌كی مه‌نهه‌جیی گه‌وره‌یه‌‪،‬‬ ‫چونك ‌ه ئیسالم كه‌ بیروباوه‌ڕ و په‌رسنت‬ ‫و سیستمێكی ره‌وش��ت��ی و چه‌ندین‬ ‫ره‌هه‌ندی تر له‌ خۆده‌گرێت‪ ،‬قابیلی‬ ‫به‌راوردكردن نییه‌ له‌گه‌ڵ دیموكراسی‬ ‫كه‌ وه‌سیله‌یه‌كی عه‌مه‌لییه‌ بۆ حوكم‬ ‫ك���ردن‪ ،‬ی��اخ��ود كۆمه‌ڵێ‌ میكانیزم و‬ ‫رێوشوێنه‌ بۆ به‌ خه‌ڵكیكردنی ده‌سه‌اڵت‬ ‫و چاودێرییكردنی ‌و جوواڵنه‌وه‌ی له‌‬ ‫چوارچێوه‌ی خواست و ئامانجه‌كانی‬ ‫كۆمه‌ڵگادا‪.‬‬ ‫شوێنی باسكردن و تاوتوێكردنی‬ ‫دیموكراسی‪ ،‬بواری فیكریی سیاسییه‌‪،‬‬ ‫نه‌ك زانستی ك �ه‌الم و عه‌قیده‌ناسی‪،‬‬ ‫دیموكراسیه‌ت له‌ ب ‌هرامبه‌ر دیكتاتۆریه‌ت‬ ‫و تاكڕەوی و (اسیتبداد)ی سیاسییه‌وه‌‬ ‫دێت نه‌ك ئیسالم‪ ،‬ده‌كرێ‌ ده‌سه‌اڵتێك‬ ‫خۆی ب ‌ه ئیسالمی پێناسه‌ بكات و فیقهی‬ ‫ئیسالمیش بكاته‌ یاسای واڵته‌كه‌ی‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌ هه‌مانكاتدا له‌ رووی سیاسیییه‌وه‌‬

‫راكردنی هه‌ند ‌ێ كه‌س ل ‌ه ناوه‌ند‌ه ئیسالمیه‌ك ‌ه ل ‌ه زاراوه‌ی دیموكراسی و حوكمدان‬ ‫به‌سه‌ر شكاڵ بێ ئاوه‌ڕدانه‌وه‌ بۆ ناوه‌رۆكه‌كه‌ی هیچ پاساوێكی شه‌رعی و عه‌قڵی و‬ ‫لۆژیكی ل ‌ه پشته‌و‌ه نییه‌‬ ‫تاكڕەوه‌ و (مستبد) بێ‪ ،‬له‌ مێژووی‬ ‫ئیسالمی و واقیعی هاوچه‌رخدا چه‌ندین‬ ‫منوونه‌ی له‌م جۆره‌مان هه‌یه‌‪ ،‬هه‌روه‌ك‬ ‫چ��ۆن ن��زی��ك�ه‌ی س��ه‌رج��ه‌م ده‌وڵ �ه‌ت �ه‌‬ ‫عه‌ملانیه‌ته‌كانی جیهانی ئیسالمی له‌‬ ‫راب���ردوودا ده‌س �ه‌اڵت��ی نادیموكراسی‬ ‫تاكڕەو و دیكتاتۆری بوون‪ .‬لێره‌دا و له‌‬ ‫هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌دا دیموكراسیه‌ت روو‬ ‫ده‌كاته‌ خودی تاكڕەوی و سته‌مكاری و‬ ‫(استبداد) به‌ هه‌ر ناوێكه‌وه‌ بووبێت و‬ ‫له‌هه‌ر به‌رگێكدا خۆی نیشان بدات‪ ،‬بۆ‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی هاوواڵتیان و خه‌ڵكی ببنه‌وه‌‬ ‫سه‌رچاوه‌ و خاوه‌نی ده‌سه‌اڵت و هیچ‬ ‫كه‌س و ڕژێمێ‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئیراده‌ و‬ ‫خواستی ئه‌واندا نه‌توانێ‌ خۆیان به‌سه‌ردا‬ ‫بسه‌پێنێ‌‪.‬‬ ‫مه‌سه‌له‌ی شكڵی ده‌وڵ���ه‌وت و‬ ‫حوكمڕانی له‌ بابی به‌شه‌ (متغیرات)ە‌كه‌ی‬ ‫ئیسالمه‌‪ ،‬ئیسالم هه‌موو ئه‌و مه‌سه‌النه‌ی‬ ‫به‌جێهێشتووه‌ بۆ پێشكه‌وتنی مرۆڤایه‌تی‬

‫و به‌رژەوه‌ندی كۆمه‌ڵگا له‌ سه‌رده‌مه‌‬ ‫جۆراوجۆره‌كانیدا‪ ،‬ئیسالم له‌م رووه‌وه‌‬ ‫ته‌نها ئاماژەی ب ‌ه مه‌سه‌له‌ جه‌وهه‌ریه‌كان‬ ‫كردووه‌‪ ،‬له‌ روانگه‌ی بیری ئیسالمییه‌ووه‌‬ ‫گرنگ ئ�ه‌وه‌ی�ه‌ ده‌س���ه‌اڵت ش��ورای��ی و‬ ‫دادپ�ه‌روه‌ر و ره‌نگدانه‌وه‌ی خواست و‬ ‫ئیراده‌ی هاوواڵتیان و گه‌ل بێت‪.‬‬ ‫ه��ه‌ر ل��ه‌س��ه‌رده‌م��ی پێغه‌مبه‌ر‬ ‫(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ‌و سه‌ره‌تای‬ ‫ئیسالمیشه‌وه‪ ‌،‬ئیسالم وه‌ك ئاین و‬ ‫موسڵامنانیش وه‌ك پ�ه‌ی��ڕەوان��ی ئه‌م‬ ‫ئایینه‪ ‌،‬له‌ رووه‌ دنیایه‌كه‌ی ژیاندا به‌سه‌ر‬ ‫ده‌ستكه‌وتنه‌كانی مرۆڤایه‌تی و ئه‌زموونه‌‬ ‫جۆراوجۆره‌كانی ده‌ره‌وه‌ی خۆیاندا‬ ‫كراوه‌بوون‪ ،‬پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای‬ ‫له‌سه‌ر بێت) له‌ جه‌نگی خه‌نده‌قدا‬ ‫هونه‌ری جه‌نگی فارسه‌كانی به‌كارهێنا‪،‬‬ ‫عومه‌ری كوڕی خه‌تتابیش (خوای لێ‬ ‫ڕازی بێت) بۆ ڕێكخستنی كاروباری‬ ‫ده‌وڵ����ه‌ت ‌�� س��وپ��اك �ه‌ی ئ�ه‌زم��وون��ی‬

‫رۆمانه‌كانی گواسته‌وه‌ و س��وودی له‌‬ ‫شاره‌زایی ئه‌وان وه‌رگرت‪.‬‬ ‫له‌م ب��واره‌ش��دا ئ �ه‌وه‌ی ته‌حه‌كوم‬ ‫ب �ه‌س �ه‌ر ه �ه‌م��وو ه �ه‌م��وو ئ��ه‌و ج��ۆره‌‬ ‫شتانه‌دا ده‌ك��ات به‌رژەوه‌ندییه‌‪ ،‬واته‌‬ ‫ره‌چاوكردنی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و ڕێوشوێن ‌و‬ ‫مامه‌ڵه‌ و سوودلێوه‌رگرتنه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كه‌‬ ‫له‌ به‌رژەوه‌ندی كۆمه‌ڵگادا یاخود نا؟‬ ‫ل�ه‌م رووه‌ش���ه‌وه‌ فیكر و جواڵنه‌وه‌ی‬ ‫ئیسالمی ل ‌ه ئاست شكڵ و ڕواڵ �ه‌ت و‬ ‫زاراوه‌دا ناوه‌ستێ‌ و ده‌ڕوانێته‌ ناوه‌رۆكی‬ ‫شته‌كان‪ ،‬ناونیشانی ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ش‬ ‫ئه‌و ڕێسا (أصول)یه‌ گرنگه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫(العربة باملقاصد واملعاين ال بالاَ لفاظ‬ ‫واملباين)‪ .‬گرنگ مه‌به‌ست و ناوه‌رۆكه‌‬ ‫نه‌ك روك��اری ده‌ره‌وه‌ و ئه‌و بێژەیه‌ی‬ ‫به‌كارده‌هێرنێت بۆ گوزارشتدانه‌وه‌ له‌م‬ ‫ناوه‌رۆكه‌‪ .‬بۆیه‌ راكردنی هه‌ندێ‌ كه‌س‬ ‫له‌ ناوه‌نده‌ ئیسالمییه‌كه‌ له‌ زاراوه‌ی‬ ‫دیموكراسی و حوكمدان به‌سه‌ر شكاڵ‬

‫‌و (لفظ) و زاراوه‌كه‌دا‪ ،‬بێ ئاوه‌ڕدانه‌و ‌ه‬ ‫ب��ۆ ن��اوه‌رۆك �ه‌ك �ه‌ی‪ ،‬ی��اخ��ود ب�ه‌ هه‌ڵه‌‬ ‫لێكدانه‌وه‌ی‪ ،‬هیچ پاساوێكی شه‌رعی‬ ‫و عه‌قڵی و لۆژیكی له‌ پشته‌وه‌ نییه‌‬ ‫و به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر نه‌بوونی قوواڵیی‬ ‫فیكری ئه‌و به‌شه‌ له‌و ناوه‌نده‌‪ ،‬هه‌ربۆیه‌‬ ‫گه‌وره‌ بیرمه‌ندی ئیسیالمی ج ‌هزائیری‬ ‫وه‌ك (مالك بن نبی) به‌تێگه‌یشنت له‌م‬ ‫رۆحه‌ی ئیسالم ده‌ڵێ‪« :‬هیچ ئایینێک‬ ‫به‌ ئ�ه‌ن��دازه‌ی ئیسالم به‌ دیموكراسی‬ ‫دڵخۆش نییه‌‪ ،‬هیچ رژێمێكی ره‌وشتی‬ ‫و عه‌قیده‌یی و یاسایی به‌ ئه‌ندازه‌ی‬ ‫ئیسالم ئه‌و بنه‌ڕەته‌ ده‌سته‌به‌ر ناكات‪،‬‬ ‫ێ و‬ ‫كه‌ دیموكراسیی له‌سه‌ر ده‌وه‌ست ‌‬ ‫پێده‌گات»‪.‬‬ ‫له‌ڕاستیشدا ئ�ه‌م بیرمه‌نده‌ له‌م‬ ‫لێكدانه‌وه‌یه‌دا تا ڕاده‌ی�ه‌ك��ی زۆر له‌‬ ‫ڕاستی نزیك بووەته‌وه‌‪ ،‬چونكه‌ چ ڕژێم و‬ ‫بیروباوه‌ڕ و ئایینێ‌ هه‌یه‌ هێنده‌ی ئیسالم‬ ‫دژی ئه‌وه ‌بێت له‌ غه‌یری خودا هیچ‬

‫كه‌س ‌و شتێک‌ له‌م بوونه‌وه‌ره‌دا به‌رگی‬ ‫پیرۆزیی بكرێته‌به‌ر؟ چ ئاینێک‌ هێنده‌ی‬ ‫ئیسالم دژی (تقدیس) كردنی فه‌رمانڕەوا‬ ‫و زانا و ره‌مزه‌كانه‌؟‬ ‫ل��ه‌الی��ه‌ك��ی ت����ره‌وه‌ ب��ا س �ه‌رن��ج‬ ‫بده‌ین كه‌ ئیسالم چه‌ند دژی زوڵم و‬ ‫زۆرداری��ی�ه‌؟ له‌گه‌ڵ دادپه‌روه‌ریدایه‌؟‬ ‫كه‌ دیموكراسی جگه‌ له‌ كۆمه‌ڵی رێو‬ ‫شوێن و بۆ سنوورداركردنی ده‌سه‌اڵتی‬ ‫ده‌سه‌اڵتداران و سنووردانان بۆ سته‌م‬ ‫و چه‌سپاندنی دادپ�ه‌روه‌ری سیاسیی ‌و‬ ‫پارێزگاریكردن له‌ ئازادیی هاوواڵتی له‌‬ ‫سایه‌ی ده‌سه‌اڵته‌ ترسناكه‌كانی ده‌وڵه‌تی‬ ‫نوێدا‪ ،‬هیچی تر نییه‌‪.‬‬ ‫ل �ه‌ب �ه‌ر ئ���ه‌وه‌ فیكری ئیسالمی‬ ‫ل �ه‌ چه‌ندین رووه‌وه‌ پ��ێ��ش��وازی له‌‬ ‫میكانیزمه‌كانی دیموكراسی و به‌هاو‬ ‫زه‌مانه‌ته‌كانی ده‌كات له‌وانه‌ش ‪:‬‬ ‫‪1‬ـ (الحكمة ض��ال��ة امل��ؤم��ن أين‬ ‫وجدها فهو أحق بها) دیموكراسیه‌تیش‬ ‫حیكمه‌ته‌ ل ‌ه بوارێكی یه‌كجار ناسكدا كه‌‬ ‫بواری سیاسه‌ت و ده‌سه‌اڵته‌‪.‬‬ ‫‪2‬ـ بوونی ب��ه‌رژەوه‌ن��دی و ئه‌و‬ ‫رێسایه‌ی ئ�ه‌م سه‌ره‌تایه‌ به‌رجه‌سته‌‬ ‫ده‌ك���ات ده‌ڵ��ێ��ت‪( :‬فحيث وج��دت‬ ‫امل��ص��ل��ح��ة ف��ث��م رشع ال��ل��ه) وات��ه‌‬ ‫هه‌ڵوێستی ئیسالمی له‌مه‌ڕ مه‌سه‌له‌‬ ‫گۆڕاو و دنیایی و ژیانیه‌كانه‌وه‌ له‌سه‌ر‬ ‫بناغه‌ی بوون و نه‌بوونی به‌رژەوه‌ندی‬ ‫دام����ه‌زراوه‌‪ ،‬ب �ه‌ك��رده‌وه‌ی��ش سه‌ملاوه‌‬ ‫دیموكراسی به‌رژەوه‌ندییه‌كی مه‌زنی‬ ‫كۆمه‌ڵگا هاوچه‌رخه‌كانی تێدایه‪ ‌،‬بۆیه‌‬ ‫ره‌واییه‌تیه‌كی ئیسالمی ره‌سه‌نی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪3‬ـ له‌و سۆنگه‌وه‌ ك ‌ه دیموكراسی‬ ‫به‌رهه‌می خه‌باتێكی دوورودرێ���ژی‬ ‫گه‌النه‌ دژ به‌ زۆرداری و پێداویسته‌یه‌كی‬ ‫بنه‌ڕەتی خه‌باته‌ بۆ له‌ ڕەگ و ڕیشه‌‬ ‫ده‌ركێشانی سته‌مكاری و شێوازێكی‬ ‫ئه‌زموونكراوی سه‌ركه‌وتووه‌‪.‬‬ ‫بۆیه‌ له‌م رووه‌شه‌وه‌ تا ئه‌و رۆژەی‬ ‫بیری مرۆڤایه‌تی ده‌گاته‌ میكانیزم و‬ ‫شێواز و رێوشوێنێكی باشرت‪ ،‬میكانیزم‬ ‫و شێوازه‌كانی دیموكراسی باشرتین‬ ‫هۆكارن بۆ سنوورداركردنی ده‌سه‌اڵت‬ ‫و كه‌مكردنه‌وه‌ی مه‌ترسییه‌كانی و‬ ‫ملكه‌چكردنی بۆ خواسته‌كانی گه‌ل و‬ ‫رێگرتن له‌ زۆرداری و پارێزگاری كردن له‌‬ ‫كۆمه‌ڵێ‌ به‌های ئیسالمی و مرۆڤایه‌تی‪.‬‬

‫ئیسالمیی به‌دگۆ‬ ‫فاتیح سه‌نگاوی‬

‫له‌وانه‌یه‌ ئه‌م زاراوه‌یه‌ (گه‌ر دروست‬ ‫بێت پێی بوترێت زاراوه‌) زاراوه‌یه‌كی نوێ‬ ‫و له‌ الیه‌كی تره‌وه‌ ناونیشانه‌كه‌ش جێی‬ ‫سه‌رسوڕمان بێت! یاخود هه‌بێت بپرسێ‬ ‫ده‌بێت ئیسالمی كه‌ پێویسته‌ له‌ هه‌موو‬ ‫كه‌س زیاتر پابه‌ند بێت به‌ رێنامییه‌كانی‬ ‫ئیسالمه‌وه‪ ‌،‬ده‌مپیس و به‌دگۆ بێت؟ ئه‌ی‬ ‫ئه‌مه‌ پێچه‌وانه‌ نییه‌ له‌گه‌ڵ فه‌رموده‌ی‪:‬‬ ‫«ليس املؤمن بطعان وال لعان والفاحش وال‬

‫بذي‌ء»‪ ،‬ئه‌بێ مسوڵامن و كه‌سی پابه‌ند ب ‌ه‬ ‫ئیسالمه‌وه‌ رێگه‌ به‌ خۆی بدات به‌وشێوه‌یه‌‬ ‫بێت؟ له‌ وه‌اڵمدا ده‌ڵێم به‌ڵێ و به‌چاوی‬ ‫خۆمان زۆركه‌سی وه‌ها ده‌بینین و زۆر‬ ‫بابه‌تی ئه‌و جۆره‌ كه‌سانه‌ ده‌خوێنینه‌وه‌‪،‬‬ ‫یا گوێ بیستیان ده‌بین‪ ،‬به‌اڵم گرفته‌كه‌‬ ‫له‌وه‌دایه‌ كه‌سانێك هه‌بن بۆ ئه‌م جۆره‌‬ ‫ره‌ف��ت��اره‌ دزێ��و و نادروستانه‌ی خۆیان‬ ‫پاساو داتاشن و به‌ڵگه‌ و بیانووی نه‌شیاو‬ ‫ببیننه‌وه‌‪ ،‬ئه‌م ره‌فتار و رسوشته‌ نه‌شیاوه‌ی‬ ‫خۆیان وه‌كو ئیسالمه‌تی و كاری ئیسالمی‬ ‫و ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌گرتن بخه‌نه‌روو‪ .‬یاخود‬ ‫به‌ بیانوی وتوێژ و گفتوگۆوه‌ سڵ له‌ هیچ‬ ‫وته‌ و گوفتارێك ناكه‌نه‌وه‌ و چی به‌ده‌میاندا‬ ‫بێت نایگێڕنه‌وه‌‪ ،‬بێ ئه‌وه‌ی حساب بۆ ئه‌وه‌‬ ‫بكه‌ن خوای گه‌وره‌ فه‌رمویه‌تی ( َما َي ْل ِف ُظ‬ ‫يب َع ِتيدٌ ) ّق‪ ،18 ،‬مرۆڤ‬ ‫ِمنْ َق ْولٍ إِ اَّل لَ َد ْي ِه َر ِق ٌ‬ ‫به‌رپرسه‌ سه‌باره‌ت به‌ هه‌موو ئه‌و ده‌ربڕین‬ ‫و قسانه‌ی ده‌یكات‪ ،‬خۆ ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستیان‬ ‫گفتوگۆ و مشتومڕ و روون��ك��ردن�ه‌وه‌ی‬ ‫ڕاستییه‌كانه‌‪ ،‬ئ��ه‌وا ه �ه‌ر ده‌ب��ێ به‌پێی‬

‫رێنامییه‌ قورئانییه‌كان مامه‌ڵه‌ بكه‌ن‪ ،‬نه‌ك‬ ‫له‌گه‌ڵ مسوڵامن و هاوبیره‌ ئیسالمییه‌كاندا‬ ‫ده‌ب��ێ به‌ جوانی ب��دوێ��ن‪ ،‬بگر ‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫خاوه‌ن كتێب و بیروباوه‌ڕەكانی تریشدا‬ ‫ده‌بێ هه‌مان مامه‌ڵه‌ بكه‌ن (ؤال ُت َجا ِد ُلوا‬ ‫َاب إِال ِبا َّل ِتي ِه َي أَ ْح َسنُ إِال ا َّل ِذينَ‬ ‫أَهْ َل ا ْل ِكت ِ‬ ‫َظ َل ُموا ِم ْنه ُْم ؤ ُقو ُلوا يَ‌ َمنَّا ِبا َّل ِذي ُأ ْنـ ِز َل إِلَ ْينَا‬ ‫ؤاحدٌ ؤ َن ْحنُ لَ ُه‬ ‫ُؤأ ْنـ ِز َل إِلَ ْي ُك ْم ؤإِلَ ُهنَا ؤإِلَه ُُك ْم ِ‬ ‫ُم ْس ِل ُم َ‬ ‫ون‪ ).‬العنكبوت‪ .46 ،‬خۆ ئه‌گه‌ر رقیان‬ ‫له‌و كه‌سانه‌یه‌ یان له‌و كۆمه‌ڵ و پارتانه‌یه‌‬ ‫و وه‌ها ده‌بینن سته‌میان لێكراوه‌‪ ،‬ئه‌وا له‌م‬ ‫باره‌شدا دروس��ت نییه‌ سنوری دادگ�ه‌ری‬ ‫ببه‌زێنن و بێ ویژدانی بنوێنن‪ ،‬وه‌كو خوای‬ ‫گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێ‪َ ( :‬يا أَ ُّيهَا ا َّل ِذينَ ا‌ َمنُواْ ُكو ُنواْ‬ ‫َق َّوا ِم َني لِ ّل ِه ُش َه َدا‌و ِبا ْل ِق ْسطِ ؤلاَ َي ْج ِر َمن َُّك ْم‬ ‫َشن ََي ُ‌ن َق ْو ٍم ع يََل أَ َّال َت ْع ِد ُلواْ ا ْع ِد ُلواْ هُ ؤ أَ ْق َر ُب‬ ‫لِل َّت ْقؤي ؤا َّت ُقواْ ال ّل َه إِ َّن ال ّل َه َخ ِب ٌري مِبَا َت ْع َم ُل َ‬ ‫ون)‬ ‫املائدة‪.8 ،‬‬ ‫كه‌واته‌ به‌ هیچ جۆرێ له‌ ئیسالمدا‬ ‫رێگه‌ نادرێ مرۆڤ بێ ویژدانانه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫به‌رامبه‌ردا مامه‌ڵه‌ بكات و هه‌ڵی سه‌نگێنێ‪،‬‬

‫ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر دوژمنی سه‌رسه‌خت و‬ ‫نه‌یاری بیروباوه‌ڕیشی ب��ن‪ ،‬ئ�ه‌ی خێره‌‬ ‫هه‌ندێ ئیسالمیی له‌ گفتوگۆ و نووسین و‬ ‫باس و خواسیاندا كه‌مرتین ئادابی ئیسالمی‬ ‫ره‌چ��او ده‌ك �ه‌ن له‌گه‌ڵ ئه‌وانی ت��ردا‪ ،‬به‌‬ ‫تایبه‌تیش ل ‌ه چوارچێوه‌ی كاری ئیسالمی و‬ ‫خه‌مخۆرانی ئه‌و بواره‌دا؟! گرفت له‌وه‌دایه‌‬ ‫ئه‌م بۆچون و ده‌ربڕینانه‌ وه‌ك��و دیدی‬ ‫ئیسالمی و ره‌خنه‌ی جیدی بخرێنه‌ڕوو‪،‬‬ ‫وه‌كو هه‌ڵسه‌نگاندن و توێژینه‌وه‌ پیشان‬ ‫بدرێت!‬ ‫ره‌خنه‌گرتن له‌ كاری هه‌ر مرۆڤ و‬ ‫گرووپ و كۆمه‌ڵێك ئاساییه‌‪ ،‬هه‌ندێ جار‬ ‫پێویست و ئه‌ركه‌ و بێده‌نگی الوازی و الڵی‬ ‫و كه‌م ئه‌رزشییه‌‪ ،‬ب ‌ه ره‌خن ‌ه و ره‌خنه‌گرتن‬ ‫و هه‌ندێ جار به‌ هێرشكردنی فیكری‪،‬‬ ‫به‌رامبه‌ر راست ده‌كه‌یته‌وه‌ و وه‌ئاگای‬ ‫ده‌هێنی‪ ،‬بێده‌نگی ل ‌ه ئاستی ناڕەواییدا‬ ‫دژە به‌ په‌یام و بانگه‌وازی په‌یامبه‌ران‪،‬‬ ‫هه‌قبێژی سیفه‌تی دینداران و جوامێرانه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌وه‌ی ته‌بیعه‌ت و حه‌زه‌ شه‌خسی‬

‫و بۆچوون ‌ه تاكه‌كه‌سییه‌كامنان بكه‌ینه‌ دیدی‬ ‫ئیسالمی و ئیسالمەتیی پێ بفرۆشین‪ ،‬هه‌ڵه‌‬ ‫و تاوان و خراپه‌كارییه‌‪.‬‬ ‫له‌ واقعی ئه‌مڕۆماندا زۆرن ئه‌وانه‌ی‬ ‫به‌ زه‌ڕەبین به‌دوای هه‌ڵه‌ی تاكەکە‌سیدا‬ ‫ده‌گ�ه‌ڕێ��ن و مێشێك ده‌كه‌نه‌ گامێشێ‪،‬‬ ‫ع �ه‌ره‌ب وته‌نی‪ :‬حه‌ببه‌یه‌ك ده‌ك �ه‌ن به‌‬ ‫قوببه‌یه‌ك‪ .‬دژی لێكدانه‌وه‌ و ته‌ئویلی‬ ‫ن��ادروس�تن‪ ،‬كه‌چی خۆیان ب ‌هرامبه‌ر به‌‬ ‫ئه‌وانی تر ئه‌نجامی ده‌ده‌ن و باسی رێبازی‬ ‫پێشینی چاكه‌كار ده‌ك��ه‌ن و كه‌مرتین‬ ‫ره‌نگدانه‌وه‌ی هه‌یه‌ له‌ ژیان و هه‌ڵوێست‬ ‫و ره‌فتاریاندا‪ ،‬باسی كیتاب و سوننه‌‬ ‫ده‌كه‌ن و پابه‌ند نین به‌ ناوه‌رۆكه‌كانیه‌وه‌‪،‬‬ ‫باسی لێبورده‌یی و ته‌ساموح ده‌كه‌ن بۆ‬ ‫ت��ه‌واوی مرۆڤایه‌تی‪ ،‬كه‌چی ب ‌هرامبه‌ره‌‬ ‫ئیسالمییه‌كه‌ی قبوڵ نییه‌ و لێبورده‌ییه‌كه‌ی‬ ‫جێگه‌ی ئه‌وی تێدا نابێته‌وه‪ ‌،‬ره‌حمه‌تی‬ ‫فراوانی خوای گه‌وره‌ به‌دیدی ئه‌وئه‌م جۆره‌‬ ‫كه‌سانه‌ ناگرێته‌وه‌‪ ،‬چ جای مرۆڤایه‌تی!‬ ‫له‌ دیدی به‌شێك له‌م ئیسالمیيانه‌دا‬

‫ته‌واوی ئه‌و وه‌سفانه‌ت تێدابێ كه‌ خوای‬ ‫گه‌وره‌ بۆ (متقون) و (عباد الرحمن) و‬ ‫(مؤمنون) و (أهل الجنة‌) كردویه‌تی‪ ،‬هه‌موو‬ ‫بنه‌ما سه‌ر��‌كییه‌ ئیامنی و ئه‌خالقییه‌كان‬ ‫پیاده‌ بكه‌یت و به‌ چه‌ندین شێوه‌ و شێواز‬ ‫پیاده‌ی رێنامییه‌ ئیسالمییه‌كانت كردبێ‪،‬‬ ‫به‌ ئه‌ركی خزمه‌تكردنی ج��ۆراوج��ۆری‬ ‫خه‌ڵك و خاكی خۆت هه‌ستابی‪ ،‬به‌اڵم به‌‬ ‫پێوه‌ره‌ پێشوه‌خت و به‌رته‌سكه‌كه‌ی ئه‌و‬ ‫تۆ دۆزه‌خیت و له‌ تائیفه‌ی مه‌نسوره‌ و‬ ‫رزگاربووان نیت‪ ،‬یاخود دانیشتوو‪ ،‬قاعید‬ ‫و ترسنۆك و بێده‌سه‌اڵت و زه‌لیلیت‪ ،‬یاخود‬ ‫بیدعه‌چی و گومڕا و سه‌رلێشێواویت‪،‬‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر ئه‌م بێئینسافی و ئه‌م جۆره‌‬ ‫بیركردنه‌وانه‌دا م��رۆڤ ن��اچ��اره‌ گومان‬ ‫دروس��ت��ك��ات ل�ه‌ ژی��ری و بیر و نیاز و‬ ‫دڵسۆزیی ئه‌و جۆره‌ كه‌سانه‌‪ ،‬به‌ تایبه‌تی‬ ‫پاش ئه‌وه‌ی روونكردنه‌وه‌ و ئامۆژگاری و‬ ‫به‌ڵگه‌ و گفتوگۆی راسته‌قینه‌ و جیدی هیچ‬ ‫ئه‌رزش و به‌هایه‌كی نه‌بێ و هه‌مان كار و‬ ‫ره‌فتار دووباره‌ و ده‌باره‌ ببێته‌وه‌!‬


‫‪www.bayanpress.net‬‬ ‫‪www.facebook.com/bayanpres‬‬ ‫‪www.twitter/bayan2press‬‬

‫د‪ .‬ئه‌حمه‌د وه‌رتی*‬

‫چاره‌نووسی بێسه‌روشوێنكر‌او‌ه‌كان‬ ‫له‌گه‌ڵ داوای ب�ه‌رده‌وام��ی كه‌سوكاری بێسه‌روشوێنكراوان و پ ‌هرله‌مانتاران و‬ ‫رێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی و چاودێرانی ره‌وشی مافی مرۆڤ‪ ،‬بۆ ئاشكراكردنی‬ ‫چاره‌نووسی بێسه‌روشوێنكراوانی ن��اوخ��ۆی هه‌رێمی كوردستان و فراوانبوونی‬ ‫ناڕ ‌ەزایه‌تییه‌كان‪ ،‬به‌اڵم تا ئێستا حكومه‌تی هه‌رێم‪ ،‬یان راسترت بڵێین یه‌كێتی و پارتی‪،‬‬ ‫له‌وباره‌و ‌ه هیچ هه‌نگاوێكیان نه‌ناوه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ی هه‌ی ‌ه ته‌نیا چه‌ند لێدوانێكی رۆژنامه‌وانیی ‌ه له‌‬ ‫الیه‌ن به‌رپرسانی هه‌ردووالوە‪ ،‬ك ‌ه زیاتر ده‌بن ‌ه هۆی كوالندنه‌وه‌ی برینه‌كان و ناڕەزایه‌تی‬ ‫و هێنان ‌ه سه‌رشه‌قامی كه‌سوكاری بێسه‌روشوێنه‌كان و داواكردنی زانیاریی ته‌واو و به‌ڵگه‌ی‬ ‫یاسایی له‌سه‌ریان‪.‬‬ ‫بێسه‌روشوێنه‌كان دوو جۆرن‪ ،‬جۆرێكیان ئه‌وانه‌ن ك ‌ه ل ‌ه شه‌ڕی ناوخۆی نێوان پارتی‬ ‫و یه‌كێتیدا ك ‌ه چه‌ند ساڵێكی خایاند‪ ،‬بێسه‌روشوێن كراون و دیارنه‌ماون‪ ،‬ك ‌ه زۆربه‌یان سه‌ر‬ ‫ب ‌ه یه‌كێتی و پارتین و هه‌ندێكیشیان سه‌ر ب ‌ه په‌كه‌ك ‌ه و ئیسالمییه‌كانن و ب ‌ه نزیكه‌ی (‪)300‬‬ ‫كه‌س مه‌زه‌ند ‌ه ده‌كرێن‪ ،‬جۆره‌كه‌ی تریشیان ئه‌وانه‌ن ك ‌ه دوای ماوه‌ی شه‌ڕی ناوخۆ له‌‬ ‫ساڵی ‪ 2000‬ب ‌ه دواو ‌ه گیراون و بێسه‌روشوێن كراون و تا ئێستا چاره‌نووسیان دیارنییه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫زۆرینه‌یان سه‌ر ب ‌ه ئیسالمییه‌كانن‪.‬‬ ‫گه‌رچی ج��اروب��ار ل ‌ه زاری هه‌ندێ به‌رپرسی حیزبی و حكومییەوە نه‌مانی‬ ‫بێسه‌روشوێنكراوه‌كان راگه‌یه‌نراوه‪ ،‬ك ‌ه دواترینیان لێدوانی محه‌مه‌د قه‌ره‌داغی سكرتێری‬ ‫ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بوو له‌وباره‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم دواتر په‌شیامنبوونه‌و ‌ه لێی و یه‌كێتی و پارتیش‬ ‫ل ‌ه وه‌اڵمی فشار و داواكارییه‌كاندا ته‌نیا ئه‌وه‌ند ‌ه ده‌ڵێن ك ‌ه ئه‌وان ل ‌ه كۆبوونه‌وه‌ی مه‌كته‌بی‬ ‫سیاسییاندا گفتوگۆ له‌سه‌ر بێسه‌روشوێنكراوان ده‌كه‌ن و چاره‌سه‌ری بۆ ده‌دۆزن �ه‌وه‌‪،‬‬ ‫دواجاریش چه‌ند سه‌ركرده‌یه‌كی پێشووی یه‌كێتی ك ‌ه ئێستا ل ‌ه نێو بزووتنه‌وه‌ی گۆڕاندان‪،‬‬ ‫رایانگه‌یاند ك ‌ه بێسه‌روشوێنكراوه‌كان ل ‌ه ژیاندا نه‌ماون و له‌ناوبراون‪.‬‬ ‫ب ‌ه راستی هیچ پاساوێك نیی ‌ه ئێستا بۆ رانه‌گه‌یاندن و ئاشكرانه‌كردنی چاره‌نووسی‬ ‫بێسه‌روشوێنه‌كان‪ ،‬به‌ڵكو پێویست ‌ه كه‌سوكاریان دڵنیا بكرێنه‌و ‌ه ل ‌ه چاره‌نووسی رۆڵ ‌ه و برا و‬ ‫مێرده‌كانیان‪ ،‬ك ‌ه سااڵنێك ‌ه ل ‌ه چاوه‌ڕوانیی گ ‌هڕانه‌وه‌یاندان‪ ،‬ئه‌م دۆسیه‌ی ‌ه به‌ر ل ‌ه هه‌رشتێكی‬ ‫تر‪ ،‬دۆسیه‌یه‌كی هه‌ستیاری مرۆیی و ئه‌خالقیی ‌ه و نابێ له‌و ‌ه زیاتر دوابخرێت‪.‬‬ ‫به‌ڕای به‌ند ‌ه ده‌بێ له سه‌ر چه‌ند ئاستێك كار له‌سه‌ر دۆسیه‌ی بێسه‌روشوێنكراوه‌كان‬ ‫بكرێت‪ :‬پ ‌هرله‌مانی كوردستان ده‌بێ ب ‌ه جددی ب ‌ه دوای ئه‌و دۆسیه‌یه‌دا بڕوات و بڕیارێكی‬ ‫مولزیم ده‌ربكات بۆ ئاشكراكردنی چاره‌نووسی بێسه‌روشوێنه‌كان‪ ،‬هه‌روه‌ك ئێم ‌ه ژماره‌یه‌ك‬ ‫ئه‌ندامی پ ‌هرله‌مان پڕۆژە‌بڕیارێكی له‌و شێوه‌یه‌مان داوه‌ت ‌ه پ ‌هرله‌مان‪ ،‬به‌اڵم كاری له‌سه‌ر‬ ‫نه‌كراوه‌‪ ،‬كه‌سوكاری بێسه‌روشوێنه‌كانیش داوا تۆمار بكه‌ن و ده‌زگای دادوه‌رییش ب ‌ه رۆڵی‬ ‫یاسایی خۆی هه‌ڵبسێت و دۆسیه‌ك ‌ه یه‌كالیی بكاته‌وه‌‪.‬‬ ‫*ئه‌ندامی په‌رله‌مانی كوردستان‪.‬‬

‫‪Reklam‬‬

‫‪political general Newspaper‬‬

‫‪Tuesday, No. 9 First Year,‬‬ ‫‪Nov 13, 2012‬‬


bayan