Issuu on Google+

1


2


Geschreven door S. Delvers

3


Inhoud Moskou

Aankomst in moskou 06 Russische keuken 07

Zaterdag 30 april 2011

Moskou

Zondag 1 mei 2011

Moskou

Maandag 2 mei 2011

Novgorod Dinsdag 3 mei 2011

Novgorod

Woensdag 4 mei 2011

Sint Petersburg Donderdag 5 mei 2011

Sint Petersburg Vrijdag 6 mei 2011

08 09 09 10

Kremlin Rode Plein gOeM BASIlIUSKATheDRAAl

16 20 21 22

RONDje DOOR De STAD MOSKOU BIj NAchT Onderwijs Fileproblemen

24 24 25 25

Inkomen huis van TSCHAIKOVSKI LUNCH WEG

29 30 30 33

Koffie en thee langs weg Novgorod Lesje Novgorod Boottocht

33 33 35 35

Kerken van Novgorod Jaroslav Kremlin van Novgorod St Sofia kathedraal

36 36 37 37

Geloof in Rusland Millennium monument Lunch Izba

37 39 39 40

Petrus en Paulusvesting Petrus- en Pauluskathedraal Hermitage Het Winterpaleis

48 49 49 50

Russisch museum Kerk van de Verlosser op het Bloed Bisschoppen en Priesters Hotel Europe

54 57 57 57

Sint Petersburg

Pavlovsk 62 Matroesjka's 63 Folklore 64

Sint Petersburg

Terugreis 66 Nawoord 68

Zaterdag 7 mei 2011

Zondag 8 mei 2011 4

Metro Mussenheuvels Taartpunten van Stalin Nieuwe Maagdenklooster

Tretjakovgalerij 12 iconen 12

Religie Witte Huis Napoleon Poesjkin

25 26 26 26

Milieuvervuiling 40

Stad in de avond 52

Rondvaart Russische Nationale Bibliotheek Stroganov paleis Nevski Prospekt

58 58 58 58

Admiraliteit Generale staf Zangersbrug Petrus- en Paulusvesting

58 59 59 59


Het Onderwijs 80 Armoede 82 Bronvermelding 84

Sint Petersburg

42 44 44 44

Woningen Isa채ks kathedraal Drievuldigheidsbrug Smolny kathedraal

45 45 46 47

Sjeremetev Paleis Anitsjkov-brug Kleinste standbeeld Mikhailovski manege

60 61 61 61

Nederlands consulaat 61

Fontanka Rivier Huisje van Peter de Grote Mikhailovski Paleis en Tuin Circusgebouw

60 60 60 60

Dag 8

59 59 59 60

Dag 9

Moskee van Sint-Petersburg Marmeren Paleis Drievuldigheidsbrug Zomertuin

Dag 7

Dag 6

Woensdag 4 mei 2011

Tsaar Peter de Grote Geschiedenis st petersburg Naamgeving Ligging

Dag 5

Dag 4

Dag 3

Dag 2

Dag 1

Aanhangsels

Kaart 70 Overzicht van tsaren en heersers van Rusland 72 Poesjkin 78

5


Moskou Zaterdag 30 april 2011

Om half 9 werd ik thuis opgehaald door mijn vader. Hij wilde me op deze Koninginnedag wel naar Schiphol brengen. Om 9 uur trof ik daar Annelie. Omdat we al ingecheckt waren via internet (dat had ik gisteren geregeld) konden we meteen onze bagage afgeven en door de paspoortcontrole. Zullen we in een boekenwinkel kijken welke boeken we al hebben en welke we nog niet hebben en ook niet gaan kopen? We kozen ervoor om te gaan zitten met een kop koffie en lekker te ouwehoeren over hoe wij de laatste maanden ons leven hadden beleefd. We vertrokken op tijd! Voor 11 uur was ons vliegtuig aan het taxiĂŤn en we waren ook nog eens op tijd in Moskou! Het aantal Russen viel, in vergelijking met 9 jaar geleden naar Kiev, erg mee in het vliegtuig en ook de daarmee samengaande stank is me dit keer niet opgevallen. Je pikt ze er wel zo tussenuit die Russen. Erg knap zijn ze zeker niet en hun hoofd (vooral dat van de mannelijke Russen) is bijna vierkant.

6


Russische keuken

Hoewel het maar 3 uur en 10 minuten vliegen was, landden we in Moskou om 17.00 uur. Er is een tijdsverschil van 2 uur met Nederland. Zowel in de zomer, als in de winter. Voor ons allebei niet zo’n probleem. We hadden niet erg veel geslapen de afgelopen nacht en een wat kortere dag zou ons goed doen.

Om 20.00 uur gingen we eten. Het was een buffet in een zaal met veel tl-licht en twee enorme televisies die stonden afgesteld op de Russische BOX. We aten een soep. Helder en niet bijzonder. Een beetje zoals mijn oma (van mijn vaders kant) de kippensoep maakt, maar dan met wat minder vermicelli. Rauwkost was er en stukjes kaas, er was een warm buffet met van alles en nog wat. Een beetje zoals in Turkije. Een toetjesbuffet, ook een beetje zoals in Turkije en koffie en thee.

Om 19.00 uur waren we door de paspoortcontrole, de bagage was terecht, de bus was “opgeroepen” en we waren ergens door de buitenwijken van Moskou bij ons hotel beland. Een echt Sovjetstijl hotel, gebouwd voor de Olympische Spelen van 1980, voor de Russische leden van de vakbonden die kwamen kijken naar de Zomerspelen. Het hotel bestaat uit vier torens en in totaal een stuk of 10 000 bedden! We zijn hier weer rijk, ik pinde 6000 roebels. Dat was nog een hele toer, want de automaat kende alleen maar Russische tekst. Het Cyrillische schrift lijkt niet veel op het Germaanse en het is daarom erg lastig om woorden te herkennen. Op de gok heb ik het geld gekregen. Nu maar hopen dat ik geen gekke dingen vind op mijn rekeningafschrift als ik terug ben in Nederland.

In de Russische keuken is de lunch de belangrijkste maaltijd van de dag. Deze bestaat meestal uit meerdere gangen. De Russische keuken kent veel soepen: voornamelijk bietensoep (borsjtsj) en koolsoepen (sji). Dat zijn groentes die ook bij kouder weer redelijk kunnen groeien. Er worden weinig kruiden en specerijen gebruikt in de Russische keuken. Er wordt veel boekweit gegeten in Rusland. Het is geen graan, maar het is het zaad van een plant die verwant is aan rabarber. Ze maken er ook een soort

pap van met boter voor het ontbijt. Het heeft een vrij sterke smaak, sterker dan rijst of tarwe. Blini’s, pannenkoekjes, zijn van boekweitmeel en zie je ook veel in Rusland. De keuken is veel gericht op vlees en vis. Ze gebruiken wel groenten als kool, winterpeen, paddenstoelen en aardappels. De culinaire traditie is beïnvloed door de natuur en het klimaat en wordt ook sterk bepaald door het orthodoxe geloof: meer dan de helft van de dagen van het jaar, zijn vasten dagen. Dan wordt veel vlees vervangen door vis of paddenstoelen. Leus in de (boeren)keuken is van niets, iets maken. Wat wil zeggen dat het meer lijkt dan het is als je het heel mooi opdient.

Dag 1

AANKOMST IN MOSKOU

Na het eten gingen we naar de kamer en deden daar niet veel meer dan douchen en in slaap vallen..

We slapen op de 15e etage. Dat is ongeveer de helft van het hotel, het is nog ongeveer zoveel verdiepingen hoger. En dat voor 4 torens! We hebben een mooi uitzicht over de stad. Niet dat er zoveel moois te zien is. In de wijde omtrek staan voornamelijk flats zoals deze en allemaal in grauwe kleuren. Ergens verderop zien we iets van koepeltjes, maar te klein en ver weg om echt iets te onderscheiden.

7


Moskou Zondag 1 mei 2011

Vandaag is het de Dag van de Arbeid. Een nationale feestdag in Moskou. Vanavond is er van alles te doen op het Rode Plein bij de Basiliuskathedraal en overal in de stad is vuurwerk. Maar we begonnen met de metro.

8

Metro De Russische metro is wereldberoemd. Het metronetwerk behoort tot de vijf grootste van de wereld met in totaal 292 km spoor. Het metrostation van de Partizanen ligt vlak achter ons hotel. Daar stapten we op. Valentina, de Russische gids die mee moest, probeerde wat uit te leggen, maar meer dan dit heb ik niet opgevangen. Met deze metrolijn reden we naar de ring om het centrum, die alle metrolijnen met elkaar verbindt. De hele ring is aangelegd in de jaren ’50 onder Stalin. De ondergrondse stations tonen de persoonlijke trots van Stalin en zijn erg rijk gedecoreerd. Er is veel gebruik gemaakt van het mooiste marmer, duurste staal, mozaïeken en op elk station andere, dure, lampen. Sfeerverlichting is er niet bij. In elke dure kroonluchter zijn een paar tl-buizen gedraaid. Via Chkalovskaya zijn we naar het metrostation gereden dat is vernoemd naar de communistische jeugdbeweging Komsomol (Komsomoskaya) als dank dat de leden vrijwillig hebben geholpen met het bouwen van de metrolijn. In het

plafond van de metrobuis waren verschillende grote mozaïeken gemaakt. We hebben er hier vier van gezien:

• • • •

De strijd tegen Napoleon Het Rode Plein in de Middeleeuwen De strijd tegen de Tartaren in de Middeleeuwen Duitse ridders in de Middeleeuwen

Allemaal met veel goud en glim. Verlicht door prachtige tl-buizen in een kroonluchter. We stapten een paar metro’s later, maar wel dezelfde kant op, weer in en reden verder naar Novoslobodskaya. Het enige station waar glas in lood ramen te zien zijn. In de iconen die waren afgebeeld in de ramen, was een beroep te zien. In ieder raam een ander. Aan het eind van de tunnel was een afbeelding van Lenin waarboven in het Cyrillische schrift ‘МИР’ stond: Vrede.


Verder naar Belorusskaya, een station dat Wit-Rusland symboliseert. Hier stonden op het plafond allemaal schilderingen die erg communistisch aandeden. Je kunt de foto’s op posterformaat afdrukken en er een arbeidersleus bij schrijven en je hebt een ouderwetse poster a la Sovjet-Unie. Hierna gingen we naar het officieel mooiste metrostation van Moskou: Kievskaya. Ook hier waren veel mozaïeken te zien met belangrijke staatsmensen en gebeurtenissen op de afbeelding. Zo wordt het Rode Plein afgebeeld op 9 mei 1945. De dag van de overwinning, ofwel de Bevrijdingsdag van Moskou. In Kiev was dat al in 1943. Hoewel Stalin al deze stations heeft laten bouwen, is hij op geen enkele afbeelding te zien. We kwamen boven via een ontzettende lange roltrap. We stonden naast het Europaplein waar een vrij abstracte stier te zien was, geschonken door

België, en een cirkel met allemaal vlaggenmasten met Europese vlaggen.

De bus haalde ons hier op en bracht ons naar de Mussenheuvels. Hier hadden we een goed uitzicht over de stad en konden we het gebouw van de universiteit bewonderen. ‘Taartpunten van Stalin’ Het universiteitsgebouw is een van de Zeven Zusters van Stalin. Zo worden de 7 wolkenkrabbers uit de regeertijd van Stalin genoemd. Een echt staaltje Sovjetarchitectuur: groots, meeslepend en bedoeld om te imponeren. De universiteit is de grootse van de zeven Stalinzusters. Het gebouw heeft 36 verdiepingen en 33 km aan gangen. De vergulde torenspits met daarop de hamer en sikkel is 240 meter lang! In de zijvleugels wonen de studenten, in het hoge deel van het gebouw wordt les gegeven. De wolkenkrabbers worden ook wel taartpunten genoemd, omdat ze versierd zijn met veel ornamenten zoals ook een taart versierd wordt. Behalve de universiteit staan er nog 6 van deze taartpunten in de stad. Twee

Dag 2

Mussenheuvels

9


Moskou Zondag 1 mei 2011

Nieuwe Maagdenklooster daarvan zijn hotels, twee zijn appartementencomplexen waar de rijke mensen uit Moskou wonen en twee zijn ministeries. Ze zijn door verschillende architecten gebouwd en ze representeren de zeven torens van het Kremlin. Ook een orthodoxe kerk was hier gebouwd. We keken even binnen terwijl een bruidspaar bezig was elkaar eeuwige trouw te beloven of zoiets.

We werden bij het Nieuwe Maagdenklooster, in het Russisch Novodevitsji Monastir, gebracht. Hier zijn we eerst op het kerkhof geweest waar tussen de 27 000 graven een heleboel bekende Russen liggen. De graven hebben de meest uiteenlopende beelden ter versiering, mede afhankelijk van de rijkdom en status van de overleden persoon. Je kijkt er je ogen uit. We hebben onder andere het graf van Boris Jeltsin1 gezien en het graf van de vrouw van Gorbatsjov , het graf van Tjechov en Gogol zijn ook te vinden op deze enorme begraafplaats. In Moskou zijn 12 kloosters. Ze hebben niet alleen een religieuze, maar ook een culturele betekenis. Kloosters deden ook dienst als vestingen ter bescherming van de stad en liggen daarom in de regel iets meer naar de buitenkant van de stad.

1

10

Meer informatie over tsaren en heersers van Rusland staat vanaf pagina 64

In het complex van het klooster zelf mocht je geen foto’s maken tenzij je daarvoor een ticket had gekocht. Dit kostte 100 roebel. Dat staat ongeveer gelijk aan 2,50 euro. De reisleidster (Monique) zei dat we niet ongezien en stiekem foto’s konden maken, maar achteraf bleek dat dat prima had gekund. We hebben gelukkig zoveel foto’s gemaakt dat het per foto ongeveer 2-3 roebel zal kosten. Het klooster is gesticht in 1524 om de overwinning van Vasili III op de stad Smolensk te herdenken. Sinds de 17e eeuw is het redelijk in tact gebleven. Nu staat het (sinds 2004) op de UNESCO-werelderfgoedlijst. In de jaren ’80 van de 16e eeuw heeft regentes Sofia, halfzus van Peter de Grote, het complex op laten knappen. Later werd Sofia in een van de torens van het complex opgesloten door haar halfbroer Peter omdat hij haar verdacht van het leiden van een opstand tegen hem. Ze kreeg later gezelschap van de vrouw van Peter. Voor de toren


De Onze Vrouwe van Smolensk kathedraal, in het midden van het complex, is het belangrijkste gebouw. Het was nu niet open voor publiek, het is alleen in de zomer te bezoeken en dan niet op de dagen dat het regent. Het is gebouwd in de oud Russische stijl. Dit in tegenstelling tot de gebouwen die door Sofia werden laten bouwen. Deze vertonen veel kenmerken van Moskouse barok. Moskouse barok is te herkennen aan de rode en witte kleur. Het meest opvallende hiervan is de klokkentoren die een beetje doet denken aan de Westertoren in Amsterdam. Het is een toren van 72 meter. Hiermee was het in de 18e eeuw, na de klokkentoren van Ivan de Grote in het Kremlin, het hoogste bouwwerk van Moskou.

In een van de gebouwtjes waren wat iconen te zien. Valentina legde uit dat iconen in Moskou in de regel op Lindehout worden geschilderd. Dit is makkelijk te bewerken hout voor het houtsnijwerk om de icoon heen. Weer liepen we een klein kerkje in waar zich net een huwelijk had voltrokken. Het was er binnen, in tegenstelling tot buiten, warm. Een deel van de vrouwen uit onze groep ging dankbaar om de aangestoken kaarsjes heen staan om de handen te warmen.

de buiken goed gevuld met onder andere Borsjtsj (de rode bietensoep die je gegeten moet hebben als je in Rusland bent geweest), Julienne (warme paddenstoelen met kaas en room) en haringsalade (er schijnt nog steeds te worden uitgevochten of haring een nationaal gerecht is van Nederland of van Rusland). We hebben erg lekker gegeten.

Dag 2

waar Sofia zat, stond een grote boom waarin hij oproerlingen op liet hangen tot ze vanzelf, door ontbinding, weer naar beneden vielen.

Toen was het tijd voor de lunch. We werden “losgelaten” op de Oude Arbat, een straat met veel tentjes waar je kunt eten. Valentina raadde ons ‘My My’ (spreek uit als ‘Moeh Moeh’) aan. Er stond een grote koe voor de deur vertelde ze en het was inderdaad niet te missen. We hebben van het buffet wat uitgekozen en voor ongeveer 10 euro per persoon

11


Moskou Zondag 1 mei 2011 Tretjakovgalerij ’s Middags zijn we naar het Tretjakovmuseum geweest. Een galerij waarin een grote kunstverzameling tentoon wordt gesteld. In 1892 werd de basis hiervan overgedragen aan de stad Moskou door Pavel Tretjakov. Toen in 1918 de Tretjakovgalerij eigendom werd van de staat, breidde de collectie zich aanzienlijk uit. Een belangrijk bezit is een grote en unieke verzameling iconen, de kern van de Oudrussische kunst. Valentina leek niet te kunnen beslissen welke icoon het meest bijzonder was, dus besloot ze over allemaal het een en ander te vertellen. Iconen Een icoon is een afbeelding van Jezus, Maria, een heilige, een engel of van een stukje Bijbelgeschiedenis. Het woord icoon stamt af van het woord ‘eikon’ en dat betekent ‘beeld’ of ‘voorstelling’. Ze worden meestal geschilderd op een houten paneel. In Rusland vaak op lindehout. Iconen worden niet aanbeden, dat komt alleen aan God toe. Iconen

12

worden geëerd door een kruis te slaan, het icoon te kussen of ervoor te knielen, een kaars te branden voor het icoon enz. Je kunt je, door te bidden voor een icoon, in verbinding stellen met god. Iconen maken onlosmakelijk deel uit van de Russisch orthodoxe kerk. Iconostase, een afscheiding tussen het schip van de kerk en het heiligdom, heeft een vrij vaste opbouw. Rechts naast de deur hangt een icoon van Jezus, links hangt de maagd Maria, de rest bestaat uit 1 of meer van de evangelisten en plaatselijke heiligen. Boven de deur hangt een icoon van Jezus Christus samen met Johannes de doper en wederom de Maagd Maria. Daarna volgen andere belangrijke heiligen zoals de aartsengel Gabriel en de apostelen Petrus en Paulus. Daar weer boven zijn vaak afbeeldingen te vinden van de belangrijkste kerkelijke feesten zoals de kruisiging van Jezus. Soms zijn daarboven nog twee rijen met iconen geschilderd.

De eerste iconen kwamen uit Griekenland. Toen Rusland gekerstend werd (christelijk gemaakt) kwamen er Griekse ambachtslieden om te vertellen hoe je iconen moest maken. Snel gingen de Russen dit onafhankelijk doen en zij ontwikkelden hun eigen stijlen: scholen. De beroemdste is die van Novgorod waar de Grieken maar weinig invloed gehad hebben. Deze iconen zien er wat alledaagser en boerser uit. Iconen zorgden weleens voor wonderen. Een voorbeeld hiervan is ‘de icoon van de moeder van God’ dat van Jeruzalem naar Constantinopel werd gebracht. De icoon ging opeens zweven, gedragen door engelen en omgeven door licht. Het heeft (zelfstandig) armen getroost en zieken genezen en belandde in Tichvin waar direct een kerk werd gebouwd. Toen deze kerk in vlammen opging, werd de icoon gespaard. Iconen worden geschilderd met verf die gemaakt is


We zagen in het museum nog wat schilderijen van de mooiste Russische landschappen en andere Russische schilderijen uit de 18e, 19e en 20e eeuw. Toen ik de schilderijen zag vroeg ik me af wat nou het grote verschil was tussen bijvoorbeeld het Franse landschap en het Russische, maar dat heeft er waarschijnlijk mee te maken dat ik geen liefhebber ben van de schilderkunst. Bij een schilderij van een groep mensen bij de Basi-

liuskathedraal, vertelde Valentina een verhaal over de jongen die werd weggevoerd voor executie. Op het rode plein staat nog steeds een rond platform van kalksteen: Lobnoje mesto, vaak vertaald als de executieplek. De jongen zou worden gedood om zijn geloofsovertuiging. De jongen stak twee vingers in de lucht ten teken dat hij niet van geloof wilde wisselen. Zou hij een derde vinger erbij opsteken, betekende dat, dat hij bereid was een ander geloof aan te nemen en daarmee zijn leven zou redden. De vele omstanders reageerden verschillend op het tafereel te zien aan gezichtsuitdrukkingen en houdingen. De executieplek werd ook gebruikt als plaats vanwaar officiĂŤle mededelingen van de tsaar aan het volk werden gedaan. Vooral onder Peter de Grote en Ivan de Verschrikkelijke hebben hier veel executies plaatsgevonden. We kregen nog een uur vrije tijd om door te bren-

gen in of om het museum. Annelie en ik waren snel naar buiten. De lucht was namelijk blauw geworden en de zon deed haar werk. We liepen terug richting de bus, die aan de Moskva rivier geparkeerd stond. Hier haalden we onze tassen (die mochten niet mee het museum in) en we zijn richting Kremlin en het Rode plein gelopen. De koepels van het Kremlin glommen mooi in de zon en ook de Basiliuskathedraal op het Rode plein (die in alle reisboekjes gefotografeerd is) zag er in de zon erg mooi uit. We hebben een hele serie foto’s gemaakt. Alvast voor het geval de zon morgen, als we met de groep naar deze attracties gaan, niet schijnt.

Dag 2

van alleen natuurlijke materialen zoals hout, lijm, hars, tempera (soort vernis dat gelig wordt), en soms wordt ook bladgoud verwerkt in de iconen. Het midden van het paneel wordt vaak een beetje uitgediept bij de Russische iconen zodat het lijkt of er een lijst omheen ligt. Er worden ook iconen helemaal geborduurd of gegoten. Je hebt ze in alle soorten en maten (vanaf 5 cm tot meters hoog). Iconen zijn een van de belangrijkste bestanddelen van de Russische kerk.

Vanaf de brug waar de bus geparkeerd stond, konden we ook de Verlosser kathedraal aardig op de foto krijgen. Weer een kerk met gouden koepels! Op de brug zelf waren metalen boompjes neer gezet waarin een paar sloten hingen. Verliefde stellen hangen hier een slot ten teken van hun liefde. Aan

13


Moskou Zondag 1 mei 2011

de kade aan de andere kant van de brug, stonden dezelfde boompjes, maar dan helemaal vol met verroeste sloten.

Om half 6 waren we terug in het hotel. Het deel van de groep dat vanavond naar een koor zou gaan kijken, moest om 6 uur in het restaurant zijn. Wij besloten wat later te eten en gingen rond 7 uur naar beneden. We wilden graag na het eten richting het Rode Plein om daar te ervaren hoe de Russen de dag van de arbeid vieren, maar het werd ons afgeraden te gaan omdat:

• • •

14

Twee meisjes alleen zou onveilig zijn, er moest zeker een man mee; De kans dat we voor de terugweg zouden worden doorgelaten in de metro was niet groot. Ze sluiten de metrostations om het Rode Plein vanwege de drukte; Een taxi zouden we waarschijnlijk niet kunnen vinden buiten, dus die moesten we dan laten bellen in een van de internationale hotels wat ons dan al snel 3000 roebel zou gaan kosten (ongeveer 75 euro).

Het was leuk geweest om er heen te gaan, maar we waren ook erg moe en vonden het daarom niet erg om in het hotel te blijven. Als alternatief kochten we in een winkeltje om de hoek een flesje wodka en een flesje bier en toen dat een beetje koud was geworden in ons koelkastje, dronken we een glaasje wodka en zijn daarna gaan slapen.


15

Dag 2


Moskou Maandag 2 mei 2011

Om 9 uur vertrok de bus op weg naar het Kremlin. Het verkeer zat mee. Dat is hier niet altijd zo, maar omdat 1 mei (nationale feestdag) op een zondag viel, hebben de Russen vandaag vrij. Valentina vertelde over de 502 kilometer lange rivier de Moskva en de Jauza. De Jauza is 48 kilometer lang en is een zijrivier van de Moskva. Moskou ligt aan de Moskva en ook de Jauza stroomt door de stad. De Moskva mondt uit in de Oka (bij Kolomna) en deze in de Wolga. De Wolga is 3530 km lang en daarmee de langste rivier van Europa. Het was een belangrijke handelsroute van noord naar zuid Rusland tot de Kaspische zee. Ook werd de rivier veelvuldig gebruikt voor de migratie van volken. We kregen aan de Moskva even de tijd om foto’s te maken van het Kremlin in de zon omdat we nog wat te vroeg waren. We hebben een specifieke tijd gekregen om het Kremlin te bezoeken. We moeten ons houden aan deze tijden. We zijn geteld en we mogen geen andere mensen tussen onze groep laten. Dat kunnen de Russen niet aan.

16

Kremlin Kremlin betekent: stadsvesting. Wij bezoeken het 4e Kremlin van Moskou. Het eerste was van dennenhout. Dit Kremlin werd met de grond gelijk gemaakt door Mongolen. Vanaf toen werden er steeds mooiere gebouwen neergezet. Het tweede Kremlin was van eikenhout, het derde van witte steen, waardoor de bijnaam ‘de Witte Stad’ ontstond. Het Kremlin dat wij bezoeken is uit de 15e eeuw en heeft veel Italiaanse invloeden. Ivan III, de Grote gaf opdracht voor een grote opknapbeurt van het Kremlin. De Italianen namen veel ontwerp voor hun rekening. Dat was geen toeval, Ivan was getrouwd met Sophia, een nicht van de laatste Byzantijnse keizer. Het Kremlin is omgeven door een muur die op sommige plaatsen hoger en dikker is dan op andere. Zo is de muur aan de kant van de rivier 5 meter hoog omdat de rivier als natuurlijke bescherming van de vesting werkt. Aan de kant van het Rode Plein

daarentegen, is de muur 17 meter hoog en 6 meter dik. Op de toegangspoorten van het Kremlin staan rode sterren. Deze zijn van robijnglas gemaakt en ’s avonds mooi verlicht. Sommige ornamenten zijn in de 17e eeuw toegevoegd aan het gebouw. Binnen de muren zijn kerken, paleizen, kloosters, arsenalen, torens en kazernes. De regering huist nog steeds in het Kremlin (op dit moment Medvedev). De meeste gebouwen zijn hierdoor niet open voor toeristen. Direct na binnenkomst valt een enorm gebouw op dat niet tussen de andere gebouwen past. Het Staats-Kremlin-Paleis. Chroesjtsjov gaf opdracht tot de bouw hiervan voor partijcongressen. Nu worden er ook veel opera, ballet en muziekvoorstellingen gegeven waar, in principe, iedereen een kaartje voor kan kopen. Op het terrein staat een enorm kanon dat nooit als verdedigingswapen heeft gediend en even ver-


17

Dag 3


Moskou Maandag 2 mei 2011

derop ligt een enorme klok die nooit heeft geluid. De klok werd gemaakt in de toren zelf, maar nog voor hij opgehangen is, woedde er een brand. De brandweermannen hebben geblust, zonder te weten dat het koper daar niet op berekend was. De klok brak hierdoor af. Het voordeel hiervan is, dat er nooit een nieuwe klokkentoren gebouwd hoefde te worden. De huidige toren is namelijk te klein om de grote klok van 200 ton in op te hangen. Valentina nam ons mee de Oespenskikathedraal in. De grootste en belangrijkste kerk van Rusland. Gebouwd en ontworpen in opdracht van Ivan III door de Italiaanse architect Fioravanti die ver vooruit liep op zijn Russische collega’s als het ging om bouwtechnieken. De Russen hadden de kerk al eerder geprobeerd te bouwen, maar nog voor deze klaar was, stortte een van de muren in. Van binnen was de vijf koepelige kerk versierd met veel fresco’s, iconen en bladgoud. In deze kerk werden tsaren ge-

18

kroond en ingezegend. Binnen werd iedereen geacht te blijven staan, behalve de tsaren en tsarina’s die zulke zware kleding droegen dat het voor hen niet te doen was om te blijven staan. Verder stond er een klein kerkje speciaal voor de metropolieten (Kleedafleggingskerk), maar dit stond in de steigers. Ook was er een privékerk van de tsaren (de Verkondigingkathedraal). De halve maan aan de basis van de kruizen, symboliseert de overwinning van de orthodoxie op de islam. In deze kerk werden de tsaren gedoopt en trouwden zij. De vloer in de kerk is van jaspis en ook de muren staan vol met fresco’s en iconen. In de kathedraal van de aartsengel Michaël zijn we niet geweest. Hier zijn de tsaren begraven. Al in de kerk die er hiervoor op deze plek heeft gestaan, werden de tsaren begraven. Er zijn nu in totaal 47 graftombes. Peter de Grote brak de traditie en is,

evenals zijn opvolgers begraven in St. Petersburg. Alleen Peter II ligt nog in Moskou, hij overleed in Moskou aan de pokken en vanwege het besmettingsgevaar moest hij zo snel mogelijk begraven worden. Dan staat er nog de klokkentoren die eeuwenlang het hoogste gebouw van Moskou was. Er mochten geen hogere gebouwen gebouwd worden. Pas na de revolutie kwamen er andere hoge gebouwen in Moskou. Het mooiste paleis van het Kremlin, is het Terempaleis met de elf gouden koepels. Hier woonde de tsarenfamilie tot Peter de Grote verhuisde naar St. Petersburg. Het paleis werd gebouwd voor de eerste tsaar uit de Romanov familie: tsaar Michaël Fjodorovitsj . Nikolaas I liet het paleis opknappen in 1837 waarna het er erg mooi uitzag.


19

Dag 3


Moskou Maandag 2 mei 2011

Rode Plein In het Kremlin zijn nog het grote Kremlin paleis en de wapenkamer die niet open zijn voor publiek. Ook het Patriarch paleis en de twaalf-apostelenkerk waren voor ons niet te bezichtigen. Buiten de muur van het Kremlin ligt een tuin: de Aleksandrovski-tuin. Deze was vandaag afgezet. We mochten er niet doorheen. De eeuwige vlam, die brandt voor alle oorlogsslachtoffers van WOII, konden we alleen vanaf een afstand zien en zo ook het graf van de onbekende soldaat. De wacht wordt ieder uur gewisseld (in de winter ieder half uur). In het vijvertje is de bodem met vrolijke mozaïeken bedekt en staan bronzen standbeelden van verschillende Russische sprookjes. Schuin onder het park ligt een chique winkelcentrum van drie verdiepingen diep. De bouw hiervan heeft 350 miljoen dollar gekost. In het winkelcentrum bevinden zich vooral merkwinkels waar ‘gewone’ Europese prijzen gehanteerd worden.

20

Langs het park liepen we naar het Rode Plein. We betraden dit door de Opstandingpoort. Deze poort bevindt zich aan de kant van het staatshistorisch museum (grootste historisch museum van Rusland) tegenover de Basiliuskathedraal. Op het plein bevindt zich het mausoleum van Lenin. Hier wordt (tegen de wil van zijn weduwe Kroepskaja) zijn gebalsemde lichaam permanent tentoongesteld. Iedere twee weken wordt zijn lijk speciaal behandeld en regelmatig moet het goed worden opgeknapt. Er stond nu een tribune omheen gebouwd voor de dag van de Arbeid waardoor we het mausoleum zelf niet konden zien. We zijn er niet in geweest en er was niet eens een rij (zoals bij het mausoleum van Mao Zedong). Het Rode Plein heet van oorsprong het ‘mooie plein’. Krasni betekent in het Oudrussisch ‘mooi’. Later kreeg ‘krasni’ ook de betekenis ‘rood’ en werd het mooie plein, het rode plein. Het werd van oor-

sprong gebruikt voor publieke aankondigingen en executies. Toen St. Petersburg de hoofdstad van Rusland werd, verloor het zijn politieke betekenis. Toen het Kremlin weer het centrum werd van de machthebbers, werd het Rode Plein een plein waar demonstraties en parades werden gehouden.


GOEM We namen een sap van gedroogd fruit. Dit wordt gemaakt van gekookt, gedroogd fruit en smaakte ook puur naar gedroogde abrikozen en het andere sapje naar vijgen en dadels. Weer een ervaring erbij!

Dag 3

We kregen de middag vrij te besteden. Annelie en ik zijn naar winkelcentrum het GOEM gegaan om wat te eten te vinden. GOEM komt van Gosoedarstvenni Oeniversalni Magazin, ofwel universele staatswinkel. Na de val van de Sovjet-Unie is de naam veranderd in Glavni Oeniversalni Magazin, ofwel Belangrijkste Universele Winkel, zodat de naam GOEM kon blijven bestaan. Het deed, mede dankzij de muziek, denken aan Disneyland. Het is een drie verdiepingen hoog winkelcentrum met dure merkwinkels. Het dak is van glas en boogvormig. In het midden van het centrum staat een fontein waar omheen ijsjes te koop zijn of hele zoete sapjes (je kon ze ruiken). Vanaf iedere verdieping keek je op de begane grond. We aten de traditionele koolsoep en een ei met kaviaar waar zalmrolletjes bij zaten. We hadden een bord rijst en pasta met een niet heel bijzondere saus en een soort huzarensalade die niet was geprakt.

21


Moskou Maandag 2 mei 2011 Basiliuskathedraal Na dit avontuur zijn we naar de Basiliuskathedraal gelopen. De officiële naam van de kathedraal is Pokrovkathedraal. Pokrov betekent letterlijk “sluier”. Ook wordt Pokrov gebruikt als naam voor een feest van de Oosters-orthodoxe Kerk. Vaak wordt het vertaald als “Voorspraak van de Moeder Gods”. Dit feest is ter ere van de Moeder Gods die tijdens een kerkdienst rond 910 haar sluier, bij wijze van bescherming, over de gelovigen liet dalen. De kathedraal is gebouwd tussen 1555 en 1560 in opdracht van Ivan IV de Verschrikkelijke . Hij deed dit ter ere van de verovering van de stad Kazan. De legende gaat dat Ivan na de voltooiing van de bouw van de kathedraal aan de architect heeft gevraagd of hij nog mooiere gebouwen kon maken. Toen de architect bevestigde dat hij dit kon, heeft Ivan hem de ogen uitgestoken om er zeker van te zijn dat deze kathedraal het mooiste gebouw zou blijven. De legende is echter niet waar, de architect heeft

22

na de bouw van deze kathedraal nog andere gebouwen ontworpen. Na de dood van Ivan de Verschrikkelijke kreeg de kathedraal al snel de naam waaronder hij beter bekend is: Basiliuskathedraal. Vernoemd naar de ‘heilige dwaas’ Vassili. Vassili stal producten uit winkels om ze vervolgens te verdelen onder de armen. Omdat de Cyrillische B wordt uitgesproken als een V is de naam van Vassili verbasterd tot Basiliuskathedraal. Aan de kathedraal werd, waarschijnlijk door dezelfde architect, een kerk aangebouwd waarin Vassili dagelijks vereerd werd. In de andere kerkjes die onderdeel uit maken van de kathedraal, waren niet zo vaak diensten. De kathedraal werd in de volksmond snel vernoemd naar de kerk waarin de meeste diensten werden gehouden: Vassili. In 1812 bezette Napoleon Moskou en ruïneerde de kathedraal. De bolsjewieken confisqueerden

de kathedraal in 1919 voor herstelwerkzaamheden en om het gebouw tot een museum te maken. Dit duurde tot 1929 toen Stalin opdracht gaf het Rode Plein klaar te maken voor een geplande parade en daarvoor moest de kathedraal weg. Zijn leger kon namelijk niet met tanks en al het plein op massale wijze verlaten door dit bouwwerk. Baranovski ging in protest tegen dit besluit. Volgens sommige beweringen is hij op de trappen van het gebouw gaan staan en dreigde zijn keel door te snijden en heeft hij een scherp telegram naar Stalin te gestuurd. Hoe het ook gegaan is, de kathedraal mocht blijven staan. Wel werd Baranovski veroordeeld voor ‘anti-Sovjetpropaganda’ en kreeg hiervoor drie jaar Siberië met dwangarbeid. Je kon bij de ingang een kaartje kopen met of zonder expositie (200 of 150 roebel) maar op een studentenkaartje (50 roebel) kon je de kerk in en naar


Het is een erg apart gebouw. Het is van oorsprong een kathedraal die bestaat uit 9 kerken. In het midden staat de hoofdkerk die een toren heeft van 57 meter hoogte. Om deze toren zijn vier grote en vier kleine kapellen gebouwd met allemaal een net andere hoogte. Elke toren heeft een unieke koepel in verschillende kleuren. De koepels herdenken allemaal een andere aanval op de stad Kazan. De kerk kreeg pas later zijn kleurtjes en ook de laatste kapel (de 10e kerk), met de graftombe van Vassili de Heilige erin. Van binnen is het een leuke kerk om te bezoeken. Door smalle gangen en trappen kun je van de ene naar de andere kapel komen. De muren zijn overal anders beschilderd, in de gangen veelal met bloemen. In een aantal koepels is een teken van de eeuwigheid geschilderd. De buitenkant van de

kathedraal is beschilderd met een baksteenmotief. Het is net echt. Tot je er met je neus bovenop staat. Ons bezoek was de volle 1 euro 25 waard die we er per persoon voor hadden betaald.

Dag 3

de expositie. Dat deden we en we kregen de kaartjes. Foto’s maken moest je apart betalen en dat hebben we niet gedaan.

23


Moskou Maandag 2 mei 2011 Rondje door de stad We besloten een rondje te gaan lopen en ‘kleine straatjes’ te gaan ontdekken. We kwamen er al snel achter dat kleine straatjes hier niet echt klein waren. De gebouwen alleen al zijn reusachtig! Groot, hoog en in verschillende pastelkleuren gepleisterd. Er zijn veel ornamenten en versiersels aan de balkons en dakranden, vaak in het wit. We vonden een wijk met een park in het midden van de straat die waarschijnlijk de ‘gardenring’ ofwel de tweede ring van Moskou is. Via die ring liepen we terug naar de hoofdstraat. Hier zitten veel winkels, maar omdat er niets buiten staat en de deuren dicht zijn, zie je niet dat de winkels open zijn en bij sommige zie je amper dat het om een winkel gaat. Het is dat je er zo nu en dan mensen in en uit ziet lopen. Met een flink aantal kilometers in de benen kwamen we weer terug bij het Staatshistorisch museum. We hebben onder de grond nog even in het winkelcentrum gekeken en waren net te laat voor

24

Moskou bij nacht de wisseling van de wacht bij de eeuwige vlam. De vermoeidheid was toegeslagen dus we besloten bij het ruiterstandbeeld van Maarschalk Zjoekov (de meest succesvolle sovjetcommandant uit WO II) te gaan zitten wachten op de rest van de groep. We vertrokken weer naar het hotel waar we nog even naar de Izmajlovski-markt gelopen zijn en een poppetje hebben gekocht voor Hilde (een hele lelijke paarse). Hierna zijn we naar de kamer gegaan waar we een uurtje tot rust konden komen voor we weer gingen eten.

Na het eten vertrokken we opnieuw naar de Mussenheuvels voor een uitzicht over de stad bij nacht. Het was nog niet donker genoeg en de lichtjes waren nog lang niet overal aan. Het was wat aan de mistige kant dus het uitzicht was al met al niet helemaal wat we ervan hadden gehoopt. Wel hadden we een andere Russische gids mee: Helena. Zij vertelde in het Engels maar wel een stuk meer dan onze, een stuk oudere, Valentina. Ze had er meer tempo in. Zij vertelde dat er nu ongeveer 15 miljoen mensen in Rusland wonen. De laatste telling is een jaar geleden geweest, maar die gegevens zijn nog niet beschikbaar.


Lesje Rusland

Op hun 9e of 10e gaan kinderen naar de middelbare school. Ze krijgen daar verschillende leerkrachten en toetsen en kinderen gaan klagen dat ze school niet leuk vinden. Op de middelbare school moeten ze minimaal 9 jaar blijven. Hierna kunnen de kinderen kiezen voor een beroepsopleiding of ze kunnen nog 2 jaar blijven om vervolgens een hogere opleiding te doen (hbo/universiteit). Het hoger onderwijs duurt nog 5 à 6 jaar. Het eindexamen van het middelbaar onderwijs,

is tevens een toelatingsexamen voor het hoger onderwijs. Het percentage van mensen dat naar universiteiten en hogescholen gaat is aanzienlijk hoger dan in de meeste landen. Ook in Rusland kennen ze veel schooluitval al noemt de Russische gids dat niet. Russen zijn trots op hun land en noemen de problemen die er zijn niet. (zie in de aanhangsels een interessant artikel over de discussies in het onderwijs in 2008) Fileprobleem We reden over de derde ring rond Moskou. Deze ring is erbij gekomen vanwege het fileprobleem toen de Russen meer geld te besteden kregen en een auto konden kopen. Echter, ook deze ring lost het probleem niet op. Er blijven auto’s bij komen en de files blijven bestaan.

Religie Onderweg vertelde Helena over verschillende gebouwen. Onder andere over verschillende religieuze gebouwen. Behalve orthodoxe kerken zijn in Moskou ook twee synagogen te vinden, een moskee en een aantal protestantse en katholieke kerken. Rusland is overwegend christelijk en werd in de 10e eeuw gekerstend. Onder het communisme, werd elke vorm van religie onderdrukt en veel mensen werden atheïstisch. Ook nu nog staan mensen over het algemeen wel positief tegenover religie, maar gaan nog maar weinig mensen naar de kerk.

Dag 3

Onderwijs Kinderen gaan naar school vanaf hun 6e of 7e jaar. Er is geen kleuterschool zoals bij ons, wel is er een mogelijkheid om vanaf het 3e jaar naar een kinderdagverblijf te gaan. Kinderen leren daar zingen, dansen, schilderen en het alfabet. Op school leren ze pas lezen en schrijven. De basisschool is zonder toetsen en testen.

Na het christelijke geloof, volgt de islam. Rusland is ook bekend met het boeddhisme en het Jodendom. Vooral in Boerjatië, Tuva en Kalmukkië, drie regio’s in Rusland, komt het boeddhisme nog traditioneel voor.

25


Moskou Maandag 2 mei 2011

Witte Huis Ook het Witte Huis van Rusland deden we een bezoekje aan. Tijdens de Sovjet-Unie bevonden zich hier het Congres der Sovjets en de Opperste Sovjet. Een paar staatsgrepen en opstanden later werd in 1994 een hervormd parlement verkozen met de naam Staatsdoema (de Doema). De Doema verhuisde van het Witte Huis naar een locatie in de buurt van het Kremlin. In het Witte Huis zetelt nu het Russisch kabinet met als minister-president Vladimir Poetin. De regering maakt een begroting, legt deze voor aan de Doema en ziet toe op de uitgave van overheidsgelden. Verder heeft de regering als taak een uniform staatsbeleid garanderen, buitenlands beleid voeren en recht en orde handhaven. We stapten hier uit de bus voor een foto en we kregen een bekertje Russische champagne met een chocolaatje erbij. Als groep hebben we hier een tijdje gestaan voor we weer verder reden.

26

Napoleon Intussen reden we op een soort ‘Arc de Triomph’ af. Dit was de plek waar Napoleon op de sleutel van Moskou heeft gewacht. Niemand kwam hem die brengen waarna hij de stad aanviel. Hij dacht snel overwonnen te hebben en vierde deze overwinning gedurende een maand in het Kremlin. In december moest hij deserteren. De kou en de honger waar ze niet op bedacht waren, zorgde ervoor dat ze zich terug moesten trekken. Wel vernielden ze alles wat ze tegenkwamen.

Poesjkin Rijdend langs een kerkje, met een monument ervoor, vertelde Helena iets over Poesjkin. Hij wordt beschouwd als de grootste Russische dichter en als een van de bekende dichters uit de wereldliteratuur. Poesjkin werd vrijwel volledig Franstalig opgevoed en raakte bekend met de Russische taal, sprookjes en volksverhalen door zijn ‘njanja’ (kindermeisje). Al snel werd zijn dichterstalent ontdekt en door de vlijmscherpe pen van Poesjkin en de strenge censuur, werd hij verbannen uit Sint Petersburg. In de daaropvolgende jaren in ballingschap, schreef hij de meeste van zijn werken. In de aanhangsels een stukje uit de roman Jevgeni Onegin. Vanaf 1826 mocht Poesjkin van tsaar Nicolaas I onder strikte voorwaarden terugkeren naar St. Petersburg. Hij deed dit, maar leefde daar als een soort gevangene van de tsaar. Daar ontmoette hij Natalja Gontsjarova, zijn ‘Madonna’ en trouwde met haar.


Terug in het hotel zijn we vlot gaan slapen. Een lange dag met veel nieuwe indrukken ligt achter ons.

Dag 3

Ze kregen samen vier kinderen en schijnen samen gelukkig geweest te zijn. Toen Poesjkin een affaire vermoedde tussen zijn vrouw en de stiefzoon van de Nederlandse ambassadeur Georges d’Anthès, ging hij een duel met hem aan en liet daarbij het leven. Het monument dat wij zagen was ter ere van Poesjkin. Het staat voor het kerkje waar hij met zijn vrouw getrouwd is.

27


Novgorod Dinsdag 3 mei 2011

28


In de bus had Monique ruim de tijd om van alles en nog wat te vertellen over Rusland en haar geschiedenis, cultuur enzovoorts. De 720 km lange weg van Moskou naar St. Petersburg is langs een liniaal aangelegd. Zo wilde de tsaar dat en zo is het gebeurd. We reden dus voornamelijk rechtdoor.

Inkomen De grootste groep Russen heeft een laag inkomen, dan komt een kleine middenklasse en een kleine groep die extreem rijk is. De bovenklasse heeft zijn geld vaak te danken aan het leegplukken van ondernemingen tijdens de privatisering. Zij werken nu niet meer, want dat hoeft niet meer en ze spreiden hun rijkdom graag ten toon. Dit zijn de mensen die bijvoorbeeld wonen in een van de torens van Stalin. Ze hebben grote en dure auto’s, zijn behangen met (gouden) sieraden, de dames dragen bontjassen en ze gaan veel stappen in clubs waar je rustig $1000 entree moet betalen. Ze reizen ook, maar daar komt wel hun taalprobleem om de hoek kijken. Russen spreken niets anders dan Russisch. Er is pas sinds kort Engelse les op school. Russen voelen zich in het buitenland vaak onveilig waardoor ze elkaar opzoeken. Er zijn veel Russische reizen naar ressorts waar (bijna) alleen maar Russen heen gaan. Er wordt daar Russisch gesproken en vaak kan er zelfs worden betaald met roebels. Om een idee te

krijgen van de enorme verschillen in inkomen: een gemiddeld inkomen schijnt te liggen rond de 600 euro per maand, maar het minimum loon is 1100 roebel per maand, dat neerkomt op ongeveer â‚Ź32,-.

Dag 4

We zouden om half 9 vertrekken. We zetten dus ook de wekker een half uur eerder dan de afgelopen twee dagen. We konden ontbijten en de koffers naar de bus brengen. In de bus werd al snel ontdekt dat het hotel geen stempel op onze toeristenkaart gezet had. Monique is met de hele stapel paspoorten weer naar binnen gegaan waar de baliemedewerkster haar vertelde dat het niet standaard was dat zij een stempel zetten. Buiten de stempel bleek een handtekening nodig te zijn van iemand die er op dat moment niet was en dus gehaald moest worden. Een hoop poespas dus, maar 20 minuten later dan gepland, vertrokken we dan toch richting Novgorod.

29


Novgorod Dinsdag 3 mei 2011

Huis van Tschaikovski We stopten tegen 11 uur bij het huis van Tschaikovski voor een sanitaire stop en een kop koffie of thee uit de bus. Pjotr Iljitsj (Peter) Tschaikovski is voor mij bekend vanwege het zwanenmeer, maar behalve de (drie) balletten die hij heeft geschreven, is hij ook bekend om zijn opera’s, symfonieën, symfonische gedichten, pianowerken en werken voor de viool. Hij hield vooral van Mozart en Mendelssohn en slaagde er mede om die reden in om de West-Europese klassieke muziek te verbinden met de Russische muziek. Tschaikovski was een eenzaam man hoewel hij door velen werd geëerd. Hij reisde veel in zijn relatief korte leven. Een rijke gravin, die hem bewonderde, heeft het mogelijk gemaakt dat Tschaikovski zich volledig kon richten op zijn opleiding aan het conservatorium. Ze schreven elkaar veel brieven en raakten zo bevriend. Op een bepaald moment, stopte de gravin met het financieren van

30

Lunch Tschaikovski. Tschaikovski en zij hebben elkaar nooit ontmoet. Op 53-jarige leeftijd overleed hij aan cholera. Er gaat echter ook een hardnekkig gerucht dat Tschaikovski zelfmoord heeft gepleegd. We hebben bij de beroemdheid op schoot gezeten voor de foto en hebben zijn huis en schuur van buiten bewonderd voor we weer verder reden met de bus. Een korte stop maakten we nog bij een mooi uitzicht over de Wolga. Er stond een kerkje met een hele oude begraafplaats erbij.

We lunchten rond half 1 bij een complex van houten huisjes met daartussen aangelegde stroompjes met bruggetjes en verkleurde plastic eenden. Ik denk dat het nog het best te vergelijken is met de tuin bij Hotel Breukelen in de vorm van een Chinees paleis, maar dan met een Russisch, houten karakter. Als voorgerecht stond een schaaltje met komkommer, tomaat en zure room klaar. Er stond een mandje met brood op tafel en een glas sap dat het meest weg had van roosvicee diksap dat wij in Nederland kennen. Daarna kwam er een kom borsjtsj die weer heel anders smaakte dan die van eergisteren en er meer uitzag als de koolsoep van gisteren. Als hoofdgerecht kregen we een bord vol met aardappels met wat dille erover en een gepaneerde schnitzel. Dit is ook typisch iets uit de simpele, Russische keuken. Bij het hoofdgerecht werd een zoet bolletje geserveerd dat achteraf het nagerecht bleek te zijn. Na het eten kregen we een kop (oplos)koffie of een kop thee.


31

Dag 4


Novgorod Dinsdag 3 mei 2011

32


Koffie en thee langs de weg

Novgorod

We reden weer verder. De wegen werden steeds slechter en slechter. De gaten, zoals wij die in Nederland in de weg hebben na een flinke vorstperiode, zaten hier ook in de weg, maar dan wel vele malen groter, dieper, langer en breder. Er is geen vangrail in het midden van de weg en over het algemeen zijn er drie banen waarvan de middelste wisselt van richting om in te kunnen halen. Alle verkeer zigzagt om de gaten en kuilen heen waardoor de betekenis van de wegbelijning wegvalt en we zo nu en dan een heel stuk over de baan van het tegemoetkomende verkeer rijden.

Bij onze laatste stop zaten een paar Russische vrouwtjes langs de kant van de weg met een ketel op een vuurtje. Hierin zat heet water. Zij verkochten voor 20 roebel thee of koffie. We hebben hier thee gehaald. Dit was nog een hele ervaring. Ken je een paar woorden Russisch (hallo en thee) en ze denken gelijk dat je de Russische taal beheerst! Dat was niet het geval en dat werd ze al snel duidelijk. Ze deden flink wat lepels suiker in een weggooibekertje en goten daar vervolgens warm water op en hingen er een theezakje in. Zo verkochten ze aan ons 5 kopjes thee voor 50 cent per stuk en waren ze binnen voor vandaag.

Om half 8 bereikten we hotel Sadko in Novgorod waar we de komende nacht zouden doorbrengen. Dit hotel, dat in 1992 is gebouwd en in 2004 gerestaureerd, is genoemd naar een man die psalmen zong. Hij boeide de Zee-Koning met zijn muziek en als dank daarvoor leerde hij Sadko hoe hij een goudvis moest vangen in het Ilmenmeer (de oorsprong van de rivier de Volchov, zes kilometer ten zuiden van de stad). Hierdoor werd Sadko een rijk handelaar. Zo bestaan er over Novgorod nog talloze legenden die de gastvrijheid en voorspoed van de stad beschrijven.

Het weer was inmiddels niet meer zo zonnig als in Moskou. De bewolking nam toe en het begon te regenen. Ook de temperatuur ging omlaag. Naarmate we dichter bij Novgorod kwamen, stopte het weer meer regenen en hing de bewolking weer hoger. Dat betekende dat de boottocht van vanavond door zou gaan.

Dag 4

Weg

33


Novgorod Dinsdag 3 mei 2011 Lesje Novgorod Veliki Novgorod, dat ‘nieuwe stad’ betekent, is een kleine stad met 218 000 inwoners. Het is een van de oudste steden van Rusland. Tot 1999 heette de stad Novgorod en was Veliki (de Grote) slechts een onofficieel voorvoegsel, maar omdat in dit jaar de plaats Gorki de naam Nizjni Novgorod terugkreeg, ontstonden er misverstanden over de twee plaatsen. Vandaar dat het voorvoegsel Veliki er nu officieel bij kwam. Volgens de Nestorkroniek2 regeerde de Varjaag Rurik tussen 862 en 879 over de stad. Archeologische opgravingen doen echter vermoeden dat de stad zijn oorsprong vindt aan het eind van de 10e eeuw. Hiermee wordt gesuggereerd dat de Nestorkroniek zich baseert op een schatting in jaartal. Lange tijd heeft de zoon van de vorst in Kiev, Novgorod bestuurd. De bekendste en meest populaire was Jaroslav de Wijze , die Novgorod bestuurde

2

De Nestorkroniek is een Russisch manuscript uit de 12de eeuw ook wel bekend als het Verhaal van voorbije jaren. Het verhaal is waarschijnlijk geschreven door de monnik Nestor van het Kievse Holenklooster. Het boek bevat de christelijk geïnterpreteerde geschiedenis van het Oost-Slavische Kievse Rijk, vanaf 850 tot 1110. (wikipedia)

34

tijdens de heerschappij van zijn vader Vladimir de Grote. Jaroslav opende in 1030 de eerste school in Novgorod waardoor de mensen daar leerden lezen en schrijven. Zij liepen daarmee op kop binnen Europa. Daarna reisde hij af naar Kiev waar hij de stad bestuurde. Zijn zoon Vladimir begon de bouw van de kerk van st. Sophia of Holy Wisdom in Novgorod. Deze kerk kreeg veel betekenis in Novgorod. Niet alleen vanwege het geloof, maar ook vanwege de waarde die Novgorodianen hechten aan wijsheid. Toen het Kievse rijk uiteen begon te vallen, ontstond de Republiek Novgorod. Novgorod is toen lange tijd een zichzelf besturende republiek geweest. Er werden vorsten uitgenodigd om te regeren die, als men dat nodig vond, ook weer weggestuurd werden. Novgorod was als stadstaat erg machtig en

heerste over het grootste deel van Noordoost-Europa (van het hedendaagse Estland tot aan het Oeralgebergte). Dit maakte het tot een van de grootste staten van het middeleeuwse Europa. We kregen van kwart voor 8 tot kwart voor 9 de tijd om te eten. We kregen een menu voorgeschoteld in plaats van een buffet. De salade stond, net als vanmiddag al klaar. Deze bestond uit sla met stukjes komkommer, paprika en tomaat. Vervolgens kregen we een bord met alweer aardappels en een schnitzel. Na kregen we een of ander zoet broodje en een kopje koffie of thee. De koffie werd groenig zodra je er melk aan toevoegde. Ik heb dus geluk dat ik geen melk in de koffie drink, maar het geeft wel aan dat het geen echte koffie is en dus ook lang niet zo lekker smaakte.


Boottocht

De boot lag slechts op een kwartiertje lopen van het hotel in de rivier de Volchov, maar door de kou was de bus toch een aangenamer vervoermiddel. Het laatste stukje naar de boot moesten we lopen. Om 9 uur gingen we aan boord en we hebben een stuk de rivier af gevaren en vervolgens weer terug. Aan boord kregen we een glaasje wodka met wat haring en zuurdesembrood erbij. Typisch Russisch. Het leuke was dat we verschil proefden tussen verschillende merken wodka. Een van de wodka’s heette hetzelfde als de boot: Vetsje. Marina, de gids van de andere groep (die dezelfde reis doet maar vanuit Dusseldorf vertrokken is) is Russische en spreekt ook Nederlands. Zij legde me uit dat Vetsje ‘volksvergadering’ betekent. Dat wat we in Neder-

land nu het Parlement zouden noemen, maar dan op kleinere schaal. Het woord ‘vetsje’ is afgeleid van de Oerslavische stam ‘vēt-’, wat ‘raad’ of ‘gesprek’ betekent (het komt terug in het woord sovjet). De vetsjes waren bedoeld om besluiten te nemen over oorlog en vrede, het wel of niet aannemen van wetten, het benoemen en afzetten van leiders, het berechten van criminelen (veroordeelden werden meestal van de Grote Brug in de Volchov gegooid) enz. De Vetsje was, tot de opheffing ervan in 1478, de hoogste wetgevende macht en rechterlijke autoriteit in de Republiek Novgorod. Als de Vetsje bij elkaar werd geroepen (door de vetsjebel te luiden), kwam de hele bevolking van Novgorod bij elkaar bij het Hof van Jaroslav.

zouden zo uit ‘duizend en een nacht’ kunnen komen. Verder hebben we binnen gezellig zitten kletsen en met sommige mensen wat nader kennis gemaakt. Het was een gezellig en ontspannen tochtje na een lange dag in de bus te hebben gezeten. Terug in het hotel heb ik even gedoucht en ben in bed gaan liggen. Annelie en ik hebben nog even liggen kletsen voor we in slaap zijn gevallen.

Dag 4

We gingen met twee groepen in een bus naar het water. Hierdoor kregen we een beetje last van het ‘wij-tegen-zij-gevoel’ waardoor je opeens het idee had dat de groep een groep was.

De bewolking van vanmiddag was weggetrokken. Boven ons was het helder maar rondom, boven de horizon, hing nog wel wat van de bewolking. Dit zorgde voor mooie plaatjes en uitzichten. Sommige

35


Novgorod Woensdag 4 mei 2011

We konden zowaar uitslapen tot 8 uur. Om half 9 werden we aan het ontbijt verwacht en om half 10 vertrok de bus. Het ontbijt was een stuk minder uitgebreid dan we tot nu toe gewend waren. Er was natuurlijk weer brood dat eventueel geroosterd kon worden en ook eieren ontbraken niet. Er was minder keus uit ontbijtgranen en warme (Russische) gerechten en ook de zoetigheden waren niet zo overvloedig als we gewend waren in Moskou. Toch hebben we een prima ontbijt gehad en waren de buikjes vol.

36

Kerken van Novgorod

Jaroslav

‘Our lady of the sign’ en ‘Transfiguration of our savior’ De bus reed ons langs wat kerkjes, die eigenlijk allemaal op loopafstand van het hotel lagen. We zagen de kathedraal van ‘Our lady of the sign’ naast de ‘Transfiguration of our savior’ kerk. Laatstgenoemde is een typisch voorbeeld van de architectuurstijl van de Novgorodiaanse republiek in de 12e tot 15e eeuw. De kathedraal is een typisch voorbeeld van de 17e eeuwse Moskouse architectuur. Hij is gebouwd om een icoon te bewaren dat Novgorod beschermd heeft tegen een aanval vanuit de stad Suzdal in 1170. De torentjes boven de poort zijn gemaakt van essenhout. We mochten wel uitstappen voor een foto, maar we gingen snel weer verder.

We stopten bij Jaroslav, een oude marktplaats aan de Volchov. Hier vertelde Nina, onze Duitstalige gids voor deze ochtend, het een en ander over handelssteden en de functie van de kerkjes. Novgorod ligt op een belangrijk handelspunt langs de handelsroute van de Varjagen naar de Grieken. Dit maakte de stad tot het grootste handelscentrum van Rusland. Ondanks het feit dat Novgorod niet lid was van de Hanze, werd de stad wel beschouwd als bondgenoot. Novgorod werd hierdoor bekend om zijn handel en handwerk. Ze vertelde dat er veel archeologische vondsten werden gedaan in de grond rondom het complex (en in de omgeving). Je hoeft hier niet diep voor te graven. De grond is namelijk het grootste deel van het jaar bevroren waardoor veel bewaard is gebleven. Ze hebben onder andere brieven op berkenbast gevonden, houten vloeren zijn opgegraven en ook leren schoenen van vroeger zijn bewaard geble-


Kremlin van Novgorod

Een fontein liet de wapens van de handelssteden zien in mozaïek ingelegd. Ook staan er op het terrein verschillende kerken die nu allemaal een andere bestemming hebben. Vooral musea zijn gevestigd in de gebouwen. De enige kerk die niet gepleisterd is, de ‘St. Parasceva van Vrijdag’, is een kerk genoemd naar de dochter van een rijke Romaanse familie. De legende gaat dat een vrouw die drie rondjes om de kerk loopt, een leuke man zal vinden. Om de kerk is een paadje door het gras uitgesleten... We stapten in de bus zodat we om de brug heen konden rijden die Jaroslav van het Kremlin scheidt. Het oorspronkelijke idee was om over de brug te lopen voor een mooi panorama over het Kremlin,

maar omdat de thermometer slechts 1 graad boven nul aangaf en de wind redelijk fris was, is het plan gewijzigd en de bus heeft ons voor de ingang afgezet.

Het Kremlin van Novgorod (vroeger bekend onder de naam Detinets) is het oudste kremlin van Rusland. Het werd gebouwd rond 1044. Ook dit Kremlin was eerst van hout en is later van steen gebouwd onder Ivan III eind 15e eeuw. Negen van de twaalf originele verdedigingstorens uit de tijd van Ivan III, waarvan de hoogste 41 meter is, zijn tot op heden bewaard gebleven. St. Sofia kathedraal Binnen het Kremlin zijn we naar de St. Sofia kathedraal gegaan. Dit is een van Ruslands oudste stenen gebouwen. Het is door prins Vladimir (oudste zoon van Jaroslav de wijze) en zijn moeder gebouwd. Hier hebben we een kerkdienst meegemaakt. Geloof in Rusland Er is onder het sovjetbewind een aantal decennia lang voornamelijk atheïsme geweest in Rusland. Nu zijn vooral ouderen, maar ook weer jongeren gelo-

Dag 5

ven. Er ligt naar verwachting nog veel meer in de grond, maar er zijn maar weinig archeologen en ze krijgen slecht betaald. Als je als archeoloog aan het werk wilt, kun je direct aan de slag volgens Nina.

37


Novgorod Woensdag 4 mei 2011

vig. Atheïsten zijn met name de oude communisten en zij dragen ook uit dat zij niet gelovig zijn. Het Russisch orthodox christendom is veruit het belangrijkste geloof in Rusland. De heilige Vladimir van Kiev is de stichter van deze kerk. De Russen erkennen niet het gezag van de paus. De leider van de Russisch orthodoxe kerk is de patriarch. Hij benoemt leiders en bisschoppen en heeft geen politieke invloed. Een kerkdienst kan heel erg lang duren. Wij hebben een korte dienst meegemaakt. Het was eigenlijk alleen een zegening en geen volledige dienst. Een dienst duurt tot 3 uur en de mensen blijven al die tijd staan. Mannen nemen zodra ze de kerk in gaan hun hoed of muts af terwijl de vrouwen juist hun haar bedekken. In sommige kathedralen komen vrouwen ook niet binnen in een broek. Voor toeristen wordt vaak een uitzondering gemaakt, vooral in de grote steden zoals Moskou. Door het toerisme worden broeken wel steeds vaker getolereerd. Sinds de ineenstorting van het Sov-

38

jetsysteem heeft de orthodoxe kerk vrij snel weer haar plek veroverd. De kerk krijgt veel steun vanuit het bedrijfsleven. Vooral rijke Moskovieten steken geld in een kerk waardoor de kerken gerestaureerd of gerenoveerd kunnen worden. Een gevolg van de nieuwe rijkdom van de kerk is dat de kerk ook haar invloed gebruikt om andere religies uit het land te weren. Er zijn ook andere religies, bijvoorbeeld de oud-gelovigen. Het centrum voor die gelovigen is in Siberië. Islamieten zijn er vooral in de Turkmeense regio’s in het zuiden en het oosten van Rusland, sjamanisme (dat eigenlijk verboden is) gebaseerd op de stand van zon en maan, boeddhisme (dalai lama). Het Jodendom is een moeilijk onderwerp hier omdat ook hier veel joden zijn vermoord door Hitler. Er is nog steeds veel antisemitisme en er zijn daarom ook nog steeds joden die vluchten. Veel joden leven in de Kaukasus (bergjoden) of in de steden in het westen van Rusland.


Het millenniummonument is een monument van 15,7 meter hoog in het Kremlin van Novgorod waarvan Nina niet alle figuren zou benoemen. Toen ze eenmaal begonnen was, leek ze niet meer te kunnen stoppen. Zodoende heeft ze toch nog bij meer dan de helft van alle figuren verteld wie ze waren en welke betekenis ze hebben. Zoals de naam al zegt, werd het monument in 1862 gemaakt ter ere van het 1000-jarig bestaan van Rusland. Hierbij werd afgegaan op de komst van Rurik in 862. Het staat hier, om te verwijzen naar de sleutelrol die Novgorod heeft gespeeld bij het ontstaan van de Staat Rusland. Het monument heeft de vorm van een bel, met een kruis erop. Het kruis symboliseert de macht van de tsaar. Er zijn verschillende lagen met personen gemaakt. Op de bovenste ring bevinden zich de Vrouwe van de Orthodoxe kerk in de vorm van een engel

Lunch die een knielende Vrouwe Rusland zegent. De laag eronder is opgedeeld in zes groepen mensen die de verschillende tijdperken van de Russische geschiedenis symboliseren. De groepen zijn onder leiding van natuurlijk Rurik, en daarnaast ook Prins Vladimir - de Grote - van Kiev (Vasili), Michaël Romanov, Peter de Grote, Ivan III en Dimitri Donskoi . Op de onderste ring bevinden zich andere belangrijke Russen waaronder militaire helden, artistieke en literaire figuren. Ook deze zijn opgedeeld in verschillende groepen.

We hebben naast het Kremlin geluncht. We kregen hier een 4 gangen menu zoals dat bij de Russische lunch gewoon is. We startten met een salade op bladerdeeg. Het deeg was in repen dwars op elkaar gelegd waardoor er weer van niets iets gemaakt was. Hierna kregen we soep, natuurlijk met veel kool erin, en daarna een stoofpotje met vlees en aardappels. Het vlees leek op kip, maar het bleek varkensvlees te zijn. Het was in elk geval erg lekker mals en gloeiend heet! Het dessert bestaat hier vaak uit een zoet broodje. Dit wordt om een of andere duistere reden vaak al vlak na het hoofdgerecht opgediend. Het is vaak droog en ik ben er niet dol op. Na het eten werd nog koffie of thee geserveerd en daarna vertrokken we weer naar de bus. Deze stond ‘waarschijnlijk’ aan de rechterkant van de weg, maar toen we verder de straat in waren gelopen, bleek dat we weer terug moesten oversteken...

Dag 5

Millenniummonument

39


Novgorod Woensdag 4 mei 2011

40

Izba

Milieuvervuiling

We mochten een stuk verderop kijken in een Izba (traditioneel Russisch houten plattelandshuisje). Sommige izba’s zijn bewoond, anderen niet. Het zijn kleine huisjes waarvan de een er nog meer vervallen uitziet dan de ander. Hier wonen de boeren. Ze hebben allemaal andere kleuren. Stromend water is er niet. Ook niet alle huisjes hebben elektriciteit. Oude, onbewoonde huisjes worden niet afgebroken. Ze laten ze staan, ze worden vanzelf weer een keer opgenomen in de natuur. Wij zijn in Nederland wat minder rommelig wat dat betreft en bovendien hebben we alle ruimte die er is, hard nodig. Hier vinden ze het milieu niet zo belangrijk en ze hebben geen ruimteprobleem.

Russen laten niet alleen houten huisjes vervallen en weer opnemen in de natuur, maar ook met afval gaat het zo. Een plas water met allemaal plastic flessen erin is niet ondenkbaar. Milieubewegingen zoals Greenpeace zijn niet blij met de manier waarop Rusland met het afval omgaat. Zij zijn in de fase van milieubescherming zoals wij in de jaren ’70 waren. Ze gaan pas ergens iets aan doen als het een probleem wordt. Wij zijn al veel verder op dat gebied. Er is in Rusland veel zwerfafval. Dat is een probleem dat relatief gemakkelijk op te lossen is. Lucht- en watervervuiling is minder makkelijk op te lossen. Vooral in de steden is deze vervuiling groot. De levensduur gaat achteruit en op die manier eist dit probleem levens. Ze hebben op het boerenland nog eigen drinkwaterputten, maar hoe meer het oppervlaktewater vervuilt, hoe meer het grondwater vervuilt en op den duur kan het water uit de putten niet meer gebruikt worden.

Er vindt veel ontbossing plaats. Het hout wordt gebruikt voor de bouw en om te stoken en te koken. Er wordt op het platteland nog steeds veel op open vuur of hout gekookt. Er wordt ook veel hout uitgevoerd naar de papierindustrie in Finland en Zweden. Een nog groter probleem vormt de olievervuiling in, met name, Siberië. Hier wordt met verouderde en slecht onderhouden installaties olie gewonnen. Door het slechte onderhoud, lekt de olie uit de pijpen in de grond. Er zijn meren van olie en grote gebieden zijn zwaar vervuild door olie. Om het kwijt te raken steken ze de boel maar in brand. De mensen die er omheen wonen, hebben hier veel last van en trekken weg. Het allergrootste probleem waar ze tegenaan lopen is het atoomafval. De oude Russische atoom onderzeeërs worden in een aantal noordelijke ha-


vens afgemeerd en er wordt niet meer naar omgekeken. Die onderzeeĂŤrs liggen te roesten waardoor en langzamerhand atoomafval in zee terecht komt. Daar wordt helemaal niets aan gedaan en geen geld voor uitgetrokken. Dat is naar, want het kan een tijd onzichtbaar blijven, maar als mensen en dieren in de omgeving er ziek van worden of eraan dood gaan, is het niet meer zo makkelijk om op te ruimen.

Dag 5

Na het bezoeken van de izba stapten we weer in de bus voor het laatste stuk naar St. Petersburg.

41


Sint Petersburg Woensdag 4 mei 2011

Tsaar Peter de Grote Tot Peter I tsaar werd, had het land zich zonder buitenlandse invloeden ontwikkeld. Rusland kreeg niet te maken met bijvoorbeeld de Renaissance. Peter was de 15e zoon van zijn vader. Hij was de eerste uit het tweede huwelijk. Hij werd geboren in 1672. Peter I Aleksejevitsj Romanov werd Peter de Grote genoemd. Hij had zijn naam te danken aan zijn lengte: 2,04 m lang! Voor die tijd was hij een reus. Hij werd geboren in 1672. Zijn vader, Aleksej I, heeft hem van kleins af aan een militaire opvoeding gegeven. Zijn vader stelde een regiment samen uit de kinderen van de hoofdlieden om met Peter te spelen. Hij liet een vijver uitgraven waar Peter alvast kon leren zeilen en hij leerde Peter al snel schieten met peren en aardappels. Vanaf zijn 10e jaar ging het spel over in het gebruik van echte wapens en werd er een regiment bij georganiseerd. De spelletjes werden volwassen en de kinderen kregen een echt salaris. De speelgoedvloot op het meer, groeide uit tot een ware marine. Na de dood van Peters vader, werd Fjodor III, die kreupel was, tsaar. Hij was een halfbroer van Peter uit het eerdere huwelijk van zijn vader. De anderen waren allemaal al jong gestorven. Fjodor III overleed al in 1682, waardoor Peter op 10-jarige leeftijd al tot tsaar werd benoemd.

42

Omdat Peter nog zo jong was, zagen andere mensen de kans om de macht te grijpen. Halfzus Sofia probeerde te verhinderen dat Peter op de troon zou geraken. Zij deed dit samen met halfbroer Ivan V, die zwakbegaafd was. Ivan werd zo ‘hoofdtsaar’, Peter ‘ondertsaar’ en zij zelf regentes. In 1689 werd Sofia weggewerkt na het verliezen van twee Krimoorlogen en vermeende samenzweringen tegen Peter. Zij werd in het nieuwe maagdenklooster opgesloten. In 1696 stierf Ivan, waarna Peter alleenheerser werd.


Peter reisde incognito als Pjotr Michaelov naar Nederland. Hij woonde in Zaandam in een huisje aan de dijk. Dit huisje staat er nog steeds en is een museum geworden. Toen Peter in Zaandam werd herkend als tsaar, ging hij naar Amsterdam. Hier werkte hij op de werven van de Verenigde OostIndische Compagnie (VOC). Peter wilde altijd het naadje van de kous weten. Dat viel in de smaak, de mensen mochten hem graag. Peter leerde horloges en doodskisten maken, hij leerde schepen bouwen, etsen, secties verrichten op dode lichamen, papier scheppen en zijde spinnen. Ook leerde hij hoe hij de tanden van zijn onderdanen kon trekken. Hij heeft talrijke boeken laten vertalen in het Russisch, de eerste Russische krant verscheen onder zijn bewind. Hij had zelfs een lesprogramma opgesteld om de Russen Nederlands te leren, maar daarop was teveel protest. Wel kwam er een zeevaart- en navigatieschool. Omdat veel scheepvaarttermen nog niet bekend waren in Rusland, zijn er op dat gebied nog veel woorden Nederlands te herkennen. Peter voerde ook de westerse kleding en cultuur in. Was het in Rusland eerst gebruikelijk dat je je baard liet staan, nu niet meer. Het mocht nog wel, maar dan moest je belasting betalen. Hij voerde wapens en brandspuiten in en zette een heel brandblussysteem in. Omdat Peter Moskou te oosters vond, moest hij hier niet zoveel van hebben. Hij ging in het noorden aan de rivier de Neva wonen. Hij startte daar in 1703 met de bouw van een fort (Petrus- en Pau-

lusvesting) dat werd St. Petersburg en dat werd de hoofdstad. Bij dat fort bouwde hij een huis van dennenhout. De muren beschilderde hij zodat het op bakstenen leek en de daken beschilderde hij zodat het op dakpannen leek. Het huis bestaat nog steeds, de plek kun je zien, maar Catharina I heeft er een stenen huis omheen laten zetten. Catharina deed dat om het huisje te beschermen tegen regelmatig voorkomende overstromingen. Peter begon met de bouw van een zomerresidentie aan de Neva: het Peterhof. Ook liet hij een klooster bouwen ter ere van Nevski, die de Duitsers versloeg. De tweede keer dat hij in Nederland was, logeerde hij bij Christoffel Brands (een rijke Nederlander). Peter kocht een paar interessante kunst collecties. Hij heeft een tijdje gewoond aan de Herengracht in Amsterdam. Een Amsterdamse legende over Peter de Grote vertelt dat hij op bezoek ging bij een vriend van hem. De schoonmaakster stond de stoep te schrobben en zij zei dat hij er nog niet langs kon, want ze was nog niet klaar. Toen Peter vertelde dat hij de tsaar van Rusland was zei zij: “Al was je de burgemeester van Amsterdam, dan kwam je er nog niet langs”.

landse Minnares (Anne Mons). Hij wilde wel meer met haar, maar hij was natuurlijk nog getrouwd. Een scheiding was onmogelijk, daarom liet hij zijn vrouw opsluiten in het Nieuwe Maagdenklooster in Moskou bij zijn halfzus Sofia. Met zijn eerste vrouw had Peter drie kinderen. Daarna trouwde hij Catharina I waarmee hij elf kinderen kreeg. Hij liet tsarevitsj Aleksej , een van zijn zoons uit zijn eerste huwelijk, martelen omdat hij tegen zijn regiment inging. Hij veroordeelde vervolgens zijn zoon tot de doodstraf, maar zijn zoon stierf al voor zijn executie aan zijn verwondingen. Tsaren benoemden hun opvolger in de regel zelf. Peter had zijn opvolger niet benoemd. Het verhaal gaat dat hij op het sterfbed zei: “Ik laat alle macht aan...” toen hij zijn laatste adem uitblies.

Dag 5

Peter wilde op grootschalig niveau gaan moderniseren. De staatsinrichting, handel, het leger, de kerk, het onderwijs en de faciliteiten rond de gezondheid. Er werd hem aangeraden naar Nederland te gaan waar hij leerde over vlootbouw, informatie voorziening, geneeskunde en godsdienst.

Terug in Rusland legde hij een driehoekig eilandje aan dat hij nieuw-Holland noemde als eerbetoon aan de Nederlandse scheepsbouwers van wie hij zoveel had afgekeken. Het eiland was oorspronkelijk bedoeld voor de opslag van hout. De houten pakhuizen werden na zijn overlijden echter vervangen door steen en verbonden met het vaste land door een hele hoge brug, zodat de boten er onderdoor konden. Het eilandje bestaat nu nog, het stadsbestuur is nu bezig daar een cultureel complex te ontwikkelen. Peter de Grote kreeg 14 kinderen bij twee vrouwen. Peter had tijdens zijn eerste huwelijk een Neder-

43


Sint Petersburg Woensdag 4 mei 2011

Geschiedenis van St- Petersburg We begonnen met een korte rondrit door de stad. We pikten bij het Plein van de overwinning onze gids voor de komende dagen op. Tatjana is een oudere vrouw. Zij woont in een klein huisje zonder stromend water. Haar zoon heeft de stad verlaten en haar man is kort geleden overleden. Hoewel ze minstens 80 lijkt en zich ook op een ouderwetse (of Russische?) manier kleedt, is zij pas 64 (wordt gezegd).

44

Naamgeving De stad St. Petersburg is drie keer van naam veranderd. De oorspronkelijke naam was St. Petersburg. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vond men deze naam te Duits en werd het Petrograd. Na de dood van Lenin werd de stad, om Lenin te eren Leningrad gedoopt en aan het begin van de Nieuwe Tijd (Perestrojka) heeft de burgemeester van de stad een referendum laten houden waaruit bleek dat men de oude historische naam weer terug wilde waarop het weer St. Petersburg werd.

Ligging St. Petersburg is, zoals bovengenoemd, gesticht in 1703 door Peter I (Peter de Grote). Vanaf 1712 was het de hoofdstad van Rusland en de enige Europese stad in Rusland. Officieel telt St. Petersburg 5 miljoen inwoners, maar inofficieel wonen er veel meer. De stad is gebouwd op moerasgrond. Nu is de stad verdeeld over 24 eilanden. Net als Amsterdam is de stad dus zo’n beetje gebouwd op palen en ook wordt er veel graniet gebruikt. St. Petersburg ligt aan de Finse Golf waar de Neva in uitkomt. De Neva stroomt door de stad. Deze rivier is 74 km lang en op sommige punten 25 meter diep. De Neva heeft uiteindelijk 3 takken die de grote, middelste en kleine Neva genoemd worden. In de winter wordt de Neva bedekt met sneeuw en ijs en is het mogelijk om de rivier te voet over te steken over het ijs. Varen is alleen mogelijk met ijsbrekers, maar dat kost veel moeite waardoor het vaarverkeer stil ligt. In de maanden mei tot oktober wordt er


Isaäks-kathedraal

Peter de Grote heeft in de stad verschillende kanalen laten aanleggen die Amsterdams aandoen. Een van de kanalen is het omleidingskanaal waardoor vroeger veel goederen over de stad werden verspreid. In St. Petersburg regent het veel. Ook toen wij binnen kwamen rijden spetterde het. Dat hoort bij de stad legde Tatjana uit. Wat waren we blij dat we de stad zagen zoals het hoorde: met regen... In 1955 werd de eerste metrolijn van St. Petersburg aangelegd. Inmiddels zijn er vijf lijnen. Ze liggen tot 100 meter onder de grond en je daalt af met een superlange roltrap.

Woningen Er staan veel huizen uit de jaren ’50 en ’60. De jaren ’60 huizen zijn gebouwd onder Chroesjtjov en in veel minder goede staat dan de jaren ’50 huizen. Chroesjtjov liet de huizen bouwen van betonplaten om snel veel woonruimte te creëren. De kwaliteit liet daardoor te wensen over. 40% van de mensen woont in een gezamenlijk huis: Kommunalsky woningen. Ze delen badkamer, douche en toilet met meerdere huishoudens waarbij er meerdere personen per huishouden wonen. Je koopt in Rusland alleen de muren, vloer en plafond, de rest, zoals waterleiding, riolering, gas en elektra, moet je er zelf bij (laten) maken. De waterleiding die in St. Petersburg onder de grond loopt is al 70 jaar oud en nog nooit vervangen. Mede daardoor smaakt het water roestig en is het niet drinkbaar uit de kraan. De staat doet er niets aan. Pas als er in de winter weer een stuk kapot is gevroren, wordt het gemaakt. Dit duurt weken omdat het winter is. Hierdoor zitten mensen regelmatig zonder stromend water.

We hebben een korte stop gemaakt bij de Isaäkskathedraal. In 1707 liet Peter de Grote een kleine houten kerk bouwen ter ere van Isaäk van Dalmatië. De feestdag van deze heilige valt op de verjaardag van Peter (30 mei). Peter is in deze kerk in 1712 getrouwd met Catharina I. Omdat de kerk op een slechte bodem stond, vertoonden de muren al snel barsten. Bij een brand in 1735 stortte de kerk helemaal in. Een nieuwe kathedraal zou gebouwd worden. Het werk werd aan een architect toevertrouwd waar Catharina II (de Grote) het niet mee eens was. Zij besloot het in handen van een ander te geven, maar deze moest het land verlaten voor de bouw voltooid was. Uiteindelijk heeft Auguste de Montferrand, die in 1816 in Rusland kwam, de kathedraal gebouwd. Dit was een project dat ruim veertig jaar in beslag heeft genomen, waarvan er vijf werden besteed aan de fundering. Deze bestaat uit ruim 24.000 in teer

Dag 5

veel gevaren. De bruggen zullen overdag niet open gaan, maar ’s nachts worden de bruggen, ieder op hun eigen tijd, een aantal uren achter elkaar open gezet. Wil je lopend naar de stad, moet je dus goed opletten dat je op tijd weer aan de andere kant van de rivier bent.

45


Sint Petersburg Woensdag 4 mei 2011

Drievuldigheidsbrug gedrenkte boomstammen. De kathedraal telt zestien granieten zuilen afkomstig uit Finland van 17 meter hoog en met een diameter van 1,8 meter. Per stuk zijn ze gemaakt uit een enkel stuk graniet en elke zuil weegt 114 ton. In totaal heeft de kathedraal 112 granieten zuilen van verschillende grootte. De koepel van de kathedraal, 21,8 meter hoog en met een diameter van 25,8 meter, is gemaakt van 490 ton ijzer, 990 ton gietijzer, 49 ton koper en 30 ton brons. Over het koper is een vloeibaar mengsel van kwikzilver en (meer dan 100 kilo!) goud gegoten waarbij door opwarming het kwikzilver werd verdampt en het goud achterbleef. De werknemers hadden het zwaar te verduren. De woningen waren niet meer dan houten barakken met aarden vloeren. Het was er vochtig en koud,

46

ze waren ondervoed en slecht gekleed. Arbeidsongevallen kwamen vaak voor. Desondanks beschreef Montferrand de arbeiders als eerlijk, moedig en geduldig en hij waardeerde hun vakmanschap enorm. Naast de kathedraal ligt de breedste brug van de stad. Hij is 99 meter breed en gaat over een van de kanalen.

We reden verder langs de Neva en werden gewezen op de Drievuldigheidsbrug die was ontworpen door dezelfde architect als de Eiffeltoren. De brug was een Frans geschenk ter ere van de 200e verjaardag (1903) van de stad. De brug is 600 meter lang en daarmee een van de langste bruggen over de Neva.


Smolny kathedraal

We reden verder naar het Ladoga hotel waar we de komende nachten zouden verblijven. We konden direct aan het diner. Wederom een lopend buffet. Na het eten zijn Annelie en ik naar onze kamer gegaan waar we nog wat hebben gelezen en gepraat om vervolgens in slaap te vallen.

Dag 5

Als laatste maakten we een korte stop bij de Smolny kathedraal tegenover het spiegel gebouw waar we de Russische avond zouden hebben (maar dat wisten we toen nog niet). Deze kathedraal is gebouwd door Rastrelli, dezelfde Italiaanse architect die ook het Winterpaleis heeft ontworpen. De kathedraal was oorspronkelijk bedoeld als centrale kerk van een klooster. Peter de Grote wilde hier zijn dochter op laten groeien als non. Zij zag dit zelf niet zitten. De kathedraal wordt nu gebruikt als concertzaal.

47


Sint Petersburg Donderdag 5 mei 2011

We kregen geen tijd om uit te slapen. Het ontbijt werd weer als lopend buffet geserveerd in de grote, wat ongezellige, ruimte waar we ook gisteren avond hadden gegeten. Zoals iedere dag, konden we ook nu weer aansluiten bij groepsgenoten die er al zaten. Na het ontbijt hebben we op de kamer de spullen gepakt en een laatste keer geplast om daarna in de hal te wachten tot iedereen klaar was voor vertrek.

Petrus- en Paulusvesting We reden naar de Petrus- en Paulusvesting. De Petrus- en Paulusvesting is gevestigd door Peter de Grote in 1703 als een van de eerste gebouwen van de stad. Het ligt op het hazeneiland. Waarom het eiland zo heet, weet niemand meer. De vesting is door een zeshoekige muur omringd met op elke hoek een bastion waardoor van alle kanten geschoten kon worden. Vanuit de lucht zie je de vorm die sommige Nederlandse steden ook nog hebben. De vesting is oorspronkelijk gebouwd als verdedigingswerk tegen de Zweedse Marine in de Noordse Oorlog. Vanaf 1720 werd het garnizoen er gehuisvest en deed de vesting dienst als gevangenis voor politieke gevangenen. Het was hier dat de zoon van Peter de Grote als eerste werd opgesloten. In 1917 brak de februarirevolutie uit. Deze revolutie was het einde van het tsarenrijk en het begin van de Russische revolutie. Revolutionairen namen de vesting in en bevrijdden de gevangenen. Toen tijdens de oktoberrevolutie in datzelfde jaar de regering werd afgezet, werden er vanuit de Pe-

48

trus- en Paulusvesting 30 kogels gelost op het winterpaleis (nu de Hermitage) dat aan de andere kant van de Neva staat en waar de Russische Voorlopige regering zetelde. Slechts twee kogels raakten het gebouw en richtten weinig schade aan. In 1924 is de gevangenis gesloten en deed de vesting dienst als een museum. Na de Tweede Wereldoorlog zijn de gebouwen gerestaureerd wegens schade door Duitse bombardementen. Er moest natuurlijk weer even geplast worden. Dit gebeurde in een oude bus. De wc-hokjes waren piepklein. Eigenlijk was het makkelijker geweest als we geen knieÍn hadden gehad. Ik kwam een kop boven de deuren uit en omdat alle deurtjes van boven op slot waren toen we de bus inkwamen, moesten we over de deuren heen kijken of er wel of niet iemand op zat. Vervolgens propten we ons in een hokje. Na wat foto’s zochten we de groep weer op die voor de kathedraal stond te wachten.


Hermitage Petrus- en Pauluskathedraal Tatjana liet ons de hele kathedraal zien die genoemd is naar de apostelen Petrus en Paulus. Zij hadden een heilige status binnen de Russisch-orthodoxe kerk. Deze eerste stenen kathedraal van de stad, heeft een torenspits van 122 meter hoog. De engel op de top hiervan houdt een kruis omhoog. De engel is een van de belangrijkste symbolen van St. Petersburg. De klok heeft de tsaar in Nederland besteld. We hebben een aantal tombes gezien van Russische heersers die zich tot keizer of keizerin hebben laten kronen. Onder andere Peter de Grote en Nicolaas II .

Naast de kathedraal staat een beeld van Peter de Grote. Dit beeld staat er sinds 1991 en het hoofd is veel te klein voor zijn enorme lichaam en zijn lange vingers. De beeldhouwer (Michail Sjemjakin) heeft het dodenmasker van Peter als voorbeeld gebruikt. Zijn rechterwijsvinger wordt door de bevolking liefdevol gestreeld. Dit is te zien aan de glans die de vinger ten opzichte van de rest van het beeld heeft.

Hierna vertrokken we richting de Hermitage (Ermitazj), ĂŠĂŠn van de grootste en omvangrijkste kunst- en cultuurhistorische musea in de wereld. Hier kregen we even tijd om te lunchen en daarna begon de rondleiding van Tatjana. Het museum is verdeeld over een aantal naast elkaar gelegen gebouwen: Het Winterpaleis, de Grote Hermitage, de Kleine Hermitage, het Mensjikovpaleis en het Hermitagetheater. Daarnaast heeft de Hermitage nog een aantal dependances in Londen, Amsterdam en Las Vegas.

Dag 6

Voor we naar buiten gingen, hebben we in een zijkapelletje vier mannen horen zingen in het Russisch. Ze gingen helemaal op in hun gezang en waren uiterst geconcentreerd alsof ze in trance verkeerden.

49


Sint Petersburg Donderdag 5 mei 2011 Het Winterpaleis Het grootste deel van het museum bevindt zich in het Winterpaleis. Elisabeth I van Rusland gaf in de 18e eeuw opdracht tot de bouw ervan. Zij wilde dat het paleis in barok-stijl zou worden gemaakt, maar zij overleed voor de voltooiing. Ook Peter III (haar opvolger) stierf kort daarna, waarna Catharina de Grote aan de macht kwam. Zij had een totaal andere smaak en liet het paleis door een andere architect in neoclassicistische stijl afmaken. Het paleis werd afgerond met een mengeling van barok en neoclassicisme. Van 1762-1917 werd het gebouw gebruikt als winterresidentie voor de tsaren. Vanaf 1917 werd het paleis een deel van de Hermitage. Tsaar Peter de Grote bouwde al een aardige collectie kunststukken op in het Winterpaleis. Ook Catharina de Grote deed een duit in het zakje toen zij ruim driehonderd schilderijen kreeg van een Berlijnse koopman die niet kon voldoen aan zijn verplichtingen. Verder liet zij duizenden schilderijen

50

kopen op veilingen en uit collecties uit West-Europa. Verschillende opvolgers, vulden op hun beurt de collectie aan en onder tsaar Nikolaas I werd het museum in 1852 voor publiek opengesteld. Het museum omvat heden een verzameling uit de Oudheid (o.a. Egypte), de Middeleeuwen en de latere kunst en cultuur, zowel van het westen als het oosten. Ook archeologische vondsten en kunst uit Azië en de Russische cultuur van de 8e eeuw tot de 19e eeuw zijn goed vertegenwoordigd. De totale collectie bevat meer dan 3 miljoen stukken, verzameld in meer dan 2,5 eeuw! In het museum is slechts 5% van de gehele collectie te zien. Voor een grotere collectie is geen plek. Annelie en ik besloten het eerste stuk met Tatjana mee te lopen waarin ze wat vertelde over de verschillende zalen van het vroegere winterpaleis van Peter de Grote. De zalen waren enorm en met veel pracht en praal. Er waren allerlei soorten marmer

te zien en pilaren en vazen van Malachiet. Houten vloeren waren in de mooiste vormen gelegd en de plafonds waren met reliëf (of geschilderd reliëf) versierd. Er hingen gordijnen die net zo lang waren als de zalen hoog. Er was met veel bladgoud gewerkt en schilderingen bedekten plafonds en muren. Alles zag er zo rijk uit dat het onvoorstelbaar lijkt dat daar mensen gewoond hebben. Stuk voor stuk waren het balzalen met ontzettend veel dure ornamenten, meubels en kunststukken. De ene zaal nog mooier en groter dan de andere of met nog meer goud dan de andere. Heel bizar! Na deze zalen zijn Annelie en ik onze eigen weg gegaan. We wilden graag de mummies zien die in de zalen van het oude Egypte waren te zien, maar we wilden ook vooral het gebouw zelf bekijken. We besloten dus te proberen de hele hermitage te zien in de twee uurtjes die we hadden. We hebben getracht bekende schilderijen van Nederlandse meesters te


herkennen, maar ze leken allemaal zo op elkaar dat we hier niet erg goed in bleken. We vinden de schilderijen niet mooi genoeg om ons erin te verdiepen. Wel waren we trots dat we werken van Van Gogh, Picasso, Matisse en Gaugain herkenden. Toch niet helemaal cultuurbarbaar dus. Wat ook leuk was, waren de zalen met oude Russische kunst waar voorwerpen lagen zoals de skytenketting die ik thuis heb liggen. Niet alleen de skyten bleken zulke sieraden te hebben, ook andere volkeren maakten soortgelijke dingen. Misschien is de ketting die ik heb ook wel veel geld waard :). Het allerleukste van de tentoonstelling was het model van het tsaar Peterhuisje in Zaandam. In het echt nog nooit gezien, maar nu dus wel in het klein!

tage te doorkruisen! Ondanks de spitstijd waren we erg vlot weer terug en hadden we nog even de tijd voor we gingen eten. Een deel van de groep zou vanavond naar ‘het zwanenmeer’ (een balletvoorstelling) gaan. Wij niet. Annelie heeft zo’n voorstelling al gezien in Amsterdam en ik negen jaar geleden in Kiev. Daarom besloten we zelf met de metro naar het centrum te gaan en daar een leuke bar op te zoeken.

Dag 6

Onder de indruk van de grootte van het geheel en alle soorten kunst die we gezien hadden, verlieten we het museum en vertrokken naar het hotel. Het is ons gelukt om op 3 afdelingen na de hele Hermi-

51


Sint Petersburg Donderdag 5 mei 2011 Stad in de avond We liepen naar het dichtstbijzijnde metrostation waar we een automaat zagen staan waar iets met 100 en 4 op stond, dus we dachten dat dat betekende dat je er 100 roebel in moest doen en er dan 4 metrokaartjes uit zouden komen. Een jongen die dat deed moest lachen toen we opmerkten ‘zo moet het dus!’. Hij zal ons niet verstaan hebben, maar wel begrepen. We haalden dus 4 metromuntjes uit de automaat en waagden ons 100 meter het diepe in. Hoewel we inmiddels het Russische alfabet redelijk onder de knie hadden gekregen, was het prettig dat er ook bordjes waren in de Germaanse taal. De metrostations waren veel minder mooi dan die in Moskou. Dat wil niet zeggen dat het er niet uitzag. Ook hier was flink veel aandacht besteed aan de metrostations. De weg naar de metro toe was wel wat oud en grauw, maar bij de perrons was de muur bedekt met gouden schubben of met rood mozaïek.

52

We kwamen boven uit de diepte vlak voor het grote gele winkelcentrum. We namen daarbinnen een kijkje, maar kwamen er al snel achter dat je er Bijenkorfprijzen moest betalen voor Bijenkorfproducten met een ouderwetse uitstraling. We keken op de kaart waar we naartoe zouden gaan toen een Russische jongen ons kwam vragen of we verdwaald waren. We legden hem uit dat we opzoek waren naar een leuke bar. Hij wees ons de plek van een Ierse pub aan de andere kant van de stad dus we lieten deze tip voor wat het was en gingen, dichter in de buurt, zelf op zoek. Vlak voorbij het winkelcentrum vonden we een gezellig uitziende bar waar veel jong publiek waterpijpen zat te roken. We besloten hier naar binnen te gaan. We bestelden Russisch bier maar dat hadden ze niet. Zo zaten we aan het Zwitserse witbier. Het Zwitserleven gevoel in St. Petersburg! De ober was een jonge jongen en knoopte een praatje met ons aan. Hij was weleens in Nederland geweest. Hij werkte als schipper en

had zo Rotterdam en de haven van Amsterdam weleens gezien. Hij vertelde over de Russische taal en dat die eigenlijk heel makkelijk is. Alles schrijf je zoals je het zegt (of je zegt het zoals je het schrijft). Dus als je fonetisch kunt uitspreken wat er geschreven staat, spreek je Russisch. We legden uit dat we het daarmee nog niet altijd begrepen, maar dat sommige woorden wel te herkennen waren in een andere taal die we wel kenden. Hij vertelde dat hij Nederlanders zo netjes vond omgaan met het milieu en dat alles zo goed werd opgeruimd. Hij vertelde, net als Monique eerder had verteld, dat Russen daar minder zorgvuldig mee omgaan. Volgens hem komt dit doordat Russen meer ruimte hebben, wij hebben alle ruimte die we hebben ook nodig (om te bouwen), dus we moeten er zuinig op zijn. Even later bestelden we ieder een cocktail met wodka: Screw Driver en een Harvey Wallbanger. Die waren erg lekker en misschien niet eens goedkoper dan in Europa, maar het is vakantie, dus dan mag het.


Dag 6

Inmiddels was het 11 uur en we wilden weer terug naar het hotel. De metrohalte waar we uit gekomen waren werd net afgesloten met hekken. We begrepen niet waarom en de vrouw die het deed sprak alleen vloeiend Russisch. We liepen dus maar een metrohalte verder. Dat was een aardig stukje, maar goed te doen. Het scheelde een metrohalte en we waren zo terug in het hotel waar we zijn gaan slapen.

53


Sint Petersburg Vrijdag 6 mei 2011

Gisteren is er van iemand uit onze groep wat gestolen uit de hotelkamer. We zorgden er dus voor dat in elk geval de laptop van Annelie in de kluis lag voor we vertrokken. Er stond weer een museum op het programma met schilderijen. Favoriet van Annelie en mij!

Russisch museum Vandaag startten we weer in een museum. Ditmaal het Russisch museum. Het is een van de twee grootste musea met Russische kunst in het land. Het andere is in Moskou. Nikolaas II, de laatste tsaar van Rusland, liet het Mikhailovski Paleis tot een museum maken om zijn vader, Alexander III, te eren. Alexander III was een groot liefhebber van kunst en wilde dat hiervoor in St. Petersburg een museum was. Het Mikhailovski Paleis is gebouwd in 1824 voor groothertog Mikhail, de zoon van Paul I. In het museum zijn uit verschillende perioden schilderijen te zien. De iconen zijn hiervan de oudste vorm. Van de ruim 6000 iconen, zijn de oudsten uit de 11e eeuw. In de 18e eeuw kwamen de portretten en de schilderijen van adellijke paren. Verder zijn er beeldhouwwerken, volkskunst en toegepaste kunst te zien. Na de Russische Revolutie werd de collec-

54

tie uitgebreid met geconfisqueerde kunststukken van rijke particulieren. Het heeft nu de grootste collectie (meer dan 400.000 werken) Russische kunst van de 10e tot en met de 20e eeuw ter wereld.


55

Dag 7


Sint Petersburg Vrijdag 6 mei 2011

56


Kerk van de Verlosser op het Bloed De Kerk van de Verlosser op het Bloed, ook wel Opstandingskerk genoemd, is gebouwd op de plaatst waar tsaar Alexander II is vermoord op 13 maart 1881. Vanaf 1883 is de kerk gebouwd. De bouw heeft ruim 20 jaar in beslag genomen. De volledige binnenwanden en plafond van de kerk, 7500 m2, zijn ingelegd met fijn mozaïek van meer dan twintig soorten mineralen, ontworpen door bekende kunstenaars. Ook de vloer is ingelegd met een grovere mozaïek. Op de plek waar de tsaar is vermoord, bevindt zich een schrijn. Na de oorlogen is de schade aan de kerk hersteld. Vanaf 1997 is de kerk geopend als museum.

Hotel Europe Bisschoppen en Priesters In de Opstandingskerk vertelde de gids ons iets over de weg die je moet gaan om priester te worden. Er bestaan twee soorten priesters: de witte priester en de zwarte priester. Als je witte priester wilde worden, moest je naar de academie en je moest trouwen voor je dienaar werd. Trouwde je niet, kreeg je geen gemeente. Als je vrouw sterft, mag je niet hertrouwen. Deze priesters krijgen geen salaris, ze leven van de opbrengsten van hun kerk. Om zwarte priester te worden, moest je leven als monnik. Zwarte priester is zoiets als bisschop.

Na de kerk hebben Annelie, Marianne en ik ons getrakteerd op een kop koffie en een taartje in Hotel Europe. Het duurste hotel van St. Petersburg. Het kostte inderdaad wat. Ik geloof niet dat ik ooit eerder een puntje taart van €7,50 heb gegeten. Het was wel erg lekker! We hebben ook de toiletten geïnspecteerd, want voor een zodanig bedrag, mag de wc-bril toch zeker wel verguld zijn. Dat was niet het geval, wel waren er zeeppompjes en pompjes met body lotion en kon je je handen drogen aan een handdoekje om dat vervolgens in een wasmand te deponeren.

Dag 7

De kerk vormt een flink contrast met alle barokke en neoclassicistische kerken in de rest van de stad. De kerk is ontworpen door Alfred Parland en heeft een erg drukke decoratie en uivormige koepels die doen denken aan de Basiliuskathedraal in Moskou.

57


Sint Petersburg Vrijdag 6 mei 2011 Rondvaart In de middag hebben we een rondvaart gemaakt. We stapten met de beide groepen van SRC vlakbij de Isaäks-kathedraal op een rondvaartboot. Het was erg krap met zoveel mensen, dus van relax zitten was geen sprake. De gids van de andere groep vertelde onderweg wat er te zien was. Russische Nationale Bibliotheek We voeren langs de Russische Nationale Bibliotheek aan de Nevski Prospekt. Alleen de Russische Staatsbibliotheek in Moskou is groter dan deze. Catharina de Grote stichtte de bibliotheek in 1795. Vanaf 1814, is de bibliotheek ook open voor publiek en daarmee is het de oudste openbare bibliotheek in Rusland.

58

Stroganov paleis Deze enorme villa is gebouwd voor Alexander Stroganov rond 1752. Hij was in die tijd president van de kunstacademie. Van de chef van deze familie komt de beroemde boeuf Stroganov. Belangrijker voor de geschiedenis was het besluit van de familie om hun privé-leger naar de Oeral te sturen. Dit was het begin van de verovering en kolonisatie van het koude, maar gas- en olierijke Siberië. Het Stroganov Paleis is nu onderdeel van het Russisch Museum. Nevski Prospekt Een van de beroemdste straten van Rusland. Deze straat van bijna vijf kilometer lang, begint bij de admiraliteit en eindigt bij het Alexander Nevskiklooster. Tsaar Peter de Grote nam in 1709 het initiatief voor de aanleg van deze straat. De straat (en het klooster) is vernoemd naar Alexander Nevski, vorst van Novgorod en grootvorst van Vladimir in de 13e eeuw. Nevski wordt gezien als de bescherm

heilige van St. Petersburg. Langs de straat zijn veel bezienswaardigheden waaronder een aantal nietRussische kerken en de admiraliteit. Het is momenteel een mengeling van de vroegere statigheid en de moderne schreeuwerigheid. Admiraliteit De admiraliteit (Admiraltejstvo) stamt uit de tijd van Peter de Grote en was het hoofdkwartier van de Russische Zeevloot. De eerste steen werd al gelegd in 1704, een jaar na de stichting van de stad. Peter vond het belangrijk dat de stad meteen een vloot had. Sinds 1925 zit hier de school voor scheepsbouwkunde. De vergulde spits steekt overal bovenuit met zijn 400 meter hoogte. De Admiraliteit staat op het snijpunt van de Nevski Prospekt en twee andere grote prospekten. Op de top van de admiraliteitsnaald (een benaming van Poesjkin) bevindt zich een windwijzer in de vorm van een


Generale staf Het gebouw van de Generale Staf staat aan het Paleisplein, tegenover het Winterpaleis. Het is een geel-wit gebouw in de vorm van een boog met een façade van 580 meter lang. Zolang St. Petersburg hoofdstad was van Rusland, was dit het hoofdkwartier van de Generale Staf, de hoge pieten van het Russische leger. Nu zit het hoofdkwartier van het Westers Militair District in de westelijke vleugel van het gebouw. In de oostelijke vleugel bevindt zich een deel van de Hermitage. Zangersbrug Deze brede brug over de Mojka, ligt vlak bij het Paleisplein. De brug dankt zijn naam aan het koor van

de Glinka-kapel niet ver hier vandaan. In deze kapel is de loopbaan van vele musici begonnen.

Moskee van Sint-Petersburg In St. Petersburg is één moskee. Deze werd in 1913

Winterkanaal Het winterkanaal(tje) is het kleinste kanaal in St. Petersburg en vormt de verbinding tussen de Neva en de Mojka (waar wij op voeren). Langs het winterkanaal staat het voormalige woonhuis van Poesjkin. Hij stierf hier na zijn duel met de stiefzoon van de Nederlandse ambassadeur.

geopend en was toen de grootste van Europa. De moskee heeft een azuurblauwe koepel op een hoogte van 40 meter. De minaretten zijn 48 meter hoog.

Petrus- en Paulusvesting Als toevoeging op wat ik boven heb vermeld, werd ons tijdens de vaartocht verteld dat mensen hier in de zomer staand komen zonnen op het strand. Het is er te druk om te liggen.

Marmeren Paleis Het Marmeren Paleis was één van de eerste neoclassicistische paleizen van St. Petersburg. Het werd gebouwd in opdracht van Catharina de Grote voor haar minnaar Grigori Orlov. Het paleis is gemaakt uit veel verschillende (dure) soorten marmer. Deze zijn over laten komen uit onder andere Siberë, Karelië en Finland. Nu wordt het paleis gebruikt als dependance met moderne kunst van het Russisch museum. Drievuldigheidsbrug Zoals boven al beschreven een Frans geschenk voor de 200e verjaardag van de stad.

Dag 7

scheepje dat is ontworpen door de Nederlandse bruggenbouwer Herman van Boles. Het is een beroemd symbool van St. Petersburg.

59


Sint Petersburg Vrijdag 6 mei 2011

Zomertuin Peter de Grote gaf de Hollander Jan Roozen opdracht om de tuin in Franse stijl aan te leggen. Het is een geometrisch gevormde tuin met 250 marmeren beelden en meer dan 50 fonteinen. Het was de privÊplek van Peter. De tuin werd pas opengesteld voor anderen onder Nikolaas I. Toen zag het park er door overstromingen heel anders uit. Veel fonteinen waren verwoest en Catharina hield niet van fonteinen. Zij liet ze daarom niet repareren. De tuin kreeg een sober Engels uiterlijk en veel beelden waren ook niet meer zo mooi als voorheen. Op dit moment zijn er nog een stuk of 80 beelden in de oorspronkelijke staat te bezichtigen. Deze gaan op korte termijn over naar het St. Petersburgmuseum en worden vervangen door replica’s. Fontanka Rivier Bij deze rivier sloegen we af. Het is een rivier van bijna zeven kilometer lang, die door het hele

60

cetrum van St. Petersburg stroomt. In 1719 kreeg de rivier zijn huidige naam omdat deze de fonteinen van de zomertuin voorzag van water. Langs de rivier staan vele paleizen waaronder het Zomerpaleis van Peter de Grote. Huisje van Peter de Grote Het allereerste woonhuis in de stad, was het houten huis van Peter de Grote. Hij woonde hier zodat hij de bouw van de stad en de Petrus- en Paulusvesting goed in de gaten kon houden. Het huisje is een combinatie van een traditionele Russische boerenwoning en een Nederlands huisje, zoals hij had geleerd in Zaandam. Het huisje was binnen drie dagen gebouwd. Hoewel Peter liever een stenen huis had gehad, was daar geen geld voor. Wel werden de muren geverfd met een baksteen motief. Ook van binnen is de Nederlandse invloed te zien in bijvoorbeeld de tegeltjes bij het fornuis. Om het huisje heen, heeft Catharina de Grote een bakste-

nen muur laten bouwen. Dat is alles wat wij vanuit de boot konden zien. Mikhailovski Paleis en Tuin Ook hier zijn we al geweest en ook hier heb ik al eerder iets over verteld. Wat er bij verteld werd op de boot, is dat Paul I de Hamlet van Rusland is vanwege zijn slechte relatie met zijn moeder. Circusgebouw In Rusland kennen ze niet de rondtrekkende circussen die wij gewend zijn. Het oudste circusgebouw staat in St. Petersburg. Het werd gebouwd in 1877 en biedt plek aan bijna 3000 man. Sjeremetev Paleis De Sjeremetevs zijn vooral bekend als een militaire familie. Het was een van de meest welvarende en nobele families van Rusland. Het gebouw doet nu dienst als museum.


Mars. Het Marsveld was een exercitieterrein, maar werd ook gebruikt voor markten en feesten. Tijdens de Februarirevolutie vonden veel mensen hier de dood. Ter nagedachtenis aan deze slachtoffers, brandt er een eeuwige vlam op het plein.

Kleinste standbeeld Langs de wal van de Fontanka stond inderdaad een piepklein bronzen beeldje op een uitstekend plateautje. Het had de vorm van een vogeltje.

Nederlands consulaat Een groot geel-wit gebouw langs het water met natuurlijk een Nederlandse vlag voor de deur.

Marsveld Het Marsveld is een groot plein dat tot de 19e eeuw nog moeras was. Het plein werd door Paul I vernoemd naar de Romeinse god van de oorlog:

Mikhailovski manege Van oorsprong zijn deze ‘tsaristische paardenhallen’ bedoeld voor training van paarden en cavaleristen. Nu is het een kunstmuseum en concertzaal.

Na de rondvaart gingen Marianne, Annelie en ik op zoek naar een plek waar we wat konden drinken. We vonden een gezellige bar waar we een biertje bestelden en een plan maakten voor de avond. Dit plan was niet veel beter dan zoeken naar iets te eten

en terug naar het hotel. In één van de reisgidsjes vonden we een restaurantje dat ons leuk leek: niet te duur en traditionele gerechten. We vonden het restaurantje niet op de plek waar het had moeten zitten. Wel vonden we een studentikoos tentje in een kelder waar het naar rook stonk. Dat was niet vreemd, want binnen werd volop gerookt! We kre gen een tafeltje toegewezen en bestelden wat te eten. Ik koos voor de Kip Kiev. Een gepaneerde en gefrituurde, opgerolde kipschnitzel met kruidenboter erin. Niet echt een streekgerecht maar wel Russisch en heel erg lekker! We hebben een spotprijs betaald voor ons eten en Russisch bier en we hebben ontzettend genoten van de avond.

Dag 7

Anitsjkov-brug Deze brug, die ontworpen is door Anitsjkov, wordt ook wel de Paardenbrug genoemd vanwege de vier paarden op elke hoek van de brug. In 1716 is deze, toen nog houten, brug in opdracht van Peter de Grote gebouwd. We moesten helaas omkeren omdat het water te hoog zou staan om door te varen. Dat betekende dat we een groot deel van de route zouden varen die we op de heenweg ook hadden gehad.

61


Sint Petersburg Zaterdag 7 mei 2011

Het wordt al bijna weer saai om wakker te worden in hetzelfde hotel en weer te gaan ontbijten in de grote, kille, eetzaal. Gelukkig mochten we vandaag wat langer in de bus dan de afgelopen dagen. We gingen namelijk buiten de stad een kijkje nemen op het landgoed van Paul I.

Pavlovsk Ongeveer 30 kilometer buiten St. Petersburg ligt Pavlovsk ( Павловск). Pavlovsk is een stad. In 1777 schonk Catharina de Grote een stuk land van bijna 400 hectare aan haar zoon Paul I (geboren in 1754) . De naam van het landgoed, Pavlovsk, is afgeleid van zijn naam: in het Russisch ‘Pavel I’. In 1780 werd het zomerpaleis van Paul I gebouwd. Om het paleis heen, werd een grote Engelse tuin aangelegd met bruggen, tempeltjes en standbeelden. Om het paleis ontstond de stad Pavlovsk. Na de dood van Paul, bleef het paleis in het bezit van zijn weduwe. Zij schonk het aan een tak van het Huis Romanov waarna het dienst ging doen als zomerverblijf voor de rijke inwoners van St. Petersburg. Op het stuk tussen St. Petersburg en Pavlovsk, werd de eerste spoorweg in Rusland in gebruik genomen. We hebben in het paleis een rondleiding gehad van

62

Tatjana. Zij liet ons foto’s zien die in elke ruimte waren opgesteld. Op deze foto’s was te zien hoe het paleis na WOII verwoest is geweest. Alleen de muren stonden nog. Het is gerenoveerd en opengesteld voor publiek. Stukken van de kamers waren weer ingericht zoals dat vroeger was en volgens Tatjana zelfs met het originele servies. Dat lijkt mij wat stug aangezien alleen de muren nog stonden na WOII, maar het gaf een goed beeld van de rijkdom en de sfeer die er moet zijn geweest.


Matroesjka’s

Matrjosjka, is de originele Russische naam voor handgeschilderde houten poppetjes in een poppetje. Sergei Malyutin maakte de eerste schetsen rond 1890 en liet deze zien aan zijn vrienden. Zij vonden dat de poppetjes erg leken op hun buurmeisje dat de naam Matrjona droeg, een populaire naam in het Rusland van die tijd. Deze naam stamt van het Latijnse woord Matrona dat ‘moeder van de familie’ betekent. In Rusland gaat het verhaal dat het idee van de matroesjka is afgeleid van een Japans stuk speelgoed dat aan het eind van de 19e eeuw door de vrouw van een koopman naar Rusland werd gebracht. In Japan beweert men echter dat het een Russische monnik was die de poppetjes naar Japan bracht. Het poppetje werd pas echt bekend door

een kunstenaar met de naam Sikorsky. Inmiddels worden er allang niet meer alleen manen vrouwfiguren op de poppetjes geschilderd. Er wordt van alles bedacht voor de toerist, van stripfiguren en Harry Potter tot wereldleiders en kerstfiguren. Hierna hebben we genoten van het mooie weer op één van de zeldzame terrasjes in het centrum. Samen gooiden we een muntje naar een bronzen beeldje van een kat. De Russen lieten ons zien hoe het moest en na een tijdje afkijken, probeerden wij ook ons muntje op het plankje te krijgen waar het beeldje stond. Helaas voor mij, geen geluk! De groep ging met de bus terug naar het hotel. Een deel van de groep zou later weer terugkomen voor een folklore-avond waar ook Marianne en ik naartoe zouden gaan. Wij besloten in het centrum te

blijven en nog even te genieten van de cultuur in deze Russische stad. We aten in een Frans restaurantje waar ik Boeuf Bourguignon bestelde. Weer eens wat anders dan de Russische knollen. Annelie zocht een weg terug naar het hotel, terwijl Marianne en ik begonnen aan onze tocht naar de locatie van de folklore-avond. We stapten in een trolleybus die ons een eind in de goede richting zou brengen. En hoewel we er erg dichtbij waren, hadden we niet door dat we het spiegelgebouw in moesten. Erg duidelijk was ons dat ook niet uitgelegd door Monique, die duidelijk ook niet wist hoe het gebouw er uit zou zien.

Dag 8

Terug in St. Petersburg bezochten Annelie, Marianne en ik eerst de souvenirmarkt bij de Opstandingskerk waar ik eindelijk matroesjka’s vond voor in mijn kerstboom.

63


Sint Petersburg Zaterdag 7 mei 2011 Folklore We kregen een avond met veel dans en zang. De Russische volksdans kan worden ingedeeld in een aantal dansen. De oudste hiervan is de charawod ofwel reidans. Dit is een ceremoniële dans die met de handen vast wordt gedanst bij belangrijke gebeurtenissen als bruiloften. De dans is vrij eenvoudig (bijna alleen maar lopen). Het belangrijkste bij de reidans was het zingen waarmee de dansers zichzelf begeleidden. De dansen werden later steeds meer uitgebreid met figuren en de muziek werd uitgebreid met instrumentele begeleiding. De pljaska is een dans die voor het plezier gedanst wordt en iedereen improviseert de passen. Ze worden vaak gedanst op (meestal geïmproviseerde) vierregelige volksrijmpjes, tsjastoesjki genaamd en begeleid door een bajan of ander accordeonachtig instrument. De perepljas is een soort pljaska waarbij de dans een ‘battle’ wordt waarbij de dansers elkaar met gestampte ritmes, hoge sprongen en hurk-

64

passen proberen te overtroeven. Bij professionele dansgezelschappen zoals wij gezien hebben, zijn de danspassen bijna acrobatisch van aard. Een kadrilj (quadrille) is een dans die gedanst wordt door vier paren in een vierkante opstelling. De figuren die worden gedanst, zijn vastgelegd. Inmiddels worden quadrilles niet altijd meer in vierkante opstelling gedanst. De namen voor de dansen worden vaak afgeleid van het liedje waarop gedanst wordt. Ook is de naam weleens afgeleid van de plaats waar de dans oorspronkelijk vandaan komt of van de opstelling waarin de dans gedanst wordt. De meeste dansmuziek, naast gezang, is afkomstig van begeleiding met snaarinstrumenten zoals de domra en de balalaika of door accordeonachtige instrumenten zoals de bajan of trekharmonica. Ook

slaginstrumenten zoals tamboerijn, vullen de begeleiding van de muziek ritmisch aan. In de pauze stonden Russische hapjes en drankjes voor ons klaar. Dat wil zeggen, wodka, sinaasappelsap, champagne en water met daarbij cupjes met onder andere kaviaar. Het was een gezellige avond uit. Bij terugkomst in het hotel, hebben we digitaal ingecheckt voor onze terugvlucht van morgen. Dan kunnen we tenminste met z’n drieën bij elkaar zitten.


65

Dag 8


Sint Petersburg Zondag 8 mei 2011

Om 10 uur vertrokken we met de koffers richting het centrum van St. Petersburg. We hadden tot 15.00 uur de tijd voor onszelf. Omdat het mooi weer was, met zon, besloten Annelie en ik dat we de highlights van de afgelopen dagen nog een keer langs zouden lopen om opnieuw foto’s te maken, maar nu met een blauwe lucht en zon. Dit hadden we vrij snel voor elkaar en om half 12 zaten we naast de Hermitage op een terras aan een bier(tje). Hier hebben we met het boekje ‘wat en hoe in het Russisch’ een toespraak voorbereid voor de buschauffeur en voor Monique. We hebben een kalender gekocht en een boekje over een aantal Russische tsaren als achtergrondinformatie voor dit verslag. We wilden gaan eten bij het restaurant dat Tatjana had genoemd, maar dat bleek ontzettend duur te zijn. We aten een ijsje en kochten kaviaar voor thuis en daarna zijn we op zoek gegaan naar iets anders eetbaars. Dat werd een broodje op het terrasje waar we gisteren ook

66

gezeten hadden. Marianne voegde zich daar bij ons na haar ochtend in de Hermitage besteed te hebben. Nog genietend van de zon, begaven we ons rustig aan naar de bus. Op weg naar het vliegveld hebben we Monique en de buschauffeur een envelop overhandigd met daarin wat geld. Het zou me niet verbazen als de chauffeur nog meer had gekregen dan Monique. De toespraak voor Monique, in het Nederlands, is niet het noemen waard. Die van de buschauffeur hieronder fonetisch:

Ty prekrasny sjafjor (jij bent een geweldige chauffeur) Oe tjebjaa jeest toeriestkie aftoboes (jij hebt een mooie bus) Eta dastaawiela my agromnaje oedawolstwieje (het was ons een waar genoegen) Agromnaje spasieba (heel hartelijk dank!) Op het vliegveld hebben we ons laatste geld opgemaakt. In Nederland hebben we daar niets meer aan!


67

Dag 9


Nawoord Wat een reis! Weer één om nooit te vergeten. Rusland, gebaseerd op de steden die ik daarvan gezien heb, is geen gezellig land. Er hangt een bedrukte sfeer, mensen kijken niet blij en zijn niet toegankelijk. In Moskou net iets meer dan in St. Petersburg. Waarschijnlijk doordat St. Petersburg langere tijd meer internationaal georiënteerd is. We hebben veel mooie dingen gezien. Gebouwen die zo groot zijn als winkelstraten hier, kamers die zo groot zijn als balzalen hier… Zo onpersoonlijk en imponerend. Maar ook het andere uiterste: armoede. Niet eens stromend water of een goed verwarmingssysteem. En dat in een land waar het zo ontzettend koud kan zijn in de winter. Rusland kent een veelbewogen en rijke geschiedenis! Het was een hels karwei om uit zoveel informatie datgene te selecteren wat voor mijn verhaal ter zake doet en om uit te zoeken welke informatie klopt en welke niet. En hoe hou ik mijn verslag leesbaar, zonder belangrijke (of interessante) infor-

68

matie over te slaan? Want ik wil geen verhaal met droge stof. Wat ben ik mooie verhalen tegengekomen. Verhalen waardoor ik Rusland meer ben gaan begrijpen en waarderen. Verhalen die me bijblijven.


69


70


71


Overzicht van Tsaren en heersers van Rusland Huis der Ruriken

• Rurik (862-879)

Vorst in Novgorod. In de vroege Middeleeuwen, hebben Zweedse Vikingen handelsnederzettingen gesticht in wat nu Rusland is. Zij noemden zichzelf de Varjagen. Rurik was één van die Varjagen, en in 860 wist hij een groot aantal nederzettingen in Noord-Rusland te verenigen en viel zelfs Constantinopel aan.

• Askold en Dir (864 ? - 882 ?) Vermoedelijk gedood door Oleg.

• Oleg de Wijze(879 -912)

Vorst in Novgorod en vanaf 882 in Kiev. Vocht tegen Constantinopel in 907 en 911. Hij was een bekende van Rurik, maar geen familie. Hij verplaatste de troon van Novgorod naar Kiev. De eerste Russische staat met als hoofdstad Kiev.

• Igor (912-945)

Trouwde met Olga, een Noorse Prinses. Het is niet duidelijk of hij familie was van Rurik, maar in de Russische geschiedschrijving gaat men daar wel vanuit en zo hoorde hij bij het huis van Rurik. Hun kind was Svjatoslav I.

• Olga (regent 945- [957] 964)

Zij was de vrouw van vorst Igor en nadat hij vermoord was, regentes.

• Svjatoslav I ([957] 964-972) • Jaropolk Svjatoslavitsj (972-978)

Verslagen door Vladimir. Hij zou de vader geweest kunnen zijn van Svjatopolk I.

72

• Vladimir I Svjatoslavitsj van Kiev, de Grote (978-1015), gedoopt als Vasili.

Trouwde als eerste met Rogneda of Polotsk, een Noorse prinses, maar had meerdere vrouwen. Hij had 12 zonen waaronder Iz’jaslav (die het regerende huis Polotosk begon), Svjatopolk I, Mstislav, Jaroslav I, Boris, Svjatoslav, Gleb and Sudislav, en 12 dochters. Hij liet zich in 988 dopen, waarmee het christendom zijn intrede deed. Vladimir beloofde Basilius militair te ondersteunen. En Basilius zegde toe dat Vladimir mocht trouwen met Basilius’ zus Anna op voorwaarde dat Vladimir zich liet dopen. De kerstening van Rusland was begonnen, hoewel er nog veel overblijfselen bleven van het heidendom. Met de kerstening deed ook de Byzantijnse cultuur zijn intrede en deze zou de cultuur van Rusland zeven eeuwen lang bepalen. Vanuit het Byzantijnse rijk kwamen ambachtslieden, zoals architecten en kunstenaars, om kerken en kathedralen te bouwen met iconen en mozaïeken.

• Svjatopolk I Vladimirovitsj, de Vervloekte (1015-1019)

Was aanvankelijk vorst van Tver. Hij trouwde een Poolse prinses, de dochter van Boleslav I. Hij is verslagen tijdens de veldslagen bij Jaroslav. Hij ging dood zonder erfgenaam. Er is onenigheid over Svjatopolk: is hij de zoon van Vladimir of van Jaropolk?

• Jaroslav I Vladimirovitsj, de Wijze (1019-1054)

Gedoopt als Georgi, getrouwd met Ingigerd, dochter van Olaf, Koning van Zweden. Zijn zoons waren Elias, die de vorst van Novgorod was tot hij dood ging in 1020; Vladimir,

eveneens vorst van Novgorod tot zijn dood; Iz’jaslav I, die zijn vader opvolgde in Kiev; Svjatoslav II, Vsjevolod I, Vjacheslav en Igor. Hij had twee dochters. De eerste was Elizabeth. Zij trouwde Harald III Hadradata (koning van Noorwegen). Toen hij vermoord werd, trouwde ze Sven II, koning van Denemarken. Ze overleed in 1076. De tweede dochter was Anna. Zij trouwde Henry I, koning van Frankrijk en na zijn dood Raoul II, Graaf van Crespy en Valois. Ze overleed in 1071. De derde dochter was Anastasia. Zij trouwde met Andrew I, koning van Hongarije. Tijdens de regeerperiode van Jaroslav de Wijze, ontstond het eerste wetboek. Na zijn dood in 1054, viel Rusland steeds meer uiteen in kleine vorstendommetjes. In 1169 viel het rijk definitief uiteen. Door deze ‘versnippering’ was het Rusland niet meer zo sterk als het was. Precies in die tijd, werd het rijk van de Mongolen sterker. In 1223 versloegen zij de Russen en Chazaren. Door de dood van een Mongools heerser (Dzjengis Khan), kreeg Rusland nog even uitstel, maar in 1245 werden bijna alle Russische steden (inclusief Kiev) verwoest door een Mongoolse invasie in Rusland, waardoor Rusland werd onderworpen. Dit betekende het einde van het oude Kievse-Rusland. Omdat de Mongolen niet alle vorstendommen wilde bezetten, mochten de Russische heersers blijven regeren over hun gebied, maar ze moesten zich onderwerpen aan een ‘kan’, een Mongools heerser. In die tijd werd Novgorod het belangrijkst. Door de ligging, in het noordwesten, wist dit deel van Rusland zich grotendeels te onttrekken aan de ‘kans’. Hier dreigde echter de Duitse-orde, die het Roomskatholicisme in wilde voeren. Vorst Alexander


Nevski versloeg deze orde in 1242. Deze slag staat bekend als de Slag op het Peipusmeer.

• Iz’jaslav I

• Andrej II (1249 – 1252) • Alexander Jaroslavitsj - Nevski (1252-1263)

(1054 – 1073 + 1076 – 1078)

Tweede zoon van Jaroslav II Vsjevolodovitsj. Zijn bijnaam Nevski, heeft hij te danken aan zijn overwinning op het Zweedse leger in 1240 aan de rivier de Neva. Hij wordt geëerd als stichter van het Russische Rijk. Hij trouwde met Alexandra van Polotsk. Hun zoons waren Vasili, Dmitri, Andrei III en Daniil van Moskou.

• Jaropolk II (1132 – 1139) • Vsevolod II (1139 – 1146) • Isjaslav II (1146 – 1154)

Heerste met onderbrekingen.

• Joeri Dolgoruki (1154 – 1157)

• Jaroslav III (1263 – 1271)

• Isjaslav III (1157 – 1159)

• Vasili I Jaroslavitsj (1271 – 1276)

Eerste grootvorst van Tver .

• Rostislav (1159 – 1167)

• Dimitri I (1276 - 1281 + 1283 – 1293)

• Andrej III (1281 – 1283 + 1293 – 1303)

• Mstislav II (1167 – 1169) • Andrej I Bogoljoebski (1168 – 1174) • Michaël I (1174 – 1176) • Vsevolod Joerjevitsj, het Grote Nest (1176 – 1212)

• Joeri II (1218 – 1238) • Jaroslav II (1238 – 1246)

• Svjatoslav III (1246 – 1249)

• Joeri I Danilovitsj (1318 – 1322) • Dimitri II (1322 – 1325) • Alexander II Michailovitsj

• Joeri II (1212 – 1216) • Constantijn (1216 – 1218)

• Michaël II (1303 – 1318)

(1325 – 1327)

• Ivan I, de Geldzak (1328 – 1341) • Simeon Ivanovitsj, de Trotse (1341 – 1353)

• Ivan II, de Schone, de Bescheidene (1353 – 1359)

• Dmitri III Donskoi (1359 – 1389)

Zoon van Ivan II. Hij besteeg de troon op 9-jarige leeftijd. Hij durfde de aanval te kiezen tegen de Mongolen en de Tartaren en was de eerste die de mongolen wist te verslaan en daarna de eerste die het grootvorstschap bij testament overdroeg aan zijn zoon, zonder hiervoor om toestemming te vragen.

• Vasili I (1389 – 1425) • Vasili II, de Blinde (1425 – 1462)

• Ivan III Vasil’jevitjs – de Grote (1462-1505)

Trouwde met Maria van Tver en daarna Sophia Paleologus, nichtje van de laatste Byzantijnse heerser. Zijn zonen waren Ivan (trouwde met Yelyena van Moldavië), Vasilii III, Yurii van Dmitrov, Dmitrii, Semyon van Kaluga en Andrei Staritsk. Zijn dochters waren Yelena (werd groothertogin van Litouwen), Feodosia (trouwde Prins Vasilii Kholmsky), en Evdokia (trouwde Petr Ibragimovich (Prins van de Tataren van Kazan).

• Vasilii III Ivanovitsj (1505-1533)

Trouwde met Solomona Yur’yevich en daarna met Yelyena Vasil’yevich Glinskaya, nakomeling van prinsen van Litouwen en de Tataren. Hij had twee zonen, Yurii van Uglich and Ivan IV.

• Ivan IV Vasil’jevitsj de Verschrikkelijke (1533-1584)

Trouwde eerst met Anastasia Romanova. Ze hadden drie zoons en drie dochters. Hij doodde Ivan, de oudste. De tweede, Fjodor, werd zijn erfgenaam en tsaar. De derde, Dmitri, overleed als baby. Hij had een andere zoon,

73


Overzicht van Tsaren en heersers van Rusland Huis Romanov Vasili, met zijn tweede vrouw Maria Temruka, maar Vasili overleed ook als baby. Hij hield zich vooral bezig met vreedzame hervormingen en vernieuwingen en voerde de boekdrukkunst in. Hij is voornamelijk bekend vanwege minder vredelievende daden en dankt daaraan zijn naam. Hij beperkte de bewegingsvrijheid van de boeren wat een belangrijke stap was richting lijfeigenschap. Hij wilde graag gebiedsuitbreiding wat ertoe leidde dat de Russische economie en het leger geruïneerd werden. Het leverde echter niets op. Toen zijn eerste vrouw overleed, dacht hij dat zij vermoord was door de Bojaren en werd paranoïde. Door zijn staatsterreur kwam hij ook in conflict met de Kerk.

Tijd der Troebelen

• Fjodor I (1584 – 1598) • Boris Godoenov (1598 – 1605) • Fjodor II (1605) • Valse Dimitri I (1605 – 1606) • Vasili IV (1606 – 1610) • Wladislaus (1610 – 1613)

Huis der Ruriken Later Wladislaus IV, koning van Polen

74

• Michaël Fjodorovitsj Romanov (16131645)

Zijn vader, Fjodor, was patriarch filaret. Fjodor was de zoon van Nikita Romanov, die de broer was van Anastasia Romanova, vrouw van Ivan IV. Michaël trouwde met Eudoxia Streshnev. Hij werd verkozen tot tsaar in 1613.

• Aleksej I (1645 – 1676) • Fjodor III Alexejevitsj (1676-1682)

Hij trouwde twee keer. Zijn eerste vrouw was Agaf ’ja Grushetskaja, die stierf tijdens de geboorte van hun kind in 1681. Daarna trouwde hij met Marfa Apraksina, maar zij hadden geen kinderen omdat hij een paar maanden later overleed.

• Ivan V Alexejevitsj

(samen met Peter 1682-1689)

Broer van Fjodor en halfbroer van Peter I. Zijn dochters waren Catherine, getrouwd met Charles Leopold van Mecklenburg en Anna, getrouwd met de hertog van Courland. Catherine’s dochter, Anna, trouwde met Anthony van Brunswick en hun zoon was Ivan VI.

• Sofia Alexeivna (regentes 1682-1689)

Zij was de oudere zus van Ivan en halfzus van Peter I. Zij trad op als regentes voor Peter en Ivan, maar zij wilde eigenlijk zelf regeren.

• Peter I Alexejevitsj – de Grote

(samen met Ivan V van 1682-1689 alleen van 1689-1725) Hij trouwde eerst met Eudoxia Lopoechina en later Martha Skavronska, die Catharina I werd. Van Eudoxia had hij Alexis, die trouwde met Charlotte van Brunswick. Hun zoon was Peter

II. Met Catherina had hij Anna (getrouwd met Charles Frederick) en Elisabeth. Anna’s zoon was Peter III. In 1721 nam Peter de Grote de titel imperator (keizer) aan. Daarnaast bleef de titel tsaar (tsarina voor vrouwelijke heersers) in gebruik.

• Catharina I (1725-1727)

In eerste instantie bekend als Martha Skavronska, zij was Peter’s tweede vrouw en opvolgster. Zij regeerde van 1725 tot 1727. Catharina werd van 1727 tot 1730 opgevolgd, door het kind Peter II, kleinzoon van Peter I (van zijn zoon Alexis). Haar dochter, Elizabeth, werd keizerin en haar kleinzoon, Peter III, werd keizer.

• Peter II 1728 - 1730 • Anna I 1730 - 1740 • Ivan VI (1740-1741)

Hij was nog een baby. Hij was de kleinzoon van Catharina van Mecklenburg-Schwerin, de zus van Anna. Zijn moeder, ook Anna, trouwde met Anthony Ulrich van Brunswick-Wolfenbuttel. Zij trad op als regentes. Toen Elisabeth een staatsgreep pleegde, werd hij opgesloten. Elisabeth gaf opdracht hem meteen te vermoorden als hij probeerde te ontsnappen. Zo vond hij de dood vlak nadat Catharina II de troon had bestegen. Elisabeth had alle documenten die verwezen naar Ivan vernietigd.

• Elisabeth I Petrovna (1741-1762)

Zij was de dochter van Peter I en Catharina I die nog niet getrouwd waren op het moment dat Elisabeth geboren werd. Zij organiseerde een staatsgreep uit angst om in een klooster


Huis Romanov-Holstein-Gottorf te worden gezet (zij kon geen geschikte huwelijkskandidaat vinden). Zij zette zuigeling Ivan VI af. Ze trouwde in het geheim met graaf Razumovski. Ze had geen directe troonopvolger, maar wees Peter III aan.

• Peter III (1762)

Zoon van Anna Petrovna, zus van Elisabeth, en Charles Frederick. Elisabeth verkoos hem en zijn vrouw als opvolgers. Hij trouwde met Sofia van Anhalt Zerbst, die Catharina II werd. Hun zoon was Paul I, hoewel Catharina beweert dat Paul van haar minnaar was. Hij werd door zijn vrouw ten val gebracht en kort daarna vermoord. Men speculeert dat Catharina hiertoe opdracht heeft gegeven.

• Catharina II (1762-1796)

Voorheen Sofia, vrouw van Peter III. Zij werd bekend onder de naam Catharina de Grote. Ze pleegde een staatsgreep tegen haar man met behulp van een aantal legerofficieren die een hekel hadden aan Peter. Hun zoon, Paul I, is waarschijnlijk van Peter III, maar helemaal zeker is dat niet aangezien Catharina zelf beweerde dat hij de zoon was van haar minnaar Sergej Saltykov.

• Paul I (1796-1801)

Theoretisch gezien de zoon van Peter III en Catharina II. Hij trouwde met Sofia Dorthea van Wurttemburg. Hun zoons waren Alexander I, Constantine en Nikolaas I. Hun dochters waren Helena, Maria, Catharina en Anna. Paul werd door zijn moeder geaccepteerd in de keizerlijke raad waar zij hoopte dat hij ervaring op zou doen voor zijn latere positie van keizer. Paul verdacht echter zijn moeder ervan dat zij hem wilde vermoorden en werd daarop door zijn moeder uit de keizerlijke raad gezet. Na de geboorte van zijn eerste kind, schonk zijn moeder hem Pavlovsk. Hij werd vermoord tijdens een staatsgreep waarbij zijn zoon Alexander I (de favoriete kleinzoon van Catharina) betrokken was.

• Alexander I (1801 – 1825) • Constantijn I (1825)

Nooit gekroond, doorgaans niet meegerekend

• Nikolaas I Pavlovitsj (1825-1855)

Trouwde met Charlotte van Pruisen. Hun zonen waren Alexander II, Constantine, Nikolaas en Michaël. Hun dochters waren Maria, Olga, en Alexandra. Hij was de broer van Alexander I. Hij kwam op de troon na de dood van zijn broer, de middelste broer Constantine, had de troon afgewezen. Nikolaas was een tiran met visioenen van de verovering van Constantinopel van de Ottomanen, die hij “de ziekelijke mannen van Europa” noemde. Hoe dan ook, dit stoorde de Fransen en Britten zo, dat ze deel gingen nemen aan de Grote Oosterse Kwestie met Turkije en Sardinië om Rusland te verslaan.

• Alexander II Nikoliavitsj (1855-1881)

Zoon van Nikolaas I en Charlotte van Pruisen. Hij trouwde met Maria van Hesse-Darmstadt. Hun zoons waren Nikolaas, Alexander III, Sergius, Paul en Vladimir. Hun dochter was Marian. Alexander trouwde later met Jekaterina Dolgorukova. In die tijd hadden zij al vier onwettige kinderen. Hij stond bekend als de bevrijder en hervormer van Rusland omdat hij lijfeigenschap afschafte en omdat hij veel sociale en politieke hervormingen doorvoerde. Hij is, na zes mislukte aanslagen, vermoord door revolutionairen die een bom op zijn koets gooiden in 1891.

75


Overzicht van Tsaren en heersers van Rusland • Alexander III Alexandrovitjs – de Vredestichter (1881-1894)

Hij was de zoon van Alexander II en Marie van Hesse-Darmstadt. Hij trouwde met Dagmar van Denemarken. Hun zoons waren Nikolaas II en Michaël. Hun dochters waren Xenia en Olga. Alexander III voerde een reactionair bewind op dat van zijn vader en bond de autonomie die zijn vader had gegeven aan het Russische volk, weer in. Iedereen die tegen hem inging, werd naar Siberië verbannen.

• Nikolaas II Alexandrovitsj

Russische Revolutie

Sovjet-Unie

• Prins Lvov (1917)

• Vladimir Lenin (1917-1922)

Na de Februarirevolutie (8 tot 12 maart = 23 tot 27 februari oude kalender) voorlopige regering onder leiding van Prins Lvov.

November 1917 – mei 1922: Lenin als Voorzitter van de Raad van Volkscommissarissen (premier), de nieuwe naam van de regering. Later als leider van de Sovjet-Unie. Lenin leidde tevens de Russische Communistische Partij. Lenin trad hard op en wordt gezien als de grondlegger van het communistische partijwezen met zijn ‘democratisch centralisme’. Een principe dat uitgaat van een meerderheid. De minderheid moest zich hier bij aansluiten en helpen realiseren wat de meerderheid wenste. Hierdoor won Lenin aan macht. Lenin voerde tevens een verbod in op fractievorming binnen de partij waardoor hij opstandige leden zonder pardon kon royeren. Dit principe heeft in sterke mate bijgedragen aan de dictatuur van Jozef Stalin.

• Alexander Kerenski (1917)

21 juli – 26 oktober. Hij damde de macht van rechts in na een staatsgreeppoging. Hij wilde de impasse beëindigen waarin Rusland zich bevond. Hij wilde dat Rusland een monarchie bleef of een republiek werd, maar er niet tussenin bleef hangen.

(1894-1917)

Zoon van Alexander III en Dagmar van Denemarken. Zijn vrouw was Alexandra van HesseDarmstadt, een nakomeling van Victoria van Engeland. Ze hadden vier dochters en een zoon, Alexis, wiens hemofilie een belangrijke en storende rol speelde in de mogelijkheden van de familie om het land effectief te besturen. Hun dochters waren Olga, Tatjana, Maria en Anastacia. Nikolaas werd afgezet tijdens de februarirevolutie in 1917. De hele familie werd op bevel van de Sovjet door bolsjewieken in Jekaterinenburg, in de kelder van een handelaar, geëxecuteerd. Op die plek, is de Kathedraal op het Bloed gebouwd ter nagedachtenis aan de Romanov-familie.

Lenin kreeg in mei 1922 een beroerte waarvan hij weer herstelde. Er volgden er echter meer en hij stierf uiteindelijk in januari 1924.

• Jozef Stalin (1922 – 1953)

Van 1928 tot aan zijn dood in 1953 regeerde Stalin in een absolute dictatuur4. Tijdens de regeringsperiode van Stalin, zijn veel mensen overleden door hongersnood of erbarmelijke omstandigheden na deportatie. Stalin liet er veel deporteren bij zijn ‘grote zuivering’: voormalige oppositieleiders binnen de partij, staatshoofden, premiers en partijleiders van deelrepublieken, geestelijken, intellectuelen, kunstenaars, trotskisten (aanhangers van Trotski), zinovjevisten (aanhanger van Zinovjev), rechtsen, maar ook gewone burgers.

• Michaël II (1917)

Nooit gekroond, doorgaans niet meegerekend

4

76

Bij totalitarisme wordt de heersende ideologie in een totalitaire staat gepropageerd als de enig mogelijke weg naar een betere toekomst. Het is een systeem waarbij de staat bijna volledige controle heeft op het dagelijks leven van mensen, zowel in politiek, cultureel, filosofisch, godsdienstig als in sociaal en economisch opzicht (wikipedia).


De industrialisatie kwam in een stroomversnelling waardoor de Sovjet-Unie uitgroeide tot een wereldmacht. Het stalinisme kwam op. Een mengeling van orthodox marxismeleninisme, burgerlijke moraliteit, heldenverering en verering van de Leider (Stalin). Kunst mocht alleen nog maar realistisch en begrijpelijk zijn. Stalin overleed in 1953 in zijn huis. Het is niet bekend hoe hij is overleden. De officiële verklaring noemt een hersenbloeding, maar er gaan ook verhalen over vergiftiging door het hoofd KGB (Beria) of door verlamming met een beroerte als gevolg.

• Nikita Chroesjtjov (1953-1964)

Chroesjtjov beschuldigde Stalin openlijk van massamoord tijdens zijn ‘zuiveringen’ en van persoonsverheerlijking. Hij regeerde ook met strakke hand. Daarbij komt dat hij veel buitenlandse politici beledigd zou hebben. Hij werd mede door zijn persoonlijk optreden afgezet in 1964. Hij kreeg huisarrest opgelegd. Na zeven jaar stierf hij.

• Leonid Brezjnev (1964-1982)

Brezjnev wilde de machtspositie van de SovjetUnie handhaven, maar besteedde nauwelijks aandacht aan de economische basis. Hij was bezig met de uitbreiding van het ruimtevaartprogramma en maakte het Rode Leger sterker. Brezjnev was van mening dat er ingegrepen mocht worden als het kapitalisme de overhand dreigde te krijgen: de Brezjnevdoctrine. Brezjnev hield ook de Europese landen ten oosten van het IJzeren Gordijn in het gareel. De laatste jaren van Brezjnev, waren jaren van stagnatie en zelfs neergang. Hij verscheen nauwelijks nog in het openbaar. Ondanks de totale controle die het Sovjetregime had over de

media, kon dit niet worden verhuld. Brezjnev stierf in 1982.

• Joeri Andropov (1982-1984)

Andropov werd na de dood van Brezjnev secretaris-generaal van de Partij en daarmee de machtigste man van de Sovjet-Unie. Andropov voerde een aantal politieke hervormingen door, waaronder het aanpakken van corruptie. Hij onderkende de slechte economie. Door zijn slechte gezondheid, kon Andropov weinig hervormingen waarmaken tijdens zijn regeerperiode. Hij leed aan diabetes, hoge bloeddruk en chronische nierproblemen. In 1984 overleed hij.

• Konstantin Tsjernenko (1984-1985)

Tsjernenko maakte na Brezjnev al grote kans om gekozen te worden tot leider van de Sovjet-Unie. Hij regeerde op een zelfde manier als Andropov: hij voerde wat kleine hervormingen door, maar kon ze niet zelf waarmaken doordat ook hij ziek was. Na dertien maanden te hebben geregeerd, overleed hij in 1985. De situatie in de Sovjet-Unie was niet verbeterd.

• Michail Gorbatsjov (1985-1991)

In de tijd dat Gorbatsjov aan de macht kwam, was aan alles wat men nodig had, een gebrek. De Partij had nauwelijks nog moreel gezag. Gorbatsjov zag in dat Rusland tot een dieptepunt was gezakt en dat er iets moest gebeuren. Hij besloot het roer om te gooien. Zoals in China was gebeurd na de dood van Mao Zedong. Daar ging het ook beter. Gorbatsjov regeerde met als motto de leuzen ‘economische intensivering’, ‘glasnost’ (openheid) en ‘perestrojka’ (hervorming) en voerde in het buitenlands beleid ‘het nieuwe denken’ in. Gorbatsjov bleef leider van de Sovjet-Unie, maar

werd overschaduwd door Boris Jeltsin die inmiddels was verkozen tot president van de Russische Federatie. In december 1991 werd de Sovjet-Unie officieel opgeheven en was de rol van Gorbatsjov ten einde.

• Boris Jeltsin (1991-31 december 1999)

Staat bekend als ‘de sloper van de Sovjet-Unie’. Hij had regelmatig contact met Bill Clinton waardoor de contacten tussen de VS en Rusland wat beter werden. Hij heeft meerdere keren een heel kabinet naar huis gestuurd wat leidde tot flink wat opstanden. Na een ‘vuile’ verkiezingscampagne, werd hij in 1996 opnieuw verkozen tot president. Eind december 1999 legde Jeltsin plotseling zijn taken als president neer.

• Vladimir Poetin

(1 januari 2000- 2008)

Poetin onderdrukte de persvrijheid en trad hard op als er opstanden tegen de regering plaatsvonden. Hij werd hierom ook wel een dictator genoemd. Hij bracht echter ook stabiliteit, welvaart en zelfrespect waardoor hij veel populariteit had. Zijn presidentiële termijn liep af in 2008.

• Dmitri Medvedev (2008-heden)

Dmitri Medvedev staat bekend als een gematigde liberale pragmaticus, goed bestuurder en als loyaal aan Poetin.

77


Poesjkin Stukje uit Jevgeni Onegin

De onthulling van Tatjana Ik haat dit klatergouden leven, Onegin, al die pronk en praal, mondain succes, me toegeschreven door wie ‘k in mijn paleis onthaal. Ik zou die glans en die parade en heel die dwaze maskerade met grote vreugde en met dank nu geven voor een boekenplank, een wilde tuin, ons schamel huisje, voor ’t plekje waar ik op een dag, Onegin, voor het eerst u zag, voor ’t stille kerkhof, waar een kruisje een graf bewaakt, de lommerlust waarin mijn arme njanja rust. (Vertaling W. Jonker)

78


79


Het onderwijs

26-02-2008 - Nieuws uit Rusland ter verbreding en verdieping van het Europese debat over onze oosterbuur

Vanuit de gedachte dat het land een innovatieve kenniseconomie wil ontwikkelen neemt Ekspert de hervorming in het onderwijsstelsel op de korrel. Passen sommige aspecten van de sovjet ‘school van kennis’ niet veel beter bij deze wens, dan de in de laatste decennia haastig ingevoerde ‘school van competenties’? En is het wel goed voor een land om iets zo fundamenteels als het basisonderwijs zo radicaal te veranderen? “De Sovjet-Russische basisschool was gebaseerd op drie principes: akademizm, oenitarizm en avtoritarnost. In moderne bewoordingen noemen we dit een ‘school van kennis’. Akademizm is de complexiteit van het vereiste en een overdaad aan informatie ter verbreding van het gezichtsveld. Oenitarizm is de eenheid van de inhoud van het onderwijs in alle scholen van het land. Avtoritarnost is de onvoorwaardelijke ondergeschiktheid van het onderwijsproces aan de autoriteit van de onderwijzer. Om niet het verkeerde idee te wekken moet daarbij gezegd worden dat avtoritarnost in deze betekenis volstrekt niet een democratische en humanitaire verhouding tussen leraar en leerling in de weg staat. Een dergelijk systeem vereist een overtuigde maatschappelijke rechtvaardiging en kan alleen bestaan in een land met duidelijk geformuleerde ontwikkelingsdoelen, die begrepen worden door de drie hoekstenen van het onderwijs; ouders, onderwijzers en leerlingen.”

80

“Voorstanders van de ‘school van kennis’ gaan ervan uit het in het bijzonder kennis is dat kinderen opvoedt en hen voorbereidt op het leven. De nieuwe economie, die kennis verwerpt, is het resultaat van een crisis, waaraan men zich niet moet aanpassen, maar die men juist moet overwinnen. De economie moet het onderwijs niet trekken, maar het onderwijs de economie. De braindrain van Russen, die zich succesvol hebben aangepast aan de weten-

schappelijke en universitaire elite in het westen, toont aan dat de Sovjetstandaarden één van de besten in de wereld waren.” Voorstanders van de tegenhanger, de ‘school van competentie’ zijn van mening dat de leerlingen van traditionele Russische scholen zich niet kunnen aanpassen aan de veranderde sociale en economische structuur. “Sovjet onderwijs was gebaseerd op kennis omwille van kennis en daarom moet het systeem geheroriënteerd worden van kennis naar competenties en vaardigheden.” Krajevskii: “De ‘sleutel’competentie, die een leerling op school moeten bemachtigen, is het vermogen om in concrete situaties levensproblemen op te lossen. ... De taak van de school is niet zozeer het overdragen van kennis als wel sociale ervaring.” Ludwig Fadejev, voorstander van de ‘school van kennis’ argumenteert dat een surplus aan kennis niet bestaat, omdat niemand weet wat een mens in zijn of haar leven nodig zal hebben. … Het is bekend dat het brein zich ontwikkelt, wanneer er meer gestudeerd wordt. Alleen een mens, die veel weet, is vrij. Ekspert concludeert dat het Ministerie van Onderwijs gekozen heeft voor de ‘school van competentie’. Zo zei minister Foersenko eens dat “de oude school fundamentele specialisten voorbereidde, terwijl er op dit moment gebruikers van technologie nodig zijn.” Deze keuze manifesteert bijvoorbeeld in de profilering van het onderwijs (specialisatie naar vakkenpakket, JM), het algemene staatsexamen (EGE) en iets wat elektivnost genoemd wordt, schrijft Ekspert “Deze keuze kan misschien logisch zijn geweest in de jaren negentig, maar nu de staat zichzelf opnieuw doelen probeert te stellen, innovatieve doelen overigens, lijkt de keuze voor de ‘school van competenties’ voorbarig.”

Het artikel kijkt vervolgens naar andere landen in de wereld en concludeert dat landen, die gedwongen worden om snel te moderniseren, voor een ‘school van kennis’ kiezen. De school van competenties is daarentegen karakteristiek voor de Angelsaksische wereld. De school was daar altijd een onderwerp van zorg voor de samenleving, niet de staat. Men was niet zo zeer geneigd de problemen van het ‘hoge’ onderwijs op te lossen als wel de pragmatische opgaven van het alledaagse leven. ‘Scholen van kennis’ bestaan ook in de Angelsaksische landen, maar dit waren en zijn eerder elitescholen. Ekspert gaat dieper in op het Amerikaanse onderwijssysteem en stipt aan dat de Amerikanen vier jaar na de succesvolle lancering van de eerste Russische satelliet in 1957 kozen voor een meer kennisgericht model van onderwijs, iets dat onder druk van een campagne voor burgerlijke vrijheden in 1970 werd teruggedraaid. In de loop der tijd is er een tekort ontstaan aan kennis van wiskunde en natuurkunde. (Ik ga zeer snel door deze passage heen, JM) De Amerikanen zouden nu met enige jaloezie naar het onderwijs in Japan kijken. Daar is de inhoud van het onderwijs voor iedereen hetzelfde en zijn natuurwetenschappelijke vakken tot en met de negende klas verplicht. “Een van de grootste gevaren van een vroege profilering (specialisatie op vakkenpakket, JM) is de verwoesting van de culturele eenheid van de natie”, aldus Ekspert. De Britse filosoof Charles Snow wordt aangehaald, die in de jaren ’60 waarschuwde voor een schisma tussen een cultuur geschapen door de natuurwetenschap en een cultuur geschapen vanuit de geesteswetenschappen en de kunst. Ekspert brengt in herinnering dat het een van de doelen van het Sovjet onderwijs was om de scholieren een harmonisch ontwikkelde persoonlijkheid mee te geven. “De natuurwetenschappelijke technicus, die


geen Tsjechov of Poesjkin gelezen heeft zal onbeleefd overkomen.” Vladimir Filippov van de faculteit van praktische filosofie aan een universiteit in St. Petersburg, wijst op een in zijn stad aangespannen rechtszaak waarin het Darwinisme als de enige theorie voor het ontstaan van de mens betwist wordt. “Dit is het eerste signaal dat aantoont dat veel Russische onderwijzers de gevolgtrekkingen van de natuurwetenschappers niet begrijpen en dat omgekeerd veel natuurwetenschappers vaak niet begrijpen dat geschiedenis en linguïstiek niet minder exact zijn dan hun eigen wetenschap.” Een ander principe van de ‘school van kennis’ is unitarnost, de uniformiteit van het onderwijsstelsel. “Onder de huidige omstandigheden geeft de oriëntatie van het onderwijs op capaciteitsverschillen tussen leerlingen onvermijdelijk aanleiding tot sociale selectie. Qua voorkomen is dit een legitieme vorm om het onderwijs aan te passen aan de studieresultaten van de leerlingen. De situatie wordt echter verergerd door het systeem van beoordeling en de stimuli, die onderwijzers er toe brengen om slechte leerlingen, in de regel uit sociaal slecht geadapteerde gezinnen, uit de ‘goede’ scholen te bannen. Wanneer een leraar met kinderen met een slechte ‘concurrentiepositie’ werkt, verliest hij of zij de mogelijkheid er materieel of professioneel op vooruit te gaan. Een recent rapport van de Maatschappelijke Raad wijst uit dat in het huidige onderwijssysteem de onsuccesvolle kinderen in kwalitatief mindere scholen terechtkomen. Evgenii Boenimovitsj: “Het sociale vraagstuk is wellicht de belangrijkste opgave voor het onderwijssysteem, omdat de school de belangrijkste en enige sociale lift is, die een persoon de mogelijkheid geeft om zich van een laag sociale stratus in een hoger, meer geciviliseerde stratus op te werken. De volgende stap, al besproken in het

ministerie, is dat alleen standaard onderwijs in de toekomst nog gratis is en de rest betaald. Ekspert richt zich nu op de doelstelling van een innovatieve kenniseconomie. Een hoge ambtenaar van het Ministerie van Economische Ontwikkeling, Andrei Klepatsj, zegt dat “ het probleem niet ligt in het gebrek aan wetenschappelijk-technische arbeiders. Het zit dieper. Het probleem is het prestige van creatief, hoog gekwalificeerd en inspannend werk en de bereidheid daartoe. En dit prestige van arbeid en de bereidheid ertoe vormt zich wanneer een mens studeert.” Boenimovitsj: “ongemotiveerdheid, het gebrek aan doelen, is de kernvraag van ons onderwijs. … Er is sprake van een imitatie van onderwijs, wanneer er geen reden is om niet een examen of een diploma te kopen. Deze imitatie is mogelijk omdat er geen externe vraag naar kennis is. De kinderen, die de meest moeilijke en wetenschappelijke opleidingen afmaken, hebben de slechtste materiële perspectieven en ingewikkeld creatief werk bevindt zich buiten de grenzen van de belangstelling van de samenleving.” Het artikel beweegt zich richting de conclusie:“Alle hervormers kennen het eeuwige recept: Het is nodig simpelweg afstand te nemen van verouderde funderingen en ‘de school nader tot het leven te brengen’ … De verandering van het model van de nationale school vereist de vervanging van het hele onderwijzerschap, het hele systeem van de opleidingen. Het is de vraag of dit überhaupt wel mogelijk is. Zelfs de Sovjetmacht met al haar brutaliteit lukte het niet en gaf het eindelijk op.” Al die noviteiten beginnen met experimenten. Maar is een experiment wel een experiment, wanneer er maar één vorm uitgeprobeerd wordt. Neem nu het algemene staatsexamen (EGE). Het experiment is beëindigd. Nu wordt het EGE op alle scholen afge-

nomen. Waarom is geheel onbegrijpelijk. Bij ons is een experiment niets anders dan de implementatie van iets nieuws zonder vorm van serieuze toetsing. Het is bekend dat de autoriteit van een willekeurige kerk en bijvoorbeeld ook het quasikerkelijke seculiere instituut van de school gebaseerd is op routine en rituelen, die gewoontes en cultuur scheppen, waarin iedere volgende generatie van ‘adepten’ in staat is de voorgaande geschiedenis te begrijpen en de toekomst te voorspellen. Tot deze rituelen behoren niet alleen de inhoud van het onderwijs, maar ook de organisatie, de selectie van onderwezen onderwerpen, het karakter en de vorm van de examens en de verhoudingen tussen het basisonderwijs en het hogere onderwijs. Een dergelijke eenheid van generaties, zelfs in de kleine dingen, maakt de natie. En het heeft een cruciale betekenis wanneer de natie besluit zich te moderniseren. Wekelijks analyseert en vertaalt Joera Mulders berichten uit drie Russische kranten. Kommersant is een zakenkrant. Rossiiskaja Gazeta is een spreekbuis van parlementariers, hoge ambtenaren en (sociaal) economen. Ekspert is een wekelijks blad gericht op de ondernemer en de rijkere middenklasse. Deze selectie is niet zo zeer een spiegel van de publieke opinie als wel een monitor van de ideeën die onder de politieke, economische en maatschappelijke elite leven.

81


Armoede

18-07-2008 - Nieuws uit Rusland ter verbreding en verdieping van het Europese debat over onze oosterbuur

Sociologen van de Russische Academie voor Wetenschappen hebben een volgens Rossiiskaja Gazeta uniek breed onderzoek gedaan naar ‘de nieuwe Russische armen’. Volgens het onderzoek leeft 16% van de Russische bevolking op of onder de armoedegrens. Zij hebben een gemiddeld inkomen van 5338 roebel per maand. Samen met de minima (een gemiddeld inkomen van 7624 roebel vormen zij de onderklasse van 43% van de bevolking. 45% van de armen (het is mij onduidelijk of hiermee beide groepen bedoeld worden, JRM) heeft geen beschikking tot een andere vorm van onroerend goed, zoals een datsja, een garage of een moestuin, dan het huis waarin ze wonen. Dat dit aantal in 2003 nog 21% was, toont aan dat de armen langzaam hun bezittingen opeten. Een kwart van de armen is geen eigenaar van een eigen huis. Voor de minima is dit 15%. Het meest gekochte ‘dure’ gebruiksvoorwerp is de mobiele telefoon. In 2003 bezat 4% van de minima een mobieltje. Nu is dat meer dan 60%. Anno 2008 hebben arme gezinnen vier keer zo vaak een computer en drie keer zo vaak een diepvries. 25% van de armen voelt zich ongemakkelijk in de kleding die ze zich kunnen veroorloven tegenover 36% in 2003. Voor de minima is dit respectievelijk 12 en 23%. Gevoelsmatig is men ook beter gaan eten. Voor het eerst zegt meer dan de helft van de ondervraagden (weer onduidelijk welke groep) goed te eten.

82

63% van de onderklasse doet ongekwalificeerd werk, vooral handel en reparaties. Er is veel vrees voor het verlies van het werk. Voor 40% van de respondenten is een vaste baan het teken van een welvarend leven.

Slechts 20% van de gepensioneerden behoort tot de welvarende klasse, 50% tot de minima. 30% leeft op of onder de armoedegrens. Het zijn vooral de hoge kosten voor medische zorg en medicijnen, die flink zijn toegenomen sinds de ‘monetisatie’ van uitkeringen in nature in 2005. Mensen die vanaf het platteland naar de steden trekken, krijgen het daar meestal moeilijk. Andersom is het voor mensen uit de grote stad gemakkelijker zich op het platteland te vestigen: “De hoofdsteden waar ‘tranen niet geloofd worden’ maken hun inwoners sterker en leren hen de onbetaalbare kunst van het overleven.” 73% van alle Russische gezinnen helpt en ontvangt hulp van anderen; bij het omspitten van de moestuin, een financiële lening, zorg voor ouderen en zieken, hulp bij een verbouwing of een goed woordje (letterlijk: ‘protectie’) bij het vinden van werk. Voor net meer dan een derde van de Russen is vrije tijd een praktisch onhaalbaar fenomeen. Dat ook (of zelfs juist) onder minima en armen klassieke literatuur, muziek en theater populair zijn als vrijetijdsbesteding, toont de verarming van de Sovjet intelligentsia aan. Overigens neemt dit percentage de laatste jaren wel af. Liefde voor Sovjetfilms en amusement wordt door rijk en arm gedeeld: “De armen kijken ook, de rijken huilen ook”. In het rijtje van belangrijke menselijke eigenschappen staat bij de armen ‘eerlijkheid’ op de eerste plaats. Voor de rijken is ‘werklust’ het belangrijkst. Wanneer het gaat om de directe verdediging van het eigen recht dan is de onderklasse het meest passief. 54% van de jonge armen en 43% van de oudere armen vindt een dergelijke inspanning nodeloos. Onder de welvarende burgers is dit 25%.

Wekelijks analyseert en vertaalt Joera Mulders berichten uit drie Russische kranten. Kommersant is een zakenkrant. Rossiiskaja Gazeta is een spreekbuis van parlementariers, hoge ambtenaren en (sociaal) economen. Ekspert is een wekelijks blad gericht op de ondernemer en de rijkere middenklasse. Deze selectie is niet zo zeer een spiegel van de publieke opinie als wel een monitor van de ideeën die onder de politieke, economische en maatschappelijke elite leven.


83


Bronvermelding Dit reisverslag is geschreven door S. Delvers op basis van haar rondreis door Rusland in 2011. De volgende bronnen zijn geraadpleegd: http://www.wikipedia.org http://www.wikipedia.nl http://www.xenophon-mil.org/ http://www.brugnaarrusland.nl http://www.rusland.net http://www.visitnovgorod.com http://www.rusland-reizen.net http://www.take-a-trip.eu http://www.russianmuseums.info http://www.babushka-nl.com http://www.danskant.be http://www.saint-petersburg.com Moskou & Sint-Petersburg; Dominicus stedengids; Leonie Woldring Russian Tsars; Boris Antonov

84


85


86


Rusland 2011