Issuu on Google+

Βαγγέλης Ιντζίδης

ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΟΙ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΕΝ∆ΥΜΙΩΝ


Βαγγέλης Ιντζίδης

ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΟΙ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΕΝ∆ΥΜΙΩΝ


Γράφει ο Σοπενάουερ (1851 - Βερολίνο, δες Αθήνα, 2013, εκδ. Αγρα) "΄Οσον αφορά τα αναγνώσµατά µας πρωταρχική σηµασία έχει η τέχνη της αποχής από την ανάγνωση. Η άσκηση αυτής της τέχνης προϋποθέτει από εµάς να µην αγγίζουµε οποιοδήποτε βιβλίο απασχολεί κάθε φορά το ευρύ κοινό, µόνο και µόνο επειδή τη συγκεκριµένη εποχή τυχαίνει να κάνει πάταγο ή να επανεκδίδεται ξανά και ξανά [...] ΄Εχοντας στο µυαλό µας ότι όποιος γράφει για τους ανόητους βρίσκει πάντα ευρύ κοινό, καλό είναι να περιορίζουµε αυστηρά τον χρόνο που διαθέτουµε για διάβασµα και να τον αφιερώνουµε αποκλειστικά στην ανάγνωση των έργων που έχουν αφήσει πίσω τους τα µεγάλα µυαλά όλων των εποχών και όλων των λαών [...]" Τι είναι αυτό; Μια ιδιοτροπία του συγγραφέα του; Θα επιλέξω τη ριψοκίνδυνη επιλογή του αποπλαισιωµένου αποσπάσµατος, να το σκεφτώ, δηλαδή, εκτός του κειµένου [7]


στο οποίο είναι ενταγµένο. Και επιλέγω να µιλήσω επ΄αφορµή του αποσπάσµατος αυτού, ανταλλάσσοντας την ανάγνωση του αποσπάσµατος µε την γραφή ενός άλλου αποσπασµατικού κειµένου, του δικού µου αυτή τη φορά, αφού επιµένω - προκαταβολικά- πως η ανάγνωση δεν είναι παρά η γραφή ενός άλλου κειµένου και πως εκείνο που ενδιαφέρει δεν είναι µόνο τι γράφει και τι εννοεί το κείµενο αλλά µε τι µπορώ εγώ να το ανταλλάξω επ΄αφορµή της ανάγνωσής του. Λοιπόν πίσω στην αρχική αµηχανία. Τι είναι αυτό το απόσπασµα; Αρχικά πόσο ευρύ είναι το ευρύ κοινό; Στις αρχές του 19ου αιώνα έχουµε µαζικό αναλφαβητισµό στον ευρωπαϊκό χώρο ενώ στα τέλη του ίδιου αιώνα και στις αρχές του 20ου έχουµε ευρωπαϊκές περιοχές µε σηµαντική αύξηση του ποσοστού εκείνων που διάβαζαν, ανάµεσά τους και η Γερµανία. Το κείµενο δηµοσιεύεται περί τα µέσα του αιώνα της µετάβασης προς µια Γερµανία µε αλφαβητισµένο πληθυσµό (στα τέλη του 19ου αιώνα)*.

Τον ίδιο αιώνα ο Νίτσε προτείνει τη στάση του αναγνώστη. Είναι, λέει, εκείνη του τεχνίτη που επεξεργάζεται έναν µικρό πολύτιµο λίθο. Και την αντιπαραβάλλει στο κάθιδρο συνωστισµένο σώµα. Προτείνει, µάλιστα, έναν χρονικό τρόπο ανάγνωσης. Ο αναγνώστης, λέει, είναι αυτός που διαβάζει πάρα πολύ αργά. Τον ίδιο αιώνα ο Μαρξ νοηµατοδοτεί τον ελεύθερο χρόνο, όχι ως χρόνο δίχως πρόγραµµα, ως χρόνο, δηλαδή, που κάποιος άλλος επιλέγει να οργανώσει για χάρη µας και [8]


εµείς να τον καταναλώσουµε περιδιαβαίνοντας σε, χαζεύοντας, ό,τι µας προσφέρεται. Αντίθετα ο ελεύθερος χρόνος σηµαίνει την επιλογή στη δοµή του και στο περιεχόµενό του, µια δοµή στην οποία υπάρχουν στόχοι και ένας στόχος είναι η ίδια η ατοµικότητα που αναστοχάζεται και που ανταλλάσσει τις κοινωνικές της εµπειρίες.

Αυτό το απόσπασµα λοιπόν φαίνεται να αφορά µιαν άσκηση στην οργάνωση του χρόνου και στις αναγνωστικές επιλογές στο χρόνο αυτό. Χρόνος, επιλογή, µαζικότητα (κάθιδρο συνωστισµένο σώµα στον Νίτσε, εκδοτικές επιτυχίες - ευρύ κοινό, στον Σοπενάουερ, υποταγή στον οργανωµένο από τους άλλους χρόνο, στον Μαρξ) και ανάγνωση.

Τώρα το απόσπασµα του Σοπενάουερ αντηχεί σαν προειδοποίηση. Μας προειδοποιεί για κάτι που έρχεται. Την ανάγνωση δίχως στοχασµό; όχι µόνον και όχι ιδιαίτερα. Μας προειδοποιεί για την ανάγνωση δίχως ανάγνωση. Για µια ανάγνωση στην οποία κανείς διαβάζει αυτό που περιµένει να δει/να διαβάσει πριν το διαβάσει. Για µια ανάγνωση της ταχύτητας και της προερµηνείας του κειµένου πριν το κείµενο φτάσει στα χέρια του αναγνώστη.

Είµαστε ήδη στον 20ο αιώνα. Ο Βάλτερ Μπενγιαµιν γράφει στα 1928, στον Μονόδροµό του, από το Βερολίνο. " ΄Ηδη η εφηµερίδα διαβάζεται περισσότερο κάθετα παρά οριζόντια, ενώ το φιλµ και η διαφήµιση οριστικά προς τη δικτατορική καθετότητα. Και πριν ο σύγχρονος άνθρωπος βρεθεί στη θέση να ανοίξει ένα βιβλίο, έχει κατακαθίσει πάνω από τα [9]


µάτια του ένα τόσο πυκνό στρώµα από µεταβαλλόµενα , πολύχρωµα και αλληλοσυγκρουόµενα γράµµατα, ώστε οι πιθανότητες να αφεθεί στην αρχέγονη ηρεµία του βιβλίου έχουν µειωθεί στο ελάχιστο. Τα σµήνη από έντυπο υλικό, που σκοτεινιάζουν πάνω από τους κατοίκους των µεγαλουπόλεων τον ήλιο του υποτιθέµενου πνεύµατος, θα πυκνώσουν ακόµη περισσότερο τα επόµενα χρόνια".

Μα εδώ έχει συµβεί κάτι σαν κοσµογονία. Κοιτάξτε τι λέει ο Σοπενάουερ στην αρχική παράγραφο και προσέξτε τη διατύπωση του Μπένγιαµιν, µόλις 77 χρόνια µετά: "ώστε οι πιθανότητες {ο άνθρωπος} να αφεθεί στην αρχέγονη ηρεµία του βιβλίου έχουν µειωθεί στο ελάχιστο.". Η ηρεµία της στοχαστικής αργής και οργανωµένης από τις επιλογές του αναγνώστη (Νίτσε και Μαρξ αντίστοιχα) ανάγνωσης έχει χαρακτηρισθεί αρχέγονη. Η απόσταση από την ανάγνωση φαίνεται να είναι µέσα σε 77 χρόνια - αιώνες. Ο λίγος χρόνος που πρέπει να οργανώσουµε για την αναγνωστική προσήλωση και απόλαυση καταλήγει ακόµη πιότερο δύσκολος να οργανωθεί και να υπάρξει ακριβώς λόγω της µαζικότητας του έντυπου λόγου µέσω και του φιλµ και της διαφήµισης και των γραφιστικών τεχνών.

Τι είναι τελικά η ανάγνωση αν όχι ένας αγώνας για την επιλογή; Και τι είναι τελικά η ανάγνωση αν όχι ο χρόνος εκείνος κατά τον οποίο χρειάζεται κανείς να υποθέσει τα προβλήµατα, να διατυπώσει απορίες εκφράζοντας έτσι τις αναζητήσεις του; Να έχει αναζήτηση, και να οργανώσει τις εµπειρίες του µε τέτοιο τρόπο ώστε να αναζητά διάλογο πάνω σε αυτές, [10]


πριν - πολύ πριν - του έλθουν έτοιµες οι ερωτήσεις, έτοιµες οι απαντήσεις και οι εµπειρίες του από τους τίτλους των βιβλίων, τα διαφηµιστικά τους σλόγκαν και έντυπα; Πριν ο αναγνώστης αποκτήσει κίνητρο, ώστε να αναζητήσει το βιβλίο και να διαβάσει σε αυτό και από αυτό για να µιλήσει έπειτα επ΄αφορµή αυτού του βιβλίου καθώς το κυρίαρχο ήταν και είναι το κίνητρο του αναγνώστη, η πορεία της αναζήτησης που τον έφερε µπροστά στο ταδε ή το δείνα βιβλίο.

Η ανάγνωση µε κίνητρο, µε προϋπάρχουσες υποθέσεις και ερωτήµατα. Μονάχα έτσι ο αναγνώστης - έχει τη στάση ενός συγγραφέα που διαβάζει για να ολοκληρώσει τη δική του σύνθεση και ίσως έτσι βρει ξανά την ανάγνωση και το κείµενο µέσα στον εαυτό του. Να γιατί δεν διαβάζουµε πάντα όταν διαβάζουµε. Και να γιατί η ανάγνωση, η ικανότητα να διαβάζει και να γράφει κανείς, ο αλφαβητισµός δεν είναι ικανή και αναγκαία συνθήκη της δηµοκρατίας. Γιατί υπάρχουν αναγνώστες που είναι ανύπαρκτοι και αναλφάβητοι. Τους βρίσκουν έτοιµες οι απορίες και οι ερµηνείες, πριν φτάσουν αυτοί µε τις δικές τους στην αναζήτηση απαντήσεων, στο δικό τους κίνητρο ανάγνωσης. Και αυτό εντείνεται από την αναυθεντικότητα (παπαγαλία) του σηµερινού σχολείου είτε δηµόσιου είτε ιδιωτικού στην Ελλάδα (τουλάχιστον).

[11]


ΟΙ ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΟΙ ΑΝΑΓΝΩΣΤΣΕΣ ΤΟΥ ΒΑΓΓΕΛΗ ΙΝΤΖΙ∆Η ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΤΗΘΗΚΑΝ ΨΗΦΙΑΚΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΣΙΛΗ ΛΑΛΙΩΤΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ∆ΕΚΕΜΒΡΙΟ ΤΟΥ 2013


Βαγγέλης Ιντζίδης, Αναλφάβητοι Αναγνώστες