Issuu on Google+

Redakcja i korekta tekstu za pomocą znaków korektorskich i w trybie śledzenia zmian Z przepisami językowymi jest po trosze tak, jak z normami prawa: nie sposób objąć nimi wszelkich możliwych sytuacji. Życie jest zbyt bogate, zbyt różnorodne, żeby do każdej sytuacji dało się stworzyć specjalny paragraf. Podobnie z językiem: w tekście spotykamy tak wiele form i problemów, że nie jest możliwe uregulowanie ich wszystkich w osobnych przepisach. Prawnicy z przyporządkowaniem paragrafów i sytuacji radzą sobie m.in. przez wykładnię prawa: w specjalnych wydawnictwach wybitni specjaliści wskazują, jak należy rozumieć wolę prawodawcy i odnosić ją do konkretnych zdarzeń. Gdy nie znajdujemy zasady, którą należy posłużyć się przy rozwiązaniu problemu językowego, najlepiej jest zastanowić się, jak rozwiązywane są problemy podobne - zalecane jest postępowanie per analogiam. Gdy zaś już zdecydujemy się na określone rozwiązanie, należy pamiętać, aby być konsekwentnym, zawsze stosować je w dalszym tekście. Konsekwencja jest też żelazną zasadą edytorstwa w tych przypadkach, gdy norma pozostawia piszącemu swobodę. Przy niektórych formach językowych nie wydaje się zasadne narzucanie określonego rozwiązania: zakazywanie, nakazywanie itd. W tej sytuacji jednak wolność autora czy redaktora także nie jest absolutna: jest on zobligowany swym własnym wyborem. Praca z tekstem Przeczytaj uważnie zamieszczony niżej tekst, a następnie na podanej liście zaznacz te związane z brakiem konsekwencji - niedoskonałości redakcyjne, które można mu przypisać:

/ na świecie, 11

111

Ho lT4uj6 Historia felietonistyki liczy prawie trzy wieki. Pierwsze teksty},] noszące ślady \\ $ „stylu felietonowego” , jednak jeszcze nienazwane felietonami, znalazły się w periodyku ..Spectator” w latach 1711-1714 - ich autorami byli J. Addison i R, Steele1. Termin felieton zaczął być używany w 1803 roku, kiedy Julien Louis Geoffroy we francuskim czasopiśmie „Journal des debats” przeprowadził eksperyment, który polegał na przedłużeniu* o dodatkową kartką ‘^kolumny g a ze t^n a której zamieścił dodatek literacko-rozrywkowy2. Termin felieton pochodzi od francuskiego feuille, co oznacza liść; feuilleton natomiast to „kartka złożona na czworo” . Nazwa ma związek z faktem, iż ów dodatek był oddzielony od górnej części tekstu typograficzną kreską i funkcjonował jako odrębna graficznie i redakcyjnie całość3. Nazwa felieton dotyczyła ń*Ltc^ zatem pewnego fragmentu czasopisma, w którym'znaleźć się (mogłyiokreślone treści. 1Możdżonek A., Mistrzowie felietonu, Warszawa 1999, s. 5. 2 Ibidem. 3 Por. Chudziński E., Felieton. Geneza i ewolucja gatunku, [w:] Dziennikarstwo i świat mediów, red. Bauer Z. Chudziński E., Kraków 2000, s. 197.

\


Wkrótce pojawiły się autonomiczne teksty, które dalej funkcjonowały w tej odciętej kreską przestrzeni gazety, ale już same nazywane były felietonami. Były to przede wszystkim relacje z podróży, opowiadania, recenzje, repertuar teatrów, przegląd mody, ogłoszenia4.

Stasiński5 wspomina, że na początku XIX wieku felietony były

stałym działem w

gazecie codziennej, w którym zamieszczano dla rozrywki

czytelnikówFwiadomości kulturalnej podawane w lekki sposób. Zapotrzebowanie na

N •

ten rodzaj tekstu rosło, ponieważ w prasieStawał się (powoii7 odczuwalny nadmiar informacji. Ponadto

felieton, z racji swojego lekkiego, przyjemnego charakteru,

przyciągał nowychczytelników.' ^ączęła się też (\jfkrót0 zmieniać tematyka

ŁW

poruszana w felietonach - zaczął dominować model mozaikowości, co czyniło felieton

nieprzewidywalnym

i

pozwalało! często

dawaę

wrażenie

nowości.

fa

zapobiegając znudzeniu, pawało to także wrażenie wolności, ponieważ dobór tematu k r S był dowolny i zależny od autora. Felieton był też - jak pisze Stasiński - intrygujący przez to, ze łamał linGsrnosc iGktury — wymagał rozkładania Ciągów tGkstcwycM zgodnie z graficznymi

sugestiami

i ponownego ich składania na nowych,

kontekstualnych zasadach, w celu zrozumienia całości. Felieton pozwalał także złamać instytucjonalność i sformalizowanie tekstów zamieszczanych w prasie. Odcięcie felietonu kreską sugerowało, i ta k b y ło w rzeczywistości^ jego nieo ficja lnyjE E S ^*£t'Vue n

r -

charakter.

Rozwój felietonistyki w Polsce „ ------y o (TALiC

> —

W Polsce, podobnie jak we Francji^stosowano termin felietop na określenie zarówno różnych „drobiazgów” zamieszczonych pod kreską w czasopismach, jak też konkretnvch tekstów. daiacvch sie wyodrębnić soośród innvch na podstawie

..........................

-

'j

--------

-------

-

- -

- - ,

ji ~c " j

i

'

j

~~

specyficznych cech zewnętrznych i wewnętrznych6. Zbigniew Mitzner7 podaje, że pierwsze teksty, mające charakter felietonów, ale nie występujące jeszcze pod tą nazwą, to utwory Krasickiego i Bohomoica.f' drukow ane na łam ach „M onitora” (1765-1784). Te żartobliw e utw ory łączyły w sobie 4 Por. Wojtak M., Gatunki prasowe, Lublin 2004, s. 203. Wojtak pisze tu, że forma i tematyka ówczesnych felietonów odbiegały znacznie od dzisiaj znanych. Dziś zapewne tego typu teksty opatrzono by nagłówkiem

i&ozmafecitC

3 Stasiński P., op.cit., s. 6. 6 Por. Chudziński E., op.cit., s. 198. Mitzner Z., Felieton, [w:] Teoria i praktyka dziennikarstwa, red. Gołka B., Kafel M., Mitzner Z., Warszawa 1964. s. 130.

- r

.........................


tematykę rozrywkową, anegdoty i przeglądy mód paryskich. Podobne formy felietonowe znalazły się w „Kuźnicy” , piśmie z okresu Sejmu Wielkiego. W „Wiadomościach Brukowych” (Wilno, 1816-1822) zamieszczano teksty felietonowe, które dotyczyły już nie tematów rozrywkowych, ale politycznych, obyczajowych, filozoficznych i oświatowych8. W połowie XiX wieku feiieton był już znanym terminem. Został iakże stałym elementem prasy satyrycznej. Obecny był w takich tytułach jak „Pszonka” na emigracji, „Wolne Żarty”, „Mucha” i „Sowizdrzał” w Królestwie, „Diabeł” w Krakowie9. Felietony o tematyce niesatyrycznej zamieszczały „Dziennik Literacki” (Władysław Łoziński), „Dziennik Poznański” (powieści Kraszewskiego w odcinkach, felietony Władysława Rabskiego i Stanisława Koźmiana), „Prawda”, „Goniec Polski”10 Ten ostatni zasłuauie na szczeaólna uwaae. iako że w nim w 1851 roku Cvorian Norwid ..... .......

..................~'j ~

------------- w /

— t

..........i >

...............................

j

"

'

-

J

r

*

..........

opublikował tekst pt. O felietonie felieton, w którym próbował charakteryzować gatunek. Do ważnych pozycji należą także: „Kurier Warszawski”, „Niwa”, „Kurier u u u z - ic i ii iy

u i a /L „ i y y u u i tir\ n u o u u w c u iy , w

ru u i y o i i p iz .c z . o /

icu p u u u r \u w c n

^ w u jc ;

kroniki Bolesław Prus11. Kroniki Prusa brały pod uwagę aktualne tematy, które mogły interesować czytelników, a pisane były lekkim, dowcipnym językiem. Gatunek uprawiany przez tego pisarza był formą bardzo zbliżony do tego, czym jest dzisiejszy felieton. Nawet sam Prus, w ypracow aw szy już swój warsztat, zawarł jego główne

założenia w Uwagach nad pisaniem felietonu12 XX wiek to dalszy rozwój polskiej felieton istyki. Na jego początku felietony zamieszczano przede wszystkim w „Liberum Veto” w Krakowie. W dwudziestoleciu międzywojennym felietony pisano w „Szczutku”, „Cyruliku” i w końcu w „Szpilkach”, które również przodowały w satyrze w Polsce Ludowej. Felietony w Polsce Ludowej odnaleźć można także w „Trybunie Ludu”, „Życiu Warszawy”, „Przekroju” i wielu innych.

PYTANIA DO TEKSTU:

8 Ibidem, s. 131. 9 Ibidem, s. 132. 10 Chudziński E., op.cit., s. 198. 11 Ibidem, s. 204. 12 Ibidem.

I


Zaznacz te zdania, w których mowa o niekonsekwencjach występujących w przytoczonym tekście:

a) □ pomieszanie cudzysłowów: w tekście sa zastosowane różne ich rodzaje b)_j_ niekonsekwentnie zastosowane są pochylenia - nie wszystkie słowa w metatekście (te. o których się mówi) sa pochylone c)

□ niekonsekwentnie podawane są liczebniki porządkowe (z kropką, bez

kropki itd.) d) □ panuje pomieszanie w podawaniu tytułów naukowych autorów

e) H niekonsekwentna pisownia me z imiesłowami odmiennymi f) □ panuje pomieszanie przy podawaniu tytułów czasopism (cudzysłów, pochylenia) a)

niekonsekwencja w wyróżnianiu pewnych fragmentów tekstu (np.

nagłówków: bold. podkreślenie, zwykła czcionka) h) □ panuje pomieszanie przy sposobie podawania imion i nazwisk fraz samo nazwisko, raz imie i nazwisko itd.) i) □ niekonsekwentnie podawane są skróty lub całe nazwy słów (rok. wiek, r.. w.)


Korekta tekstu