Page 1

P509221

JCWeetje nr. 3, juli-augustus-september 2011 - driemaandelijkse uitgave van Jeugd, Cultuur en Wetenschap vzw, landelijk erkende jeugdvereniging

BELGIE/BELGIQUE P.B. GENT X BC10247 Afgiftekantoor 9099 GENT X

eetje Jeugd, Cultuur & Wetenschap

De mop en haar veelzijdigheid

>

8-9

De Nacht van de Onderzoekers op 23 september

>

14-15

Fukushima of wat is kernenergie

>

18-19


COLOFON

Beste JCW’ers

Verantwoordelijke uitgever Wim Van Petegem

Redactie Annick Van den Eynde Bart Bynens

Wanneer ik dit schrijf, is het schooljaar net voorbij; wanneer jullie dit

Katrien Coenen

lezen, is de vakantie al voor een groot stuk voorbij (voor sommigen

Lode Melis

zelfs al bijna helemaal). Mij verplaatsen in de tijd is een kunst die

Nina Antonissen

ik nog niet onder de knie heb. Maar, ik kan wel bedenken wat er

Petra Nooyens

in die periode zoal kan gebeurd zijn. Ik zie nabij en veraf, rust en

Pieter Bolle

vakantiejob, zon en (wat) regen, zandkorrels en zomersproeten,

Roeland Heerema

historie en fantasie, sport en spel, diepzee en hemelhoog, sandwich

Stefaan Top

en BBQ, festival en stilte, foto en herinnering, bekende gezichten en

Sven Vervloet

nieuwe vrienden … Ergens daar tussenin zie ik mezelf, zie ik jullie,

Veerle Breugelmans

genieten, terugzappen, stoom aflaten, batterijen opladen - dromen

Wim Van Petegem

mag! Coördinatie publicaties

In deze tijd van overgang en doortocht, wil ook onze vereniging zich

Bart Bynens

herbronnen. We denken na over wat goed was, vooruit naar wat komen gaat, en staan even stil bij wie we zijn (geworden) en wat ons

Lay-out

bezielt. Of, om het wat filosofischer te zeggen, we denken na over

pnuts.be

onze typische JCWaarden. Die oefening start nu en stopt … later of wellicht nooit meer?! We worden volwassen.

Coverfoto Week van de smaak, Vilvoorde,

Ik wens dat deze vakantie iedereen mag kriebelen en dat we nieuwe energie mogen vinden voor wat erna komt. Om naar uit te kijken! Veel leesplezier.

2

17 november 2010


Inhoud

INHOUD 4

WetenschapsEXPOsciences 2012

5

Historische JCWeetjes over rood en brood

8

Zap-je-terug: de mop en haar veelzijdigheid

10

Ruimtekids: speciale relativiteitstheorie voor

dummies 12

Flashback: onze afgelopen activiteiten in beeld

14

Kunst en wetenschap gaan hand in hand op de

Europese Nacht van de Onderzoeker

16

JCW vormingstweedaagse

18

Techniek, technologie en wetenschap: Fukushima

of wat is kernenergie

20

Genieten in Bokrijk tijdens de zomer

22

Wist je datjes

24

Cultuurkriebels: emblemen, meer dan leuke

prentjes met een tekst

27

JCW activiteitenkalender

28 Boekentips 29

Winadoe draait rond

30 Breinbrekers 32

In de kijker: Europees jaar van de vrijwilliger

3


WetenschapsEXPOsciences Op vrijdag 29 en zaterdag 30 april vond in Tour & Taxis te Brussel de 25ste editie van wetenschapsEXPOsciences plaats. Zoals elk jaar beloonden we de projecten binnen verschillende wedstrijdcategorieën:

WETENSCHAPSEXPOWEDSTRIJD CATEGORIE 1STE TOT 3DE SECUNDAIR: 1ste prijs: deelname aan de wetenschappelijke reis naar Parijs • “Stévia: le sucre vertueux” (Institut Provincial d’Ath) • “Notre biodiversité … un trésor en peril” (Athénée Royal d’Esneux) • “De snoephostie” (DVM HTB Aalst) 2de prijs: deelname aan het kamp Amusciences georganiseerd door JSB • “Les acarien, amis ou ennemis?” (Athénée Royal de Pontà-Celles) 3de prijs: 2 vrijkaarten voor théâtre du Parc • “Au fil des araignées” (CS du Sacré-Coeur de Lindthout)

WETENSCHAPSEXPOWEDSTRIJD CATEGORIE 4DE TOT 7DE SECUNDAIR De vier beste projecten krijgen de kans om deel te nemen aan de internationale wetenschapsEXPO in Bratislava (Slovakije): • “Aircare” (Broederschool Humaniora Sint-Niklaas) • “Les fractales, géométrie de l’irrégularité” (Collège SaintMichel) • “Tas à Tas” (Collège du Sartay) • “Le tube geiger, de l’électronique aux rayons ionisants” (Collège Saint-Michel) De volledige lijst met winnende projecten en meer foto’s kan je raadplegen op onze website. In 2012 zal de wetenschapsEXPO plaatsvinden op vrijdag 27 en zaterdag 28 april in de gebouwen van Tour & Taxis.

WetenschapsEXPOsciences is een jaarlijks nationaal evenement waarbij jongeren uit het lager, het secundair en het hoger onderwijs hun eigen wetenschappelijk experiment komen voorstellen aan het grote publiek en een wetenschappelijke jury.

4


Historische JCWeetjes

ROOD EN BROOD door Lode Melis

LUIZENROOD Victoria Finlay trok de wereld rond om een boek te schijven over kleuren, hoe kleurstoffen vroeger, en soms nu nog, gemaakt werden, welke grondstoffen je nodig had en waar je die zoal kon vinden. Voor de kleur rood kwam ze in Zuid-Amerika terecht. De Spaanse veroveraars, de conquistadores, hadden in de zestiende eeuw ontdekt dat de indianen een mooie karmijnrode kleurstof gebruikten die ze uit schildluizen haalden! Maar dan wel een speciale soort: de cochenilleluis, die zijn lievelingsplekje heeft op schijfcactussen. Om te broeden wentelt het beestje zich in een witte cocon. Als je erop duwt, komt er rood vocht uit.

Cosimo De’Medici, één van de heersers van Firenze, draagt karmijnrood zoals alle voorname mannen uit die tijd. De schilder gebruikte verf op basis van cochenille (Jacopo Pontormo, Cosimo il Vecchio, Uffizigallerij, Firenze).

Karmijnrood was in Europa erg gewild door de wevers, voor het kleuren van stoffen, en door kunstschilders. De Spanjaarden zagen meteen het gat in de markt en legden in Mexico grote plantages van schijfcactussen aan om cochenilleluizen te kweken. Spoedig werden er tonnen van het goedje uitgevoerd. De andere Europese staten vonden het niet zo leuk dat Spanje het handelsmonopolie had op cochenille, maar niemand wist hoe de kleurstof gemaakt werd. Er werd zelfs gedacht dat cochenille een bessenstruik was.

Een indiaan verzamelt cochenilleluizen van een cactus

5


Historische JCWeetjes In 1777 duikt er in Mexico een Franse dokter op met de ronkende naam Nicolas Joseph Thierry de Menonville. Hij is op zoek naar geneeskundige planten want hij is ook botanist. In werkelijkheid is de Menonville een Franse spion die de Spanjaarden het geheim van de cochenille moet ontfutselen. In Veracruz begint hij informatie te verzamelen en komt te weten dat er 300 kilometer verder in het stadje Oaxaca een grote cochenilleplantage ligt. Natuurlijk wil de Menonville er zo vlug mogelijk naartoe maar de Spaanse gouverneur begint nattigheid te voelen en beveelt hem het land te verlaten. Maar het schip vertrekt pas binnen enkele weken ... Voor de Menonville is het nu erop of eronder. ’s Nachts kruipt hij over de stadsmuur en trekt nette kleren aan. Hij ziet eruit als iemand die een ochtendwandeling maakt in de omgeving. In echte Indiana Jonesstijl trekt hij door het oerwoud, waadt door rivieren en gaat dwars door een stuk woestijn. Even wil de Menonville er de brui aan geven wanneer hij hals over kop verliefd wordt op het mooiste Indiaanse meisje uit Mexico. Uiteindelijk bereikt hij de plantage waar hij gewoon enkele cactussen vraagt. Hij is immers dokter en heeft die dringend nodig om een wondzalf te maken. Terug in Veracruz moet hij inschepen. Niemand let op de bokalen en kisten met planten die aan boord geladen worden want monsieur de Menonville is toch een botanist, logisch dat hij planten meeneemt, niet? Zo is een Fransman erin geslaagd om de Spanjaarden het geheim van de cochenille te ontfutselen. Cochenille is in de verfindustrie intussen vervangen door chemische producten, maar wordt nog altijd gebruikt in cosmetica voor lippenstift en rouge. 6

“In de 21ste eeuw kleuren vrouwen overal ter wereld hun lippen en wangen rood met luizenbloed”. (Victoria Finlay, “Kleur, een reis door de geschiedenis”, Ambo/ Anthos uitgevers, Amsterdam)

SANDWICHES Als je in Engeland een sandwich vraagt, krijg je een driehoekige boterham met … vul zelf maar in wat je ertussen wilt. De originele sandwich werd in 1762 uitgevonden door de vierde graaf van Sandwich. De man was verslaafd aan gokken en vond het maar niks dat hij de speeltafel moest verlaten om te gaan dineren. Dus liet hij zich met rundvlees belegde boterhammen brengen. De driehoekige vorm vond de graaf ideaal om zijn snelle hap in één hand vast te houden. Zo kon hij het vierentwintig uur aan de goktafel uithouden!


Historische JCWeetjes Volgens anderen was Lord Sandwich een workaholic die geen tijd wilde verliezen aan tafel. Met die broodjes kon hij doorwerken. Leuke verhalen maar er wordt sterk aan getwijfeld of ze wel waar zijn. John Montagu, de vierde graaf van Sandwich was alleszins een belangrijke

man in Engeland. Hij was de baas van de Admiraliteit. Kapitein James Cook, de beroemde ontdekkingsreiziger, stond onder zijn bevel. In 1778 ontdekte Cook de Hawaïaanse eilanden en noemde ze naar zijn baas: “Sandwich eilanden”. Opmerkelijk weetje: de elfde graaf van Sandwich startte onlangs, samen met zijn zoon, een broodjeszaak op …

John Montagu, de vierde graaf van Sandwich en uitvinder van de gelijnamige driehoekige boterham

7


Zap(je) terug

‘DAAR WAREN EEN KEER EEN RUS, EEN AMERIKAAN EN EEN BELG’ DE MOP EN HAAR VEELZIJDIGHEID Door Prof. Dr. Stefaan Top

In het vorige JCWeetje verscheen onderstaand artikel van Prof. Dr. Stefaan Top onvolledig. Hierbij wil de redactie van het JCWeetje zich uitdrukkelijk verontschuldigen ten opzichte van de professor, als ook tegenover jullie als lezer. Bijgevolg vindt u hieronder het volledig artikel terug over ‘De mop en haar veelzijdigheid’.

nauwkeurig gevolgd hebben en al mijn prestaties op computer hebben gezet. Hun berekeningen en simulaties hebben mij geleerd hoe ik het efficiëntst mijn sport kan beoefenen. En blijkbaar met succes. Thanks!’

Het was eens wereldkampioenschap hamerslingeren en in de finale zat er een Rus, een Amerikaan en een Belg. Na lottrekking komt de Rus eerst aan bod. Hij concentreert zich en slingert de hamer naar een nieuw record. Alle journalisten vliegen er op af en willen van Vladimir weten hoe het komt de hij zo’n prestatie heeft kunnen neerzetten. ‘Wel’ zegt hij, ‘ik dank alles aan de Russische staat. Als je bij ons goed bent in iets, dan moedigt het regime je aan om daarin te groeien. En dat is het wat bij mij gelukt is.’ Ondertussen is het de beurt aan de Amerikaan, die een beetje zenuwachtig zijn stelling inneemt. Na een grote pauze van stilte en concentratie slingert hij zijn hamer naar een nieuw record. Iedereen weer in de wolken, en de pers recht naar hem toe met de vraag: “Maar Bill toch, hoe heb je zoiets kunnen realiseren?’ ‘Wel guys’, zegt hij, ‘ik heb alles te danken aan mijn dokters, die me jaren 8

Na die twee wereldprestaties moet JeanPierre in de ring treden. Hij realiseert zich wel niet helemaal wat er van hem verwacht wordt, maar uiterlijk zelfverzekerd neemt hij zijn stelling in. Algemene stilte en ... actie! Totale verwarring en consternatie want de Belg is duidelijk de nieuwe wereldkampioen. Weer heel die meute reporters en fotografen om van hem wat uitleg te krijgen. ‘Wel beste vrienden, veel commentaar kan ik niet geven. Ik heb gedaan wat mijn overgrootvader, grootvader en vader mij altijd gezegd hebben. Die hebben in hun hele leven nooit gewerkt en hebben mij altijd op het hart gedrukt: “Jean-Pierre, jongen, als iemand je ooit een hamer in de handen duwt, smijt hem zo ver mogelijk weg.” Deze traditionele drieledige mop levert heel wat stof op tot nadenken. Vooreerst gaat het om drie mannelijke figuren, die een finaleplaats hebben bereikt en vertegenwoordigers zijn van een land. Vladimir en Bill representeren twee wereldmachten, die op veel gebieden concurrenten zijn. Daartegenover staat een vertegenwoordiger van een klein land. Dit vormt al duidelijk een tegenstelling, die spanning creëert, namelijk welk figuur zal onze Jean-Pierre in dit internationaal gezelschap slaan?


Zap(je) terug Een tweede spanningsveld komt er door de antwoorden van de atleten. De Rus linkt zijn prestatie aan de politiek, terwijl de Amerikaan het succes verklaart door de toepassing van hightech op de sport. Niet de staat triomfeert, maar de wetenschap! De uitleg van Jean-Pierre is van een heel andere orde en vormt feitelijk een tegenstelling op zich. Want het beeld dat we normaliter hebben van Vlaamse sporters van de oude stempel zoals de flandriens, is er een van hard zwoegen en afzien. Het prototype is Briek Schotte: mager, taai, een gekromde rug en kort van stof. Jean-Pierre heeft alleen dat laatste gemeen. Hij heeft immers nooit gewerkt en hij heeft alleen de woorden van zijn voorzaten stipt uitgevoerd. Meer was niet nodig om wereldkampioen te worden! Dit is een totaal onverwachte pointe in vergelijking met de uitleg van zijn Russische en Amerikaanse collega. De banale toelichting van Jean-Pierre is bovendien zeer gemakkelijk te vatten, terwijl de commentaar van Vladimir en Bill respectievelijk een beetje politiek en

wetenschappelijk inzicht veronderstellen. In ieder geval heeft hun verklaring meer gewicht, want ze is gebaseerd op enerzijds ideologie en anderzijds op research, en dat zijn twee belangrijke en ernstige zaken. Hun toelichting roept respect op, terwijl de uitleg van JeanPierre spontaan en doodgewoon, en daarom hilarisch is. En precies dit contrast vormt de kern van een goeie mop. Humor ontstaat immers als gevolg van incongruentie of tegenspraak of ongelijkheid of paradox, namelijk een discrepantie tussen of botsing met vooraf gevormde verwachtingspatronen en voorstellingen, wat perfect klopt in dit voorbeeld van drieledige mop. Naast de congruentietheorie bestaat ook de zogenaamde superioriteitstheorie. Die komt hierop neer dat de prikkel van het komische bestaat in het genot ons ten opzichte van anderen superieur te vinden. Verder onderscheidt men ook nog de ontladingstheorie. Die stelt dat ons lichaam nerveuze energie opbouwt en de lach, waarvan de functie kan worden vergeleken met die van een hydraulische pomp, bevrijdt ons hiervan. Een belangrijk kenmerk van de moppen is dat ze eigenlijk verteld moeten worden in een gezellige aangepaste sfeer. Moppen lezen - zoals kalendermoppen - valt dan ook veelal tegen. Moppen behoren daarom tot de categorie volksverhalen, maar zijn van het korte type in tegenstelling tot legenden, sagen en sprookjes. Andere basiskenmerken van een mop zijn haar bondigheid, haar lineaire structuur en in het geval van drieledigheid een zeker crescendo. Uitgerekend deze kwaliteiten van het genre maken dat het goed vertellen van een mop niet zo vanzelfsprekend is. Bovendien kunnen in moppen alle mogelijke onderwerpen aan bod komen zoals politiek, seks, religie, dood, enz. en bestaan er feitelijk geen taboes, ook niet wat personen betreft zoals prins Filip, monseigneur Vangheluwe, Joelle Milquet ...

Moppen lezen - zoals kalendermoppen - valt meestal tegen.�

4

Lees verder op blz. 23 9


Ruimtekids

SPECIALE RELATIVITEITSTHEORIE VOOR DUMMIES Door Pieter Bolle

De relativiteitstheorie heeft iets mysterieus. Enerzijds komt dit doordat de resultaten van deze theorie surrealistisch zijn en haast “onverklaarbaar” vanuit ons gewoon wereldbeeld. Anderzijds is de theorie ook zeer moeilijk op wiskundig en fysisch vlak. Toch zijn er een aantal gedachte-experimenten die zelfs met de schoolse kennis te volgen en te begrijpen zijn. De effecten van de speciale relativiteitstheorie volgen uit het feit dat de lichtsnelheid steeds constant is, onafhankelijk van de bewegingen van de lichtbron of de waarnemer. Deze paradoxale conclusie volgt uit het experiment van Michelson en Morley (1887). In die tijd was dit een “mislukte proef”, want deze wetenschappers wilden juist aantonen dat het licht zich voortbeweegt in de absoluut stilstaande ether. Het maakt dus niet uit of je de lichten van de auto aansteekt als de wagen stil staat of aan hoge snelheid over de snelweg raast, het licht gaat voor een waarnemer aan het stuur steeds aan dezelfde 300000 km/s van de auto weg. De lichtsnelheid wordt aangeduid met de letter c.

VOORKENNIS Om het gedachte-experiment te kunnen volgen zijn twee zaken essentieel: het verband tussen afstand, tijd en snelheid en de stelling van Pythagoras. Het verband tussen afstand, tijd en snelheid wordt gegeven door de formule 1: De stelling van Pythagoras geeft aan

10

dat het kwadraat van de lengte van een schuine zijde in een rechthoekige driehoek gelijk is aan de som van de kwadraten van de lengtes van de rechthoekzijden. Dit wordt geïllustreerd in vergelijking 2 en figuur 1.

Figuur 1: De stelling van Pythagoras in een rechthoekige driehoek

GEDACHTE-EXPERIMENT Tijd voor het gedachte-experiment. Stel je een ruimteschip voor met daarin een klok die bestaat uit twee spiegels A en B zoals in figuur 2. De klok tikt telkens als spiegel A bereikt wordt. Het ruimteschip is nog niet vertrokken en voor een waarnemer legt een lichflits een afstand 2L af. Dit kost een tijdsinterval:


Ruimtekids Als we dit verder invullen in vergelijking 4, dan bekomen we:

Het kwadrateren van beide zijden geeft:

Als we het stuk rechts van het plusteken vergelijken met wat we vonden in 3, dan kunnen we een verband vinden tussen t en t’. Figuur 2: De waarneming van de klok in een stilstaande raket

Het ruimteschip wordt gelanceerd en een waarnemer op aarde ziet het ruimteschip voorbij zoeven met een snelheid v. Hij ziet de lichtstraal nu niet langer recht omhoog en naar beneden gaan, maar in de vorm van een driehoek zoals op figuur 3 (onderaan). Voor deze waarnemer op aarde duurt het lokale tijdsinterval tussen twee spiegels:

Via de stelling van Pythagoras vinden we voor D:

Voor snelheden v die kleiner zijn dan de lichtsnelheid is het getal in de noemer steeds kleiner dan 1. Hieruit volgt dat de waarnemer op aarde de klok in het bewegende ruimteschip trager ziet lopen. Hieruit volgt dan ook de tweelingenparadox. Als één van twee tweelingen een verre ruimtereis maakt in een snelle raket, dan zal hij bij aankomst jonger zijn dan zijn tweelingbroer die achterbleef.

Figuur 3: De waarneming van de klok in een bewegende raket

11


Flashback Speeldag in Mechelen

WetenschapsEXPOsciences

 Meer foto’s vind je in het online fotoalbum op www.jcweb.be!

12


Archeologische schattentocht bij KRAS Linkeroever

Windjagers bij KRAS Linkeroever

Paaskamp van KRAS Linkeroever

13


Extra

KUNST EN WETENSCHAP GAAN HAND IN HAND OP DE EUROPESE NACHT VAN DE ONDERZOEKER DOOR XAVIER LEPOIVRE

De Europese Nacht van de Onderzoekers 2011 vindt plaats op 23 september, en is niet enkel een nacht van de onderzoeker, maar ook van de kunstenaar.

het Planetarium) en in Wallonië (Ferme du Biéreauin Louvain-la-Neuve en het Institut de Zoölogie van de ULG in Luik). De door de Europese Commissie, het Federaal Wetenschapsbeleid (via de Dienst voor Wetenschappelijke en Technische Informatie) en de F.R.S.-FNRS gefinancierde Nacht 2011 verenigt 11 partners, te weten het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, het Planetarium, de Université de Liège, de Nationale Plantentuin van België, de Université Catholique de Louvain, Technopolis, de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika, de UA (Universiteit Antwerpen), Research in Brussels en de Vrije Universiteit Brussel.

ELF PARTNERS VERWACHTEN U IN BRUSSEL, LOUVAIN-LA-NEUVE EN LUIK

Het Federaal Wetenschapsbeleid (BELSPO) coördineert het Belgische hoofdstuk van de Europese Nacht van de Onderzoekers. Dat initiatief van de Europese Commissie (Research Executive Agency) heeft als doel de wetenschap en het beroep van onderzoeker populair te maken met ludieke activiteiten en ontmoetingen tussen het grote publiek en wetenschappers. De editie 2011, met als thema de koppeling van kunst en wetenschap,vindt plaats in Brussel (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium en 14

WETENSCHAP WORDT KUNST

Wetenschappelijke instrumenten kunnen van nut zijn voor de kunst (datering van schilderijen, studie van de verschillende verflagen, authenticiteit, conservatie en restauratie van kunstwerken, muziek, moleculaire keuken ...) maar ook zelf kunst worden (astronomische foto’s, botanische tekeningen, architecturale voorwerpen, presentaties van de nanowereld, figuren van wetenschappers in literaire werken, theaterstukken of fotografische werken ...). Die verschillende kruisingen tussen kunst en wetenschap worden op een levendige, speelse en beeldende manier


Extra voorgesteld op elk van de 5 plaatsen, te weten theaterstukken en workshops in het Institut de Zoölogie van de ULG in de Ferme du Biéreau, digitale fulldome projecties in het Planetarium, bezoek aan de conservatie- en restauratieateliers van het KIK, moleculaire keuken, robots, foto’s van wetenschappers, workshops

en demonstraties bij de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten ... De lijst van activiteiten wordt later zeker nog aangevuld en voor jong en oud zijn er nog heel wat ontmoetingen en verrassingen in petto.

VRAAG NAAR HET PROGRAMMA Voor extra informatie, het volledige programma en de quiz kunt u de volgende websites raadplegen: http://www.nachtvandeonderzoekers.be en http://www.belspo.be, of via Twitter http://twitter.com/#!/belspo, alsook de Facebookpagina van het evenement. 15


Vormingstweedaagse

VORMINGSTWEEDAAGSE De zomervakantie is een drukke periode voor JCW. Een heleboel kampen, dagactiviteiten en workshops op het programma. Om hieraan goed voorbereid te beginnen, organiseerden we een vormingstweedaagse voor onze vrijwilligers. Een moment van ontmoeting en ontspanning, van kennis en inspanning … en uiteraard van heel veel fun!

Met ondermeer activiteiten rond groepsdynamica, het organiseren van tussendoortjes, bespreken van praktische richtlijnen wordt iedereen klaargestoomd om alle activiteiten voor de deelnemers optimaal te laten verlopen. Daarnaast leren ze zelf ook nog graag iets bij, en met een workshop “Graven om te weten” en een bezoekje aan het MAS in Antwerpen werd ook aan die vraag voldaan. Voor het overige spreken de foto’s voor zich!

16


Vormingstweedaagse

17


Techniek, Technologie en Wetenschap

FUKUSHIMA OF WAT IS KERNENERGIE Door Roeland Heerema In het vorige nummer van JCWeetje kon je lezen over de zeebeving bij Sendai in Japan, die de enorme tsunami veroorzaakte die Japan in zo’n verwoeste staat achterliet. Maar daarmee gepaard ging een tweede ramp die op langere termijn gevolgen heeft voor Japan. Hoe zit het precies met die kernreactoren van Fukushima? We gaan die vraag in twee delen beantwoorden. Hier wordt de werking van kernreactoren besproken en in het volgende nummer gaan we dieper in op de gevolgen van de ramp.

Op deze kaart zie je waar de twee voornaamste kernreactoren van Fukushima gelegen zijn die bij de ramp betrokken waren

DYNAMO Wanneer je je dynamo tegen je wiel laat aanlopen, wek je stroom op waardoor je fietslicht brandt. Daarom is een dynamo een generator: door de draaiende beweging van een geleider door een magnetisch veld worden elektrische spanningen opgewekt en gaat stroom vloeien. Op datzelfde principe berusten bijvoorbeeld windmolens (of ‘windturbines’, wat een juister woord is) en stoomturbines, die draaien door de druk van kokend water. Dat is wat er gebeurt in kernenergiecentrales: water wordt aan de kook gebracht en de stoom wekt in een turbine elektriciteit op.

SNEEUWBALEEFECT De bijdrage van kernreacties zit hem in het verhitten van het water. Wanneer een zwaar uraniumatoom een vrij neutron absorbeert, raakt het uit evenwicht en splitst 18

het zich op in twee kleinere atoomkernen, een paar neutronen én een heleboel energie die de nodige warmte levert. In dit proces ontstaan meer neutronen dan er voor de splitsing nodig waren en die nieuwe neutronen zullen ook weer dikke uraniumatomen gaan zoeken om in tweeën te splitsen. Simultaan kunnen de gesplitste uraniumatomen nog een keer splitsen, enzovoorts. Het gehele proces is dus een kettingreactie met sneeuwbaleffect: het proces onderhoudt en versterkt zichzelf. Om te voorkomen dat de boel uit de hand loopt, moet de hoeveelheid neutronen gecontroleerd worden. Dit gebeurt door staven van elementen zoals boor, die neutronen absorberen, gedeeltelijk in het reactiegebied te schuiven.

P18-19, afbeelding02.jp, met onderschrift: Het symbool voor radioactiviteit


Techniek, Technologie en Wetenschap HALFWAARDETIJD Toen de aardbeving Japan trof, werd automatisch een noodstop in gang gezet waarbij de boorstaven volledig vrijkwamen en zoveel mogelijk neutronen absorbeerden, waardoor de reactie werd stopgezet. Toch blijft er nog zo’n 7% warmte over als gevolg van het radioactief verval. Dat zit zo: de gesplitste atomen zijn instabiel omdat hun kernsamenstelling is veranderd en ze zo spontaan in andere atoomsoorten veranderen - dat is radioactief verval - waarbij ze radioactieve straling uitzenden, en daarbij wordt warmte gecreëerd. Radioactief verval is een proces dat niet geleidelijk gaat maar exponentieel.

lekt, komt de straling vrij die buitengewoon schadelijk kan zijn. Het bekendste voorbeeld van de catastrofale gevolgen was de explosie van de kernreactor in Chernobyl in 1986.

Een belangrijk begrip in dat verband is de ‘halfwaardetijd’, oftewel de tijd die nodig is voor een bepaald deeltje om nog maar de helft van zijn radioactieve straling af te geven. Deze tijd verschilt enorm per element van een paar seconden tot miljarden jaren. En daarmee is het nog niet gedaan, want daarna duurt het nog eens veel langer voordat de straling voorgoed verdwijnt. Daarom blijft, zelfs na een noodstop, de kernreactor nog enige tijd behoorlijk heet en moet er koelvloeistof aangevoerd worden om te voorkomen dat de kernreactor zo heet wordt dat de beschermende lagen smelten. Nu is er wel zeer degelijke bescherming aangebracht van meerdere lagen staal en beton om dit tegen te gaan, maar de aanvoer van koelvloeistof is wel essentieel. Als radioactief materiaal namelijk

Ook in Japan ging het mis. De installatie was namelijk wel voorzien op aardbevingen - zij het van een veel mindere orde van grootte - maar niet op een tsunami. De verwoestende golf heeft de noodstroomvoorziening die nodig was voor het rondpompen van het water grotendeels uitgeschakeld. Er werden wel pogingen gedaan te koelen met zeewater, maar dat is door de corrosieve eigenschappen geen oplossing gebleken.

Hoewel de halfwaardetijd kort kan zijn, duurt het lang voordat de straling volledig weg is

Wat volgde was een serie ongelukken in de verschillende reactoren, waaronder waterstofgas en een totale meltdown. Wat dat precies betekent, en vooral wat de gevolgen geweest zijn voor Japan en de rest van de wereld, lees je in het volgende JCWeetje.

19


Openluchtmuseum Bokrijk

WAT DOEN TIJDENS DE ZOMER? GENIETEN IN BOKRIJK!

Spanning, avontuur, mysterie... Het zijn de bruisende ingrediënten van de Ketnet-fictiereeks ‘De 5e boog’ die zich volledig in Bokrijk afspeelt. Bokrijk is nu eenmaal het perfecte decor om bij weg te dromen. Deze zomer beleef je tal van leuke activiteiten in Bokrijk.

TIP: ‘DE 5E BOOG’-ZONDAGEN In de zomervakantie staan er elke zondag tal van bruisende activiteiten op het programma in Bokrijk. Dan komen er ook telkens twee acteurs uit de reeks naar het Openluchtmuseum en zijn er allerlei leuke extra activiteiten die je uitgebreid terugvindt in het gratis routeboekje dat je aan de ingang krijgt. Er is plaats voorzien om handtekeningen te verzamelen van de aanwezige acteurs; en je vindt de locaties terug 20

om het ‘De 5e boog’-lied te zingen met Singstar, het boogschieten uit te proberen, zoete broodjes te bakken en nog veel meer van dat. Je kan ook twee gratis ‘De 5e boog’tochten verkennen: de Voor en achter de schermen-tocht & de Bunch-tocht. Of steek de handen uit de mouwen tijdens een workshop vriendschapsbandjes knopen of liefdesparfum maken. Trouwens; de echte buizerd ‘Bakkestoe’ is ook van de partij voor een workshop valkenieren: spannend! GRATIS! NIEUWE ROUTES IN HET OPENLUCHTMUSEUM Het museum van Bokrijk biedt ook na de zomervakantie tal van leuke items. De 5e Boog-tochten blijven beschikbaar en je kan daarnaast Bokrijk ook nog extra verkennen via drie gratis nieuwe routes.


Openluchtmuseum Bokrijk

Meer info vind je op www.bokrijk.be.

In de Ontdekkingsroute volg je onder andere les in het oude dorpsschooltje en maak je kennis met oude ambachten. De Holderdebolderroute is een feest voor de allerkleinsten. In het gezelschap van een houten Bokrijkpaardje bezoek je de meest kindvriendelijke plekjes. De route Puur Natuur laat je kennismaken met het typische, groene karakter van het museum en is de ideale tocht voor natuurliefhebbers!

Tot slot hebben we ook nog een gloednieuwe tentoonstelling: De Zilverkamer, waarin je meer leert over een heuse zilverschat die aan Bokrijk geschonken werd. Alle informatie over de verschillende programma’s en evenementen in Bokrijk vind je terug op de gloednieuwe website www.bokrijk.be! Bokrijk heeft ook een eigen Facebookpagina.

Openluchtmuseum Bokrijk Open tot en met 30 september 2011, van 10 tot 18u. Gesloten op maandag, behalve feestdagen. Tot 3 jaar: gratis. Tot 26 jaar: 1 euro. Domein Bokrijk Bokrijklaan 1, 3600 Genk Tel + 32 11 265 300 Fax + 32 11 265 310

bokrijk@limburg.be www.bokrijk.be

21


Wistjedatjes WAAROM DROGEN NIEUWE HANDDOEKEN NIET GOED AF? Katoen en wol hebben van zichzelf een vettige beschermlaag. Probeer je jezelf daarmee af te drogen, dan stoot het vet het vocht af en blijf je dus nat. Wat helpt, is de nieuwe handdoek van te voren te wassen, zodat de vetlaag slijt. Pas dan kunnen de vezels het vocht opnemen en droogt de handdoek echt goed af. Hetzelfde geldt voor overhemden die vlak na aankoop zo mooi hard zijn: je hebt een vet hemd in handen. WAAROM KNIPPER JE MET JE OGEN ALS JE EEN HARD GELUID HOORT? Dat komt omdat je je spieren spant. En je doet nog wel meer. Zo gaan je hartslag en bloeddruk omhoog en versnelt je adem. Dit is een zogeheten vecht- of vluchtreactie. Je lichaam maakt zich heel snel klaar om actie te ondernemen tegen gevaar. Want het harde geluid kan betekenen dat je aangevallen wordt of dat het huis instort. Door het lichaam in verhoogde staat van paraatheid te brengen, zorg je er onbewust voor dat je klaar bent om heel hard weg te rennen of de strijd aan te gaan. HOE KOMT HET DAT JE AANDRANG KRIJGT TOT PLASSEN ALS JE WATER HOORT STROMEN? Het is een voorbeeld van conditionering, een psycholo足 足 gische term die de verbinding beschrijft tussen een geluid, geur of gevoel en bepaald gedrag. Veel ouders leren hun kinderen op een potje plassen met geluiden. Ze maken een psss-geluid of zetten de kraan open. Plast het kind, dan juichen de ouders. Kinderen leren zo de asso足 ciatie tussen het potje, het geluid van water en blijdschap. Deze conditionering is zo sterk, dat ook later in het leven het geluid van water en plassen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. DE ZON STRAALT ALS BOL ENERGIE UIT NAAR ALLE KANTEN. HOEVEEL PROCENT DAARVAN KOMT OP DE AARDE TERECHT? Zeer weinig. Wetenschappers schatten rond de 0,000000001 procent. Van de weinige stralen die bij de aarde aankomen, wordt 1/3 bovendien gereflecteerd door het wolkendek. Nog eens 1/4 reflecteert op wateroppervlaktes, sneeuw en ijs. Slechts een klein deel gebruikt de aarde om zich op te warmen tot een gemiddelde temperatuur van 19 graden celsius.Bron:

Bron: Quest scheurkalender 2011 (G+J uitgevers C.V.)


Extra 4

Vervolg van pg 9

‘DAAR WAREN EEN KEER EEN RUS, EEN AMERIKAAN EN EEN BELG’ DE MOP EN HAAR VEELZIJDIGHEID Verder zijn moppen internationaal en vervangbaar. De moppen over Nederlanders en Belgen worden ook verteld over Schotten en Oostfriesen in Duitsland. Ook zijn moppen nogal eens sociologisch beïnvloed. Zo circuleren in het onderwijs andere moppen dan in het leger, en hebben de moppen van ingenieurs vermoedelijk een andere inhoud dan wat juristen onder mekaar vertellen.

haar onderzoekspotentieel (linguïstisch, psychologisch, sociologisch, historisch ...) en actualiteitswaarde zijn inderdaad legendarisch en zelfs ‘sagenhaft’ ...

Tenslotte valt het op dat moppen meestal bijzonder kort op de bal spelen. Gegarandeerd doen er de laatste dagen al moppen over prins Laurent de ronde. Het gevolg daarvan is dat de houdbaarheid van een mop eerder beperkt is. Nu nog moppen vertellen over Brigitte Bardot, Bill Clinton of Dutroux is zeker geen aanrader, want gedateerd! Dat er heel veel soorten moppen bestaan, maakt het genre zeer populair. Zo spreken we van etnologische moppen (vb. over Hollanders, Duitsers, enz.), nonsens moppen (‘t is groen en ‘t doet pijn: een krop slaag), raadselmoppen (wat is het verschil tussen...?), seksistische moppen, moppen over homo’s en lesbiennes, aidsmoppen, racistische moppen, enz. Merkwaardig is dat de mop in de volkskunde maar zeer laat als een volwaardige vertelcategorie werd erkend. Dat is gebeurd tijdens het congres van de International Society for Folk Narrative Research in 1969 in Boekarest. Toen werd voor de eerste maal een sectie gewijd aan dit genre. Ondertussen is de mop uitgegroeid tot een speerpuntgenre want

Nu nog moppen vertellen over Brigitte Bardot is zeker geen aanrader, want gedateerd

Prof. dr. Stefaan Top studeerde Germaanse filologie aan de K.U. Leuven en p romovee rde er in 1974 tot doctor in de Letteren en Wijsbegeerte. Hij is een autoriteit in binnen- en buitenland die zich inzet voor de popularisering van volkskunde, is erevoorzitter van het International Committee for Folkpoetry en voorzitter van Volkskunde Vlaanderen vzw.

23


Cultuurkriebels

EMBLEMEN: MEER DAN LEUKE PRENTJES MET EEN TEKST Door Katrien Coenen Als je een magazine doorbladert, dan kom je verschillende reclameboodschappen tegen. Een reclameboodschap bestaat meestal uit een foto, een titel en een tekstje. Deze driedelige opbouw gaat terug tot de emblematiek. Een embleem kenmerkt zich door de combinatie van woord en beeld die samen een diepere betekenis uitdrukken. Elk embleem bestaat uit drie delen: motto (opschrift), pictura (afbeelding) en subscriptio (onderschrift), zoals op deze eerste afbeelding “Ane weergaey” te zien is.

historische of mythologische scènes worden uitgebeeld. De subscriptio is een tekst die meer uitleg geeft over de afbeelding. Deze tekst staat onder of naast de afbeelding. De subscriptio kan een prozatekst zijn of een gedicht of een combinatie van beide. Vaak gebruikt de auteur ook bijbelcitaten of citaten van beroemde schrijvers of verwijst hij naar bekende mensen en mythologische verhalen. De subscriptio kan ook uit enkele tekstjes bestaan die elk in een andere taal geschreven zijn. Om de boodschap van het embleem te achterhalen moet de lezer naar de drie onderdelen kijken. Dus door pictura, motto en subscriptio te combineren kan de lezer de betekenis van het embleem ontdekken. Het is vaak een levenswijsheid of een advies over hoe men zich het best gedraagt. Zo zie je op de pictura hieronder een zittende Cupido die naar de zon wijst en een zonnebloem die zich naar

MOTTO - PICTURA - SUBSCRIPTIO Het motto is een korte tekst (vaak een citaat of spreekwoord) die meestal boven de pictura staat. Soms staat het ook onder de afbeelding en af en toe wordt het herhaald boven de subscriptio. Bij een ronde afbeelding is het motto eromheen gedrapeerd. Het motto verwoordt de kern van het embleem. De pictura is een afbeelding waarop allerlei voorwerpen, planten, dieren en/of mensen kunnen staan of waarop handelingen, gebeurtenissen, 24

Bij een ronde afbeelding is het motto eromheen gedrapeerd.


Cultuurkriebels de zon richt. In de subscriptio vertelt de auteur dat een zonnebloem zich altijd naar de zon draait, net zoals een jongen ook altijd wil kijken naar het meisje waarop hij verliefd is. Dus de zonnebloem wordt als metafoor gebruikt voor een verliefde jongen. Het motto is: ‘Altijdt nae mijn sonne.’ In combinatie met de subscriptio en de pictura betekent dit dat de zonnebloem zich altijd richt naar de zon, maar ook dat de verliefde jongen altijd naar zijn zon, het meisje dat hij aanbidt, wil staren.

uitgever Chistoffel Plantijn. De eerste embleembundel die bij hem verscheen was in het Latijn, maar al snel zouden bundels in het Nederlands volgen of in een combinatie Nederlands, Frans, Latijn, Engels en/ of Italiaans. Vooral in de zeventiende eeuw kende het genre veel succes en verschenen er verschillende soorten embleembundels.

Liefdesemblematiek met subscriptio in Latijn, Nederlands en Frans

ONTSTAAN De allereerste embleembundel is toevallig ontstaan in Italië in 1531. De Italiaanse dichter Andrea Alciato (1492-1550) had 104 korte gedichten, epigrammen genaamd, geschreven. Elk epigram voorzag hij van een motto: een spreuk die de essentie van de tekst weergaf. Toen zijn boek Emblematum Liber (Boek met emblemen) in 1531 uitkwam, bleek dat de uitgever, zonder dat Alciato het wist, afbeeldingen had toegevoegd om het boek aantrekkelijker te maken. Zo is het embleem ontstaan.

SOORTEN EMBLEMEN Het genre emblematiek werd snel populair en verspreidde zich over Europa. In de Nederlanden danken we de bloei ervan aan de Antwerpse

Skelet op een krokodil, voorbeeld van een nietrealistische pictura.

Rond 1600 ontstond in studentenkringen in Leiden de liefdesemblematiek. Op de picturae van liefdesembleembundels stond een Cupidootje afgebeeld. De teksten gaan over het ontstaan van de liefde, de vreugde en pijn die met liefde gepaard gaan en de kille vrouw die elke minnaar afwijst. Een liefdesembleembundel was een zeer populair cadeautje: verliefde jongens gaven ze aan het meisje van hun dromen. Op het titelblad konden de jongens in de opengelaten ruimte de naam van hun geliefde invullen. Ook de religieuze liefdesemblematiek is ontstaan in de Nederlanden. Vaenius bewerkte in 1615 een van zijn liefdesembleembundels om tot emblemen over goddelijke liefde. Religieuze emblemen gaan vooral 25


Cultuurkriebels over de vergankelijkheid van de aardse dingen, het menselijk gedrag, en het verlangen om één te worden met God. Het genre kwam in de zeventiende eeuw tot grote bloei. In de realistische emblemen wordt de dichter geïnspireerd door het dagelijks leven. Op de picturae zijn doorgaans voorwerpen, zoals een kam, een boot en een molen, of handelingen, zoals het luiden van de klok, petanquen en touwtje springen, afgebeeld. Maar sommige picturae zijn niet realistisch. Zo bestaat er een pictura waarop een skelet op een krokodil rondrijdt, een krab aan het gokken is, en een feniks uit zijn as herrijst. Ook de boodschap die in de tekst aan de lezers meegegeven wordt, sluit aan bij de realiteit. Het is de bedoeling dat de lezer deze les gaat toepassen in het dagelijks leven. Bijvoorbeeld ‘zoals je met een (luizen)kam de neten uit je haar kamt, zo moet een politieagent

het land zuiveren van de boeven.’ Meer weten over emblemen? Ga naar: http://emblems.let.uu.nl/emblems/edu/index.html http://www.digischool.nl/ne/emblemata/index.html.

Uitleg bij de gebruikte afbeeldingen: • Ane Weergaey, uit: R. Visscher, Sinnepoppen (1614) • Omnia Vicit Amor, uit: D. Heinsius, Quaeris quid sit amor (1601) • Altijdt nae mijn sonne, uit: O. Vaenius, Emblemata Amatoria (1618) • Skelet op krokodil: uit, J. Cats, Proteus (1618) • Gokkende krab, uit: R. Visscher, Sinnepoppen (1614)

26


Doe mee aan een unieke en nieuwe archeologische activiteit van JCW met internationale allures. Op de abdijsite van Koksijde haalden eerdere opgravingen en grondige restauratiecampagnes het grondplan van de abdij vanonder het zand. Vandaag spreken die muuropstanden tot eenieders verbeelding. Er bestaan echter geen documenten waarin duidelijk is aangegeven wat oorspronkelijk en wat nieuw is. Onder begeleiding van professionals van AWN (Archeologische Werkge-meenschap voor Nederland) werkt JCW mee aan een bouwhistorisch onderzoek om deze abdij in te tekenen. Waarop wacht je om zelf het middeleeuwse abdijleven van 1138 te herontdekken? Op vrijdag krijg je een uitgebreide inleiding en kennismaking. Uiteraard hoort hierbij ook een bezoekje aan de kust. Zaterdag en zondag staan volledig in het teken van onze archeologische bezigheden! Overnachten doen we in de gezellige en goed uitgeruste jeugdherberg ‘De Peerdevisser’. Let op: dit kamp is geen archeologische opgraving, maar een bouwhistorisch onderzoek: opmeten, intekenen, fotograferen … en geeft je de kans om een nieuw facet van archeologie te ontdekken! Voor wie: 16+ (geboren in 1995 en vroeger) Plaats activiteiten: abdijsite, Koksijde Plaats overnachting: Jeugdherberg De Peerdevisser, Oostduinkerke Wanneer: 26 tot 28 augustus 2011 Prijs: € 125,00 (leden: € 118,75)

DOLLE ARCHEOLOGIEDAGEN Tijdens de herfstvakantie bezoeken we het Vlaams instituut voor het onroerend erfgoed. De eerste dag trekken we naar hun depot waar de vondsten vanuit heel Vlaanderen toekomen. We volgen het ganse proces van scherven wassen, zandstralen, het in elkaar passen, onderzoeken en inventariseren. Op dag twee trekken we naar het waterbouwkundig labo, waar er onder andere een boot van 700 jaar oud wordt onderzocht. De activiteiten vinden plaats in Zellik en Antwerpen. De de exacte data en uren vindt u op onze website.

Voor meer info en inschrijvingen: kijk op www.jcweb.be, bel 02 252 58 08 of mail naar info@jcweb.be.

ACTIVITEITENKALENDER

BOUWHISTORISCH KAMP


Boekentips Mijn vader is beroemd (en ik straks ook!) - Jacqueline Wilson Sunset woont met haar ouders, broertje en zusje in een luxevilla. Haar vader is een beroemde rockster en haar moeder is ex-fotomodel. Er is altijd aandacht voor Sunsets ouders en dat zorgt voor veel druk binnen het gezin. Sunset droomt van een ander leven. Destiny is elf en woont met haar moeder in een vervallen woonwijk. Zij zou alles geven voor een beroemd leven in de spotlights. Als de twee meiden elkaar ontmoeten, verandert alles … Vanaf 9 jaar, 216 p., € 16,95

Dina. Boze buren en bikini’s - Do Van Ranst Dina wil deze zomer samen met haar vrienden deelnemen aan het straattheaterfestival in Avignon. Ze mogen er gratis logeren op een luxecamping, in ruil voor wat taken. Lijkt een prima plan! Of toch niet? Een heerlijk zomers verhaal vol vriendschap, vakantie en theater. Een nieuw verhaal in de succesvolle Dinareeks van Do Van Ranst. Vanaf 10 jaar, 144 p., € 15,95

De verteller van Beorga - Saskia Maaskant In het land achter de Arduus wonen mensen die in dieren kunnen veranderen. Zij voeren al jaren oorlog met de sprekende dieren. Venn reist naar de Arduus. Kan hij een einde maken aan de strijd? Een origineel fantasyverhaal vol avontuur en liefde. Over opgroeien, keuzes maken, op zoek gaan naar jezelf en het lot. Vanaf 12 jaar, 144p., € 15,95

Iedereen is anders - Oscar Brenifier Serieus of speels, uitbundig of stil, sociaal of liever alleen. Iedereen is anders! In dit boek maak je kennis met tien duo’s van tegengestelde karaktertrekken. Stap binnen in de wereld van de filosofie en ontdek wat de positieve en negatieve kantjes van elke eigenschap zijn. Vanaf 8 jaar, 64 p., € 17,50

Vlinders en visioenen - Caroline Delannoy De moeder van Jacob werd vermoord toen hij zes was. Het was een mysterieuze zaak die nooit opgehelderd werd. Tot Anouk, die aan de overkant van de straat woont, last krijgt van visioenen en flashbacks. Ze is ervan overtuigd dat ze als jong meisje getuige was van de moord … Een spannende en intrigerende detective! Vanaf 12 jaar, 144 p., € 15,95

28


Winadoe Je hebt enkel een klos garen nodig. Leg de klos op tafel en trek langzaam aan het uiteinde van de draad. Bekijk de beweging van de klos. Probeer dit in de twee situaties: als de draad onderaan de klos vertrekt en als de draad bovenaan de klos vertrekt. Waar rolt de klos naartoe in het eerste geval? En in het tweede? De kracht waarover we het hier hebben, is een draaikracht. Het effect van die draaikracht is afhankelijk van het draaipunt. Dit is het punt waarrond de draaiing plaatsvindt. Bij de klos is het een punt op tafel. Dit draaipunt blijft hetzelfde, of de draad zich nu onderaan of bovenaan bevindt. Je trekt de klos steeds naar je toe, dus de kracht ligt in beide gevallen aan dezelfde kant. Je trekt even hard, dus de kracht is even groot. Je mag zeggen dat de kracht in beide gevallen gelijk is, want de richting (hier horizontaal), zin (hier naar je toe) en grootte van de kracht zijn gelijk. Je hebt twee gelijke krachten, die hetzelfde draaipunt hebben … de bewegingen die door de krachten veroorzaakt worden, kunnen dan ook niet anders dan gelijk zijn. De klos rolt in de twee gevallen naar jou toe. Het effect van een draaikracht is afhankelijk van het draaipunt. Bron: “De proefjeskoffer”, Winadoe vzw - http://users.telenet.be/Winadoe/


Breinbrekers BREINBREKER 1 Anke en Bert hebben zonen en dochters. De meisjes hebben evenveel zussen als broers, maar elke broer heeft tweemaal zoveel zussen als broers. Hoeveel zonen en dochters hebben Anke en Bert?

BREINBREKER 2 Je rijdt een bus van Antwerpen naar Brussel. Bij de eerste halte stappen er 23 mensen in. Bij de tweede halte stappen er nog eens 5 in, maar stappen er 9 uit. Bij de derde halte stappen er 2 passagiers in en stappen er 7 uit. Na een uur arriveert de bus in Brussel. Hoe heet de chauffeur?

BREINBREKER 3 Dis een Sombrero-puzzel: plaats getallen in de witte vakjes, zodat de som van een rij overeenkomt met het getal in het zwarte vakje dat erbij hoort. En deze regels zijn van toepassing: - enkel getallen van één tot en met 9 kunnen ingevuld worden. - Je mag in één som niet twee keer hetzelfde getal gebruiken.

30


Geef het juiste antwoord op minimum twee van de drie breinbrekers op p. 30 en win dit leuke boek Boze buren & bikini’s! Stuur ons het antwoord op:

 per post naar het adres JCW,

Vlaanderenstraat 101, 1800 Vilvoorde

 per fax op het nummer 02 253 39 14  per mail naar het adres jcweetje@jcweb.be

Antwoorden van JCWeetje 2011, nr. 2: 1. Het antwoord ligt meer voor de hand dan je denkt: blaas achtereenvolgens op elke kaars. Als je de cirkel rond bent, zie je dat alle kaarsen gedoofd zijn. 2. Rij 6 is: 312211. Het systeem hiervoor: elke nieuwe rij is een omschrijving van wat je in de rij erboven ziet: 3 enen, 2 tweeën, 1 één, dus rij 6 is 312211. 3. Bovenste rij: 3 - 6 - 7 / in het midden: 4 / onderste rij: 5 - 8 - 1 of tweede mogelijkheid 1 - 8 - 5 / in het midden: 4 / onderste rij: 7 - 6 - 3

Naam + voornaam Adres

Telefoonnummer Email Geboortedatum Antwoord 1 Antwoord 2 Antwoord 3

31

31


Europees jaar van de vrijwilliger Tijdens het Europees jaar voor het vrijwilligerswerk zetten we al onze vrijwilligers even in de kijker: begeleiders van dagactiviteiten, kampen en evenementen; vrijwilligers in werkgroepen en beleidsorganen ‌ Dankzij jullie vrijwillige, belangeloze inzet bezorgen jullie kinderen en jongeren het ganse jaar door onvergetelijke momenten! In het najaar voegen we de daad bij het woord: op het programma staan een heleboel activiteiten om jullie te bedanken. Noteer alvast in jullie agenda: het funweekend van 7 tot 9 oktober op een -tot op het laatste moment- geheim gehouden locatie, een evenement in Vilvoorde met nogal speciale gasten, een drietal Student City Meetings en nog een andere, heel aparte verrassing. Zoals je merkt, lossen we nog niet al te veel. Hou je alvast klaar de komende weken om in de bloemetjes gezet te worden! Tip: hou de nieuwsbrieven, vrijwilligersmails en de website in het oog.

v.u. : Wim Van Petegem, Vlaanderenstraat 101, 1800 Vilvoorde

In de kijker

Jeugd, Cultuur en Wetenschap vzw Vlaanderenstraat 101, 1800 Vilvoorde Tel. 02 252 58 08 - Fax: 02 253 39 14 info@jcweb.be - www.jcweb.be

Om in te schrijven op de JCW nieuwsbrief, mail naar nieuwsbrief@jcweb.be

Het JCWeetje wordt ondersteund binnen het Actieplan Wetenschapscommunicatie, een initiatief van de Vlaamse Overheid.

JCWeetje 2011, nummer 3  

Driemaandelijks tijdschrift van JCW (Jeugd, Cultuur en Wetenschap vzw)

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you