Issuu on Google+

KULTURË

GJISTRIMET

K FILLUAR!

GAZETË E PËRDITSHME E MARTË, 23.10.2012, NR-98 I BOTIMIT

Tel: +355 42 42 09 90 Cel: +355 68 20 61 561, Sms: +355 68 20 67 991 E-mail: info@vitrina.edu.al: Website: www.vitrina.edu.al Adresa 2: Kampusi Universitar “Vitrina” Autostrada Tirane-Durres, prane City-Park, Tiranë.

RE

E AN

Sh.L.P Vitrina zhvillon për të dytin vit rradhazi praktikat mësimore në Turqi. (Edirne, Stamboll, Samsun) Praktika do të zgjasë 21 ditë me një tarifë 500 Euro. Grupi i pare do të niset më 05.Korrik.2012 Regjistrimet kanë filluar! Për më shumë informacion: Adresa 1: Tiranë, Bulevardi Dëshmorët e Kombit pas Kryesisë së Kuvendit.

SHKOLLA E LARTE PRIV ATE

Seminar me temë “Mbishkrimet më të lashta Europiane”

Qendra e Studimeve Pellazgjike pranë Sh.L.U.P ”Vitrina organizoi takimin me temë “Mbishkrimet më të lashta Europiane janë në gjuhën pellazge-shqipe. Në këtë takim referuan Prof. Dr Luftulla Peza dhe Msc. Liljana Peza. Sipas Prof. Dr Luftulla Peza mbishkrimet më të vjetra janë në gjuhën pellazge duke deshmuar kështu se çfarë rëndësie paraqesin. Ai solli gjithashtu disa interpretime dhe argument se alfabeti më I vjetër është ai pellazg. Helenët e lashtë sipas studimeve erdhën më vonë prandaj dhe shkrimi I tyre nuk ekziston. Në këtë kulturë janë gjetur shumë simbole të tjera si objekte (enë prej balte) apo shenja ku paraqiten fjalë në gjuhën shaipe të përkthyera nga gjuha Sanskrishte. Janë gjetur varse tjegulle e datuar 5300 p.e.s me mbishkrime pellazge/shqip. Janë gjetur gërma dhe në kultura të tjera që mbështesin se gjuha pellazge ka patur shumë përhapje në Ballkan si: 1- Prania e fjalëve 2- Prania e simboleve 3- Prania e fustanellës 4- Prania e gërmave Janë gjetur sasi e madhe mbishkrimesh dhe kjo sjell dhe një rritje të gërmave, alfabeti I pasur I gjuhës pellazge. Një tjetër shkrim I lashtë është ILIADA, 750 BC. Kjo është vepra e parë e letërsisë Europiane e shkruar në gjuhën pellazge nga Homeri. Kjo vepër përshkruan ditët e fundit të luftës së Trojës.Profesor Luftullai ka studiuar hipotezën se: Në cfarë gjuhe ka folur Homeri? Ai tregon në bazë të fakteve dhe studimeve të shumta është vërtetuar se ka përdorur gjuhën pellazge, gjuha e vetme në kohën e tij. Ndër të tjerat profesori theksoi se mbishkrimet e lashta janë falcifikime si mbishkrime greke. Ai argumentoi se dhe kontinentet, emërtimet e tyre shpjegohen nga gjuha pellazge. Nga hulumtimet janë nxjerrë se pellazgët kanë qënë të shpërndarë në të gjithë botën. Ato janë një realitet historik që duhet pranuar dhe mbështetur nga shkenca si themeluesit e qytetërimit në lashtësinë e botës.

Eksplorimi i Arktikut, shkencëtarët kërkojnë shenja jete nen shtresat e Antarktides - Kjo është makina më e ulët në botë - Biçikleta gjigande e saldatorit kinez - Shpikjet e Leonardo da Vincit - Parashuta - Shkencëtarët japonezë zbulojnë sekretin e përjetësisë -Eksplorimi i Arktikut, shkencëtarët kërkojnë shenja jete nen shtresat e Antarktides

Adresa: Autostrada: Tiranë - Durrës, Prane: “City-Park” Kampusi Universitar “Vitrina”, e-mail: banka_ideve@yahoo.com, web: www.banka-ideve.com


2

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

E MARTË, 23 TETOR 2012

BANKA E IDEVE

Kjo është makina më e ulët në botë Mund të duket si një lodër, por nuk është e tillë. Edhe pse është e lartë vetëm 45.2 centimetra, ajo ka të drejtë të jetë në rrugë njësoj si veturat, autobusët dhe kamionët. Mirai, që në japonisht do të thotë e ardhmja, ka hyrë në librin e rekordeve Gines si makina më e ulët në botë. Ajo është krijuar nga nxënësit dhe mësuesit e një shkolle të mesme në Asakuchi, Japoni. Ecën me bateri dhe përbërësit e motorit i ka marrë nga kompania CQ, që prodhon makina të vogla në Japoni. Kurse shasia, trupi, amortizatorët, sistemi i drejtimit, dritat dhe sedilja janë përgatitur nga gjimnazistët dhe mësuesit e tyre. Elona Gjelaj

Biçikleta gjigande e saldatorit kinez

Li Lianzhi ka ndërtuar një biçikletë si ato të shekullit XIX, me një

rrotë të parme gjigande. Mjeti i ri i transportit të këtij fermeri kinez

është 2.7 metra i gjatë dhe 2 metra i lartë. Saldatori nga Guanxi ka harxhuar 20 ditë dhe 700 dollarë për të ndërtuar këtë biçikletë. Li ka zgjedhur ngjyra të ndezura (të kuqen dhe të verdhën) për të rënë edhe më shumë në sy. Gjithsesi nuk do të jetë e lehtë për të lëvizur në rrugët e lagjes së tij me biçikletën e madhe sepse pesha e saj është rreth 400 kilogramë. Elona Gjelaj Për më tepër: www.banka-ideve.com

Në kuadër të 100 vjetorit të Pavarësisë, Fondacioni "Banka e Ideve" në bashkëpunim me Fondacionin "Tradita Popullore", organizojnë së shpejti në ambjentet e Kampusit Universitar "Vitrina", Ekspozitën e Fotografisë dhe të Veshjeve Popullore me temë “100 Vjet Shtet, Mijëra Vite Identitet“

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE


E MARTË, 23 TETOR 2012

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE 3

BANKA E IDEVE

Shpikjet e Leonardo da Vincit - Parashuta

Edhe pse meritat për shpikjen e parashutës së parë praktike i ka Sebastien Lenormand në 1783, Leonardo da Vinci konceptoi idenë e parashutës rreth 200 vjet më parë. Da Vinci krijoi një skicë të kësaj shpikjeje me përshkrimin sho-

qërues: “Në se njeriu do të kishte një tendë të prodhuar prej cope, cepat e së cilës do të jenë bashkuar fort, dhe do të ishte 7 m e gjerë dhe 3.5 e gjatë, do të hidhej nga një lartësi e madhe pa patur dëmtime kur të zbriste në tokë.” Ndoshta aspekti më i dallueshëm i dizajnit

të parashutës së da Vincit, ishte që copa kishte formë drejtkëndore dhe jo e rrumbullakët, duke çuar shumë njerëz në mendimin se a do të kishte rezistencë ajërore të mjaftueshme sa për të lundruar në ajër. Dhe meqënëse parashuta e Da Vincit do të prodhohej nga copë që mbulon një copë dru, edhe pesha e këtij mekanizmi shihet gjithashtu si një çështje më vete. Si shumë prej ideve të da Vincit, shpikja nuk u ndërtua dhe nuk u provua kurrë nga vetë Leonardo. Por, në vitin 2000, një sfidues i djallit Adrian Nichols, ndërtoi një prototip të bazuar në vizatimet e Da Vincit dhe e testoi. Duke lënë mënjanë skepticizmin e ekspertëve, dizajni i da Vincit funksionoi siç duhej, madje Nichols vuri re se kishte një zbritje shumë më të butë se parashutë moderne. Elona Gjelaj

Bufë –bore, krijesa magjepse

bardhe se femrat. Keto bufe te medhenj jetojne kryesisht ne Arktik, ne zona te hapura e pa peme qe quhen tundra. Bufet e bores kane nje shikim shume te mire. Emri shkencor i bufeve te bores eshte Nyctea Scandiaca. Ato rriten deri ne 52-71 cm. Krahet e tyre hapen deri ne 1.3- 1.5 m. Ata jetojne deri 9.5 vjet. Edhe pse bufet e bores zakonisht qendrojne ne Arktik gjate te gjithe vitit, ndonjehere migrojne ne me ne jug drejt Kanadase. Keta bufe kane sy jeshile dhe sqep te zinj. Gezofi i bardhe mbulon kembet e tyre, nderkohe qe pjesa tjeter e trupi mbulohet nga puplat e bardha. Sapo te shikoni nje buf bore do ta kuptoni se nga e kane marre emBANKA E IDEVE

rin. Ata jane te bardhe si bora. Meshkujt zakonisht jane me te BANKA E IDEVE

Elona Gjelaj Për më tepër: www.banka-ideve.com

BANKA E IDEVE


4

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

E MARTË, 23 TETOR 2012

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

Shkencëtarët japonezë zbulojnë sekretin e përjetësisë

Japonia, e cila ndodhet në majën e listës botërore, përsa i përket jetëgjatësisë, tashmë ka një arsye më shumë dhe një “armë” të më fuqishme për të pushtuar denjësisht fronin e kësaj liste. Shkencëtarët e këtij vendi, pretendojnë se kanë zbuluar një proteinë, që është përgjegjëse për plakjen dhe mësuan se si ta menaxhojnë atë. Një ekip shkencëtarësh nga Universiteti i Osaka, kanë vërtetuar se njëri nga përbërësit e sistemit njerëzor plotësues, është përgjegjësi kryesor për plakjen. BANKA E IDEVE

Proteina C1q, thonë hulumtuesit, është përgjegjëse për plakjen e qelizave njerëzore. Një pjesë e sistemit të imunitetit, të sistemit të plotësimit, ndihmon trupin që të largojë mikrobet. Proteina 1Cq deri sot konsideronin se ishte thjesht një pjesë përbërëse e sistemit. Pasi u vërtetua roli kryesor i proteinës, shkencëtarët mësuan se si ta komandojnë atë, ta kyçin, pra ta kyçin plotësisht sistemin e plakjes së qelizave. Ky zbulim pretendojnë shkencëtarët, mund të përbëjnë çelësin për jetën e përBANKA E IDEVE

jetshme. Por, është dhe ana tjetër e monedhës. Pasi, duke rrëzuar proteinën në fazë “gjumi”, që të ngadalësohet procedura e plakjes, shkencëtarët bllokojnë gjithashtu të gjithë sistemin imunitar të gjithë trupit. Deri më sot, nuk është gjendur asnjë mënyrë që të ndalë plakjen dhe njëkohësisht të funksionojë rregullisht sistemi i imunitetit. Por, shkencëtarët thonë se po punojnë intesivisht që t’ia arrijnë qëllimit. Elona Gjelaj Për më tepër: www.banka-ideve.com

BANKA E IDEVE


E MARTË, 23 TETOR 2012

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE 5

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

Eksplorimi i Arktikut, shkencëtarët kërkojnë shenja jete nen shtresat e Antarktides

Britania po shenon njeqind vjetorin e ekspedites se Kapitenit Skot per te arritur Polin e Jugut. Trashegimia e udhetimit fatkeq vazhdon edhe sot, ndersa shkencetaret ndjekin zonen me mosmikepritese ne bote per te zbuluar me shume rreth ekstremeve te planetit. Ekspedita e fundit britanike sapo eshte rikthyer nga Antarktika ku po pergatiten te shpojne mbi tre kilometra ne akull per te arritur tek nje liqen nen-akull qe mund te mbeshtese forma te panjohura te jetes. Vera ne Anktrartike. Temperatura mesatare, minus 30 grade Celsius. Avioni transportues i ekspedites ben qasjen e fundit ne pisten e akullt Union Glacier. Ky mission shkencor nga Qendra Britanike e Arktikut eshte nje nga me ambiciozet. Pergatitjet jane bere gjate dy periudhave verore. David Pearce eshte mikrobiolog me ekipin e kesaj qendre. "Ne vitet 1970 liqenet nen-akullnajor u zbuluan per here te pare. Atehere u kuptua se aty mund te BANKA E IDEVE

jete nje system i ri ekologjik qe ne nuk e kemi njohur . Ky ekosistem mund te permbaje shume forma interesante jete ndersa eshte i izoluar nga biosfera per disa miliona vite. Ai mund te mbaje gjithashtu te dhena te historise se shtresave te akullit dhe kjo eshte e rendesishme pasi ne se shtresa e akullit eshte rrezuar ne te kaluaren ajo mund te jete duke u rrezuar perseri". Vetem çuarja e pajisjeve te shpimit kerkon nje udhetim jo te zakonte. Pese konteniere deti plot me ingranazhe – 70 tone – jane çuar per kete mission. Nje tren traktor çon pajisjet nga distancen e mbetur prej 250 kilometrash ne vendin e kampit shume siper mbi liqenin Ellsworth. Shpimi do te filloje ne fund te vitit 2012. Teknologjia per te arritur liqenet nen-akullnajore vetem sa eshte zhvilluar. Perseri mikrobiologu David Pearce. "Ata jane rreth 3.5 kilometers thelle dhe aty mund te arrihet ne rastin tone permes shpimit me uje te nxehte. Pra ne shpojme duke BANKA E IDEVE

perdorur nje tub te lidhur me nje gjenerator me uje te nxehte qe deperton ne akull. Me pas dergojme nje sonde me te cilen mund te sjellim mostra te ujit dhe materialit sedimentar." Nje nga sfidat me te medha, thote Pearce, eshte te sigurohet qe mostrat nuk ndoten – keshtu qe pajisjet dhe sistemet e depozitimit duhet te jene sterile. "Dikush beri disa llogari se uji i vete liqenit kur ne e arrijme kushton dicka rreth 775 dollare per mililiter keshtu qe mostra eshte shume e shtrenjte dhe duhet te sigurohemi qe bejme gjerat si duhet." Projekti i Liqenit Ellsworth koincidon me njeqind vjetorin e misionit te Kapitenit Scott ne Polin e Jugut. Duke perdorur slita, disa qene dhe kuaj, Scott filloi misionin per t’u bere njeriu i pare qe mberrinte ne Pol. Por ai u mposht nga norvegjiani Roald Amundsen. Te pese pjesetaret ne ekspediten e Scott-it vdiqen gjate kthimit. Alasdair Macleod eshte kurator i ekspozites se Kapitenit Scott ne Shoqaten Gjeografike Mbreterore te Londrvs. Ai thote se trashegimia e Scott-it jeton edhe sot. "25 volumet e te dhenave qe u publikuan per marinen biologjike, botanine dhe meteorologjine ishin te dhenat e para shkencore qe kemi per Anktarktiken. Pra nga kjo pikenisje, trashegimia e Scottit eshte fakti se sot, njerezit mund te bejne punen e tyre duke perdorur te dhenat per te krahasuar pershembull ndryshimet klimatike." Teknologjia mund te jete tani me e avancuar. Por shkencetaret e perfshire ne projektin Liqeni Ellsworth thone se tundimi per te zbuluar te panjohuren vazhdon te frymezoje ekspeditat me ekstreme te planetit. Elona Gjelaj Për më tepër: www.banka-ideve.com

BANKA E IDEVE


Gazeta 98