Issuu on Google+

Tel: +355 42 42 09 90 Cel: +355 68 20 61 561, Sms: +355 68 20 67 991 E-mail: info@vitrina.edu.al: Website: www.vitrina.edu.al Adresa 2: Kampusi Universitar “Vitrina” Autostrada Tirane-Durres, prane City-Park, Tiranë.

GJISTRIMET

K

SHKOLLA E LARTE PRIV ATE

FILLUAR!

GAZETË E PËRDITSHME E MARTË, 31.07.2012, NR-38 I BOTIMIT

RE

E AN

Sh.L.P Vitrina zhvillon për të dytin vit rradhazi praktikat mësimore në Turqi. (Edirne, Stamboll, Samsun) Praktika do të zgjasë 21 ditë me një tarifë 500 Euro. Grupi i pare do të niset më 05.Korrik.2012 Regjistrimet kanë filluar! Për më shumë informacion: Adresa 1: Tiranë, Bulevardi Dëshmorët e Kombit pas Kryesisë së Kuvendit.

KULTURË

Workshop: Zhveshja e tepërt imoralitet apo mode!

Fondacioni Banka e Ideve, ashtu si çdo ditë tjetër organizoi edhe sot workshopin e radhës me temë: Zhveshja e tepërt imoralitet apo mode? Ja disa nga mendimet që morwm rreth kësaj teme: • Veshja tregon personalitetin e njeriut. Zhveshur anë vetëm kafshët. • Veshja është kulturë, moda tregon ndryshimin e veshjeve dhe përshtatjen e saj me ambjentin. Akoma nuk kam parë pasarela me njerëz të zhveshur. • Zhveshja e tepërt është imoralitet, sepse aanë të veshjes tregojmë veten tonë. Zhveshja e tepërt nuk mund të quhet modë. • Zhveshja e tepërt është mungesë respekti për veten, dhe të përdorur keq. Tek çdo individ pamja vizive është e rëndësishme dhe tregon për formimin tonë në lidhje me mënyrën e paraqitjes. • Zhveshja e tepërt nuk mund të quhet modë. Ajo flet për mosrespektim të vetvetes. Lëkura është veshja më e bukur e njeriut. Por zhveshja e tepërt nuk nxjerr në pah bukurinë e lëkurës por mungesë educate dhe kulture, mbi të gjitha mungesë respekti për veten. • Më tepër respekt ndaj vetes, o vajza që zhvisheni në vend që të visheni. • Mendoj se nuk është imoralitet por edhe çështje culture dhe mentaliteti. Në vendin tonë duket sikur femrat por edhe meshkujt duan të kapin trendin e vendeve të huaja por mesa duket, janë gjithmonë kundër kohë dhe kthehen në një fotokopje të shëmtuar pa e marrë parasysh se kur, pra në çperiudhë është përdorur kjo veshje e caktuar,në çvend, pra kultura e atij vendi, a përshtatet me kulturën tonë që diferncon nga qyteti në qytet, nga fshati në fshat. Për mendimin tim veshja duhet të jetë e mirëpërcaktuar dhe me një standard të qartë në institucionet e ndryshme! Po që jashtë kësaj, secili është i lirë të vishet dhe të ndjekë trendin që do, gjithmonë pa kaluar në nudizëm. Këto ishin disa nga mendimet e workshopit që u zhvillua sot.

Për më tepër: www.banka-ideve.com

Ballokumja, gatimi tradicional i Ditës së Verës - Fotot qё kanё ndryshuar botёn - Gjenialiteti i Henri Matisse - Workshop: Zhveshja e tepërt imoralitet apo mode! - Bio Drita - Deshifrimi i ADN-sё

- Chipi i synuar prej kohёsh … - Gjarpri mё helmues nё botё

Adresa: Autostrada: Tiranë - Durrës, Prane: “City-Park” Kampusi Universitar “Vitrina”, e-mail: banka_ideve@yahoo.com, web: www.banka-ideve.com


2

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

Fotot qё kanё ndryshuar botёn

Çdo fotografi flet 1000 fjalё, por vetёm disa thonё mjaftueshёm për të krijuar debat në të gjithë shoqërinë. Fotografia në vijim bërtet kaq fort aq sa e gjithё bota ndaloi tё shikonte. 1. Fotografia që ngriti kufijtё e gazetarisё fotografike Emri: “Plazhi Omaha, Normandi, Francё” Fotografi: Robert Capa Viti: 1944 “Nё rast se fotografitё tuaja nuk janё tё bukura, kjo do tё thotё se nuk jeni afruar aq sa duhet” – thotё fotografi i luftёs. Fjalë, pas tё cilave mund tё vdesёsh, por ky njeri dinte farё fliste. Shkrepjet e tij më të famshme janë

BIO-DRITA

Bio-Drita përbëhet nga qeliza te qelqta iqë përmbajnë një lloj bakteresh që gjenerojnë dritë nëpër një procesi kimik të quajtur lumineshenca, e cila, në krahasim me zbardhjen , nuk gjeneron nxehtësi. Çdo qelizë është e lidhur me një burim ushqimi - në këtë rast BANKA E IDEVE

bërë mëngjesin e ditës-D, 6 qershor 1944, kur ai zbriti përkrah valës së parë të këmbësorisë në plazhin Omaha. I zënë nën flakë, Capa u struk në atë pak strehë që mundi të gjente, dhe që aty shkrepi fotot në aparatin e tij, dhe u përpoq të dilte. Ai u largua dhe shpëtoi jetën e tij, dhe jo më shumë. Nga 4 filmat që kishte mbushur me foto, arriti të shpëtonte vetëm 11 copë, nga nxitimi i asistentit të tij, I cili bëri zhvillimin e filmit para kohe. (nё fakt po mundohej tё arrinte cakun kohor të numrit pasardhës të Live Magazine, që të botonte fotot e fundit.) Në fakt, ai gabim u dha këtyre fotove të mbijetuara pamjen e tyre surreal (lehtësisht jashtë fokusit, sic e shpjegoi dhe Live Magazine). Më shumë se 50 vjet më vonë, regjisori Steven Spielberg u mundua jashtë mase për të riprodhuar atë pamje të atij “gabimi” për sekuenca të filmit të tij “Shpëtoni ushtarin Ryan”, madje grisi mbështjellësen e lenteve të kamerave për të arritur atë efekt fantastik të fotove të Capa. Pergatiti I. Hazizi

një përzierje nëpërmjet një tub silikoni, duke krijuar një sistem të mbyllur të lakuar.Ndërtim shumë I cuditshëm por me një interest ë madh për bio-mjedisin! Përgatiti:Amazona Kadriu Për më tepër: www.banka-ideve.com

BANKA E IDEVE

E MARTË, 31 KORRIK 2012

BANKA E IDEVE

Deshifrimi i ADN-sё

James Watson dhe Francis Crick morën përsipër zhbllokimin e misterit të ADN-së, por zbulimi i tyre varej kryesisht në punën e të tjerëve, si Alfred Hershey dhe Martha Chase, të cilët në vitin 1952, kryen një eksperiment tashmë të famshёm që ADN-ja identifikohej si molekula përgjegjëse për trashgimiminё. Hershey dhe Chase kanë punuar me një lloj virusi të njohur si abacteriophage. Ky virus, i përbërë nga një shtresë e proteinave që rrethon ADN-në e një fije floku infektoi një qelizë të baktereve, programet e qelizave për të bërë më shumë viruseve, atëherë vret qelizën për lirimin e viruseve të bëra rishtazi. Të dy e dinin këtë, por ata nuk e dinin se cilёt komponentё - proteina ose ADN - ishte përgjegjës derisa eksperimenti i drejtoi tek acidet nukleike tё ADN-së. Pas eksperimentit Hershey, shkencëtarët si Rosalind Franklin u fokusuan në nxitjen e strukturës së ADN dhe dëshifrimit të molekulës së saj. Franklin kishte përdorur rrezet X që shpërbyen për të studiuar ADN. Ajo përfshin hyrjen e rrezeve X në fibrat e përafruara të AND së pastruar. Sapo rrezet X ndërveprojnë me molekulat, u shpërbënë në rrugën e tyre origjinale. Gjithashtu mund të përcaktohet gjerësia e spiraleve nga kërkimi dhe imazhet e Franklin. Përgatiti:Amazona Kadriu Për më tepër: www.banka-ideve.com

BANKA E IDEVE


E MARTË, 31 KORRIK 2012

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE 3

BANKA E IDEVE

Ballokumja, gatimi tradicional i Ditës së Verës

Në fakt, askush nuk mund ta kuptojë festën e Ditës së Verës, një festë tradicionale pagane që kremtohet çdo 14 mars, pa shijimin e ballokumes, një gatim i veçantë i Elbasanit, një qytet që ndodhet në qendër të Shqipërisë dhe i njohur për traditat e tij, sidomos në fushën e arsimit. Kjo ëmbëlsirë, karakteristike e zonës së Elbasanit, nuk mund të prodhohet me mjete industriale, por veçse me përpunim tradicional nga duart e gjysheve tona të dashura, ku si bazë të saj ka miellin e ëmbël të misrit, gjalpin e deles dhe mundësisht i deles së rritur në zonat malore të këtij rrethi. Si sekret të gatimit të saj, quhet një tenxhere bakri me përmasa 10 litërshe, ku masa e brumit që përmbledh edhe vezët e fshatit,

rrihet me një lugë druri dhe punohet shumë fort. RECETA: Përbërësit • • • • • •

1 kg sheqer 7 kokrra vezë 400 gr gjalp 1kg miell misri (i situr) 1 gotë caji miell gruri 1 filxhan kafeje qumësht

Përbërja Tretet gjalpi dhe lihet t'i kullojnë kripërat. Pastaj gjalpi i shkrirë dhe pa kripërat e rëna në fund rrihet me sheqerin deri sa të bëhet një masë e bardhë. Rrahja e masës të bëhet me dorë, sepse përfundimi i përzierjes ndjehet kur të duket se prek

fije me dorën që po përzien masën e krijuar. Ndërkohë vezët janë përzier me qumështin më parë dhe shtohen dalëngadalë tek sheqeri i rrahur, duke vazhduar përzierjen e këtij të fundit. Pastaj hidhet mielli dalëngadalë duke vazhduar perzierjen me dorë. Mielli i grurit hidhet ne fund. Duhet patur kujdes me hedhjen e miellit, sepse mielli i tepërt i bën të forta ballakumet pas pjekjes. Prandaj, pasi është harxhuar sasia e paracaktuar e miellit, brumi lihet 15-30 minuta në qetësi pavarësisht se ai mund të duket i qullët. Nëse shihet se brumi ka mbetur përsëri si i qullët, atëhere atij mund t’i shtohet edhe një dorë miell. Kështu me këtë brum ballokumet nuk do të prishen gjatë pjekjes. Persa i perket pjekjes lyeni me pak gjalp taven dhe spërkaten me pak miell. Pastaj, nga brumi tashmë i gatuar, formohen me dorë gurabiet me madhësi jo të vogël dhe vendosen mbi tave të larguara nga njëra-tjetra. Paraprakisht furra është nxehur në 170 gradë celsius. Futet tava në furrë dhe lihet aty derisa bollokumet të formojnë pak kore (jo të skuqen). Nxirret pastaj tava nga furra dhe lihet të ftohet, me qëllim që bollokumet të shkëputen lehtësisht prej saj. Ju bëftë mire! Përgatit:Amazona Kadriu

Për më tepër: www.banka-ideve.com

Në kuadër të 100 vjetorit të Pavarësisë, Fondacioni "Banka e Ideve" në bashkëpunim me Fondacionin "Tradita Popullore", organizojnë së shpejti në ambjentet e Kampusit Universitar "Vitrina", Ekspozitën e Fotografisë dhe të Veshjeve Popullore me temë “100 Vjet Shtet, Mijëra Vite Identitet“

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE


4

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

E MARTË, 31 KORRIK 2012

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

Chipi i synuar prej kohёsh …

Vjen ajo që pritej prej shume kohësh… SHBA ka si synim që deri më 2017-ën çdo individ i saj të jetë pajisur me RFID chip

Gjenerata e re RFID / GPS teknologjike i lejon instaluesit të aktivizojë një dozë vdekjeprurëse cianidi në çdo moment që ai e konsideron të nevojshme. Qeveria e SHBA-ve, ka si synim që deri më 2017-ën të ketë pajisur qytetarët e saj me RFID chip. Sipas specialistëve, chip-i RFID, ka aftësi aktivizuese në distancë me anë të telekomandës, në çdo moment e çdo kohë. Kjo teknologji, pas stadit eksperimental tashmë është e disponueshme për autoritetet përkatëse, si dhe është e pajisur me një sërë metodash dhe detajesh, që nga pulset magnetike deri tek mini-doza me cianid. Niveli tjetër, në teknologjinë RFID i le-

jon qeverisë (dhe atyre të cilët e kanë ideuar, mbështetur dhe i favorizon ky projekt) të… ‘shfarosin’ apo të ‘vrasin’ cilindo duan kurdoherë. Ky është një realitet i ri, për të cilin askush nuk mund të jetë i sigurt se qeveritë përkatëse të vendeve të tyre nuk do ta aplikojnë këtë metodë duke pajisur popullatën me chip-a të tillë. Senati Amerikan, dëshiron dhe po programon të votojë një projektligj, i cili do të detyrojë të gjithë qytetarët amerikanë të pajisen me RFID chip. Dhe kjo nuk do vonojë, pasi sipas tyre duhet që deri më 2017-ën të gjithë qytetarët amerikanë të jenë pajisur me të. Përgatiti:Amazona Kadriu

Gjarpri mё helmues nё botё

Gjallesa më helmuese në botë është gjarpri i ujit që jeton në shkëmbinjtë e vendosur në ujë në veriperëndim të Australisë. Helmi i këtij gjarpri është akoma më i fortë se ai i gjarprit Australian i quajtur “Tapana e Shkretëtirës” e që konsiderohet si gjarpri më helmues tokësor. Përgatiti Vilma Piroli Për më tepër: www.banka-ideve.com

Bletët Bletët janë insekte fluturuese të afërta me grerëzat dhe milingonat dhe janë botërisht të njohura për rolin e madh që luajnë në polenizim dhe prodhim të mjaltit e të dyllit. Mirëpo shumë pak njerëz e dinë që bletët kanë 5 sy, tre të vegjël të pozicionuar mbi kokë dhe 2 më të mëdhenj në ballë. Sytë e thjeshtë, të quajtura “ocelli”, janë gjetur në afërsi të ballit dhe në majë të kokës. Ata perceptojnë intensitetin, gjatësinë e valës dhe kohëzgjatjen e dritës. Në muzg ato vlerësojnë shkallën e ardhjes së errësirës, duke i detyruar bletët që të BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE

kthehen në kosheret e tyre. Sytë e mëdhenj apo kompleks përdoren për të parë në distanë jashtë kosheres si dhe për orientimin e fluturimit të saj në lidhje me diellin. Çdo sy përbëhet nga 3000 deri në 5000 njësi të përpunimit visual të quajtur “ommatidia”. Këta lloje sysh nuk arrijnë të perceptojnë forma të qarta, por të mund të identifikojnë mirë ngjyrat. Sytë kompleks të një bletë janë të ndjeshëm ndaj dritës ultravjollcë dhe më pak për infrared. Bletët arrijnë të njohin ngjyrën blu, të verdhë, të bardhë dhe të zezë. BANKA E IDEVE


E MARTË, 31 KORRIK 2012

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE 5

BANKA E IDEVE

Gjenialiteti i Henri Matisse

Emri: Henri Matisse Viti i lindjes: 1869 Viti i vdekjes: 1954 Karriera e shquar e Henri Matisse, një nga artistët më me ndikim të shekullit të njëzetë, risitë stilistike të cilëve (së bashku me ato të Pablo Picasso) thelbësisht ndryshuan rrjedhën e artit modern dhe ndikuan në artin e disa brezave të piktorëve të rinj, të shtrirë pothuajse në gjashtë dekada. Puna e tij e madhe përfshiu pikturën, vizatimin skulpturën, artet grafike, ilustrimet në libër. Subjektet e tij të ndryshme përbëjnë peisazhin stilin e jetës ,portrete të fokusuar veçanërisht në figurën femërore. Fillimisht i trajnuar pёr tё qёnё një avokat, Matisse pati një interes për artin vetëm në moshën njëzet e një vjecare. Në vitin 1891, ai shkoi në Paris për të studiuar artin dhe ndoqi rrugën tradicionale të shekullit të nëntëmbëdhjetë, së pari në Julian Sciences, dhe pastaj në Ecole des Beaux-Arts. Mё 1892, punoi nën kujdesin e piktorit Gustave Moreau, simbolist. Puna në fillimet e Matisse, e cila filloi të ekspozohej në vitin 1895, u formua nga mënyra e thatë akademike, veçanërisht e dukshme në vizatimet e tij. Zbulimi i lëvizjeve të shumanshme artistike që bashkëjetuan ose pasuan njëra -tjetrën në vendin e ngjarjes dinamike, parizien-artistike, të tilla si Neo-klasicizmit, realizmi, impresionizmit, dhe të Neo-impresionizmit, ai filloi të eksperimentojnë me një larmi të stileve, duke përdorur lloje të reja të penelatave, të lehta, dhe përbërja krijoi gjuhën e tij të pikturave Në paletat dhe teknikat e tij, puna e fillimshme e Matisse-s tregoi ndikimin e një brezi të vjetër të bashkatdhetarëve të tij: Édouard Manet (1832-1883) dhe Paul Cezanne (1839-1906). Në verën e vitit 1904, duke vizituar mikun e tij artist Paul Signac në Saint-Tropez, një fshat i vogël peshkimi në Provence, Matisse zbuloi dritën e ndritshme të jugut të Francës, e cila kontribuoi për të ndryshuar në një gamë shumë më të ndritshme. Matisse

BANKA E IDEVE

krijoi kanavaca të ngjyrosura me ngjyra qё shkёlqejnёdhe aplikoi një shumëllojshmëri penelatash, duke filluar nga vija të trasha tek zonat e sheshta të pastra me pigment, e shoqëruar nganjëherë me dredhadredha të linjës arabeske. Gjatë periudhës së shkurtër të tij Foviste, Matisse prodhoi një numër të konsiderueshëm pikturash të tilla si portret i Madame Matisse, i quajtur Vija e Gjelbër (1905; Muzeu Statens, Kopenhagen); Bonheur de vivre (1905-6; Mbledhja Barnes, Merion , Pa); Leximi I Marguerite (1905-6, MoMA, New York), dy versionet e marinarëve(1906), dhe dy versionet e Le Luxe (1907), ndër të tjera. Më pas, karriera e Matisse-s mund të ndahet në periudha të ndryshme që ndryshuan stilistikisht, por qëllimi i tij themelor gjithmonë ka mbetur e njëjtë: për të zbuluar "karakterin thelbësor të gjërave" dhe për të prodhuar një art "të bilancit në pastërti dhe qetësi", siç ai vetë e vuri atë në "Shënime të një piktori" në vitin 1908. Vitet 1908-13 u fokusua në art dhe dekorim, prodhimin e dy muraleve të rëndësishme-madhësinë e komisioneve, të valleve dhe muzikës (1909-1910), për shtëpinë e tij në Moskë. Shchukin, një trio e brendshme e studiove të mëdha, ilustruar nga The Red Studio (1911, MoMA, New York); dhe një grup maroken në foto. Këto u pasuan nga katër vitet shkollore 1913-1917) e eksperimentimit dhe ligjërimit me kubizmin e Pablo Picasso dhe Juan Gris. Këto kompozime rezultojnë të ishin shumë më të rrepta, pothuajse të strukturuar gjeometrikisht dhe në kohë të ngushtë të abstraksionit, siç tregohet në pikëpamje tek NotreDame (1914, MoMA, New York), Perdja e verdhё(1915; koleksion privat), Mësimi i Pianos (1916, MoMA, New York), I larë nё një lumë (1916; Art Institute, Chicago), si dhe një grup prej portreteve në të cilat një figurë e ulur ose koka e kujdestares së fëmijëve është pozicionuar nё tё kundërt, vendosur nё njё sfond gri neutral. Në vjeshtën e vitit 1917, Matisse udhëtoi për në Nicë në jug të Francës, dhe u vendos përfundimisht atje për pjesën tjetër të jetës së tij. Vitet 1917-1930 janë të njohur si të periudhës së hershme të tij Nicës, kur subjekti i tij kryesor mbetet figura femër ose një skllave haremi veshur me kostum oriental apo në faza të ndryshme që zhvishet, siç është përshkruar në këmbë, ulur, mbështetur ose në një brendshme luksoze, ekzotike të krijimit të vetë Matisse. Në vitin 1929, Matisse ndaloi përkohësisht tё pikturuarin në këmbalecin e piktorit. Një koleksionist i rëndësishëm i artit modern, dhe pronar i pronave më të madhe të Matisse në Amerikë, dr Albert Barnes e Merion, i porositi artistit një

BANKA E IDEVE

BANKA E IDEVE murale të madhe për galerinë. Matisse zgjodhi temën e vallëzimit, një temë që e ka preokupuar atë që në kryeveprën e hershme të tij Fauve Bonheur de Vivre. Afresku (në dy versione për shkak të një gabimi në dimensione) u instalua në maj 1933, dhe mbetet në vend në Fondacionin Barnes. Përbërja theksoi thjeshtësinë e figurave femërore në lëvizjen e bollshme kundër një sfondi abstrakt, pothuajse gjeometrike. Në përgatitjen për muralen, Matisse filloi tё përdorё një teknikë të re, atë të ndërtimit deri në përbërjen nga forma e çelësit automatik të letrës së parë me ngjyrë. Si shprehja më e drejtpërdrejtë e mendimeve të artistit, duke ndihmuar shpesh Matisse për të punuar jashtë problemeve kompozicionale dhe stilistike ose ideve të reja. Gjatë mesit të 1930, ai krijoi një seri të veçantë të vizatimeve mbi temën e artistit dhe modelin e tij, ndërsa në 1940 ai ngjizi sekuencat e tij të famshme të temave dhe variacioneve, të nxjerra në vepra rezervë, duke përshkruar format e thjeshtuara të figurave femrave apo fundit të jetës. Në fund të viteve të hershme 1940 dhe '50, vizatimet e tij bëhen të guximshme, linja me konture të trasha. Vizatimet e fundit të mëdha, të akrobatëve, (1951-1952), të ekzekutuara me një furçë të trashë të vendosur në fund të një shkopi të gjatë, janë të përbërë nga një kontur i vetëm. Skulptura ishte një tjetër mjedis i ndjekur nga Matisse që nga vitet e tij të hershme, dhe edhe pse të pavarura në shprehje, ajo është përdorur shpesh për të gjetur një zgjidhje për problemet e pikturave. Më shumë se gjysma e skulptura Matisse perfunduan midis 1900 dhe 1910, ai gjithashtu punoi shpesh në seri, manipulimin formën dhe thjeshtimin e tyre gjatë viteve. Ndër veprat më të njohura të tij i përkasin serisë së katër relieveve prapa (19031931) Kreativiteti Matisse u zgjerua në fushën e artit grafik dhe ilustrimeve të librave, kjo e fundit ka filluar kur ai ishte tashmë në vitet gjashtëdhjetë të tij, me ilustrime të Poésies Stephane Mallarmé-së (1932), dhe arriti kulmin me kompozime të çelësit automatik të simbolit 1943-1944) për Jazz librin e tij (botuar në vitin 1947). Por arritja kurorëzim i karrierës Matisse ishte komisioni për Kapelën e rruzaren në Vence simbolit 1948-1951, për të cilën ai krijoi të gjitha dekoratat në mur, stacionet e kryqit, mobilje, njolla-qelqi në dritare, madje edhe rrobave të altarit. Bukurinë dhe thjeshtësinë e këtij projekti përbën artin shpirtëror të Matisse-s dhe vulosjen e gjenialitetit së tij krijues. Përgatiti Amazona Kadriu

Për më tepër: www.banka-ideve.com

BANKA E IDEVE


Gazeta 38