Page 1


สพฺ พทานํ ธมฺ มทานํ ชิ นาติ การให้ธรรมเป็นทาน ย่อมชนะการให้ทัง้ ปวง

2 | การเกษตรเพื่อชี วิต


จ�ำแนก แจกจ่าย ตามเหตุ เพื่อมรรคผล ยิ่งแจก ยิ่งเบา ยิ่งจ่าย ยิ่งว่าง

การเกษตรเพื่อชี วิต | 3


การเกษตรเพื่อชีวิต ค�ำนี้เปรียบเสมือนการเปิดประตูบาน ใหญ่ ให้ผู้เขียนได้เข้าไปสู่โลกจักรวาลอันกว้างใหญ่ไพศาลไม่มี ขอบเขตจ�ำกัด จนไม่สามารถใช้คำ� พูดมาเปรียบเทียบหรือการกระ ท�ำใดๆ มาแสดงให้เห็นถึงความกว้างใหญ่ไพศาลนีไ้ ด้ เพราะหลาย สิ่งหลายอย่างมันไม่ได้มีอยู่หรือเกิดขึ้นโดยเหตุผล แต่เกิดขึ้นตาม เหตุปัจจัยตามธรรมชาติ ผู้คนยุคนี้ถูกปลูกฝังให้เป็นคนมีเหตุผล ท�ำอะไรต้องมีเหตุผล คิดอะไรต้องมีเหตุผล พูดอะไรต้องมีเหตุผล เชื่ออะไรต้องมีเหตุผลและหลายๆเหตุผลที่ใช้กันอยู่นี้ ส่วนใหญ่ เกิดขึ้นจากความเชื่อ ความเชื่อต่างๆส่วนใหญ่ก็เกิดขึ้นจากความ เคยชิน ซึ่งท�ำให้เกิดเป็นนิสัย ผู้คนกลุ่มหนึ่ง ถือผีถือสาง ถูกหาว่า หลงงมงาย ผู้คนอีกกลุ่มหนึ่งถือศักดิ์ ถือศรี ถือลาภ ยศ สรรเสริญ กลับกลายเป็นเรือ่ งธรรมดา กลุม่ แรกทีถ่ อื ผี ถือสาง เมือ่ ได้ปฏิบตั ิ ตามความเชือ่ แล้ว เหตุผลของเขาคือสุขใจ โดยมิได้ทำ� ให้ผใู้ ดเดือด ร้อน เพราะไม่ต้องแย่งกันถือ แต่ถูกหาว่าไม่มีเหตุผล หลงงมงาย ส่วนกลุ่มหลังแย่งกันถือศักดิ์ ถือศรี ถือลาภ ยศ สรรเสริญ จนถึง ขั้นท�ำลายล้างกันเพราะต่างก็อ้างเหตุผลของตัวเอง เพื่อรักษาไว้ ซึ่งความเชื่อ กลับถือว่าเป็นความถูกต้อง

4 | การเกษตรเพื่อชี วิต


ลัทธิศาสนาจึงเกิดขึน้ มากมายเนือ่ งมาจากความเชือ่ ทีแ่ ตก ต่างกัน เลยมีเหตุผลทีข่ ดั แย้งกันตลอดเวลา แต่มเี หตุผลอย่างหนึง่ ซึ่งค่อนข้างจะเป็นหนึ่งเดียวกันในสังคมมนุษย์โลกปัจจุบัน คือ เหตุผลเพื่อผลประโยชน์ตามความเชื่อของตัวเอง ถ้าเราย้อนประวัติศาสตร์โลก ไปสู่ยุคล่าอาณานิคม ผู้คน กลุ่มหนึ่งเชื่อว่า ถ้ามีอาณานิคมเยอะๆ นั่นคือความเจริญเติบโต ก็จะท�ำให้เกิดความมั่นคง แต่สุดท้ายทั้งผู้ไปล่าอาณานิคมและผู้ ถูกล่าต่างก็มีความทุกข์ เพราะต่างก็มีความกังวลใจ ไม่เกิดความ มั่นคงอย่างที่คิด ทฤษฏีความเชื่อนี้ก็ต้องจบลง มาถึงยุคค้าทาส ค้าขายเสรี ใครใคร่ค้าค้า ใครใคร่ขายขาย ขายทุกอย่างที่ขวางหน้า จนสุดท้ายเอาคนด้วยกันมาเป็นสินค้า เพราะยึดหลักการค้าว่า ค้าเพื่อก�ำไรจึงสร้างเหตุผลมารองรับ ให้ ทุกอย่างไปจบอยู่ที่ก�ำไร ท�ำทุกอย่างเพื่อผลก�ำไร ท�ำไปท�ำมาผู้ค้า ก็ทกุ ข์ ผูถ้ กู ค้าก็ทกุ ข์ เพราะมนุษย์มใิ ช่สตั ว์สงิ่ ของ จึงเกิดแรงต้าน และสุดท้ายทฤษฎีก็ต้องจบลง

การเกษตรเพื่อชี วิต | 5


มาถึงยุคปัจจุบนั สังคมมนุษย์โลกชูธงแข่งขันเสรี มีผคู้ นกลุม่ ใหญ่กลุ่มหนึ่ง มีความคิดความเชื่อว่า การแข่งขันเสรีนั้น จะท�ำให้ ผูบ้ ริโภคได้รบั ประโยชน์ และเป็นการกระตุน้ ท�ำให้เกิดประสิทธิผล เพื่อมุ่งสู่ความเจริญเติบโตมั่นคง ขบวนการต่างๆจึงถูกจัดตั้งขึ้น เพื่อรองรับความเชื่อนี้ ไม่ว่าจะเป็นระบบหรือหลักสูตรการศึกษา ระบบการเมือง สังคม เศรษฐกิจ ศาสตร์วิชา ทุกแขนงสาขา เกิด ขึน้ มากมาย เพือ่ ปลูกฝังอุดมการณ์ให้เกิดแนวคิดความเชือ่ ไปในวิถี เดียวกัน คนกลุ่มใหญ่ที่เป็นกลุ่มริเริ่มความเชื่อตามทฤษฎีแข่งขัน เสรีนี้ มิใช่เป็นคนส่วนใหญ่ในสังคมมนุษย์โลก แต่เป็นกลุ่มคนซึ่ง มีพลังอ�ำนาจทุกรูปแบบอย่างแน่นอน จึงมีโอกาสผลักดัน เผย แพร่ จัดตัง้ ขบวนการต่างๆ ให้เกิดเป็นรูปธรรม เพือ่ ให้เป็นไปตาม วัตถุประสงค์ ตามความเชื่อ เช่น การจัดตั้งระบบการเมือง ระบบ เศรษฐกิจ ระบบสังคม ระบบการศึกษา เป็นต้น เพื่อเสริมสร้าง และควบคุมให้เป็นไปตามอุดมการณ์ ไม่เว้นแม้กระทั่งกลุ่มคนซึ่ง ไม่มีโอกาสได้คิด เพราะไม่เคยมีโอกาสฝึกและเคยได้เรียน

6 | การเกษตรเพื่อชี วิต


วิชาคิด ก็ต้องถูกควบคุมให้เข้าไปอยู่ในขบวนการแข่งขันเสรี โดย ไม่มโี อกาสรับรูเ้ ลยว่ามันคืออะไร ถูกปรุงแต่งโดยทางตรง ทางอ้อม จนกลายเป็นความเคยชิน ติดเป็นนิสัย เดินไปตามขบวนการ แข่งขันเสรีโดยอัตโนมัติ การแข่งขันเสรี ซึ่งมีวัตถุเป็นตัวแข่งขัน ปลูกฝังรสนิยม แบบบริโภคนิยม เพื่อให้มีการบริโภควัตถุอย่างฟุ่มเฟือย โดยมี ความร�่ำรวย ความยิ่งใหญ่ ความมีศักดิ์ศรี เป็นเป้าของความ ส�ำเร็จ โดยมีความเชื่อว่าความเจริญเติบโตทางด้านวัตถุ จะท�ำให้ ชีวิตมั่นคง ระบบแข่งขันเสรีนิยมจึงถูกชูธงไปเกือบทุกหย่อม หญ้าในสังคมมนุษย์โลก โดยมีเกมธุรกิจเป็นตัวเล่นเพื่อให้บรรลุ วัตถุประสงค์ เศรษฐกิจหรือกิจกรรมเศรษฐีถูกพัฒนาไปอย่าง รวดเร็ว ธุรกิจหรือกิจธุระเพือ่ มุง่ ไปสูค่ วามเป็นเศรษฐีถกู จัดตัง้ ขึน้ อย่างเป็นระบบ รุนแรง เร่าร้อน จนผู้คนที่อยู่ในขบวนการนี้ ถึง ขั้นต้องเสริมอาวุธทางปัญญา พร้อมที่จะฟาดฟันกันทุกรูปแบบ ความระแวง กังวล สงสัย ถูกปรุงแต่งให้กลายเป็นความเคยชินจน ติดนิสัย เป็นคนที่มีวิตกจริตกันโดยไม่รู้ตัว

การเกษตรเพื่อชี วิต | 7


สัจธรรมย่อมเกิดขึ้น ทุกอย่างเป็นไปตามที่ต้องการ ระบบ ธุรกิจนิยม ได้แทรกแซงเข้าไปทุกวงการ โดยมีการแข่งขันเป็นตัว กระตุ้น ทุกสาขาอาชีพ ถูกด�ำเนินไปเพื่ออาชีพแต่ฝ่ายเดียว ขาด จิตส�ำนึกความรับผิดชอบต่อสังคมร่วมกัน วิชาการแขนงใหม่ๆ ที่ เกิดขึน้ มาในโลกก็เพือ่ สนับสนุนและรองรับการแข่งขันเสรี ผูค้ นถูก ปรุงแต่งโดยอัตโนมัต ิ โดยผ่านกระบวนการการศึกษา ท�ำให้ผคู้ น เกิดความทะเยอทะยาน เห็นแก่ตัวโดยมิได้ตั้งใจ ไม่ว่าอาชีพใดๆ ก็กลายเป็นธุรกิจทั้งหมด ธุรกิจการเมือง ธุรกิจการค้า ธุรกิจการ แพทย์ ธุรกิจอาชีพการท�ำงานต่างๆ หลักการทางการเมืองคือการบริหารบ้านเมือง เป็นเรื่อง ของการเสียสละ แต่พอมีระบบธุรกิจเข้ามาแทรกแซงเลยกลาย เป็นเรือ่ งของผลประโยชน์ เรือ่ งของการซือ้ การขาย เรือ่ งของการ ลงทุน เรื่องของการหว่านพืชเพื่อหวังผล

8 | การเกษตรเพื่อชี วิต


หลักการทางการค้าปกติกค็ า้ เพือ่ ก�ำไร แต่พอมีระบบธุรกิจ เข้ามาแทรกแซง เลยกลายเป็นเรื่องของการแข่งขัน ไม่เพียงแต่ จะท�ำเพื่อผลก�ำไรอย่างเดียว แต่ต้องชนะต้องยิ่งใหญ่ด้วย จึงฟาด ฟันฆ่าแกงกัน แย่งกันใช้ทรัพยากรของโลกอย่างฟุ่มเฟือย โดยไม่ ค�ำนึงถึงผลกระทบที่จะเกิดขึ้นตามมา ไม่ว่าจะเป็นเรื่องมลภาวะ เรือ่ งสิง่ แวดล้อมเป็นพิษ เรือ่ งความสมดุลของธาตุสตี่ ามธรรมชาติ โฆษณาชวนเชื่อทุกรูปแบบเพื่อความส�ำเร็จ โดยไม่ค�ำนึงถึงค่า โฆษณาที่สูญเปล่า ซึ่งเป็นความหายนะของโลก หลักการทางการแพทย์ ปกติก็เพื่อรักษาโรคภัยไข้เจ็บ แต่ พอมีระบบธุรกิจเข้ามาแทรกแซง เลยกลายเป็นเรือ่ งผลประโยชน์ แต่ฝา่ ยเดียว จิตส�ำนึกได้ลดน้อยถอยลงไป แพทย์ในอดีตเห็นคนไข้ ทุกวัน แต่แพทย์ปจั จุบนั ส่วนใหญ่เห็นแต่ไข้ไม่เห็นคนไข้ ไข้นรี้ าคา แค่นี้ไข้นั้นราคาแค่นั้น คนที่ไม่มีเงินส่วนใหญ่ ไม่มีโอกาสได้พบ แพทย์

การเกษตรเพื่อชี วิต | 9


หลั ก การท� ำ งานคื อ การแก้ ป ั ญ หาเนื้ อ งานที่ รั บ ผิ ด ชอบ หรือหน้าที่ที่ท�ำอยู่ แต่พอมีระบบธุรกิจเข้ามาแทรกแซงตัวผล ประโยชน์กลายเป็นตัวแปรส�ำคัญ ไม่ว่าจะเป็นผลประโยชน์ทาง ด้านทรัพย์สนิ หรือผลประโยชน์ทางต�ำแหน่งหน้าที่ จนถึงขัน้ มีซอื้ มีขาย ขายต�ำแหน่ง ขายหน้าที่ ขายทุกสิ่งทุกอย่าง จนถึงบางครั้ง ขายความเป็นคนก็ยอม โดยมีอบายมุขเป็นเครือ่ งปลอบใจ เพียง เพือ่ ความก้าวหน้าเท่านัน้ เอง ทั่วทั้งโลกก�ำลังด�ำเนินไปตามนโยบายที่ได้ชูธงไว้อย่างมี ประสิทธิภาพ ไม่วา่ จะเป็นวิชาการแขนงใหม่ เทคโนโลยีทกี่ า้ วหน้า รวมทั้งบุคลากรมนุษย์ที่ถูกปรุงแต่งไว้อย่างมีประสิทธิภาพ ทุก คนมีเป้าหมายเดียวกันอย่างแน่วแน่ ที่จะมุ่งไปสู่ความส�ำเร็จ แต่ สุดท้ายไม่มีใครส�ำเร็จได้ เพราะความร�่ำรวยนั้นไม่มีขีดจ�ำกัด ทุก คนต้องจบลงโดยการแพ้สังขารของตัวเอง คือตายก่อนส�ำเร็จ ใน ขณะที่ต้องแบกทุกข์มาตลอดชีวิต เพราะหลงในความส�ำเร็จลาภ ยศ สรรเสริญ เป้าชีวิตที่ผู้คนไม่ว่าจะร�่ำรวย หรือยากจน ต่างก็ ใฝ่ฝันที่จะได้มาเป็นของตัวเอง จึงทุ่มเททั้งชีวิต จิตใจ เพียงเพื่อ ให้ได้มาซึ่งสิ่งนี้ โดยเชื่อว่าเมื่อได้มาซึ่งในสิ่งนี้แล้ว ทุกข์ที่แบกอยู่ ก็จะละลายหายไปกลับกลายเป็นความสุขที่ชีวิตต้องการ

10 | การเกษตรเพื่อชี วิต


ค�ำว่าสูต้ ายจึงเกิดขึน้ และหลายชีวติ ก็ได้สจู้ นตายตามความ ปรารถนา อุปมาดัง่ คนสร้างตึกขึน้ มาได้แล้ว แน่นอนต้องมีอปุ สรรค นานัปการ แต่ก็กัดฟันสู้ทนเพื่อให้ส�ำเร็จ พอสร้างเสร็จแล้วคิดว่า จะหยุดพักผ่อน แต่พอมองขึน้ ไป ดูขา้ งบนคนอืน่ เขามีตงั้ ร้อยขัน้ ก็ ก้มหน้าก้มตาสร้างขึ้นไปอีก บางครั้งก็ไม่เคยคิดเลยว่าจะสร้างต่อ ไปเพื่ออะไรกัน สร้างจนวินาทีที่จะขาดใจตาย ยังเรียกลูกเรียก หลานมาสัง่ มาสอน มาก�ำชับให้สร้างต่อขึน้ ไปอีก เป็นวัฎจักรอย่าง นี้เรื่อยไปไม่มีวันสิ้นสุด อาชีพ อาศัยยังชีพ ที่เราจ�ำเป็นต้องไปท�ำงาน ไม่ว่าจะเป็น อาชีพอะไรก็แล้วแต่ เป้าหมายก็เพื่อเอาผลของงานมายังชีพ มา ท�ำให้ตัวเองและครอบครัวให้มีความสุข ท�ำไปท�ำมาไปหลงที่งาน ทุม่ เทความสุขของตัวเองและครอบครัวไปให้กบั งาน เพราะเชือ่ ว่า งานคือเงิน เงินคืองานบันดาลสุข ท�ำไปท�ำมาก็ไปหลงทีเ่ งิน แทนที่ จะใช้เงินซึ่งเป็นผลของงานมาซื้อความสุข กลับถูกเงินสั่งให้ผิดผัว ผิดเมีย ผิดเพื่อนผิดฝูง หรือบางครั้งสั่งให้ฆ่าคนก็เอา

การเกษตรเพื่อชี วิต | 11


ปัจจุบันอาชีพได้ถูกแปรเปลี่ยนไปตามค่านิยมของสังคม มันมิใช่ท�ำเพี่อแค่ยังชีพ แต่ไปหลงติดอยู่ที่ ลาภ ยศ สรรเสริญ ทุก สาขาอาชีพถูกปรุงแต่งโครงสร้างกระบวนการต่างๆ เพือ่ ให้เป็นไป ตามเป้าหมายทีไ่ ด้วางไว้ การแข่งขัน การต่อสู้ การยือ้ แย่ง การเอา รัดเอาเปรียบ การกระทบกระแทก การทะเลาะวิวาท การโกงกิน การคอรัปชั่น การเบียดเบียนผู้อื่น การเห็นผิดเป็นชอบ การเห็น แก่ตวั และการอะไรต่ออะไร ได้เกิดขึน้ อย่างมากมายตามเหตุปจั จัย ที่ได้ช่วยกันสร้างขึ้น ปัญหาร้อยแปดได้เกิดขึ้นเพื่อให้แก้ไข แก้ไข แก้ไข และแก้ไขไม่มีที่สิ้นสุด เพราะความเชื่อในทฤษฎีแข่งขันเสรี และความเคยชิน ผูค้ นยังหลงคิดว่าเป็นปัญหาต่างๆ ทีร่ มุ ล้อมอยูน่ ี้ เป็นปกติที่ชีวิตจ�ำเป็นต้องเผชิญ และต่อสู้อย่างไม่มีทางหลีกเลี่ยง เหมือนผูค้ นก�ำลังแข่งขันเข็นครกขึน้ ภูเขา บางคนยังไม่รเู้ ลยว่าเข็น ขึน้ ไปท�ำไม เข็นไปเพราะถูกปลูกฝังมาให้เข็นเพือ่ ความก้าวหน้า ถ้า ไม่เข็นคือความล้าหลัง เข็นไปเข็นมาบางคนเข็นเกินก�ำลังตัวเอง เข็นไปไม่ไหวก็ถกู ครกทับตาย คนทีย่ งั อยูก่ ถ็ อื ว่าเป็นเรือ่ งธรรมดา บางคนเข็นไปตั้งครึ่งหนึ่ง พลาดท่าครกก็ไหลตกลงมา ต้องลงมา นับหนึ่งใหม่ บางคนบุญบารมีเดิมอาจมีบ้าง สามารถเข็นไปถึง

12 | การเกษตรเพื่อชี วิต


ยอดเขา และได้มีโอกาสวางมือจากการเข็น มีความรู้สึกโล่งอกตัว เบาอย่างมีความสุข เพราะไม่ต้องแบกไม่ต้องเข็นอีก โดยมิได้ใช้ ประโยชน์จากครกใบนั้นเลย หลงทางเราไม่กลัว เพราะคนหลงทางมิใช่คนชั่วหรือคน เลว คนหลงทางก็คอื คนหลงทางนัน่ เอง หลงทางเราจึงไม่กลัว กลัว อย่างเดียวไม่รู้ว่าก�ำลังหลง ค�ำว่าหลงทางก็มีค�ำตอบในตัวมันเอง แล้วว่ามิใช่เส้นทางที่ถูกที่ควรจะเดินไป ถ้ายังฝืนที่จะเดินต่อไป ก็ คงไม่มวี นั ทีจ่ ะถึงทีห่ มาย คงเสียเวลาเปล่าๆ เพราะมันมิใช่สจั ธรรม ของชีวิตที่แท้จริง แล้วสัจธรรมชีวิตที่ว่าแท้จริงนั้นมันคืออะไร หัวข้อนี้น่าสนใจ คนทุกคนมีชีวิตเป็นประธาน จึงไม่มีอะไรส�ำคัญ ไปกว่าชีวิต มันเกินกว่าที่จะค�ำว่าคุ้ม ไม่คุ้ม ที่จะเสียเวลามาเพ่ง พิจารณาค้นหาค�ำตอบให้กับตนเองว่า แท้จริงแล้วชีวิตนี้ต้องการ อะไร ถ้าเราไม่เข้าใจว่าชีวติ คืออะไร คงไม่มที างรูไ้ ด้วา่ ชีวติ ต้องการ อะไร

การเกษตรเพื่อชี วิต | 13


“ชีวิต คือการต่อสู้ ศัตรูคือยาชูก�ำลัง” ค�ำค�ำนี้ตั้งแต่ ผู้เขียนเริ่มจ�ำความได้ ก็ได้ยินได้ฟังเป็นประจ�ำ ไม่ได้ไปศึกษา ค้นคว้าดูว่าเจตนาของค�ำพูดนี้อยู่ตรงไหน ต้องการปลูกฝังให้ผู้คน เป็นนักสู้จริงๆ หรือเป็นแค่อุบายเพื่อให้ผู้คนมีความอดทน แล้ว ศัตรูที่ว่านี้คืออะไร หมายถึงความยากล�ำบาก อุปสรรค ปัญหา หรือหมายถึงพวกสัตว์เดรัจฉาน ที่จะมาท�ำร้ายมนุษย์ หรือหมาย ถึงมนุษย์ดว้ ยกันเอง ผูเ้ ขียนไม่แน่ใจในเจตนาของค�ำพูดนี้ แต่ดจู าก ความเป็นจริงของผูค้ นในยุคนี้ เห็นชัดเจนว่า ผูค้ นถูกปรุงแต่งหล่อ หลอมให้เป็นนักสูโ้ ดยแท้ และศัตรูคแู่ ข่งก็มใิ ช่อะไรอืน่ ก็คอื มนุษย์ ด้วยกันเอง เริ่มจากบุคคลต่อบุคคล กลุ่มบุคคลต่อกลุ่มบุคคล ซึ่ง มาในรูปของครอบครัว องค์กร ห้างร้าน บริษัท โรงงาน ประเทศ ต่อประเทศ และเริ่มจะรวมกลุ่มกันเป็นภูมิภาคต่อภูมิภาค หรือ ทวีปต่อทวีป นับวันการต่อสู้ แข่งขัน จะรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ได้เห็นการเปลีย่ นแปลงของเกมการแข่งขันได้เกิดขึน้ อย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะสามสิบปีทผี่ า่ นมา หลังจากผูค้ นในขบวนการแข่งขันเสรี เริม่ ติดอาวุธทางปัญญา เทคโนโลยีหรือเครือ่ งมือทุน่ แรงต่างๆ ผุด ขึ้นเป็นดอกเห็ด เพื่อใช้เป็นอาวุธในการต่อสู้ โดยตั้งโจทย์ไว้อย่าง ชัดเจนว่า ชีวิตที่

14 | การเกษตรเพื่อชี วิต


มั่นคง ต้องมีเศรษฐกิจที่เจริญเติบโต ผู้เขียนมิใช่นักภาษาศาสตร์ หรือนักเศรษฐศาสตร์ แต่จะมองสิ่งที่เกิดขึ้นตามสายตาของคน ธรรมดาคนหนึ่ง โจทย์ที่ตั้งไว้ว่า ความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ จะท�ำให้เกิดความมั่นคงนั้น สาเหตุน่าจะมาจากระบบธุรกิจนิยม โดยยึดหลักแข่งขันเสรี เข้ามาครอบง�ำระบบเศรษฐกิจ ค�ำว่าแข่งขันโดยตัวมันเองก็ฟ้องอยู่แล้วว่าเพื่อจะชนะ เพื่อเจริญเติบโต คงไม่ได้แปลว่าแข่งขันเพื่อแพ้ ถอยหลังหรือเล็ก ลง ด้วยความเคยชินท�ำให้ผู้คนคล้อยตามหลักการธุรกิจแข่งขัน เสรี โดยมีความเจริญเติบโตทางวัตถุเป็นเป้าหมาย เพราะเชื่อว่า นี่คือหนทางเดียวที่จะมุ่งสู่ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ

ECONOMY : เศรษฐกิจ, มัธยัสถ์ ECONOMICALLY : อย่างมัธยัสถ์ ECONOMICS : เศรษฐศาสตร์

การเกษตรเพื่อชี วิต | 15


เศรษฐกิจจึงแปลว่า มัธยัสถ์ เป็นเรื่องของพฤติกรรม หรือ การกระท�ำ ไม่ใช่เป็นเรื่องของวัตถุ วัตถุเป็นเพียงตัวถูกกระท�ำ ฉะนั้นเศรษฐศาสตร์จึงควรเป็นศาสตร์วิชาที่สอนให้ผู้คนเป็น คนมัธยัสถ์ มัธยัสถ์คงไม่ควรแปลว่าฟุ้งเฟ้อ ฟุ่มเฟือย หรือเจริญ เติบโต ร�่ำรวย เศรษฐี แต่เศรษฐกิจในสังคมปัจจุบัน กลับกลาย เป็นกิจกรรมเศรษฐี อาจจะไม่มีผู้ใดพูดว่ามันเป็นกิจกรรมเศรษฐี ก็ตาม แต่พฤติกรรมก็แสดงให้เห็นอย่างเด่นชัดแล้วว่ามันเป็นเช่น นั้นจริงๆ เพราะผู้คนส่วนใหญ่ทั้งคิดหรือไม่คิดก็แล้วแต่ ก็ถูกดึง ให้เดินไปตามขบวนการนี้ เพื่อมุ่งสู่ความชนะ ความเจริญ ความ เติบโต ความร�่ำรวย เพื่อความมั่นคง ความมัธยัสถ์น่าจะแปลว่ามีพฤติกรรมความเคยชินจน กลายเป็นนิสัย ประหยัดกิน ประหยัดใช้ ประหยัดพูด ประหยัด คิด ประหยัดท�ำ และคงไม่ได้แปลว่า ขี้เหนียวหรือขี้เกียจ คง หมายถึง ความพอดี คิดพอดี ท�ำพอดี กินพอดี ใช้พอดี โดยให้เกิด ประสิทธิผล ส�ำหรับมรรคผลของชีวิตโดยแท้ เศรษฐกิจหรือ

16 | การเกษตรเพื่อชี วิต


มัธยัสถ์ยังจึงควรจะเป็นพฤติกรรมในการบริหารการใช้การจ่าย อย่างมีประสิทธิภาพมากกว่าที่จะไปในการหารายรับ ซึ่งมันเป็น เรื่องของผลประโยชน์ เป็นเรื่องของธุรกิจ เป็นความไม่เที่ยง ไม่ แน่นอน แต่รายจ่ายสามารถจัดระบบบริหารที่มีประสิทธิภาพ โดยยึดหลักมัธยัสถ์ มีน้อยใช้น้อย มีมากใช้แค่พอดี มิใช่มีเท่า ไหร่ก็ใช้ให้มันหมด แถมยังสร้างหนี้ไว้ล่วงหน้าอีก เพียงเพื่อมุ่ง สู่ความเจริญเติบโต เป็นการบริหารเศรษฐกิจที่เปราะบางมาก ผลเสี่ยงสูง ไม่เกิดความมั่นคง เอาอนาคตไปฝากไว้กับความไม่ แน่นอนของรายรับ เจอมรสุมแค่นิดเดียวก็ท�ำให้สั่นคลอน คนคนหนึง่ มีรายรับเดือนละหนึง่ แสนบาทแต่ใช้จา่ ยไปหนึง่ แสนสองหมื่นบาท ติดลบไปสองหมื่นบาท อีกคนหนึ่งมีรายรับ เดือนละห้าพันบาท แต่ใช้จา่ ยไปสามพันบาท เหลือเก็บสองพันบาท คนที่สองย่อมมีเศรษฐกิจมั่นคงมากกว่าคนที่หนึ่งแน่นอน เพราะ คนที่สองมีรายได้มากกว่าคนที่หนึ่ง รายรับหักรายจ่าย ที่เหลือคือ รายได้สองพันบาท ส่วนคนที่หนึ่งรายรับหักรายจ่ายไม่มีรายได้ เหลือ แถมยังเป็นหนี้อีกสองหมื่นบาท

การเกษตรเพื่อชี วิต | 17


ขบวนการอบรมบ่มนิสยั จึงมีความส�ำคัญมาก อยากให้สงั คม เป็นอย่างไรก็อบรมบ่มนิสัยให้เป็นอย่างนั้น ขบวนการเช่นนี้ ถือ ได้อยู่ในข่ายของกฎแห่งกรรม เช่นเดียวกัน เป็นการสร้างกรรม อย่างเป็นระบบเป็นขบวนการ ในยุคนีเ้ ราเรียกว่าระบบการศึกษา มีหน้าทีอ่ บรมบ่มนิสยั ให้ผคู้ นเดินไปตามขบวนการทีส่ งั คมตัง้ โจทย์ ไว้ให้ เริ่มจากเด็กทารกคนหนึ่ง เกิดมาดูโลก สมมุติว่าเป็นแร่ เหล็กบริสุทธิ์ก้อนหนึ่ง เดิมทียังไม่ได้ถูกตั้ง ชื่อ – สกุล ก็ถูกเรียก ว่าเด็กทารก ต่อมาถูกตัง้ ชือ่ ว่า ด.ช.แดง พ่อแม่ผปู้ กครองก็อบรม บ่มนิสัยจนยอมรับว่าตัวเองคือ ด.ช.แดง พอโตขึ้นเข้าไปเรียนใน ระดับประถมศึกษา ก็ได้รับการแยกธาตุและหลอมจากเหล็กแข็ง ให้เป็นเหล็กเหลว พอขึ้นชั้นมัธยมศึกษา ก็ได้รับการหล่อให้เป็น มีดหรือดาบ (วิทย์, ศิลป์) พอขึน้ ชัน้ อุดมศึกษาก็ได้รบั การฝึกวิทยา ยุทธ และฝนให้แหลมคม จนพร้อมที่จะออกไปสู้ศึก

18 | การเกษตรเพื่อชี วิต


ทุกคนกลายเป็นขุนศึก เป็นนักสูโ้ ดยมีมดี มีดาบอันแหลมคม เป็นอาวุธประจ�ำกาย ไปไหนไปด้วย พอจบออกไปท�ำงานเพือ่ ยังชีพ ถูกระบบการบริหารงานยุคใหม่กระตุน้ ให้แข่งขัน ความกังวล ความ ห่วงใยกับหน้าทีก่ ารงานจึงเกิดขึน้ ทุม่ เทชีวติ ไปให้กบั งาน เวลาผ่าน ไปเนิ่นนาน เลยเคยชินกับอาชีพการงาน จนแยกไม่ออกระหว่าง ชีวติ กับงาน กลายเป็นพ่อค้า เป็นข้าราชการ เป็นหมอ เป็นครู เป็น นักการเมือง เป็นนักธุรกิจ เป็นทนายความ ทุกสาขาอาชีพก็ถกู สร้าง หลักการจรรยาบรรณ กฎเกณฑ์ตา่ งๆ เพือ่ เป็นแนวทางในการปฏิบตั ิ ของนักการอาชีพ ความเคยชินกลายเป็นนิสยั เลยเข้าใจว่าหลักการ ของอาชีพ ก็คอื หลักการของชีวติ ท�ำอะไรก็ยดึ หลักการอาชีพเป็นที่ ตัง้ จนบางครัง้ ลืมหลักการของความเป็นคน นักวิชาการก็ยดึ หลัก การทางวิชาการ นักการเมืองก็ยดึ หลักการทางการเมือง นักธุรกิจก็ ยึดหลักการทางธุรกิจ นักกฎหมายก็ยดึ หลักการทางกฎหมาย เป็น มีด เป็นดาบ จนลืมความเป็นแร่เหล็ก

การเกษตรเพื่อชี วิต | 19


มีด ดาบ ยิ่งฝึกฝนให้แหลมคมเท่าไหร่ ยิ่งท�ำให้เปราะ ให้บาง ให้คับแคบยิ่งขึ้น เป็นนักธุรกิจ ก็เป็นส่วนหนึ่งของวงการธุรกิจอันคับแคบ จนลืมความเป็นเด็กทารก ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโลก ของจักรวาล อันกว้างใหญ่ไพศาล ระบบการศึกษาปัจจุบนั จึงพูดได้วา่ เป็นทีม่ า ของความเปราะบางและคับแคบของผู้คนในสังคม ส่วนใหญ่เป็น ได้แค่ชาวเมือง ชาวบ้าน ชาวนา ชาวไร่ ชาวเสือด�ำ ชาวเสือขาว ชาวเขา ชาวเรา จนลืมความเป็นชาวไทย ชาวโลก ชาวจักรวาล วิชาการในยุคนี้เน้นไปที่การค้นคว้าวิจัย จ�ำแนกแยกแยะ หาเหตุเพื่อเอาผล ยิ่งแยกก็ยิ่งเยอะ ยิ่งแยะก็ยิ่งซับซ้อน ตามที่ได้ เห็นได้สัมผัสกันอยู่ ปัจจุบันบานปลายจนจับต้นชนปลายไม่ถูก สังคมถูกแยกธาตุจนสับสนวุ่นวาย การด�ำรงชีวิตของผู้คนต้องมี เงื่อนไขมากขึ้น ต้องเอาอนาคตของชีวิตไปฝากไว้กับการเล่นเกม ธุรกิจ หรือเกมได้เสีย โดยทางตรงหรือทางอ้อม ถ้าเล่นได้ก็ด�ำรง ชีวิตได้ ถ้าเล่นเสียก็กระทบกระเทือนกับการด�ำรงชีวิต

20 | การเกษตรเพื่อชี วิต


ประสบการณ์สสี่ บิ ปี (2493-2533) ทีผ่ เู้ ขียนได้ใช้ชวี ติ ด�ำรง อยูใ่ นขบวนการแข่งขันเสรี โดยเฉพาะช่วงท้ายๆ เจ็ดปี (25262533) ได้มโี อกาสไปใช้ชวี ติ อยูป่ ระเทศสหรัฐอเมริกา ซึง่ ถือได้วา่ เป็นหนึง่ ของประเทศ เจ้าลัทธิธรุ กิจแข่งขันเสรีนยิ ม ได้ลมิ้ รส ได้ สัมผัส สังคมต้นต�ำรับทีเ่ ขามีความพร้อม มีกำ� ลังในทุกๆ ด้าน พอ เพียงต่อการสนองตอบลัทธิความเชือ่ ทีไ่ ด้ตงั้ โจทย์ไว้อย่างเต็มรูปแบบ ทุกอย่าง ทุกขบวนการด�ำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพ โปร่งใส มี เหตุ มีผล มุง่ สูเ่ ป้าหมายอย่างชัดเจน แต่ผเู้ ขียนเองยังมองไม่เห็น ว่าลัทธิความเชือ่ นีม้ นั จะเกิดผลส�ำเร็จได้ เพราะค�ำว่าส�ำเร็จ แปล ว่าเสร็จแล้ว ไม่มปี ญ ั หาอะไรทีจ่ ะต้องแก้ไขอีกแล้ว คือหยุดแล้ว แต่ โจทย์ทตี่ งั้ ไว้คอื เจริญเติบโตมัน่ คง นัน่ ไม่มขี อบเขตจ�ำกัด จึงไม่มี วันเสร็จ เจริญคือมีมากขึน้ เติบโต คือยิง่ ใหญ่ขนึ้ ไม่ได้แปลว่า มัน่ คง ชายผูห้ นึง่ มีอาชีพค้าขาย ยึดหลักสัมมาอาชีวะ เปิดร้านขาย ก๋วยเตีย๋ ว วันหนึง่ ขายได้ประมาณหนึง่ พันบาท ครอบครัวมีอยูม่ กี นิ เลีย้ งลูกจนเจริญเติบโตปิดร้านตัง้ แต่บา่ ยสามโมง มีเวลาตีขมิ ร้อง เพลง จิตใจสงบนิง่ ไม่มกี งั วลเพราะปราศจากหนีส้ นิ พอระบบธุรกิจ นิยม เข้ามาแทรกแซง ถูกกระตุน้ ให้มกี ารแข่งขัน เพือ่ มุง่ สูค่ วามเจริญ เติบโตมัน่ คง ไปกูเ้ งินธนาคารมาขยายร้าน เป็นภัตตาคารใหญ่โต กิจธุระมากขึน้ เทีย่ งคืนก็ยงั ไม่ได้นอน การเกษตรเพื่อชี วิต | 21


ขายวันละเป็นหมืน่ บาท แต่นอนไม่หลับ เพราะไม่พอค่าใช้จา่ ย เจ้า หนีก้ ต็ ามทวง จิตใจทีเ่ คยสงบนิง่ กลับกลายเป็นความว้าวุน่ กังวลใจ ความมัน่ คงทางการค้าทีเ่ คยเป็น กลับกลายมาเป็นความเปราะบาง ทางธุรกิจ ความมัน่ คงจึงไม่ควรแปลว่าเจริญเติบโต ฉะนัน้ ประเทศ ชาติไม่ควรหลงระเริงไปกับยอดรายรับในการส่งออก มันอาจจะ เป็นการได้ไม่คุ้มเสีย มันเป็นเพียงรายรับ ยังมิใช่รายได้ที่แท้จริง ผู้ที่มีโอกาสน�ำพาประเทศและเผ่าพันธุ์ ถึงเวลาแล้วหรือยังที่จะ ตั้งสติพิจารณาเรื่องนี้อย่างจริงจัง เราจ�ำเป็นไหมที่จะต้องเต้นไป ตามจังหวะเพลงทีเ่ ขาเปิด ท�ำไมไม่เต้นตามจังหวะเพลงทีเ่ ราถนัด มนุษย์ทอี่ าศัยอยูแ่ ต่ละประเทศ แต่ละทวีป เหมือนนกคนละ เผ่าพันธุ์ พันธุกรรมและความเคยชินต่างกันโดยธรรมชาติ ควร มีสิทธิเสรีภาพตามความเคยชินของแต่ละเผ่าพันธุ์ แต่ปัจจุบันมี พญานกบางเผ่าพันธุ์ หลงตัวเองคิดการใหญ่ อยากให้นกทุกเผ่า พันธุเ์ ดินไปตามความเคยชิน ความเชือ่ ของตัวเอง พยายามใช้กล อุบาย พลังอ�ำนาจที่เหนือกว่าทุกรูปแบบเพื่อเข้าไปครอบง�ำ ไม่ ว่าจะเป็นทางด้านสังคม เศรษฐกิจ การเมือง โดยมีระบบธุรกิจ นิยมเป็นเครื่องมือ เป็นอาวุธ พญานกทั้งหลายอาจจะมีความ บริสทุ ธิใ์ จ มีความตัง้ ใจจริงทีอ่ ยากจะเห็นนกทุกเผ่าพันธ์อยูร่ ว่ มกัน

22 | การเกษตรเพื่อชี วิต


โดยสันติ โดยมีความเชื่อ มีหลักการ มีวิธีการด�ำรงชีวิตแบบ เดียวกัน ฟังดูแล้วเป็นความคิดเป็นทฤษฎีคล้ายๆ มีเหตุผลแต่ ความเป็นจริงเหตุผลที่มีความหวังดีนี้ ไปขัดแย้ง กับกฎเกณฑ์ ทางธรรมชาติ ความวุ่นวายย่อมเกิดขึ้นอย่างแน่นอน ลัทธิความ เชือ่ ของแต่ละเผ่าพันธุท์ มี่ ขี นึ้ นัน้ มันมิใช่ความชัว่ ร้ายอะไร มันเป็น ความเคยชินทีแ่ ตกต่างกัน แต่มนั จะกลายเป็นสิง่ ทีเ่ ลวร้ายมาก ถ้า จะเอาลัทธิความเชื่อไปยัดเยียด กดดัน หรือเบียดเบียนแก่เผ่า พันธุ์อื่น และยิ่งจะเลวร้ายยิ่งขึ้น มนุษย์ สัตว์ จะหลงระเริงจน ลืมเผ่าพันธุ์ของตัวเอง นกกระจิบตัวเล็กๆ หลงกระแสวิ่งไปเล่น ตามเกมพญานกทั้งหลาย โอกาสที่จะชนะนั้นแทบที่จะไม่ต้องคิด เพราะเราไม่ใช่เจ้าของเกม แต่สุดท้ายแพ้ก็เจ็บ ชนะก็เจ็บ นก กระจิบเอ๋ย ถึงเวลาหรือยังที่จะเอากระจกส่องดูตัวเองว่า คือนก พันธุ์ไหน เหมาะที่จะด�ำรงชีวิตอย่างไร นี้คือค�ำตอบที่ผู้เขียนมี ให้กับตัวเอง (เมื่อปี 2533) และได้ใช้เวลาอยู่ประมาณครึ่งค่อนปี ช�ำระล้างสายใยความผูกพันต่างๆ ละทิง้ ความเป็นนักสู ้ นักธุรกิจ ลาออกจากความเป็นชาวเมือง กลับคืนสู่ภูมิล�ำเนาบ้านเกิดเมือง นอน ด�ำเนินชีวิตตามภาษานกกระจิบตัวเล็กๆ ซึ่งท�ำรังแต่พอตัว จากความเป็นชาวเมือง กลับมาสู่ความเป็นชาวจักรวาล ที่กว้าง ใหญ่ไพศาล ทั้งหมดที่น�ำเสนอไปแล้วนั้นคือค�ำตอบของค�ำถาม

การเกษตรเพื่อชี วิต | 23


“ท�ำไมการเกษตรเพือ่ ชีวติ ” เจ็ดปีทผี่ เู้ ขียนและครอบครัว ได้มาด�ำรงชีวติ เป็นชาวเกษตร เพื่อชีวิต (2533-2540) เป็นชาวบ้าน เป็นชาวจักรวาล ได้เกิด ค�ำตอบซึง่ เป็นสัจธรรมชีวติ มากมาย จากค�ำตอบซึง่ เกิดจากค�ำถาม ของตัวเอง จากค�ำตอบซางเกิดขึ้นเองโดยประสบการณ์ จากค�ำ ตอบซึ่งเกิดขึ้นจากค�ำถามของผู้คนมากหน้าหลายตาที่ผ่านเข้ามา เยี่ยมเยียน ซึ่งจะได้น�ำเสนอในบทต่อไป เพื่อให้เป็นค�ำตอบของ ค�ำถาม

24 | การเกษตรเพื่อชี วิต


“การเกษตรเพือ่ ชีวติ ทำ� ไม” การเกษตรเพื่อชีวิต: มิใช่เพื่อธุรกิจ ท�ำมาหากิน มิใช่ท�ำ มาหาขาย หลักการ: ท�ำอยู่ ท�ำกิน ท�ำทาน เหตุผล : ท�ำเพราะธรรม วิธกี าร: ด�ำรงชีวติ แบบครอบครัวใหญ่รกั ษาขนบธรรมเนียม ประเพณีดั้งเดิม ยึดหลักร่วมแรงร่วมใจ สามัคคี เน้นสร้างปัจจัย สี่ให้สมบูรณ์ หลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี จรรโลงรักษาสิ่งแวดล้อม ศีล คือ วินัยของเรา เป้าหมาย: เพื่อความอยู่ดีกินดีของสมาชิก ส่วนเกินช่วย เหลือผู้ด้อยโอกาสในสังคม สถานที่: ไร่แหลมทอง 77 หมู่ 2 ต.โนนก่อ อ.สิรินธร จ.อุบลราชธานี 34350 การเกษตร: ความหมาย คือ ขบวนการผลิตปัจจัยสี่ คือ อาหาร ทีอ่ ยูอ่ าศัย เครือ่ งนุง่ ห่ม ยารักษาโรค เป็นปัจจัยขัน้ พืน้ ฐาน ซึ่งมีความจ�ำเป็นในการด�ำรงชีวิตของมนุษย์

การเกษตรเพื่อชี วิต | 25


“เพื่อชีวิต มิใช่ธุรกิจ” เป็นโจทย์ซึ่งถูกตั้งไว้เพื่อเตือนสติ และเป็นเกราะป้องกัน ไม่ให้ระบบธุรกิจเข้ามาแทรกแซง เพราะระบบธุรกิจมันเป็น ขบวนการ เป็นบ่อเกิดของความแตกแยกไม่อสิ ระ มีเครือข่ายโยงใย

• เป็นตัวพัฒนากิเลส • เป็นตัวที่ท�ำให้ผู้คนเห็นแก่ตัว • เป็ น ตั ว ที่ ท� ำ ให้ ม นุ ษ ย์ ด ้ ว ยกั น ต้ อ งอยู ่ ด ้ ว ยกั น อย่ า ง หวาดระแวง • เป็นตัวท�ำลายสิ่งแวดล้อม • เป็นตัวท�ำลายทรัพยากรของโลก • เป็นตัวท�ำลายระบบเศรษฐกิจ สังคมการเมือง • เป็นตัวท�ำลายระบบครอบครัว • เป็นตัวท�ำให้มนุษย์หลงทางชีวิต • เป็นตัวท�ำให้มนุษย์กลายเป็นนักการท�ำงานซึ่งเป็นกลไก ส่วนหนึ่งของระบบธุรกิจ จนลืมชีวิต

26 | การเกษตรเพื่อชี วิต


• เป็นตัวท�ำให้เกษตรกรละทิง้ ความเป็นผูม้ โี อกาสกลายเป็น ทาสทางเศรษฐกิจ • เป็นตัวท�ำให้ลืมความเป็นธรรมชาติเผ่าพันธุ์ • เป็นตัวท�ำให้ความจนเกิดขึ้นในสังคมมนุษย์เพราะความ อยากรวย • เป็นตัวท�ำให้พ่อแม่ต้องอบรมให้ลูกละทิ้งพ่อแม่ เพื่อวิ่ง ตามความเจริญเติบโต • เป็นตัวท�ำให้ระบบการศึกษาเน้นสอนให้เป็นคนเก่ง ไม่ เน้นสอนให้เป็นคนดี • เป็นตัวที่ท�ำให้เกิดความไม่มั่นคง เพราะเกมธุรกิจ มีได้ มีเสีย ความแน่นอนไม่มี ผลเสี่ยงสูง ท�ำให้ผู้เล่นเกิดความกังวล ห่วงใยอยูต่ ลอดเวลา จิตไม่สงบนิง่ ยากทีจ่ ะท�ำให้เป็นสัมมาอาชีวะ เกษตรเพื่อชีวิตจึงปฏิเสธที่จะเอาชีวิตไปผูกติด กับเกมธุรกิจซึ่งมีความไม่แน่นอน

การเกษตรเพื่อชี วิต | 27


ท�ำมาหากิน มิใช่ทำ� มาหาขาย เกษตรเพื่อชีวิต มิได้ปฏิเสธเรื่อซื้อเรื่องขาย แต่เน้นให้ เป็นเรื่องรอง เรื่องหลักคือท�ำอยู่ ท�ำกิน ท�ำทาน เพื่อมรรคผล ของชีวิต มิใช่เพื่อผลประโยชน์ ผลมะม่วง ผลมะขาม ผลผลิต หรือเพื่อผลงาน ท�ำมาหากิน มีกินแน่นอน ท�ำมาหาขาย มีขาย แน่นอน แต่จะมีเหลือกินหรือไม่ อยู่ที่ขายมีก�ำไรหรือเปล่า ถ้า มีก�ำไรก็มีเหลือกิน ถ้าไม่มีก�ำไรก็ต้องกู้หนี้ยืมสินมาซื้อกิน โดย เฉพาะกระบวนการการซื้อการขายในภาคเกษตรกรรมยังไม่มี คุณธรรม นักธุรกิจซึ่งท�ำธุรกิจอยู่ภาคการเกษตร ไปเรียนมาจาก ส�ำนักไหนก็ถูกสอนให้ค้าเพื่อก�ำไร เพื่อความเจริญเติบโตมั่นคง ทางเศรษฐกิจของเขา ไม่เคยมีส�ำนักไหนเคยสอนให้นักธุรกิจค้า เพื่อขาดทุน หรือท�ำให้เกษตรกรผู้เป็นลูกค้าให้มีก�ำไรแล้วเจริญ เติบโตมั่นคงทางเศรษฐกิจ ทั้งหมดก็ต้องเป็นไปตามระบบที่วาง ไว้อย่าง ไม่ต้องสงสัย มันคงมิใช่ความผิดของผู้ใด คนใดคนหนึ่ง

28 | การเกษตรเพื่อชี วิต


ถ้าผิดก็เป็นเรื่องของระบบ ทั้งระบบไม่ง่ายนักที่จะคิดไปแก้ไข ระบบทัง้ ระบบ เราเปลีย่ นคนอืน่ ไม่ได้ แต่เราเปลีย่ นตัวเองได้ สิง่ ทีเ่ กษตรกรท�ำได้นา่ จะยึดหลักตนย่อมเป็นทีพ่ ง่ึ แห่งตน เกษตร เพือ่ ชีวิต เรามีความภาคภูมิใจที่มีโอกาสได้เกิดมาเป็นเกษตรไทย เป็น อาชีพสุจริต เป็นนายของตัวเอง อิสระเสรี ปราศจากพันธนาการ ต่างๆ ไม่ฝากอนาคตกับสภาวะตลาดที่ไม่แน่นอน เรายอมรับใน ความไม่รขู้ องตัวเอง เกษตรกรส่วนใหญ่เป็นผูด้ อ้ ยโอกาสในการได้ เรียนรู้วิชาหาเงิน เหมือนเราชกมวยไม่เป็น ไม่ได้ผ่านขบวนการ หล่อหลอม ให้เป็นมีดเป็นดาบ ฝึกฝนให้แหลมให้คม ไม่ได้ผ่าน ขบวนการปลูกฝังให้เป็นนักสู้ ถ้าหลับหูหลับตาไปสู้กับเขา ก็มี แต่จะเป็นเบี้ยล่างหรือเป็นผู้แพ้อย่างไม่ต้องสงสัย เกษตรกรส่วน หนึ่งหลวมตัวเข้าไปเล่นเกมได้เสียกับนักเล่นเกมธุรกิจทั้งหลาย จนเป็นหนี้สินท่วมตัว เปรียบเสมือนเกษตรกรท�ำเงินเหรียญบาท ตกลงไปในรู รู้สึกเสียดายอยากได้เงินคืน ก็พยายามเอามือล้วง ลงไปในรู เพื่อจะเก็บเงินขึ้นมาคืน ล้วงเท่าไหร่ก็ล้วงไม่ถึง บาง คนต้องการเอาชนะให้ได้ จนค�่ำคืนดึกดื่นก็ไม่ยอมหลับยอมนอน ใช้เงินใบละห้าร้อยบาทมาจุดไฟเป็นแสงสว่างเพื่อส่องเข้าไปในรู สุดท้ายก็ลว้ งออกมาไม่ได้ แล้วก็ไปโทษว่า รูมนั ลึก จนลืมคิดไปว่า ตัวเองแขนมันสัน้

การเกษตรเพื่อชี วิต | 29


เกษตรกรถ้ายอมรับว่าเป็นคนไม่รู้เรื่องธุรกิจ เราชกมวยไม่เป็น เราก็ไม่จำ� เป็นต้องไปเล่นเกมธุรกิจ และไม่จำ� เป็นทีจ่ ะต้องไปเป็น นักมวย เราก็ไม่ต้องไปเจ็บตัว เพราะคนไม่รู้ก็คือคนไม่รู้ มิใช่ คนโง่ คนโง่คือคนไม่รู้แล้วอวดรู้ และเป็นคนที่รู้แล้วยังไปท�ำ ในสิ่งที่ผิด ท�ำให้ตัวเอง และคนอื่นเดือดร้อนคือคนโง่ เกมธุรกิจในยุคนี้ ถูกพัฒนาไปอย่างเร่าร้อนรุนแรง มันมีวชิ า มารแฝงอยู่ในระบบ อย่าว่าแต่เกษตรกรที่ไม่รู้อิโหน่อิเหน่เลย ที่ กลายเป็นทาสของมัน ผู้รู้ซึ่งเรียนถึงปริญญาโท ปริญญาเอก ก็ ต้องล้มลุกคลุกคลาน เพราะฤทธิ์ของธุรกิจมีอยู่มากมาย เกษตร เพื่อชีวิตยอมรับในความเป็นผู้ไม่รู้ ถอยกลับไปอยู่กับความเป็น จริง ตามวิถีทางของนกกระจิบนกกระจอกตัวเล็กๆ ท�ำรังแต่ พอตัว พอใจในสิ่งที่มีอยู่ ท�ำตัวให้เป็นประโยชน์ โดยไม่ท�ำให้ ตัวเองเป็นภาระของสังคม ท�ำอยู่ ท�ำกิน ท�ำทาน ได้อยู่ ได้กิน ได้ทาน ท�ำเพราะธรรมชาติของมนุษย์ ต้องอยู่ ต้องกิน ต้องทาน ซึ่งเป็นหลักพื้นฐานของการด�ำรงชีวิต

30 | การเกษตรเพื่อชี วิต


บ่อยครั้งที่มีผู้มาเยือน ค�ำถามที่ได้รับฟังมากที่สุดคือ ใช้วิธีการ อย่างไรในการท�ำการเกษตร ไม่ค่อยมีผู้ใดเคลือบแคลงสงสัย ในหลักการและเป้าหมายเลย ทั้งๆที่พยายามตั้งชื่อเกษตรเพื่อ ชีวิต เพื่อเน้นให้เห็นถึงเป้าหมายว่าท�ำเพื่อชีวิต ผู้คนส่วนใหญ่ก็ ไม่มีใครปฏิเสธและยอมรับในเป้าหมายที่ตั้งไว้ เพราะเชื่อว่าทุก สาขาอาชีพก็ท�ำเพื่อชีวิตนั่นแหละ ถ้าไม่ท�ำเพื่อชีวิตแล้วท�ำเพื่อ อะไร เพียงแต่ความเคยชินท�ำให้เข้าใจว่า ต้องมีความเจริญเติบโต มั่นคงทางเศรษฐกิจ ชีวิตจึงจะสมบูรณ์ และต้องผ่านขบวนการ แข่งขันเพื่อชนะและจึงจะเจริญ จึงพยายามแสวงหาแนวทางวิธี การและกลยุทธ์ ที่จะน�ำไปเป็นเครื่องมือในการแข่งขัน เป็นการ ยอมรับในเป้าหมายเหมือนกันคือเพื่อชีวิต แต่เป็นความแตกต่าง ของการมองชีวิตที่ไม่เหมือนกัน จึงมีหลักการที่ต่างกัน

การเกษตรเพื่อชี วิต | 31


เกษตรเพื่อชีวิตมีหลักการคือ ท�ำอยู่ ท�ำกิน ท�ำทาน แต่เกษตรเพื่อธุรกิจมีหลักการคือ เจริญเติบโต มั่นคง

32 | การเกษตรเพื่อชี วิต


วิธีการดีแค่ไหนก็ไม่ดี ถ้าคนท�ำไม่ดี คนท�ำดีแค่ไหนก็ไม่ดี ถ้าเป้าหมายในการท�ำไม่ดี เป้าหมายในการท�ำดีแค่ไหนก็ไม่ดี ถ้าวิธีการท�ำไม่ดี

การเกษตรเพื่อชี วิต | 33


ประมาณสามปีที่ผ่านมามีนักธุรกิจรับซื้อพืชไร่การเกษตร ได้เข้ามาในหมูบ่ า้ นทีผ่ เู้ ขียนพ�ำนัก ได้มาส่งเสริมให้เกษตรกรปลูก มะละกอพันธุ์ ในขณะนั้นมะละกอรับซื้อถุงละสิบกิโล ราคาเจ็ด สิบบาท นาย ก. ก็ปลูก นาย ข. ก็ปลูก ทั้งหมดสิบกว่าครอบครัว ทุกคนขยันขันแข็ง เดินไปตามขบวนการทางวิชาการ วิธกี ารปลูก ช่วงฝนทิ้งช่วง สูบน�้ำกันตลอด 24 ชั่งโมง พอถึงฤดูกาลเก็บเกี่ยว สังเกตดูได้ผลมะละกอสวยมาก ราคารับซื้อเหลือถุงละสามบาท เฉพาะค่าถุงพลาสติกและค่าแรงเก็บมะละกอก็หมดแล้ว ทุกคน เป็นหนี้เป็นสิน บางรายต้องขายที่ดินจ่ายหนี้ เปลี่ยนอาชีพจาก เกษตรกรไปเป็นกรรมกร วิธกี ารปลูกต้องถือว่าใช้ได้ มะละกอจึงสวย คนท�ำขยันขัน แข็ง คงเรียกว่าคนดี เป้าหมายคือขายขาดทุน คงเรียกว่าดีไม่ได้

34 | การเกษตรเพื่อชี วิต


เกษตรเพือ่ ชีวติ มิได้หมายความว่าท�ำเพือ่ ขายนัน้ เป็นเรือ่ ง ไม่ดีทั้งหมด แต่เราต้องยอมรับความเป็นจริงที่เกิดขึ้นในตลาด การซื้อขายผลผลิตการเกษตรในบ้านเรา ผลเสี่ยงสูงมาก ความ แน่นอนไม่ม ี เกษตรกรเปราะบางเกินกว่าจะมาเสีย่ งเป็นเสีย่ งตาย สิ่งส�ำคัญที่สุด คือ การด�ำรงชีวิต • จ�ำเป็นจริงๆ หรือทีต่ อ้ งไปผ่านขบวนการแข่งขันมีได้มเี สีย ก่อนค่อยด�ำรงชีวิตได้ • จ�ำเป็นจริงๆ หรือที่ต้องไปเล่นเกมธุรกิจ เพื่อให้เจริญ เติบโตมั่นคง แล้วจึงจะด�ำรงชีวิตได้อย่างมีความสุข • จ�ำเป็นจริงๆหรือที่ต้องละทิ้งความเป็นคนจนมุ่งสู่ความ เป็นคนรวย จึงจะด�ำรงชีวิตได้อย่างมีความสุข • จ�ำเป็นจริงๆหรือทีจ่ ะต้องละทิง้ ความเป็นคนธรรมดามุง่ สู่ ความเป็นคนมีชื่อเสียง จึงจะมีความสุข • จ�ำเป็นจริงๆ หรือที่จะต้องละทิ้งจากความเป็นคนไม่เก่ง มุ่งสู่ความเป็นคนเก่งจึงจะมีความสุข

การเกษตรเพื่อชี วิต | 35


เกษตรกรเพื่อชีวิตมีค�ำตอบให้กับตัวเองว่า ไม่จ�ำเป็น เพราะ ความสุขที่แท้จริง คือ ไม่มีความทุกข์ ความไม่มีทุกข์ที่แท้จริง คือความอิสระมิใช่ จน รวย ชนะ เจริญเติบโต หรือเก่ง

36 | การเกษตรเพื่อชี วิต


จน แปลว่า ไม่มี มิใช่ทุกข์ รวย แปลว่า มีเยอะ มิใช่สุข ชนะ แปลว่า ไม่แพ้ มิใช่สุข เจริญ แปลว่า มีมากขึ้น มิใช่สุข เติบโต แปลว่า ยิ่งใหญ่ขึ้น มิใช่สุข เก่ง แปลว่า รู้มาก มิใช่สุข

การเกษตรเพื่อชี วิต | 37


ท�ำมาหากิน สิ่งที่เอามากินก็คือ อาหาร และยา ส่วนใหญ่ ก็มาจากภาคเกษตร ถ้ามนุษย์ใช้ปากมากินตามธรรมชาติ ก็จะมี กระเพาะล�ำไส้มารองรับกินจนอิม่ หรือกระเพาะล�ำไส้มนั เต็มแล้ว ก็ตอ้ งหยุดกิน ระบบธรรมชาติมนั ควบคุมอยูอ่ ย่างอัตโนมัติ แต่ถา้ ใช้หน้าตามากินมันไม่มีอะไรมารองรับ ก็ไม่รู้จักอิ่ม จักเต็ม ค�ำว่า พอจึงคงไม่เกิดขึ้น ตลอดชีวิต ต้องท�ำ ต้องสู้ เพื่อให้หน้าตามัน กิน ตั้งแต่โบราณกาล เกษตรกรที่ยึดอาชีพเกษตรกรรมมายัง อาชีพ อยากกินอะไรก็ปลูกก็เลี้ยงมากิน อยากอยู่อย่างไรก็ปลูก ก็สร้างมาอยู่

38 | การเกษตรเพื่อชี วิต


แต่พอมาถึงยุคนี้เกษตรกรส่วนใหญ่ก็ปลูกฝังปรุงแต่งโดย ทางตรง ทางอ้อม ให้คนุ้ เคยกับการซือ้ การขาย จนกลายเป็นความ เคยชิน ติดเป็นนิสัยท�ำทุกอย่างเพื่อมุ่งขาย แล้วค่อยเอามาซื้อกิน ขายก็เสียค่าขนส่ง ซื้อก็เสียค่าขนส่ง ถูกบวกค่าการตลาดทั้งไป และกลับ การซือ้ การขายดูเผินๆ คล้ายง่ายๆ ใครซือ้ ใครขายก็เป็น แต่ จะซือ้ จะขายให้มนั ได้ไม่งา่ ยนัก ส่วนใหญ่กไ็ ด้แต่ซอื้ ได้แต่ขาย แต่ ซื้อไม่ได้ขายไม่ได้ เพราะซื้อแล้วก็เสีย ขายแล้วก็เสีย เพราะมัน ขาดทุน ธุรกิจศาสตร์ดแู ล้วก็มที างเรียนจบได้ สูงสุดก็จบปริญญา เอก แต่ขบวนการธุรกิจซึ่งเป็นภาคปฏิบัตินั้นไม่ง่ายนัก กลไกวิธี การถูกค้นคว้าวิจัยเปลี่ยนแปลง ปรับปรุง อยู่ตลอดเวลา เพื่อเป้า หมายของการชนะ

การเกษตรเพื่อชี วิต | 39


เกษตรเพื่อชีวิตมิได้รังเกียจลัทธิธุรกิจนิยม เป็นเรื่องของ นานาจิตตัง ไม่ใช่ถกู หรือผิด มันเป็นเกมชนิดหนึง่ เหมือนการพนัน มีได้มเี สีย คนทีช่ อบเล่น ทีม่ คี วามช�ำนาญก็เล่นกันได้ เพราะชีวติ คนบางคนไม่ได้ตั้งไว้แค่อยู่ แค่กิน แค่ทาน เท่านั้นเอง เราจึงไม่ ว่ากัน รักชอบอย่างไรก็ท�ำกันไป ถือว่าเป็นเรื่องเฉพาะตัว แต่จะ ไม่สมควรที่จะเอาคนทั้งชาติ ไปเสี่ยงเป็นเสี่ยงตายกับเกมนี้ และ ยิ่งไม่สมควรเลยที่จะเอาเศรษฐกิจของชาติ ซึ่งเป็นส่วนรวมไปยุ่ง เกี่ยวกับเกมธุรกิจ โดยสังคมส่วนรวม พืชสัตว์ มนุษย์และสรรพสิ่งถูกธรรมชาติ ก�ำหนดให้เกิดมาอยูบ่ นโลกใบนี ้ ซึง่ เป็นส่วนหนึง่ ของจักรวาล มา อยู่ร่วมกันเพื่อท�ำหน้าที่แตกต่างกัน เพราะวิบากกรรมที่สร้างมา ไม่เหมือนกัน บุญบารมีที่สะสมมาไม่เท่ากัน การเกิดขึ้นจึงไม่เท่า เทียมกันและมีความแตกต่างกัน เริ่มจากความแตกต่างกันทาง ธรรมชาติ เผ่าพันธุ์ พืชก็ถูกจ�ำแนกออกเป็นหลายเผ่าพันธุ์ สัตว์

40 | การเกษตรเพื่อชี วิต


ก็ถูกจ�ำแนกออกเป็นหลายเผ่าพันธุ์ มนุษย์เองก็ไม่ถูกละเว้น ถูก จ�ำแนกออกเป็นหลายเผ่าพันธุ์เช่นเดียวกัน และแต่ละเผ่าพันธุ์ก็ มีการเกิดขึ้นที่ไม่เท่าเทียมกัน มนุษย์แต่ละคนเกิดมามีร่างกายที่ แข็งแรงสมบูรณ์ไม่เท่าเทียมกัน มีสมอง มีไอคิวที่ไม่เท่าเทียมกัน มีสิ่งแวดล้อมไม่ว่าจะเป็นพ่อ แม่ พี่ น้อง มีวัตถุที่ไม่เท่าเทียม กัน ลัทธิความเชื่อที่จะพยายามท�ำให้ผู้คนมีความเท่าเทียมกัน จึงค่อนข้างจะขัดแย้งกับความเป็นจริงตามธรรมชาติ โดยเฉพาะ หลักการแข่งขันเสรี โดยตัวมันเองก็ไปขัดแย้งกับอุดมการณ์ความ เชือ่ ทีต่ อ้ งการให้เกิดความเท่าเทียมกันขึน้ ในสังคมมนุษย์ เพราะ แข่งขันเป็นการปลูกฝังให้ผู้คนแสวงหาความชนะ เมื่อชนะก็ต้อง มีคนแพ้ มีคนรวยก็ต้องมีคนจน มีคนเจริญเติบโต ก็ต้องมีคนไม่ เจริญเติบโตมั่นคง ความเหลื่อมล�้ำไม่เท่าเทียมกันจึงมีมากขึ้นใน

การเกษตรเพื่อชี วิต | 41


สังคมมนุษย์โลก ไม่ละเว้นแม้กระทั่งประเทศเจ้าลัทธิความเชื่อ สังคมมนุษย์ปัจจุบันจึงเกิดความสับสนวุ่นวาย จับต้นชนปลายไม่ ถูก จนถึงขั้นที่เรียกว่าวิกฤต ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเศรษฐกิจ สังคม การเมือง เพราะมันมีความลักลัน่ กันเองระหว่างตัวแข่งขันกันเสรี อยากให้เกิดสิทธิเสรีภาพเท่าเทียมกัน แต่ขณะเดียวกันก็กลัวว่า แข่งขันจะแพ้ เลยกลายเป็นสิทธิเสรีภาพซึง่ มีฉนั เป็นผูช้ นะ ฉันผลิต อาวุธนิวเคลียร์ได้ และเรียกว่านิวเคลียร์เพื่อสันติ แต่เธอผลิตไม่ ได้ เพราะมันจะท�ำลายความมั่นคง และเหตุผลคือผิดหลักการ ที่ฉันเป็นคนเขียนโปรแกรมขึ้น ท�ำไปท�ำมาก็เลยเป็นสิทธิเสรีภาพ ซึ่งอยู่ภายใต้ขอบเขตของหลักการที่สมมุติขึ้น จริงๆ แล้วความ มีเสรีภาพมันมีอยู่แล้วโดยธรรมชาติ และเป็นเสรีภาพที่กว้าง ใหญ่ไพศาลจนไม่สามารถที่จะตั้งกฎเกณฑ์หรือหลักการที่จะมา เปลี่ยนแปลงและควบคุมมันได้

42 | การเกษตรเพื่อชี วิต


นกหลายเผ่าพันธุ์ บินอยู่บนท้องฟ้าอย่างอิสระเสรี ปลา หลายเผ่าพันธุ์อาศัยอยู่ในแหล่งน�้ำเดียวกันอย่างสันติ สัตว์นานา ชนิด นานาเผ่าพันธุ์ ทั้งดุร้ายและไม่ดุร้าย ต่างด�ำรงชีวิตอย่างมี อิสระในป่าเดียวกัน ไม่ต้องมีกฎเกณฑ์และตั้งผู้มาดูแลกฎเกณฑ์ ทุกชีวิตอยู่ร่วมกันอย่างสันติเสรีโดยแท้ ถึงจะมีสัตว์ใหญ่กินสัตว์ เล็ก ปลาใหญ่กินปลาเล็ก ก็เป็นไปตามธรรมชาติของการด�ำรง ชีวิต ไม่ได้เกิดจากความคิดที่จะเอาชนะคะคาน หรือตั้งใจที่จะ เบียดเบียนกัน ทุกชีวิตยอมรับในกฎแห่งกรรม ยอมรับในความ เป็นธรรมชาติเผ่าพันธุ์ ต่างคนต่างอยู่ไม่มั่วเผ่าพันธุ์ ทุกชีวิตมีหน้า ทีร่ กั ษาเผ่าพันธุข์ องตัวเอง เพือ่ จรรโลงกลไกซึง่ เป็นขบวนการอย่าง หนึง่ ของกฎธรรมชาติเกษตรเพือ่ ชีวติ จึงปฏิเสธทีจ่ ะร่วมขบวนการ เล่นเกมธุรกิจ แข่งขันเสรี เพราะมิใช่เกมทีเ่ หมาะกับเผ่าพันธุไ์ ทย

การเกษตรเพื่อชี วิต | 43


ด�ำรงชีวิตแบบครอบครัวใหญ่ ชาวชนบนไทย ตั้งแต่สมัยโบราณกาล ปู่ ย่า ตา ยาย ลุง ป้า น้า อา พ่อ แม่ พี่ น้อง ด�ำรงชีวิตร่วมกันแบบครอบครัว ใหญ่ ท�ำการเกษตรตามฤดูกาล ตามก�ำลังแรงงานที่ครอบครัวมี อยู่ ไม่มีหนี้ ไม่มีสิน ลงแรงไม่ลงทุน ท�ำอยู่ ท�ำกิน ท�ำทาน ไม่มตี น้ ทุน ไม่มกี ำ� ไร ไม่มขี าดทุน ไม่มรี าคา มีแต่คณ ุ ค่าทางชีวติ ทุกคนท�ำหน้าที่ตามธรรมชาติ ได้อยู่ ได้กิน ได้ทาน มีความสุข ตามอัตภาพ แต่ปัจจุบัน หลังจากถูกกระแสธุรกิจนิยมเข้ามาแทรกแซง เกษตรเพื่อธุรกิจจึงเกิดขึ้นได้ มีได้ มีเสีย มีก�ำไร มีขาดทุน ความอยากมี อยากเป็น ถูกพัฒนาเพิ่มขึ้นตามล�ำดับ จนกลาย เป็นความเห็นแก่ตวั ระบบครอบครัวใหญ่จงึ ล่มสลายกลายมาเป็น ธุรกิจการเกษตรแบบครอบครัวเล็ก ปัญหาต่างคนต่างขาดแรงงาน จึงเกิดขึ้น ยากที่จะท�ำให้ครบวงจรเพื่อการด�ำรงชีวิตได้ จึงมุ่งสู่ การท�ำเพื่อขาย ขายแล้วค่อยเอามาด�ำรงชีวิต ปัญหาการขาดทุน จึงเกิดขึ้น เพราะตัวเกษตรกรเองไม่มีความรู้เรื่องธุรกิจ สุดท้าย ท�ำการเกษตรอย่างเดียว จึงด�ำรงชีวิตไม่ได้ ต้องเข้าเมืองไปขาย

44 | การเกษตรเพื่อชี วิต


แรงงานอี ก ส่ ว นหนึ่ ง มาช่ ว ยในการด�ำ รงชี วิ ต อาชี พ เกษตร กรรมกรจึงเพิ่มขึ้น คือยึดสองอาชีพในขณะเดียวกัน เป็นทั้ง เกษตรกรและกรรมกรปัญหาสังคม ครอบครัวก็ตามมา หนุ่มสาว วิ่งตามเงิน คนแก่เลี้ยงหลานที่บ้าน ครอบครัวขาดความอบอุ่น ระบบครอบครัวล่มสลาย สังคมเองก็เกิดปัญหาคนตกงาน ผู้สูง อายุและเด็กขาดการเอาใจใส่ดูแล เกษตรเพื่อชีวิตจึงเลือกที่จะ ด�ำรงชีวิตแบบครอบครัวใหญ่ ต่างดูแลซึ่งกันและกันตั้งแต่เกิด จนตาย รักษาขนบธรรมเนียมประเพณีดั้งเดิมเป็นสิ่งจ�ำเป็นมาก ส�ำหรับมนุษย์ทุกเผ่าพันธุ์ เป็นการกระตุ้นเตือนให้ระลึกถึงความ เป็ น ธรรมชาติ เ ผ่ า พั น ธุ ์ เพื่ อ จรรโลงรั ก ษาไว้ ซึ่ ง ความเป็ น กฎ ธรรมชาติ เป็นอุบายวิธีเพื่อให้เกิดการเจริญสติระลึกรู้อยู่ตลอด เวลาในความเป็นธรรมชาติเผ่าพันธุ์ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของระบบ กฎแห่งกรรม

การเกษตรเพื่อชี วิต | 45


ยึดหลักร่วมแรงร่วมใจสามัคคี สังคมมนุษย์โลกปัจจุบนั เนือ่ งจากถูกไวรัสธุรกิจนิยมครอบง�ำ ความสามัคคีที่พอจะเหลืออยู่ ก็เป็นไปโดยผลประโยชน์ร่วม กัน ในขณะที่ร่วมมือกัน มือจับกันแต่ใจนั้นพร้อมที่จะเอารัดเอา เปรียบ มีความหวาดระแวงซึง่ กันและกันอยูต่ ลอดเวลา เมือ่ ไหร่ที่ ผลประโยชน์ไม่ลงรอยกัน ความขัดแย้งที่ออกมาจากจิตใต้ส�ำนึก ที่แท้จริง ก็จะแสดงออกมาโดยทันที ผู้คนกลายเป็นมนุษย์หุ่น ยนต์ ถูกตั้งโปรแกรมไปสู่ความบรรลุผลประโยชน์แต่ฝ่ายเดียว ความมีน�้ำใจ คุณธรรม มนุษยธรรม เริ่มหายไปหมด สังคมถูก แยกธาตุอย่างชัดเจน ของเขา ของเรา ของเธอ ของฉัน ซึ่งโดย สัจธรรมแล้วธรรมชาติสร้างสรรพสิ่งขึ้นมาเพื่อให้อยู่ร่วมกันโดย สันติ พึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน ไม่มีของใคร ทุกอย่างเป็นของ โลก ของจักรวาล เปรียบดังโครงสร้างร่างกายมนุษย์ประกอบ ด้วยธาตุสี่คือ ดิน น�้ำ ลม ไฟ ถ้าเมื่อใดที่ธาตุทั้งสี่ไม่สมดุลกัน ก็จะท�ำให้ร่างกายเกิดความไม่ปกติ โรคภัยไข้เจ็บก็จะเบียดเบียน หรือถ้าเอามนุษย์ไปแยกธาตุ โดยเอาไปเผา ส่วนหนึ่งก็จะกลาย เป็นอากาศธาตุ ที่เหลือที่เห็นโดยสายตาก็จะเป็นธาตุดิน ความมี ชีวิตอยู่ก็จะสลายไปทันที ฉะนั้นโดยธรรมชาติสรรพสิ่งต้องด�ำรง อยู่ร่วมกันแบบรวมธาตุ 46 | การเกษตรเพื่อชี วิต


เน้นสร้างปัจจัยสี่ให้สมบูรณ์ เกิด แก่ เจ็บ ตาย สัจธรรมความจริง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่ง ของกฎธรรมชาติ ไม่เคยล้าสมัย ไม่ว่าเศรษฐกิจจะดีล้นฟ้าหรือ เทคโนโลยีจะเจริญก้าวหน้าสักเพียงใด ก็ไม่สามารถลบล้างหรือ เอาชนะกฎธรรมชาติขอ้ นีไ้ ด้ ทุกชีวติ ไม่วา่ สัตว์หรือมนุษย์ตอ้ งเดิน ไปตามขบวนการทีธ่ รรมชาติได้จดั วางไว้อย่างปฏิเสธไม่ได้ ฉะนัน้ มนุษย์ซงึ่ เรียกตัวเองว่าสัตว์ประเสริฐนีจ้ ะจัดการอย่างไรจะจัดการ อย่างไรกับชีวิตตัวเอง ตั้งแต่เกิด แก่ เจ็บ จนตาย จึงจะเหมาะ สมกับการด�ำรงชีวติ และให้เกิดคุณค่าสูงสุดส�ำหรับชีวติ หนึง่ ซึง่ มี เวลาไม่กี่สิบปีหรือไม่ถึงร้อยปี ทุกสรรพสิ่งในโลกในจักรวาล ล้วน มีความสัมพันธ์เกี่ยวเนื่องกับชีวิตมนุษย์โดยทางตรงหรือทางอ้อม ฉะนั้นทุกสรรพสิ่งจึงมีความส�ำคัญส�ำหรับชีวิตมนุษย์ทั้งนั้น แต่สิ่ง ที่มีความจ�ำเป็นมากที่สุดก็คือ ปัจจัยสี่ มิใช่ว่าอากาศหายใจเป็น ปัจจัยไม่สำ� คัญ มันมีความส�ำคัญส�ำหรับชีวติ มากกว่าปัจจัย 4 เสีย อีก แต่เป็นสิ่งที่มีอยู่แล้วโดยธรรมชาติ มิต้องแสวงหา สิ่งจ�ำเป็น ที่ต้องแสวงหาส�ำหรับชีวิตตั้งแต่เกิดจนตายก็คือ ปัจจัย 4

การเกษตรเพื่อชี วิต | 47


ถามว่ามนุษย์เราไม่ต้องกินได้ไหม ธรรมชาติตอบว่าไม่ได้ ถ้าไม่ กินต้องหิว หิวแล้วต้องเกิดทุกข์ มันคือกฎแห่งกรรมอย่างหนึ่งที่ มนุษย์ต้องรับ ถามว่ามนุษย์ไม่ต้องนอนได้ไหม ธรรมชาติตอบว่า ไม่ได้ ถ้าไม่นอนต้องง่วง ง่วงแล้วก็เกิดทุกข์ ฉะนั้นมนุษย์ต้องหา ทีอ่ ยูท่ ปี่ ลอดภัยเพือ่ อยูห่ ลับนอน และต้องหาอาหารทีม่ ปี ระโยชน์ ส�ำหรับร่างกายเพื่อกิน ท�ำอยู่ก็คือที่อยู่อาศัย เสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่ม ท�ำกินก็คือ อาหาร ยารักษาโรค ถ้ามีปัจจัยสี่ที่สมบูรณ์ชีวิตก็สามารถด�ำรง อยู่อย่างมีความมั่นคงได้ เมื่อมีเหลืออยู่ เหลือกิน ก็มีโอกาสได้ท�ำ ทาน วัตถุทาน ธรรมทาน อภัยทาน เพื่อเป็นการฝึกฝน ท�ำให้เกิด ความเคยชิน ประทับจิตติดวิญญาณให้สมาชิกในครอบครัวได้รจู้ กั ค�ำว่าให้ เพื่อเป็นการท�ำลายความอยาก ถ้าผู้คนในสังคมรู้จักให้ ได้อภัยได้ สันติสุขจึงจะเกิดขึ้นได้

48 | การเกษตรเพื่อชี วิต


เกษตรเพื่อชีวิต มีหลักเศรษฐกิจ คื อ ท� ำ อยู ่ ท� ำ กิ น ท� ำ ทาน ท� ำ อยู ่ ท� ำ กิ น เพื่ อ อยู ่ เ พื่ อ กิ น ตั้งแต่เกิดจนตาย ท�ำทานเพื่ออยู่เพื่อกินหลังตาย ตามขบวนการ วัฏสงสาร “เกิดแก่เจ็บตายเกิดแก่เจ็บตาย” ไม่เอาความรวย หรือความจนมาก�ำหนดชีวิต ชีวิตไม่มีรวย ไม่มีจน มีอยู่มีกิน มี ทาน หลากหลายอาชีพ ปัจจุบันท�ำแล้วไม่ได้อยู่ ไม่ได้กิน ไม่ได้ ทาน เพราะท�ำแล้วมีแต่ไป ไม่ค่อยได้อยู่ ท�ำแล้วมีแต่ฉลองกัน ไม่ค่อยได้กิน ท�ำแล้วไม่ค่อยมีเวลาที่จะท�ำทาน เพราะต้องทุ่มเท เวลาเพื่อมุ่งไปสู่ความเจริญเติบโต ปัจจัย 4 ที่สมบูรณ์ ชีวิตมั่นคง จึงเป็นเป้าหมายสูงสุดของการเกษตรเพื่อชีวิต

การเกษตรเพื่อชี วิต | 49


ไม่ต้องใช้เงิน ไม่ต้องหาเงิน ใช้เงินมาก หาเงินมาก ใช้เงินน้อย หาเงินน้อย หาเงินมาก ทุกข์มาก หาเงินน้อย ทุกข์น้อย ไม่ต้องหาเงิน ไม่ต้องมีทุกข์

50 | การเกษตรเพื่อชี วิต


หลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี เกษตรเพื่อชีวิต มิได้รังเกียจสารเคมี ไม่ได้ไปมองว่าสาร เคมีดีหรือเลวอย่างไร แต่มันคือส่วนหนึ่งที่ท�ำให้เพิ่มต้นทุนการ ผลิต และเป็นส่วนหนึ่งที่จะดึงให้เข้าไปอยู่ในวงจรธุรกิจ เราจึง หลีกเลี่ยงในการใช้สารเคมี เพื่อเป็นการตัดไฟตั้งแต่ต้นลม

การเกษตรเพื่อชี วิต | 51


จรรโลงรักษาสิ่งแวดล้อม วิธรี กั ษาโรคทีด่ ที สี่ ดุ คือป้องกันไม่ให้เกิดโรค วิธปี อ้ งกันไม่ ให้เกิดโรคทีด่ ที สี่ ดุ คือการรักษาความสะอาด สะอาดจิต สะอาด ร่างกาย สะอาดสิ่งแวดล้อม

52 | การเกษตรเพื่อชี วิต


ศีลคือวินัยของเรา ศีลคือภูมิคุ้มกัน หรือเกราะป้องกันสิ่งแปลกปลอมที่จะเข้า มาเบียดเบียนสมาชิกในครอบครัว ไม่ว่าจะเป็นไวรัสธุรกิจนิยม ไวรัส HIV หรืออบายมุขทุกรูปแบบที่จะมาท�ำลายระบบการด�ำรง ชีวิตของเรา

เพื่อความอยู่ดีกินดีของสมาชิก อยูด่ -ี มีบา้ นดีอยู่ กินดี-มีอาหารดีกนิ อยูด่ มี ไิ ด้แปลว่าอยูแ่ พง กินดีมิได้แปลว่ากินแพง บางทีมีคฤหาสน์หลังละร้อยล้านแต่นอน ไม่หลับ มีอาหารมื้อละแสน แต่กินไม่ได้ มิใช่อยู่ดีกินดี

การเกษตรเพื่อชี วิต | 53


ค�ำท้ายบท ในฐานะทีเ่ ป็นชาวไทย และเป็นชาวไทยทีม่ ใิ ช่เกิดจากความ เป็นชาตินิยม หรือเผ่าพันธุ์นิยม ซึ่งเป็นแค่ลัทธิอุดมการณ์ แต่ เกิดขึน้ จากความเป็นธรรมชาติ เผ่าพันธุท์ เี่ กิดขึน้ จากสัญชาตญาณ ตามธรรมชาติ ขอท�ำหน้าที่ตรงนี้โดยใช้สิทธิในความเป็นสมาชิก คนหนึ่งของเผ่าพันธุ์ไทย มิกล้าชี้แนะเพราะเป็นแค่ นกกระจิบ ตัวเล็กๆ ที่อาศัยอยู่ในบ้านป่า ขอป่าวร้องให้เพื่อนร่วมเผ่าพันธุ์ ทั้งหลายได้ตื่นขึ้นจากภวังค์กระตุ้นสติใช้ปัญญาซึ่งมีอยู่แล้วตาม ธรรมชาติเผ่าพันธุ์ไทย ช่วยกันเพ่งพิจารณาวิกฤต ที่เกิดขึ้นใน บ้านเมืองเรา วิ่งมาดีๆ แล้วท�ำไมจึงล้มลงไป อย่าด่วนที่จะ อยากลุกขึ้นมาวิ่งต่อไปเลย ค่อยๆ รักษาแผล และใช้เวลาค่อยๆ พิจารณาดูวา่ ล้มเพราะอะไร เศรษฐกิจยุค IMF-1 เมือ่ หลายปีกอ่ น ล้มเพราะอะไร ยุค 2540-IMF-2 นี้ล้มเพราะอะไร อดีตเป็นบท เรียน และบทเรียนในอดีตนั้นไม่ควรจะเอาเฉพาะตัวเลขอย่าง เดียวมาเป็นข้อมูลในการวิเคราะห์สรุปผล แต่ควรได้น�ำอดีตซึ่ง เป็นทัง้ พฤติกรรม นิตกิ รรม และกฎแห่งกรรม มาร่วมพิจารณาด้วย

54 | การเกษตรเพื่อชี วิต


อดีตส่วนซึ่งเป็นตัวเลขก็ควรจะเป็นค�ำตอบให้เห็นแล้วว่า ความเจริญเติบโตทางตัวเลขนั้นไม่ได้แปลว่ามั่นคง ส่วนซึ่งเป็นพฤติกรรม เพราะเราลงทุนมากเกินไป ใช้จ่าย ฟุ่มเฟือยเกินไป ฉ้อฉลมากเกินไป ขาดสติ ไม่พอดี ที่ส�ำคัญเรา ไปเล่นเกมของคนอืน่ จะเก่งแค่ไหนก็ชา่ ง ค�ำว่าตามแปลว่าไม่ทนั ส่วนซึง่ เป็นนิตกิ รรม ระเบียบกฎหมายต่างๆ บางฉบับไม่ทนั เหตุการณ์ และบางฉบับออกมาแล้วก็ขาดวินัยในทางปฏิบัติ เรา มีกฎหมายการเงินเสรี คงหมายถึงการค้าเงินและโยกย้ายเงินอย่าง เสรี โดยรัฐมิเข้าไปยุ่งเกี่ยว แต่พอธุรกิจการเงินมีปัญหา รัฐก็ เอาเงินส่วนที่จะเป็นความมั่นคงทาเศรษฐกิจของประเทศ ไปอุ้ม ธุรกิจการเงินซึ่งเป็นของภาคเอกชนโดยอ้างเพื่อความเชื่อมั่นของ ต่างชาติครั้งแล้วครั้งเล่า แต่ก็ไม่เกิดผล ก็เป็นบทพิสูจน์บทหนึ่ง ว่าต่างชาติ นักธุรกิจ หรือนักเก็งก�ำไรทั้งหลาย เขามิได้เชื่อใน สถาบันการเงินจึงมาลงทุน เขารู้หมดทั้งโลกแล้วว่าการเงินเรา อ่อนแอ จึงไปกู้เงินเขามาลงทุน ที่เขาเข้ามาลงทุนเพราะเขาเชื่อ ในผลประโยชน์ที่เขาจะได้รับ น่าจะหยุดเอาเศรษฐกิจของบ้าน เมืองไปยุ่งเกี่ยวกับธุรกิจ มันอันตราย

การเกษตรเพื่อชี วิต | 55


ส่วนที่เป็นกฎแห่งกรรม กรรมคือการกระท�ำ เรามีการ กระท�ำที่มุ่งสู่ความเจริญเติบโตทางตัวเลขและวัตถุ เราก็ได้สม ความปรารถนาตามกรรมที่ได้ท�ำ คือความเจริญทางตัวเลขและ เติบโตทางวัตถุ แต่เนื่องจากใช้เงินเกินตัว ก็ต้องมารับกรรมกับ การเจ็บปวดเรือ่ งการเงิน ผูม้ โี อกาสชีน้ ำ� สังคมและผูม้ โี อกาสน�ำพา สังคม ควรระวังอย่าเปิดโอกาสให้ระบบธุรกิจนิยมมาครอบง�ำ เศรษฐกิจของชาติ อย่าเปิดโอกาสให้ระบบธุรกิจนิยมมาครอบง�ำ สังคมไทย อย่าเปิดโอกาสให้ระบบธุรกิจนิยมมาครอบง�ำระบบ การเมืองการปกครอง เสียเวลาเปล่าทีจ่ ะไปค้นคว้าวิจยั หาวิธกี ารและขบวนการ ที่จะมาส่งเสริมหลักการและเป้าหมายที่วางไว้ น่าจะถึงเวลาที่จะ เอาเป้าหมายและหลักการ ซึ่งเผ่าพันธุ์อื่นเป็นคนตั้งสมมุติฐานไว้ ให้เราเพื่อเป็นเป้าหมายชีวิตมาทบทวนใหม่

56 | การเกษตรเพื่อชี วิต


ความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจคือ ความมั่นคงจริงหรือ

การแข่งขันเสรี คือหลักการทีถ่ กู ต้องจริงๆ หรือ ทีจ่ ะท�ำให้ สังคมเกิดความสันติสุขอย่างแท้จริง ค�ำว่าแข่งขัน มันคือจุดเริม่ ต้นของความแตกแยก โจทย์อนั นี้น่าจะถึงเวลาทบทวนใหม่อีกเช่นกัน รัฐเปรียบเสมือนเจ้าของบ่อน น่าจะท�ำหน้าที่ให้การ บริการความสะดวกสบาย ดูแลให้เกิดความเสมอภาคในโอกาส ในกฎหมาย เก็บภาษี (เก็บต๋ง) บริหารเศรษฐกิจส่วนรวม ธุรกิจถือเป็นอาชีพหนึ่งในหลายๆ อาชีพซึ่งมีอยู่ในสังคม ไทย รัฐควรวางตัวเป็นกลาง ไม่น่าจะไปเข้าข้างหรือยุ่งเกี่ยวกับ อาชีพใดอาชีพหนึง่ ธุรกิจล้มได้ไม่ใช่เรือ่ งผิดปกติ แต่เศรษฐกิจของ ประเทศล้มไม่ได้

การเกษตรเพื่อชี วิต | 57


ปัจจุบันนี้ สิ่งที่น่าเป็นห่วงมิใช่วิกฤตทางเศรษฐกิจแต่ฝ่าย เดียว แต่เป็นวิกฤตทางธรรมชาติเผ่าพันธุ์ ซึ่งก�ำลังถูกไวรัสธุรกิจ นิยมครอบง�ำอย่างรุนแรง จนท�ำให้ลูกหลานชาวไทยเรา ซึ่งเป็น คนรุน่ ใหม่ เริม่ จะมีแต่สรีระเป็นไทย แต่จติ วิญญาณก�ำลังจะกลาย ไปเป็นอย่างอื่น เป็นทาสทางธุรกิจนิยม ธุรกิจยาเสพติด ธุรกิจ แฟชั่น ธุรกิจทางค่านิยม วัฒนธรรม ธุรกิจอบายมุขทุกรูปแบบ ซึ่งถือว่าเป็นความส�ำคัญมากเกี่ยวกับความมั่นคงของความเป็น ชาติไทย มันเป็นขบวนการล้างเผ่าพันทางจิตวิญญาณ โดยผ่าน ทางขบวนการระบบธุรกิจนิยม เศรษฐกิจขาขึน้ ขาลง ธุรกิจมีได้มเี สีย เป็นสภาวะปกติ เป็น เกมซึ่งเราจะเลือกเล่นหรือไม่เล่นก็คงได้ แต่ความเป็นธรรมชาติ เผ่าพันธุ์ไทยต้องด�ำรงอยู่ ตามกฎธรรมชาติอย่างมั่นคงสืบไป ถอดชุดสูทออกเถอะครับ แล้วกลับมาเล่นเกมตะกร้อทีเ่ รา ถนัด คงท�ำให้เป็นยาวิเศษได้เหมือนกัน หยุดความคิดอันคับแคบ ที่อยากจะไปเป็นสากล ซึ่งเป็นแค่ส่วนหนึ่งของสังคมมนุษย์โลก

58 | การเกษตรเพื่อชี วิต


กลับมาเป็นธรรมชาติเผ่าพันธุไ์ ทย ซึง่ เป็นส่วนหนึง่ ของจักรวาลอัน กว้างใหญ่ไพศาล บางท่านบอกว่าชุดแต่งกายไม่ส�ำคัญ จึงอยาก ให้ข้อคิดว่า ถ้าไม่ส�ำคัญแล้วใส่ท�ำไม ถ้ายังจ�ำกันได้ ยุค IMF-1 มาตรการทีแ่ หลมคมและมีพลังอันยิง่ ใหญ่ทสี่ ดุ ซึง่ ฯพณฯ ท่านพล เอกเปรม ติณสูลานนท์ น�ำมาใช้แก้วกิ ฤตในยุคนัน้ คือการถอดชุด สูทหรือชุดสากลออก แล้วกลับมาใส่ชดุ พระราชทาน มันเป็นการ ปลุกจิตส�ำนึกของความเป็นไทยโดยการกระท�ำ มิใช่เป็นเพียง ทฤษฎีหรือค�ำพูด มันคือพลังซึง่ จะมาคิดเป็นตัวเลขไม่ได้ มันเป็น พฤติกรรมที่จะแสดงออกถึงความเป็นไทยโดยแท้ วิกฤตที่เกิดขึ้น เราเปิดโอกาสให้ผู้รู้ทั้งหลาย สลับเปลี่ยนกันขึ้นมาแก้วิกฤต ทุก คนก็พยายามทุ่มเทอย่างน่าเห็นใจ แต่พลังมันไม่พอ มีภูมิปัญญา ไทยเท่านั้นจึงจะแก้วิกฤตได้ มันหมายถึงความรู้ ความสามารถ ซึ่งเกิดขึ้นตามธรรมชาติอย่างเป็นอิสระ ที่ไม่ตกอยู่ภายใต้อ�ำนาจ ของลัทธิ อุดมการณ์ หรือความเชื่อใดๆ ทั้งสิ้น และภูมิปัญญา อันนี้ชาวไทยเราทุกคนมากน้อยมีเป็นพื้นฐานอยู่แล้ว สิ่งส�ำคัญ ทีส่ ดุ คือเราจะกลับมาเป็นไทได้อย่างไร ถ้าเราไม่ยอมถอดชุดสากล ซึ่งถูกผูกคอไว้อย่างไม่เป็นอิสระ

การเกษตรเพื่อชี วิต | 59


มาตรการที่ ก� ำ ลั ง ท� ำ กั น อยู ่ ป ั จ จุ บั น คื อ พยายามดิ้ น รน ขวนขวายแสวงหายาเทวดาเพือ่ ทีจ่ ะมารักษาวิกฤต เพือ่ ให้ปญ ั หา ทางเศรษฐกิจพลิกฟื้นกลับมาโดยเร็ว โดยยึดหลักทางธุรกิจนิยม อย่างเคร่งครัดและซื่อสัตย์ จนยอมเสนอขายลูกสาวในราคาถูก เพือ่ ให้เผ่าพันธุอ์ นื่ มาผสมพันธุ์ เพือ่ แก้ปญ ั หาเหตุการณ์เฉพาะหน้า เพือ่ ผลงานตามหลักการทางการเมือง โดยลืมมรรคผลทีจ่ ะตามมา ในอนาคต “ดิ้น” คือ ลักษณะคนที่ก�ำลังจะขาดใจตาย “รน” คือ ลักษณะลุกลี้ลุกลน ลองถูกลองผิดแบบขาดสติ ถ้าเกิดการใช้ ยาผิดอาจมีอันตรายถึงชีวิต จริงๆ แล้ววิกฤตที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน เป็นเรือ่ งของธุรกิจ เป็นเรือ่ งของเศรษฐกิจ เป็นเรือ่ งของผลงานที่ มีการผิดพลาด มันก็เป็นความปกติของการท�ำธุรกิจ การท�ำงาน ไม่ได้ก็เสีย ไม่ถูกก็ผิด เวลาได้ก็ได้ผลงานคือเงิน เวลาเสียก็ให้มัน เสียแต่เงิน ไปเสียใจไปเสียชีวิตกับมันท�ำไม ถ้ามันรุนแรงถึงขั้น ต้องตัดอวัยวะเพื่อรักษาชีวิต ก็มิใช่เป็นเรื่องผิดปกติแต่อย่างไร แต่มันจะเป็นการผิดปกติอย่างมาก ถ้ามีการมั่วเผ่าพันธุ์โดยไม่ได้ เกิดจากพืน้ ฐานของความรัก ความเห็นใจอย่างแท้จริง แต่เกิดขึน้ โดยเป็นการสนองตัณหาแต่ฝ่ายเดียว มรรคผลที่จะตามมามันจะ ลงเอยไปในทางที่ดีเป็นไปได้ยากมาก

60 | การเกษตรเพื่อชี วิต


ปัญหาวิกฤตที่เกิดขึ้นส่วนหนึ่งเนื่องมาจากการลงทุนเกิน ความเป็นจริง สิง่ เหล่านีถ้ อื ว่าเป็นเนือ้ งอก ถ้าตัวไหนถึงขัน้ อักเสบ ตัดมันทิง้ ไป อาจจะเกิดความเจ็บปวดบ้างก็เป็นเรือ่ งธรรมดา แล้ว ที่พยายามสร้างความมั่นใจให้เกิดมีการลงทุนเพิ่ม เพื่อท�ำให้การ ลงทุนที่เกินความเป็นจริงอยู่แล้ว เกินความเป็นจริงเพิ่มขึ้นไป อีก เป็นมาตรการดินพอกหางหมู ไปตายเอาดาบหน้า มันเป็นการ แก้ปัญหาที่ตรงจุดจริงหรือ ลัทธินักสู้รุ่นใหม่ทั้งหลาย นิยมสร้าง ปัญหาใหม่ เพื่อแก้ปัญหาเก่า แล้วเมื่อไหร่ปัญหามันจะหมดไป เมื่อรู้ว่าเจ็บไข้ได้ป่วย สิ่งที่ควรท�ำก็คือมาตรการพักฟื้น ขยันขันแข็ง ท�ำตามหลักการรักษาพยาบาลทีถ่ กู วิธ ี มิควรใจร้อน จนถึงขั้นดิ้นรนขวนขวายที่จะหามาตรการมาพลิกฟื้นไข้ มัน เป็นการฝืนกฎธรรมชาติ ความเป็นไทยโดยจิตวิญญาณที่แท้จริง มิใช่อย่างนี้ เรามีความนอบน้อมถ่อมตน ไม่ทะเยอทะยาน รักพวก พ้องเ ผ่าพันธุ์ สิ่งที่เป็นอยู่ปัจจุบันเกิดขึ้นจากการถูกครอบง�ำโดย ลัทธิความเชื่อจนขาดสติ ท�ำไปโดยความอยากแต่ฝ่ายเดียว จน ลืมความเป็นชีวิตคน ถ้าเราไม่เห็นใจตัวเองก็ให้เห็นใจลูกหลาน เราบ้าง อย่าถึงขั้นต้องขายลูกสาวเพื่อมุ่งสู่ความเจริญเติบโตเลย

การเกษตรเพื่อชี วิต | 61


แค่ขยันขันแข็ง ก็เพียงพอ ดิ้นรนขวนขวาย มากไป อยู่เย็นเป็นสุข ก็เพียงพอ มั่งมีศรีสุข มากไป

62 | การเกษตรเพื่อชี วิต


อาชีพ อาศัยยังชีพ คือ อยู่ได้ไม่ตาย ไม่ได้เล่นเกมรวยกัน

การเกษตรเพื่อชี วิต | 63


ส�ำเร็จ แปลว่า เสร็จแล้ว คือ ไม่มีอะไรต้องท�ำอีก

64 | การเกษตรเพื่อชี วิต


ไม่มีต้นทุน ไม่มีก�ำไร ไม่มีขาดทุน ไม่มีราคา มีแต่คุณค่า

การเกษตรเพื่อชี วิต | 65


ความสุขที่แท้จริง คือ ความไม่มีทุกข์ ความไม่มีทุกข์ที่แท้จริง คือ ความอิสระ

66 | การเกษตรเพื่อชี วิต


จ�ำแนกแยกแยะ หาเหตุเพื่อหวังผล ยิ่งแยกยิ่งเยอะ ยิ่งแยะยิ่งสับสน

การเกษตรเพื่อชี วิต | 67


ด้วยความปรารถนาดี พ่อครูบัญชา ตั้งวงษ์ไชย มกราคม 2541

68 | การเกษตรเพื่อชี วิต


ศูนย์ปฏิบัติธรรมพลาญข่อย บ้านแหลมทอง หมู่ 2 ต.โนนก่อ อ.สิรินธร จ.อุบลราชธานี 045-411747-8 www.plarnkhoi.com พิมพ์เพื่อเป็นวิทยาทาน ห้ามจ�ำหน่าย

การเกษตรเพื่อชี วิต | 69


หนังสือเกษตรเพื่อชีวิต  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you