Page 14

14

diplomasi konularında Osmanlı’nın ilham kaynağı olduğu durumlar azımsanacak gibi değildir. İkincisi, birçok tarihçi ve düşünür, coğrafi keşiflerde, doğrudan olmayan Osmanlı katkısına dikkat çeker. İmparatorluk, sınırlarını geliştirdikçe, baharat yollarından ve doğal kaynaklardan kopan batı, deniz aşırı keşiflere yönelmiştir. Ayrıca, Osmanlı’da toprağın devlete ait olması, eleştirel teoriye esin vermiştir. Sınıf çatışmalarının sınırlı olarak yaşandığı Osmanlı için Karl Marx “doğu cenneti” diyordu ve hayatının son zamanlarında önemli sırlar içerdiğini düşündüğü Türkçeyi öğrenmeye çalışıyordu. Eleştirel teori, kapitalist sistemin sürekli kendini sorgulamasını ve zaman içinde Sosyal Devlet, liberalizm gibi orta yollar bulmaya çalışmasını getirdi. Ne var ki, akılcılık ve bilim, insan hakları, modern devlet ve hukuk sistemi, birbirleriyle etkileşim içinde geliştikçe, sanat hem esin yoluyla gerçekliği sorgulayıp, hem de bilgilerin topluma aşılanıp her katmana ulaşmasını kolaylaştırdıkça, batı, birey haklarından, devlet yapısına, ekonomik güçten, kültürel iletişime kadar çok yönlü bir gelişim sağlayarak arayı açtı. İnsan hakları, o kadar belirleyici bir gelişmedir ki, o olmadan hiçbir sistemin olumlu tarafı amacına ulaşamaz. Belki de en önemli eksiği olan insan hakları konusundaki aydınlanma, Osmanlı yapısı içinde gelişemediği için Fransız ihtilali ile birlikte dalga dalga yayılan milliyetçilik Osmanlı’ya ulaşarak, milletlerin özgürlük için mücadelesini getirdi. Batı, kendi yolunda akılcılığı Habermas’ın deyişiyle “araçsal akıl” olarak kullanıp, bu gelişimi dış dünyada çıkarların önceliği ile sömürge kültürüne getirdi fakat kendi içinde eşitlikçi, özgürlükçü bir sistem kurmayı başararak dünyanın birçok kısmı için bir model haline geldi. Yine de yine Jurgen Habermas’a göre aydınlanma, tamamlanmamış bir projedir. İnsan hakları evrenselleştirilmeden gerçek anlamına ulaşamamaktadır. Belki Osmanlı, Tanzimat dönemlerinde sadece azınlıklar için değil tüm tebaa için insan haklarını geliştirmeyi başarsaydı, postmodernist dönemde

Azizm Sanat E-Dergi Nisan 2018  
Azizm Sanat E-Dergi Nisan 2018  
Advertisement