Page 36

Ayvalık'a Bakarken TAYLAN KÖKEN

Dünden Bugüne Altınova/1

K

öşemizde ‘Altınova Folkloru’ isimli çalışma hakkında bilgiler verdiğimiz zaman, değerli tarihçi Ömer Erdem’in hazırlamış olduğu ‘Dünden Bugüne Altınova’ kitabından bahsetmiştik. Bu değerli çalışmayı iki parça halinde tanıtmaya çalışacağız. Birinci bölümde Altınova’nın genel tarihi ve kent içi yerleşimlerden, ikinci bölümdeyse Altınova’ya bağlı köylerden ve diğer bilgilerden söz edeceğiz. Ömer Erdem’in üniversite tezi olarak hazırlamış olduğu Ayazmend nahiyesinin 16. yüzyıldaki sosyo-ekonomik durumu, kitabın ana temasını oluşturmakta. Tarihçi daha sonra kısıtlı imkânlarıyla ulaşabildiği belge ve bilgileri de kitaba ilave ederek elimizdeki çalışmayı başarılı bir şekilde genişletmiş. Kitabın basılması, dönemin Altınova Belediye Başkanı Alaattin Süberoğlu ve Rahmi Gençer’in katkılarıyla gerçekleşmiş. 1999 yılında kuşe kağıda 72 sayfa olarak basılan çalışmanın tekrar basımında ilave bilgilerle zenginleşmesi tek temennimiz...

Ayazmend adı Ayazmend adının Atatürk’ün önerisiyle Altınova olduğu herkesin fikir birliğiyle kabul ettiği bir gerçektir. Ayazmend adı hakkındaysa birçok rivayet ileri sürülmektedir. “Ayazlı, rüzgârlı yer” gibi, Bilge Umar’ın “Ayazmalı yer” açıklaması ve kelimeyi “Ayazma” (Rumca) ve “Mend” (Farsça) olarak bölmesi veya Hz. İsa’nın havarilerinden birinin oğlu olan Ayas Matteus’un kenti kurması bu rivayetlerdendir. Ayazmend’in tarih boyunca bir Türk yerleşimi olduğunu düşünürsek Ayazmend’in anlamını Türkçede aramak daha doğru olacaktır…(1)

Osmanlı fethine kadar Ayazmend bölgesi Sayın Ömer Erdem, Altınova’yı antik dönemde Mysia bölgesinde anmaktadır.(2) Yeldeğirmeni Höyük, Bahçeli Köy sınırlarında kalan Höyücektepe Höyük, ilk Tunç Çağı'ndan kalma yerleşimler olup Altınova tarihini MÖ 3000’li yıllara kadar götürmektedir. Yine Bahçeli Köy sınırlarında kalan Asar Tepe veya literatüre geçen adıyla Pandırtepe yerleşimi antik dönemden kalan izler taşımaktadır. Osmanlı hâkimiyeti öncesi Karesioğulları, Bizans’ın bölgedeki hâkimiyetine son vererek Balıkesir, Edremit, Bergama ve muhtemelen Ayazmend’i 1300’lü yılların başında istila edecek, Türkmen boyları bölgeye yerleşmeye başlayacaktır. Bölgedeki Karesi Bey ve ardıllarının hükümranlığına 1361 yılından sonra

36

Osmanlı son verecektir.

Ayazmend nahiyesinin merkezi Altınova 16. yüzyıldaki kayıtlarda ‘Nefs-i Ayazmend’ adıyla Karesi sancağına bağlı 8 mahalleden oluşan bir kazadır. Ömer Erdem, mahalleler hakkında aşağıdaki bilgileri vermektedir. Bizler mahalleleri sıralarken kısa bilgiler vereceğiz. Daha detaylı açıklamaya kitapta bulabilirsiniz… İlk kurulan mahalle Hisar Mahallesi olup, kasabanın en yüksek tepesindedir. Mahalleye adını veren kale bakiyelerini 1940-50’li yıllara kadar görmek mümkündü. Ayazmend merkezinde bulunan tarihi mezarlık Hisar Mahallesi’ndedir. Bu mahalle içinde kimden kalma olduğu tam bilinmeyen kilise kalıntısı da bulunmaktaymış. Hisar Mahallesi’nde 1530 tarihinde 43 hanede 221 kişi yaşarken, 1573 tarihinde 73 hanede 367 kişi yaşamaktaydı. Şeyhler Mahallesi adını Şeyh Muyyiddin Camii’nden almış olmalıdır. Mahalle rivayete göre Hisar Mahallesi’nin yanındaki düzlükten başlayıp Karakoç Çayı civarına değin uzanmaktaydı. 1530 yılı nüfusu 48 hanede 255 kişiyken, 1573 tarihinde mahalle 125 haneye, nüfusuysa 625 kişiye kadar ulaşarak en büyük mahalle olmuştur. Bu büyüklüğe ulaşmasına rağmen zamanla yok olarak günümüze ulaşamamıştır. Koca Kadı Mahallesi günümüzde şehrin girişinde olup şehre bir kadı atandığında kurulmuş olmalıdır. Bu mahalle de Hisar Mahallesi gibi bir tepe üzerine kurulmuştur. Mahalle Kadırga İskelesi-Ayazmend ve Ayazmend-Edremit yollarının kesiştiği noktadır. Şehrin ikinci tarihi mezarlığı Koca Kadı Mahallesi'ndeydi. Bu mezarlık 1950’li yıllarda Hisar Mahallesi'ndeki mezarlığa taşınmıştır. 1530 yılı nüfus sayımında 55 hanede 294 kişi yaşamaktaydı. 1573 yılına gelindiğinde 103 hanede 515 kişi yaşamaktaydı. Kethüda Mahallesi günümüzde olmayan ve muhtemelen diğer mahallelerle kaynaşarak unutulup giden bir mahalledir. Osmanlı döneminde zengin kişilerin işlerini gören, bir çeşit kâhya gibi halkı temsil eden kişilere kethüda denirdi. Bu görevde çalışan birisinin kurmuş olduğu mahalle olmalıdır. Mahallede 1530 yılında 13 hanede 71 kişi yaşarken, 1573 yılında 34 hanede 170 kişi yaşamaktaydı. Ahmed Paşa Mahallesi de günümüzde kentin içinde isim

Ayda bir ayvalik 31 web  
Ayda bir ayvalik 31 web  
Advertisement