Issuu on Google+

Bölüm 9 Bilişim Etiği 200910210021 Ayşe BAŞ


Dersin Amacı  Öğrencileri meslekleriyle ilgili toplumsal ve ahlaki tartışmalardan haberdar etmek,  bu konulardaki farklı görüş ve yaklaşımları tanıtarak kendi görüşlerini oluşturmalarına ve ifade etmelerine yardımcı olmak.


Dersin İçeriği  Kavramlar, etik kuramları.  Profesyonel etik, mesleki davranış kuralları, sorumluluk.  Mahremiyet, veri koruma.  Fikri mülkiyet, telifler, patentler, lisans anlaşmaları.  Bilişim suçları.  Bilişim teknolojisinin toplumsal etkileri.


Dersin Kazandıracağı Bilgi ve Beceriler  İşverene, müşteriye ve topluma karşı sorumlulukların farkında olma.  İlgili meslek kuruluşlarının mesleki davranış kurallarını bilme.  Meslekle ilgili ahlaki konularda bir görüşü olma ve bu görüşü sözlü ve yazılı olarak savunabilme.  Meslek yaşamı boyunca ahlaki konuları gözönünde bulundurma, ahlaken doğru, yasal ve meslek kurallarına uygun davranma gereğini duyma.


ETİK NEDİR?


Etik Etik, istenen bir yaşamın anlaşılması, araştırılması, neyin yapılıp neyin yapılamayacağının, neyin istenilip neyin istenilemeyeceğinin belirlenmeye çalışılmasıdır.


Bilişim Etiği Elektronik ve network ortamında uyulması gereken kuralları tanımlayan normlar ve kodlar kısaca bilişim etiğini ifade eder. Bu norm ve kodların temel amacı network ortamındaki kullanıcıların minimum zarar ve maksimum fayda ile elektronik ortamı kullanmasını güvence altına almaktır.


Yazılı Kurallar Yazılı olan kuralların başlıcası hukuki metinlerdir.


Mevzuatta yer alan bazı konu başlıkları şöyledir:          

Elektronik İmza, Elektronik sözleşmeler, Usul Hukukuna ilişkin düzenlemeler, Servis sağlayıcıların sorumluluğu, Bilişim suçları/Ceza Hukuku, Kişisel verilerin korunması, Tüketicinin korunması, Elektronik para, Elektronik ortamda haksız rekabet, Kamu alımlarında elektronik ortamın kullanılması,  Elektronik ortamda ticari kimlik vb.


Ayrıca çeşitli meslek kuruluşları ve eğitim kurumlarıda bu konuda yazılı kurallar ortaya koymuşlardır: 1. Bilgisayarı başka insanlara zarar vermek için kullanmamalıyız. 2. Başka insanların bilgisayar çalışmalarına karıştırmamalıyız. 3. Başka insanların dosyalarını karıştırmamalıyız. 4. Bilgisayarı hırsızlık yapmak için kullanmamalıyız. 5. Bilgisayarı yalan bilgiyi yaymak için kullanılmamalıyız.


6. Bedelini ödemediğimiz yazılımı kopyalamamalı ya da kullanmamalıyız. 7. Başka insanların bilgisayar kaynaklarını izin almadan kullanmamalıyız. 8. Başka insanların entellektüel bilgilerini kendimize mal etmemeliyiz. 9. Yazılan programın sosyal hayata etkilerine dikkat etmeliyiz. 10. Bilgisayarı saygı duyulacak, hakkında bahsedilecek şeyler için kullanmalıyız.


Yazılı Olmayan Kurallar  İnternet’te bize yapılmasını istemediğimiz davranışları biz de başkalarına yapmamalıyız ve gerçek hayatta nasıl davranmamız gerekiyorsa o şekilde davranmalıyız.  İnternette ne yapılacağına dair etik bir ikileme düştüğümüzde gerçek hayatta ne yapmamız gerekiyorsa öylece hareket etmeliyiz.


 İnternette karşılaştığımız tanıştığımız kişilerin belki yüzünü göremiyor, sesini duyamıyor ve yüz mimiklerini gözleyemiyoruz fakat bütün bu şartlar, bizim normal yaşamda insanlara göstermiş olduğumuz saygıyı sanal dünyadaki insanlara göstermememize neden olmamalıdır. İnternette karşılaştığımız insanlara da aynı seviyede saygımızı göstermeliyiz ki benzer bir davranışla karşılığını alabilelim.


 İnternet sadece Türklerin, Avrupalıların veya Asya kültüründen insanların olduğu bir ortam değildir. Dünyanın her bölgesinden insanlar bu ortamda varlık göstermektedirler. Her kültürün kendine göre değer ve inançları vardır. Bizim için normal olan bir söz başka bir kültürde yanlış algılanabilmektedir. Bu noktayı göz önüne alarak sanal ortamdayken hassasiyetle hareket etmeliyiz.  İnternetle henüz tanışmış kişilerin yapabilecekleri yanlışlıkları anlayışla karşılamalı onlara yol gösterici olmalıyız.


 Sanal ortamdaki sataşmalara karşılık verip zaten istedikleri böyle bir davranış olan insanlara alet olmamalı interneti bu şekilde kirletilmesini önlemeye çalışmalıyız.  Kendimizin ya da başkalarının özel hayatına karşı saygılı olmalıyız. Kendimize veya başkalarına ait özel sırları Internet ortamına aktarmamaya dikkat etmeliyiz.


Fikri Haklar Ve M端lkiyet


Fikri Haklar  Fikri mülkiyetin yeterince korunmaması yenilikçiliğin ve gelişimin hızını keser.  Bu durum uluslararası rekabette geri kalınmasına yol açar.  Fikri mülkiyet hukukunun amacı, fikri üretimi özendirmek ve bunun sonucunda da ekonomik, sosyal ve kültürel ilerlemeyi sağlamaktır.  Araştırma –geliştirme yatırımını teşvik, yabancı sermayeyi çekmek, yenicilikçiliği özendirmek için etkin bir fikri mülkiyet koruması şarttır.


 Fikri mülkiyet hakları ülkesel olarak korunmaktadır.  Ülkesellik ilkesine göre, bir fikri mülkiyet hakkı, hangi ülkede korunması isteniyorsa o ülkenin mevzuatı çerçevesinde ve sadece o ülkenin sınırları içinde korunur.


Fikri Mülkiyet Telif hakları veya fikri haklar, bir eser üzerinde sahip olunabilecek maddi ve manevi hakların tamamını ve komşu haklarını ifade eder. Fikri mülkiyet, bir kişiye veya kuruluşa ait olan bir fikir ürünüdür; söz konusu kişi ya da kuruluş, sonradan, bunu serbestçe paylaşmayı veya kullanımını belirli biçimlerde kontrol etmeyi tercih edebilir.


İntihâl


İntihâl “Aşırma”(intihal), başkalarının düşüncelerini, görüşlerini bilgi kaynağını bildirmeden ve atıfta bulunmadan bilinçli olarak ya da farkında olmadan alıp kullanmak ve kendi görüşünüz gibi sunmaktır.


Aşırma Biçimleri “Aşırma” , çeşitli biçimlerde görülebilir: Bir öğrencinin yazısını ya da başkasına ait bir kompozisyonu, kitaptan ya da gazeteden bir bölümü, bir dergi makalesini yani başkalarının çalışmalarını- tümüyle ya da kısmen -kaynak belirtmeksizin kelimesi kelimesine kopya etmek aşırmanın en çok görülen biçimlerinden biridir.


Bir başkasının çalışmasındaki düşünce ve de görüşlerin dilsel ve yapısal anlatımını değiştirerek kullanmak aşırmanın ikinci biçimidir. Başkalarının yazılarındaki sözcükleri değiştirerek, bazı cümleleri çıkararak ya da onların sırasını değiştirerek kullanmak aşırmadır. Böyle bir durumda, kaynak, dipnotlarda gösterilmelidir. “Aşırma”nın bir başka biçimi ise bir başkasının düşüncelerinde temellenen bir yazı yazmaktır. Bu yazılarda dil, anlatım yazıyı yazan kişinin olmakla birlikte düşünceler başkasınındır.


“AŞIRMA” KONUSUNDA SIK SORULAN SORULAR VE CEVAPLARI Soru 1. “Aşırma” kopya olarak mı kabul ediliyor?

Cevap1. Evet, çünkü aşırma, kişinin bir şeyi kendi bulmuş veya yapmış gibi göstermesi anlamına gelir ve bu da bir çeşit kopyacılıktır.


Soru 2. Birkaç kaynakta okuduğum bilgileri, kendi sözcüklerimle özetlediğim zaman da kaynak göstermek zorunda mıyım? Cevap 2. Bu durumda da kaynak göstermek zorunludur. Yazarların cümlelerini doğrudan almamış olsanız bile, bu kaynakları kullanarak yazdığınız bilgiler hala bu kaynaklara ait oldukları icin, yazarlara atıf yapılması gereklidir.


Soru 3. Konu özetlerini veya öğrencilere yardım amacıyla oluşturulan web sitelerindeki bilgileri de yazımızda kullanabilir miyiz? Cevap 3. Evet.Bilgileri aldığınız yeri gösterdiğiniz sürece buralardan yararlanabilirsiniz. Kaynak göstermediğiniz takdirde aşırma sayılır.


Soru 4. Yararlandığım kaynak ve yazarları, yazının içinde değil de kaynakçamda (referans listemde) göstersem yeterli olmaz mı? Cevap 4. Hayır, yeterli olmaz. Yazınızın içerisinde alıntı yaptığınız yerde bilgiyi aldığınız yazarın ismi olmalıdır. Bunu yapmadığınız takdirde, yazınızın hangi bölümlerinin size ait olduğu ve hangi bölümlerinin kaynaklardan alındığı belli olmaz.


Soru 5. Yazının içinde atıf yapılmamış fakat sadece kaynakça verilmiş olan birçok kitap gördüm. Neden biz böyle yapamıyoruz? Cevap 5. Bu tür kitaplar çoğunlukla ansiklopedi, sözlük gibi piyasadaki genel başvuru kitaplarıdır. Bunlar, popüler kitaplar olup halkı bilgilendirmek amacıyla yazılmışlardır. Siz ise, bilimsel çalışma ve araştırma yapmak ve bunları yayımlamak amacındasınız. Okuyucularınız, bilim adamları, araştırmacılar ve akademik çevredir. Kendi alanınızda bulduklarınızı ve sonuçlarınızı rapor etmeyi amaçlamaktasınız. Bunlardan dolayı, kendi yazılarınızda faydalandığınız tüm bilgi ve bulguların kaynaklarını açıkça göstermek durumundasınız.


İntihâl “Aşırma”(intihal), başkalarının düşüncelerini, görüşlerini bilgi kaynağını bildirmeden ve atıfta bulunmadan bilinçli olarak ya da farkında olmadan alıp kullanmak ve kendi görüşünüz gibi sunmaktır.


Bilişim Etiği