Page 1

}<(l(tp$=adbcb <

Een échte Haagse krant Actueel Saur stopt, Wox naar Voorhout

Vrijdag 25 oktober 2013

jaargang 7 nummer 337

Opinie Spuiforum: de voors en tegens

Actueel Ophef om verhuizing Leger des Heils

5

3

€ 1,95

9/10/11

Nooit meer de geur van gras

De voetballers van ADO Den Haag zetten hun noppen voor het eerst in de nieuwe kunstgrasmat. De Deense middenvelder Mathias Gehrt, de nummer 10, probeert aarzelend met zijn gele schoenen hoe dat voelt. Woensdag werd de eerste training door het eerste elftal van ADO in het Kyocera-stadion op kunstgras gehouden. Nooit meer de geur van vers gemaaid gras, maar ook nooit meer een modderpoel. Zie ook pagina 16. > Foto: Creative Images

Ingezonden mededeling

Laatste kans!

7 t/m 9 nov

ks.nl

Het stenen bruidsbed ToTale leegverkoop i.v.m. verhuizing

korTingen ToT 80% italian design furniture

Scheveningseweg 14 – Den Haag (t/o het Vredespaleis) ma t/m za van 10.00 – 17.00 uur


2>varia snoek onder ons

Den Haag Centraal > Vrijdag 25 oktober 2013

>Den Haag, Hoogstraat, 5 oktober 2013

Cum Laude Christa van der Meer zet op persoonlijke titel Den Haag in het illustere rijtje Parijs, Milaan, New York. Haar creaties in de publieke ruimte van de Hoogstraat deden de kleding van iedere passant hier in de Hoogstraat tot een lichte variant op het Maopak degraderen. Nog geen uur tevoren raakte ik nog bij het kiezen van een nieuw kostuum verstrikt in een dilemma. Werd het een muisgrijze (RAL 7005) of de kiezelgrijze (RAL 7032)? Kom in aanraking met haar collectie en leg u er bij neer dat u bij thuiskomst een herschikking van uw garderobe wacht. Het is niet anders. Otto Snoek

Otto Snoek (1963) is een internationaal werkend fotograaf uit Rotterdam. Sinds hij voor Den Haag Centraal fotografeert is hij gefascineerd geraakt door het leven in Den Haag. Alsof hij naar een ander werelddeel reist.

Lijsttrekkers PvdA in het strijdperk

Lief voor elkaar en vooral voor Jeltje Door Coos Versteeg

De verkiezingen mogen ook wat de Partij van de Arbeid betreft best wat leuker en spannender worden. Dus wordt er op Amerikaanse wijze een race om het lijsttrekkerschap gehouden, compleet met kandidatencampagne en lijsttrekkersdebat. Alles strak geregeld met gespreksleider Frits Bloemberg, die na loting aangeeft wie het eerst moet spreken en in de gaten houdt dat iedereen evenveel tijd krijgt om te vertellen waarom de PvdA hem of haar moet kiezen. Maar echt Amerikaans zal het niet worden deze avond in zaal Concordia, want alle vier de kandidaten zijn uitermate lief en complimenteus naar elkaar. Geen felle strijd, geen stoten onder de gordel, geen vuile was, alleen maar een kwinkslagje hier en daar, want het moet wel leuk blijven. Dus vooral over jezelf zeggen dat jij de beste bent. Dat gaat wethouder Rabin Baldewsingh het beste af. Die spreekt ook graag in de derde persoon. ‘Voorwaarts met Rabin’ enzo. Rabin heeft ook de meest professionele aanpak. Net als tegenkandidaat Jos de Jong heeft de wethouder zijn eigen flyers met de ‘Tien van Rabin’ (een soort tien geboden), maar hij heeft ook zijn eigen Hindostaanse claque in de zaal zitten, die op het juiste moment juicht en posters met hun favoriet in de lucht steekt. Bovendien heeft Rabin de beste dictie in zijn theatertoon en wandelt hij heel losjes de zaal in met de vinger vooruit wijzend. Op de juiste momenten gooit hij er een emotioneel of zielig verhaal tegenaan, hoe hij als 14-jarige Surinamer net in Nederland hard voor zijn eten moest werken, hoe Trudy uit een achterstandswijk zonder inkomen maar met drie kids wethouder Rabin te hulp riep, omdat ze zich door de PvdA

in de steek voelde gelaten. Rabin presenteert zich graag als de bruggenbouwer, de man die luistert, die weet te verbinden. Maar ook als de ervaren bestuurder, in een serieus donker pak met een socialistisch rode das. Ook Marieke Bolle heeft iets roods uit de kast gepakt, een jasje dat eerder uit de salon van Givenchy lijkt te komen dan uit de rekken van Zara. “En dan heeft ze dit keer nog eenvoudige schoenen aan”, fluistert een criticaster. Eerder die dag had een fanatieke VVD’er ons al meegedeeld, dat Bolle de beste kandidaat is, omdat zij als enige over de garderobe van een echte lijsttrekker beschikt. Maar dat de PvdA waarschijnlijk toch niet een apothekersvrouw uit het Statenkwartier als boegbeeld wil. Bolle weet dat zelf natuurlijk ook een beetje, zij presenteert zich daarom vooral als ervaren politica: gemeenteraadslid, oud-fractievoorzitter, oudwethouder. “En ik heb lef”. Om te laten zien dat ze heus wel van alle markten thuis is, geeft ze aan dat haar campagneteam bestaat uit een 73-jarige vakbondsman, een jonge socialist van 22 en een postbezorger van ergens in de dertig. Heus, Marieke kan met iedereen overweg. Maar ja, dat flatteuze jasje zit toch in de weg. Dat nou niemand heeft gezegd: ‘Marieke, laat vanavond niet alleen je Pradaschoenen thuis, maar koop nog even snel een simpel bloesje bij de H&M’. Dissident Nee dan Gerard Verspuij, die is in alles de personificatie van de ouderwets strijdbare arbeider. Een soort Henk Kool voordat hij de businessclass naar Peking ontdekte. Met een bescheiden welvaartsbuikje staat hij gepassioneerd te praten in de trui die zomaar door zijn vrouw Ankie gebreid kan zijn. Gerard doet wel iets te vaak zijn ogen

heeft Jos overigens gekozen voor een positie tussen zijn concurrenten Gerard en Rabin in: een strak gesneden pak van niet al te beste kwaliteit en daaronder een trendy blauw shirt met iets te ver open boord.

Lijsttrekkersdebat met Marieke Bolle, Gerard Verspui, Rabin Baldewsingh en Jos de Jong, rechts op de voorgrond Jeltje van Nieuwenhoven. > Foto: C&R

dicht tijdens zijn betoog, alsof hij al wegdroomt van het ochtendrood. En Verspuij heeft één ding tegen (of juist vóór): hij heeft tegen het Spuiforum gestemd en dat maakt hem tot een dissident die geen respect heeft voor de partijdiscipline. Anderzijds getuigt het natuurlijk van ruggengraat. Wie dat allemaal mocht zijn vergeten, wordt er door zijn achternaam ook voortdurend aan herinnerd: verSPUIJ. Terwijl het woord Spui of Spuiforum op deze debatavond juist taboe is. “Dat bewaren we tot de Algemene Ledenvergadering van de 28ste”, kapt debatleider Bloemberg de eerste vraag over het omstreden megaplan resoluut af. Daarmee is het S-woord, dat de PvdA tot op het bot verdeelt, tijdelijk verbannen.

Jos de Jong kan niet anders dan blij daarmee zijn. Jos heeft met vuur het Spuiforum van Marnix Norder verdedigd en gelukkig krijgt hij nu – zo verkondigt hij verbeten links en rechts op de borrel na afloop – van alle kanten binnen de partij te horen dat hij gelijk heeft gehad, dat het alternatief van Dooievaar waardeloos is. Maar tijdens het debat laat Jos met kracht horen dat de tijd van bouwsocialisme voorbij is. Dat er geen grote projecten meer komen, de PvdA gaat terug naar de basis. Dat klinkt wat tegenstrijdig, zoals ook zijn enthousiaste inzet op toerisme – vanwege de werkgelegenheid – zich moeilijk laat rijmen met een bezuiniging van vijf miljoen per jaar die hij voorstaat op citymarketing. Qua outfit

Verschil Tja, dit soort uiterlijkheden en de presentatie moeten toch het verschil maken. Want de goed gevulde zaal van Concordia – op de rand van de Schilderswijk en het centrum – constateert al snel dat de kandidaten qua gedachtengoed wel veel op elkaar lijken. Dat het eigenlijk vier maal hetzelfde is. Logisch dat de andere partijen geen spionnen hadden gestuurd om de wedstrijd gade te slaan, zoals in de voetbalwereld gewoon is. De enige die het echt taxerend, maar wel met gemengde gevoelens, moet hebben aangezien, was een minzaam glimlachende Jeltje van Nieuwenhoven, de fractievoorzitter die hééééééél andere plannen met de partij en zichzelf had. Dat die verdraaide Bolle en Verspuij niet hadden willen wijken voor haar! Dat konden alle lovende opmerkingen die Verspuij nu voortdurend over haar plaatst niet meer goed maken. Ze klapt keurig mee bij de introductie van elke kandidaat, maar geeft steevast geen slotapplaus, zodat we niet kunnen meten wie haar sympathie geniet. Het kan bijna niet anders of het moet – bij gebrek aan haarzelf – Jos de Jong zijn. Die stapte wel onmiddellijk opzij toen La Jeltje ineens zelf wilde. Meteen na het debat snelt hij naar haar toe. Alsof hij troost wil bieden. Of wil hij van de oude rot horen hoe hij het er vanaf heeft gebracht? Deze week krijgen de PvdA-leden hun stembiljet thuis, op 7 november wordt bekend wie het nieuwe boegbeeld van de PvdA wordt. Maar eerst nog de S-vergadering.


3

actueel<

Vrijdag 25 oktober 2013 > Den Haag Centraal

Saur stopt, Wox naar het Voorhout Het befaamde visrestaurant Saur stopt. Eind deze maand is het definitief afgelopen voor de uit 1928 daterende eetgelegenheid. Eigenaren Lucien Bastiaan en zijn vrouw Bahija El Haidar namen het bedrijf in 2007 over en investeerden een vermogen in renovatie. Maar juist in het luxe segment laat de crisis zich hard voelen. Daarom verhuizen zij nu hun succesrestaurant Wox van het Buitenhof naar het Voorhout. Door Coos Versteeg

De groten der aarde genoten er van hun oesters, coquilles, langoustines met kaviaar, hun zeetong of tarbot. Vorige maand zat Shimon Peres er nog, omringd door liefst twaalf bodyguards. Niets bijzonders. Buitenlandse staatslieden, onze eigen minister-president en andere hoogwaardigheidsbekleders, ambassadeurs en captains of industry, allemaal kennen ze Saur. Maar een zaak als Saur, op zo’n dure locatie, met zo’n luxe inventaris en zoveel personeel moet voor zowel de lunch als het diner nagenoeg vol zitten, wil het rendabel kunnen draaien. Dat wilde onder de vorige eigenaren al niet lukken, toen de zaak sjofel en sleets was geworden. Maar ook na de totale metamorfose is de wederopstanding niet van de grond gekomen. “Soms zitten er 25 man voor de lunch en heb ik ’s avonds twee mensen bij het diner. De volgende dag is

het weer precies andersom”, zegt chef-kok Lucien Bastiaan (49), die zelf nog als jonge kok in Saur heeft gewerkt. “Het is emotioneel om deze stap te zetten, maar het voelt ook als een opluchting”. “Je doet het in de horeca alleen goed als je geld overhoudt”, voegt Bahija (43) eraan toe. “Dat is hier in al die jaren niet gelukt. We hebben er alles aan gedaan. We hebben keihard gewerkt, zes jaar geen vakantie genomen. Er breekt een moment aan dat je er een punt achter moet zetten. We gaan het nu heel anders aanpakken. Wox verhuist van het Buitenhof naar het Lange Voorhout. Want daar zijn we druk aan verbouwing en modernisering toe, terwijl hier alles dik in orde is. We gaan Wox gewoon upgraden naar een toplocatie”. Het is wel even wennen voor Bahija en Lucien dat niet alles wat ze aanraken automatisch in goud verandert. Beiden zitten ze van jongs af aan in de horeca, ze leerden elkaar kennen bij de catering van het Congresgebouw. In september 1999 openden ze hun eigen restaurantje in de Parkstraat. Fusion was het toverwoord in die dagen en Wox werd in een mum van tijd een culinaire hit. Twee jaar later al betrokken ze een veel groter pand meteen naast de Gevangenpoort, ooit de bekende boekhandel Van Stockum, nadien een Griekse eetgelegenheid. Niet alleen het oppervlak verveelvoudigde, ook het succes. De tweede Wox liep als een

Lucien Bastiaan en Bahija El Haidar voor wat nu nog Saur heet en straks Wox 3.0. > Foto: C&R

tierelier. Vrijwel elke bekende Nederlander moest hier een keer komen eten. Er werd zelfs gedacht aan een filiaal in Londen. Parel Saur zou vervolgens de nieuwe parel op de kroon worden. Het restaurant had onder elkaar opvolgende eigenaren zijn glans verloren. Zelfs de fanclub ‘Vrienden van Saur’, onder wie oud-premier Dries van Agt, kon de neergaande lijn niet ombuigen. Er moest een frisse wind gaan waaien om Saur nieuw leven in te blazen.

Nationale Ballet voelt ook niets voor Norfolkterrein

Hoofdpijndossier voor PvdA-wethouder Kool

Chinees Handelscentrum nu weer in andere handen Door Jan van der Ven

Het Chinees Handelscentrum op het Zichtenburg is één van de hoofdpijndossiers die PvdA-wethouder Henk Kool al jaren met zich meezeult. In november 2012 ging het centrum plotsklaps failliet. Reddingspogingen van de wethouder hebben tot op heden geen enkel resultaat gehad. Het handelscentrum met een oppervlakte van 30.000 vierkante meter staat nog steeds leeg. En de gemeente hoopt nog steeds een lening van anderhalf miljoen euro terug te krijgen Vorige week moest wethouder Kool in de gemeenteraad verantwoording afleggen voor de gang van zaken rond het handelscentrum. Na het faillissement vond de wethouder een groep beleggers uit Dubai bereid het handelscentrum over te nemen. “Maar in die twee jaar is er niets gebeurd. Het pand staat gewoon leeg”, constateerde het VVD-raadslid Ibo Gülsen vorige week in de gemeenteraad. Wethouder Kool moest de VVD’er gelijk geven. “Er gebeurt daar inder-

daad niets”, gaf hij volmondig toe. Maar nog steeds heeft hij hoop op een goede afloop. De beleggers uit Dubai hebben inmiddels zonder al teveel ophef plaats gemaakt voor een groep Chinezen die samen met de Kamer van Koophandel uit de provincie Kanton tracht een voet tussen de deur te krijgen van de Europese markt van auto-onderdelen. Het gaat om kleine bedrijven uit China die allemaal andere onderdelen maken voor de auto-industrie. De springplank voor deze bedrijven moet het Chinees Handelscentrum worden, dat later werd omgedoopt tot Dragon Plaza. Of de anderhalf miljoen euro die de gemeente indertijd investeerde in het Chinees Handelscentrum daadwerkelijk terugvloeit naar de gemeentekas, blijft onzeker. De wethouder zei ‘met een slag om de arm’ te hopen dat het geld niet verloren is. V&D Het voormalige distributiecentrum van V&D kreeg nooit de gewenste en gehoopte functie van springplank voor Chinese (handels)bedrijven.

Lucien en Bahija keken niet op honderdduizend euro meer of minder bij de verbouwing en inrichting van het kroonjuweel. Onder de straat werd een wijnkelder met imposante inhoud gerealiseerd. Een fraaie vide betrok de eerste verdieping bij de begane grond, alles bij elkaar goed voor tachtig couverts. Maar die werden maar zelden allemaal tegelijk benut. Steeds meer ontstond een situatie dat het gerespecteerde klassieke Saur door het moderne jonge broertje Wox in leven moest worden gehouden.

De afgelopen maanden hebben Bahija en Lucien veel nagedacht over verschillende formules. ‘Saur by day, Wox by night’ heeft nog even als mogelijkheid boven de tafel gehangen. Overdag het chique lunchrestaurant met gesteven linnen en klassieke gerechten en ’s avonds de trendy eetgelegenheid met blauw houten tafels vol eigentijdse gerechten zoals die in Londen en Los Angeles op de kaart staan. “Maar daar geloven we niet in, zo’n dagelijkse wissel”, zegt Lucien. Dus verandert gewoon de naam boven de entree en op de ramen. In het interieur zullen helblauwe accenten, van meet af aan de kleur van Wox, worden aangebracht. Op zaterdag 2 november wordt er voor het laatst bij Wox geserveerd op het Buitenhof, drie dagen later opent men op het Lange Voorhout. Het horeca-echtpaar wil er veel aan doen om zowel het publiek van Wox als van Saur straks aan het Voorhout te blijven ontvangen. “We hebben nu ook al gasten die in beide zaken komen”, zegt Bahija. “De vaste gasten van Wox hebben geen enkele moeite voortaan naar het Voorhout te gaan. En de bezoekers van Saur die graag een met linnen gedekte tafel hebben, kunnen dat straks ook krijgen”. Lucien Bastiaan geeft aan dat beide keukens vis als hoofdbestanddeel hebben. Hij is straks heel goed in staat de kaart van Wox uit te breiden met wat Saur-klassiekers. “Verse tong en tarbot heb ik altijd in huis”.

Het complex bleef in het begin nagenoeg leeg, op een enkele winkel na. Het beloofde aantal van 600 banen is nooit gerealiseerd. Na het faillissement werd het pand ontruimd en bleef het leeg staan. De gemeente Den Haag stopte in 2007 anderhalf miljoen euro in het project in de hoop het zodoende meer levenskansen te geven. De fractie van de VVD greep het debat van vorige week aan om van de PvdA-wethouder duidelijkheid te krijgen over het nut van zijn talloze dienstreizen naar China. Ook wil de VVD de kosten ervan in beeld krijgen. Het VVD-raadslid Ibo Gülsen zei: “De wethouder is nu al acht jaar actief in China. Nu willen we wel eens de balans opmaken. We willen weten wat het allemaal gekost heeft, wat de inzet van de gemeente was en wat dat allemaal heeft opgeleverd”. Kool zei: “Ik reis veel, maar dat is allemaal in het belang van de stad. Alles is vastgelegd, ook alle kosten”. Hij komt binnenkort met een overzicht van wat zijn reizen Den Haag hebben opgeleverd.

De kans bestaat dat Het Nationale Ballet de komende vier jaar Den Haag links laat liggen. Het gezelschap uit Amsterdam, samen met de Nederlandse Opera de vaste bespeler van het Muziektheater aldaar, voelt weinig voor optredens in het noodtheater dat op het voormalig Norfolkterrein moet verrijzen. Directeur Ted Brandsen: “Ook al zijn wij vaste bespeler van het Lucent Danstheater, wij worden door de gemeente Den Haag nergens van op de hoogte gehouden. Maar ik begrijp dat de tijdelijke locatie moeilijk bereikbaar is, er komt geen tram of bus”. (Volgens Google maps is het vanaf bus 22 circa tien minuten lopen, vanaf tram 12 zestien minuten, red.). Eerder liet Paul Lightfoot, artistiek directeur van het Nederlands Dans Theater al horen dat het balletgezelschap niet naar het havengebied wil verhuizen. Het gaat dan om huisvesting van de kantoren, ateliers en repetitieruimtes. Het NDT wil niet dagelijks op het desolate haventerrein bivakkeren. Met de gemeente heeft het NDT inmiddels drie andere tijdelijke locaties serieus bekeken. Het beste scoort daarbij het Berlagehuis – het vroegere onderkomen van De Nederlanden van 1845

– aan de Raamweg, waar inmiddels ook Muziekacademie Den Haag (de uit het Koorenhuis vertrokken groep muziekdocenten) hun onderkomen hebben gevonden. Dit geeft echter aanzienlijke extra kosten bovenop het toch al te krappe budget voor tijdelijke huisvesting. Over optredens in het noodtheater op het Norfolkterrein heeft het NDT zich vooralsnog niet negatief uitgelaten. Maar het wereldberoemde dansgezelschap zal zeker minimale eisen stellen aan de kwaliteit van het theater. Het Nationale Ballet heeft er bij monde van Ted Brandsen weinig vertrouwen in. “Ik maak me zorgen over de toekomst. Ik wil nergens op vooruit lopen, maar als je op een plek moet gaan optreden waar het publiek niet wil komen… Ik hoop dat er voldoende rekening wordt gehouden met gezelschappen als het NDT en Het Nationale Ballet. Het kan heel erg verkeerd gaan als de thuisbasis gecorrumpeerd raakt. Dat kan grote consequenties hebben. Wij hebben een vast publiek in Den Haag, dat willen we goed bedienen. Als dat niet kan, kunnen we als uiterste consequentie vier jaar niet naar Den Haag. Dan moet het Haagse publiek maar naar Amsterdam komen”.

Ingezonden mededeling

BAVA

LIGHT CONCEPTS

ALLE VOORRRAAD VAN ZACK NU MET 15% KORTING!

SYLVAIN POONSSTRAAT 14 2548 XX DEN HAAG T TEL: 070-345 00 45 E INFO@BAVA.NL WWW.BAVA.NL ARCHITECTURE PRODUCTION SALES


4>varia

Den Haag Centraal > Vrijdag 25 oktober 2013

stadsmens

Muziekzendeling Brechtje Roos vindt inspiratie bij haar buurtgenoten in Laak Brechtje Roos hoort altijd en overal muziek. De creatief ondernemer en muziekzendeling, die midden in Laak woont, omschrijft het zelf zo op papier: ‘Brood kopen=klanken uit Koerdistan, Post aanpakken=Ghana, Was ophangen en zwaaien naar de achterbuurvrouw=Roemenië’. Op bezoek bij deze buurvrouw kwam zij onlangs tot verrassende ontdekkingen. Brechtje was bij haar op de thee om over haar favoriete muziek te praten. Deze informatie verwerkt Brechtje in haar voorstellingen, die ze zondag 27 oktober geeft tijdens het driedaagse festival ‘Smaak van Laak’. En wat bleek: “De buurvrouw luistert niet naar Roemeense muziek. Die doet haar te veel aan haar geboorteland denken. Maar ze raakt wel heel erg geëmotioneerd van de fanfare. Daar ga ik zeker iets mee doen”. Er werd meer duidelijk. De Haagse echtgenoot van de Roemeense heeft al jaren met muziek te maken. “Hij is vanaf zijn zeventiende beveiliger bij grote popconcerten die in Den Haag worden gegeven”. Brechtje Roos, die zondag 27 oktober twee keer een half uur optreedt in een huiskamer en éénmaal in het

Brechtje Roos treedt zondagmiddag op in het Laaktheater. >Foto: Marc DeClercq

Laaktheater, ontmoette de afgelopen tijd buurtgenoten en medemuzikanten van allerlei nationaliteiten. “In de voorstelling heb

ik het over de bijwerkingen van muziek. Ik wil duidelijk maken dat je cultuur heel bepalend is voor je muzieksmaak. Je luistert nooit blanco naar muziek; je hebt bagage opgebouwd door je opvoeding, door het land waar je geboren bent. Ik kijk met een helikopterview naar overeenkomsten in muziek om te laten zien dat die helemaal niet zo verschillen. Dat zorgt voor meer waardering. Waardering voor elkaars culturen moet de tijd krijgen. Mijn opa at geen paprika’s. Dat kun je je nu niet meer voorstellen”. Blokfluitiste Brechtje Roos praat bevlogen over muziek. Drie jaar geleden zette zij ‘een komma’ achter haar uitvoerend muzikantschap. “Een komma”, herhaalt ze, “omdat ik tijdelijk heb besloten er geen energie in te steken. Maar ik ben nog steeds muzikant. Ik denk,voel en proef als een muzikant en ben altijd al ondernemer/zzp’er geweest. Dus noem ik me sinds 2011 muziekzendeling en zet ik sindsdien al mijn andere muziek-ideeën in de praktijk”. Luistervoorstelling Eén van de ideeën die zij uitwerkte,

was de luistervoorstelling ‘Frisse oren’, waarin zij het publiek op een andere manier naar muziek leert luisteren. “Ik hink-stap-spring dwars door stijlen heen: van klassiek, jazz tot wereldmuziek, breng mensen in contact met muziek waar zij normaal gesproken niet mee in aanraking komen. Ik richt me op de leek; te vaak heb ik gehoord dat mensen niet naar een klassiek concert gaan omdat zij er niets van snappen. Maar mijn persoonlijke toelichting bij concerten wordt erg gewaardeerd. Daar ben ik twaalf jaar geleden al mee begonnen. Ik wilde meer dan alleen muziek. Bij concerten vertelde ik altijd van alles, bijvoorbeeld over mijn persoonlijke reden om een stuk te spelen”. Haar creatief ondernemerschap brengt haar inmiddels ook op andere plekken. Voor een symposium over educatie, deze maand te houden in Brabant, wordt Brechtje Roos ingeschakeld voor het project Gregoriaans zingen voor kinderen. “Ik geef een kleine luistervoorstelling over de invloed van het Gregoriaans op de huidige muziek”. Onlangs werd ze gevraagd voor de

opening van een creatief netwerk. “Ik heb me toen gefocused op toon en timing”. Ze verduidelijkt: “Als je een klein kind troost, gebruik je een andere toon dan als je een lastige puber toespreekt”. Wat timing betreft? “Als je mensen aan je lippen wilt laten hangen, moet je stiltes laten vallen, net als muzikanten doen in muziek. En zachter praten is veel effectiever dan schreeuwen. Deze elementen kun je in het dagelijks leven toepassen”. Voor ‘Smaak van Laak’ laat Brechtje zich inspireren door haar buurt. “De emotie voor de fanfare van mijn Roemeense buurvrouw komt absoluut aan bod”, verzekert ze nogmaals. “Het zijn de bijwerkingen van muziek die bewust of onbewust in beweging worden gezet. Muziek emotioneert, verbindt en geeft energie. Er wordt niet voor niets muziek gebruikt bij aerobics”. Joke Korving Brechtje Roos treedt zondag 27 oktober in de huiskamers op om 11.00 en 13.30 uur. In het Laaktheater, Ferrandweg 45, om 16.30. Informatie: www.brechtjeroos.nl

KB verwerft uiterst zeldzame atlas

De Koninklijke Bibliotheek (KB), nationale bibliotheek van Nederland, heeft een bijzondere wereldatlas uit de zestiende eeuw verworven, het Toonneel des Aerdt Bodems van Abraham Ortelius. Deze atlas, vervaardigd in Antwerpen in de eerste jaren van de Tachtigjarige Oorlog, wordt beschouwd als de eerste moderne atlas: een gedrukt boek met kaarten van gelijk formaat die speciaal voor die uitgave gemaakt zijn. Dit exemplaar is bijzonder omdat de ingekleurde kaarten voorzien zijn van beschrijvingen in het Nederlands. In de atlas zijn landen soms op een voor ons onverwachte manier afgebeeld. Zo is Holland dwars op de kaart gezet, met de Noordzee aan de onderkant, wat een heel apart perspectief

geeft. Hoewel in andere bibliotheken ook exemplaren te vinden zijn, is de vorm van dit exemplaar uiterst zeldzaam: op de achterkant van de kaarten is een beschrijving van het desbetreffende land gedrukt. Op donderdagmiddag 7 november is er een publiekslezing in de KB, waarin conservator Oude Drukken, Marieke van Delft, en Ortelius-specialist dr. Marcel van den Broecke de achtergronden en de bijzondere teksten van de Ortelius-atlas zullen toelichten. De atlas is in zijn geheel gedigitaliseerd en staat vanaf vandaag online op de website van de KB (kb.nl/ortelius), in twee versies: een bladerboek voor een eerste kennismaking en een leesversie voor bestudering.

Ortelius-atlas. > Foto: PR

Aso-woningen op de Binckhorst Het bedrijventerrein de Binckhorst krijgt een wooncomplex voor a-sociale Hagenaars. Dat bevestigden betrokken instellingen eerder deze week aan De Telegraaf. Ze zouden in de startblokken staan om in de Wegastraat met containerwoningen aan de slag te gaan. Alleen de gemeentepolitiek moet nog akkoord gaan. Skaeve Huse, in de volksmond wel ‘tuigdorp’ genoemd, is een Deens concept dat is bedoeld voor mensen die door woningcorporaties uit hun huizen zijn gezet vanwege het veroorzaken van zware overlast. Door hen uit de stad te weren en onder toezicht te plaatsen, moet de overlast worden beperkt. De gemeente-

raad is nu aan zet om al of niet met het woonblok in de Binckhorst akkoord te gaan. De VVD is al lange tijd voorstander van de wooncontainers. Raadslid Iris Michels-Spee: “Ik ben zeer verheugd dat er een locatie is gevonden waar de instellingen zich in kunnen vinden. Of met deze locatie aan de randvoorwaarden wordt voldaan, kan ik niet zeggen, omdat ik alleen de geruchten heb vernomen. Ik wacht met spanning het plan van de wethouder af”. Al sinds het collegeakkoord van 2010 wordt over een dergelijk project gesproken, maar het is tot nog toe niet gelukt een geschikte locatie te vinden. Zo werd eerder het terrein van

psychiatrisch ziekenhuis Parnassia aan de Monsterseweg als mogelijke plek aangewezen, maar dat stuitte op weerstand bij omwonenden. Woningcorporatie Staedion, die de bouwopdracht van Vestia heeft overgenomen, was op de hoogte van de plannen voor de Binckhorst, maar laat in een reactie weten afhankelijk te zijn van de gemeente. “Wij staan er in elk geval positief in. Zodra de gemeente de businesscase en de financiering rond heeft, beginnen we met bouwen”, aldus de woordvoerder. In totaal moeten er 20 tot 24 van deze woningen komen, verdeeld over verschillende locaties. Hoeveel er precies op de Binckhorst moeten komen, is nog niet bekend.

Huizenprijs daalt nog steeds De huizenprijzen in Den Haag zijn 0,2 procent harder gedaald dan het landelijke gemiddelde. In het derde kwartaal van 2013 waren de huizen in de stad 4,7 procent minder waard dan in dezelfde periode vorig jaar. Landelijk was de prijsdaling 4,5 procent. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Van de vier grote steden was de waardevermindering in Den Haag het sterkst. Amsterdam, Rotterdam en Utrecht scoorden beter dan het landelijk gemiddelde. Met een daling van 2 procent spant Utrecht de kroon. Ondanks de forse prijsdaling werden er in de regio niet meer, maar zelfs 10,4 procent minder huizen verkocht in de eerste negen maanden van het jaar. Ook deze teruglopende verkoopcijfers tekenen zich ongunstig af tegen de gemiddelde landelijke daling van 9,1 procent.

De meest recente cijfers van de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM) laten een optimistischer beeld zien. Volgens de NVM bedraagt de prijsdaling in Den Haag in het derde kwartaal slechts 2 procent. De verklaring voor het verschil is te vinden in de gegevens waarop de ontwikkeling in de huizenprijzen is gebaseerd. Het CBS maakt gebruik van de data van het Kadaster, waardoor er een vertraging optreedt van drie tot vier maanden. De forse daling van het aantal verkochte huizen in 2013 is vooral te wijten aan de eerste drie maanden van dit jaar, toen de woningverkopen een dieptepunt bereikten. In de twee daaropvolgende kwartalen vertonen de verkoopcijfers weer groei. In totaal werden er volgens de NVM in het derde kwartaal 1225 huizen verkocht in Den Haag, 188 meer dan in dezelfde periode vorig jaar.


5

actueel<

Vrijdag 25 oktober 2013 > Den Haag Centraal

‘Het Oude Centrum is geen afvoerputje’ Er waait een nieuwe wind door Het Oude Centrum. Eentje die wel eens zou kunnen aanwakkeren tot een storm. Want buurtbewoners nemen stelling tegen de voorgenomen verhuizing van de dagopvang van het Leger des Heils van de Wagenstraat naar de Paviljoensgracht. Door Saskia Herberghs

Helemaal naar wens verliep de gemeentelijke informatie-bijeenkomst in zalencentrum Concordia vorige week niet. Er werd veelvuldig geschreeuwd naar directeur Bert Sprokkereef van het Leger des Heils en de drie vertegenwoordigers van de gemeente. De sfeer was om te snijden. De ambtenaren leken aangeschoten wild. Ook ik schrok van de toon. Maar begrijpen doe ik het wel. Ik woon nu dertien jaar in deze buurt en niet eerder zag ik zoveel criminaliteit op straat als het afgelopen half jaar. De politie doet zijn best. Er wordt veelvuldig gepatrouilleerd, zeker ’s avonds en ’s nachts. Maar het blijft letterlijk vechten tegen de bierkaai. Het idee dat de verhuizing van het Leger des Heils al in het voorjaar 2013 met de gemeente in kannen en kruiken is gegoten, terwijl de buurt pas dit najaar werd geïnformeerd, wekt wantrouwen. Argwaan, die groeide nadat – dankzij een vraag uit de zaal – helder werd dat de opvang aan de Wagenstraat niet sluit, maar een hostel en 24-uursopvang wordt; mogelijk ook voor de verslaafden die vanaf maart 2014 niet meer aan het Zieken terechtkunnen. “Dat Leger des Heils moet toch ook ergens zitten”, zegt mijn buurvrouw. “Maar waarom hier?”, willen anderen weten. Sprokkereef zegt: “We willen zitten waar de dak- en thuislozen te vinden zijn”. Maar dat is een kwestie van beleid, vindt mijn buurman, die ook meent dat dak- en thuislozen komen naar de plek waar het Leger des Heils hen een maaltijd, douche en hulp biedt. “Wees eerlijk en zeg: we kiezen voor deze plek”. Alsof deze buurt al niet genoeg voor

zijn kiezen krijgt. De prostitutie in de Doubletstraat trekt niet alleen klanten en kijkers, maar heeft ook een aanzuigende werking op bedelaars (die uit het centrum worden weggestuurd), helers van gestolen goederen, drugsdealers, drugsrunners en tippelaars. Afgelopen zomer zag ik hoe agenten een groepje jongeren, diep in de nacht, aanhielden en fouilleerden. De jongens moesten hun broekzakken legen. De motoragent zocht met zijn zaklamp langs de gevels naar weggeworpen drugs. Al met al duurde de actie drie kwartier, maar blijkbaar leverde het onderzoek niets op en ging ieder weer zijns weegs. Een paar minuten nadat de politie was verdwenen, kwam één van de jongens terug, nu met zijn zaklamp, en vond alsnog de verboden waar. Dat het straatbeeld wordt bepaald door hoerenlopers roept geen prettige sfeer op. Als ik mijn laatste rondje maak met het logeerhondje, wordt naar mijn prijs gevraagd. Vrouwen op straat, dat zullen wel hoeren zijn. En die zijn er inderdaad ook. Wellicht vindt de gemeente het gemakkelijk om het Leger des Heils en de Doubletstraat bij elkaar te houden, zodat de politie in een fietsrondje op beide plekken tegelijk controle kan uitoefenen. Maar daarmee verwordt ons Oude Centrum-buurtje tot het afvoerputje van de stad. Een idee dat al eerder post vatte toen investeringen in de Boekhorststraat achterwege bleven en de Avenue Culinaire nooit zo bruisend werd als geschetst. Het Leger des Heils staat voor weerloze mensen. Maar die wonen hier ook. Dat zij de speeltuin in de Rozemarijnstraat in de nabije toekomst willen vrijwaren van alcoholisten, drugsverslaafden en prostitutie is hun goed recht. Want dat die overlast straks valt te voorzien, weten de buurtbewoners die 45 jaar lang de dagopvang in de Wagenstraat van nabij hebben meegemaakt. Juist daarom bereiden ze nu acties voor. En die zullen ongetwijfeld met veel kabaal gepaard gaan.

De brug bij de Boekhorststraat wordt steeds meer een hangplek en zowel overdag als ’s avonds werkterrein van tippelaars die zich geen kamer in de Doubletstraat kunnen veroorloven. > Foto C&R

Tijd om kleur te bekennen

Met veel enthousiasme presenteerden de PvdA-wethouders Klijnsma en Norder zomer 2008 – de crisis moest nog beginnen – de plannen voor een nieuw muziek- en danscentrum aan het Spui. Dit Spuiforum vormde één van de belangrijkste pijlers in het streven om Culturele Hoofdstad 2018 te worden. Van meet af aan lagen er twee pijnpunten: moesten gebouwen van nauwelijks 25 jaar oud nu al sneuvelen? En zou het nieuwe megaproject financieel geen molensteen om de nek van Den Haag worden. Dat laatste woog in de politiek het zwaarst. Niemand wenst zichzelf een Stopera, Stedelijk Museum of NoordZuidlijn; ja, in Amsterdam doen ze wat laconieker over verkwisting. Het ideale cultuurpaleis kwam aanvankelijk op een slordige 280 miljoen uit, daarna op zo’n 240 en na nog meer druk van de wethouders op 181 miljoen. Iedereen weet dat zo’n project tijdens de uitvoering duurder wordt (bouwers noemden dat: ‘in de put, uit de put’, want als de bouwput er eenmaal is, moeten alle meerkosten de veel te krappe begroting ruimschoots gaan compenseren). Maar Den Haag wilde zich zó graag als Culturele Hoofdstad profileren, dat de trein voortdenderde. Bij wijze van financiële list werd gaandeweg het Koninklijk Conservatorium in het plan betrokken. Met het debacle van Culturele Hoofdstad 2018 – Den Haag lag er bij de eerste ronde al uit – zou logischerwijze een moment van bezin-

ning op het Spuiforum zijn aangebroken. Inmiddels woedde de crisis in volle omvang en had de gemeente zwaar het mes in de culturele instellingen gezet. Kun je dan nog wel zo’n astronomisch bedrag aan stenen uitgeven? Maar dat had niets met elkaar van doen, vond de politiek. Het belastinggeld voor het één kwam uit een ander potje dan het belastinggeld voor het ander. De pijn in kunstzinnig Den Haag was inmiddels zó groot, dat de eerste kwartiermeester voor Den Haag Culturele Hoofdstad 2018 al snel het bijltje erbij neergooide. De weerstand tegen het Spuiforum groeide vanaf dat moment met de dag. Maar Norder – met inmiddels D66-wethouder Marjolein de Jong als kompaan – denderde voort. In de beeldvorming werden Philipszaal, Danstheater en Koninklijk Conservatorium steeds meer als bouwvallen afgeschilderd. Terwijl alleen het Danstheater heel goedkoop en zodoende slecht is gebouwd. Bij de rest is vooral sprake van achterstallig onderhoud. Standpunt Deze krant heeft het hele proces vanaf het begin intensief gevolgd. Zonder daarbij een standpunt in te nemen. Dat deden wel anderen, voornamelijk tegenstanders, op onze opiniepagina. Op de nieuwspagina’s berichtten wij in toenemende mate over de verdeeldheid binnen PvdA en D66 over dit onderwerp. Re-

cent interviewden we oud-minister Laurens Jan Brinkhorst over diens oproep aan zijn partij om een rekenpauze in te lassen. Tegen het licht dat bijna 80% van de bevolking tegen het Spuiforum is, mag je constateren dat Den Haag Centraal echt een spiegel van de Haagse samenleving is. Vorige week deden wij een oproep aan de voorstanders om zich nu ook eens op de opiniepagina te laten horen. Het regende ingezonden stukken, maar opnieuw in meerderheid van tegenstanders. In de afgelopen twintig jaar hebben weinig zaken in de stad de gemoederen zo beroerd als het Spuiforum. We hebben in deze editie – een week voor het slotdebat in de gemeenteraad – drie opiniepagina’s (pag. 9, 10 en 11) voor de lawine van meningen ingeruimd. En dan hebben we gemeenteraadsleden als Inge Vianen (Groen Links), Marieke Bolle (PvdA) en Gerard Verspuij (PvdA) niet eens ruimte gegund; zij hebben uiteindelijk al hun eigen podium. Dooievaar heeft een ‘advertentionele’ bijlage bij deze editie gevoegd, die buiten verantwoordelijkheid van de redactie valt. Zoals ook de Koninklijke Schouwburg, de Dierenbescherming en het Residentie Orkest dat eerder deden. Een lokale krant is geen gewoon bedrijf. Een krant vervult een aparte rol in de samenleving: die van luis in de pels, waakhond van de democratie. Nu is ook voor Den Haag Centraal

het moment aangebroken om kleur te bekennen. Wij houden geen pleidooi voor het Spuiforum óf het Dooievaar-alternatief. Wij houden een pleidooi voor herbezinning, los van ego’s en prestigestrijd. Natuurlijk verdient Den Haag een uitstekend muziek- en danscentrum. Hoe trots waren we niet toen de Philipszaal en Danstheater een kwart eeuw geleden aan het Spui verrezen? Maar veel argumenten om die zalen nu te vervangen door een ontwerp dat financieel wankel is (ook qua exploitatie) en aan alle kanten rammelt, deugen niet. Zoals er ook op het alternatief van Dooievaar het nodige valt aan te merken. Wat is er toch op tegen om de Dr Anton Philipszaal grondig op te knappen? Om het Danstheater uit goede materialen te reconstrueren? En om het conservatorium een lik verf te geven en lekker te laten zitten waar het nu zit, aanschurkend tegen de wijk aan waar de Campus Den Haag van de Leidse Universiteit groeit en groeit? Het Mauritshuis hebben we ook niet afgebroken om het geschikt te maken voor deze tijd. Laat de politiek op de valreep de machostrijd om een nieuw icoon doorbreken en voor kwaliteit gaan. Partijdiscipline mag hier niet het uitgangspunt zijn. Ook voor gemeenteraadsleden is het nu tijd om persoonlijk kleur te bekennen. Coos Versteeg Hoofdredacteur Den Haag Centraal


6>Varia terugblik

Den Haag Centraal > Vrijdag 25 oktober 2013

foto’s uit het haags gemeentearchief

De Pier Afgelopen maand is er eindelijk meer duidelijkheid gekomen in de kwestie rondom de Pier. Op last van de gemeente en advies van de brandweer is de Pier gesloten wegens mogelijk brand- en instortingsgevaar. Na jarenlang gedoe over onderhoudskosten en wie nu

Het succes van de Pier was ongekend want binnen een paar maanden stond de teller op twee miljoen bezoekers precies wat zou moeten betalen, de gemeente, de eigenaar Van der Valk of nog weer een andere partij, is het ding nu gesloten. De Pier staat al geruime tijd te koop, nadat de familie van der Valk er de afgelopen tien jaar niet in is geslaagd de Pier rendabel te maken, ondanks de grote investeringen en verbouwingen die zijn uitgevoerd. Een verkoopveiling op dinsdag 24 september was het laatste moment

dat een nieuwe eigenaar zich kon melden, maar die kwam dus niet. De Pier, eens het trotse symbool van naoorlogs en herrijzend Scheveningen en parel van de Noordzee, is nu de risee van de Nederlandse kust. Met de opening van de Pier op 19 mei 1961 door Prins Bernard was de wederopbouw van de badplaats Scheveningen voltooid. Zo werd het in ieder geval door de Haagse bevolking ervaren. Dat bleek ook wel uit de aandacht die de opening kreeg. Er was voor de gelegenheid een speciaal Pier-lied geschreven dat door de bekende volkszanger Johnny Jordaan werd gezongen. Daarna was het de beurt aan de mars ‘De Scheveningse Pier’ van Jurriaan Andriessen. De dag werd geheel volgens Scheveningse traditie afgesloten met een daverend vuurwerk. Het gewone publiek kon een dag later genieten van het nieuwe bouwwerk en kwam in groten getale zoals op de foto te zien is. Het succes van de Pier was ongekend want binnen een paar maanden stond de teller op twee miljoen bezoekers. De eigenaar van de Pier, de Exploitatie Maatschappij Scheveningen (EMS), was tevreden en wel zo tevreden dat er extra dividend

De opening van de Pier op 19 mei 1961. >Foto: bureau Stokvis

op de aandelen van het EMS werd uitgekeerd. Helaas bleef voor de Pier het succes niet voortduren. Aan het einde van de jaren zestig liepen de bezoekersaantallen terug, vooral door het in verval raken van de badplaats Scheveningen. Na jarenlange leegstand, sloop en herbouw van de badplaats werd uiteindelijk in 1991 de Pier voor 1 gulden verkocht aan de horecafamilie Van der Valk. Met hen als

Ingezonden mededeling

Dit is Arie uit Delft Arie is ex- volleybaltrainer, dol op zijn vrouw Sonja, zijn inmiddels volwassen kinderen en op zijn campertje. Dus houdt Arie van scoren, een goede balans tussen werk en gezin en denkt hij graag buiten de gebaande paden om nieuwe mogelijkheden te ontdekken. Arie is opleidingsadviseur bij Menskracht 7. Arie wil samen met zijn opdrachtgevers ideeën ontwikkelen om de professionele slagkracht van zijn regio vergroten. Dus blijft hij op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen op zijn vakgebied, deelt hij zijn ervaringen met anderen en weet hij als geen ander verbindingen te leggen. Arie is een goede gesprekspartner wanneer het over het vergroten van het competentieniveau van uw mensen gaat. Om op die manier van de grootste vaste kostenpost binnen uw organisatie uw grootste toegevoegde waarde te maken. Door uw personeelslasten te veranderen in personeelslusten! Wilt u ook weten wat er speelt? Bel dan nu met Menskracht 7, telefoon: 088-6661098 en vraag naar Arie de Kreij.

www.menskracht7.nl

eigenaar moest het wel goed komen met de Pier. Het idee van Van der Valk was om een hotel op één van de eilanden van de Pier te bouwen, maar bouwtechnisch bleek dit niet mogelijk. Ondanks verdere investeringen van Van der Valk bleven de toeristen weg. De verliezen namen toe en de onderhoudskosten stegen. Tot uiteindelijk in 2013 het faillissement werd aangevraagd. En wat nu te doen met de Pier? Is het al

een dooie Pier en kan het worden toegevoegd aan het lijstje van wat al is verdwenen in Den Haag: het Gevers-Deynootplein, de Houtrusthallen, Metropole-Tuschinski, het Scala theater…. vult u maar aan. Het is in ieder geval te hopen dat van de Pier meer overblijft dan wat mooie herinneringen en foto’s. Hans Zwaanswijk


7

regio<

Vrijdag 25 oktober 2013 > Den Haag Centraal

Stadsmuseum zoekt jong talent als directeur

Het Stadsmuseum LeidschendamVoorburg gaat op zoek naar een directeur die voor een appel en een ei het museum draaiende zal kunnen houden. Dat heeft het museumbestuur onlangs besloten. Aanleiding voor de opmerkelijke keuze is het al eerder genomen besluit van de gemeente om de geldkraan grotendeels dicht te draaien. Door Pieter de Leeuw

Leidschendam-Voorburg - Henk Knoester, voorzitter van het museumbestuur zegt op zoek te zijn naar een kandidaat die jong is en de nodige ervaring op wil doen en enigszins in strijd daarmee, een visie heeft op het inrichten van tentoonstellingen, commercieel van wanten weet en tot slot een team van circa 50 vrijwilligers aan kan sturen. Eerder maakte hij in deze krant al bekend dat het een serieuze optie was om het museum te sluiten. “Dat is nog steeds een mogelijkheid, maar” (met een diepe zucht) “het is wel het allerlaatste besluit dat het bestuur wil nemen”. Voorlopig is de sluiting van het museum dus uitgesteld en wordt ingezet op een niet al te veeleisend museumtalent. Hetgeen overigens niet

Het Stadsmuseum Leidschendam-Voorburg blijft voorlopig open. > Foto: Noud van den Boer

helemaal ondenkbaar is. “Als er ergens een vacature voor een museumdirecteur wordt geplaatst, volgen er steevast een paar honderd reacties”. Het was opvallend dat de verantwoordelijk wethouder van Kunst en Cultuur Peter van Ostaijen het afgelopen weekeinde de tentoonstelling ‘Klank-

rijk’ in het museum opende, een expositie met werk van kunstenaars die zijn aangesloten bij de lokale kunstenaarsvereniging ArtiBrak. De vrijwilligers van het museum boden de wethouder een petitie aan die vergezeld ging van ingezamelde handtekeningen om het protest tegen de bezuinigingen kracht

Wethouder Houtzager stopt Leidschendam-Voorburg - Na twee termijnen vond zijn collega, wethouder Rensen, het mooi geweest, maar wethouder Marcel Houtzager ( VVD) neemt na drie termijnen afscheid als wethouder in Leidschendam-Voorburg. “Dat is tenminste een periode waarin je echt iets kunt bereiken”. Is hij tevreden over wat hij heeft bereikt? “Ik ben zeker tevreden over wat ik heb bereikt”.

Houtzager zegt in februari van dit jaar de beslissing te hebben genomen om zich na de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2014 niet nogmaals als wethouder beschikbaar te stellen. “Het is een termijn die binnen mijn partij min of meer geldt als het logische moment om een volgende stap te maken, al wordt dat zeker niet dwingend opgelegd”. De geboren Voorburger stelt altijd het liefst te hebben gewerkt op ‘het dunne snijvlak van ondernemen en politiek’. “Dat wil zeggen dat ik mij altijd een doel heb gesteld en gedurende het hele proces van besluitvorming mij dat doel steeds helder voor ogen heb gehouden. Ik denk niet dat een wethouder en een ondernemer elkaars tegenpolen zijn, nee, dat denk ik helemaal niet”. Een voorbeeld dat er zijn mag, is de herinrichting van het centrum van

Wethouder Houtzager is bezig aan zijn laatste termijn.> Foto : Gemeente Leidschendam-Voorburg

Leidschendam. Als toenmalig wethouder van ruimtelijke ordening zette Houtzager tien jaar geleden zijn handtekening onder de contracten die de bedoeling hadden om van het zo goed als verlaten centrum weer een levendige plek te maken. “Maar vergeet ook de bezuinigingen niet”. In zijn laatste termijn als wethouder kreeg hij de

portefeuille financiën toegeschoven en zag hij zich gesteld voor de opgave om 23 miljoen euro te bezuinigen. “Dat hebben we bereikt door zoveel te snijden in de uitgaven dat de lasten voor de inwoners gelijk konden blijven. Zelfs het parkeren is hier nog steeds gratis”. Wat hij in ieder geval zal gaan missen, is het directe contact met de inwoners. “Het is een hele mooie kant van het wethouderschap dat je in sommige gevallen in staat bent om daadwerkelijk iets voor iemand te betekenen”. Dat is ook meteen de voornaamste reden waarom hij een toekomst in de landelijke politiek niet bepaald ambieert. Het burgemeesterschap trekt hem wel. Maar dan toch niet in zijn geboorteplaats waar onlangs de huidige burgemeester Van der Sluis is herbenoemd. “Het zal wel iets bestuurlijks gaan worden”. De lange werkweek die collega wethouder Rensen meer en meer tegen begon te staan, is voor Houtzager nooit een probleem geweest. “Dat hoort nu eenmaal bij deze functie, maar iedere zaterdag sta ik gewoon langs de lijn van het hockeyveld en ik heb ook nog geen bardienst hoeven overslaan”. De racefiets, die gaat hij beklimmen zodra hij afscheid heeft genomen als wethouder. “Ja, ik ben wel wat zwaar geworden”.

bij te zetten. Knoester vertelt wat er daarna gebeurde: “Toen nam de wethouder het woord en zei hij in aanwezigheid van het bestuur, van de vrijwilligers en de bezoekers dat niemand zich ergens zorgen over behoefde te maken en dat het museum zeker voor Voorburg behouden zou blijven”.

Rijswijk groeit het snelst Rijswijk - Welke gemeente in Nederland zal de komende jaren het snelst gaan groeien? Het verrassende antwoord luidt: Rijswijk. Dat is onverwacht omdat Rijswijk ook één van de meest vergrijsde gemeenten is. Maar aan alle kanten zal Rijswijk de komende jaren uit gaan breiden. Vooral Rijswijk Buiten, een nieuwbouwproject in de richting van Delft zorgt met 3500 woningen voor een flink deel van de verwachte groei. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft dat becijferd. Nu wonen er nog een kleine 50.000 mensen in

Rijswijk, over 12 jaar zullen daar circa 20.000 Rijswijkers zijn bijgekomen. “Maar dat neemt niet weg”, stelt een woordvoerder trots, “dat Rijswijk met 30% groen binnen haar grenzen één van de groenste gemeenten in de Randstad is”. Niet alleen in Rijswijk Buiten wordt er gebouwd. Aan de Sir Winston Churchilllaan verrijzen twee woontorens, in de Strijp, aan de rand van het Wateringse Veld is een nieuwbouwlocatie, en dan zijn er nog een handvol kleinere nieuwbouwprojecten.

Flats voor starters in centrum Leidschendam - Er moeten 20 appartementen voor starters gaan komen op de hoek van de Damlaan en de Oude Trambaan in het centrum van Leidschendam. Nagenoeg het gehele centrum is gedurende de afgelopen tien jaar op de schop gegaan. Initiatiefnemer van het plan voor de appartementen en eigenaar van een aantal winkelpanden op de Damlaan, Mark Niersman, vindt het dan ook hoog tijd om de entree van het centrum een ‘wat meer hedendaags aangezicht’ te geven. Toch zal hij nog

Ingezonden mededeling

Haagse Pop Week LIVE op Den Haag FM Op vrijdag 25 oktober zendt Den Haag FM LIVE uit tussen 15.00 uur en 18.00 uur vanuit de Centrale Bibliotheek in Den Haag met optredens van Taymir, Piñata en Friends of the Family. Kom langs en ervaar zelf hoe live radio wordt gemaakt! De optredens zijn gratis toegankelijk en live te volgen via 92.0 Den Haag FM of via www.denhaagfm.nl. De presentatie is in handen van Ron Davids en Julie Hauber (van het Den Haag FM programma Stork on Air).

15.00-16.00 uur Taymir (authentieke popsongs) 16.00-17.00 uur Piñata (mix van reggae, pop, ska en hiphop) 17.00-18.00 uur Friends of the Family (Indiefolk)

“Hoe dan wel?”, vroeg Knoester zich als door een wesp gestoken hardop af. “Door als museum zelf omzet te genereren”, luidde het antwoord. De geplaagde bestuursvoorzitter: “Maar om omzet te kunnen genereren hebben we nu juist een directeur nodig en die kunnen we niet betalen”. Tenminste, niet een directeur met enige ervaring. Liever zegt Knoester niet wat de gedroomde kandidaat zal gaan verdienen. “Nee, ik denk niet dat het verstandig is als ik dat bedrag naar buiten breng”. Op zijn vroegst zal de nieuwe directeur begin volgend jaar van start gaan. Tot die tijd ‘is het aanmodderen’. Het Stadsmuseum in de Herenstraat in Voorburg is in de afgelopen jaren uitgebreid en grondig verbouwd, maar zag zich als gevolg van een gemeentelijke bezuiniging genoodzaakt het voltallige personeelsbestand te ontslaan. De directeur vertrok op 1 augustus. Behalve de onduidelijkheid over het aanstellen van een nieuwe directeur, bestaat er veel onrust onder de vrijwilligers. Een aantal vrijwilligers heeft al eerder verklaard het museum de rug toe te zullen keren als de gemeente blijft weigeren het museum de helpende hand te reiken.

wel even geduld moeten hebben omdat onlangs met de gemeente een intentieovereenkomst werd ondertekend. Nu zal de gemeente eerst ‘een ruimtelijk kader’ dienen vast te stellen. Dat wil zeggen dat zal worden bekeken hoe hoog de nieuwbouw mag worden en aan welke andere stedenbouwkundige eisen het nieuwe complex zal dienen te voldoen. Als het aan Niersman ligt, zullen er boven de winkelruimte op de begane grond, vier woonlagen komen. Het huidige pand zal worden gesloopt.


SINDS 1891

7 DAGEN15% KORTING *)

Dat betekent véél voordeel bij Hulshoff Design Centers. Wat let u nog om uw woonwensen nú vorm te geven? *) Op uw aankopen vanaf s 1.000,-. M.u.v. enkele merken en niet in combinatie met andere acties.

Oktober woonmaand! Den Haag: Spui • Gratis parkeren parkeergarage Stadhuis. De uitrijkaart krijgt u bij de receptie van Hulshoff.

• Zondag open www.hulshoffwonen.nl

Amsterdam, Villa Arena • Den Haag, Spui • Leiderdorp, WOOON • Rotterdam, Alexandrium III • Voorschoten


9

opinie<

Vrijdag 25 oktober 2013 > Den Haag Centraal

Kom op, we zijn er zo aan toe! Door Fred Zuiderwijk

Begin jaren 70 loop ik ’s morgens vroeg voor m’n eerste les het Koninklijk Conservatorium binnen, toen gevestigd aan de Prinsegracht. Ik kan me amper verstaanbaar maken bij conciërge Piet door een kakofonie van opwarmende violen, opstartende klarinetten, oprispende hobo’s en een paar proestende fagotten. Het Koninklijk Conservatorium blijkt grotendeels met lege eierendozen te zijn geïsoleerd. Ons Koninklijk Conservatorium, nationaal en internationaal behorend tot de absolute top en met de allerbeste docenten die je je maar kunt wensen, had toen meer weg van een illegale legbatterij dan van een zichzelf respecterende muziekschool. Ik heb er slechts een jaar mogen vertoeven, maar dat beeld is me altijd bij gebleven. Hoe kan je in zo’n kippenhok muzikaal talent de kans geven zich optimaal te ontwikkelen. De huidige locatie aan de Juliana van Stolberglaan is ook niet meer van deze tijd. Toch hebben we als enige conservatorium in Nederland het predicaat Koninklijk. Laten we dat nou alsjeblieft zo houden en laten we

dat nou ook eens een keer gaan uitstralen. Laten we nou eindelijk voor al die ruwe muzikale pareltjes, die van over de hele wereld hier komen om te studeren, de juiste faciliteiten scheppen om zich optimaal te kunnen ontwikkelen. En dat kan volgens mij nou juist perfect worden geregeld in het Spuiforum. Den Haag is tenslotte sinds de intocht van de Kaninefaten muziekstad nummer 1 en dat moeten we blijven ook. Hazes Hetzelfde geldt eigenlijk ook voor de Dr Anton Philipszaal, die is volgens mij gebouwd door een architect met een haperend gehoorapparaat. In elk bruin café in Den Haag schalt André Hazes beter uit de speakers dan Mahler in de Anton Philipszaal klinkt. Vind je het gek dat heel klassiek minnend Den Haag z’n toevlucht neemt naar het Concertgebouw in 020, waar zelfs het meest een goedkope strijkje als een professioneel symfonieorkest klinkt. En dat terwijl we hier notabene ons eigen Residentieorkest hebben. Een rasecht Haags Icoon, dat elk jaar tijdens het Festival Classique de karpers van puur genot uit de Hofvijver laat

springen. Ook zij verdienen net zoals het Koninklijk Conservatorium een nieuw onderkomen. Gewoon hier in hartje centrum waar ze thuis horen. Dat geeft de binnenstad meteen meer aanzien en zal zeker weer veel nieuwe bezoekers en bedrijven en instellingen aantrekken. Bedrijven en instellingen die we dan vervolgens kunnen wijzen op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid door ze bijvoorbeeld de Voedselbank te laten sponsoren. Zo worden al die Hagenezen die onder de armoedegrens bivakkeren er indirect ook beter van. Renoveren is voor mij geen optie. In de tijd dat ik nog dankbaar gebruik maakte van de sociale woningbouw heb ik namelijk diverse renovaties meegemaakt. Ik heb daar tot op de dag van vandaag zo’n trauma aan overgehouden dat ik nu al acuut ga hyperventileren als ik een zak cement zie. En natuurlijk, als ik directeur ben van een culturele instelling en ik hoor dat ik word wegbezuinigd, sta ik ook niet te juichen als ik hoor dat er aan de andere kant 181 miljoen wordt uitgegeven voor

een nieuw Haags cultuurpaleis. Maar we hebben het zo hard nodig. 020 020 heeft onder meer de RAI en het Ziggodome, Utrecht de Jaarbeurshallen, Rotterdam Ahoy en wij …… Natuurlijk, het Paard. Onze trots, hét popmekka van Nederland, laat daar geen misverstand over bestaan. Maar hebben wij een accommodatie waar je bijvoorbeeld grote popconcerten kan organiseren? Nee!! Ook daar zal het Spuiforum in voorzien. En voor de goede orde, het zijn een hoop centen en we moeten het ook alleen maar doen als we binnen de begroting blijven, maar jongens, kom op, we zijn er zo aan toe. We worden er achteraf met z’n allen geheid beter van. Tenslotte valt het mij op dat er over het Spuiforum zo verschrikkelijk veel te doen is, terwijl ik over de aanleg van Rotterdamsebaan, waar je bijna anderhalf Spuiforum van kunt bouwen, betrekkelijk weinig hoor. Wellicht een idee om met het Spuiforum toch ook maar ondergronds te gaan. Fred Zuiderwijk is programmamaker, musicus en cabaretier met het accent op Den Haag.

Dat cultuurpaleis moet er komen Door Benjamin Hoeboer

De discussie over het Spuiforum (dat ik liever cultuurpaleis noem), richt zich nauwelijks op de inhoud van het plan. Een klein groepje conservatieve Hagenaars dat met de rug naar de toekomst staat, verzet zich met hand en tand tegen de toekomst door wantrouwen tegen het optreden van de gemeente aan te wakkeren. Het verzet is tegen de ‘manier waarop’ en tegen de ramingen, die de zaken te positief zouden voorstellen. De tegenstanders hebben gelijk dat het optreden van de gemeente en het college afstraffing verdient bij de gemeenteraadsverkiezingen. Maar dat cultuurpaleis moet er komen. Het braakliggende plein naast het tochtgat dat door de hoogste kantoorpanden van Nederland is gecreëerd, is dringend aan een opknapbeurt toe. Iedereen kan zien dat het Spuiplein in de huidige opzet, de locatie in het hart van de vernieuwde stad niet waardig is. Naast de lelijkheid van één van de pleinen midden in het centrum van een stad met internationale ambities, zijn de Dr Anton Philipszaal en het Lucent Danstheater moe, oud en versleten. Naar verluidt moeten de musici vechten om één kleedkamer, terwijl ze tussen de emmertjes die de gevolgen van

lekkages van het dak moeten opvangen heen laveren. Een instrument warmspelen is er niet bij, dat kan op de fiets. En ‘studentenstad’ Den Haag huisvest haar Koninklijk Conservatorium in een grijs kantoorpand waar tegenwoordig zelfs ministeries zich voor zouden schamen. Terwijl Den Haag zulke stappen zet. We hebben de grens van een half miljoen inwoners geslecht en voetbal- en hockeyliefhebbers kunnen straks hun favoriete sport in een modern stadion bekijken. De boulevard is opgeknapt, de pier wordt wellicht geruimd, en meer en meer nationale en internationale toeristen doen onze stad aan. De ‘Haagse’ Universiteit Leiden dijt verder uit, en Den Haag staat gewild, met de Nobelprijs voor het ‘Haagse’ OPCW, en ongewild, als stad van diplomatenmeppers, internationaal op de kaart. Op cultuurgebied struikelen we over de festivals, biedt de Koninklijke Schouwburg toneelfanaten comfort, net als Spuimarkt en Pathé Buitenhof dat de filmfanaten bieden. Hoogeveen De muziek- en dansliefhebber echter, betreedt op een guur plein een tweetal bouwwerken dat in Heerlen, Alkmaar, Sittard of Hoogeveen niet zou mis-

staan. We willen van Den Haag een stad maken die lokaal, regionaal, nationaal en internationaal hoge ogen gooit: dan moeten er voorzieningen zijn die op al die niveaus meekunnen. En dat kost niet eens zo gek veel geld. Stel dat de criticasters gelijk hebben, en de € 180 miljoen euro te weinig is. Laten we er 250 miljoen van maken. Dat klikt astronomisch, maar is het niet. Als Den Haag dat bedrag financiert tegen lineaire aflossing over 30 jaar, met een rente van 3,5%, kost de rente in het duurste jaar ongeveer € 8,5 mln. Stel dat we de investering in gemiddeld 35 jaar afschrijven, dan kost dat ongeveer € 7,1 mln. per jaar. De totale lasten van de gemeente bedroegen in 2011 € 2,7 miljard. De lasten voor het Cultuurpaleis (€ 15,6 mln.) zijn dan ongeveer 0,5% van de jaarlijkse gemeentelijke lasten. Hoe kan het dat de Haagse politiek zich laat gijzelen en eindeloos teruggezogen wordt in een discussie over een half procent van de begroting? Het probleem van het cultuurpaleis is niet de kwaliteit van het plan en al helemaal niet de te hoge lasten. Het probleem is het onvermogen van het college van B&W. Dit college kan nog geen bontjassen op de Noordpool verkopen. Het is

moeilijk voorstander van een plan te blijven dat met zoveel tegenzin en zo ongelooflijk defensief aan de man gebracht wordt. Ten slotte nog Dooievaar en de andere tegenstanders. Dit lijkt een groep Hagenaars die het liefst van Den Haag een openluchtmuseum zou maken, met een altaar voor iedere boom en een beschermd natuurgebied op de plaats van iedere parkeerplek. Mensen die zoveel waarde hechten aan het behoud van het oude, en aan hun vrije uitzicht middenin de binnenstad van de internationaal georiënteerde stad die Den Haag wil zijn, moeten zich afvragen of de stad hen niet ontgroeit. Men kan niet in een stad met een steeds ontwikkelend voorzieningenniveau als dit wonen, en tegelijk alles bij het oude laten. Het geschetste speelveld brengt de voorstander van het spuiforum in een onmogelijke positie. Het college en de coalitie verdienen een afstraffing in maart 2014. De tegenstanders maken van Den Haag een spookstad. Kind van de rekening: een ambitieus en betaalbaar plan dat aansluit bij de wens van de inwoners om trots op de stad te kunnen zijn. Benjamin Hoeboer is bestuurskundige en inwoner van Den Haag

uw mening

uw mening

Wegwerpgebouwen

Nieuwe concertzaal

Gebouwen worden tegenwoordig steeds vaker als wegwerpartikel gezien. Na enkele tientallen jaren worden ze al als ouderwets gezien, gesloopt en vervangen door iets, dat beter past bij de stijl van de nieuwe machthebbers. Onderhouden van het oude wordt als duurder gezien dan iets fonkelnieuws aanschaffen. Dat komt echter wel doordat onderhoud veel menskracht kost. Sloop en nieuwbouw is voor een veel groter deel het werk van machines. Het vergt wel veel meer grondstoffen en die zijn nog altijd veel goedkoper dan de menselijke arbeidskracht. Voor de nationale economie is het echter veel beter om te bezuinigen op grondstoffen, want daar hebben we er in Nederland niet veel van, terwijl er wel talloze bouwvakkers zijn

In uw courant heb ik de discussie over het Spuiforum gevolgd. De voorstanders in het bestuur van deze stad geven soms blijk van bezetenheid in hun pleidooi voor dit verzamelgebouw. De geschiedenis leert dat de combinatie van macht en obsessie onzalige gevolgen kan hebben. Er ontbreekt bij de voorstanders bereidheid te behouden wat goed is. Als die bereidheid er wel zou zijn, dan blijve men af van het goed functionerende conservatorium. Met achterstallig onderhoud zal het wel meevallen. En ook het prachtige Lucent-danstheater dient niet te worden afgebroken. Blijft het probleem van de gebrekkige concertzaal die weinig verbetering

die staan te trappelen om aan het werk te gaan. En de salarissen van die bouwvakkers zijn macro-economisch gezien een veel kleinere verliespost dan grondstoffen, want ze geven hun geld weer grotendeels in Nederland uit. Breken met de wegwerpcultuur is dan ook een belangrijke voorwaarde om uit de economische crisis te komen. Rik Zakee Den Haag Centraal verwelkomt ingezonden brieven van maximaal 200 woorden. De redactie behoudt zich het recht voor deze te redigeren. Vermeld altijd uw adres (en liefst ook uw telefoonnummer), ook wanneer u e-mailt.

bracht na de optredens in het congresgebouw. En wat was daarvoor niet een enthousiasme voor de concerten in het oude gebouw van K en W! Ik vraag me af hoe velen van onze vroede vaderen ooit een klassiek concert bezoeken. Een nieuwe betere concertzaal zou naar mijn bescheiden mening bij voorkeur in Scheveningen moeten komen. Een beetje extra cultuur kan onze badplaats wel gebruiken ter verhoging van de attractiviteit bij gebrek aan zon. Dan zou het destijds bloeiende muziekleven (zoals dat plaats vond in het Kurhaus) weer herleven. De verlaten Philipszaal kan nog dienst doen als café chantant. H.J. Kalkman

Koffie of thee drinken met gevaar voor brandwonden Door Okke Westdorp

De discussie rondom het Spuiforum mag ik al vele jaren en vanuit verschillende rollen meemaken. In 1994 begon ik met studeren aan het Koninklijk Conservatorium. Misschien wel duizenden studie-uren heb ik doorgebracht in kamers zonder ventilatie of daglicht, waar ik in de kakofonie mijn eigen geluid probeerde waar te nemen. Iedere keer wanneer ik bij een ander instituut kwam, van Tilburg tot Praag, zag ik wat goede geluidsisolatie, daglicht en frisse lucht, voor een positieve invloed hebben op de kwaliteit van een studie. In 2004 kwam ik als hoornist in vaste dienst van het Residentie Orkest. De Dr Anton Philipszaal is een prima concertzaal, maar iedere keer wanneer ik in een andere zaal speelde, was ik verrast over hoeveel eenvoudiger het was om samen te spelen, hoeveel makkelijker het was om met je klank het publiek te bereiken en hoeveel intenser de beleving en feestelijker een sfeer kan zijn. Dan heb ik het niet eens over hoe het voelt om met ruim 30 graden Celsius een cd op te nemen of over de studieruimtes die in bedomptheid en lawaaierigheid niet onderdoen voor die van het conservatorium. Sinds 2011 ben ik verantwoordelijk voor de zakelijke sponsoring van het Residentie Orkest. Naast de foyers, waar mensen met gevaar voor brandwonden hun koffie of thee drinken, zijn er geen aparte ruimtes om sponsoren te ontvangen en optimaal te bedienen. Dat gebeurt natuurlijk wel zo goed als het kan, maar gaat altijd ten koste van de ruimte voor het publiek en de noodzakelijke praktische aanpassingen brengen altijd veel kosten met zich mee. Dit is ‘gelukkig’ met een groeiend aantal sponsoren een steeds groter wordend probleem. Spijtig Wanneer we met elkaar willen dat de instellingen ondernemerschap tonen, het publiek in de regio optimaal bedienen en samenwerken, dan hoort daar een gebouw bij dat dit faciliteert. Een gebouw dat de instellingen zo bijeen brengt dat er simpelweg kosten bespaard kunnen worden. Het zeer sympathieke plan van Dooievaar is helaas ook in dat opzicht geen goed alternatief gebleken. Heel spijtig, maar laat dat het proces nu niet verlammen. De instellingen, de studenten, de musici, ondergetekende: we zijn toe aan een plek die ons verbindt, inspireert en die het publiek onvergetelijke ervaringen gaat bezorgen. Het lijkt voor een enkeling misschien snel en onverwacht, maar dit is een proces dat al jaren en jaren loopt. De instellingen zelf hebben een pakket van eisen geformuleerd, daar zijn op democratische wijze een ontwerp en een architectenbureau bij gezocht en op democratische wijze de bijbehorende financiering voor gereserveerd. Het is misschien niet zo ‘Haags’ om het over jezelf te zeggen, maar het gaat ontzettend goed met de instellingen en zeker ook met het Residentie Orkest. Met een zeer gestage publieksgroei, een oorverdovende hoeveelheid scholieren die we ieder jaar bereiken, meer sponsoren dan ooit en spannende nieuwe initiatieven ben ik trots. Ik ben echt niet naïef, maar laten we met iets minder wantrouwen en chagrijn kijken naar een Spuiforum dat bruist. Mijn collega’s en ik zien ernaar uit. Okke Westdorp is sponsor- en fondsenwerver bij het Residentie Orkest


10>opinie

Den Haag Centraal > Vrijdag 25 oktober 2013

Deze ramp moet worden gekeerd Door Arnold van der Ree

De emoties rond het Spuiforum lopen hoog op. Logisch want zelden is een zo controversieel project aan het publiek gepresenteerd. Maar wat erger is: de discussie blijkt in de kiem te worden gesmoord. De procedure is gevolgd, dus waar praat je over? Wethouders Marnix Norder en Marjolein de Jong zijn zeker van hun zaak, het Spuiforum is goed voor de stad en zeker voor de cultuur. De door Neutelings Riedijk uitgewerkte Dooievaar+ variant, die gebaseerd is op behoud en renovatie van de huidige zalen, zou duurder zijn en wordt daarom door het college van B&W verworpen. De raad heeft immers beslist, dat de goedkoopste variant gaat winnen! Neutelings Riedijk heeft de renovatievariant echter opgetuigd met soms bespottelijke zaken, die de variant extreem duur maken. Een voorbeeld daarvan is het om-en-om verwijderen van de verdiepingsvloeren in het oude ministerie gebouw, omdat de plafondhoogte 20 cm te laag is voor leslokalen. Maar wat is duurder? Twijnstra & Gudde heeft in opdracht van de gemeente een en ander nagerekend en stelt dat het Spuiforum kan worden gebouwd

voor het begrote bedrag. Of ze überhaupt de kostenraming hebben nagelopen is ‘vertrouwelijk’. Maar de in opdracht van de Stadspartij gemaakte bouwkostenraming van het bureau BBN komt voor het Spuiforum uit op een bedrag van 243 miljoen, dus aanzienlijk hoger dan de renovatievariant. Dit bureau heeft, in tegenstelling tot Twijnstra & Gudde, het gebouw geheel bouwkundig doorgelicht. De wethouders zouden deze inschatting meer moeten vertrouwen dan Twijnstra & Gudde, de gemeente gaf BBN eerder al twee opdrachten in deze sfeer. Het zijn uitstekende bouwkundige rekenaars. Over wat de kosten zijn is het laatste dus nog niet gezegd. Als we van BBN uitgaan staat dus voor het Spuiforum een bedrag van 243 mln. tegen de door Neutelings Riedijk berekende renovatievariant van 188,7 mln. Uniek Maar er zijn andere belangrijke dingen. Met het neerhalen van het NDT verdwijnt niet alleen een zaal, die aan alle zware eisen voor dansvoorstellingen voldoet, maar ook een compleet productiehuis. Want achter de zaal wordt de productie gemaakt met alle faciliteiten,

die daarvoor nodig zijn: kledingateliers, een geluidsstudio, werk- en oefenruimtes: een complete dansfabriek, uniek in de wereld. Ook de internationale tournees worden hier voorbereid, alles is op alles afgestemd. Alles functioneert en alles grijpt in elkaar. In totaal werken er 120 mensen. Deze unieke setting, destijds ontworpen door Rem Koolhaas, mag natuurlijk nooit ten onder gaan. Het kan best zijn, dat er hier en daar wat gerenoveerd moet worden, maar de structuur is degelijk en functioneel. Dat vindt ook het NDT zelf, waar men inmiddels de renovatievariant als de betere heeft gekozen. Verder ziet men niets in een tijdelijke huisvesting op het Norfolkterrein. Daar kan geen kwaliteit geleverd worden. Maar dan het Conservatorium. Waarom moet dat zo nodig geïntegreerd worden met het Residentie Orkest en het NDT? En waarom zo uitgebreid? Waarom in het Spuiforum 50 studiekamers in plaats van het huidige aantal van 34? Zijn de perspectieven van aanstaande musici dan zo gunstig, dat de capaciteit moet worden verhoogd? Het is juist het tegendeel: het Residentie Orkest krimpt in van 90 naar 60 fte’s, het Limburgs Symfonie Orkest en het Brabants Orkest zijn met verlies van tientallen arbeids-

Neerwaartse spiraal De voorstanders van het Spuiforum nemen met de dag in aantal af. Waarom? Omdat iedere weldenkende Hagenaar of Hagenees er achter komt dat hij/zij een rad voor ogen gedraaid word door het heersende college. Als wethouder van cultuur is Marjolein de Jong (D66) de eerst verantwoordelijke. Op doeltreffende wijze heeft zij wethouder Marnix Norder voor haar karretje gespannen en andersom. En als wethouder Norder zijn zinnen ergens op gezet heeft is er, zo bleek de afgelopen jaren, geen houden meer aan. Ging het nu maar over een bouwproject waar het visitekaartje van onze stad, het Nederlands Danstheater, ook achterstond maar nee hoor het NDT ziet net als de, op non-actief gezette directeur Dansvakopleiding Koninklijk Conservatorium Nancy Euverink, veel meer mogelijkheden in de alternatieve (ver) nieuwbouw (campus-idee). Hoe is het ook alweer begonnen? Natuurlijk moet er wel iets gebeuren aan de huidige gebouwen. Drie van de vier ‘partners’ hebben toegegeven jarenlang onderhoud aan hun gebouwen te hebben laten verslonsen. Onafhankelijke rapporten, die kunnen bevestigen hoe ernstig de staat van de gebouwen is, ontbreken natuurlijk! Op het NDT na klaagt iedereen over lekkages: ‘aahh dan word je nat hè en dat vindt iedereen zielig toch?!’ (Als eigenaren van het niet-gesubsidieerde Zeeheldentheater kampten wij twee jaar geleden ook met een ernstige lekkage. Door adequaat op te treden werd de lekkage in korte tijd verholpen). Onderhoud verlengt de levensduur voor lange tijd en is duurzaam, duurzaam, duurzaam en beter dan zielige clipjes op YouTube te plaatsen van loszittende schroeven, lekkagesporen en vrachtwagens die over het fietspad moeten rijden! Architecten beweren trouwens het tegenovergestelde: De Dr Anton Phillipszaal krijgt een 8 als cijfer en het Lucent Danstheater behoort tot één van de mooiste zalen van de hele wereld! Het Koninklijk Conservatorium spant de kroon met het debiteren van halve en hele onwaarheden. Directeur Henk van der Meulen verklaarde gedurende een werkbezoek van onder anderen politici, waarbij ondergetekende aanwezig was (als lid van de Klankbordgroep van de PvdA inzake de Spuiforum-problematiek) dat de enige goederenlift voor de zware en grote instrumenten definitief

kapot was omdat de benodigde onderdelen van het Oost-Europese bedrijf niet meer te verkrijgen zijn, een nieuwe lift kost één miljoen! Één dag later belt ondergetekende naar de receptie en verneemt dat de lift weer gewoon werkt (gisteren ook nog trouwens!). Een schoenendoos als concertzaal heeft bewezen voor zowel popmuziek als klassieke muziek de beste akoestiek te hebben. Het Concertgebouw (Amsterdam), der Grosse Saal (Wenen) en The Boston Symphony Hall (Boston) zijn het bewijs hiervan en behoren qua akoestiek tot de top drie concertzalen in de wereld. Wat het Spuiforum betreft:‘Een glazen parabolisch dak zorgt ervoor dat het geluid zal focusseren naar het brandpunt (van de parabool). Het gevolg is dat het vereiste diffuse geluidsveld er niet (voldoende) is. Dit is dusdanig erg dat geen enkel orkest van een beetje niveau en dus ook ons eigen Residentie Orkest niet meer zal willen spelen in deze zaal (aldus akoestiek-ingenieur Michel Santbergen)’. Voor popmuziek is een kerkachtig-gebouw (galmbak) ook totaal niet geschikt. Men beweert dat het plan voor het Spuiforum getoetst is aan brandveiligheidseisen, is dat echt zo? Is er werkelijk rekening gehouden met het feit dat 80% van het publiek van het Residentie-Orkest 75+ is en bij brand van 7 trappen naar beneden moet rennen, omdat roltrappen en liften dan niet te gebruiken zijn? Dat de buurt gratis mee kan genieten van de pop- en rockconcerten is iets waar de meeste bewoners in de directe omgeving geen prijs op zullen stellen. De bewoners van omliggende gebouwen hebben zich al tegen het plan van het Spui-forum uitgesproken! Dubbel glas isoleert wel iets maar zeker geen 100%. Daarbij zet het Spui-forum alle tegenoverliggende gebouwen letterlijk en figuurlijk in de schaduw. Ons advies: bestaande gebouwen renoveren, liever zelfs met het Koninklijk Conservatorium op de huidige eigen plek, investeer in eerste instantie in de inhoud van cultuur en het behoud van het publiek en investeer niet alleen in stenen. In elk geval moet deze problematiek over de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014 heen worden getild, om tot een rustige, afgewogen keuze tussen meerdere alternatieven te kunnen komen! Yvette Olof en Jan Erik Noske

plaatsen gefuseerd tot de Philharmonie Zuidnederland en muziekleraren van het Koorenhuis worden ontslagen en kunnen in het gunstigste geval als zzp’er terugkeren. Het Conservatorium moet dus niet uitbreiden, maar inkrimpen. Gebruik het oude ministerie om er een technische school in te vestigen. Als het college de werkgelegenheid lief is dan moet je technici opleiden waarvoor tienduizenden vacatures bestaan en geen musici, waarbij voor velen werkeloosheid het toekomstperspectief is. Het financiële plaatje wordt uiteraard compleet anders als het Conservatorium niet verhuist. Als dan vergeleken wordt, wint de renovatievariant met grote voorsprong. Opknapbeurt Wat moet er dan wel gebeuren? Sowieso moet de besluitvorming worden uitgesteld en moeten de gemoederen tot rust worden gebracht. Dan kan een echte discussie starten. Ga dan eerst eens serieus kijken of het Koninklijk Conservatorium wel naar de stad moet verhuizen. Geef het gebouw een grote opknapbeurt en biedt mogelijkheden om dagelijks lunchconcerten in de stad te geven, zodat het Conservatorium meer zichtbaar is dan nu het geval is. Respec-

teer de unieke constellatie van het NDT en neem de groep niet het productiehuis af. Weet dat dat uniek in de wereld is. Ga vervolgens kijken wat er mis is met de Dr Anton Philipszaal en bouw de in de renovatievariant opgenomen accommodatie op de laagbouwplek van het oude ministerie. Dan kan er voor het Residentieorkest ook een productiehuisconstructie ontstaan zoals bij het NDT. Breng ook de risico’s in kaart. Het publiek zal geen zin hebben in een moeizame tocht naar het winderige Norfolk-terrein en zal er voor kiezen om in een veel kortere tijd met de metro van Den Haag Centraal naar De Doelen in Rotterdam te gaan. En schat vooral het risico in dat er een grote kans is dat het NDT, als hun zaal c.q. productiehuis wordt afgenomen, de langste tijd in Den Haag heeft gezeten. Kortom, er zijn zoveel oplossingen om er iets moois van te maken zonder al die risico’s. Maar begin met afstand te nemen van het monstrum Spuiforum. Arnold van der Ree is voormalig senior beleidsmedewerker cultuur van de gemeente Leiden en als zodanig direct betrokken geweest bij onder meer de restauratie van de Stadsgehoorzaal en de Leidse Schouwburg

Vraagteken

> Foto: PR

De discussie rondom het Spuiforum lijkt niet te op te houden. Dat betekent dat de sculptuur die Arnoud Herder (ingenieur) en Frank Loer (architect) voor het Haagse festival ‘Todays Art’ maakten relevanter is dan ooit: het is en blijft een vraagteken of het ‘cultuurpaleis’ er daadwerkelijk gaat komen. Vorig weekeinde hebben zij hun sculptuur op het Spui geplaatst. “Het duurde slechts enkele seconden voordat het gesprek met omstanders

ontstond. Het Spuiforum in Den Haag is trending topic en doet dagelijks veel stof opwaaien. Geprezen en bespot zal het vraagteken boven het Spuiforum blijven hangen totdat er een definitief besluit ligt”, aldus het duo. De werktitel van de sculptuur luidt ‘So you think you can shape’ en het staat boven een miniatuur van het Spuiforum. De vormen in het vraagteken refereren aan tijdloze voorbeelden in de architectuur: de Dorische zuil uit de

Griekse oudheid en de kruisvormige kolom uit het modernisme. Hoe Herder en Loer zelf over het cultuurpaleis denken? “Wie het ontwerp voor het Spuiforum bekijkt, zal zich kunnen afvragen of dit nou state-of-the-art-architectuur betreft. Hoewel het icoon zijn populariteit verloren lijkt te hebben en nieuwe technologieën mogelijkheden bieden voor alternatieven, lijkt Den Haag te zwichten voor een iconisch cultuurpaleis”.

uw mening

uw mening

Belabberd

Betwistbaar

Het is merkwaardig, al is het te prijzen, dat u op de valreep nog lezers oproept die voorstander zijn van het Spuiforum. Niet alleen op uw opiniepagina, maar ook in uw redactionele stukken heb ik nooit iets anders gelezen dan radicale verwerping. Alsof het nieuwe gebouw de Haagse bevolking door de strot wordt geduwd. Maar mijn ervaring is anders. Jaren geleden zijn de ontwerpen voor iedereen te zien geweest. Iedereen heeft er iets over kunnen zeggen. Iedereen heeft zich kunnen melden om mee te praten over plein en gebouw. Een proces dus dat perfect in onze participatiesamenleving past. Maar er zijn politici die kennelijk weinig op hebben met deze democratie in optima forma en de bevolking pas serieus nemen wanneer er ergens een vuurtje van altijd wel smeulend ongenoegen valt op te rakelen. Dat is geen kunst wanneer het om bedragen gaat

die inderdaad geen sinecure zijn, zeker niet in deze tijd. Maar waar een zelfbewuste stad behoefte aan heeft, zijn niet louter berekenende politici, maar bestuurders die tegen de keer in durven gaan, die stappen durven zetten waar burgers eerst misschien van schrikken, maar die ze achteraf bewonderen. De bouw van het Spuiforum is zo’n stap. Niet eens zo’n unieke stap, want ga eens naar Duitsland: elke stad die wat voorstelt, biedt zijn burgers voortreffelijke zalen voor muziek, opera en ballet. Wat Den Haag nu te bieden heeft, is belabberd. De Philipszaal heeft de akoestiek van een badkamer, die van het Danstheater is oorverdovend. Het renovatie-alternatief brengt daarin geen verandering. Nieuwbouw hoop ik wel. Met als toegevoegde waarde een gebouw waar je van opkijkt. Lex Plompen

Op 18 juli stelde de gemeenteraad 181 miljoen beschikbaar voor een verdere uitwerking van het Spuiforumplan. Ik heb toen met verbazing geluisterd naar de voorstanders van het plan. Het waren meer pr-medewerkers dan volksvertegenwoordigers, die rekening hielden met de onrust in hun achterban. De Raad besloot ook om het alternatief van de Ooievaar verder te laten onderzoeken en uit te werken. Maar, dat plan moest wel goedkoper en beter zijn, aldus de wethouder. De ontwerper van het Spuiforum moest ook de uitwerking van het Ooievaarplan ter hand nemen. Ja Ja! Gelukkig kwam er ook een doorlichting van het plan door het gerenommeerde adviesbureau voor kosten en bouw BNN. Dat concludeerde, dat het plan 242 miljoen zou gaan kosten, 61 miljoen meer dan het door de raad beschikbaar ge-


11

opinie<

Vrijdag 25 oktober 2013 > Den Haag Centraal

Een pleidooi voor het Spuiforum Door Henk Timmer

Ja, ik lees Den Haag Centraal graag en ben abonnee vanaf jaargang 1 en ja, ondanks de stroom aan negatieve artikelen over het Spuiforum blijf ik abonnee. Maar ik heb me wel verbaasd, dat zo vaak en zo uitvoerig ruimte werd en wordt gegeven aan de tegenstanders van dit project. De redactie bleef ernstig in gebreke door niet meer informatie over het project zelf te geven en deskundigen van de gemeente te raadplegen over dit project. Een plicht voor een krant die verder ons als lezers en cultuurliefhebbers zo deskundig van waardevolle informatie over het culturele leven van onze stad voorziet. De lezers hebben recht op informatie over de te bereiken voordelen door samenwoning van de drie organisaties in het nieuwe complex en details over de zalen en werkplekken, de nieuwe mogelijkheden en de aantrekkingskracht van zo’n groots project. Het moet ook gaan over de eisen die gesteld mogen worden aan een stad als Den Haag als centrum voor onze regering en als gastheer van vele internationale organisaties, een stad met 40.000 expats uit diverse landen, waaronder veel cultuurliefhebbers. Bij de gemeente en de architect zullen best meer gegevens over deze en allerlei andere aspecten beschikbaar zijn. Die hadden tenminste als tegenwicht in Den Haag Centraal belicht moeten zijn. Dan was er wat evenwicht ontstaan. Nu leek het

meer een gezamenlijke strijd van Dooievaar – hun goed recht – en Den Haag Centraal, in wat steeds meer een gezamenlijke actie anti Spuiforum werd. Iedere aanwinst bij de tegenstemmers werd als een overwinning beschreven. Dat siert Den Haag Centraal als onafhankelijke krant niet. Waarom zijn veel Hagenaars tegen de komst van dit Spuiforum? Omdat men het te duur vindt. Het te investeren bedrag van 181 miljoen euro wordt afgewogen tegen de jaarlijkse uitgaven aan subsidie voor culturele instellingen. Waarom gaat die vergelijking niet op? Omdat een eenmalige investering in kapitaalgoederen niet vergeleken kan en mag worden met jaarlijks terugkerende subsidies. Bij de overheid gold vroeger – of misschien nog steeds – de regel dat lopende uitgaven niet hoger mogen zijn dan de jaarlijkse inkomsten. Maar voor kapitaaluitgaven geldt dat niet. Daarvan tellen de te verwachten rentelasten en exploitatietekorten als lopende jaarlijks terugkerende uitgaven. Die moet je dus meenemen bij de berekeningen van de voordelen en niet de investering van 181 miljoen. Het alternatief met restauratie en aanpassing van bestaande gebouwen blijkt nauwelijks of niet goedkoper te zijn. Dan is het toch logisch om dat geld te investeren in iets geheel nieuws, waarbij veel meer dan bij restauratie een project gerealiseerd kan worden dat voldoet aan de eisen van deze tijd. Kijk naar een vergelijkbare stad als Leipzig

> Artist's impression: Neutelings Riedijk Architects

(542.00 inwoners) en het veel kleinere Luzern in Zwitserland. Op mediakanalen als Brava en Mezzo kunnen we vaak hun prachtige nieuwe zalen bewonderen. Moet Den Haag dan doormodderen met lekkende zalen, gebrekkige kleedkamers, zalen gebouwd met minimale eisen in een tijd dat Den Haag noodlijdend was. Trouwe cultuurliefhebbers hebben toen meegeholpen om het kapitaal op te brengen voor de bouw van beide zalen, maar nu is het tijd voor iets beters. Voor een deel is de negatieve houding van veel Hagenaars een refrein van eerdere protesten. Hoe spottend negatief waren de Hagenaars niet over de tramtunnel onder de Grote Marktstraat en hoe trots en vol bewondering zijn ze nu. Hetzelfde geldt voor het nieuwe stadhuisproject ofwel het IJspaleis! Ik

voorspel dat hetzelfde zal gebeuren met het Spuiforum. Vorige week kregen de vrienden van het Residentie Orkest een noodkreet van het Residentie Orkest met onder meer de volgende woorden: ‘Wat u niet ziet zijn de beperkingen achter het podium: er is zegge en schrijve één kleedkamertje en wanneer wij bijvoorbeeld de ‘Matthäus Passion’ uitvoeren, moeten gerenommeerde solisten zich omkleden en inzingen in het kamertje van de medewerker personeelszaken of de financieel administrateur. Soms moeten we zelfs een hotelkamer boeken. Ook zijn er geen inspeelruimtes voor het orkest: zij moeten thuis inspelen, als een voetballer die thuis moet warmlopen. Bij kooruitvoeringen moet er in de publieksfoyers omgekleed worden. Ook is het uitermate lastig om sponsors op de juiste wijze te faciliteren. Een groot probleem want de opdracht is om de subsidieafhankelijkheid van het Residentie Orkest de komende jaren te verminderen. Daarnaast is het gebouw versleten: het dak lekt over de volle lengte, emmertjes in de kantoorruimte zijn heel gewoon en verleden week kwam de dirigent met een stuk plafond uit zijn kleedkamer. Ook de stookkosten zijn onnodig hoog met een gebouw dat stevig kiert. Allemaal zaken die voor u als publiek niet zo zichtbaar zijn en die we de afgelopen jaren ook bij u weggehouden hebben. Het Residentie Orkest heeft meer dan

ooit een heldere visie op de toekomst: het wil voor zoveel mogelijk Hagenaars van betekenis zijn, van welke komaf of leeftijd dan ook. We hebben een programmering ontwikkeld die maatwerk levert voor alle leeftijdsgroepen in Den Haag. Onze ambitie is om het toekomstige Spuiforum een plek te laten zijn om voor alle Hagenaars. Het Spuiforum gaat ruimte bieden aan het Nederlands Dans Theater, het Koninklijk Conservatorium, de aanvullende programmering van het huidige Dans & Muziekcentrum en het Residentie Orkest. Natuurlijk is € 181 miljoen een enorm bedrag. Maar het biedt Hagenaars en de vele cultuurliefhebbers ver daarbuiten minstens een eeuw lang de kans om te genieten van interessante, boeiende, amuserende en ontroerende kunst en cultuur. Een Spuiforum dat we niet alleen de huidige generatie maar ook de vele generaties na ons schenken. Het Residentie Orkest heeft het nieuwe Spuiforum of gelijkwaardige variant hard nodig om verder te kunnen werken aan zijn toekomst. Wij hopen dan ook dat u als trouwe bezoeker en/of vriend van het Residentie Orkest het Spuiforum met open armen zal ontvangen’. Dus geachte redactie van Den Haag Centraal, graag voortaan een meer gebalanceerd verhaal over dit voor onze stad zo belangrijke project. Henk Timmer is een kunstlievende Hagenaar en trouw bezoeker van het Residentie Orkest en Nederlands Dans Theater.

Schandaal wanneer dit theater tegen de grond zou gaan Erik Vos, de voormalig artistiek leider van toneelgroep De Appel, richtte zich in juli dit jaar – een week voor het raadsdebat over het Spuiforum – in een brief tot alle leden van de PvdA-fractie. Dat schrijven heeft de fractieleden nooit bereikt. Diezelfde brief is nu deze week alsnog naar de voltallige gemeenteraad gestuurd.

Ik heb mij op afstand gehouden van de problematiek rond het Spuiforum. Maar nu de noodzaak ervan, de financiële onderbouwing en de gevolgen voor Den Haag opnieuw ter discussie staan kan ik het niet nalaten kort te reageren. Dit vooral omdat ik geschrokken ben van de argumenten om het Danstheater af te breken. Viermaal heb ik er een première uitgebracht: met dansers van het Danstheater, met acteurs en tweemaal een operapremière (Dido en Aeneas en Katja Kabanova). Ik heb er gerepeteerd met zangers en dansers, met or-

stelde bedrag! Neuteling-Rietdijk van Spuiforum concludeerde dat na onderzoek het Ooievaarplan 4 miljoen duurder uitviel dan zijn plan. Dat is natuurlijk puur toeval. Wat kan er nu aan het eind van deze maand gebeuren? Het is bekend, dat zo’n 70 procent van de burgerij niets ziet in dit plan! Moet het college het plan van 181 miljoen door de gemeenteraad duwen? Terwijl dat bedrag op zijn minst betwistbaar is, gezien het rapport van BNN adviesbureau (242 miljoen). Naar mijn mening is het veel verstandiger en zuiverder de besluitvorming over de gemeenteraadsverkiezingen heen te tillen. Dan heeft de kiezer zich kunnen uitspreken over het plan. Dat gaat immers een grote rol spelen! Die paar maanden kunnen er nog wel bij. De nieuwe gemeenteraad kan dan na bestudering van alle stukken een be-

kesten en solisten. Daarnaast heb ik veel binnen- en buitenlandse voorstellingen in de sublieme zaal bijgewoond. Indertijd heb ik de bouw ervan van nabij meegemaakt. Nu mij gisteren vanuit de raad argumenten ter ore kwamen dat Koolhaas geen goed architect was (is), dat hij technisch gezien slordig en slecht bouwde en dat dit al vanaf het begin geconstateerd werd, moet mij van het hart dat ik deze reacties nooit heb gehoord in de jaren nadat het gebouw in gebruik werd genomen. Sterker nog: iedere keer wanneer ik er werkte en de reacties van kunstenaars, technici en publiek van nabij meemaakte, bereikten mij niet anders dan positieve berichten. Ik zou het een schandaal vinden wanneer dit theater tegen de grond zou gaan. Gisteren werd mij door uw woordvoerder gemeld dat het theater precies zoals het nu is zal worden herbouwd. Mijn reactie was: laat het dan staan.

sluit nemen. Als er risico’s aan een besluit zitten, zijn het de risico’s van de nieuwe raad, waar zij zelf voor verantwoordelijk is! Tot slot, ik hoop en verwacht dat het plan, ondanks alle druk van wethouder Norder niet doorgaat! Maar ik wil wel wethouder Norder, nu hij na de verkiezingen vertrekt, graag bedanken voor de prachtige renovatie van de Zuidboulevard in Scheveningen. Dat plan is tenminste met succes gerealiseerd. Hans Scholten Den Haag Centraal verwelkomt ingezonden brieven van maximaal 200 woorden. De redactie behoudt zich het recht voor deze te redigeren. Vermeld altijd uw adres (en liefst ook uw telefoonnummer), ook wanneer u e-mailt.

(overigens: ik geloof er natuurlijk niets van dat dit unieke theater precies zo terug zou komen). Het theater behoort tot de grote uitzonderingen in Nederland, zichtlijnen, akoestiek, praktische bespeelbaarheid, allemaal zijn ze optimaal. Zestig jaar heb ik ervaring met nieuwe theaters: vrijwel nergens in ons land is bovengenoemde kwaliteit geëvenaard. Dat er kleedkamers, repetitieruimtes, foyers, kantoren, doucheruimtes etc. moeten worden herzien, verbouwd, vergroot, verbonden, prima allemaal, laat dat plaatsvinden, maar laat het theater als zodanig bestaan. Een tweede opmerking moet mij van het hart: ‘Gegarandeerd wordt dat de begroting niet wordt overschreden’. Helaas, u weet wel beter. Zijn bijvoorbeeld de extra kosten van de vierjarige verplaatsing van orkest, danstheater, administratie en publiek incluis, meegerekend?

Is er rekening mee gehouden dat vier jaar absurd krap is? Gebrek aan ervaring met de opeenstapeling van veelsoortige belangen zal straks ongetwijfeld meespelen. Ik herinner mij een uitspraak van de vroegere voorzitter van de VVD, de heer Dijkstal, die destijds ook voorzitter was van ons Appelbestuur, toen de Appel eens 10.000 Euro boven het begrote tekort uitkwam was hij streng. Jullie hadden beter moeten begroten, zei hij. Ik vroeg hem hoe dat dan zat met al die immense overschrijdingen waar de Kamer mee te maken had. Hij zei (lachend) ‘dat weet iedereen van tevoren. Wanneer daar een reële begroting zou zijn ingediend, was het plan in de Tweede Kamer nooit aangenomen’. Ik doe een dringend beroep op uw fractie de afbraak van het Danstheater niet te laten plaatsvinden. Ik deel de mening dat de concertzaal niet goed is, in

veel opzichten beneden de maat en beneden het niveau dat een stad als Den Haag zou behoren te bezitten. Ik hou mij graag buiten de discussie wat de overige aspecten betreft. Anderen hebben daar al veel over gezegd. Mijn raad is: bekijk nog eens – in alle rust – de verschillende mogelijkheden en maak een redelijke afweging voor en tegen. Onderzoek wie er welke belangen heeft en wie er gebaat is bij het ten uitvoer brengen van het geconcipieerde cultuurpaleis. Het komt mij voor dat de culturele, financiële en sociale aspecten niet met elkaar in evenwicht zijn of in evenwicht met de tijd waarin wij leven.

U sterkte toewensend, met gevoelens van hoogachting, Uw (nog altijd) ereburger van Den Haag Erik Vos

uw mening

uw mening

Weggestopt in lelijke, lekkende gebouwen

Circus

Weken, zo niet maanden erger ik mij al aan al die negatieve geluiden over het Spuiforum. Den Haag lijkt wel het provinciestadje achter de duinen. Bang om groot te groeien. Maar kom op, Den Haag is al groot gegroeid. Het huisvest een Nobelprijswinnaar, het is de gaststad van allerlei internationale organisaties op het gebied van wereldvrede. Is er internationaal wat aan de hand dan klinkt al snel: ‘we will bring them to The Hague’. Amsterdam en Rotterdam, steden van wereldformaat. Zij hebben allemaal gebouwen die internationaal bekend zijn: de Erasmusbrug, het Rijksmuseum en in beide gemeenten bijvoorbeeld het Centraal station. En Den Haag? Huis Ten Bosch????? Onze topinstellingen van wereldfor-

maat, het Koninklijk Conservatorium, het NDT, het Residentie Orkest (ik geef toe, nu iets van mindere faam dan vroeger) zijn weggestopt in lelijke, lekkende, slecht geventileerde gebouwen. Het Spuiforum geeft deze instellingen waar ze recht op hebben: een omgeving in het centrum van de stad waarin al hun muzikale en artistieke kwaliteiten kunnen floreren. Het bouwen van het Spuiforum zorgt voor werkgelegenheid en het nieuwe theater geeft Den Haag net even dat extra beetje waardoor het als tweede VN stad van de wereld ook echt kan zeggen: Lets bring it to the Hague.

De beslissing over het Spuiforum nadert. Den Haag Centraal heeft de ontwikkelingen rond dit circus voortreffelijk verslagen. Dat DHC de spreekbuis zou zijn van Dooievaar is natuurlijk volstrekte onzin. Verreweg, ik herhaal, verreweg de meeste Hagenaars zijn tegen en dat uit zich in de commentaren. Het college heeft blijk gegeven koste wat kost op de ingeslagen weg voort te willen gaan zonder serieus te luisteren naar de burger, en ook zonder te luisteren naar kopstukken uit de samenleving en de politiek, net zo min als ze luisteren naar de bezwaren ten aanzien van de Laan en de aanleg van de Rotterdamsebaan. Ik heb mijn conclusie getrokken: vanaf nu stem ik op de stadspartij. De gevestigde politici van PvdA, VVD en D66 mogen vertrekken. Mijn advies aan hen: ga snel solliciteren want u zult uw tijd hard nodig hebben.

Christine Lommerse

J. van Dienst


12>interview Vilan

De optimist

Op straat hield hij tegen. Iemand van vroeger, van wie ik de naam vergeten was. Hij vroeg hoe het met me ging. Daarna informeerde hij of ik een relatie had en of we wat konden gaan drinken. Toen herinnerde ik me weer hoe optimistisch hij altijd was geweest. Ik glimlachte en zei: “Nee, dat is niet leuk voor je vrouw”. Terwijl hij doorvertelde over zijn geweldig leuke leven en allerlei complimenten over me uitstrooide, dacht ik aan die laatste keer dat we samen waren geweest. Daar kon een spannende film van gemaakt worden, als het niet zo banaal was geweest. De nacht op de slaapkamer. Kaarslicht en zwoele plannen. Dan opeens een geluid van iemand die de flat binnenkomt. Voetstappen die naar de slaapkamer komen. Een blonde vrouw in de deuropening. In de kamer een andere vrouw (dat was ik) die rechtop zit in bed, met de witte lakens tegen haar lichaam geklemd. Een man die roept dat hij alles kan uitleggen. Wat je noemt een klassieker. Maar alleen in de slechtere films, waarmee nooit een Oscar wordt gewonnen. En ging ik echt niet mee wat drinken, drong de optimist aan. Het kon toch gezellig zijn om bij te praten. Daar hoefde ik niets bij te denken. Hij was dan wel getrouwd, maar niet geketend. “Aha”, zei ik en wachtte op zijn mededeling over een open huwelijk. Veel getrouwde mannen hebben zoiets, terwijl hun echtgenotes daar nog niet van op de hoogte zijn. Destijds was ik na het slaapkamerincident meteen naar huis gegaan. Alleen en met een flinke knauw. Want over een vriendin had ik niets gehoord en om het bestaan daarvan te ontdekken op zo’n moment en in die situatie, dat viel hard tegen. Ik had helemaal geen zin om zijn uitleg aan te horen, en daarmee was het voor mij afgelopen. Tegen de tijd dat ik de teleurstelling verwerkt had, was ik weer een jaartje verder. Aan contact had ik geen enkele behoefte meer. En toch, terwijl ik daar stond en naar zijn flauwekul luisterde, voelde ik ondanks mezelf toch iets van bewondering. Die vasthoudendheid. Dat je-weet-maar-nooit. Zijn opgewekte bereidheid om afgewezen te worden. Morele bezwaren droeg hij niet met zich mee, dat scheelde. Dat alles hielp hem niets. Mijn nee bleef nee. Pas toen ik een paar straten verder was, schoot me zijn naam te binnen. Een exotische klank, die in het Nederlands ongetwijfeld iets betekende als leugenachtig varken. Maar een gelukkig varken, dat wel. Vilan van de Loo

Den Haag Centraal > Vrijdag 25 oktober 2013

Terry van der Heide ontwerpt publiekscentrum Nationaal archief

‘Architectuur moet meer zijn dan het creatieve en de mooie vorm’ Aan haar jarenlange samenwerking met het Nationaal Archief, voegde Terry van der Heide (1956) een nieuw hoofdstuk toe. Koning WillemAlexander opende vorige week het mede door haar ontworpen publiekscentrum van het archief waarmee het gebouw deels in ere werd hersteld. Het was een opdracht die goed van pas kwam in de moeilijke tijd die de architect doormaakte.

Door Jasper Gramsma Als een vis in het water voelt Van der Heide zich in haar nieuwe atelier in de Rode Olifant. Sinds juni huurt de architect een unit in het markante kantoorgebouw dat onlangs werd gerestaureerd. “Het is zo prachtig, ik ben blij dat het pand na een paar jaar leegstand is teruggegeven aan de stad. Iedereen kan hier binnenlopen en de huurders netwerken volop met elkaar”, vertelt de geboren Haarlemse. Samen met oud-hoofdredacteur van de Haagsche Courant Peter ter Horst, ook huurder, maakt Van der Heide al plannen voor debatten over architectuur in het beeldschone atrium. “Amsterdam heeft de Rode Hoed, wij hebben de Rode Olifant”, grapt de architect. Maar als ze vertelt over de reden voor de verhuizing naar het bedrijfsverzamelgebouw betrekt haar gezicht: “Omdat ik te veel opdrachten had om in mijn eentje te doen, besteedde ik werk uit aan een bevriend architectenbureau, waar ik een ruimte huurde. Die samenwerking mislukte en had een vervelende juridische nasleep tot gevolg. Ik kon daar natuurlijk niet blijven”. Verder wil ze niet op de zaak ingaan. Ze heeft een moeilijke tijd achter de rug, want eerder al moest haar architectenbureau TVDH Architecten door het uitbreken van de crisis in korte tijd afscheid nemen van alle twaalf de personeelsleden. “In het begin stopte ik het geld dat ik van mijn vader erfde in de zaak om de medewerkers te behouden, maar dat was niet voldoende”, licht Van der Heide toe. “Aan de laatst overgebleven mensen stelde ik voor om op een andere manier te gaan werken, niet langer in vaste dienst. Geen van allen wilde daaraan meewerken,

dat gaf mij wel een dubbel gevoel. Uiteindelijk hebben we in goed overleg besloten zonder personeel verder te gaan”. Kort na dit ingrijpende besluit zit TVDH Architecten weer in de lift. Op de eerste dag dat het bureau in afgeslankte vorm verdergaat, krijgt de architect meteen goed nieuws: “Ons consortium voor de renovatie van het publiekscentrum van het Nationaal Archief, onder leiding van aannemer Koninklijke Van Waning, drong door tot de laatste ronde in de aanbestedingsprocedure. Het was een opdracht voor een paar duizend vierkante meter. Extra bijzonder was dat dit het eerste grootscheepse renovatieproject zou zijn dat de Rijksgebouwendienst volgens het ‘design & build-principe’ liet realiseren. Door van tevoren een uitgebreid programma van eisen op te stellen, hoeft de opdrachtgever niet continu bij het proces te zijn. Dat

‘Wij wonen in het ouderlijk huis van Kees in het Valkenboskwartier. Dat zijn we zo veel mogelijk aan het verduurzamen’

bespaart een hoop geld en de beoogde kwaliteit ligt vante voren vast”. Eind vorig jaar kreeg Van der Heide de opdracht voor het centrum achter het Centraal Station. “Mijn rol in dit pilotproject werd veel groter dan de afgelopen tijd voor architecten gebruikelijk was. Het hele proces, van het maken van de ontwerpen tot de begeleiding van de bouw, heb ik zelf gedaan. Dat geeft me een enorme kick”, zegt ze enthousiast. Ontwerpen in samenspraak met de aannemer en andere specialisten is Van der Heide goed bevallen. Met een brede lach vertelt ze: “Omdat ik graag rood draag, legde de uitvoerder bij de eerste bouwvergadering een rode bouwhelm voor me klaar. Sindsdien kon onze samenwerking niet meer stuk”. Het is niet voor het eerst dat de architect voor het Nationaal Archief aan de slag ging. Al twintig jaar zijn de banden nauw. Van der Heide ontwierp onder meer nieuwe studiezalen en in 2005 de huidige entree. “Ik vind het bijzonder dat ik met de verbouwingen mijn eigen invloed mag laten gelden op dit jonge monument. Het ontwerp van Sjoerd Schamhart heb ik zien veranderen van een gesloten gebouw in een open omgeving waarin de binnentuin nu eindelijk weer tot zijn recht komt zoals die bedoeld is”. Revolutionair Ook voor Van der Heide zelf is de cirkel rond: “Toen ik me laatst afvroeg wat ik tot nu toe heb gedaan en waar ik sta, kwam ik uit bij het begin: mijn afstuderen aan de TU Delft in 1982, middenin de vorige crisis”, legt ze uit. “Ik studeerde af op een alternatief ontwerp voor een psychiatrische inrichting. In die tijd had je alleen nog maar van die

>Foto: Piet Gispen

ouderwetse grote slaapzalen. Als afstudeerproject heb ik een plan neergelegd dat uitgaat van allerlei satellieten in de stad in plaats van één groot instituut”. En dan met gepaste trots: “Dat was destijds revolutionair”. Vanwege de omvang van het afstudeerproject werd de architect begeleid door acht afstudeermentoren, onder wie haar huidige man Kees Duijvestein – wiens naam in het gesprek veelvuldig valt – en de onlangs overleden psychiater Frank van Ree. “Daarnaast liep ik stage als verpleegkundige in een psychiatrische inrichting. De interviews die ik afnam, leidden tot dit baanbrekende model”. Deze gebeurtenis markeert de start van Van der Heide’s carrière. “Er kwam zoveel publiciteit uit voort dat ik allerlei aanbiedingen kreeg voor opdrachten”. Haar mentoren waarschuwen de architect voor de kracht die tevens haar zwakte is: “Ik wilde alles doen; onderzoeken, creatief zijn en maatschappelijke betekenis hebben. Zij waren bang dat ik daarin zou verzanden. Dat is niet gebeurd, want terugkijkend is dat wat ik nu nog steeds doe”. Vooral de maatschappelijke projecten vormen een zichtbare rode draad door het werk van Van der Heide: medische kinderdagverblijven, woonzorgcomplexen, appartementen voor beschermd wonen en nog veel meer. Daarvoor heeft ze een verklaring: “Mijn drive is dat architectuur meer


13

interview<

Vrijdag 25 oktober 2013 > Den Haag Centraal

‘Omdat ik graag rood draag, legde de uitvoerder een rode bouwhelm voor me klaar. Sindsdien kon onze samenwerking niet meer stuk’

moet zijn dan alleen het creatieve en de mooie vorm. Hoewel het ongekend is dat ik in dit vak concrete dingen kan realiseren, wil ik ook dienstbaar zijn. Tijdens mijn studie kwam ik in aanraking met de architectuur van Walter Gropius, de grondlegger van het Bauhaus. Hij zei in zijn tijd al dat goede architectuur een evenwicht in zich heeft tussen het sociale, economische, constructieve en esthetische aspect. Zo voel ik dat ook. Bovendien is er in de maatschappelijke opvang nog veel te doen, het is dankbaar om iets voor kwetsbare groepen te betekenen”. Niet alleen de filosofie heeft Van der Heide meegenomen in haar werk, ook in de ontwerpen zijn vanaf het begin elementen uit het Bauhaus terug te vinden. “Mijn man Kees is één van de goeroes op het gebied van duurzaam bouwen. Hij heeft een model ontwikkeld waarin naast ‘people’, ‘planet’ en ‘profit’ ook ‘project’ als pijler onder duurzaamheid wordt meegewogen. Dan gaat het om het ruimtelijke, waar ik me voornamelijk mee bezighoud. Het ruimtelijke staat voor mij bovenaan, maar als dat niet door alle vier de pijlers wordt ondersteund, dan stort het concept in. Op dit moment werken we samen aan een boek over dit onderwerp, maar dat laat nog even op zich wachten”. Verduurzamen Het lijkt alsof het echtpaar Van der Heide-Duijvestein zich gezamenlijk

in het thema duurzaamheid heeft ontwikkeld, zo moeiteloos vullen beiden elkaar aan, maar niets is minder waar: “Ik ben Kees na mijn afstuderen voor lange tijd uit het oog verloren. We vonden elkaar wel leuk, maar hij was getrouwd en ik woonde samen. Pas een jaar of tien geleden kwamen we elkaar opnieuw tegen. We bleken allebei op dezelfde manier in het leven te staan, weliswaar vanuit een ander perspectief – hij als adviseur en ik als praktiserend architect – maar dat gaat toch heel goed samen. Nu zijn we negen maanden getrouwd. Oude liefde roest niet hè?!” In Van der Heides privéleven speelt duurzaamheid als vanzelfsprekend een grote rol: “Wij wonen in het ouderlijk huis van Kees in het Valkenboskwartier. Dat zijn we zo veel mogelijk aan het verduurzamen, onder meer door het te isoleren. Daarnaast doen we mee aan de duurzame initiatieven van de Groene Regentes in onze wijk en deze week heb ik eindelijk een elektrische auto gekocht. Een hobby van me is koken, het liefst voor grote groepen. Ook dat probeer ik heel duurzaam te doen door bijvoorbeeld weinig weg te gooien. Over weggooien krijgen we weleens ruzie, want Kees bewaart veel te veel om later nog eens te gebruiken”. Naast koken is schilderen een grote passie van de architect. “Van kleins af aan schilderde en tekende ik om met vormen bezig te kunnen zijn”, herinnert Van der Heide

zich. “In tegenstelling tot het teamwork dat de architectuur vraagt, stelt schilderen je in staat je eigen wereld te maken. Vooral in de tijd dat ik veel met management bezig was, schilderde ik om mijn creativiteit kwijt te kunnen. Sinds vijf jaar staat het schilderen op een laag pitje, omdat ik er weinig tijd voor heb. Mijn man en ik doen nu veel samen”. Nu Van der Heide zonder medewerkers verder is gegaan met TVDH Architecten voelt ze zich verre van alleen. Ze beschouwt Duijvestein als lid van de vaste club die ze om zich heen heeft voor haar werk, net als kostendeskundige en projectleider Etienne Heijneman. Oud-medewerkers behoren niet tot de kern van haar projectteam. “Het is denk ik allemaal nog te vers”, zegt ze. “Gelukkig heb ik een uitgebreid netwerk, dat is te danken aan mijn jaren als kringvoorzitter van de BNA” (Bond Nederlandse Architecten, J.G.). Op haar tijd als bestuurder bij de architectenbond kijkt ze tevreden terug: “Meer dan tien jaar geleden kwam ik in het bestuur van de BNA. Samen met de andere leden en toenmalig voorzitter Hans Kuiper heb ik de Bond in de regio weer op de kaart gezet door debatten te organiseren en partijen als Stroom en de gemeente met de BNA te verbinden. Ook bliezen we de Dag van de Architectuur in Den Haag nieuw leven in”. Dat betekende het begin

van een serie films die Van der Heide heeft gemaakt, documenten die met de tijd waardevoller worden: “Voor het thema ‘De Tijd Vliegt’ interviewde ik oud-stadsarchitect Schamhart over het Nationaal Archief en vijftig jaar stedenbouw in Den Haag. Dat leverde een interessante film op waardoor deze geschiedenis ook na zijn dood bewaard is gebleven. Daarna heb ik met Toon Lampe nog meer films gemaakt die mooie documenten zijn geworden”. Haar verdiensten voor de beroepsgroep leveren Van der Heide in 2006 een onderscheiding op van de Bond. Villawijk Als volgend jaar de villawijk Vroondaal tien jaar bestaat, jubileert ook de commissie Esthetiek, waarvan de architect vanaf het begin deel uitmaakt. Het particulier opdrachtgeverschap in Den Haag begon daar. “Al is de bouw in Vroondaal welstandsluw, een aantal randvoorwaarden is wel onderdeel van de vergunning”, zegt Van der Heide. “Daarom begeleid ik met de commissie kopers bij de bouw, het is tenslotte vaak de eerste en laatste keer dat mensen hun eigen huis ontwerpen. Ik bemoei me niet met het ontwerp, ik luister vooral naar de wensen. Net als in mijn andere functies kan ik hiermee partijen bij elkaar brengen”. Nu de ontwikkeling in het slop zit, buigt de wijk zich over de vraag hoe het verder

moet: “Het begon met behoorlijke kavels van 600 vierkante meter, maar die verkoop je in deze tijd nauwelijks meer. Er wordt bekeken of de wijk op een andere manier verder ontwikkeld kan worden, bijvoorbeeld in kleinere stukken. Het is nog zoeken naar een manier die past bij de geest van deze tijd”. De ambitie om zelf haar eigen huis te ontwerpen heeft Van der Heide niet: “Ik vind het prettig als ik houvast heb aan iets dat er al staat. Ons huis uit 1903 past als een oude schoen. De indeling zorgt ervoor dat je het hele jaar door anders leeft, ’s zomers vooral achter, bij en in de tuin, ’s winters binnen en voor, aan de straatkant. Toen ik voor één van mijn films de Portugese architect Álvaro Siza te gast had, nodigde ik hem uit voor een etentje bij ons thuis. Hij zei: ‘dit is zoals een huis moet zijn, het beweegt mee met de seizoenen’. Dat vond ik een groot compliment”. Na een tumultueuze periode, maakt Van der Heide weer volop toekomstplannen. “Dit is een heel spannende tijd”, zegt ze. “Er ontstaan nieuwe samenwerkingverbanden en ik ben alweer aan de slag met geweldige nieuwe opdrachten. Zo ben ik voor de Kesslerstichting bezig met de renovatie van Huize Tichelaar, het voormalige klooster aan de Toussaintkade. De keuken is net grondig verbouwd en de tuin moet worden opengesteld voor de buurt. Het is de bedoeling dat de bewoners taarten gaan bakken voor mensen die in de tuin koffie en thee komen drinken. In dit project komt eigenlijk alles samen wat ik het liefste doe”.


14>cultuur

Den Haag Centraal > Vrijdag 25 oktober 2013

‘Familie’ van Maria Goos door Het Toneel Speelt In 2000 vierde Maria Goos triomfen met haar eerste avondvullende theaterstuk bij Het Toneel Speelt. Na 13 jaar is het in reprise gegaan, met bijna eenzelfde succes, en opnieuw bij dezelfde groep. ‘Het moet, papa’, zegt Bibi Tegenkamp (Anne Lamsvelt) op besliste toon tegen haar vader (Joop Keesmaat). ‘Het moet. Als je vrouw dood is … en dat je aan haar graf staat en het haar dan niet verteld hebt …’. ‘Familie’ van Maria Goos is een pijnlijke, doch geestige tragikomedie vol met veertigers die werden opgevoed met de frustraties van de jaren zestig. Het drama laat zich ondergaan als een portret van ouders die, naar goede gewoonten van de jaren zeventig, progressief probeerden te zijn en dus op zoek gingen naar zichzelf. Maar hun vondsten bleken verre van opbeurend, terwijl hun op het oog welgestelde kinderen ondertussen veel tekort lijken te zijn gekomen. De ‘Tegenkampjes’: mensen die bij elkaar horen, maar niet bij elkaar passen. In een poging nader tot elkaar te komen besluit Jan zijn kinderen inclusief aanhang uit te nodigen voor een ski-weekend in Zwitserland. Hij wil een laatste keer samen goede herinneringen ophalen, want het ziet ernaar uit dat zijn vrouw Els (Catherine ten Bruggencate) vanwege kanker niet lang meer te leven heeft. Als hun kinderen zich met de nodige tegenzin richting een chalet in het besneeuwde Tirol begeven, komt oud zeer naar boven. In een dronken bui laat zoon Nico de situatie escaleren. En juist terwijl iedereen met elkaar in de clinch ligt, zorgt moeder Els voor een verrassing. “De dertigers van toen werden de bestuurders van de nieuwe eeuw”, schetst Catherine ten Bruggencate de ouders. “Het gaat misschien wat ver om te zeggen: de architecten van de crisis. Maar vergis je niet: bijna alle karakters lijken het erg moeilijk te vinden om verantwoording te nemen voor hun daden en uitspraken”. Feilloos Met haar eerste avondvullende stuk bewees Maria Goos in 2000, na de uiterst lovend ontvangen tv-series ‘Pleidooi’ en ‘Oud Geld’, ook een weergaloze toneelschrijver te zijn. De filmversie won vervolgens een Gouden Kalf voor beste televisiedrama en de Prijs van de Nederlandse Filmkritiek op het Nederlands Film Festival 2001. Twee jaar later volgde uit haar vloeiende pen het stuk ‘Cloaca’, dat destijds alle bezoekersrecords sloeg en later eveneens werd verfilmd. In 2005 kreeg ze de Gouden Ganzenveer voor haar œuvre, in 2008 de Edmund Hustinxprijs, en in 2011 de Breda Oeuvreprijs. “Maria Goos heeft in haar dialogen voor Familie heel sterk de sfeer van de jaren negentig gevat”, zegt Catherine

ten Bruggencate. “Ze legt feilloos bloot hoe mensen met grote verbale vaardigheden die nergens omheen wensen te draaien, toch veel kernachtige dingen ongezegd laten. Door een aantal aanpassingen in het script en de regie van Aat Ceelen zijn in deze reprisevoorstelling de handelingen trouwens meer samengebald dan voorheen”. Ook Gijs Scholten van Aschat, die in de eerste versie speelde, destijds geregisseerd door Willem van de Sande Bakhuyzen, prijst Goos’ gevoel voor naturalisme. “Zij bedenkt erg goede karakters en dialogen. Het gaat bijna altijd over familie, over een paar vrienden die aanvoelen als familie. En de situaties die zij beschrijft, zijn altijd voor iedereen herkenbaar. Het zijn altijd zaken waarvan elke toeschouwer kan zeggen ‘ja, zo gaat

Magnus Lindberg gastcomponist in Den Haag

Muzikale hardliner is mild geworden Magnus Lindberg bezorgt musici niet zelden hyperventilatie. Deze Finse componist houdt van adembenemende virtuositeit. Maar het harde, snelle en radicale van zijn vroege stukken is er een beetje vanaf. Hij spreekt nu zelfs met bewondering over Sibelius, de intimiderende vaderfiguur van de Finse muziek. Lindberg komt als gastcomponist naar Den Haag, waar het New European Ensemble twee van zijn stukken speelt. Door Aad van der Ven

Familie door Het Toneel Speelt is van donderdag 31 oktober tot en met zaterdag 2 november te zien in de Koninklijke Schouwburg. Telefonisch reserveren: 0900-3456789. Meer informatie op www.hettoneelspeelt.nl en www.ks.nl.

Het waren vaak toonaangevende componisten die in de jaren tachtig en negentig door het Koninklijk Conservatorium als gastdocent werden uitgenodigd. John Cage liep er rond als een grijnzende Boeddha, Karlheinz Stockhausen vaardigde links en rechts decreten uit en Olivier Messiaen slofte met een blik vol sacrale tevredenheid door de gangen van het gebouw aan de Juliana van Stolberglaan. Projecten van een dergelijke omvang en allure rond een kleurrijke ‘composer in residence’ zijn in Den Haag zeldzaam geworden. Maar er staat nu weer een toondichter in de startblokken: de Fin Magnus Lindberg. Zijn komst is echter niet te danken aan het Koninklijk Conservatorium maar aan het vijf jaar bestaande New European Ensemble, met de Zweed Christian Karlsen als dirigent. Lindberg komt naar zijn eigen muziek luisteren en geeft in besloten kring advies aan aankomende collega’s. Het programma dat het New European Ensemble speelt bevat, naast werken van de gastcomponist ook stukken van Louis Andriessen en EsaPekka Salonen. De muziek van Magnus Lindberg (Helsinki, 1958) is niet voor beginners. Dat geldt voor spelers, maar ook voor luisteraars. “Ik ben een kind van deze tijd. Ik houd van dingen die gecompliceerd zijn”, zei hij al lang geleden. Toch is zijn stijl in de loop der jaren minder radicaal en minder hermetisch geworden. De storm die hij in ‘Kraft’ (1985) ontketende, een partituur die hem de reputatie van muzikale hardliner bezorgde, is inmiddels gaan liggen. Enkele jaren geleden uitte hij zelfs zijn bewondering voor Sibelius. Zijn stijl, aanvankelijk vooral gericht op structuur,

kant die niet bij voorbaat z’n perkjes uitpaalt of grenzen trekt. Avontuur voorop. Op vrijdag 25 oktober is hij te horen in Studio 3. Hij speelt er met de Nederlandse topmusici die hij verdient: Juraj Stanik (piano), Jos Machtel (bas) en Joost van Schaik (drums). In theater Dakota (Zuidlarenstraat) brengt Pro Jazz een Nederlander die muzikaal evenmin voor één gat te vangen is, saxofonist Benjamin Her-

man. Op zondagmiddag 27 oktober (14.30) speelt hij er met zijn vaste trio: Ernst Glerum (bas), Joost Patocka (drums). Er kwamen het laatste jaar drie cd’s van Benjamin uit: ‘Deal’ met groot orkest in een Praagse studio opgenomen, ‘Chin Chin’ (met zijn Cool Collective band), en Café Solo (met dat vaste trio). Ze spelen er een aantal mainstream-stukken op (‘Cabin the sky’, ‘Isfahan’) waarbij Benjamin Herman zijn altsax opnieuw lijkt te verkennen. Van bijna lieflijk hoog tot diep-laag: alsof die sax zijn meester is en Herman de knecht van het geluid dat eruit komt. In de Regentenkamer op zaterdag 26 oktober een optreden in de serie concerten van De Nieuwe Haagse School. De keuze van drummer Eric Ineke voor bands die vanuit hun opleiding aan het conservatorium

Catherine ten Bruggencate: ‘Maria Goos legt feilloos bloot hoe mensen met grote verbale vaardigheden toch veel kernachtige dingen ongezegd laten’. >Foto: Leo van Velzen

dat bij ons ook’. Maar tegelijkertijd weet zij er ook altijd nog een heel rare extra twist aan te geven, waardoor het toch net spannender wordt dan in werkelijkheid”. Betty Schuurman speelde in de ‘oerversie’ van Familie de rol van schoondochter Sandra. “Goos heeft een geweldig observatievermogen. En eigenlijk zijn haar zinnen heel licht. Ze lijken bijna onbetekenend, zoals in gesprekken die je in het dagelijks leven hebt. Soms liefdevol, soms onhandig, vaak grappig. Maar tegelijkertijd zit er een enorm emotionele zwaarte in. Elke zin ademt ook pijn. Het uitspreken van haar zinnen kan mij soms heel erg emotioneren. De lach zit heel dicht bij de traan. Dat is iets dat de beste schrijvers kenmerkt, denk ik. En zij kan dat als geen ander”.

Magnus Lindberg. > Foto: Saara Vuorjoki

later meer op timbre, is in de loop der jaren kleurrijker en geraffineerder geworden. Lindberg is een perfectionist die de tijd neemt. Hij werkte op verzoek van het Arditti Quartet bijna een jaar lang aan een strijkkwartet en haalde er een streep door omdat hij niet tevreden was. Niettemin heeft hij een omvangrijk œuvre op zijn naam staan. Maar het is wel duidelijk afgebakend. Hij behoort niet tot de componisten die in het schrijven van een opera hun hoogste ambitie en bestemming zien. Sowieso is vocale muziek niet Lindbergs favoriete terrein. Hij houdt van fysieke virtuositeit en van alles wat met instrumentale techniek te maken heeft. Dat leidt er toe dat musici het bij hem heel druk en vaak ook heel moeilijk hebben, maar dat zij in het algemeen toch plezier beleven aan zijn muziek. Een glansrijk voorbeeld is zijn Vioolconcert uit 2006, gecomponeerd voor Lisa Batiashvili die het werk op een superieure manier cd zette en het tot Lindbergs vreugde combineerde met Sibelius. Energie Maar Magnus Lindberg is vooral bekend geworden door zijn briljante, luxueus geïnstrumenteerde orkestwerken. Hij houdt van de klank van een orkest. “Vaak wordt gezegd”, aldus de componist, “dat het symfonieorkest tot het verleden behoort. Ik denk er anders over, vooral omdat er geen werkelijk equivalent is voor de mentale en fysieke energie die je in de

beste gevallen krijgt van een orkest”. Orkesten staan al jaren bij hem in de rij voor een nieuwe compositie. Het New York Philharmonic Orchestra claimde hem zelfs voor drie seizoenen. En het Concertgebouworkest bestelde bij hem een pianoconcert, dat in februari 2014 wordt uitgevoerd met Yefim Bronfman als solist en gedirigeerd door Mariss Jansons. Het Ensemble Intercontemporain vroeg hem iets te componeren ter gelegenheid van de 75ste verjaardag van Pierre Boulez. Hij had al een pianostuk liggen dat hij wilde uitbreiden en greep deze gelegenheid aan om dat werk voor instrumentaal ensemble te arrangeren. “Na me lange tijd op het symfonieorkest te hebben geconcentreerd trok me dat enorm aan”, zei hij. Het resultaat was ‘Jubilees’ dat in 2003 in première ging en dat nu op het programma van het New European Ensemble verschijnt, net als ‘Souvenir’ uit 2010. Die laatste partituur is een hommage aan een andere Franse componist aan wie Lindberg, zegt hij, veel te danken heeft. Dat is Gérard Grisey, vertegenwoordiger van het ‘spectrale’ componeren. Diens verfijnde, uitgekiende techniek spreekt Lindberg zeer aan. Hij is geen kunstenaar die zich ongeremd aan zijn gevoel overgeeft. New European Ensemble onder leiding van Christian Karlsen. Muziek van Magnus Lindberg, Esa-Pekka Salonen en Louis Andriessen. Vrijdag 1 november, 20.15 uur, Dr Anton Philipszaal. Meer informatie: www.neweuropeanensemble.com

jazz

Benjamin Herman: in dienst van z’n sax Een verrassing is een optreden van saxofonist/klarinettist John Ruocco in Den Haag natuurlijk niet. Tenslotte woont hij hier en geeft hij hier les aan het conservatorium. Maar Ruocco is wel een muzikant die ontzaglijk veel kan. Als solist, als leraar (leerlingen lopen met hem weg). Je kunt hem in allerlei zettingen horen. In het postbop idioom, in de moderne jazz (veelal met Belgische formaties) en de blues is nooit weg: een muzi-

het ‘Haagse geluid’ hooghouden: jazz met rijke harmonische verkenningen, waarin het grote bop-verleden nooit verloochend wordt. Die dag speelt het trio van bassist Steve Zwanink, met Richie Reichgelt (gitaar) en Attila Gyarfas (drums). Diezelfde dag in Murphy’s Law heel andere muziek van de Franse bassist Jordi Cassagne. Hij studeerde jazzbas, maar ook oude muziek (hij speelde met onder andere Sigiswald Kuyken) en wat hij daar in de de jazzhuiskamer op de hoek van de Dr Kuyperstraat en de Laan van Roos en Doorn brengt? Op zijn site hoor ik intrigerende klankverkenningen, bijna picturaal, naast meer ritmisch gestuwde geluiden. Afwachten. De mannen van Equinox Jazz Promotion brengen in Pavlov (ook al zondag de 27ste) een optreden van gita-

rist Martijn van Iterson die dan een trio vormt met Steve Zwanink en Joost van Schaik (beiden vaker actief in Den Haag deze week). Van Iterson staat pal voor puur mooie jazz, qua swing, qua fantasie en qua klank altijd een genot. En om nog maar nóg een jazzstijl toe te voegen aan al die uiteenlopende benaderingen op die zondag 27 oktober: de Haagse Jazzclub is sinds begin oktober ook weer actief in het Crown Plaza Promenade hotel. Daar speelt die middag Jazz Steps, een kwartet van vibrafonist Theo Beuker dat zich specialiseert in swing uit de periode 1930-1950. Met daarbij bassist Jacques Kingma, al een leven lang in dienst van de Oude Stijl: van Earls Town Jass Society tot Ted Easton. Bert Jansma


15

cultuur<

Vrijdag 25 oktober 2013 > Den Haag Centraal

Harpiste Lavinia Meijer:

‘Philip Glass houdt je doorlopend geboeid’ ‘Minimal music’ in de Nieuwe Kerk is niet gebruikelijk. Maar het woord ‘gebruikelijk’ heeft harpiste Lavinia Meijer allang uit haar vocabulaire geschrapt. Liefst bewandelt ze onvermoede paden. Dat doet ze ook tijdens haar concert met het Attacca Ensemble. Op het programma staan werken van Philip Glass, één van de grootmeesters van de muziek met herhalende patronen. Door Ellen Segeren

Mark Rietveld als Robert Chiltern, een alom gerespecteerd politicus, maar met duistere kanten. > Foto: Kurt van der Elst

Het Nationale Toneel met ‘De ideale man’

Demasqué wordt absurde slapstick Door Bert Jansma

De superbe ironie van Oscar Wilde’s komedie uit 1895 herschreven met de inkt van de sarcastische, maatschappij-kritische pen van de Oostenrijkse Elfriede Jelinek (Nobelprijs 2004): een nieuwsgierig makende combinatie in ‘Een ideale man’ bij Het Nationale Toneel. In de regie van Theu Boermans blijkt dat samenspel echter merkwaardig ongemakkelijk. Centraal in Wilde’s theaterstuk staat een ambitieuze politicus, Sir Robert Chiltern, hooggeacht om zijn integriteit en gezien als de ‘ideale echtgenoot’ voor zijn Gertrude. Hij staat op het punt om een kapitaalverslindend plan weg te honen in het parlement, maar dan komt een dame uit het verleden de poten onder zijn riante positie wegzagen. Deze Lady Cheveley heeft het bewijs hoe Sir Robert destijds rijk is geworden: een soort ‘voorkennisaffaire’ waarbij hij staatsgeheimen als staatssecretaris van buitenlandse zaken te gelde heeft gemaakt. Zij is bovendien betrokken bij het vage plan voor een ‘Hyper Alpenkanaal’ dat Robert juist wil torpederen en dreigt de bom uit zijn verleden te laten ontploffen wanneer hij zijn speech in het parlement niet drastisch omgooit. Het is de kern van een komedie waarbij geld, liefde, eigenbelang, hypocrisie en schone schijn alles tezamen het beeld van die Britse ‘upper class’ bepalen. Wilde schudt dat door elkaar met die ironie die al in zijn eerste toneelaanwijzingen blijkt. Want daar schrijft hij voor dat aan de wand van Sir Robert’s huis een achttiendeeeuws Frans wandtapijt dient te hangen dat ‘De triomf van de liefde’ heet. Uitvergroting En juist die liefde tussen hem en Gertrude wordt hevig aan het wankelen gebracht wanneer hij niet meer ‘ideaal’ is. Elfriede Jelinek veranderde weinig aan het mechanisme van Wilde’s ‘so-

ciety comedy’. Haar hand vind je terug in een aantal interjecties en de uitvergroting van dat schandaal, culminerend in een cabareteske palaver van Sir Robert over financiering, belastingontduiking, holdings en offshore b.v.’s die door acteur Mark Rietman als een verbale jongleur wordt hooggehouden. Maar Jelineks kritische toon verliest het uiteindelijk van Wilde’s verwikkelingen. Het botert niet tussen die twee. Regisseur Theu Boermans voegt er een derde element aan toe: hij benadrukt de onechtheid van die dolgedraaide ‘society’ met een aantal grappen die in een Theater van de Lach niet zouden misstaan: Lady Gertrude die zich in een brede Amerikaanse koelkast verstopt, de koelkast die een zee van ijsblokjes uitbraakt, acteurs die (letterlijk) dwars door de papieren wanden van hun leven heenspringen, de dames Gertrude en Cheveley die als hellevegen uit hun keurslijf breken en een worsteling beginnen. De toeschouwers lachen er smakelijk om, maar de absurditeit ervan lijkt opgeplakt, het klopt niet, en het vilein van die doorgeprikte levens is dan al weg. Aan de acteurs ligt het niet. Ze spelen knap die rollen nét niet ‘over de top’: Rietman als alles goedpratende politicus, Ariane Schluter als mondaine intrigante, Anniek Pheifer als society-pop die stijf staat van de morele hypocrisie, Jaap Spijkers als de in het vak wazig en grijs geworden politicus. Regisseur Boermans serveert hun verhaal keihard uit, ironie wordt pure slapstick. Het demasqué speelt zich bij hem dan voornamelijk af in het Ayckbourn-achtige decor van die wereld. Dat decor zal letterlijk instorten, tot er een puinhoop van schotten overblijft. En daarin worden Sir Robert en Gertrude herenigd in hun schone schijn: alles kan van voren af aan beginnen. Je begrijpt wat Boermans wil, maar ironie en sarcasme zijn dan al gesneuveld onder de botte bijl.

Haar bewerking voor harp van ‘Metamorphosis/The Hours’ van Philip Glass werd platina. Opmerkelijk voor een solo-cd met harpmuziek, en al helemaal voor muziek van Philip Glass bewerkt voor harp. Al schaart iedereen deze Amerikaan onder de componisten van minimal music, zelf noemt hij het ‘muziek met repetitieve structuren’. De componist fascineert Lavinia Meijer zeer. Dat gaat al lang terug, vertelt ze. “Mijn goede vriend en adviseur Hans Heg had Glass in de jaren zeventig in New York gehoord en was erg onder de indruk. Hij heeft hem toen naar het Holland Festival gehaald. Een paar jaar geleden opperde Hans dat ik iets van Glass zou spelen. Nou ga ik graag het experiment aan – ik werk bijvoorbeeld samen met mensen van wie men dat niet verwacht, zoals Giovanca en Theo Nijland – maar op deze suggestie van Hans zei ik: tjonge, daar noem je wel iemand!” Gaandeweg werd ze steeds enthousiaster. Toch duurde het even voordat er iets uitrolde. “In 2011 kwam Glass naar Nederland voor een programma in de Melkweg in Amsterdam. Daar voerde het Attacca Ensemble werken van hem uit, en Glass nodigde me ook uit om daar wat te spelen. Hij stelde voor om naar zijn ‘Metamorphosis’ te kijken, waar ik meteen een klik mee had, want het bleek goed te werken op de harp. Hij had zijn werk

Lavinia Meijer. >Foto: Jonas Sacks

nog nooit op harp gehoord en vond het mooi klinken, en het gaf hem nieuwe inzichten in zijn muziek. Dat vind ik ontzettend mooi aan samenwerken met artiesten: je geeft elkaar altijd iets mee”.

De rest is geschiedenis. Zij zette ‘Metamorphosis’ en filmmuziek uit ‘The Hours’ op cd. Die vloog de winkels uit. Intussen had ze regelmatig contact met het Attacca Ensemble, het kamerkoor waarmee ze die keer in de Melkweg had gestaan. Een plannetje voor verdere samenwerking werd gesmeed en nu trekt ze met het ensemble het land door met werken van Glass. “Het is een succes. Het is ook een uniek programma. Misschien een beetje raar als ik dat zelf zo omschrijf, maar ‘Hydrogen Jukebox’ bijvoorbeeld, dat is echt geweldig. Daarin word je helemaal meegezogen in een Amerikaanse plattelandssfeer. Ik reis veel in Amerika en ook nu stap je daar op sommige plekken terug in de tijd van de lp’s en de protestsongs, dat voel je hierin terug. Sommige mensen vinden bepaalde stukken van Glass te heftig, die trekken ze niet. Maar dit is toegankelijk en melodieus en het heeft tegelijkertijd een mooie drive en ritmiek. Het houdt je doorlopend geboeid. De teksten van Alan Ginsberg zijn ook erg mooi”. Trance Ze geniet van de kans om dieper in de werken van Glass te duiken. Zo staan er naast de solostukken van haar cd ook delen uit de opera ‘Akhnaten’ op het programma, en een deel uit ‘Koyaanisqatsi’, een stuk uit ‘Einstein on the Beach’, het genoemde ‘Hydrogen Jukebox’, bewerkt en gearrangeerd door het ensemble. Ook is ‘Music in Similar Motion’ te horen, een duo voor harp en piano. “Dat is eigenlijk gekkenwerk, want daarin zitten zeer minimale patroonveranderingen. Eerst word je er tureluurs van, maar daarna roept het een soort trance op.

Het heeft tot het einde een prachtige spanningsopbouw. We moeten er enorm geconcentreerd voor zijn, want elk dingetje dat verkeerd gaat, hoor je heel goed. Het is acrobatiek. Tot nu toe merken we dat onze concentratie overslaat op het publiek. We voelen bij onszelf en bij het publiek een ontlading. Een mooie toevoeging van het live-element”. Glass schrijft wel voor harp in grotere bezettingen, maar solowerken zijn er nog niet gekomen, vertelt ze. “Hij vindt de harp een lastig instrument, maar ik wil hem ervan overtuigen dat dat niet zo is. Ik heb hem inmiddels vaker ontmoet en heb ook meer muziek van hem bewerkt voor harp, dus ik hoop dat het groeit en dat hij ooit iets voor me schrijft”. Daar gaat ze niet op wachten. Ze heeft zich intussen op een nieuw project gestort: dit najaar verschijnt haar cd met muziek van de Italiaan Ludovico Einaudi, een componist die zich deels baseert op minimal music. Ook met hem onderhoudt ze contact. “Ik haal er veel inspiratie uit als ik de mensen achter de muziek ontmoet. Met Einaudi is dat gelukt. Gelukkig maar, want hij is heel druk”. De cd komt uit bij het prestigieuze label Sony Classical International, waarmee Lavinia Meijer zich in gezelschap weet van musici als Yo Yo Ma en waarmee ze haar carrière in alle continenten kan ontplooien. Dat weerhoudt haar er niet van om op 4 januari het Haagse Paard van Troje aan te doen voor een soloavond met muziek van onder anderen Einaudi. Maar eerst Glass in de Nieuwe Kerk. Zondag al. Lavinia Meijer (harp), Attacca Ensemble onder leiding van Fokko Oldenhuis, Feico Deutekom (piano), Christiaan Saris (slagwerk). Minimal Music. Werken van Philip Glass. Zondag 27 oktober, 14.30 uur, Nieuwe Kerk. Meer informatie: www.laviniameijer.com & www.attaccaensemble.nl


16>sport

Den Haag Centraal > Vrijdag 25 oktober 2013

De gehavende grasmat van het Kyocera Stadion maakte plaats voor kunstgras. >Foto: Soufiane Mahdi.

Kunstgreep of doodsteek?

Nepsprieten moeten ADO redden Het is rumoerig bij de enige Haagse profvoetbalclub. Niet voor het eerst en zeker niet voor het laatst. De veldperikelen en de sportieve neergang maken de tongen los. De aanleg van het nieuwe kunstgrasveld is cruciaal voor de nabije toekomst. Het wordt erop of eronder voor ADO Den Haag. Door Arnout Verzijl

Begin oktober kregen de omwonenden van het Kyocera stadion in Leidschenveen maar weer eens een brief. Net als in juli waarschuwde de gemeente voor nachtelijke overlast in verband met werkzaamheden aan het veld van ADO Den Haag. “Vanaf woensdag 9 oktober wordt gewerkt om binnen twee weken klaar te zijn voor de volgende wedstrijd. Daarbij ontkomen wij er niet aan dat het transport van grond ook in de nachtelijke uren doorgaat”. Op 11 oktober om 03.00 uur ’s nachts werden de laatste restanten gras afgevoerd waarmee een symbolisch einde kwam aan de korte grasgeschiedenis van het Haagse stadion. Daarna begon de aanleg van kunstgras. Het uitrollen en aan elkaar vastlijmen van de pakketten met nepsprieten gebeurde onder speciale tenten ter bescherming tegen neerslag. Vrijdagavond 18 oktober lag de felgroene mat in zijn geheel klaar; te wachten op de rubberen korrels die, voor de gelegenheid in het groen geverfd, het veld compleet maken. Afgelopen woensdag, na de keuring door de KNVB, trainde de selectie van ADO Den Haag voor het eerst op het plastic veld. Niet eerder. Op

maandag, een dag na de 6-1 oorwassing tegen PEC Zwolle, zaten de spelers in de gym. Dinsdag was een vrije dag. Zaterdag volgt de echte vuurdoop. Dan is koploper FC Twente te gast in het Kyocera stadion. Iedere struikelpartij zal door heel Nederland bekeken en veroordeeld worden. Als er maar geen Prittstift is gebruikt bij het lijmen. Het verhaal van het Haagse gras houdt Nederland voetballand al anderhalve maand bezig. Heerenveen-trainer en oud bondscoach Marco van Basten verwoordde het aldus: “Bij ADO lag altijd een goed matje, zelfs vorig seizoen nog. Ik heb geen idee wat er gebeurd is dat het nu zo’n drama is”. Moeras De ellende begon in juli. Toen werd de onderlaag in het stadion geprepareerd voor de aanleg van kunstgras, waarop in de zomer van 2014 het WK hockey zal worden gespeeld. “De specialisten van Heijmans Sport en Groen zijn half juli gestart met het afvoeren van het oude gras en de aanleg van een onderlaag van lava”, meldde de aannemer trots op haar website. De beslissing om al in juli te starten met de werkzaamheden werd mede genomen om tijdsdruk uit te sluiten. Mocht ADO play-off wedstrijden aan het einde van het seizoen spelen, dan zou er (te) weinig tijd zijn om het hockeyveld aan te leggen. De werkzaamheden in juli moesten versneld worden uitgevoerd en volgens sommigen ging het daar fout. Experts menen dat de asfaltlaag niet goed is aangelegd. Bewijs vonden zij in het feit dat slechts een deel van de grasmat in een moeras veranderde. Is Heijmans de

schuldige? Mandy Snijders wil niet reageren namens de aannemer: “Op vragen rondom de werkzaamheden van het kunstgrasveld geven wij geen commentaar”. Anderen wijzen op het feit dat het nieuw geplante jonge gras nog niet gehecht was aan de onder-

pe sleuven gevuld met zand, ter bevordering van de afwatering. “Loopgraven gevuld met zandbakzand”, klaagde de verliezende trainer van Vitesse, Peter Bosz. De thuiswedstrijd tegen sc Heerenveen, drie dagen later, kon geen doorgang vinden op deze woestenij.

‘Veld zal zacht aanvoelen’ ADO Den Haag gaat spelen op hetzelfde type kunstgras als de koploper van de Jupiler League FC Dordrecht. Ondanks het feit dat trainer Steijn voorkeur voor een ander veld had. “Dit veld was de enige door de KNVB goedgekeurde mat die snel gelegd kon worden”, aldus een woordvoerder van ADO. Nando Wormgoor is voetballer van FC Dordrecht en heeft dus ervaring met deze ondergrond. “Het zal even wennen zijn voor de spelers. In het begin liggen er nog heel veel korrels die zich moeten verspreiden. Het veld moet ingelopen worden en zal zacht aanvoelen. Dat duurt een week of twee”. De rechtsback is de jongere broer van ADO-verdediger Vito. Heeft hij nog tips voor hem? “De sprieten zijn aardig lang waardoor het veld net op gras lijkt. Vito hoeft zijn spel niet echt aan te passen. De bal rolt iets sneller, daar moet hij in de passing rekening mee houden. Daarnaast zijn er geen hobbels meer en voelt een sliding anders aan. Hij moet gewoon lekker zijn spelletje spelen”. De van een knieblessure herstellende Vito Wormgoor zal hoogstwaarschijnlijk niet op tijd fit zijn voor het duel met FC Twente. Aanvoerder Danny Holla keert terug van een schorsing.

grond. Hoe het ook zij: toen de eerste herfstbuien met veel wind ons land teisterden, veranderde een deel van het voetbalveld in een zompige massa. De drainage had het laten afweten. Het duel tegen Vitesse op zaterdag 14 september werd afgelast. Dankzij de aanleg van tientallen plaggen nieuw gras kon er een week later wel gespeeld worden tegen NEC. ADO – Vitesse werd voor het oog van onder meer duizend schoolkinderen ingehaald op woensdagmiddag 2 oktober. Op de enthousiaste jeugd na viel iedereen, letterlijk en figuurlijk, over het veld. Die-

ADO Den Haag wijst al die tijd bij monde van directeur Piet Jansen naar de gemeente. Die partij is verantwoordelijk voor de staat van het veld. De club bereidt een forse schadeclaim voor. Die was begin deze week nog niet binnen, aldus een woordvoerder van de gemeente. ADO wacht onder meer op de sanctie van de KNVB. De nota van Heijmans gaat rechtstreeks naar het Atrium. Niet alleen de hoon van de natie viel ADO ten deel. Op de achtergrond eiste een woedende KNVB een structurele oplossing. Die werd, mede op ba-

sis van de rapportage van het onafhankelijke onderzoeksbureau KIWA ISA Sport, gevonden in kunstgras. Degradatiestrijd Sportief gezien bevindt ADO zich ook op drassig terrein. De club is verzonken in een ongewenste degradatiestrijd. Het is maar de vraag of de overstap naar kunstgras een voordeel is. Gebaseerd op plastic wedstrijden overhandigt de club een slecht rapport. Dit jaar werd er verloren bij Heracles en in Zwolle. Trainer Maurice Steijn wil met zijn elftal technisch verzorgd voetbal spelen. Daar komt tot nu toe weinig van terecht. Het is wrang: de beste wedstrijd speelde de club op de omgeploegde akker tegen Vitesse. Er werd geknokt, geploeterd, gesjouwd, gewerkt én gewonnen. Haags voetbal op een Haagse mat. Het publiek stond op de banken. Kunstgras vereist een andere manier van voetballen: on-Haags. Precies één van de redenen waarom de ADO-aanhang haar hart vasthoudt voor de nieuwe ondergrond. De positie van Steijn ligt onder vuur. Afgelopen zondag werd de spelersbus opgewacht door een honderdtal boze fans. ADO Den Haag moet heel snel punten gaan pakken, anders ziet de toekomst van de trainer en de club er slecht uit. En de omwonenden van het stadion? Die krijgen aan het einde van het voetbalseizoen weer een brief. Dat er vanwege de aanleg van het hockeyveld tot diep in de nacht zal worden gewerkt. Na afloop van het WK hockey wordt dat veld ook weer vervangen. Door weer een ander type kunstgras. Het blijft dus nog wel even onrustig in en om het Kyocera stadion.


17

sport<

Vrijdag 25 oktober 2013 > Den Haag Centraal

Tim Gruijters met Oranje in voorbereiding op WK-kwalificatie

‘Ik ben al blij dat ik nog kán cricketen’ de finalewedstrijden tot Cricketer of the Series gekozen. “Vooral op het laatst was ik in vorm. Er zijn mensen die zeggen dat ik het verschil in de finale heb gemaakt”.

Tim Gruijters bereidt zich momenteel met het Nederlands cricketteam in het Zuid-Afrikaanse Pretoria voor op een belangrijk toernooi. In november hoopt hij zich met Oranje in Dubai te plaatsen voor het WK Twenty20, dat in maart 2014 in Bangladesh gespeeld wordt. En dat met een blessure die voor menigeen het einde van zijn sportcarrière zou betekenen. Door Klaas-Jan Droppert

“In beide evenementen heb ik nu al zin. Lekker weer en de hele dag met cricket bezig zijn”, zegt de 22-jarige Gruijters in het clubhuis van Quick enkele dagen voordat hij naar ZuidAfrika afreist. Aan de andere kant van de evenaar wil hij zich in het Nederlands elftal spelen dat in de Verenigde Arabische Emiraten bij de beste zes moet eindigen om het WK te bereiken. Twenty20 is de snelle variant van het door velen als belegen beschouwde cricketspel. In plaats van zestig overs (360 ballen) moet een team in slechts twintig overs (120 ballen) zoveel mogelijk punten zien te maken. “Ik vind het een superspel. Het is spectaculair omdat je veel meer risico’s neemt. Je moet op bijna iedere bal wel slaan. En voor mij is het ideaal omdat je in drie uur klaar bent en het niet de hele dag duurt”. Hoe sneller hoe beter voor Gruijter want dat hij nog op topniveau cricket speelt, is eigenlijk een klein wonder. “Het kraakbeen in mijn rug is versleten, een familiekwaal. Bij mijn vader gebeurde dat op zijn 34ste, bij mij al op mijn zeventiende. De eerste dokter die ik raadpleegde zei dat, als ik zou

Quick, met Tim Gruijters in het team, behaalde de Nederlandse titel. > Foto: Haagsetopsport.nl/ Daan Rhijnsburger.

doorgaan met cricket, ik op mijn 45ste of vijftigste in een rolstoel zou belanden. Gelukkig hebben andere doktoren andere conclusies getrokken. Ik heb wel mijn spel moeten aanpassen, ben van een medium fast bowler een spinner geworden. En bepaalde ballen kan ik niet meer slaan”. Engels De bezetenheid van cricket heeft het bij Gruijters, wiens jongere broertje James ook bij Quick speelt, van de gezondheidsrisico’s gewonnen. Niet in de laatste plaats door zijn achtergrond. Zijn moeder is Engels waardoor hij al op jonge leeftijd met de sport in aanraking kwam. En de Hagenaar was al vroeg heel

goed. Op zijn vijftiende maakte hij zijn debuut bij de huidige landskampioen. Niet veel later vertrok hij naar Engeland voor een studie en ging hij bij Walmley spelen. “In Engeland is echt alles cricket, zo enorm gaaf. Op straat of op school, het ging alleen maar over cricket. Over mijn studie heb ik nauwelijks gesproken”. Terug in Nederland werd hij afgelopen seizoen met Quick landskampioen. “Dat was voor mij wel een verrassing. Het jaar ervoor hebben we maar net degradatie kunnen ontlopen. En daarna met vrijwel hetzelfde team kampioen worden, dat had ik niet verwacht”. Daarin had de roodharige batsman een belangrijk aandeel. Zo werd hij in

Uitnodiging Zijn goede spel heeft hem een uitnodiging voor de trainigsstage van het Nederlands team opgeleverd. Ondanks zijn talent heeft Gruijters verrassend weinig voor Oranje gespeeld. “Ik heb mijn kansen niet altijd gepakt. Daarbij belemmerde mijn rugblessure zeker mijn progressie. Als je in plaats van twee verschillende ballen er nog maar één kan gooien, helpt dat niet. Daarom moet ik in wat ik kan, nóg beter worden. Het doel voor de komende jaren is om bij de beste tien spelers van Nederland te komen. Dan ben je wel verzekerd van een uitnodiging voor het Nederlands team. In deze trainingsstage wil ik me laten zien. Ik heb al een tactiek. Ik ga vooral ’s middags batten. Dan zijn de velden droger dan in de ochtend. Of ik me in het team voor Dubai speel, hangt ook af van welke spelers er straks beschikbaar zijn. Sommige jongens spelen in de winter competitie in Australië. Nu zijn ze er niet bij, maar straks misschien wel”. Hij hoopt nog zes of zeven jaar voor Oranje te kunnen spelen. “Op mijn dertigste ben ik wel versleten. Maar ik blijf in het cricket, want dat is mijn leven. Ik heb al diverse trainersdiploma’s, ga er nog meer halen en train al de jeugd van Quick. Over tien of twaalf jaar wil ik terug naar Engeland en daar coach worden. Dat is me zo goed bevallen, heb er veel vrienden aan overgehouden. Maar eerst richt ik me op mijn eigen carrière, want ik ben al blij dat ik nog kàn cricketen”.

Welkom in de wondere wereld van de draf-en rensport

Museum Duindigt als verborgen schat

draf- en rensport te stimuleren en haar erfgoed te bewaken. Het museum werd in 2008 geopend en de collectie breidt zich nog steeds uit. Je kunt het zo gek niet bedenken of het is er te vinden. Van een oude gokkast die nog prima werkt (als je tenminste een paar gulden op zak hebt) tot de petten die het personeel vroeger droeg. Maar ook een manshoge weegschaal waarmee de jockeys voor en na iedere race werden gewogen plus alle denkbare informatie over Action Skoatter, Theo Messidor en Jojo & Henri Buitenzorg, paarden die je eigenlijk al lang vergeten was, maar in deze verborgen schat van de stad pardoes weer je herinnering binnendraven.

Weinig mensen weten het, maar het Draf-en Rensportmuseum op Duindigt herbergt een indrukwekkende verzameling bekers, vanen, schilderijen, zadels, dekens, helmen, hoefijzers en foto’s en bewegende beelden van beroemde paarden en hun jockeys. Het is één van de verborgen schatten van de stad. Door Martin van Zaanen

Dat we hier te maken hebben met één van de aardigste sportmusea van het land, komt grotendeels door de persoonlijke factor. Je staat nog geen minuut naar een uitgestald item te kijken of er duikt een vrijwilliger op die je voorziet van een persoonlijke uitleg of aanvullende anekdote. Heb je geluk dan heet die vrijwilliger Piet Borsboom. Die verzorgt iedere koersdag een half uur durende rondleiding op het complex. Een rol waar hij geknipt voor is. Niet alleen was hij tijdenlang jurylid en 40 jaar omroeper op Duindigt, hij is er zelfs geboren. Nog steeds biedt zijn ouderlijk huis een adembenemend uitzicht op de oase van ruimte en groen die Duindigt is. Wie de wereld van de draf-en rensport voor het eerst betreedt, kan het niet helpen zich te verwonderen. Vooral op een koersdag kijk je op Duindigt – een dorp op zichzelf en een wereld apart – je ogen uit. Maar ook op nietkoersdagen is de oudste baan van Nederland een bezoek waard. Op Duindigt wordt vanaf 1906 geracet. Hier,

Marc

Piet Borsboom leidt bezoekers rond in het museum. >Foto: Creative Images

net over de grens met Wassenaar, ligt de enige locatie van Nederland die nog zowel voor ren- als drafkoersen wordt gebruikt. Dat de gloriedagen van het complex ver achter ons liggen, doet Borsboom pijn, al lijkt het gemoed van de 78-jarige er niet onder te lijden. “Wedden op paarden gebeurt nog veel, maar thuis, achter de computer. Men hoeft er de deur niet meer voor uit. Er een dagje-uit van maken is leuker, maar er zijn steeds minder mensen die het doen”. De mensen die het complex nog wel bezoeken, doen dat niet voor de hype die het ooit was, maar omdat ze van de sport en de sfeer houden. Wat ook

geldt voor degenen die het museum runnen en in het Historisch Archief werken. Alles om de interesse voor de

Waar en wanneer? Het Museum, op de eerste etage van de Grote Tribune, is gratis toegankelijk voor bezoekers op koersdagen van 13.00 tot 16.00 uur, en op woensdagen van 10.00 tot 14.00 uur. Op afspraak (070-3148740) zijn rondleidingen mogelijk. Op de parterre van de Grote Tribune is woensdag van 10.00 tot 14.00 uur het Historisch Archief geopend.

Wereldkampioen Dat begint al voordat je de ruimte van het museum betreedt. Rechts voor de ingang hangt een levensgroot schilderij van Hairos II, blikvanger in de speciaal voor de onoverwinnelijke hengst met de zwevende draf ingerichte hoek, waarin ook zijn Hall of Fame-bord en de sulky waarmee hij in New York wereldkampioen werd. Live begeleid door het commentaar van Borsboom komt ieder item tot leven. Geen vraag is hem te dol en wanneer hij dieper op de sport ingaat, is het grote genieten daar. Kijkend naar de paarden die buiten op de baan aan het trainen zijn, zegt hij: “In feite ligt de beste trainingsbaan vijf kilometer verderop. Het strand. Zeewater; goed voor de pezen”.

Zwarte Piet

Zwarte Piet houdt de gemoederen bezig. Tot op wetenschappelijk niveau wordt er gediscussieerd over dit fenomeen. Zinnige en onzinnige argumenten vliegen je om de oren. Het is of intens racistisch of een onschuldig kinderfeestje. Ik ben meer van die laatste stroming, hoewel ik ook vind dat immaterieel erfgoed (tradities) ook aan verandering onderhevig kan zijn. Verder zoeken ze het maar uit. Ik zal dit jaar Sinterklaas en Zwarte Piet gewoon weer bedanken voor alle pepernoten en (hopelijk) cadeautjes. Een echt kinderfeest was de Rabo Fandag van afgelopen zaterdag op hockeyclub HDM. Alle nationale hockeyelftallen gaven acte de présence en de ruim achthonderd kinderen genoten zichtbaar van al die internationals. Hoewel het een behoorlijke uitdaging was om al dat jonge grut op 5 velden en in een sporthal in toom te houden, is de organisatie dat uitstekend gelukt. Het was ook echt een opwarmertje voor de komende wereldkampioenschappen. Het zal 10 dagen lang uitverkocht zijn, hoewel de kaarten niet goedkoop zijn. Maar gelukkig komt Sinterklaas binnenkort in Nederland aan. Op het nationale front zijn de competities inmiddels al weer even onderweg. Opmerkelijk is de nog ongeslagen status van HGC. Het is nog slechts een half jaar geleden dat zij haar plek in de hoofdklasse voor de poorten van de hel wegsleepte. Het kan verkeren. De onbevangen aanpak van coach Dirk Loots blijkt te werken. Zijn visie op het hockey ook. Het is geen hogere wiskunde en uiteindelijk onderscheidt een goede coach zich door het afleveren van onafhankelijke (top)sporters. Teveel coaches zien zichzelf als een soort vader die maar steeds naast het fietsje van zijn kinderen moet blijven rennen. Zij durven hun pupillen niet het vertrouwen te geven. En vertrouwen is in coaching de crux. Dirk heeft dat goed in de gaten. We zullen zien waar het eindigt. Vooralsnog staat HGC er goed bij, evenals HDM een klasse lager. HCKZ moet er nog even aan trekken maar daar zullen ze ook niet stilzitten. Marc Delissen Voormalig hockeyer en advocaat bij Delissen Martens advocaten belastingadviseurs mediation


18>economie

Den Haag Centraal > Vrijdag 25 oktober 2013

Wethouder Kool over het ‘nieuwe winkelen’

‘Winkelgedrag is volop aan het veranderen’ “Het is een stap naar de toekomst die wij als gemeente Den Haag wel moeten zetten”. Wethouder Henk Kool is uiterst serieus als het gaat om de aanstelling per 1 oktober van de projectmanager voor het ‘nieuwe winkelen’, Leo Grunberg, die ervoor moet zorgen dat de 20 winkelcentra in Den Haag de boot niet gaan missen. Door Pieter de Leeuw

Kool licht toe: “We weten allemaal wel dat het winkelgedrag volop aan het veranderen is, maar geen mens weet te vertellen wat er nu precies aan de hand is. De detailhandel is in een razendsnel tempo van karakter aan het veranderen, maar wat moeten onze winkeliers dan wel doen om ervoor te zorgen dat ze niet aan alle kanten worden ingehaald door de laatste ontw ikkelingen”. Het zijn de vragen waarop de wethouder van Grunberg een antwoord hoopt te krijgen. “Hij zal de aanwezige kennis en ervaring dienen te bundelen”, heet dat. Kool heeft zich het jargon van smartshoppen in hoog tempo eigen gemaakt. “Het gaat om

gemak, genot en gewin”, klinkt het vastbesloten. Waar de wethouder van overtuigd is en wat hij niet moe wordt te herhalen is: “Stilstand is nu meer dan ooit achteruitgang. Er zullen hoe dan ook nieuwe wegen moeten worden gevonden om up-to-date te blijven en onderscheidend te zijn”. Innoveren is een ‘must do’ in winkelland. “De tijd is voorbij dat de winkelier achter de toonbank kon gaan staan met het idee dat hij zijn zaakjes zo wel op orde had. Het is ongelofelijk belangrijk dat de winkeliers begrijpen dat de tijden veranderen en dat het nieuwe winkelen niet alleen maar een modewoord is. Want het gaat tegenwoordig zo snel dat je voor je het weet niet meer aan kunt haken”. Beleving Het vaakgehoorde toverwoord van de shopping strategen is beleving. In het nieuwe Leidschenhage zal de beleving centraal komen te staan en in winkelcentrum In de Bogaard in Rijswijk waar dezelfde Leo Grunberg centrummanager is, wordt volop gezocht naar manieren om het winkelend publiek een beleving te bezor-

gen. Net als in het recent geopende New Babylon waar het beleven is wat de klok slaat. Is het niet zo dat straks het effect van al die belevingen tegen elkaar wordt opgeheven? Kool weet het antwoord. “Dat maakt het zo belangrijk om als stad je identiteit uit te dragen”. Anders gezegd: “Het nieuwe winkelen, maar dan met Haags DNA”. Het is niet zo dat de Haagse middenstanders tot de komst van de projectmanager met de armen over elkaar hebben gezeten. “In het Zeeheldenkwartier”, vertelt Kool, “hebben ze een slimme toepassing bedacht voor het aloude zegeltjes plakken. Ze hebben daar een kaart ontwikkeld waarmee je bij allerlei winkels in de buurt voordeel kunt krijgen, maar die kaart is ook gekoppeld aan facebook en twitter, het is trouwens geen kaart, maar een card”. Zes maanden krijgt Grunberg om gedurende 2 à 3 dagen per week een voorstel te ontwikkelen waarmee de Haagse detailhandel de almaar voortschrijdende technische ontwikkelingen het hoofd kan bieden. Want, Kool zegt het nog een keer. “Stilstand is achteruitgang”.

Beleving wordt bij het winkelen steeds belangrijker.>Foto: C & R

Makelaar Mens eist schadevergoeding

Geen casino aan Rijksstraatweg

“Die man is helemaal anti gokken”. Volgens Mens is die analyse ondeugdelijk omdat de wethouder juist een verklaard voorstander van het plan is. Hij ziet het CDA als verantwoordelijk voor de kanteling. In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen is de partij door de knieën gegaan, omdat ‘de komst van een casino nu eenmaal altijd wat gevoelig ligt’. Wat de komst van het casino overigens weer wat minder spectaculair maakt, is dat er zich binnen de Wassenaarse gemeentegrenzen allang een casino van Krijco bevindt, namelijk op Duinrell wat toch niet de meest voor de hand liggende plek lijkt. De gemeentelijk woordvoerder corrigeert: “Het is een speelautomatenhal”.

De beslissing van de gemeente Wassenaar om nee te zeggen tegen het voornemen om een casino te vestigen aan de Rijksstraatweg, zal ze, als het aan makelaar Harry Mens ligt, duur komen te staan. Want Mens wil schadeloos gesteld worden voor het verlies dat hij zegt te hebben geleden op de aankoop van twee panden, pal naast het geplande casino. Door Pieter de Leeuw

De bekende makelaar houdt het erop dat de Wassenaarse raad een ‘soort van pleinvrees kreeg of zo’. Anders zou Mens niet weten waarom er een streep moest door de plannen. Ruim 7 jaar geleden kocht de makelaar de twee panden, Huize den Deyl voor 1.300.000 euro en iets later een belendend huisje voor 350.000 euro met de bedoeling de beide panden te slopen en de nieuwbouw locatie te verhuren aan een ‘keukenboer’. De toenmalig dienstdoende ambtenaar die overigens nu wethouder is in Leidschendam- Voorburg, Heleen Mijdam, vertelde Mens dat het niet langer dan 13 weken hoefde te duren voor de benodigde vergunning rond zou zijn. Dat duurde uiteindelijk 2 jaar en uitgerekend op de dag dat de vergunning er zou komen ‘wordt het pand op de monumentenlijst gezet, wat natuurlijk niet zo heel erg netjes was, ahum’. Hoe dan ook, de keukenplannen konden de la in en Mens ging op de koffie bij burgemeester Jan Hoekema aan wie hij vertelde dat hij toch echt schadeloos gesteld wilde worden. Mens wil wel één ding duidelijk maken: “De burgemeester is het helemaal met me eens”. Niet veel later werden de twee panden overigens weer van de monumentenlijst af gehaald, maar toen was de crisis

Makelaar Harry Mens wil Huize den Deijl in Wassenaar kwijt aan de gemeente.> Foto: C & R

al uitgebroken en had de beoogde huurder hele andere plannen gemaakt. “Het vogeltje was gevlogen”, heet dat bij Mens. Een plan van Krijco Casino’s en Leisure leek uitkomst te gaan bieden. De onderneming die al 15 casino’s in Nederland exploiteert, liet het voorstel om een casino in Wassenaar te openen, namelijk vergezeld gaan van het verleidelijke aanbod om de beide pan-

den van Mens niet alleen aan te kopen en de gemeente zo te vrijwaren van de schadeclaim van de makelaar, maar de locatie ook nog eens te restaureren en vervolgens om te toveren in een heus pannenkoekenhuis. Dat plan is nu dus door de gemeenteraad om zeep geholpen. “Je moet het zo zien”, zegt Corry van Amstel, directeur van Krijco vanaf haar vakantieadres in Spanje, “wij

zijn het slachtoffer geworden van allerlei partijpolitieke strubbelingen”. Van Amstel doelt daarmee op het feit dat er volgens haar lange tijd een meerderheid in de raad was die zich uitsprak voor de plannen en na een machtswisseling in het college die begin van dit jaar plaatsgreep waarbij wethouder de Greef plaats maakte voor wethouder de Lange, die meerderheid plotsklaps verdwenen was.

Gesloten “In ons plan zou het casino op Duinrell worden gesloten en in plaats daarvan zou op de nieuwe locatie een prachtig nieuw casino verrijzen”, aldus Van Amstel. De gemeente Wassenaar laat weten: “De locatie aan de Rijksstraatweg werd ongeschikt bevonden voor een functie als speelautomatenhal. Dit vanwege enerzijds de te verwachten (verkeers)overlast en parkeerdruk en anderzijds vanwege de uitstraling van de entree van Wassenaar”. “Het zijn de komende verkiezingen”, meent Mens. Hij wil nu dat de gemeente de beide panden van hem aankoopt. “Ik heb Hoekema gebeld, maar ja. Ik lig nu nog niet op ramkoers, ik wil nog steeds de gemeente de tijd geven om met een serieus bod op de panden te komen, maar als ik niks van ze hoor, kunnen ze een dijk van een schadevergoeding tegemoet zien”. Van Amstel heeft alweer een alternatieve locatie in Wassenaar op het oog. “Nee, ik zeg nog niet waar, eerst wil ik daarover met de bewoners gaan praten”.


19

varia<

Vrijdag 25 oktober 2013 > Den Haag Centraal

Kinderen denken mee Duurzaam met Zeeheldentuin stadsgroen

Duurzaamheid gaat over ‘hoe gebruiken we onze schaarse hulpbronnen op een juiste wijze?’ De term is afkomstig uit de bosbouw, later is ze ook in de visserij gebruikt. Aan visgronden en bossen wordt nu in principe niet méér vis of hout onttrokken dan er door natuurlijke aanwas vanzelf weer bij kan komen. Er zijn inmiddels tal van producten met een duurzaamheidsclaim op de markt, je kunt zelfs duurzaam bouwen en klussen, duurzaam beleggen, duurzaam bankieren en duurzame energie afnemen. Veel van de producten die claimen duurzaam te

‘Een duurzaam product dat je maar kort gebruikt, kan nooit duurzamer zijn dan een niet-duurzaam geproduceerd product dat vijftig jaar mee gaat’ De kindertekeningen moeten de Zeeheldentuin nog spannender maken. > Foto: PR

Na het succes van stadstuin Emma’s Hof, die dit jaar de Oranje Fonds kroonappels won voor het meest succesvolle maatschappelijke project, wil ook het Zeeheldenkwartier een eigen tuin. Kinderen uit de buurt leverden dit weekend 50 tekeningen in om het architectenbureau DGJ uit de Elandstraat inspiratie te bieden. De ontwerpers gaven aan heel blij te zijn met alle ideeën van de kinderen. “Hier kunnen we verder mee”, vertelde ontwerper Frederique Huijgens. “Opvallend is het enthousiasme voor een klimboom, boomhut in de bestaande bomen, een labyrint en het be-

stormen van de heuvel door piraten”. Volgens pr-medewerker Annette Osinga is een tuin in de buurt hard nodig. “Deze wijk moet het al jaren stellen zonder groen- en speelvoorzieningen”. Hoewel de buurt nu nog populair is, trekken steeds meer gezinnen weg. Daarom werd al tijden gekeken naar het sinds 2011 braakliggende terrein aan de Tasmanstraat. “Het enige stukje groen in de wijk”, aldus Osinga, “maar er stonden altijd hekken voor. Haag Wonen wilde er huizen gaan bouwen, alleen de verkoop wilde niet erg lukken. Daarom hebben we handtekeningen verzameld voor ons plan en die aan

de gemeente aangeboden”. Die bleek er wel iets voor te voelen om het gebied, waar in 2006 basisschool De Wereldwijzer afbrandde, nieuwe invulling te geven. Een grote sponsor die zijn naam niet bekend wil maken, koopt een deel van de grond. Op het andere deel bouwt Haag Wonen nu appartementen. Osinga denkt dat volgend jaar zomer met de aanleg begonnen kan worden. In 2015 moet de Zeeheldentuin van 1500m2 af zijn. De tuin moet een oase van groen worden, met de natuurspeeltuin, maar ook moestuinen, een boomgaard met diverse fruitbomen en picknickplaatsen.

zijn, zijn dit echter helemaal niet. Een duurzaam product dat je maar kort gebruikt, kan nooit duurzamer zijn dan een niet-duurzaam geproduceerd product dat vijftig jaar mee gaat. En wat echt nooit duurzaam kan zijn – hoe zuiver en integer de productie ook was – is het kopen van een product dat je niet nodig had .... Wat zich wel lekker leent om te verduurzamen, is je tuin. Maar hoe doe je dat, duurzaam tuinieren? Plant een

haag in plaats van een houten schutting, dat is ook nog eens fijn voor de egels en vogels. Koop voor het maken van de paden en terrassen tweedehands tegels, die zijn op Marktplaats voor een habbekrats verkrijgbaar, of draai je oude tegels eens om en leg ze met de onderkant naar boven. Heb je veel gebroken exemplaren, bouw er dan een muurtje of een bankje van. Plant ook veel bodembedekkers, om onkruid in je border te voorkomen. Dan hoef je ook geen gif te spuiten! Fijne bodembedekkers zijn het bosaardbeitje, kruipend zenegroen, stekelnootje, pachysandra, kleine vrouwenmantel, ooievaarsbekjes en kleine maagdenpalm. Kies sowieso liever voor sterke, inheemse planten dan voor hysterische subtropische soorten. Inheemse planten zijn sterk, ze voelen zich thuis in ons klimaat en zijn daardoor minder vatbaar voor ziekten en plagen. Die je vervolgens dus ook niet hoeft te bestrijden. Vang ook het regenwater dat via de goot in het riool verdwijnt, op in een regenton, composteer je groenafval en maaisel, leg een groen dak van mos- en sedumplanten op je schuur of garage en bouw een insectenhotel. En heb je een stukje tuin over? Begin dan een moestuin, want dat is heel erg duurzaam. Visionairs stellen: De ‘nieuwe economie’ gaat een stap verder dan duurzaamheid. Nieuwe economie is schoon, circulair en biobased. En u loopt voorop: het begint in de tuin. Wendy Hendriksen

Veiligheidscampus in Beatrixpark Het landelijk innovatiecentrum voor veiligheid, The Hague Security Delta Campus is weer een stap dichterbij. Eerder deze week ondertekende de gemeente een overeenkomst met vastgoedeigenaar UBS voor een bedrijfsruimte in het kantorencomplex

Beatrixpark. In het Nederlandse veiligheidscluster werken bedrijven, overheden en kennisinstellingen uit het hele land samen aan innovaties op het gebied van veiligheid. Deelnemers kunnen in de Campus kantooren vergaderruimtes huren. Verspreid

over 1.400 vierkante meter komen er ‘living labs’ en trainingsruimtes voor ‘serious gaming’. Ook de opleidingen van de nieuwe Cyber Securtity Academy vinden hier plaats. De HSD Campus gaat op 13 februari 2014 open.

onderwijs

Reizen

Net terug uit Rome en Florence. Voor de derde keer mee met klas vijf VWO. Opnieuw genoten. Van de reis, maar ook van een bijzonder aardige groep leerlingen. Wat hebben ze veel gezien. Wat hebben ze veel beleefd. Van kerken tot pleinen, van fresco’s tot fonteinen, van Caravaggio tot Bernini, van oudheid tot renaissance, van smalle straatjes waar taxi’s tussen tientallen geparkeerde scooters door laveren tot overvolle bussen inclusief die ene Italiaan met minder vriendelijke bedoelingen …. Van nieuwe vriendschappen tot kleine verdrie-

tjes, van heel veel lopen, lange dagen, korte nachten, ontelbaar veel indrukken tot een herinnering die blijft, voor altijd, een leven lang. Toch staan reizen op scholen ter discussie. Nu, in tijden van crisis, meer nog dan voorheen. Is een reis de investering waard? Kan een school de gaten in de begroting nog vullen, gaten die ontstaan, hoe zorgvuldig ook begroot? Kunnen ouders het nog opbrengen? Je zult maar drie kinderen hebben op dezelfde school. Je zult maar een drieling hebben, en alle

drie zitten ze in klas vijf. We hebben het meegemaakt, een aantal jaren geleden. Maar ook het doorsnee gezin met één-komma-acht kind, één jongen en nul-komma-acht meisje, betaalt per jaar een aardig bedrag aan een Zeelandreis, een Ardennenreis, een Berlijnreis of een Italiëreis. Zijn deze reizen nog van deze tijd? En dan heb ik het even niet over lesuitval, een duizend-uren-norm die gehaald moet worden, of over alcohol. Ook op onze school worden soms vraagtekens gezet, ook bij de Italiëreis. Moet deze echt tien dagen duren? Moeten we naast Rome ook Siena en Florence bezoeken? Is die busreis wel een goed idee? Kunnen we niet beter met het vliegtuig, en dan vijf dagen in plaats van tien, zoals zoveel andere scholen? Het zijn vragen die leven bij ouders, bij docenten, bij de schoolleiding. En ja, wat doe je dan, als schoolleiding? Dan stuur je

een conrector mee, zoals een jaar geleden, omdat het moeilijk is om een zesde docent te vinden die tien dagen gemist kan worden, maar ondertussen toch ook …. De conrector werd twee dagen later ingevlogen. Viel er middenin. Mèt de nodige reserve. Maar gaandeweg draaide hij bij. Raakte onder de indruk van alles wat de kinderen werd geboden, aan cultuur, aan kunst, aan geschiedenis. Raakte onder de indruk ook van de sfeer bin-

Je zult maar een drieling hebben, en alle drie zitten ze in klas vijf. We hebben het meegemaakt, een aantal jaren geleden

nen de groep. De Italiëreis moet je meemaken, het is een ervaring die je overkomt en overrompelt, want hoe je er ook aan begint, je raakt betoverd, door Rome, door die andere wereld, door dat besef van eeuwigheid. Onontkoombaar. Onuitwisbaar. Onbetaalbaar. Het onbetwiste hoogtepunt van een schoolcarrière. Zo denken leerlingen erover. Ook als blijkt dat in Italië geen alcohol meer geschonken wordt onder de achttien. Zelfs niet in disco’s, de laatste avond. Ze missen het niet. Zo denkt de conrector er inmiddels ook over. Hij was dit jaar opnieuw mee. Vanaf het begin. Om het nog één keer mee te maken. Overtuigd hoeft hij niet meer te worden. De Italiëreis mag blijven. Tot in de eeuwigheid. Emmy van der Woude Docente wiskunde Maerlant Lyceum


20>varia

Den Haag Centraal > Vrijdag 25 oktober 2013

© Marcello's Art Factory

onder de haagse torens

ergernissen Tips naar redactie@denhaagcentraal.net

Rem Koolhaas

A

rchitect Rem Koolhaas (68) kreeg deze week door minister Bussemaker de Vermeerprijs uitgereikt: de staatsprijs voor kunsten. Rem Koolhaas – zoon van de bekende schrijver Anton Koolhaas – heeft pa inmiddels in faam overtroefd. De architect is wereldberoemd en grossiert in awards, waaronder de Pritzker-prize (de Nobelprijs van de architectuur). Koolhaas’ bureau OMA zucht niet onder de crisis, telt 350 medewerkers en heeft vestigingen in Rotterdam, New York, Peking en Hongkong. De Volkskrant bracht onlangs een verhaal van vijf pagina’s over ‘Koning Koolhaas’ met aandacht voor onder meer zijn Taipei Performing Arts Centre, de Shenzhen Stock Exchange, de Milstein Hall van Cornell University in Ithaca (New York) en het megagrote

gebouw De Rotterdam. Wat de krant niet vermeldde, is dat Koolhaas’ eerst gebouwde werk (1987) – het Lucent Danstheater in Den Haag – op de nominatie staat om te worden gesloopt vanwege het nieuwe Spuiforum. Waar de Nederlandse staat periodiek in de buidel tast om Van Doesburgs atelierwoning te Meudon weer eens op te lappen, of via het monumentenfonds andermaal bijdraagt aan de restauratie van de flat Nirwana, kent de gemeente Den Haag geen aarzeling om de eerstgeborene van Koolhaas in puin te hakken. Terwijl de minister haar lofrede op Koolhaas doornam, droomde honderd meter verderop wethouder Norder alvast van het moment waarop de sloopkogel in diens Danstheater kan. Coos Versteeg

PLAATS

© Marnix Rueb

haagse harry

> Foto: C&R

Nostalgie en eigentijds vermaak op één podium Door Coos Versteeg

Arme drommels die vorige week naar de première van ‘De ideale man’ in de Schouwburg zijn gegaan. Zielenpoten ook, die hun zaterdagavond bij Drang in het Ministerie van VROM doorbrachten. Want wat zij allemaal zijn misgelopen, was een absoluut unieke avond in Diligentia. Daar herleefde het aloude cabaret-chantant; wat heet, bij tijd en wijle zelfs cabaret-dansant! Onder de noemer Den Haag Centraal – inderdaad een liefdesverklaring van een groep artiesten aan (we citeren) ‘de enige cultuurkrant van de Residentie’ – verzorgden veertien Haagse muzikanten een wervelende show, waar nostalgie en (pikant) eigentijds vermaak elkaar in razend tempo afwisselden. Initiatiefnemer en organisator pianist/ componist Hans Steijger had al eerder aangegeven dat het tijd is voor een terugkeer van poëzie en melodie in de cabarettheaters. Die worden namelijk al twintig jaar gedomineerd door stand-up comedy. Ook heel leuk, maar mag het soms een onsje minder? Hans mag graag samen met Jeannette Scheffer en Frans de Leef op melodieuze en tegelijk snedige wijze zijn Carpe Diem verkondigen. En als je dan ook nog André van den Berg uit zijn vroegere Haagse Kringen erbij kunt krijgen, is het helemaal mooi. Onder aanvoering van cabaretier/ schrijver Marcel Verreck werd een concept uitgewerkt dat deels werd bepaald door behoefte aan artistieke diversiteit, maar deels ook door puur toeval. Want als Johan Frauenfelder van De

Règâhs niet vlak om de hoek bij Marcel Verreck had gewoond, hadden die twee dan wel samen gemusiceerd? En hadden De Règâhs dan wel meegedaan aan dit programma? Al gaandeweg groeide het programma. Maar sommige artiesten vielen ook weer af, omdat ze al andere verplichtingen op de beoogde avond bleken te hebben. Ineens zat Schoon aan de Haak erbij: vier nogal in het oog springende Haagse dames en één heer, die al tijden niet meer in de Residentie te zien zijn geweest. En op de valreep kwam ook Max Douw, het artistieke pleegkind van Herman van Veen, erbij. Experiment Veertien mensen op toneel bij een toegangsprijs van € 19,50, dat kan eigenlijk niet. Gelukkig wilde Diligentia – tegenwoordig cabarettheater bij uitstek – wel een handje helpen. En gelukkig ook gingen de deelnemende artiesten voor het plezier en het experiment. Slechts één repetitie hebben ze met elkaar gehad, maar wel lol voor een hele week. Als knipoog naar de krant Den Haag Centraal was gekozen voor een beeldmerk van station Hollands Spoor waar de trein naar Den Haag Centraal stond aangekondigd. Dat werd uiteindelijk ook het decor. De hele show speelde zich af op het station, met alle artiesten – voorzien van een enkele koffer of valies – wachtend op en af lopend op toneel. Een geweldige vondst. Een simpele spotlight op degene die iets ging zingen of doen. Een nagenoeg vol Diligentia kreeg de humor van Marcel Verreck, al dan niet

in combinatie met de gitaar van Johan Frauenfelder, het warme geluid van Hans Steijger, gevolgd door de dramatische zang van Jeannette Scheffer. En dan de verrassende act van Max Douw, eerst als de bekende Haagse bedelaar Martin opkomend vanuit de zaal en dan rauw zingend achter de vleugel. Frans de Leef en André van den Berg hielden hun kruid voornamelijk droog tot na de pauze, maar barstten dan ook los. Toch vormden zij rustige intermezzo’s te midden van het geweld van Schoon aan de Haak, dat met name met ‘Boulimia Rhapsody’ (een waanzinnige persiflage op de hit van Queen) de zaal helemaal dol kreeg. En dan moesten De Règâhs nog met hun versie van Dire Straits’ ‘Sultans of Swing’ komen. Wat een feest. Deze show verdient het om binnen de kortste keren nog een paar avonden achtereen in Diligentia te staan. Hans Steijger wil wel. Eigenlijk wil iedereen wel. “Maar zie al die mensen maar bij elkaar te krijgen. Het was nu al een heel gedoe om een avond te plukken”, zegt hij. “En eigenlijk kan het financieel niet, als je ziet hoeveel mensen hierbij betrokken zijn. Maar we moeten er zeker over gaan praten. Het was een geweldige avond. Dit soort variété, zo kun je het bijna noemen, bestaat nergens meer. De hele zaal, jong en oud, ging los. De artiesten hebben een feestje beleefd. Het liefst zou ik met de hele groep zo op tournee gaan. Ach, we moeten gewoon gaan kijken wat kan. Dat Den Haag Centraal bestaat in deze tijd is ook een wonder”.

Nieuwspoort Marcel Verreck bespreekt heden en verleden van een bijzondere Haagse plek.

K

omende zomer gaat journalistensociëteit Nieuwspoort aan de Lange Poten verbouwen. Toen ik er voor het eerst mijn opwachting maakte, was het huidige Nieuwspoort net geconstrueerd. In de slagschaduw van de nieuwe Tweede Kamer. In het zoals je dat dan moet zeggen ‘legendarische oude Nieuwspoort’ ben ik nooit geweest. Mijn bezoek aan de bovengelegen radio-studio’s sloeg neer in een volgens de regelen der (klein)kunst opgebouwde ‘woede’-monoloog

over de aanwezige luxe, die het kritisch volgen van de politieke schurken ernstig zou bemoeilijken. Vooral de ‘fraai betegelde toiletten’ wekten mijn gramschap. Als je zo in de watten werd gelegd, maakte je al snel deel uit van ‘het systeem.’ Ja mensen, daar maakte ik me toen druk over. Een ander fragment uit mijn fillipica luidde: ‘De mensen worden steeds dommer en niemand weet waarom!’ Tja, er werd in ieder geval om gelachen. Of het ook waar is? Ik zou het niet weten. Maar dat is logisch. Jarenlang was ik vrijwel elke donderdagavond in Nieuwspoort om een tweetal columns te verzorgen voor het politieke programma van

de NCRV. De code gebiedt om niet uit de school te klappen over hetgeen er zo allemaal rondom die uitzending voorviel, maar neem van mij aan dat het een leuke tijd was. Ik zou één en ander kunnen omschrijven als ‘Russische taferelen’, maar dat doe ik nu maar liever even niet, want het schijnt een koude winter te worden en we hebben dat gas blijkbaar hard nodig. Vorige week was ik er weer eens en ook nu werd het geen vroegertje. Ik heb geprobeerd een aantal journalisten te overtuigen van de legitimiteit van de publieke omroep (‘bij de infrastructuur van ons land horen ook belangrijke communicatiekanalen als televisie en radio, die kan je

niet alleen aan de markt overlaten’) en ik heb een aantal lieden bespioneerd en zelfs ook gesproken die besluiten mogen nemen over de nijpende problemen van onze tijd. Maar ja, daar kan ik natuurlijk niets over loslaten. Als u geïnteresseerd bent in de inhoud van deze gesprekken, dan verwijs ik u naar de Amerikaanse regering, als die tenminste weer geopend is, want die hebben afdelingen die van alles op de hoogte zijn. Toch is er één positief aspect aan de activiteiten van die NSA: vroeger moesten wij altijd naar de Amerikanen luisteren, nu luisteren ze de hele tijd naar ons. Marcel Verreck

dhc-337  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you