Page 1

3

ECONOMIE 13 CULTUUR

16

SPORT

20

SERVICE

22

Huijgenspark viert 150-jarig bestaan

5

Van Winden richt zich op TodaysArt

6/7

Van der Dussen maakt stap vooruit bij Jong Ajax

21

Vrijdag 10 september 2010

}<(l(tp$=adbcae<

ACTUEEL

jaargang 4 nummer 174

€ 1,50

Busvervoer mogelijk weg bij HTM Door Jan van der Ven

VVD-wethouder Smit wil dat het busvervoer van de HTM openbaar wordt aanbesteed. De huidige concessie loopt eind volgend jaar af. Ambtenaren zijn inmiddels druk bezig met het voorbereidende werk, zodat later commerciële partijen zich kunnen melden voor de opdracht. Indien het komt tot een openbare aanbesteding, wordt een lang levende wens van de VVD gerealiseerd. Wethouder Smit van Verkeer heeft zijn plan onlangs voorgelegd aan partijgenoot, wethouder Dekker van Financiën. Bronnen bevestigen het voornemen van Smit. Het voormalig

PvdA-raadslid Marko Fehres maakte er vorige week melding van via Twitter. In het college-akkoord zijn geen afspraken gemaakt over het al dan niet toelaten van marktwerking in het busvervoer van de HTM. Een woordvoerder van de HTM zegt niet verbaasd te zijn over de plannen van de VVD-wethouder. “Officieel weten we nog van niets, maar het verbaast ons niet. Smit heeft namelijk nooit onder stoelen of banken gestoken voorstander te zijn van openbare aanbesteding”, aldus de zegsman. De gemeente Den Haag is voor honderd procent eigenaar van de HTM. Het Stadsgewest Haaglanden is echter wettelijk verantwoordelijk voor

het systeem van aanbesteden, zoals dat is vastgelegd in de Wet Personenvervoer. Wethouder Smit is in het Stadsgewest Haaglanden portefeuillehouder voor Verkeer. Vanuit die functie kan en mag hij de aanbesteding van het busgedeelte van de HTM in gang zetten. Smit wil op dit moment alleen reageren als portefeuillehouder Verkeer en Vervoer van Haaglanden. Hij zegt vanuit die hoedanigheid: “Op dit moment wordt een besluit voorbereid om de continuïteit van het busvervoer in de stad Den Haag te garanderen vanaf 1 januari 2012. Vervolgens ligt de keuze voor of al dan niet een openbare aanbesteding volgt”.

Het busvervoer in de vier grote steden kan op twee manieren worden aanbesteed: ondershands of via openbare inschrijving. In de onderhandse variant hoeft de vergunning niet naar de goedkoopste aanbieder te gaan. Doorgaans wordt dan gekozen voor de bestaande lokale vervoerder, zoals de HTM in Den Haag. Bij een openbare aanbesteding is de prijs van de aanbieder bepalend en gelden nauwelijks historische motieven. Een van de mogelijke kandidaten is in zo’n geval bijvoorbeeld busbedrijf Connexxion, waar de voormalige VVDwethouder van verkeer, Bruno Bruins, de scepter zwaait. Tegenstanders van een openbare

aanbesteding van het busvervoer van de HTM vrezen verlies van kwaliteit, omdat alles ondergeschikt zou worden aan het prijskaartje. Minder kwaliteit kan in dat geval betekenen dat wanneer bijvoorbeeld een tram van de HTM uitvalt, niet zomaar een vervangende bus geregeld kan worden. Voorstanders van openbare aanbesteding verwachten meer efficiency en denken dat het busvervoer minder subsidie nodig zal hebben. Vorig jaar werd de HTM gekozen tot het beste stedelijk openbaarvervoerbedrijf. Per dag worden circa 100.000 buspassagiers vervoerd. >Foto: Juriraan Brobbel


2>

Vrijdag 10 september 2010

varia

stadsmens

Vox Antiqua vindt repertoire in Middeleeuwen en Barok

Kippenvel en ontroering bij oude stemmuziek De muziek uit de Renaissance en baroktijd ervaren ze als een verrijking. Jan van Leeuwen en Ron Timmer, beiden bas in het amateurkamerkoor Vox Antiqua, zijn eensgezind en snel in hun antwoord. Op de vraag ‘die verrijking’ nader te omschrijven, wordt bedachtzamer geformuleerd. Van Leeuwen, de woorden wikkend en wegend: “Soms hoor je akkoorden en loopjes, van die wonderlijke klanken, dat je denkt: dat dit bestaat. Het raakt je”. En Timmer: “De harmonie die je op bepaalde momenten ontdekt, de verrassende combinatie van klanken, die veroorzaakt soms kippenvel en af en toe ook ontroering”. Zestien leden telt het a capella koor, dat nog ruimte heeft voor twee alten, een bas en twee tenoren. “De nieuwe

‘Wij denken dat veel Hagenaars niet eens weten dat er amateurkamerkoren bestaan’ mensen zijn nodig voor het volume en evenwicht in het koor”, licht Timmer toe. “Er moet een bepaalde verhouding tussen de stemmen zijn”. Aan welke eisen kandidaten moeten voldoen? Van Leeuwen, tevens voorzitter van het bestuur: “Er zijn geen officiële eisen. Je doet aan vier repetities mee, zodat je kunt kijken of het je bevalt. Daarna volgt een stemtest. Die neemt dirigent Hans van Rutten af, samen met een koorlid dat tevens bestuurslid is. Het gaat daarbij om de techniek en of iemand qua stem in het koor past. Wie geen wijs kan houden, krijgt al snel een negatief advies”. Timmer, die penningmeester is, vult aan: “Maar ook al zingen mensen zuiver en zijn ze technisch

aan elkaar presenteren, maar vooral ook aan het publiek. Wij denken dat veel Hagenaars niet eens weten dat er amateurkamerkoren bestaan”. In het seizoen 2010-2011 wordt rond het thema ‘dieren’ muziek van diverse componisten gezongen. Het kamerkoor geeft daarnaast twee keer per jaar concerten in woonzorgcentra.

Ron Timmer (links) en Jan van Leeuwen van Kamerkoor Vox Antiqua. >Foto: Creative Images

goed, als je een stem hebt die niet in het koor past, hoor je dat bij de uitvoering. Je kunt dat beter zeggen voordat iemand lid wordt”. Wie geïnteresseerd is, kan zich eventueel aanmelden voor een tijdelijk ‘project’, bijvoorbeeld voor een concert (serie). Van Leeuwen: “Wij willen er bovendien mensen van het conservatorium bijhalen die ons dan in het kader van hun opleiding tijdelijk versterken”. De repetities zijn elke dinsdagavond in de Duits Evangelische kerk in Bleijenburg, in het centrum van Den Haag. En na inspanning volgt de ontspanning. “Na afloop gaan sommigen naar het café om nog wat na te praten”, vertellen Van Leeuwen en Timmer. Van de leden wordt wel verwacht dat zij thuis studeren, benadrukken beiden. “Dat hoort er

nu eenmaal bij. Het kan soms moeilijk of lastig zijn, maar iemand die graag zingt, vindt dat prettig om te doen. Gebeurt het niet, dan heb je op de uitvoering geen niveau. En als je thuis de noten instudeert, kun je op de repetitieavond van die noten muziek maken”. Bach De oude muziek die het kamerkoor zingt, omvat de middeleeuwen tot en met de barokperiode. Een deel van het repertoire bestaat uit religieuze muziek, het andere deel uit wereldlijke. “In de zestiende eeuw werd er vaak door een kleine zanggroep in een kerk gezongen uit een koorboek”, geeft van Leeuwen als voorbeeld van muziek uit de Renaissance. “Vier of zes stemgroepen zongen dan zonder

begeleiding. Zulke muziek zingen wij ook nog steeds. Barokmuziek dateert vanaf 1600 tot 1750, in de tijd dat Bach leefde”. En: “Er staan op ons repertoire stukken van componisten van wie bijna niemand heeft gehoord. Maar in hún tijd waren ze heel beroemd”. Vox Antiqua is in 1998 opgericht. In de loop van de jaren zijn er uitvoeringen geweest in onder meer de Noorderkerk, de Houtrustkerk, de Gothische zaal van de Raad van State en de Elandstraatkerk. Dit voorjaar bracht het kamerkoor in het Stadsklooster in het Westeinde een ‘ode aan het leven en de dood’. Zaterdag 25 september doet Vox Antiqua mee aan het Kamerkorenfestival, dat in de Waalse kerk in het Noordeinde wordt gehouden. “De opzet is dat deelnemende koren zich

Stemoudste Vox Antiqua werkt hard aan de muzikale groei. Koorleden stimuleren en inspireren elkaar. Een contactpersoon, ook wel stemoudste genoemd, zorgt dat een stemgroep aan zelfstudie en repetities in kleiner verband doet. De bassen uit het kamerkoor vormen hierop een uitzondering. Van Leeuwen: “Wij zijn maar met z’n drieën, hebben geen stemoudste nodig. Wij komen bij elkaar als we vinden dat er iets extra moet worden doorgenomen, als er bijvoorbeeld wegens tijdgebrek op de repetitieavond onze partij onvoldoende is uitgewerkt. Dat doen we dan bij een van ons thuis”. Van Leeuwen beleeft in elk geval plezier aan het zingen, zo blijkt. Naast het kamerkoor is hij lid van Cantamus Alati, een groot gemengd koor waarin Timmer jaren geleden ook heeft gezongen. De twee kijken trouwens met genoegen terug op het concert dat zij afgelopen juni met Vox Antiqua hebben gegeven in de kapel van het Stadsklooster in het Westeinde. “Het is een heel mooie kapel met een prachtige akoestiek. Religieuze muziek past daar zonder meer. Maar we zijn geëindigd met ‘Toudion’, een nummer over stevig eten en drinken. Zo’n uitsmijter kan ook in deze kapel. We hebben er met heel veel plezier gezongen en hopen er de komende concerten weer te staan”. Joke Korving Voor meer informatie: www.voxantiqua.net of telefoon (070) 3222827

Regels schoolvervoer gehandicapte kinderen strenger toegepast

Het busje komt helemaal niet meer Door Floor de Booys

Enkele honderden gehandicapte kinderen komen vanaf dit schooljaar mogelijk niet langer in aanmerking voor het speciale leerlingenvervoer per busje of taxi. Dit is het gevolg van het strenger toepassen van bestaande regels door de gemeente. Onder de betrokken ouders, die geheel onverwacht werden geconfronteerd met een brief van de gemeente hierover, is grote onrust ontstaan. De brief viel aan het begin van het schooljaar op de deurmat en meldde dat ouders hun gehandicapte kind opnieuw moeten laten keuren, willen ze dat het in aanmerking komt voor het speciale leerlingenvervoer van huis naar school en vice versa. Ongeveer vierhonderd van de in totaal circa twaalfhonderd gehandicapte leerlingen moeten opnieuw geïndiceerd worden. “Wij hebben alle dossiers goed doorgenomen en twijfelgevallen laten we opnieuw keuren door een arts van de GGD”, vertelt een medewerker van de afdeling leerlingenvervoer van de

gemeente. Belangrijke criteria waarnaar gekeken wordt, is of de afstand tussen huis en school wel zes kilometer of meer is en of het kind niet zelfstandig of met begeleiding naar school kan komen. Tot nu toe werd het speciale vervoer toegekend op basis van een keuring die door de scholen van de gehandicapte leerlingen zelf werd uitgevoerd. “Daarvoor hebben wij al jaren een speciale beoordelingscommissie in huis, bestaande uit onder andere een arts en een psycholoog. Ik begrijp eerlijk gezegd niet waarom dat door een arts van de GGD nog eens moet worden overgedaan”, vertelt Sandra Jellema, directeur van de Bernardusschool in het Benoordenhout. “Veel kinderen die nu opnieuw moeten worden gekeurd, maken al jaren gebruik van het speciale vervoer. Er is in de tussentijd niets aan hun situatie veranderd. De reden van de herkeuring ontgaat mij dan ook totaal. Dit kost alleen maar extra geld”, aldus Jellema. Onrust De Bernardusschool is een school voor

zeer moeilijk lerende kinderen (zmlk), bijvoorbeeld kinderen met het syndroom van Down. In totaal worden zestig kinderen van de school opgeroepen voor een herkeuring. Dat zorgt voor veel onrust, merkt de schooldirecteur. “Deze kinderen kunnen echt niet opeens zelfstandig met het openbaar vervoer of op de fiets naar school komen. Als ze geen gebruik meer mogen maken van het speciale vervoer, zullen ze gebracht en gehaald moeten worden door hun ouders of andere verzorgers”. Gerben Schuhmacher is één van die ouders. Zijn dochter Irene van twaalf jaar heeft het syndroom van Down en maakt gebruik van het speciale vervoer. “De eerste vier jaar hebben mijn vrouw en ik haar gebracht en gehaald, maar het breekt je hele dag. Het is niet te combineren met onze banen. Een kind dat zich normaal ontwikkelt, hoeft slechts gedurende een korte periode te worden gebracht en gehaald. Daarna kan het zelfstandig naar school. Irene zal totdat ze op haar achttiende van school afgaat voor haar vervoer afhankelijk zijn. De route die zij naar school zou moeten fietsen, is voor ie-

mand met haar verstandelijke beperking levensgevaarlijk en het openbaar vervoer is veel te ingewikkeld. Als het busje niet meer komt, zal een van ons moeten stoppen met werken en haar weer dagelijks moeten begeleiden”. De Stichting Vervoer Gehandicapten, die het speciale leerlingenvervoer voor de gemeente uitvoert, merkte begin dit schooljaar meteen dat er iets aan de hand was. “Normaal vervoeren we twaalfhonderd kinderen, maar de eerste schoolweek bleef de teller op zevenhonderd steken”, vertelt een medewerker. Inmiddels is dat aantal weer gestegen tot ongeveer duizend, maar ongeveer tweehonderd leerlingen zijn van de lijst geschrapt. “De telefoon staat de hele dag roodgloeiend, de ouders zijn goed in paniek. En wij kunnen ze niet gerust stellen, want wij weten ook niet precies wat er bij leerlingenvervoer aan de hand is”. Strenger Tot 2006 was de regeling voor het speciale leerlingenvervoer heel genereus. Maar dat bleek financieel niet langer vol te houden. In 2006 is een nieuwe

verordening in werking getreden met de strengere regels die nu ook gelden. Ouders en scholen voor speciaal onderwijs kwamen daar in 2007 tegen in opstand. De toenmalige onderwijswethouder Sander Dekker (VVD) haalde de scherpe kantjes van de nieuwe verordening af. Het lijkt erop dat de nieuwe wethouder onderwijs, Ingrid Engelshoven (D66, onderwijs en dienstverlening) de verordening alsnog streng gaat toepassen. Misschien in het kader van de gigantische bezuinigingen waar het nieuwe college voor staat? “Daar heeft het niets mee te maken”, verzekert Louis Hueber, woordvoerder van Van Engelshoven. “Het enige wat wij doen, is ervoor zorgen dat het speciale vervoer terecht komt bij de leerlingen die daar volgens de verordening recht op hebben. Het heeft niets te maken met bezuinigen of met het feit dat er een nieuwe wethouder is gekomen. Het strengere toezicht past wel in de lijn die de gemeente al langer volgt bij dit soort regelingen. Wij willen gewoon dat het speciale vervoer wordt gebruikt door de mensen die ’t het hardst nodig hebben”.


Vrijdag 10 september 2010

Plein voor CS nog jaren tijdelijk Door Casper Postmaa

Een groot deel van de Haagse gemeenteraad wil dat wethouder Norder (PvdA, ruimtelijke ordening) niet meteen begint met de nieuwe inrichting van het Koningin Julianaplein. Dat bleek deze week in een vergadering van de commissie voor ruimtelijke ordening. Het plein voor het Centraal Station dreigt opnieuw jaren braak te komen liggen, omdat de bouw van de M van Koolhaas (kantoren en woningen) niet doorgaat, nadat projectontwikkelaar Eurocommerce zich had teruggetrokken. Norder hoopt over drie tot vier jaar met de bouw van een nieuw project te kunnen beginnen, maar een aantal fracties, waaronder de Haagse Stadspartij en de PVV, vreest dat het veel langer zal duren voordat de plek een permanente bestemming zal hebben gekregen. Joris Wijsmuller (Haagse Stadspartij) vroeg zich af of het niet beter was de locatie definitief tot een plein om te vormen en verder onbebouwd te laten. Om het gat te vullen heeft Norder een ontwerp voor een tijdelijk plein laten

maken, dat bestaat uit een tapijt van klinkers met daarop een aantal plantsoenachtige elementen. De wethouder wil meteen met de aanleg daarvan beginnen zodat de aanleg nog voor de kerst gereed is. Op zijn voorstel was veel kritiek. De meeste partijen willen dat de wethouder meer tijd en geld aan het ontwerp besteedt en van verschillende kanten werden alternatieven aangedragen, zoals het doortrekken van de Koekamp naar het station. Ook werd gevraagd om ruimte voor culturele manifestaties. De PvdA stelde voor op het Koningin Julianaplein de O van Escher te bouwen, een tijdelijk stadion – het Haagse Colosseum – voor culturele evenementen, als voorproefje van de evenementen die in 2018 in de stad plaatshebben als Den Haag mogelijk zal zijn uitverkoren tot Culturele Hoofdstad van Europa. De arena was aanvankelijk op het Malieveld gepland. Tijdens de commissievergadering werd de wethouder ook aan de tand gevoeld over het mislukken van het Koolhaas- gebouw. De VVD verbaasde zich over het feit dat belangrijke afspraken met de inmiddels opgestapte

Een schets van de gemeente voor het toekomstige, tijdelijke Koningin Julianaplein.

projectontwikkelaar Eurocommerce niet schriftelijk zijn vastgelegd. “Maar ook een mondelinge overeenkomst is rechtsgeldig”, aldus VVD’er Ibo Gülsen. Hij wil dat de gemeente naar de

rechter stapt om schadevergoeding te eisen van Eurocommerce. Norder zegde toe advocaten naar de mogelijkheden te laten kijken, maar zag weinig heil in een gang naar de rechter.

Onderzoek naar verzorging bejaarden in Loevestein De Inspectie voor de Gezondheidszorg is een onderzoek begonnen naar de omstandigheden waarin demente bejaarden in zorgcentrum Loevestein wonen en worden verzorgd. Vorige week onthulde RTV West dat zo’n 40 dementerende ouderen in Loevestein er een jaar lang onder zeer slechte omstandigheden zijn verbleven. Hun luiers werden niet op tijd verschoond, de kamers waren vies en beschimmeld en hier en daar vielen stukken cement uit muren en plafonds. De slechte leefomstandigheden kwamen aan het licht na een onderzoek dat zorgaanbieder Florence Zorgcentra, waar Loevestein onder valt, liet instellen. Het onderzoek, uitgevoerd door een extern detectivebureau, bracht een reeks klachten aan het licht. Zo werd de medicatie van demente bewoners niet in de gaten werd gehouden. Ook kregen ze niet voldoende tijd om hun maaltijd te nuttigen en werd verbaal geweld niet geschuwd; het personeel misdroeg zich en snauwde bejaarden af. Ook fysiek geweld kwam voor. Soms hadden bewoners blauwe plekken op hun ledematen. Jonge personeelsleden in opleiding, die zich tegen de gang van zaken verzetten, kregen te horen dat ze de mond moesten houden, omdat ze anders konden fluiten naar hun diploma. Op de betreffende afdeling was sprake van alleenheerschappij van de afdelingsleiding. Vijf medewerkers die betrokken waren bij de misstanden zijn in juni ontslagen; het betrof onder meer de afdelingsmanager. Het onderzoek van Florence was een gevolg van interne klachten door personeelsleden dit voorjaar. Ze vonden

<3

actueel

BAVA wint Zilveren Ooievaar

BAVA Lichtarchitectuur heeft woensdag 8 september de Zilveren Ooievaar gewonnen. Het Haagse bedrijf krijgt de prijs vanwege haar innovatieve en vooral duurzame bedrijfsvoering. Zo werkt de onderneming, die bedrijven, instellingen en particulieren voor, tijdens en ook na de bouw over licht adviseert, veel met energiezuinige LED verlichting. De gemeente reikt jaarlijks de Zilveren Ooievaar uit aan een Haagse onderneming. De ondernemersprijs bestaat uit de Zilveren Ooievaartrofee en een geldbedrag van € 10.000. Voor de prijs waren drie bedrijven genomineerd: Bava Lichtarchitectuur, Brood- en Banketbakkerij Hans en Frans Hessing en Mulder Sport. Vorig jaar ging de prijs naar het advies- en ingenieursbureau Netherlands Airport Consultants.

Start bouwplan Maasstraat Deze week ondertekenden de bewonersorganisatie Maasstraat, woningcorporatie Haag Wonen en wethouder Marnix Norder (Stadsontwikkeling, Volkshuisvesting en Integratie) een overeenkomst over het bouwproject aan de Maasstraat in de Haagse Rivierenbuurt. Hiermee is een einde gekomen aan een conflict dat de ontwikkeling van het bouwplan aan de Maasstraat stillegde. Tijdens de planvorming over het bouwplan Maasstraat en omgeving was onenigheid ontstaan tussen Haag Wonen en de bewonerscommissie. Het nieuwbouwplan Maasstraat bestaat uit een groot aantal grondgebonden eengezinswoningen en een appartementencomplex. Het plan bestaat uit zowel sociale huur als koopwoningen en moet de huidige 200 woningen vervangen. De huur van de te slopen woningen is erg laag, waardoor het lastig werd voor Haag Wonen voor die prijs woningen terug te bouwen. Haag Wonen stelde een sociaal plan op samen met de bewoners. Toch ontstond er een conflict tussen beide partijen. Uiteindelijk heeft een bemiddelaar de partijen bij elkaar gebracht. De bewoners en Haag Wonen hebben onder andere afspraken gemaakt over servicekosten, de kosten voor parkeerplaatsen en de terugkeergarantie van oude bewoners naar een nieuwe woning.

Ingezonden mededeling

Een zuster verwijdert een infuusnaald uit de arm van een bejaarde vrouw. De Inspectie voor de Gezondheidszorg stelt een onderzoek in naar aanleiding van de klachten over de verzorging van demente bejaarden in Loevestein. > Foto: Hollandse Hoogte/David Rozing

dat de zorg kwalitatief tekort schoot op de betreffende afdeling. Florence, dat achttien zorgcentra beheert in de Haagse regio, zegt de misstanden bij ‘de meest kwetsbare groep cliënten die je je kunt voorstellen’ ten zeerste te betreuren. Volgens de leiding van Florence speelt daarbij overigens het tekort

aan goed opgeleid personeel een rol. Het gevolg hiervan is dat vaak onvoldoende gekwalificeerde medewerkers moeten worden aangenomen. De bewoners, familieleden, cliëntenraad en de ondernemingsraad van Loevestein zijn geïnformeerd over de situatie. De SP in de Haagse gemeenteraad

heeft schriftelijke vragen gesteld aan het gemeentebestuur. De fractie vindt dat de gemeente moet ingrijpen. De SP wil verder dat alle Haagse verzorgingsen verpleeghuizen onder de loep worden genomen, zodat duidelijk wordt of zich elders soortgelijke problemen voordoen.

Wij zoeken baas! Wist u dat konijnen en veel knaagdieren niet graag alleen zijn. Het zijn groepsdieren. Heeft u één konijn of knaagdier neem dan contact op met Het Knaaghof en plan een date voor uw dier! Wij zijn specialist in het koppelen van dieren. Kijk op www.HetKnaaghof.nl

Schinkelshoek niet zeker van nieuwe baan Door Jan van der Ven

De voordracht van de CDA’er Jan Schinkelshoek voor de functie van directeur van het Huis voor de Democratie en Rechtsstaat is uitgesteld. De Raad van Toezicht, onder voorzitterschap van de CDA’er Wim Deetman, wil eerst een nader gesprek met Schinkelshoek. Dit blijkt uit een vertrouwelijke e-mail die vorige week vrijdag intern verzonden is aan belanghebbenden. De e-mail is in

het bezit van deze krant. Het gesprek met Schinkelshoek vindt nog deze maand plaats. De Raad van Toezicht stelt met nadruk dat de uitkomst ervan niet vaststaat. Eerder kwam een selectiecommissie tot de conclusie dat Schinkelshoek de juiste kandidaat was en dus kon worden voorgedragen. De Raad van Toezicht neemt afstand van deze conclusie. Vorige week ontstond rumoer rond Schinkelshoek, onder meer voormalig

hoofdredacteur van de Haagsche Courant en vertrouweling van tal van CDAcoryfeeën als Lubbers, Balkenende en Deetman. Schinkelshoek, die bij de Kamerverkiezingen in juni de nummer 27 van de CDA-lijst was, maakte vorige week bekend terug te treden als kandidaat-Kamerlid. Hij zei af te zien van het lidmaatschap van de Tweede Kamer, omdat zijn partij een coalitie wilde aangaan met de VVD met gedoogsteun van de PVV van Geert Wilders. De grens van

zijn politieke spankracht was bereikt, aldus Schinkelshoek. Schinkelshoek zat sinds 2006 in het parlement. Het besluit maakte veel kritiek los. Vanuit zijn eigen partij kreeg hij onder meer het verwijt dat hij pas met zijn kritiek kwam, nádat hij zich ervan had vergewist dat zijn benoeming rond was. Nu blijkt echter dat de Raad van Toezicht de voordracht heeft uitgesteld en dat nog een nader gesprek met Schinkelshoek gevoerd moet worden.

meubel- en gordijnstoffen lampen en -kappen

Bentinckstraat 107 Tel.070-3318418 2582 ST Den Haag www.juffrouwbentinck.nl


4>

Vrijdag 10 september 2010

actueel

Leidse universiteit krijgt eigen campus achter CS Op steenworp afstand van het Centraal Station, aan het Anna van Buerenplein, moet uiterlijk in 2013 de campus van de Haagse vestiging van de Leidse Universiteit staan. Er komen onderwijsruimtes en vierhonderd studentenkamers. De gemeente Den Haag investeert er acht miljoen euro in. Door Elske Koopman

Projectontwikkelaar Fortress had eerder op deze locatie een hotel en appartementencomplex willen bouwen, maar verhuurt het complex nu aan de onderwijsinstelling. De gemeente betaalt acht miljoen euro voor de ombouw naar een nieuw onderkomen voor de Leiden University College The Hague. “Dit is een geweldige impuls, niet alleen voor de uitstraling en het karakter van Den Haag Internationale stad van vrede en recht, maar ook voor het onderwijs. Nu kunnen studenten zich in Den Haag specialiseren in thema’s als global justice, politiek en bestuur”, aldus wethouder Ingrid van Engelshoven (D66, Onderwijs en Dienstverlening). Den Haag wordt de tweede vestigingsplaats van de universiteit Leiden. Ze ontwikkelt hiervoor specifieke opleidingen als liberal arts and sciences. Daarnaast zijn er masters zoals economie en informatica, een academische pabo en opleidingen op het werkge-

bied van internationaal recht te volgen. “Dat past goed bij Den Haag”, zegt de wethouder. De masteropleidingen worden gegeven op verschillende locaties in de stad zoals bij het Centraal Station, aan de Casuaristraat, de Lange Houtstraat en Lange Voorhout, waar nu het college tijdelijk is gevestigd. In het eerste jaar beginnen 120 studenten met 26 nationaliteiten. Het is de bedoeling dat zeshonderd studenten les krijgen aan de Leiden University College The Hague. Vanaf 2013 kunnen ze de eerste twee jaar doorbrengen op de campus aan de Anna van Buerenstraat; daarna dienen ze zelf elders in de stad een plek te zoeken. De gemeente investeert het geld om de verbouwing mogelijk te maken, zodat een campus pal achter het Den Haag CS te realiseren is. De universiteit huurt het gebouw van projectontwikkelaar Fortress. Het Leidse voornemen voor een langjarig verblijf in Den Haag was voldoende om de gemeentelijke middelen beschikbaar te stellen. Of er verder nog voorwaarden verbonden zijn, wilde de wethouder niet zeggen. Van Engelshoven ziet graag een uitbreiding van het universitair onderwijs in Den Haag. Daarover gaat zij nog in gesprek met de universiteit. Volgens de Leidse Universiteit zijn er plannen voor meer opleidingen die bij Den Haag passen, maar die zullen nog niet in 2011 worden gerealiseerd.

Band Den Haag en Suriname blijft bestaan De gemeente gaat door met ondersteunen van projecten in Suriname. Dit maakte de verantwoordelijk wethouder, de PvdA’er Norder, bekend in de gemeenteraad. De waarde van de projecten bedraagt ongeveer 75.000 euro. De gemeente Amsterdam besloot na de benoeming van Bouterse tot president van Suriname de meeste projecten tussen de stad Amsterdam en Suriname stop te zetten. Den Haag doet dit niet, aldus Norder, omdat de hofstad als stad van vrede en recht geen aanstoot wil geven. Den Haag moet altijd ‘een veilige thuishaven’ kunnen zijn voor landen die bij het Internationaal gerechtshof willen aankloppen, aldus Norder. Het schrappen van de hulpprojecten voor Suriname zou aan die reputatie afbreuk doen, aldus de wethouder. Het debat in de gemeenteraad werd gevoerd na uitlatingen van wethouder Baldewsingh in het dagblad Trouw over de benoeming van Bouterse. De PvdA’er zei

in het dagblad letterlijk over Bouterse: “Vergeet niet dat hij in de periode voor de Decembermoorden zeer vooruitstrevende dingen gedaan heeft. De mensen in Suriname zeggen niet voor niets: hij heeft ten minste onze wegen geasfalteerd en delen van het land tot ontwikkeling gebracht met werkgelegenheid en volkshuisvesting. En nu is hij democratisch gekozen tot president, dat moeten we respecteren, zoals we in Nederland Geert Wilders en zijn partij respecteren”. Baldewsingh zei hierover dat hij het zeker niet wilde opnemen voor een crimineel, maar dat Bouterse democratisch gekozen is tot president. Hij herhaalde dat hij geen vergelijking wilde maken tussen Bouterse en Wilders. De fractie van de PVV diende een motie van wantrouwen tegen Baldewsingh in. Uitgezonderd de PVV stemden alle overige fracties in de raad tegen. Er klonk wel kritiek op de uitlatingen van Baldewsingh, ook uit de coalitiepartijen VVD, D66 en CDA.

Beeldengroep krijgt plaats in plantsoen

Ingrid van Engelshoven. > Foto: PR

De bronzen beeldengroep ‘Moeder met spelende kinderen’ wordt binnenkort geplaatst in het Stadhoudersplantsoen, tussen de Valeriusstraat en de Stadhouderslaan. De beelden, in de jaren vijftig gemaakt door kunstenaar Lidi van Mourik Broekman, stonden jarenlang aan het Churchillplein voor het toenmalige kantoor van Ennia, maar in de jaren negentig

werden ze weggehaald en opgeslagen vanwege de vestiging van het Joegoslavië Tribunaal en de strenge veiligheidsmaatregelen die daaraan gepaard gingen. Het is de bedoeling dat het deel van de beeldengroep met de spelende kinderen in het water van het plantsoen wordt geplaatst en dat de moeder vanaf de kant toekijkt.

Ingezonden mededeling

SieMatic keukens voor uitgekookte prijsjes.

15 SEPTEMBER VAN 9.00 - 19.00 UUR OPEN KANTOOR

DAG VAN DE SCHEIDING

Alexanderstraat 14 2514 JL Den Haag www.kransenvanhilten.nl

Kom voor professioneel advies naar de open dag van de vereniging van Familierecht

Advocaten Scheidingsmediators. Stel uw vragen aan onze betrouwbare

professionals op scheidingsgebied. Kijk op www.dagvandescheiding.nl

ZORGVULDIG SCHEIDEN VOORKOMT PROBLEMEN

Kies voor jarenlang plezier: een Siematic keuken. U heeft dan iets bijzonders in huis. Wij helpen u graag bij het realiseren van uw ideale keuken. De mogelijkheden en spraakmakende modellen zullen u verrassen. Een lust voor het oog met veel kookplezier. Welkom!

ic SieMat aag: H in Den j dak bi onder

‘t Liefst een SieMatic. Spui 130 • Tel. 070 3606230 Gratis parkeren parkeergarage Stadhuis www.siematic-denhaag.nl

ANTI EK- & BO EK ENM ARKT DEN LANG HAAG DON E VOO D E RHO R OPEN DAG UT & ZO INGS NDAG TIJD 1 0-18 T/M 26 S EPTE UUR MBER


Vrijdag 10 september 2010

varia

<5

Huijgenspark 150 jaar

Rooskleurige toekomst voor Huijgenspark de wijk moest versterken. Het gebied tussen het Rijswijkseplein en de Stationsweg moest een metamorfose ondergaan. Komen kan zich de tijd vlak voor deze gedaanteverandering nog wel herinneren: “Er waren veel problemen met junks en alcoholisten in het park. Dat verergerde met de bouw van een hoog pand, een soort hotel voor mensen met een alcoholprobleem. In de jaren zestig was het een trend oude panden te slopen en te vervangen door hoogbouw. Maar gelukkig is er vanwege geldgebrek niet meer gesloopt rond het Huijgenspark”. Het pand dat eens bestemd was voor alcoholisten is inmiddels opgeknapt en heringericht als wooncomplex. De gebruikersruimte aan het Zieken zorgt voor veel minder overlast van junks.

Aan de rand van het centrum herbergt Den Haag een kleine verrassing: het Huijgenspark. Deze groene oase heeft misschien nog wel meer meegemaakt dan zijn naamgever, Constantijn Huygens. Het park overleefde verval, moord, junkies, herstel, vernieuwing en yuppen en viert komend weekeinde het 150-jarig bestaan. Door Miranda Fieret

‘Een huis bij het Huijgenspark? Wie wil daar nu wonen. Het is een achterbuurt, junks maken daar de dienst uit’. Na deze reacties op het voornemen om een herenhuis aan het Huijgenspark te kopen, moest bewoonster Joke Komen even slikken. Dagenlang heeft ze op een bankje in het bewuste park doorgebracht. Op zoek naar bevestiging. Maar de junkies kwamen niet. Een unheimisch gevoel kreeg ze niet. “Het was net in de kanteltijd. Ik moest opboksen tegen de negatieve reputatie van de buurt. Ik heb een paar weken op dat bankje gezeten om te kijken of al die negatieve verhalen klopten. Maar ik vond het hier juist heel fijn. Toen heb ik een definitief bod gedaan”. Dat wonen in de buurt van het Huijgenspark zo fijn is, wil Komen samen met andere buurtbewoners duidelijk maken met het evenement ‘Huygens 150’. Komend weekeinde is er een picknick waarvoor ook mensen van buiten de wijk kunnen aanschuiven. Daarnaast wordt het stuk ‘Treintje Cornelis’ van Constantijn Huygens opgevoerd in een hedendaagse buurttheaterbewerking en is er zondag een lezing over de beroemde letterkundige en componist Huygens. Komen: “We hebben elk jaar festiviteiten, maar dit jaar is extra bijzonder. In 1860 werd het Huijgenspark op de kaart gezet, het 150-jarig bestaan is een leuke gelegenheid het park in het zonnetje te zetten”. Zieken Net voordat het park werd aangelegd, bouwde Den Haag al de ‘Bogt van Guinea’ die achter het Leprozenhuis langs liep. De originele Bogt van Guinea is afgebroken, maar de naam ‘Zieken’ refereert er nog aan. Tot 1873 heette het Huijgenspark ook Bogt van Guinea. De naam veranderde door een brute moord in een aangrenzend pand, waar een weduwe en haar dienstmeisje werden gedood door Hendrik Jut. De opzienbarende moord gaf de Bogt van Guinea een slechte naam. Op verzoek van de bewoners werd de naam veranderd in Huijgenspark, naar Constantijn Huygens. De naam van de moordenaar leeft voort in de kermisattractie ‘Kop

De opknapbeurt van het Huijgenspark zorgt weer voor een levendige buurt. > Foto: Eveline van Egdom

van Jut’. In 1996 besloot de gemeente Den Haag de naam ‘Bocht van Guinea’ in ere te herstellen: de nieuwe Bocht van Guinea ligt tussen het Huijgenspark, het Zieken en het Groenewegje. Station Hollands Spoor gaf de buurt een flinke impuls. Verdere bebouwing kwam pas rond 1858 op gang, toen de Stationsweg het station met de Wagenstraat verbond. Wonen op stand kon aan de Stationsweg en in de Huijgensstraat. Tussen de Huijgensstraat en de Bocht van Guinea werd in 1860 het Huijgenspark aangelegd. Het is één van de oudste groenvoorzieningen in het centrum van Den Haag en fungeerde als visitekaartje voor wie vanuit Delft de stad in kwam. Bijzonder was dat het park voorbij de verdedigingsgracht was aangelegd. De omgeving nabij het Huijgenspark was lange tijd een plek waarin je niet graag wilde wonen. Door industrie was de grond vervuild. “Er was niet de potentie er een woonwijk van te maken. Alleen eenvoudige arbeiders wilden er wonen om dichtbij de fabriek te zijn”, vertelt Komen. Ook al was er weinig woongenot, bedrijvigheid was er genoeg, onder meer van Meubelfabriek Anna Paulowna van de gebroeders Horrix (vanaf 18 september presenteert het Gemeentemuseum hier een expositie

Het Huijgenspark met rolschaatsende kinderen, in 1938. > Foto: Haags Gemeentearchief/Gompers.

over) en de IJzergieterij De Prins van Oranje. Beide ondernemingen stopten aan het einde van de negentiende eeuw. Siemens In de twintigste eeuw brak een nieuw tijdperk aan. Siemens opende zijn Nederlandse hoofdkantoor en als postadres hield directeur Willem Huy-

gens de achteringang aan: Huijgenspark 39c. Waarschijnlijk vond hij Zieken niet zo’n fijne naam en wat is beter dan je eigen naam terug te zien in het adres? Zo ontstond het verhaal dat het park niet naar Constantijn Huygens, maar naar de directeur van Siemens is vernoemd. In 1981 werd een bestemmingsplan vastgesteld dat de woonfunctie van

nitz, het charmante opperhoofd van het Nederlands Danstheater, mocht ik op het hoofdpodium een ritueel debat voeren over de bezuinigingen op de kunst. De prijzen van de kaartjes kunnen verdubbeld worden, zo luidde de stelling. In deze discussie diende ik daarvoor te zijn en ik heb geprobeerd zulke overdreven argumenten te geven dat de toehoorders wel begrepen wat ik er werkelijk van dacht. ‘Heb er maar wat meer voor over’, toeterde ik, ‘neem maar een baantje extra om naar ballet, toneel of weefgetouwenexposities te kunnen! Voor peperdure musicals of het tragikomische theater in het ADO-stadion heb je dat geld wel. Doe het voor je land. Onderneem iets! Die VOC-mentaliteit! Zoals onze Grote

Leidsman Balkenende – hij zit er nog, maar niemand ziet hem meer – al heeft uitgeroepen’. Maar uiteraard verloor ik in deze partijdige omgeving van perfide kunstliefhebbers dit debat. Gelukkig maar. Toen snel Spuiwaarts, naar de Centrale Bibliotheek waar het Den Haag Centraal-feuilleton ‘Doelwit Den Haag’ in boekvorm werd gepresenteerd. Ook hier, op de openingsdag van het maandenlange evenement ‘Huilen in Den Haag’, louter lachende gezichten. Goed, de ondertitel luidt ‘Leed met een knipoog’, maar de pret was niet te dempen. Daarna met kunstcompaan Paul Pleijsier naar Theater Diligentia voor een vrolijk voorproefje van onze najaarse muzikale talkshow op zondagmiddag. Huilen, ho maar!

Opknapbeurt In 2001 begon een grondige opknapbeurt waarbij zoveel mogelijk oude details werden teruggebracht, zoals klassieke lantaarns; ook werden diverse panden gerestaureerd. Maar er kwam ook nieuwbouw. “Er ontstond nieuw elan”, zegt Komen. “De laatste zeven jaar is er veel veranderd. De bebouwing aan het Huijgenspark is opgeknapt. Er is meer toezicht en beheer vanuit de gemeente. Buurtbewoners komen nu weer graag in het park. Er worden in de zomer bijvoorbeeld lessen Tai Chi gegeven”. Het Huijgenspark raakt steeds meer in trek bij yuppen, kunstenaars, journalisten en politici. Voormalige wethouders en PvdA-prominenten Adri Duijvestein en Arend Hillhorst hebben er beiden een huis en de PvdA heeft zijn kantoor aan de Stationsweg, op een steenworp afstand van het park; daaraan heeft het de bijnaam ‘het Rode plein’ aan te danken. Onlangs is de wijk geanalyseerd door de Rijksbouwmeester. “Verschillende adviseurs hebben de wijk bekeken, want het blijft natuurlijk een krachtwijk”, aldus Komen. “Toch wordt er zonder problemen gewoond en geleefd. Uit het onderzoek kwam naar voren dat vooral de traditionele bouw grote potentie heeft. Juist de nieuwbouw was er slecht aan toe”. Er wordt weer geïnvesteerd in de buurt. Onlangs heeft Geste een pand gerealiseerd waarin veel hout en glas is verwerkt. Dit opmerkelijke gebouw is bedoeld als huisvesting voor studenten. “Het is een veelzijdige wijk, maar één ding hebben we gemeen: we zijn echt allemaal stadsmensen”. Huygens 150 . Op 10, 11 en 12 september. Voor meer informatie: www.huijgenspark150jaar. wordpress.com

verreck

Huilen in Den Haag

Het Voorhout was zonovergoten en xxxx... ongebruikelijk dicht bevolkt. Flarden manifeste kunst waaiden mij toe uit alle richtingen en ik zag hoe diverse nog net übergebronsde stadgenoten elkaar omhelsden. Vakantie voorbij, opening van het culturele seizoen. Zelf had ik een Lee Towers-schema dat mij op diverse podia van het Haags UIT-Festival bracht.

Het HUF. Volgens niet geautoriseerde bronnen ooit genoemd naar voormalig nachtburgemeester Jeffrey. HUF. Een krachtdadige klank, zijnde de eerste lettergreep van een klassieke Haags krachtterm. En dan gaat het niet over HUFfnagel (Frisse Frits). Maar dat woord was deze zonnige zondag niet vaak te horen. Met Jet de Ra-

Misschien overwon de lach, omdat er al zoveel was afgesnikt in onze stad de afgelopen formatiemaanden. Voor één keer liep de politiek voor op kunst en samenleving en orkestreerde onder leiding van Mark Rutte een wekenlange preluderende variant op ‘Huilen in Den Haag’. Maar toen in het holst van de zondagnacht mijn slaap ruw onderbroken werd door onmiskenbare geluiden van een klein verdrietig mannetje met nare droom of ander peuterprobleempje wist ik zeker: ‘Huilen in Den Haag’ is nu definitief begonnen! Marcel Verreck www.marcelverreck.nl


6>

Vrijdag 10 september 2010

interview

Vilan

Directeur Olof van Winden van TodaysArt

‘Ik ben niet bang ergens gedropt te worden, leuk wordt het toch’

Vechtsport

Stennis in Amsterdam. Daar hebben ze ontdekt dat criminelen hun slecht verdiende geld steken in het organiseren van vechtsportgala’s. En dat ze het dan leuk vinden elkaar daar tegen te komen. Van die ontdekking is de burgemeester geschrokken en hij besloot meteen tot maatregelen. Daaraan herkennen we de klasse-burgemeester, nietwaar? Daadkrachtig een streep erdoor. Wij denken aan de affaire Parkpop en Snoop Dogg. Verbieden, hup klaar. Zaak opgelost, had u verder nog vragen? Nou, eigenlijk wel. Het staat zo flink, dat optreden van een beschaafd mannetje tegen de grote jongens met de tatoeages. Petje af, hoor. Dwingt respect af. Maar hebben we hier niet te maken met een beetje vooroordeel over de vechtsport? Ik weet niet of Eberhard van Amsterdam weleens naar zo’n avondje gaat, of Jozias van Den Haag ooit een VIP-tafel heeft gehuurd. Dat betwijfel ik eigenlijk. Want dan was dit gedoe niet ontstaan. Het frappante is dat het verband tussen vechtsport en criminaliteit zo duidelijk wordt gelegd, dat het op smaad lijkt. Alsof de slechtste mensen van ons land juist dáár op zo’n gala zitten dat ze notabene zelf georganiseerd hebben. Laten we hier even verstandig over nadenken. Je hebt criminelen achter de tralies en je hebt criminelen op vrije voeten. Je hebt criminelen die van vechtsport houden en je hebt criminelen die liever hockeyen. Je hebt er ook, die duiven houden. Een crimineel kan iemand zijn die ooit een bankrekening plunderde, die regelmatig inbrak of die voortdurend slechte dingen doet en ze goed vindt. Ze zijn er in alle soorten, net als andere mensen. Ik heb geen strafblad, ook al geen tatoeages en van hockey hou ik evenmin. Wel van vechtsport. Als vrouw alleen ga ik in een vreemde stad in alle gemoedsrust naar een vechtsportgala waar ik niemand ken. Zo kwam ik eens in een duister hoekje van Rotterdam waar ik als vrouw in de minderheid was, en in die minderheid ook nog eens de enige in mantelpakje. Iedereen zei mevrouw tegen me, waardoor ik me opeens oud voelde. Verder gebeurde er niets akeligs. We hebben in Den Haag heel wat vechtsporters, de dojo’s en sportscholen staan er vol mee. Af en toe is er een gala, waarvoor de organisatie zich dan het schompes werkt. Meestal vrijwillig. Die worden dan net als ik flauw van het gezanik over dat criminele gehalte. Zal je eens wat gedaan hebben, mag je daarom niet meer van sport houden? Zal je eens nooit wat gedaan hebben, moet je dan opeens op de criminele hoop geveegd worden? Vilan van de Loo

Olof van Winden heeft een tumultueus jaar achter de rug. Vorig jaar rond deze tijd werd hij gearresteerd vanwege een campagne die politiek volledig verkeerd viel en kraakte hij met een stel ‘vrienden’ discotheek Asta. Bovendien moest hij gewoon aan de bak om de editie van dit jaar van TodaysArt, waarvan hij directeur is, van de grond te krijgen.

Door Theodore Pronk Van Winden staat te boek als een eigenwijze, uitgesproken organisator die goed weet hoe het politieke cultuurspel werkt. Hoewel TodaysArt al over twee weken plaatsheeft, is er nauwelijks sprake van stress in het hoofdkwartier van Van Windens bedrijf The Generator in de Weimarstraat. De inmiddels geoliede machine van jonge creatievelingen draait op volle toeren. Het doet de ondernemer Van Winden deugd. Daarbij is het thema voor dit jaar ‘Capital out of Culture’ minder controversieel dan vorig jaar, wat bijdraagt aan een zekere ontspanning. De festivalbaas werd op 11 januari 1976 geboren in Mukumu, Kenia. Het grootste deel van zijn jeugd bracht hij door in Afrika. Zijn vader, Anton, werkte voor de Verenigde Naties, samen met zijn Franse vrouw Claudette trok hij het continent over. “Mijn tweede naam is Simiyu, dat betekent geboren in droge tijd”. In Kenia bleef het gezin een jaar, waarna de drie via Togo en Ivoorkust – daar werd Van Windens zusje Ytske geboren – in Burkina Faso belandden. “Daar hebben we negen staatsgrepen meegemaakt”. De jonge Van Winden voelde zich desondanks op z’n gemak in Afrika. Van een bijzondere status die hem als ‘buitenlander’ isoleerde heeft hij geen last gehad. “Ik had vroeger heel wit haar, daar wilden mijn klasgenootjes allemaal aan zitten. Ik merkte dat ik anders werd behandeld bij inentingen. Dan stond ik vooraan, dat is in WestAfrika heel normaal. Het is een soort blijk van waardering. Het woord racisme heb ik in Nederland geleerd, daarvan heb ik in Afrika niets gemerkt. Als er jonge, ambitieuze Europeanen bij ons kwamen, moesten we ze uitleggen dat je als egoïst wordt beschouwd als je geen personeel hebt. Je zorgt namelijk voor vier gezinnen. Het was zelfs zo dat we geen bewaker hadden. Nadat er een inbraak bij ons was geweest, stond de volgende ochtend een Afrikaan bij ons voor de deur die kwam sollicite-

ren als bewaker. Toen we weggingen uit Afrika moest ik huilen”. Op twaalfjarige leeftijd keerde Van Winden terug naar Nederland. Alleen, want zijn ouders en zusje waren nog niet klaar in Afrika. “Ik kwam op een internaat in Vilsteren terecht, daar moest ik eigenlijk Nederlands leren. Mijn opa en oma namen wel altijd Sesamstraat – en later ook The A-team en MacGyver – op en stuurden ons de videobanden, maar ik moest de taal nog echt leren. Thuis spraken we namelijk Frans”. In het Overijsselse internaat had Van Winden het prima naar zijn zin. Hij zat er tussen leeftijdgenootjes, woonde op een kasteeltje met paarden en tennisbanen en drie keer per jaar bezocht hij zijn ouders. “Het was superavontuurlijk als twaalfjarige alleen met het vliegtuig te gaan. Mijn ouders misten mij, ik hen niet”. Toen zusje Ytske klaar was voor de middelbare school, verkaste het hele gezin Van Winden en nestelde zich in Nederland. Niet in Den Haag, maar in de ruimtelijkheid van Wageningen. Na de middelbare school koos Olof voor een studie aan de Haagse Hotelschool. “Ik wilde in elk geval weg uit Nederland, ik had hier geen wortels. Ik zag mezelf binnen vijf jaar General Manager worden van een hotel in Singapore”. Het is volgens Van Winden niet correct die opvatting te beschouwen als arrogant. “Ik heb altijd gevochten voor de dingen die ik wilde, waardoor het ook lukte. Dat is niet zozeer

‘L.A. is veel buitenkant, binnen twee minuten ben je iemands best friend’

arrogant. Er wordt altijd veel gepraat, terwijl er meer moet worden gedaan. Als ik ergens in geloof, ga ik er helemaal voor”. Reisdrift Van Winden leek vol voor zijn studie aan de Hotelschool te gaan, maar zijn leven daar beperkte zich tot een cirkeltje van honderd meter. Dat was voor de nieuwsgierige student ‘te weinig’ en te oppervlakkig. Hij raakte gefascineerd door het kraakmilieu en kwam losser te staan van zijn hotelschoolwereldje. “Internationale studenten integreren veel beter dan Nederlandse die elk weekend de was bij hun moeder brengen. Op de hotelschool riep iedereen dat Den Haag geen flikker aan was, terwijl ik het heel leuk vond”. Ondanks het ontdekte plezier pakte Van Winden zijn koffers voor een stage in Thailand. Die trip zou oorspronkelijk slechts een half jaar duren, maar deed hem een jaar wegblijven uit het Haagse. “Ik leer snel mensen kennen en ik ben niet iemand die zijn eigen cultuur oplegt. Je moet flexibel zijn. Ik ben niet bang om ergens gedropt te worden, leuk wordt het toch wel”. De keerzijde daarvan is dat Van Winden moeite heeft met een diepere worteling, terwijl hij wel behoefte heeft aan diepgang. Na zijn ‘fantastische tijd’ in Thailand keerde hij terug met het idee in het hotelwezen aan de slag te gaan en rondde zijn opleiding af. “Je loopt één keer naar de Grote Markt, zegt hoi en het is alsof je nooit bent weggeweest”. Hij kwam terecht bij het Hilton in Los Angeles in de Verenigde Staten. Zijn pasje uit die tijd heeft hij nog altijd. “Zie, postcode 90210…”. Maar zijn vriendin Natascha met wie hij nog altijd samen is, was in Nederland achtergebleven. “Soms vlogen we in het weekend allebei naar New York. Zij vanuit Amsterdam, ik vanuit L.A. We hadden serieuze plannen om in L.A. te gaan wonen”. Toch besloot Van Winden zich bij Natascha en haar zoon Kyan – die inmiddels vijftien is – in Den Haag te voegen. “L.A.

‘In die tijd werd ik doodgeknuffeld en toen North Sea Jazz wegviel, wilde de gemeente plannen. Nou, die had ik wel’ is veel buitenkant, binnen twee minuten ben je iemands best friend. Op een gegeven moment besefte ik dat ik aan het begin van mijn carrière stond en vroeg ik me af: Waar is mijn thuis? Dat bleek Den Haag te zijn. Van alle plekken waar ik tot dan had gewoond, had ik daar het meeste gevoel bij”. Doodgeknuffeld Bewust koos Van Winden voor het ontwikkelen van een Haagse thuisbasis. Samen met een paar kompanen besloot hij zijn eerste droom waar te maken: een groot festival op het Malieveld. “Sound Vision moest een soort Lowlands worden in de binnenstad. Niet zo’n circussfeer, maar meer zoals de Parade. De oorlog met Irak was net losgebarsten toen Deetman dat als argument gebruikte geen politiebeveiliging te geven”. Zonder vergunning ging het festival door, maar Van Winden bleef achter met een schuld van ruim twee ton. “Ik heb direct iedereen gebeld en open kaart gespeeld. Tegenwoordig werk ik nog steeds met dezelfde mensen en leveranciers”. Het volgende project, de CultuurNacht, liep minder desastreus af. Sterker, het leverde Van Winden lovende kritieken op die zijn naam als organisator vestigden. “In die tijd werd ik doodgeknuffeld. Toen North Sea Jazz wegviel, wilde de gemeente plannen... Nou, die had ik wel”. Daaruit ontstond vervolgens het underground kunstfestival TodaysArt. De subsidie die normaliter was bestemd voor het naar Rotterdam verhuisde jazzfestival werd gedeeld door drie en TodaysArt zou voortaan op een jaarlijkse bijdrage van twee ton kunnen rekenen. “Ik wist in het begin eigenlijk helemaal niet veel van kunst, dat heb ik de afgelopen jaren door ervaring en lezen geleerd. Ik ben een ondernemer, ik wil mensen aan het denken zetten en motiveren. Tussen de CEO’s ben ik de vage creatieveling en tussen de kunstenaars ben ik de snelle jongen.


Vrijdag 10 september 2010

interview

<7

1,2 miljoen euro bedroeg, inmiddels gehalveerd – nog vijfeneenhalve ton – en hij minder wordt doodgeknuffeld, hij blijft hij strijdlustig. Dat hij vorig jaar nog zei afstand te willen nemen en eventueel te stoppen met het festival lijkt hij te zijn vergeten. Plannen voor internationale uitbreiding worden daarentegen serieuzer. Hij is bezig met een festival in Osaka en in New York “Je moet je eigen houdbaarheidsdatum kennen, je bent zo goed als de laatste editie. Als ik helemaal niet meer begrijp wat er in de underground gebeurt, mogen ze me een mep geven. De dingen in het buitenland kosten veel tijd. Ik wil nog steeds in de wereld actief zijn, maar wel met Den Haag als headquarters”. Van Winden heeft zich altijd kritisch uitgelaten over de ambitie van de stad Culturele Hoofdstad van Europa te willen worden. “Als ik Europa was, zou ik voor Almere kiezen. Almere is een stad zonder ziel, daar kan cultuur verandering in brengen. In Den Haag gebeurt genoeg”. Dat Louis Behre nu die kar trekt, heeft Van Winden verbaasd, maar hij begrijpt de keuze voor de aanvoerder wel. Bovendien heeft Van Winden nooit een dergelijke rol geambieerd. “Ik wil onafhankelijk zijn. Ik ben niet in dienst van de gemeente”. Desalniettemin krijgt Van Winden twee ton subsidie per jaar. Daarvan houdt hij het bedrijf gaande, dus is de vrijbuiter noodgedwongen toch afhankelijk. “Sommige projecten die we doen, kunnen niet zonder subsidie. Die zijn heel kostbaar. Het liefst houd ik de verhouding tussen buiten en binnen (gratis en betaald, red) fiftyfifty, maar dit jaar zal er meer binnen te zien zijn. Voor ons is de subsidiekorting door de gemeente van 7,69 procent peanuts! De financiële onzekerheid is de grootste zwakte, maar we gaan dat niet oplossen door Andre Rieu in de Philipszaal neer te zetten. Dat is niet de bedoeling van ons festival”.

>Foto: Wouter de Wit

Dat vind ik een fijne positie, overal een beetje vanaf weten”. Voortrekkersrol TodaysArt heeft inmiddels een aardige reputatie opgebouwd, maar de festivalbaas toont zich gretig. Hij is nog lang niet tevreden. “TodaysArt heeft in vijf jaar tijd toch iets weten op te bouwen. Niet zozeer in naam, meer in kwaliteit. Daarin zitten we op wereldniveau. Maar als ik in Amsterdam of Utrecht uitleg dat ik voor TodaysArt werk, weten veel mensen

niet wat het is”. De media-aandacht die zijn arrestatie vorig jaar ontketende, –politiemensen reageerden ‘panisch’ op de Conflict-campagne waarbij op internet filmpjes circuleerden van een door chaos getroffen stad – heeft zijn festival dus geen landelijke faam opgeleverd. Wel is die campagne inmiddels genomineerd voor de Dutch Design Awards. Van Winden toont een genoegzame glimlach over het gedoe. Hij houdt er wel van een beetje te stangen en deed dat dit voorjaar nog eens met de

kraak van discotheek Asta, waarbij hij op massale steun van het jonge culturele middenkader mocht rekenen. “Dat verbaasde me eigenlijk wel. Ik vond het heel indrukwekkend. Op een gegeven moment trek je de kar en ben je de grootste van de kleintjes. Ik ben me bewust van mijn voortrekkersrol, ik word vaak gebeld, maar ik ben geen leider. Ik denk niet dat ze zich allemaal aansloten omdat ik het zei. Het was eerder dat ze zich in het statement konden vinden dat niet alle cultuur

naar de rand van de stad moet worden verdreven”. De ‘kraakactie’ duurde slechts drie dagen, maar kostte verschillende aangesloten instellingen bestuursleden. Van Winden neemt dat voor lief. “Sinds vorig jaar word ik voor veel borrels niet meer uitgenodigd… De grens wordt pas bereikt als thuis – The Generator – in gevaar komt”. Voor Van Winden is het belangrijkste dat TodaysArt blijft bestaan en daarmee zijn ‘familie’ bij elkaar blijft. Al is de begroting, die in 2008 nog

‘Als ik Europa was, zou ik voor Almere kiezen. Almere is een stad zonder ziel, daar kan cultuur verandering in brengen’


8>

Vrijdag 10 september 2010

varia

terugblik

foto’s uit het haags gemeentearchief

Van punk naar Haagse humor De Haagse punk/hardcore band Noisy Act Of Protest (N.A.O.P.) wordt in 1987 opgericht. De eerste jaren brengt de groep een demo-tape getiteld ‘Black Box’ uit en schopt het tot de halve finale van het muziekconcours ‘De Grote Prijs Van Nederland’. Het bonte gezelschap treedt veel op in binnen- en buitenland en weet een enkele keer het voorprogramma van bekende bands in het hardere muziekgenre te verzorgen. De groep slaat daarbij Den Haag niet over, zoals te zien is op de foto van het Pleinfestival op 7 juli 1990. In eigen beheer brengt N.A.O.P. in 1991 een ongetitelde debuut-cd uit. Via een Duitse platenmaatschappij volgt twee jaar later de cd ‘New Age Of Politics’. De belangstelling voor de groep loopt in de jaren negentig terug. Optredens, die door drummer/zanger Boozy gekscherend

Waarschijnlijk heeft dit te maken met de reputatie van de groepsleden, die er om bekend staan zich ‘ongelimiteerd gratis vol te laten lopen’ Ingezonden mededeling

“een daggie uit met de Zonnebloem Stichting” genoemd worden, vinden nog maar sporadisch plaats. Waarschijnlijk heeft dit te maken met de reputatie van de groepsleden, die er om bekend staan zich “ongelimiteerd gratis vol te laten lopen” én met een tweede project dat Boozy ondertussen start: Duh Règah Buigahs, een plat-Haagstalig hip/hopduo. Plaatselijk verwerft dit duo bekendheid met het liedje ‘Krèg Dûh Pluhris’ op zijn eerste mini-cd, landelijk komt het in het nieuws met de volgende cd-single getiteld ‘Hit-no-tering (Kreg Dûh Tering)’, een venijnige aanklacht tegen het toenmalige mediabestel. Tijdens het draaien van het nummer op de nationale radio zette – volgens Boozy – de bekende dj Jeroen van Inkel de single subiet af, toen hij zichzelf op de cd-hoes ontwaarde met de “broek op duh enkulz en un meijur uit zuh reet”. Een derde single ‘Buh-haarduh Liefduh’ brengt het duo uit onder de nieuwe naam ‘Puijuh Zeikargs’. De impact van dit nummer is echter niet groot. De cd’s die Boozy tussen 1997 en 2003 nog uitbrengt met N.A.O.P. scoren wel goede recensies, maar geen goede verkoopcijfers. Drummer/zanger Boozy verbreedt ondertussen zijn horizon door onder meer op te treden als spreekstalmeester op diverse festivals als Lowlands; hij ontpopt zich als handelaar in wandtegels met harde Haagse spreu-

ken (“Niets geeft mij zo’n goed gevoel als een Ajacied met groen-gele noppe in z’n smoel), als organisator van literaire evenementen onder de noemer ‘Puur Gelul’ in het Paard van Troje en als schrijver van de boeken ‘Geduld Is Een Schone Keukuh: Heftige Haagse Proza(c)’ (2003) en ‘Oud Zeer, Roest Nooit’ (2005). Hagenezen zullen – zeker na het lezen van Boozy’s boeken of het bezoeken van zijn spoken word-optredens – niet beweren dat Haagse humor niet bestaat. De zwaar-getatoeëerde Boozy – ooit zelfs nachtburgemeester van Den Haag genoemd – is namelijk een typische vertegenwoordiger van deze humor. Wanneer u meer wil weten over Boozy of Haagse humor nodig ik u uit tot de aanschaf van het boek ‘Haagse humor bestaat niet?’, dat onlangs op initiatief van Medisch Centrum Haaglanden en ADO Den Haag op de markt kwam. Hiermee steunt u meteen Stichting KIKA (Kinderen Kankervrij) en Stichting Bewegen Tegen Kanker. De bundel bevat Haagse humor uit een ver verleden en bijdragen van hedendaagse Haagse humor-iconen als Sjaak Bral, Marnix Rueb, Henk Bres, Pierre Wind én de hoofdpersoon van dit artikel. Koen Bakker www.gemeentearchief.denhaag.nl

>Foto: Maurice Nelwan (Haagsche Courant)


Vrijdag 10 september 2010

cultuur

De Oud-Katholieke kerk en de kunst van het overleven ‘Wat overbleef was gedogen. Als ze zich gedeisd hielden en elk jaar een fors bedrag stortten in de kas van de gewestelijke of de stedelijke overheid, dan mochten katholieken in schuilkerken hun geloof blijven belijden’. Door Casper Postmaa

Nu we het in de huidige politieke crisis zo hartstochtelijk hebben over onze bijna spreekwoordelijke godsdienstvrijheid is het raadzaam de geschiedenis er eens op na te slaan. Want was die vrijheid zo groot en absoluut als veel politici ons willen doen geloven? Het juist verschenen boek ‘Oud-katholieke kerken. Drie eeuwen verborgen erfgoed van een eigenzinnige geloofsgemeenschap’ van Lia Schade van Westrum begint met een lesje vaderlandse geschiedenis dat enkele decennia geleden nog gewoon op elke basisschool moest worden geleerd. Vanaf de beeldenstorm in 1566 (die overigens in het klooster van Steenvoorde in Noord-Frankrijk begon) was er in feite geen sprake meer van godsdienstvrijheid, en onder het Spaanse juk was daar natuurlijk al helemaal geen sprake van. Wat in de Republiek overbleef was een soort van gedogen. Als ze zich gedeisd hielden en elk jaar een fors bedrag in de kas van de gewestelijke of de stedelijke overheid stortten, dan mochten katholieken in schuilkerken hun geloof blijven belijden. Maar lang bleven er restricties. De kerkelijke hiërarchie was uitgebannen en bisschoppen moesten naar het buitenland uitwijken. Pas onder Napoleon, tijdens de Bataafse Republiek, kwam de katholieke kerk met het uitroepen van de godsdienstvrijheid weer schoorvoetend uit de illegaliteit. Ook Schade van Westrum markeert de grondwet (1798) uit de Franse tijd als het moment dat de godsdienstvrijheid aanbreekt, maar in werkelijkheid was de situatie nog lang niet genormaliseerd. Het aantal katholieke scholen was beperkt en overheidsfuncties stonden niet open voor katholieken. Na de Belgische opstand van 1830 herleefden de antipaapse sentimenten in de Noordelijke Nederlanden zelfs, evenals in 1853 toen de bisschoppelijke hiërarchie in ere werd hersteld. Maar de grondwetswijziging van Thorbecke in 1848 heeft definitief de weg vrijgemaakt voor een volwaardige godsdienstbeleving

‘Processie in de Oud-katholieke kerk te ’s-Gravenhage’ van Isaac Israëls (1865-1934).> Foto’s uit het besproken boek

door de Nederlandse katholieken. Helemaal? Eigenlijk nog steeds niet, want processies bleven tot 1983 (!) in NoordNederland (omschreven als gebieden waar voor 1848 processies geen normaal verschijnsel waren) verboden. In de eeuwen dat de katholieke kerk was ondergedoken, kwam het in Nederland ook tot een schisma. In 1724 scheidden de oud-katholieken (die zich baseren op de leer van de ongedeelde kerk uit de eerste tien eeuwen) zich af van de moederkerk. Zij vielen onder dezelfde beperkende maatregelen als hun roomse geloofsgenoten, maar het wantrouwen tegen hen was minder groot, omdat zij onafhankelijk waren van het kerkbestuur in Rome. Maar ook zij dienden zich op de achtergrond te houden. Juffrouw Idastraat Ook in Den Haag moesten de katholieken op zoek naar ruimten voor gebedsdiensten, omdat de Grote of Sint Jacobskerk in 1576 definitief door de protestanten in bezit was genomen. De katholieken verspreidden zich in de loop der jaren over zestig adressen in Den Haag. Het bekendst is de nog steeds bestaande Jacobus en Augustinuskerk aan de Juffrouw Idastraat 13, (Juffrouw Ida zou volgens de overleve-

Een van de vele fresco’s van Chris Lebeau (1878-1945) uit de Fredericus en Odulfuskerk in Leiden. In de schildering zijn ondermeer Ghandi en Lenin opgenomen, alsook de in Amerika geëxecuteerde anarchisten Sacco en Vanzetti.

ring op de deuren hebben geklopt als heimelijke aankondiging van een kerkdienst) waar de gemeente sinds 1640 bijeenkomt. Ook hier was de voorwaarde dat het gebouw vanaf de straatkant niet zichtbaar mocht zijn en moest de gemeentekas worden gespekt. Na decennia op zolder te hebben verkeerd, werd in 1722, aan de vooravond van de

scheuring tussen de rooms-katholieken en de oud-katholieken, de prachtige kerk zoals we die nu kennen in gebruik genomen. Vermoed wordt dat de vermaarde Franse architect Daniël Marot, die om de hoek woonde, een bron van inspiratie is geweest bij de totstandkoming van het godshuis. Het interieur is rijkelijk versierd door beeldhouwer/houtsnijder Jan Baptist Xavery, die in tal van Haagse herenhuizen en stadspaleizen sporen heeft achtergelaten in de vorm van schoorsteenmantels, bustes en wandversieringen. Er is nog een kunstenaar wiens naam verbonden is met de kerk in de Juffrouw Idastraat en dat is het wonderkind Isaac Israëls, zoon van de Haagse Schoolschilder Jozef Israëls. Al op zijn zestiende vervaardigde Isaac het sfeervolle schilderij ‘Processie in de oud-katholieke kerk te ’s-Gravenhage’. Het kunstwerk is in particulier bezit, maar de kerk onderneemt pogingen het in haar bezit te krijgen. Kleurrijk Het boek van Lia Schade van Westrum biedt een kleurrijk en boeiend overzicht van een kerkgemeenschap die zich eeuwenlang wist te handhaven, schipperend tussen verbod en gedogen. Die moeilijke positie is nog steeds af te lezen

<9

aan de wijze waarop de oud-katholieke kerken zich in het stadsbeeld presenteren. En vaak presenteren ze zich helemaal niet. Het Amsterdamse ‘Ons’ Lieve Heer op Solder’, tegenwoordig museum, herinnert nog steeds aan die eeuwen van onderduik. Ook andere voorbeelden zijn sprekend: een kerk achter een schilderachtig Zaans geveltje in Krommenie, kerken die de vormen van boerderijen of schuren hebben aangenomen, of achter een doodgewone voordeur schuilgaan. Het merkwaardige is dat ook als het niet meer hoeft, als de katholieke kerk haar volledige vrijheid heeft herwonnen, de oud-katholieken sobere, ingetogen tempels bleven bouwen. Een van de uitzonderingen is de kerk die architect J.W.F. Hartkamp in Amsterdam Oud-Zuid bouwde, waarbij hij zich duidelijk liet inspireren door het Beursgebouw aan het Damrak van zijn leermeester H.P. Berlage, met als hoogtepunt de uitbundige klokkentoren met Jugendstildecoraties. De oud-katholieke kerk heeft zich van het begin af aan omringd door kunst, want, zo schrijft aartsbisschop Joris A.O.L. Vercammen in een poëtisch voorwoord, ‘als woorden tekortschieten en gedachten ontoereikend zijn, dan is er de kunst. (…) Schoonheid roept verwondering en eerbied op en daarmee de basiservaring van het geloven’. Een prachtig voorbeeld van de ontmoeting tussen kunst en geloof is de Fredericus en Odulfuskerk aan de Zoeterwoudse Singel in Leiden, die op indrukwekkende wijze is voorzien van muurschilderingen door de zich religieus-anarcho-communist noemende kunstenaar Chris Lebeau. Niet iemand die je in een oud-katholieke kerk zou verwachten. Nog verbazingwekkender is dat hij in 1925 bij het ontwerp de vrije hand kreeg. Lebeau deed vijf jaar over zijn fresco’s, waarin hij het bijbelverhaal op eigen wijze vormgaf. Hij stak zijn figuren in eigentijdse kleding en gebruikte afbeeldingen van mensen die toen in de actualiteit een grote rol speelden, zoals Lenin, Ghandi en de veroordeelde anarchisten Sacco en Vanzetti. Het resultaat is uniek: een intieme kerk, maar ook een levend museum. ‘Oud-katholieke kerken. Drie eeuwen verborgen erfgoed van een eigenzinnige geloofsgemeenschap’. Auteur: Lia Schade van Westrum. Uitgeverij: Walburg Pers. Prijs: 39,50 euro.

Het chemische verleden van Nederland Door Thijs Kramer

In navolging van landen als Australië, Groot-Brittannië en Canada, heeft Nederland zich recentelijk rekenschap gegeven van z’n ‘chemisch verleden’. In het boek ‘De geest in de fles. De omgang van de Nederlandse defensieorganisatie met chemische strijdmiddelen 1915-1997’, wordt de rol van Nederland in het ontwikkelen van chemische wapens beschreven, maar ook de bijdrage aan de totstandkoming van het verdrag op de chemische ontwapening en de naleving ervan. Den Haag heeft er een gezaghebbende internationale organisatie aan overgehouden. Formeel gezien betreft het hier een intern onderzoek van defensie. De schrijvers zijn verbonden aan het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH), gevestigd in de Alexanderkazerne in Den Haag. Het NIMH resulteert onder de Nederlandse Defensie Academie en is als zodanig een onderdeel van het Ministerie van Defensie. Het houdt zich naast wetenschappelijk onderzoek bezig met onderwijs aan militaire opleidingsinstitu-

ten. Het levert volgens de eigen website ook een bijdrage aan de ‘militaire doctrinevorming’. De hobbyist kan er bovendien terecht voor een overzicht van de militaire emblemen en vaandels of voor modelbouwtekeningen van oorlogsschepen. Het onderzoek lijkt niettemin serieus en grondig, al gaan de auteurs bij voorbeeld niet erg diep in op de Nederlandse levering van grondstoffen voor chemische wapens aan het Irak van Saddam Hussein in 1984, alsmede de rol daarin van de toenmalige staatssecretaris van Buitenlandse Handel, Frits Bolkenstein.

Kaneelolie-installatie Op de twee Haagse internationale vredesconferenties van 1899 en 1907 gingen al stemmen op om gifgassen voor militaire doeleinden te verbieden. Zover kwam het echter niet. Een geplande derde conferentie kon niet doorgaan vanwege het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. In 1915 stelden de Duitsers naar het plan van de latere Nobelprijswinnaar Fritz Haber de vijandelijke troepen bij Ieper bloot aan 168 ton chloorgas. Het resultaat was dermate

veelbelovend (5.000 doden en 15.000 gewonden) dat vanaf dat moment alle strijdende partijen de ontwikkeling van chemische wapens ter hand namen. Ook het neutrale Nederland zette een eigen programma op. De chemische industrie hier stelde echter nog decennialang te weinig voor om een rol van betekenis te kunnen spelen. Na de oorlog richtte men zich in Nederland vooral op het ontwikkelen van bescherming tegen strijdgassen. In Nederlands-Indië lag de zaak anders. De legercommandant van het KNIL achtte inzet van chemische wapens niet alleen nodig tegen een mogelijk Japanse invasie, maar ook bruikbaar tegen het groeiende binnenlandse verzet, omdat er volgens hem ‘geen humaner en meer afdoend middel denkbaar (is) om zonder bloedvergieten op groote schaal, een eind te maken aan massaverzet’. Onder de dekmantel van een kaneelolieinstallatie werd in 1938 in Batujajar (WestJava) een proeffabriek voor mosterdgas opgezet. Uiteindelijk zou het nooit tot inzet van het gas komen. Decennia nadat de installatie was overgegaan in Indonesi-

sche handen, werd bekend dat de voorraden mosterdgas weliswaar deels waren weggelekt uit de corroderende vaten, maar er voor het grootste deel nog lagen. Pas begin jaren tachtig werden ze in een Indonesisch-Nederlands samenwerkingsverband vernietigd.

OPCW in Den Haag Vanaf de jaren zestig kwamen er meer en meer (morele) bezwaren tegen het inzetten van chemische wapens, niet in de laatste plaats vanwege de inzet van chemische middelen in Vietnam door de Verenigde Staten. Er ontstond, zeker na het einde van de Koude Oorlog, consensus over de noodzaak om te komen tot uitbanning van deze strijdmiddelen. In 1993 werd daartoe in Geneve het Chemisch Ontwapeningsverdrag gesloten. Nederland, dat in de jaren vijftig vanuit het Maurits Laboratorium te Rijswijk (later overgegaan in TNO) deel had genomen aan Franse proeven met chemische wapens in de Sahara, had grote expertise opgebouwd op het vlak van detectie en ontsmettingsmiddelen. Het kon dan ook een

belangrijke bijdrage leveren aan het ontwikkelen van verificatiemethoden die nodig waren bij het controleren van de naleving van het Chemische Wapenverdrag. De Nederlands-Indonesische samenwerking ging model staan voor de behandeling van achtergebleven chemische wapens waar dan ook ter wereld. Een en ander droeg er aan bij dat de zetel van de Oranisation for the Prohibition of Chemical Weapons (OPCW) in Den Haag kwam te staan. Deze organisatie houdt zich bezig met de controle op de naleving van het verdrag. 188 Landen hebben het verdrag geratificeerd (landen als Noord-Korea, Israël en Birma niet). In het ronde gebouw met de opvallend uitstekende dakrand – vandaar de bijnaam The Mushroom – aan de Johan de Wittlaan werken ruim 500 internationale functionarissen, waarvan 200 inspecteurs. De geest in de fles. De omgang van de Nederlandse defensieorganisatie met chemische strijdmiddelen 1915-1997. Herman Roozenbeek en Jeoffrey van Woensel. Prijs: €24,50. Uitg. Boom, ISBN 9789461051028.


10>

Vrijdag 10 september 2010

opinie

Wat wil de gemeente met vijf bouwlagen? Door de uitspraak van de Raad van State van deze zomer is het niet meer mogelijk in het bestemmingsplan Bloemenbuurt langs de Laan van Meerdervoort in vijf bouwlagen te bouwen. Het blijft echter de vraag wat de gemeente Den Haag van plan is met al die andere bestemmingsplannen, waarin is aangegeven dat langs doorgaande wegen in vijf bouwlagen kan worden gebouwd. Door Otto Das

De schitterende bebouwing ter weerszijden van de Laan van Meerdervoort tussen de Laan van Eik en Duinen en de Appelstraat is een sieraad voor de stad Den Haag. De fraai ontworpen huizen aan de beroemdste laan van Nederland maken duidelijk waarom Den Haag zo geliefd is als woonstad. Dit deel van de Laan van Meerdervoort wordt doorsneden door een as met water: de Pomonalaan en het Chrysantplein, aan de ene kant eindigend bij een kerk en aan de andere kant bij een school. Het gebied is gebouwd vanuit de tuinstadgedachte: relatief lage bebouwing in een hoge dichtheid. Prachtige stedenbouw uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Toen de gemeente van plan bleek de woningen van twee verdiepingen met een kap en van drie bouwlagen aan de Laan van Meerdervoort te laten ophogen tot vijf bouwlagen, vermoedde ik dat iemand op het stadhuis zich had vergist. Niets was minder waar, want de gemeente stelde op grond van de Structuurvisie Den Haag 2020 dat langs doorgaande wegen in vijf lagen moet worden gebouwd, zo ook aan de Laan van Meerdervoort. In het bestemmingsplan Bloemenbuurt werd opgenomen dat de bebouwing maximaal vijf lagen hoog mocht worden. Daarmee gingen niet alleen honderden woningen in de stijl van de Nieuwe Haagse School, maar ook het fraaie stedenbouwkundig ensemble een onzekere toekomst tegemoet. Als blijk van waardering voor het ontwerp van dit mooie deel van Den Haag heb ik bezwaar aangetekend tegen het ophogen tot vijf bouwlagen in het bestemmingsplan Bloemenbuurt. Tenslotte oordeelde de Raad van State met mij dat de gemeente geen enkele motivering heeft gegeven waarom de eengezinswoningen aan de Laan van Meerdervoort in de Bloemenbuurt plotseling vijf bouwlagen hoog mogen worden. Daarop heeft de Raad van State het betreffende onderdeel in het bestemmingsplan vernietigd. Maar deze uitspraak staat niet op zichzelf, want

Twee bouwblokken aan de Laan van Meerdervoort tussen de Hyacinth- en Kamillestraat. Onder: Twee bouwblokken tussen de Kamillestraat en Clematisstraat. > Foto: Otto Das

aan de overzijde van de Laan van Meerdervoort in het bestemmingsplan Vruchtenbuurt en in vele andere Haagse bestemmingsplannen zijn even summiere regels opgenomen om in vijf lagen langs doorgaande wegen te bouwen. Deze zijn nog steeds van toepassing. Een aantal bestemmingsplannen is al onherroepelijk geworden. Het is de vraag wat de gemeente Den Haag daaraan wil gaan doen. Klassieke gevelopbouw Toen rond 2004 het toevoegen van één extra bouwlaag op woningen met platte daken in Den Haag werd toegestaan, was dat aanleiding voor veel commotie in allerlei wijken. Aanvankelijk stonden we op mijn architectenbureau terughoudend tegenover dakopbouwen, maar allengs raakten wij ervan overtuigd dat woningen in twee bouwlagen een extra bouwlaag goed konden verdragen. Inmiddels

uw mening

weten we uit ervaring hoe complex het is om zelfs één extra bouwlaag te ontwerpen, maar we zijn ook tevreden over de behaalde resultaten. Bij een extra dakverdieping gaat het namelijk niet alleen om die ene extra laag, maar over de vraag hoe die ene laag het hele huis en op langere termijn het hele bouwblok een totaal ander voorkomen zal geven. Het vooraanzicht van een woning heeft meestal een klassieke opbouw in drieën: een onderbouw, een middendeel en toplaag. Bij het vergroten van een woning van twee naar drie bouwlagen is die extra laag er goed aan toe te voegen. Maar ook de gemeente Den Haag heeft met studies de mogelijkheden en onmogelijkheden onderzocht en daarbij zijn passende regels opgesteld. Zowel de welstandscommissie als de Dienst Stedenbouw heeft daar een grote bijdrage aan geleverd. De eis tot het bouwen in vijf lagen zo-

CarTeun

Schinkelshoek maakt om principiële redenen uit de politiek te stappen, terwijl de waarheid is dat je nog maar enkele dagen op je officiële benoeming in een nieuwe functie hoeft te wachten? Een benoeming die allang voorgekookt is. De heer Schinkelshoek start met een geloofwaardigheidsprobleem en dient daarmee in mijn ogen noch de democratie noch de rechtsstaat. A.W. Dijk

© Teun Berserik

Het Huis voor de Democratie en Rechtsstaat kent een moeizame start. Het vinden van huisvesting en geld zijn bekende problemen. Mocht echter juist zijn wat Den Haag Centraal op 3 september meldt over de benoeming van de heer Schinkelshoek tot directeur van het Huis voor de Democratie, dan moet men zich afvragen of dat Huis überhaupt kans van slagen heeft. De directeur van zo’n instituut moet een positief boegbeeld zijn. Kun je zo’n boegbeeld zijn als je bekend

De compositie van zo’n op te hogen woning en het hele bouwblok zou een veel grotere opgave stellen dan het toevoegen van één extra bouwlaag als opgenomen in bestemmingsplannen, blijkt in de tekst van de Haagse Structuurvisie aanzienlijk genuanceerder. De structuurvisie stelt dat langs doorgaande wegen in minimaal vijf bouwlagen moet worden teruggebouwd indien sprake is van sloop en nieuwbouw én dat er maatwerk moet worden geleverd. Bij de vertaling van de Structuurvisie naar de bestemmingsplannen is iets mis gegaan. Aan

de Laan van Meerdervoort in de Bloemenbuurt ging het niet om sloop en nieuwbouw, maar om het ophogen van woningen van twee of drie naar vijf bouwlagen. De compositie van zo’n op te hogen woning en het hele bouwblok (het ensemble) zou een veel grotere opgave stellen dan het toevoegen van één extra bouwlaag. Gezien de aandacht die eerder aan het toevoegen van een extra bouwlaag is besteed, is het verbazingwekkend dat de gemeente aan het toevoegen van twee of drie bouwlagen nauwelijks voorwaarden heeft verbonden en zich pas door de Raad van State heeft laten afstoppen. Als de gemeente hecht aan een fraaie stad, wordt het dan geen tijd om het bestemmingsplan Vruchtenbuurt voor de overzijde van de Laan van Meerdervoort en ook al die andere bestemmingsplannen te herzien? Otto Das, architect.


Vrijdag 10 september 2010

varia

Open Monumentendag eert uiteenlopende architectuur

<11

stadsgroen

M-Plein

Door Olivier van Nooten

Dankzij ambitieuze projectontwikkelaars, een paar welgemikte Duitse bommen en flitsende gemeenteraadsleden zijn door de jaren heen prachtige gebouwen voorgoed vervangen door beton. Hoewel het goed mogelijk is dat deze nieuwbouw over een tijdje als monument wordt beschouwd, laat een verse flat de voorbijganger nog wel eens verbaasd met de ogen knipperen. Gelukkig staat er nog genoeg architectonisch erfgoed overeind. Open Monumentendag (OMD), sinds 1987 in navolging van Frankrijk georganiseerd, biedt een uitgelezen gelegenheid het te bewonderen. Duizenden monumenten zijn komend weekeinde gratis toegankelijk. Veel gemeentes bepalen samen met de lokale gemeenschap welke gebouwen er in het tweede weekend van september bezocht kunnen worden. Jaarlijks trekt het evenement door het hele land inmiddels bijna een miljoen mensen. In Den Haag kan de nieuwsgierige bezoeker twee dagen lang onder meer de Eerste Kamer inlopen, evenals een bunker op de Badhuisweg, meerdere hofjes en de molen die Prins Maurits in 1595 aan de bevolking van Loosduinen cadeau deed. Hoe ironisch het ook moge zijn 11 (en 12) september overeind gebleven gebouwen te eren, het belooft een interessant weekend te worden. Neostijlen Na uiteenlopende thema’s als ‘Industrieel erfgoed’ (1996), ‘Water’ (2000), ‘Boerderijen’ (2003) en ‘Moderne Monumenten’ (2007) draait dit jaar om ‘De smaak van de 19de eeuw’. Deze eeuw heeft twee gezichten: dat van industriële revolutie en technologische vernieuwingen enerzijds, dat van teruggrijpen naar eerdere bouwstijlen anderzijds. Een combinatie die heel wat verrassende monumenten heeft opgeleverd en waarvan er op Open Monumentendag veel toegankelijk zullen zijn. Door de maatschappelijke veranderingen heeft het tijdperk veel nieuwe typen gebouwen opgeleverd, zoals fabrieken, stations, postkantoren en gemalen. Ook musea, warenhuizen, theaters en nieuwe woonwijken speelden in op de opkomende behoeften van burgers. Bij elk nieuw type gebouw zocht een architect naar de bijpassend geachte stijl, wat dankzij de behoudende smaak van de burgerij leidde tot nieuwe interpretaties van oude bouwstijlen, de zogenoemde

De braakliggende open ruimte voor het Centraal Station zal vooralsnog niet worden bebouwd: het M-ontwerp van Koolhaas ligt in de koelkast, een ondiepe lade of een afvalcontainer, alle voorbereidingen voor de onzalige bouw zijn met onmiddellijke ingang stilgelegd. Nu zijn dit soort megalomane bouwfiasco’s niet alleen dikwijls gênant, maar gelukkig ook een geweldige voedingsbodem voor nieuwe kansen! Om nieuwe kansen te zien, te begrijpen en te pakken is niet heel veel intelligentie nodig, wel dient er een portie Haagse lef aangesproken te worden.

Nu zijn dit soort megalomane bouwfiasco’s niet alleen dikwijls gênant, maar gelukkig ook een geweldige voedingsbodem voor nieuwe kansen! Nu zich plots de unieke mogelijkheid voordoet in het hart van de stad, op het kruispunt van vervoersactiviteiten en sociale interactie een ontmoetingsplek bij uitstek te creëren, stromen de

ideeën. Een ontwerp voor een heerlijk kus-en-gedagplein is in de maak, een ‘ik wacht op je’-bank is reeds driedimensionaal op schaal in vorm gegoten, tekeningen vol fijne fonteinen zijn opgestuurd, alsook mails vol muziekpaviljoentjes, koffiekiosken, skateboardbanen, jeu de boulesveldjes met platanen en brut-art beeldengalerijen. Daarnaast gaan er stemmen op om de kwaliteit van de Koekamp door te trekken en voor het Centraal station een glooiend gazon neer te leggen, terwijl de taxichauffeurs op hun beurt pleiten voor een grote bestrate parkeerplaats. Laten we het eenvoudig houden. Wat we willen is gewoon een no-nonsense plein met bomen, bankjes, goede verlichting, een parkeerstrook en de klok, we willen de klok terug! In afwachting van de uitvoering van ons nieuwe plein bedanken we de heer Norder hartelijk voor zijn lef het gebouw van Koolhaas niet te laten ontspruiten. Daar doen we graag iets voor terug. Het voorstel is het plein op de plaats van het M-gebouw gewoon het M-plein te noemen. De M van Marnix, begrijpt u. Als dat geen dankbaarheid is! Wendy Hendriksen >Meer columns en een boek op www.wendyhendriksen.nl

De molen die Prins Maurits in 1595 aan de bevolking van Loosduinen cadeau deed. > Foto: Quistnix

neostijlen. Daarnaast kwam ook het eclecticisme, een mengeling van stijlen, veelvuldig voor. De verbazingwekkende gevolgen sluiten netjes aan bij onze tijd, waarin in de muziek zowel als in de architectuur immers elementen uit verschillende tijdperken gehusseld worden tot nieuwe vormen. Hoewel de verfrissende gevolgen van vernieuwing duidelijk zijn, schept de langdurige aanwezigheid van schone architectuur rust in een stad. Hoe langer een mooi gebouw blijft staan, des te meer het vergroeit met een plek. Het ademt historie en wordt een oude bekende voor mensen die er vaak in de buurt zijn. Dat onroerend goed uit vervlogen dagen niet alleen voor volwasse-

nen interessant is, zal onderstreept worden op de dag voorafgaand aan OMD. Dan is er namelijk een Open Monumenten Klassendag: rond de 14.000 leerlingen gaan gebouwen bekijken en luisteren naar verhalen. Bij elk monument dat de kinderen aandoen, komen ze een ‘monumensje’ tegen, een figuurtje dat symbool staat voor de oorspronkelijke bewoner of gebruiker van het monument. Zo is er Wiebe Windvanger, een molenaar die bij de molen hoort en Regina van Rijkesteijn, bewoonster van een deftig huis. Open Monumentendag, 11 en 12 september op meerdere locaties. Voor meer informatie: www.openmonumentendag.nl

medisch

Dokteren met vakantie

Zonder een paar doktersattributen met vakantie voel ik me onthand en daarom sjouw ik dus elke vakantie minimaal mijn stethoscoop en oorspiegel mee (wat steevast problemen oplevert bij de veiligheidscontrole op de vliegvelden). Ga ik op pad met de auto, dan neem ik mijn hele koffertje mee. Deze keer had een vriendin van mijn dochter een oorontsteking. Makkelijk als je dat dan vast kan stellen en bij de dichtstbijzijnde apotheek laat op de avond neusspray en pijnstillers kan halen.

Maar ik probeer in het buitenland, als het enigszins kan, niet te laten merken dat ik dokter ben. Dit jaar mislukte dat. De gids waarmee we een heel leuke fietstocht door Bangkok maakten, vroeg wat ik in het dagelijks leven deed. Ik kon er niet om heen en vertelde het haar. Nu fietsten er ook twee mensen uit Hongkong met ons mee. Een van hen kon slecht fietsen en was ook heel bang in het drukke verkeer van Bangkok. Prompt reed ze tegen een geparkeerde motor en viel. Een vrij forse schaafwond op haar knie was het gevolg. Ik dacht:

ik bemoei me er niet mee, het ziet er niet ernstig uit. Uiteindelijk kwam natuurlijk toch de vraag wat ik ervan vond. Ervan uitgaande dat deze mensen voor alles gevaccineerd zouden zijn, liet ik terloops vallen dat alleen de inenting tegen tetanus belangrijk was. Helaas, toen sloeg de paniek toe. Ze was niet ingeënt en hoe dat nu verder moest. Ik adviseerde haar na afloop van de fietstocht een dokter te zoeken die de vaccinatie kon geven. We waren nog niet terug bij ons beginpunt of ze waren al op weg naar de dokter. Het liefst hadden ze gelijk het vliegtuig naar Hongkong gepakt. Daar hadden ze meer vertrouwen in de dokters. Het is lastig om te dokteren met vakantie. Mijn hoofd staat er niet naar en ik ben niet geconcentreerd genoeg.

Toch zijn we min of meer verplicht te handelen in tijden van nood. Maar wat is nood? Recent was een Nederlandse dokter in Nepal met vakantie. Hem werd gevraagd te kijken naar de arm van een Nederlandse vrouw die gevallen was. Hij achtte zichzelf op dat moment niet bekwaam dit te

Ervan uitgaande dat deze mensen voor alles gevaccineerd zouden zijn, liet ik terloops vallen dat alleen de inenting tegen tetanus belangrijk was

beoordelen (het was ook niet zijn vakgebied) en adviseerde een andere dokter te zoeken. Terug in Nederland werd hij door deze vrouw (die achteraf een gebroken arm bleek te hebben) aangeklaagd en voor het tuchtrecht gesleept. In het vonnis van het Centraal Tuchtcollege staat dat we in tijden van nood verplicht zijn te helpen. Een lastige situatie. Hoe moet het nu als je gedronken hebt en niet helder meer bent? Bij acuut levensgevaar is, denk ik, de adrenaline wel zo hoog in mijn lichaam dat ik adequaat zou kunnen reageren. Gelezen het tuchtrechtverslag nu maar hopen dat het ook zo is.

Emilie Bolsius Huisarts


(advertentie)

Nieuwe opvoedserie ‘Van 0 tot 23’ te zien op TV West De veelbekeken televisieserie ‘Van 0 tot 23’ krijgt een vervolg. Het programma over opvoeden en opgroeien is vanaf dinsdag 7 september weer wekelijks te zien op TV West.

Natuurlijk, het beste voor iedereen

BioToppers

In ‘Van 0 tot 23’ onmoet presentatrice Jamaine van der Vegt kinderen en ouders die te maken hebben met vragen en problemen over opvoeden en opgroeien. Wat moet je doen als je kind vaak boos of verdrietig is? Of als blijkt dat je kind spijbelt? En wat doe je als je ouders gaan scheiden? Jamaine laat de kijker kennismaken met bijzondere mensen, verrassende invalshoeken en opvoedtips.

Waspeen Proef

Magere milde yoghurt BioCumulus

verpakt per kilo nu voor:

500 ml van 1.19 nu voor:

0.99

0.

99

Gloednieuw

De eerste serie werd goed bekeken. Reden voor de omroep om door te gaan met ‘Van 0 tot 23’. Er zijn daarbij nog genoeg actuele onderwerpen die in eerste serie nog niet behandeld zijn. Daarom zijn er vanaf 7 september dertien gloednieuwe afleveringen te zien. Ook deze tweede serie is gemaakt in samenwerking met de Provincie Zuid-Holland. ‘Van 0 tot 23’ is vanaf dinsdag 7 september wekelijks te zien om 17.30 uur, 19.30 uur en vervolgens elk uur op TV West. Op Westonline.nl zijn deze en eerdere afleveringen van ‘Van 0 tot 23’ terug te zien. Op deze website en op www.van0tot23.com is ook meer achtergrondinformatie bij het programma te vinden.

Kek is terug van vakantie Paul van Berkel en Tialda Bottema zijn terug van vakantie. En dat is precies op tijd voor een nieuw seizoen van Kek, het programma over kunst, cultuur en uitgaan in de regio.

Grootmoeders appeltaart Bakkerij Verbeek van 6.95 nu voor:

5.95

Aanbiedingen zijn geldig van 8 september t/m 14 september 2010 Zetfouten, prijswijzigingen en uitverkochte artikelen voorbehouden

EkoPlaza Den Haag Grote Marktstraat 115 2511 BJ Den Haag (in de Spuimarkt, recht tegenover V&D)

EkoPlaza Den Haag Theresiastraat 292 2593 AX Den Haag t: 070 - 3352670

Natuurwinkel Den Haag Torenstraat 140 2513 BW Den Haag t: 070 - 346 5704

Natuurwinkel Den Haag Weimarstraat 153 2562 GV Den Haag t: 070 - 3625282

Ma t/m vr: Zaterdag:

Ma t/m vrij: 08.30 - 19.00 Zaterdag: 09.00 - 18.00

Ma t/m vrij: 08.30 - 19.00 Zaterdag: 09.00 - 18.00

t: 070 - 3281378

Alle tips die je nodig hebt om erop uit te gaan, komen elke donderdagavond langs in Kek op TV West. Presentatoren Paul en Tialda bezoeken wekelijks de leukste voorstellingen, evenementen, concerten en exposities in de regio. Artiesten geven exclusieve voorproefjes op hun shows. Kek laat ook zien welke films gaan draaien in de bioscoop en geeft tips voor bijzondere restaurants. En dat alles onder het motto: je gaat pas uit als je KeK hebt gezien! En dat kan gelukkig weer. Want Kek vanaf 9 september weer elke donderdag te zien op TV West.

TV West Ochtendnieuws Steeds meer Hagenaars beginnen de dag goed met het Ochtendnieuws. TV West brengt hen aan het begin van elke werkdag op de hoogte van het laatste nieuws, actuele verkeersinformatie en de weersverwachting voor de regio. TV West Ochtendnieuws is een kort regionaal nieuwsbulletin, dat te zien is direct na het landelijke journaal van de NOS. Ochtendnieuws is er elke maandag t/m vrijdag vanaf zeven uur. Op TV West natuurlijk.

Deze week: donderdag vanaf 17.00 uur TV West Nieuws Kek

zondag vanaf 17:00 uur TV West Nieuws TV West Sport op Zondag

vrijdag vanaf 17.00 uur TV West Nieuws Vak W

maandag vanaf 17:00 uur TV West Nieuws Waterwegen RegioNed

zaterdag vanaf 18.00 uur Nieuwsweek TV West Sport op Zaterdag

dinsdag vanaf 17:00 uur TV West Nieuws Team West Van 0 tot 23 woensdag vanaf 17.00 uur TV West Nieuws Westdoc

Elke werkdag tussen 7.00-9.00 uur TV West Ochtendnieuws TV West is via Ziggo Digitaal te vinden op kanaal 989

Deze week: maandag t/m vrijdag 06-09 u West wordt Wakker 09-12 u de Ochtendshow 12-13 u het Twaalfuurtje 13-14 u West Weet het 14-16 u de Middagshow 16-18 u West komt Thuis 18-19 u Gesprek van de Dag

zaterdagw 08-11 u ZEP 11-12 u And the beat goes on 12-14 u Ik hou van Holland 14-18 u Radio West Sport 18-19 u Ron’s Platencast

zondag 08-09 u ZEP 09-10 u Ouwe Joekels 10-12 u Klassiek op West 12-18 u Non-stop muziek 18-19 u Ouwe Joekels (hh) 19-21 u Klassiek op West (hh)

Zie voor het actuele nieuws, de exacte uitzendtijden en meer programma-informatie TV West Teletext of Westonline.nl

Ma t/m za: 08.00 - 19.00 Donderdag: 08.00 - 21.00 Zondag: 10.00 - 18.00

www.ekoplaza.nl

08.30 - 19.00 08.30 - 17.00

www.natuurwinkel.nl

10% NOG 7 DAGEN: 20% 30% 40% 50%

FINALE SALE Topkwaliteit voor kleine prijsjes:

Toonkamercollecties van: • Leolux • Gelderland • Label • De Sede • Musterring • Auping • Verardo • Molinari

• Amsterdam: Woonmall VillaArena • Den Haag: Spui • Leiderdorp: WOOON • Rotterdam: Woonmall Alexandrium • www.hulshoffwonen.nl

Den Haag: Spui Gratis parkeren parkeergarage Stadhuis De uitrijkaart krijgt u bij de receptie van Hulshoff


Vrijdag 10 september 2010

economie

Veel animo BIZ

Chinese ondernemer Henk Au gaat in verkoop lampen

Parkeergarage Markthof met LED-verlichting klimaatneutraal De Haagse ondernemer van Chinese afkomst Pong Hing ‘Henk’ Au (52) heeft alle tl-buizen in Parkeergarage Markthof vervangen door LEDverlichting. De energiezuinige lampen, die Au in China laat produceren, leveren de eigenaar van de Markthof een besparing van bijna 10.000 euro per jaar op. Om de introductie van LED te bespoedigen, betaalt Neolums, het bedrijf van Au, de investering voor ondernemers. In ruil daarvoor vraagt het bedrijf jaarlijks een percentage van de kostenbesparing die de LED-lampen opleveren. Door Joep van Zijl

Het zal de meeste automobilisten nauwelijks opvallen, maar wie een parkeerplaats onder de Markthof zoekt, doet dat in een ruimte die wordt verlicht door 104 LED-tl-buizen. Wie kritischer kijkt ziet dat de lampen rustiger licht geven, ze flikkeren minder. “Alle buizen branden hier 24 uur per dag. Door LED-tl-buizen te plaatsen, besparen we 14,5 kilo CO2 per lamp per jaar. LED geeft bovendien weinig warmte af. We zijn dus ook minder geld en energie kwijt aan de koeling van de parkeergarage”, zegt Rob Leusink. Leusink, die zichzelf de linker én rechterhand van Henk Au noemt, is directeur van Neolums. Het nieuwe bedrijf, dat hij samen met Au oprichtte, gaat LED-tl-buizen uit China verkopen. “Toen ik eind jaren zeventig naar Nederland kwam, regende het hier geregeld een beetje”, zegt Au. “Kijk naar wat de afgelopen weken gebeurde. Het water kwam met bakken uit de hemel. Kelders en parkeergarages liepen onder”, stelde de Chinese zakenman vast. De hevige regenval is volgens hem een duidelijk bewijs dat de klimaatverandering geen fabeltje is. “Het gezegde: Verbeter de wereld, begin bij jezelf, was voor ons het uitgangspunt bij de keuze voor LED-verlichting”, zegt Leusink. “Je kunt wachten tot anderen iets doen, maar wij komen zelf in actie. Daarna gaan we kijken of we de buurman kunnen overtuigen”. De LED-buizen, die hij en Au willen verkopen komen uit China. “Ze worden geproduceerd in een fabriek op het vasteland, op ongeveer twee uur rijden van Hong Kong, waar Au oorspronke-

<13

Elf Haagse winkelgebieden en twee bedrijventerreinen willen een zogenoemde Bedrijven Investerings Zone (BIZ) vormen. Dit blijkt uit een evaluatie van de gemeente Den Haag. Een BIZ is een afgebakend gebied, waarbinnen ondernemers gezamenlijk investeren in veiligheid, bereikbaarheid en aantrekkelijkheid van hun winkelen bedrijfsomgeving. Als een meerderheid van de ondernemers voor het plan is, betalen alle ondernemers mee. Het opzetten van deze zones leidt tot extra investeringen en de uitbanning van ‘freeriders’, (ondernemers die wel profiteren maar niet meebetalen). Wethouder Henk Kool is verheugd over het succes van de regeling. “De Bedrijven Investerings Zone stelt ondernemers in staat zélf verantwoordelijkheid te nemen voor hun winkelgebied. Dat is niet alleen goed voor de ondernemers en hun klanten, maar voor de hele stad”. De ondernemers van Buurtschap Centrum 2005, de Keizerstraat en de Dierenselaan/Apeldoornselaan kozen eind vorig jaar voor de invoering van een BIZ. De experimentenwet BIZ is 1 mei 2009 in werking getreden. Sindsdien zijn landelijk ongeveer zestig BIZ’s opgericht. De winkelgebieden en bedrijventerreinen, die een BIZ willen oprichten zijn: Theresiastraat, Belgisch Park, CityCenter, Hofkwartier, Hoogstraat/Noordeinde, Paul Krugerlaan, Fahrenheitstraat/ Thomsonlaan, Weimarstraat, Vruchtenbuurt, Badhuisstraat, Reinkenstraat en de bedrijventerreinen ZKD en Forepark.

Budgethulp studenten Feestelijke LED-lampen verlichtten Parkeergarage Markthof woensdag tijdens de officiële opening. De 104 LED tl-lampen, die op de foto niet branden, staan normaal gesproken dag en nacht aan. > Foto: Eveline van Egdom

lijk vandaan komt”, zegt Leusink. “We werken samen met het Chinese bedrijf Neo-Neon LED Lighting International. Dat is een beursgenoteerde onderneming met een eigen afdeling voor onderzoek en ontwikkeling. Zo kunnen we zelf meedenken en hebben we de productie in eigen hand”. Het veelgehoorde verhaal dat producten uit China doorgaans van mindere kwaliteit zijn, wijst hij van de hand. “China is inderdaad een productieland. Dit betekent dat wordt geproduceerd wat jij bestelt. Als producten niet aan de gewenste kwaliteitsstandaard voldoen, ligt dat dus aan de persoon die de specificaties heeft bepaald. Ze maken wat jij opgeeft”, benadrukt Leusink. Krukje De nieuwe tl-buizen voldoen volgens hem aan alle Europese wetten en re-

gels en de daaraan gekoppelde kwaliteitsnormen. “De lampen hangen in Parkeergarage Markthof. We zijn naast producent en verkoper dus ook gebruiker van het product. Bovendien beschikken we nu over een grote showroom, waar mensen met eigen ogen kunnen zien wat er met LED mogelijk is”, zegt Au. Om te bewijzen dat de lampen ook in winkels kunnen worden gebruikt, heeft de ondernemer ook LED-verlichting in zijn supermarkt Amazing Oriental opgehangen. Wie zelf wil voelen of de lampen echt minder warmte afgeven, biedt hij een krukje aan. De iets verderop gelegen nieuwe winkel van Neolums moet vooral particulieren warm maken voor LED-verlichting. Of de andere ondernemers in de Markthof ook snel overstappen valt te bezien. Zij zijn ook niet de potentiële klanten waar Leusink en Au zich

op richten. “In eerste instantie mikken we op de introductie van LED in grotere gebouwen zoals parkeergarages en kantoren”, zegt Leusink. Hij hoopt dat meer garages overstappen, maar weet dat de hoge introductiekosten veel ondernemers afschrikken. “Neolums biedt ze daarom aan deze investering te doen. In ruil daarvoor vragen we elk jaar een percentage van de kostenbesparing, die de LED-lampen opleveren. Dit bedrag berekenen we door extra meters te plaatsen en op basis van de oude en de nieuwe energierekening”, legt Leusink uit. Hoeveel een LED-tl-buis gaat kosten, kan hij niet zeggen. “Zoals ik zei, we richten ons op grote gebouwen zoals parkeergarages, kantoren en winkels. Er worden dan tientallen of honderden lampen afgenomen. De prijs van een buis per stuk hangt dan mede af van de afgenomen aantallen”.

en betreft fiscaal gefaciliteerde beleggingsfondsen als groenfondsen en sociaal-ethische fondsen. Tot deze laatste categorie behoren microfinancieringen en cultuurfondsen. De inleg van deze beleggingsfondsen wordt gebruikt voor kredietverstrekking. Denk aan de financiering van windmolenparken, concertgebouwen of musea. Het directe rendement in de vorm van dividend of rentecoupon is vaak laag, maar daar staat tegenover dat de belastingvoordelen, zoals vrijstelling voor de vermogensrendementsheffing, deze vorm interessant

maken. Beleggers zijn gewend te speuren naar aandelen met een hoog groeipotentieel. Het leidt naar de tweede variant: aandelen met activiteiten waarin gezocht wordt naar oplossingen voor schaarste of beheersing van de schadelijke invloed van onze welvaart op het klimaat. Concrete aanknopingspunten zijn de uitputting van de natuurlijke reserves, schaarste aan drinkwater of overvloed aan afval. Innovatie speelt op dit terrein een belangrijke rol. Wie hierop inspeelt, ziet grote winstkansen samengaan met grote beleggingsrisico’s. Daarom zijn beleggingsfondsen aan te bevelen vanwege spreiding van kansen en risico’s. Deze fondsen zijn vaak te her-

kennen door toevoegingen als ‘eco’ of ‘clean tech’ aan hun fondsnaam. Wie geconcentreerd in zo’n thema wil beleggen, kiest bijvoorbeeld voor wind-, zonne-energie, of water. De derde variant zijn de duurzame beleggingsfondsen: aandelenfondsen die aandelen selecteren volgens strenge criteria. De bekendste hiervan is ‘uitsluiting’. Bepaalde bedrijfstakken of ondernemingen worden voor belegging uitgesloten. Denk hierbij aan de tabaks-, wapen- of gokindustrie. Verder worden de beleggingen net als bij gewone aandelenfondsen gespreid over verschillende bedrijfstakken. Het aandeelhouderschap wordt echter anders ingevuld. De duurzame belegger

Studenten van onder meer de Haagse Hogeschool gaan hun medestudenten het komende studiejaar leren beter met geld om te gaan. De nieuwe training ‘Slim Studeren = Geld Beheren’, moet studenten helpen uit de schulden te blijven. Uniek aan deze training is dat studenten zelf hun medestudenten helpen met slim budgetbeheer. De student-trainers zijn opgeleid door het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud). MasterCard is de initiatiefnemer van dit educatieve programma. De uitvoering wordt echter nadrukkelijk overgelaten aan het Nibud en de studenten. Reden voor dit initiatief is dat de afgelopen vier jaar de gemiddelde schuld van studenten met een kwart is gestegen, van 10.000 euro in 2004 tot ruim 12.500 euro in 2008. De verwachting is dat de huidige eerstejaarsstudenten aan het eind van hun studie een schuld hebben van minimaal 15.360 euro. Op donderdag 9 september vindt de aftrap van dit nieuwe initiatief plaats en wordt de eerste officiële budgettraining gegeven op de Haagse Hogeschool.

financieel

Positieve bijdrage

Duurzaamheid staat in de belangstelling en gelukkig maar, want naar mijn idee kunnen we hier niet genoeg aandacht aan geven. Ook binnen de financiële wereld is het uitgegroeid tot een belangrijk thema. Maar is er voor de ‘duurzame’ belegger meer rendement te behalen of blijft het bij een positieve bijdrage aan mens, milieu en maatschappij? Dat hangt af van de vorm van duurzaam beleggen die men kiest. Ik leg u drie mogelijkheden voor. De eerste variant is een alternatief voor sparen en obligatiebeleggingen

gebruikt het aandeelhouderschap om invloed op de bedrijfsvoering van de onderneming uit te oefenen. Dat lukt steeds makkelijker, omdat consumenten steeds meer behoefte hebben aan duurzame diensten en producten. Kortom: ook als belegger heeft u volop mogelijkheden een mooi rendement te behalen en gelijktijdig een positieve bijdrage te leveren aan mens, milieu en maatschappij!

Ellen Bossink Directeur ABN AMRO MeesPierson Den Haag Den Haag.Ellen.bossink@nl.abnamro.com


14>

Vrijdag 10 september 2010

uit

Filmfestival voor fanaten met lange adem

Filmliefhebbers met een lange adem en een forse dosis zitvlees. Daarop mikt het derde PAC-festival. De filmestafette in Pathé Buitenhof geeft bezoekers de gelegenheid vijf films te zien die nog niet in première zijn gegaan.

De estafette wordt zondag 12 september uur ingezet met de ontbijtfilm ‘Mother and Child’ van regisseur Rodrigo García Barcha. Deze regisseur van Colombiaanse komaf maakte in 1999 zijn filmregiedebuut met ‘Things You Can Tell Just By Looking at Her’, maar was ook goed voor een aantal afleveringen van de serie ‘Six Feet Under’. Voor ‘Mother and Child’ beschikte Barcha over de actrices Annete Bening en Naomi Watts alsmede over sterspeler Samuel L. Jackson. De film vertelt het verhaal van drie vrouwen die onafhankelijk van elkaar leven, maar toch met elkaar verbonden blijken te zijn. De rol van Karen – vertolkt door Bening – gaat over een meisje dat op vijftienjarige leeftijd door haar moeder werd gedwongen afstand te doen van haar kind en het jaren later probeert terug te vinden. Elizabeth – Watts – raakt in verwachting van haar minnaar en raakt geïnteresseerd in haar eigen moeder die ze nooit heeft gekend. Lucy – gespeeld door Kerry Washington – kan zelf geen kinderen krijgen en overweegt adoptie. ‘Cell 211’ is de tweede film in het vijfluik. De Spaanse regisseur Daniel Monzón won er het voorbije jaar in zijn thuisland prijzen in de categorieën Beste Film, Beste Regie, Beste Acteur en Beste Scenario mee, – in totaal sleepte hij acht Goya’s in de wacht. In ‘Cell 211’ staat bewaker Juan centraal. Deze ambitieuze nieuweling wordt op zijn kennismakingsronde door de gevangenis geraakt door een uit het plafond vallende tegel. In bewusteloze toestand wordt hij door twee collega’s ondergebracht in cel 211, terwijl op elk moment een opstand kan uitbreken in het complex. Zijn collega’s slaan op de vlucht en laten Juan achter in de anarchie. Hij besluit zich voor te doen als medegevangene, maar belandt in een uitzichtloze situatie. Minder dreigend en benauwend is de ‘The kids are all right’. Dit verhaal steunt op de eigen ervaringen van re-

gisseur en scenariste Lisa Cholodenko. In dit komische portret wordt het wel en wee getoond van Jules en Nic die dankzij een onbekende spermadonor twee puberende kinderen hebben. Als zij hun biologische vader willen opsporen, moeten Nic en Jules daar in eerste instantie niets van hebben. Toch wordt vader Paul uiteindelijk deel van hun leven. Corbijn & Clooney Wie pas ’s avonds aansluit in de filmpolonaise of na drie films nog niet verzadigd is, kan kijken naar de tweede film van Anton Corbijn, die in de Verenigde Staten op grote belangstelling mag rekenen. In ‘The American’ toont de Hagenaar het verhaal van de beruchte huurmoordenaar Jack (George Clooney). Hoewel hij te boek staat als een meester in zijn vak, verloopt een opdracht in Zweden ongewoon moeizaam. Daarop besluit hij met boevenpensioen te gaan. Voordat hij definitief zijn criminele activiteiten staakt, laat hij zich verleiden tot een allerlaatste klus in opdracht van de Belgische Mathilde, gespeeld door de Nederlandse Thekla Reuten. In afwachting van het wapen waarmee hij het klusje moet klaren, duikt hij onder in een gehucht in Italië. Daar blijkt hij bijzonder lastig los te kunnen komen van oude gewoonten. De slotfilm van het PAC-festival is ‘The Killer inside me’, een productie van regisseur Michael Winterbottom. Het verhaal is gesitueerd in het Texas van de jaren vijftig, waar hulpsheriff Lou Ford zich voordoet als een keurige man. In werkelijkheid is hij echter een psychopathische moordenaar. Door zijn kalmte blijkt hij de eerste verdenkingen van zich te kunnen afschudden, maar als de openbare aanklager zich in de materie vastbijt, breekt het moment van de ontmaskering aan. ‘The Killer inside me’ is gebaseerd op de gelijknamige pulproman van Jim Thompson uit 1956. PAC-Festival. Op zondag 12 september in Pathé Buitenhof. Toegang: 27,50 euro voor 5 films ( voor Pathe Unlimited Pashouders 10 euro) Aanvang: 10.30 Mother and Child / 13.15 Cell 211 / 15.45 The Kids are All Right / 19.00 The American / 21.15 The Killer Inside Me. Meer info: www.pathe.nl/pacfestival

Jan Jaap van der Wal (rechts) met zangeres Stephanie Pas en het Rosa Ensemble in de theaterbewerking van Vestdijks kla > Foto: Edda Grol

Rosa Ensemble en Jan Jaap van der Wal in ‘De Kellner en de Le

De waarheid en de leugen ‘Vestdijk komt uit een gereformeerd nest. Ik ben ook een beetje zo opgevoed. Dat is redelijk heftig … Laat ik zeggen: bij katholieken werd je in je jeugd nog weleens aangeraakt.’ Door EricKorsten

Meteen al bij het begin van de bewerking van De Kellner en de Levenden doet Jan Jaap van der Wal zijn stiel als stand-upcomedian eer aan. Samen met het Rosa Ensemble hertaalt hij het bijna groteske en bijbels getinte boek van Simon Vestdijk (1898 – 1971). Van der Wal steekt losjes van wal, maar gaandeweg weet hij je mee te zuigen in deze kolkende geschiedenis over goed en kwaad, hemel en hel en geweten en verantwoordelijkheid. De losse verteltrant wordt doorsneden door moderne klanktapijten, hoorspelgeluiden en mooie songs van het Rosa Ensemble. In het boek uit 1949 en ook in deze mix van muziektheater en cabaret, wordt beschreven hoe een groep van twaalf flatbewoners, waarvan de meesten elkaar slechts flauw-

tjes kennen, naar een geheimzinnige bioscoop wordt gevoerd. Daar moeten het gezelschap zich opeens voorbereiden op het Laatste Oordeel. Simon Vestdijk, – de man die volgens Roland Holst sneller schreef dan God kon lezen – dat zijn van die welluidende, bijna zwangere, langgerekte en brede zinnen die dansen voor je ogen. In ons sterk internetgestuurde tijdperk zou zijn taal al snel als vet, in de aloude betekenis van het woord, worden weggezet. Jan Jaap van der Wal: “Literatuur is natuurlijk sowieso niet echt hip, maar ik ken veel mensen die me zeiden dat het hun lievelingsschrijver was”. Daniel Cross, bedenker van de voorstelling en artistiek leider van het Rosa Ensemble: “Tekstschrijfster Annemarie Slotboom ried het mij aan. Sinds mijn vader, een Vestdijkmaniak, stierf toen ik twaalf was en zesduizend boeken naliet, erfde ik een meter Vestdijk. Sindsdien had ik nooit meer iets van hem gelezen. Dus dat hing als een soort Zwaard van Vestdijk boven mijn hoofd. Die meter stond jarenlang op de bovenste boekenplank,

waar ik vanzelfsprekend niet bij kon, maar ik heb deze gebonden uitgave altijd te fascinerend gevonden om weg te doen. Terwijl ik het las zag ik Jan Jaap dit verhaal vertellen, hem had ik aan het werk gezien in zijn voorstelling BSUR. Wat mij aansprak was het moment dat hij Marco Borsato te grazen nam en daar meteen achteraan een clipje van een concert van R.E.M. liet horen. De boodschap was: dit is wél echt. Zulke contrasten zijn zo mooi, omdat je er het publiek mee kunt verrassen”. Volgens Cross bulkt De Kellner en de Levenden van de ethiek, een thema van alle tijden. “Uiteindelijk gaat het over de vraag of je waarden en normen nodig hebt als je je staande wilt houden in de wereld en er een zinvolle relatie mee wilt onderhouden. Of zijn normen en waarden niet meer dan projecties die een volwassen ontwikkeling van het geweten in de weg staan? De hel-scène, – een levend moeras van bloed – vind ik een mooie metafoor voor de onmogelijkheid om te weten wat waar is en wat niet. Daar

Gesprek zonder eind over emotionele lev Zes kunstenaressen staan aan de wieg van de tentoonstelling ‘Iinfiiniit’ die is te zien in het complex aan de Boekhorststraat 139. Hun gesprekken over de verschillende levensfases en de weerslag daarvan mondden uit in deze tentoonstelling én een conclusie: vrouwen moeten constant een andere rol spelen. Door Dominique Snip

George Clooney in The American. > Foto: Giles Keyte/ Focus Features

‘Iinfiiniit’, omdat het als woord oneindig betekent, zegt Helene van ’t Hoen, één van de kunstenaressen. Samen met collega’s Hendrikje Claassen, Margot Rood, Rosemarie Schenkels, Brigitte Spiegeler en Mieneke van Teylingen, staat ze aan de wieg

van deze nieuwe tentoonstelling. “Je blijft tot in het oneindige met elkaar praten en levenservaringen met elkaar uitwisselen. Dat hebben wij zes vrouwen gedaan. Ook al verschillen we nog zo van elkaar, we zijn tussen de 30 en 53 jaar. De één wil kinderen, de ander heeft kinderen en de derde is alweer oma. De emotionele weerslag van al de verschillende levensfases heeft uiteindelijk deze tentoonstelling opgeleverd”, zegt Van ’t Hoen. Die emoties zijn niet alleen aan de zes deelnemende kunstenaressen voorbehouden. “Alle vrouwen, alle generaties voor ons, hebben precies dezelfde stappen gemaakt als wij. De emoties die zij ervoeren, zijn niet zoveel anders dan de onze”. In die zin is

je leven nooit af, zegt de kunstenares. “Wij als vrouw moeten in deze veranderende maatschappij constant een andere rol spelen. We moeten veel functies bekleden én combineren. Dit kan soms erg lastig zijn”. Ze vult aan: “Bovendien zijn sommige hedendaagse rollen een beetje vreemd ten opzichte van vroeger. Bij het andere geslacht wordt vaak gesproken over metroseksuele mannen. Vrouwen worstelen net zo goed met vreemde rollen die hen worden aangemeten”. Gedurende de gesprekken met haar collega’s moest ze sterk denken aan het boek ‘Eigen gezicht’ van schrijfster Benoîte Groult. “Zij heeft haar verschillende levensfases uitzonder-


Vrijdag 10 september 2010

<15

uit

Muziek voor ziel en lichaam

assieke roman ‘De kellner en de levenden’.

evenden’

De race om de titel Culturele Hoofdstad 2018 binnen te halen, start donderdag 16 september. Goran Bregovic, één van OostEuropa’s bekendste componisten, speelt dan met zijn Wedding & Funeral Orchestra in de Grote Kerk. De Slavische klanken van Goran Bregovic zullen velen waarschijnlijk bekender in de oren klinken dan zijn naam. Want ook de niet-kenner heeft vast wel eens zijn opzwepende balkanpop en zigeunerritmes gehoord. Bregovic heeft namelijk muziek gecomponeerd voor talrijke films, waaronder ‘Underground’, ‘Black Cat White Cat’, ‘La Reine Margot’ of ‘Borat’. Met zijn orkest van bijna twintig man bijt Bregovic het spits af voor de strijd om de titel Culturele Hoofdstad 2018 binnen te halen. In zijn muziek probeert hij eeuwenoude tradities te vertalen naar deze tijd. In zijn composities maakt hij bijvoorbeeld gebruik van Bulgaarse polyfonie, soms met een mix van elektrische gitaarmuziek, andere snaarinstrumenten of percussie. Bregovic, zoon van een Servische moeder en Kroatische vader, omart alle cultuurverschillen. Zo ademt zijn muziek de sfeer van zowel joodse als zigeunerbruiloften, wordt hij geïnspireerd door liederen uit de orthodoxe en katholieke kerk, maar gaat hij ook de islamitische cultuur niet uit de weg. Volgens de componist maakt het muziek die de ziel zal herkennen en waarbij het lichaam de aandrang krijgt te dansen. Bregovic heeft een klassieke muziekop-

Goran Bregovic. > Foto: PR

vensfases lijk goed beschreven. Hoe ze begint als uitgehuwelijkt meisje, hoe het zit met de relatie tot haar schoonfamilie, hoe ze eerst moet leven volgens haar moeder en later volgens haar man. Uiteindelijk heeft ze voor haar eigen rol gekozen”. ‘Onafding’ De kunstenares brengt onder woorden hoe zij het thema van ‘Iinfiiniit’ in haar werk terug heeft laten komen. “Ik heb een bontpop gemaakt die een vrouw voorstelt op zoek naar de warmte van het bont. Ze zoekt in deze gekke maatschappij een zekere ‘comfort zone’. Anders dan men zou denken, gaat dit werk er niet over of

The Goran Bregovic Wedding & Funeral Orchestra. Donderdag 16 september. Grote Kerk, Rond de Grote Kerk 10, Den Haag. Deuren open: 19.00 uur, aanvang: 20.00 uur. Voor meer informatie: www.goranbregovicindenhaag.nl.

de eetrubriek

Kiraku Japans

je al dan niet tegen bont bent, en of je tegen de nertsfokkerij bent”, legt Van ’t Hoen uit. Ze ziet graag dat de voorstelling een oneindig karakter zou krijgen. “Het zou mooi zijn als steeds andere gesprekken bij het thema worden betrokken. Voor mij is ’Iinfiiniit’ een soort ‘onafding’ dat telkens opnieuw kan plaatsvinden met nieuwe kunstenaars op nieuwe plekken”, aldus Helene van ’t Hoen. Iinfiiniit. Tot en met 26 september 2010. Elke zaterdag en zondag aan de Boekhorststraat 139 in Den Haag. Tijd: 12.00 tot 17.00 uur. Meer informatie op http://www.iinfiiniit.nl

9Oordeel: + uitstekende klassieke gerechten - weinig ruimte tussen tafels

‘Mama, wat drinkt die mevrouw daar?’, vraagt het meisje naast ons, wijzend op mijn flesje Sake. ‘Dat is nou Chinese wijn, schatje. ‘Chinese wijn’, zie je het kind denken, ‘zou dat net zo vies smaken als gewone wijn?’ We proberen niet de hele conversatie van onze buren te volgen en schuiven onze tafel een beetje opzij. Bij Kiraku zit je nogal op elkaar gepakt. Zonder enige moeite kan ik het wasvoorschrift lezen dat uit de kraag van mijn buurmans overhemd steekt. Dat is dan ook meteen het enige minpuntje, want deze Japanner is meer dan goed en natuurlijk zit de tent met pakweg tien tafels vol. Wil je meer privacy, dan kun je in een uitbouw achterin plaatsnemen aan

Met een flinke dot Japanse mayonaise,– minder vet dan andere mayo’s verzekert de bediening ons – zijn deze sushi’s smeuïger dan de kleffere versies die je elders wel eens tegenkomt

gaat deze Vestdijk over: hoe kunnen we nog weten wat goed en slecht is? Wat blijft er over van je persoonlijke moraal als het er echt op aan komt? Hoogst actueel allemaal”. Van der Wal: “Goed en kwaad, de waarheid en de leugen, dat zijn zaken waar ik het graag over heb, getuige het Borsatostukje. Hoewel Borsato natuurlijk in de hemel thuishoort”. Vestdijks roman is volgens Cross bovendien een zeer muzikaal boek. “We hebben het cabaret en de muziek met elkaar vervlochten”, aldus Cross. “De zangeres van het ensemble, Stephanie Pas, is de verbindende factor. Zij maakt het theatraal door steeds in te breken. De Vestdijkers, de Jan Jaap-fans, de liefhebbers van nieuwe muziek: ze krijgen allemaal iets voorgeschoteld dat net even anders is dan ze gewend zijn’. Rosa Ensemble en Jan Jaap van der Wal zijn te zien op vr 10 en za 11 september in Theater aan het Spui. Reserveren: T (070) 346 52 72. Meer informatie op rosaensemble.nl en theateraanhetspui.nl.

leiding genoten aan het conservatorium, maar dat deed hij met weinig enthousiasme. Hij verruilde zijn viool voor gitaar (“gitaristen hebben meer succes bij de meisjes”) en maakte voor zijn groep ‘The White Button’ zijn eerste rock- en popcomposities. Eind jaren tachtig sloeg hij een nieuwe weg en begon te compeneren voor de cinema. Daarnaast maakte hij zijn jeugddroom waar door zich te vestigen in een klein huis op een eiland in de Adriatische zee. De oorlog in Joegoslavië maakte al snel een einde aan deze droom en leidde ertoe dat Bregovic aan een nieuw avontuur begon: de wereld kennis laten maken met zijn muziek. Sindsdien is hij de filmbranche trouw gebleven; soms acteert hij zelfs in de films waar hij voor componeert. De muzikant is bijvoorbeeld te zien in ‘Giorni dell’Abandono’, een Italiaanse productie. Dit jaar staan er weer genoeg nieuwe avonturen op het programma voor Bregovic. Zo deelt zijn Weddings and Funerals band het podium met operazangers, koor en orkest onder de naam ‘ORFEO di Bregovic’. Maar eerst gaat hij op avontuur in Den Haag, waar hij voor een volle kerk zal spelen.

een lage tafel. Veertien jaar al zit Kiraku aan de Toussaintkade. Het was het eerste Japanse restaurant in Den Haag waar je, lang voordat het verbod officieel was, rookvrij kon eten. Destijds een moedige stap. Sinds enkele jaren heeft de eigenaar NOH aan de Prinsestraat erbij gekocht, waar je bijna dezelfde gerechten terugvindt op de kaart. Wie ze wil proberen, hoeft alleen de straat over te steken. Als een geoliede machine reinigen twee bediendes onze tafel; ook brengen ze een warm gastendoekje. Je zou toch willen dat dit Japanse gebruik in elk restaurant werd doorgevoerd. Naast de Sake (€ 5,10) komt ook Sapporo, een Japans bier (€ 4,10) op tafel. Omdat Kiraku bekend staat om zijn uitstekende sushi proberen we de rainbowroll: binnenin gevuld met garnalen en avocado en aan de buitenkant zalm, tonijn en witvis (€ 14,50). Met een flinke dot Japanse mayonaise,– minder vet dan andere mayo’s verzekert de bediening ons – zijn deze sushi’s smeuïger dan de kleffere versies die je elders wel eens tegenkomt. Eigenlijk hoef Adres Toussaintkade 31 Telefoon (0)70 345 42 88 Info www.kiraku.nl Geopend Maandag t/m zaterdag van 18.00 tot 22.30 uur, zondag

je ze niet eens meer in de soyasaus te dopen. We spreken meteen af dat we de rest van alle sushi nog eens proeven buiten de eetrubriek om. Dat lijkt een wijs besluit, want een andere specialiteit van het huis, de tuna-avocado-salade: (€ 9,00) is namelijk ook hemels lekker. De combinatie van de pittig frisse rettich-komkommersalade, de vettige tonijntartaar, de avocado en de gerookte smaak van geschaafde bonito – ofwel gedroogde tonijnhuid – is een waar feest voor de zintuigen. Mijn tafelgenoot bestelt nog een Sapporo en ik probeer een witte wijn (€ 3,45). Ze is aardig, maar heeft weinig pit; een volgende keer blijf ik bij Chinese wijn. Als goed tussengerecht eten we de St. Jacobsschelpen in romige saus (€ 9,00). De keuken van Kiraku zorgt er telkens voor dat alles netjes na elkaar komt en plaatst de gerechten midden op tafel, zodat de pret gedeeld kan worden. De portie tori, een klassiek Japans kipgerecht, verschijnt. Bij Kiraku kun je kiezen tussen een halve of hele portie. Wij kiezen een halve, want we hebben nog meer in het vooruitzicht. De malse reepjes kip hebben een buitengewoon krokant laagje en liggen in een zoete, warme terryaki soyasaus. Mjammie! Nadat ook de Japanse vleespasteitjes (€ 9,50) en de gemarineerde zeewiersalade (€ 4,50) in ijltempo in onze maag verdwenen zijn, slaan we de dessertkaart open. Qua nagerechten is de Japanse keuken meestal niet zo inventief, we treffen hier wat klassiekers aan: zwarte sesamijs, groene thee-ijs en de yukimi daifuku, roomijs in deeg. Een bolletje kost € 3,25. Bij twee bollen krijg je er een sappig fruitpalet van ananas- en sinaasappelschijfjes, druiven en slagroom bij. Net als bij de voorgaande gerechten stelt Kiraku ons ook dit keer niet teleur. Het kan zich bij de top-Japanners van Den Haag scharen. Samen met een Perrier (€ 2,25) en twee koppen koffie (€ 2,25) bedroeg de rekening 91,50 euro. Ik geloof dat ik volgende week bij NOH zit.

Annerieke Simeone 17.30 tot 22.30 uur Voorgerechten vanaf Hoofdgerechten vanaf Nagerechten vanaf Alle creditcards

€ 4,00 € 17,50 € 6,50


16>

Vrijdag 10 september 2010

cultuur

Het lichaam van Clara Volgende week maandag verschijnt het nieuwe boek van Jan Siebelink, ‘Het lichaam van Clara’ (Bezige Bij, € 19,90). Net als enkele eerdere romans van deze succesauteur speelt ‘Het lichaam van Clara’ geheel in Den Haag. Eerder dit jaar vertelde Jan Siebelink in een interview met deze krant hoe een toevallige ontmoeting in de Surinamestraat – voor de deur van het huis waar Louis Couperus zijn Eline Vere schreef – tot ‘Het lichaam van Clara’ leidde. Exclusief in Den Haag Centraal een voorpublicatie van de hoofdstukken 2 en 3.

De stilte. Enorm. Die dag in november. Clara drukte de riem van de hond tegen haar wang. Zou hij toch beter kunnen worden? Kon dat? Als door een wonder? Als bijna opgestaan uit de doden? De hemel was vreemd helblauw, met een zon die geen warmte gaf. Ik kijk altijd omhoog als ik verdrietig ben, dacht Clara. Of doet iedereen dat? Haar vingers speelden met het leer van de handtas. Ze draaide de binnenspiegel naar zich toe, knoopte het sjaaltje los, zag het slecht geheelde litteken, uitgehold in smalle wallen van wild vlees, keek de sluimerende, verstilde straat af. De wereld leek hier heel ver weg. Clara haalde haar mobieltje uit het handschoenenvak, durfde niet te kijken. Maar wie zou haar bellen over de dochter die vandaag jarig zou zijn geweest? De kille oostenwind die in die verstarde roer loosheid door de straat trok, werd langs de autoramen een heimelijk ruisen. Ze drapeerde de sjaal wat losser om haar hals, kon zich niet langer beheersen en keek op het scherm. Geen bericht. Ze deed opnieuw een uiterste poging de gedachte aan Aukje te verdringen door in een liefdevol gebaar de arm naar achteren te steken. Haar hand kon de in een deken gewikkelde net niet bereiken, maar zou het gebaar gezien hebben. De gevels van de huizen aan de overkant werden in het late novemberlicht purperblauw. In de verte, richting Javastraat, tekende zich, ook heel even flauw paars, het borstbeeld van Couperus af. Het mobieltje gloeide in haar kleine hand. Er wilde maar geen bericht komen. Maar van wie, Clara? Ik ga nu naar huis, besloot Clara. Maar ik weet zeker dat als ik nu wegrijd, de dierenarts morgen een vergissing zal maken en Jip een afschuwelijke dood zal sterven. Jip kermde zacht en opnieuw ging haar blik naar de hemel, die donkerder was geworden. Verstijfd zat Clara in haar auto, de handen om het stuur geklemd. Ze vroeg zich af of de hond wel in de auto was. Natuurlijk was hij in de auto. Samen met de assistente had ze hem op de achterbank geïnstalleerd. Ze schrok van zichzelf. Dat dwangmatige gedrag was toch lang achterwege gebleven. Ze had gemeend het definitief onder controle te hebben. Aan het einde van de straat, op het gazon van de middenberm, onder de als kandelaars gesnoeide bomen, liep een

man. Waarschijnlijk een bewonderaar die Couperus’ beeld had bekeken, de vergulde letters op de sokkel had gelezen, misschien zelfs een fijn boeket bloemen had neergelegd. Als ze gelijk had, zou hij nu de weg oversteken en op de Egyptische ambassade af lopen, waar de toen nog jonge schrijver, op de eerste verdieping van zijn ouderlijk huis, achter het hoge raam aan de straatzijde, zijn debuut Eline Vere had geschreven. Ze kreeg gelijk. De man liep die kant op. Zij startte de motor, was er zeker van dat de juiste inschatting elke nu opkomende dwanghandeling zou tenietdoen. Ze vergiste zich. Die vijand, diep in haar verborgen, dat kwalijke, weke gedeelte van haar, was uit zijn hol tevoorschijn gekomen. Snel achter elkaar raakte Clara, nu met haar middelvinger, het dashboard aan. Een voorbijganger zou denken dat ze het ritme tikte van een deuntje op de radio. Ze slaagde er niet in tijdens het tikken niet aan de verjaardag van haar dochter te denken. Ze mocht pas wegrijden als dat lukte. Nu met haar pink. De lichtere toets wilde soms helpen. Dan met de wijsvinger, krachtiger, hamerend, drie keer twee, vervolgens drie keer drie. Drie hard, zacht, om en om. Maar zo kwam ze nooit de straat uit. Waarom zou ze niet aan haar verloren dochter mogen denken? Het zou ongewoon zijn als je daar niet elk moment aan dacht. Wat ze vroeg van zichzelf was tegennatuurlijk. Dit geredeneer werkte soms. Nu niet. Ze moest de aandacht op iets anders vestigen. De roerloze man in de verte, in het avond licht, met geheven hoofd het voormalige woonhuis van Couperus beschouwend, herinnerde haar door de lange gestalte aan haar eerste vriendje op de middelbare school. Op hetzelfde moment hoorde ze de stem van haar moeder. ‘Claartje, je weet heel goed waarom ik boos ben.’ ‘Nee, mama, dat weet ik niet.’ ‘Omdat ik niet wil dat je met die Jonathan Smeets om gaat. Ik wil het niet. Ik wil het niet.’ Mama schud de wild haar zware hoofd. Clara hoorde mama schreeuwen en op de vloer van de huiskamer stampen. Daarna liet mama zich met een lege blik in de schommelstoel vallen, leek Clara’s aanwezigheid vergeten. Ze riep zonder haar dochter aan te kijken door het huis: ‘Ik wil het niet. Die jongen is ziek.’ Mama’s stem versteende haar.

Ze schaamde zich voor die stem en ze was dankbaar dat niemand die kon horen. Het was een stem die ze wenste te haten. Ze schaamde zich nog steeds dat ze op één heel precies moment in haar leven aan die stem geen weerstand had kunnen bieden. Maar de herinnering leek te kalmeren. De list lukte, de teldwang zakte weg. Clara gaf gas, trok langzaam op, maar nu dook weer de vraag op of Jip wel werkelijk op de achterbank in de auto lag. In de spiegel zag ze het slapende dier, dat rustig ademhaalde, niets besefte van Clara’s worsteling. Vanzelfsprekend was Jip in de auto. Ze was toch niet gek. Niets zekerder dan die zekerheid. Toch had ze zojuist een fractie aan de werkelijkheid van de hond getwijfeld. Ze liet nadenkend haar blik op het dier rusten, zette ten slotte de spiegel in een beheerst, rustig gebaar terug in de goede stand. De man in de verte stond nog steeds voor het geboortehuis van Eline Vere, stelde zich de schrijver aan zijn werktafel voor, schrijvend aan zijn vroege meesterwerk. De straatlantaarns gingen aan, de grillige takken van de kastanjes werden spookgestalten. Clara wierp een laatste blik op de verlichte ramen van de dierenartsenpraktijk alsof ze daar hulp van verwacht te, daarna weer op de weg voor haar. De hond lag op de achterbank. Zojuist had ze hem gezien en bekeken en tranen waren zomaar uit haar ogen gevallen. Maar had ze hem wel gezien? Je kunt jezelf wel van alles wijsmaken. De assistente had Jip om het portier te openen even op straat gezet. Was ze hem toen niet vergeten? Het arme dier zat nu in de snijdende kou op straat. Onmogelijk om niet toe te geven aan die gedachte. Onmogelijk. Arme Clara. Je hebt je hondje net gezien, rustig ademend, gewikkeld in het blauwe dekentje. Die dwang, een verscheurend beest, dat zijn hete adem in je nek blaast. Geen uitweg. De bomen voor haar waren vol armen die haar adem afsneden. Clara stapte uit, keek door het raam van het achterportier, zag de hond en wilde weer gaan zitten, toen ze toch het portier opende. Jip schrok wakker, keek haar met een tegelijk intense en lodderige blik aan. Clara legde haar hand op zijn kop, streelde hem onder zijn kin, zoende hem op de ogen, frutselde met haar vingertoppen aan zijn kop, zoende, zoende, zes keer. Nog eens zes keer. Ze werd iets rustiger.

‘Sorry, lieverd. Ik ben helemaal in de war. Ik hou zo veel van je. Jij ook van mij?’ Ze boog zich dieper voorover, dekte hem beter toe, zoende hem op beide ogen, sloot haastig het portier, was er vast van overtuigd dat ze in zou stap pen, weg zou rijden, deze zo stille straat uit. In plaats daarvan liep ze op de praktijk af, ging de lege wachtkamer binnen, telde snel de rij stoelen tegen de wand. De assistente, die binnenkwam, vroeg of ze iets kwijt was. ‘Mijn tas... Het kan ook zijn dat ik in de auto niet goed gekeken heb.’ ‘Ik loop met u mee.’ Clara, snel voor haar uit lopend, zei, vlak bij de auto: ‘O, ik zie hem al. Laat u mij maar.’ ‘Ik begrijp het. Ik zou ook van streek zijn. Kunt u wel alleen naar huis?’ ‘Ja, het gaat wel. Dank u. Ik zie u morgen.’

*

Clara reed stapvoets, lieve woordjes mompelend tegen de hond, onder de schuin omhoog priemende vlaggenstokken van de Haagse herenhuizen door, in deze eeuwig doodse straat. Nee, niet helemaal verlaten. Waar ze versmalde – ter hoogte van het borstbeeld –, leek de late, literaire toerist op haar te wachten. Een superbe fantoom, in een lange jas van lichtbruin leer, ineens opduikend. Hij stondmidden op de straat en hief in een voorzichtig, bijna excuserend gebaar zijn arm. Tegen de achtergrond van een perk rododendrons, met die geheven arm, in die stilte, stond hij daar als op een toneel, in een scène die op het punt stond gespeeld te worden. Dat leidde Clara af van haar verdriet. Ze was alleen nog nieuwsgierig. De jas mocht gevaar oproepen, de beigeachtige tint, bijna oranje in het licht van de straatlantaarn, verzwakte het angstaanjagende. Hoe dan ook, de dubbelzinnigheid van de jas trof haar. Ze stopte, opende het raampje. Hij kwam op haar toe. Een man van midden veertig, misschien iets ouder, van wie het gezicht haar min of meer bekend voorkwam. Ze kon hem met geen mogelijkheid thuis brengen. ‘Excuses mevrouw.’ Hij wees op de rijk gedecoreerde deur van Couperus’ voormalige woning. In zijn hand had hij een fototoestel. ‘Wilt u een foto van mij bij die deur maken?’ ‘Natuurlijk. Het huis van Couperus.’ ‘O, gelukkig, dat weet u.’

Ze parkeerde de auto tegen de middenberm. Hij zag de hond. Hij begreep dat ze naar de dierenarts was geweest. ‘Ik zag u in de verte en heb op u gewacht. Je ziet geen mens in deze straat. Dat was in Couperus’ tijd al zo. Niets is hier veranderd. Zelfs die ritsen vlaggenstokken aan weerszijden heeft hij in zijn romans minutieus beschreven.’ Hij zag het slapende hondje. ‘Hij is erg ziek,’ zei Clara. ‘En ik val u abrupt lastig. U wilt liever naar huis.’ ‘Er is wel even tijd om een foto te maken.’ Hij stelde zich voor. ‘Ik ben Oscar Sprenger.’ Hij stak een hand naar haar uit. ‘Dan bent u de schrijver. Ik meende u al te herkennen.’ Ze zocht in haar herinnering naar een boektitel van hem, kon niet zo gauw iets vinden. ‘Ik ben Clara. Clara Hofstede.’ ‘Clara? Hoor ik het goed?’ ‘Ja, Clara.’ Zij had zijn verbazing opgemerkt. ‘U lijkt verbaasd?’ ‘Nee, nee. Clara is een mooie naam,’ en hij zei haar naam hardop, leek die te savoureren, op zijn tong te proeven. ‘Een heilige geliefde in de middeleeuwen.’ Ze maakte enkele foto’s. Teruglopend naar de auto vertelde Oscar Sprenger dat hij gisteravond laat zijn nieuwe roman, spelend in Den Haag, voltooid had. Hij had er lang aan gewerkt en permitteerde zich een dagje uit, bezocht plaatsen gelieerd aan Couperus, die hij sinds zijn middelbare school bewonder de. Zelf woonde hij in het midden van het land. Bij de auto wierp ze een blik op de achterbank. De hond sliep. De schrijver keek ook door het raam naar binnen. Beiden zwegen nu. Ze stonden een moment op het gazon van de middenberm tegenover elkaar. Hij bedankte haar. Uit een vreemde behoefte haar aanwezigheid in de straat alsnog te rechtvaardigen, zei ze met een blik op de achterbank: ‘Jip kan niet meer beter worden. Ik laat hem morgen inslapen.’ Hij boog zich weer en keek. ‘Er zit zo’n mooi kopje op. Een dier verliezen. En dan vraag ik zoiets frivools als een foto.’ Die woorden ontroerden haar. Hij was een gevoelig man. Ze keken beiden een moment naar het dier. ‘Ik neem aan dat u in deze buurt woont. Als ik u ergens mee kan helpen.’ ‘Hier vlakbij om de hoek heb ik ge-

Ingezonden mededeling

Grote Beerstraat 28 Tel.: 070-3837294 GroteBZ Beerstraat 28 Tel.: 070-3837294 2516 Den Haag www.kanongroup.nl Fax.: 070-3080781 2516 BZ Den Haag www.kanongroup.nl Fax.: 070-3080781

A.S. Zaterdag open van tot 10.00 tot 15.00 A.S. Zaterdag open huishuis van 10.00 15.00


Vrijdag 10 september 2010

woond, in de Javastraat. Na mijn verhuizing heb ik deze dierenarts aangehouden. Nee, dank u.’ Een helder gesprek. Ook een gesprek, dacht ze, vol aftastingen, stiltes. Met de stilte van de straat als een allesomvattende stilte daaromheen. En Oscar Sprenger? Je kon niet zeggen dat het in klassieke zin een knappe man was. Je kon toch ook niet naar hem kijken zonder je af te vragen: wie is hij? Wat denkt hij? Zijn gezicht kon ze moeilijk beschrijven. Ze zag het al niet eens meer helemaal helder voor zich. Ze zag wel duidelijk zijn handen. Fijne, slanke handen die hij toen ze nog even naspraken op de motorkap had neergelegd als om een compliment daarover te ontvangen. Er lag in al zijn gebaren wel enige koketterie. Niet zo veel dat het ergerde. Het viel alleen op. Ze herinnerde zich nu ook de bizar re verwondering die van zijn gezicht viel af te lezen toen ze zich had voorgesteld. Verstrooid sorteerde ze bij het kruispunt Laan van Meerdervoort-Fahrenheitstraat voor zonder richting aan te geven. Achter haar werd woest geclaxonneerd. Clara maakte een vaag excuusgebaar, sloeg direct weer links af en parkeerde haar auto voor haar huis in de Buys Ballotstraat. Ze stapte niet onmiddellijk uit, haalde zich de ontmoeting voor de geest. De schrijver was zonder meer een voorkomend man, hoffelijk, belangstellend voor zo’n korte toevallige ontmoeting. Er was wel dat vreemde kraken van die leren jas geweest, maar bij die beheerste koketterie ook een bijna jongensachtige verlegenheid. Of schatte ze hem nu helemaal verkeerd in? Ze wist het niet meer. Wat deed het ertoe? Je kijkt naar iemand, je hoort zijn stem en iets van je radeloosheid verdwijnt. Ze kwam uit de auto. De jonge vrouw die schuin tegenover haar woonde, kwam op Clara toe, vroeg direct naar het hondje. Clara informeerde Jeanne met een enkel zin netje en begon te huilen. ‘Och meid, wat erg.’ Clara droeg het hondje naar binnen; legde hem in de voorkamer in de mand. Ze dronken samen koffie en Clara vertelde haar van de ontmoeting in de Surinamestraat. Jeanne las eigenlijk nooit boeken. Van deze schrijver had ze ook nog nooit gehoord, voor zover ze zich herinneren kon. Maar als hij zo op de zieke Jip reageerde, moest het wel een aardige man zijn.

cultuur

Jan Siebelink in de Surinamestraat. >Foto: Paul Posse/PAR31

PG1008 Adv DH Centraal Gratis DVD 275x40mm*.pdf Ingezonden mededeling C

M

Y

CM

MY

CY

CMY

K

1

26-08-10

13:40

<17


18>

Vrijdag 10 september 2010

cultuur

Briljante cd met muziek van Eino Tamberg

Residentie Orkest springt uit de band Door Aad van der Ven

Het Residentie Orkest heeft het zo slecht nog niet getroffen met zijn cd-producenten. Het kan via de Britse maatschappij Chandos met stevige Bruckners en Mahlers voor de dag komen, terwijl het Zweedse label Bis geïnteresseerd is in een aantal minder bekende componisten van na de Tweede Wereldoorlog. Het Haagse orkest heeft in zijn concertprogrammering de nieuwe muziek weliswaar overboord gezet, op deze manier doet het toch een beetje mee. Al is het natuurlijk vreemd dat van die activiteiten voor Bis niets in de Philipszaal te horen is. Het R.O. is als de dood dat het publiek wegblijft, maar voor een componist als Eino Tamberg (1930) hoeft niemand bang te zijn. Aan een van de meest invloedrijke toondichters van Estland heeft het Haagse orkest zijn recentste cd gewijd. Chef-dirigent Neeme Järvi heeft een zwak voor deze oude meester uit zijn vaderland. Horen we muziek uit een van de Baltische staten dan is dat tien tegen één geheimzinnig geneuzel van de hand van Arvo Pärt, Peteris Vasks of een andere vertegenwoordiger van deze spirituele richting. Tenzij we teruggaan in de geschiedenis. Dan stuiten we op Eduard Tubin (1905-1982) met zijn krachtige,

Neeme Järvi > Foto: SimonvanBoxtel

neo-romantische symfonieën. Tamberg, die onder meer enkele symfonieën en opera’s (‘Cyrano de Bergerac’) componeerde, staat daar volkomen los van. Zonder in loze heroïek te vervallen toont zijn muziek in de meeste gevallen een verbinding met het werk van sommige Sovjet-tijdgenoten. Dat is opmerkelijk, want toen zijn land geregeerd werd door de Sovjets, oriënteerden Baltische componisten zich meestal meer op de Scandinavische muziek. Tamberg is op zijn best de Sjostakovitsj van Estland, zoals in het Concerto grosso uit 1956. Op zijn slechtst – sommige episodes uit de Symfonische dansen (1957) – stijgt hij niet boven een middelmatige Kabalevski of Chatsjatoerian uit. Genoemde stukken verschillen nogal van de veel later ontstane, eveneens door het Residentie Orkest opgenomen suite uit de balletmuziek ‘Joanna Tentata’ (1971). Dat werk is gebaseerd op een 17de-eeuws verhaal over een stel behekste nonnen in een klooster in het Franse Loudon. We kennen dat ook van een roman van Aldous Huxley en een opera van Penderecki. Opmerkelijk is de stilistische veelzijdigheid in deze muziek van Tamberg. Er zijn herinneringen aan barokke dansvormen, hier en daar verheft zich een koraalmelodie en zo zijn er meer grillige, archaïsche en tegelijk vervreemdende elementen aan te wijzen, die de indruk

wekken dat rond 1970 is Estland het post-modernisme al in de mode was. De Symfonische dansen hebben met hun vaak wat oubollige speelsheid minder om het lijf. Geestiger is het Concerto grosso dat sterk doet denken aan de jonge Sjostakovitsj, vooral aan diens Eerste pianoconcert. Die laatste vergelijking ligt ook voor de hand vanwege de prominente, uitbundige solopartijen voor piano en trompet. Tamberg laat bovendien een fluit, een klarinet, een altsaxofoon en een fagot meedoen, allemaal voorzien van virtuoze, aantrekkelijke soli. Het Haagse orkest springt met dit stuk behoorlijk uit de band. Fantastisch zoals dit alles hier gerealiseerd wordt. De muziek krijgt bij het R.O. met zijn voortreffelijke soloblazers meer flair dan bij het Nationaal Symfonie Orkest van Estland, dat dit werk onder leiding van Arvo Volmer tien jaar geleden op cd zette. De Haagse productie als totaal toont trouwens een briljant orkest. Bovendien is deze cd technisch zeer geslaagd. De indruk ontstaat, dat de opnamemensen van Bis beter met de akoestiek van de Philipszaal weten om te gaan dan hun collega’s van Chandos. Eino Tamberg: Joanna Tentata – Symfonische dansen – Concerto grosso. Residentie Orkest onder leiding van Neeme Järvi – BIS CD 1677

Ieder doet zijn ding bij Maurits van de Laar Galerie Maurits van de Laar opent het seizoen met een groepstentoonstelling getiteld Face to Face, met werk van kunstenaars die zich altijd weer laten leiden door hun eigen inzichten. Door Egbert van Faassen

De Haagse schrijver F. Bordewijk had een scherp oog voor het fantastische, voor de ongrijpbare macht die de dingen kunnen hebben over de geest. Okko Staalhof, de schilder in Bordewijks roman ‘Eiken van Dodona’ (1947) was met zijn doeken vol woekerende planten en menselijke ledematen vol onzegbare uitstulpingen een soort verlate symbolist. In zijn bijdrage aan de monografie over Frank van den Broeck grijpt Dirk van Weelden naar Bordewijks latere roman ‘Bloesemtak’ (1955) om aan te geven wat de karakteristieken van Van den Broecks tekeningen zijn. ‘Koortsachtige aandacht, weemoed en onheil’ zijn daarin vermengd. Dat is knap beschreven, ook al omdat Van den Broeck ervoor zorgt dat woorden weinig vat

krijgen op zijn tekeningen. Het beeld is altijd rijker dan die ene betekenis. Frank van den Broeck (1950) en Diederik Gerlach (1956) vinden elkaar in de opvatting dat kunst evocatief moet zijn. Beide kunstenaars laten, ook letterlijk, veel ruimte open in hun werk. Ze delen hun belangstelling voor Bordewijk en hoe hij verwoordde wat achter de dingen lag. Gerlach portretteerde de schrijver in de publicatie ‘Den Haag Ontijdelijk’ – nu in de Nationale Schrijversgalerij in het Letterkundig Museum. In vergelijking met Van den Broeck – die soms vrijwel direct naar de droomachtige voorstellingen van de 19e-eeuwse symbolist Odilon Redon grijpt – is Gerlach behoorlijk aards. Zijn collage-achtige voorstellingen – in sommige gouaches zijn de vrouwenfiguren ook werkelijk opgeplakt – wil hij het liefste zien als wat hij neutraal een compositie noemt. Composities, die dan weer wel zijn opgebouwd uit elementen die een verhaal suggereren. Had hij dan net zo goed een rode vlek in dat ene landschap kunnen zetten als een DKW – de voorloper van de Audi uit de jaren zestig? Dat wel, maar dan was er

minder aan geweest: ‘De schilderkunst is zo’n oud medium. Je kan een hele hoop vertellen zonder dat duidelijk wordt wat je wilt vertellen’. Schilderijen en tekeningen zijn media die zich tamelijk traag in het hoofd van de beschouwer onthullen. Een roman van Bordewijk ontvouwt zich in het ritme van het lezen, dat een andere tijdspanne vraagt. Het zijn kunstvormen die een beroep doen op de beschouwer of de lezer. Ze zetten een denkproces in werking. Dat is precies waarom wij graag lezen of naar stilstaande kunst kijken. Film of televisie werkt anders. Tobias Gerber is geboeid door de verhalen, zoals ze zich in zijn herinnering hebben vastgezet. Hij vertelt ze na in houtskooltekeningen, zonder model of voorbeeld, terwijl hij alleen op zijn geheugen vertrouwt. Zo krijgen we beelden te zien die hij heel particulier koestert. Omdat een persoonlijke geschiedenis altijd verweven is met het algemene verhaal, zijn Gerbers tekeningen toch wel herkenbaar. ‘Vater und Sohn’ is een dubbelportret van ‘Pa’ en ‘Hoss’ uit de tv-serie ‘Bonanza’ waar Tobias Gerber graag naar kijkt.

over Edward Field, een New Yorker, en aldaar een even grijze eminentie als Ack. Maar Edward Field is een dichter. Een ‘stand up poet’. Eentje van het eerste uur nog wel. Ack heeft met gitarist Peter Tiehuis muziek gemaakt bij de gedichten van Field en samen hebben ze die op cd gezet, ‘Standing up together’. Geen cd-tje met alleen een lekkere ‘groove’, maar fraai gearrangeerde thema’s en melodieën die aansluiten op de inhoud

van die gedichten. Fields poëmen kunnen gaan over de filmster Mae West (‘gedrenkt in parfum straalde ze vooral tevredenheid met zichzelf uit’), over ‘donkeys’ (‘ezels die alleen maar balken ‘omdat ze weten dat er een betere manier van leven bestaat’ en die eigenlijk het liefst ‘samen in een veld met bloemen elkaar zouden willen zoenen’.) Field is steeds op zoek naar het onzichtbare ‘echte’ achter de zogenaamde belangrijke dingen. Hij geeft niet om het ‘geslaagde’ Amerika (‘a land of frozen people’), maar smult van de mensen, de katten, honden, kakkerlakken en het afval van zijn New York. ‘Wat is er met de ‘losers’ gebeurd?’vraagt hij zich af. ‘Vroeger waren ze onze grote voorbeelden’. En hij kijkt raar op als de ambtenaar aan het loket van de uitkeringen tegen hem zegt: ‘Heeft

len een vrouw voor, op de rug gezien, die kijkt in een spiegel en kennelijk tegelijk een krasserig kunstwerk vervaardigt. ‘Informele kunst’ werd een begrip in de jaren vijftig – een soort van ‘psychische improvisaties’ volgens de Franse kunstcriticus die de term muntte. Gerber heeft van zijn vader, die tekenleraar was en een verzameling ‘informele’ schilderijen bezat, zo goed leren tekenen als hij doet. Ook in de tentoonstelling houtsnedes van de uitstekende vakman Jos de l’Orme, die knappe wolfskoppen gutste en afdrukte, tekeningen van Justin Weijers, die felle kleuren en tekst combineert met liggende figuren en Ronald Versloot, die goed kan tekenen. Diederik Gerlach, Polonia II 2010, gouche en collage 73 x 55 cm.

Hoezo heeft televisie als medium een ander effect dan een tekening? Omdat zo’n illustratie een samenvatting is van urenlang kijken als kind. Twee mooie tekeningen met de titel ‘Informel’ stel-

Face to Face. Galerie Maurits van de Laar, Herdersstraat 6. Geopend: woensdag tot en met zaterdag van 12.00 tot 18.00 uur, nog tot en met 28 september. Lisette Pelsers e.a.: Frank Van den Broeck: Het Hart heeft zijn redenenen, Ludion 2002, € 25,– Diederik Gerlach, Cor Gout: Den Haag Ontijdelijk, Trespassers W. & Valerius Pers 2007, € 35,–.

jazz

Jazz en poëzie in Pulchri

Pure Jazz the Movement organiseert regelmatig jazzconcerten in Den Haag. Onder meer in Pulchri Studio aan het Voorhout, waar de sociëteit op die jazzavonden open is voor een ieder. Op vrijdag 24 september staat er een bijzonder programma: ‘Ack van Rooijen invites Edward Field’. Ieder zichzelf respecterend jazzliefhebber kent Acks naam en faam, dus over de nestor van de trompet en flügelhorn in ons land heb ik het even niet. Wel

u altijd zo weinig verdiend?’ Had hij zelf nooit bij stil gestaan, kind van een ander tijdperk, ‘last of the bohemians’. Edward Field presenteert zijn hommages aan het Kleine dus met de muziek van Ack (ook zijn zwager), Peter Tiehuis en pianist Jasper Soffers. Voor de agenda alvast. Terug naar vlakbij. Op de zondag is de jazzagenda altijd aardig vol (Fuut, Mövenpick Voorburg, Pavlov), maar er is ook een nieuwkomer. Want directeur Cees Debets wil namelijk de jazz terugbrengen in zijn Theater aan het Spui en presenteert op zondagmiddagen (15.00 uur) een serie concerten met THEO, The Hague Ethospheric Orchestra. Het orkest zelf heb ik eerlijk gezegd nog niet gehoord, maar ik herken op de staatsiefoto een aantal bekende jonge jazzmusici (onder wie vibrafonist Miro Herak).

Zondag a.s. speelt het THEO samen met trompettist Eric Vloeimans en die heeft – bleek laatst in Korzo5hoog – een flinke aanhang in Den Haag. In oktober en november volgen concerten met Frits Landesbergen (vibrafoon) en Jesse van Ruller (gitaar). En dan nog even een optreden dat in april werd afgelast omdat saxofoniste Tineke Postma een ongeval had. Ze speelt nu op 18 september in de (nieuwe) Regentenkamer met de subtiele Haagse gitarist Olaf Tarenskeen. Ik heb hun lof in april al uitgebreid gezongen. Dus ik laat het nu bij: niet overslaan!

Bert Jansma


Vrijdag 10 september 2010

cultuur

<19

Het Nationale Toneel speelt ‘Retour Hollandse Spoor’

Dollen met Kniertje in Panorama Mesdag Door Bert Jansma

‘Kniertje, Kniertje, who the f… is Kniertje?’. Komische variant op Smokie’s ‘Alice’, gezongen door Het Nationale Toneel in de seizoensopening, ‘Retour Hollandse Spoor’. Want daarin dient Herman Heijermans’ toneelklassieker ‘Op hoop van zegen’ met de oude Kniertje, met reder Bos, met Barendje en Geert, als inburgeringsproject voor nieuwe Hagenaars. Ze mogen met z’n allen aan dat stuk werken op het nagebouwde Seinpostduin, omringd door het enorme ronddoek van Panorama Mesdag. Door het atelier van het gezelschap bijna in z’n geheel nageschilderd, op de paarden van Breitner na. Dat Panorama is als locatie de opvolger van het ‘echte’ Hollandse Spoor, destijds plaats van handeling van de succesvolle openingsvoorstelling van het gebouw in de Schouwburgstraat. Nu dus opnieuw een helemaal ‘Haags’ stuk dat de sores van de residentie te lijf gaat. Johan Doesburgs ‘Retour Hollandse Spoor’ (teksten Nazmiye Oral, Gerardjan Rijnders en Michel Sluysmans) is klucht, satire en parodie ineen. Over een bont gezelschap van twaalf personages zonder werk voor wie ambtenaren dat project hebben bedacht. Een jonge Hagenees, een Russische die het liefst naar Parijs wil, een Joodse Roemeen met Israël als bestemmingsdroom, een uitgekluste Poolse bouwvakker, een Somaliër die eigenlijk uit Ghana komt, een Turkse zangeres die alsmaar in een lied wil uitbarsten. Plus een stel werkeloze acteurs. Alles onder leiding van een goedwillende ‘softie’ van een sociaal werkster met toneelambities. Het is even geduld hebben voor de echte gekte losbarst in dit ‘Retour Hollandse Spoor’. Het vraagt nogal wat theatertijd om al die personages in te kleuren, ze allen iets mee te geven waarmee ze elkaar later te lijf kunnen. Want dat gebeurt. Iemand gooit de deur van het Panorama op slot, we krijgen een soort ‘Huis clos’-situatie en niemand kan meer aan elkaar ontkomen. ‘Kniertje’ dient gespeeld, en ‘hou het maar zo dicht mogelijk bij jezelf ’ clichéet de leidster (Antoinette Jelgersma). Dus klinkt ‘de vis wordt duur betaald’ en Heijermans’ pannetje met koteletten in allerlei versies. Zelfs in het Russisch (Victoria Koblenko).

Retour Hollandse Spoor. V.l.n.r. Dennis Rudge, Victoria Koblenko, Meral Polat, Vincent Linthorst,Esther Scheldwacht en Pieter van der Sman. > Foto: Leo van Velzen

Maar de Russin vindt die Heijermans maar niks, zij heeft Dostojewski en Toergenjew. En Joden haat ze. Van saamhorigheid komt niet veel, intolerantie blijkt niet alleen weggelegd voor Nederlanders, en integratie met Heijermans is een farce. De twee heren van de gemeente die het bedacht hebben kijken vanaf een videoscherm naar het geheel als TNO-laboranten naar proefmuizen. Met de leuke muziek van het combo

van Reint van den Brink, een titelsong in ‘Oh Oh Den Haag’-stijl van de goed zingende Meral Polat, gaat het langzaamaan steeds meer ‘over de top’. En dan wordt het absoluut een dolle boel. Voorbeeldig ingevuld door de acteurs van Het Nationale Toneel die verrassend hun veelzijdigheid kwijt kunnen. Met Esther Scheldwacht als de Indo-actrice die met van ouderdom trillende stem Kniertje speelt, maar ook als hysterica een soort Vitusdans uit-

voert. Met de fantastisch gekke lichaamstaal van Sadettin Kirmiziyüz. Met Dennis Rudge hilarisch als de Somalische Ghanees met krankzinnig accent. Een rol waartegen een komiek als Eddie Murphy rustig U zou mogen zeggen. Natuurlijk is er een boodschap. Want dat ‘inburgeren’ lukt eigenlijk alleen in een paar scabreus-komisch gesuggereerde seksscènes. En opvallendst van alles: de tekstflarden van de échte He-

ijermans die tussendoor klinken, met welk accent dan ook, blijken gek genoeg nog steeds te werken. Niet voor niets onze beste toneelschrijver. Het Nationale Toneel: ‘Retour Hollandse spoor’. Van 9 t/m 11/9, 14 t/m 18/9, 21 t/m 25/9, 26/9 (matinee), 28 t/m 30/9, 1 en 2/10, 3/10 (matinee), 5 t/m 9/10. Nationale Toneel Gebouw, Schouwburgstraat 8. www.nationaletoneel.nl

Deze stad is hieraan toe

Den Haag krijgt toch eigen operagezelschap Door Aad van der Ven

De aangekondigde bezuinigingen mogen dan zeker in de kunstwereld het gesprek van de dag zijn, Den Haag heeft toch het leven geschonken aan een professioneel operagezelschap. Bijna twintig jaar nadat Carel Birnie, de vroegere directeur van het Nederlands Dans Theater, tevergeefs probeerde in deze stad de duurste van alle podiumkunsten een permanente plaats te geven, is een stichting ontstaan, die inmiddels haar eerste zelfstandige productie voorbereidt. OPERA2DAY is een initiatief van de Rotterdamse regisseur Serge van Veggel en de in Argentinië geboren dirigent Hernán Schwartzman, die beiden de artistieke leiding hebben. Voorzitter van het bestuur is de Haagse musicus Wim Vos, voorheen respectievelijk slagwerker en artistiek manager van het Residentie Orkest, directeur

van het Koninklijk Conservatorium en nu artistiek adviseur van de Philipszaal. Deze stad is al jaren aangewezen op gastvoorstellingen van de Nationale Reisopera, Opera Zuid en enkele rondreizende Oost-Europese gezelschappen. Maar er is meer mogelijk, aldus OPERA2DAY. ‘Den Haag heeft een humuslaag die rijp is voor de vestiging van een operagezelschap’, staat in het beleidsplan, dat het Fonds Podiumkunsten interessant genoeg vond voor een projectsubsidie. Die subsidie heeft betrekking op een productie van ‘La Giuditta’ van Alessandro Scarlatti, die in maart 2011 in première gaat. Die eerste opvoering zou deel uitmaken van de Haagse Muziekdriedaagse, maar de Philipszaal heeft een streep door dat festival gehaald. Over een alternatieve locatie in deze stad is nog geen beslissing genomen. Vast staat, dat ‘La Giuditta’ kort na de première ook wordt

opgevoerd in Rotterdam (de Doelen) en een maand later in Zwolle (Kameroperafestival in Odeon). Bescheiden Regisseur Serge van Veggel is zich er van bewust dat dit niet het ideale tijdstip is voor dergelijke initiatieven. Hij onderstreept dan ook dat het begin, met een productie voor drie zangers en twaalf instrumentalisten, zeer bescheiden is. OPERA2DAY wil zich voorlopig concentreren op barokopera’s voor een niet al te grote bezetting. Maar de ambities reiken verder. Van Veggel: “We hebben het gevoel dat Den Haag hieraan toe is. De stad heeft een rijk operaverleden en ook na de oorlog was op dat terrein, met de Nederlandse Opera in het Circustheater, veel te doen. Eigenlijk zijn de omstandigheden heel gunstig. Er zijn zoveel jonge zangers die het Koninklijk Conservatorium verlaten zonder te

weten waar ze heen moeten. Bovendien kunnen we profiteren van de kennis en ervaring van de internationaal bekende afdeling Oude Muziek daar”. Stoelen Dat in Den Haag bij uitvoeringen van klassieke muziek vaak veel stoelen leeg blijven schrikt bestuursvoorzitter Wim Vos niet af. “Misschien is het langzamerhand tijd om de verwachtingen over de omvang van het publiek dat je denkt te kunnen bereiken bij te stellen. Een operavoorstelling of een symfonisch concert is niet alleen de moeite waard als er tweeduizend mensen op afkomen”. Van Veggel voelt zich gesteund door de positieve artistieke beoordeling door het Fonds Podiumkunsten. Hij streeft er naar de historische uitvoeringspraktijk in de weergave van de muziek te combineren met een vorm van the-

ater die tijdloos is en tegelijk de mythische aspecten van een groot deel van het barok-operarepertoire intact laat. Daarbij gaat zijn voorkeur uit naar minder bekende werken. Een voorbeeld is Alessandro Scarlatti’s ‘La Giuditta’ (circa 1700), overigens geen opera, maar een oratorium, gebaseerd op een oudtestamentisch verhaal. “Maar opera of oratorium, dat maakte in die tijd niet zoveel uit”, aldus de regisseur. “Het is in elk geval een heel theatraal werk”. Aan de productie werken enkele gerespecteerde zangers mee, namelijk de Zwitserse sopraan Ana Maria Labin, de Poolse tenor Krystian Adam en de bekende Britse countertenor Michael Chance. Het was Chance, die de artistieke leiding had toen vorig jaar het prille OPERA2DAY, samenwerkend met het Koninklijk Conservatorium, veel succes had met Händels ‘Agrippina’.


20> Troy

Wow, wat een zomer

Nu de zomer definitief voorbij lijkt, denk ik nog vaak terug aan de zonnige hoogtepunten. Want voor sportfans was het natuurlijk een goed seizoen. De kick-off was het wereldkampioenschap voetbal met een plek in de finale. We speelden heerlijke no-nonsensevoetbal. Goed gedaan jongens! En na het voetbal sprongen we meteen weer op de bank voor de Tour de France met de laatste ronde voor Lance. Bedankt meneer Armstrong! We hadden ook flink wat tennis deze zomer. De twee jonge Haagse mannen Thiemo de Bakker en Robin Haase hebben een goed seizoen achter de rug. Ze klimmen geleidelijk naar de top. Ik hoop dat ze in de toekomst nog verder komen. Dat wens ik uiteraard ook de Nederlandse voetbalteams in de Champions League. Dat belooft weer prachtig voetbal en als grote fan zal ik zeker kijken. Ik heb niet alleen sport gevolgd via de televisie Zelf heb ik ook het nodige gedaan. Ik heb afgelopen zomer als coach gewerkt bij de mannen van de 4x100 en de 4x400 meter estafetteploegen. We waren druk met het Europees kampioenschap in Barcelona, dat goed voor ons uitpakte. We hebben twee medailles gewonnen en een aantal spetterende finales meegemaakt. Zoals de 4x400, waar de mannen geweldig werk afleverden. Ze konden zich goed concentreren, helemaal tot aan de finale. Ze renden de op twee na snelste tijd in de Nederlandse geschiedenis. Dat was meteen een goede motivatie voor ons om met een positieve ‘vibe’ naar de atletiekbaan in Nederland terug te keren. Ik heb al post gekregen van jongens die graag deel willen uitmaken van de teams. Dus voor mij als coach was het ook een goede zomer. Ik hoop dat u ook een mooie zomer heeft gehad. We maken ons alvast klaar voor een geweldige winter. Tot de volgende keer.

Troy Douglas Trainer, presentator en voormalig sprinter www.troydouglas.nl

Vrijdag 10 september 2010

sport

‘Ik compenseer veel door mijn snelheid en sprongkracht’

Het ongeduld van ADO-doelman Coutinho Drie weken geleden sloeg het noodlot toe voor doelman Robert Zwinkels van ADO Den Haag, toen hij pijn kreeg aan zijn meniscus. Inmiddels is hij geopereerd. Het herstel vergt enige weken. In die periode is Gino Coutinho zijn vervanger. Door Ronald Mooiman

Voor aanvang van het seizoen twijfelde de nieuwe trainer John van den Brom nog wie de eerste doelman zou worden. Zwinkels en Coutinho ontliepen elkaar qua prestaties niet veel. Toch koos de nieuwe oefenmeester voor Zwinkels. “Robert had natuurlijk al een kleine voorsprong op mij als vaste keeper”, weet de 28-jarige Coutinho. “Al twee jaar is hij eerste keus, dus dan zul je extra je best moeten doen. Ik vind het vervelend voor Robert dat hij nu zo lang langs de kant moet zitten, maar voor mij betekent het een kans. Met elke wedstrijd zal ik meer ritme opdoen, waardoor ik beter kan worden. De coaching van de andere spelers kan ook beter. Ik heb ook het idee dat de trainer vond dat Robert daar beter in was. Maar veel spelen is goed voor de samenwerking met mijn medespelers”. Coutinho heeft zich in zijn carrière vaak moet schikken in reserverollen. Bij Vitesse, NAC en PSV kwam hij op het tweede plan. “In het begin schik je je in je reserverol, maar je wilt natuurlijk meer. Het maakte me altijd ongeduldig. Na mijn overgang van Vitesse naar FC Den Bosch, waar ik vaste doelman werd, kreeg ik zelf te maken met blessures. Die pech had ik dan ook nog

Gino Coutinho: ‘Iedereen heeft me gesteund in een onzekere periode’. > Foto: Creative Images

eens. Maar inmiddels heb ik daar geen last meer van. De inspanningsfysioloog heeft ervoor gezorgd dat ik sterker ben geworden”. Coutinho was begin deze eeuw een ta-

lentvolle doelman die zelfs in de selectie zat voor het WK onder 20 jaar in 2001. Dat hij klein van stuk is, heeft hem nooit in de weg gezeten. “Ik ben van nature vrij explosief. Zo kan ik het

compenseren. Ik weet niet beter. Dat ik klein ben, wil niet zeggen dat ik niet sterk ben. Je moet ervoor zorgen dat je altijd net even sneller bent dan je tegenstander. De duels met lange spitsen durf ik met mijn sprongkracht makkelijk aan”. Coutinho verlengde zijn contract bij ADO Den Haag met een jaar na een vervelend seizoen. De doelman werd gearresteerd vanwege op verdenking van het bezit van een wietplantage. “Dat was een moeilijke periode”, blikt hij terug. “Vooral voor mijn gezin. Toen bleek dat ik er niets mee te maken had, heb ik het snel achter me kunnen laten. Ik heb veel bewondering voor de manier waarop iedereen hier bij ADO Den Haag ermee is omgegaan. Van spelers tot trainer, van fans tot Raad van Commissarissen, iedereen heeft me gesteund. Ze waren er allemaal voor me in een onzekere periode”. Na de goede prestaties van de afgelopen weken wacht Coutinho en zijn medespelers de thuisbeurt tegen De Graafschap. “Dat is een spannende pot. Ook nog eens belangrijk. Door de wedstrijden tegen VVV en PSV hebben we veel zelfvertrouwen opgedaan. De Graafschap is een lastige ploeg. Ze heeft van Ajax en PSV flinke tikken gekregen, maar ze kan natuurlijk best wel wat. Daar staat tegenover dat onze ploeg goed in elkaar zit. We stralen wat uit. Dat is belangrijk. Met ons eigen spel en een gezonde dosis agressiviteit moet het gaan lukken tegen De Graafschap”. Het duel tussen ADO Den Haag en De Graafschap begint zondag om 14.30 uur in het Kyocera Stadion.

Spektakel op het strand

Beachtennis combineert sport en plezier De tennissers verzorgen zondag het laatste topsportevenement van het seizoen in het Beachstadion. Wie al eens een wedstrijdje beachtennis heeft gezien weet dat het, net als bij de andere strandsporten, een hoog spektakelniveau heeft. Door Hans Willink

“Beachtennis is een groeisport”, weet Ellen de Roos namens organisator Go! Marketing. “De sport wordt gespeeld op een beachvolleybalveld van zestien bij achttien meter. Het net hangt op een hoogte van 1,70 meter, bijna zestig centimeter hoger dan bij gewoon tennis. De spelers gebruiken een pallet gebruikt, een klein racket zonder snaren, en een lichtere tennisbal. De puntentelling is bijna gelijk aan die van tennis. Je mag vanaf de hele baseline serveren. En de service hoeft niet in een vak te komen. Als de bal het net raakt, maar er wel overheen gaat, speel je door. Bij 4040 volgt nog één punt. De bal mag niet stuiten in het zand. Beachtennis wordt vooral in dubbels gespeeld in de categorieën dames, heren en mixed”. Beachtennis ontstond in de jaren zeventig in Amerika en Brazilië. Later waaide de sport over naar het ‘warme’ Europese vasteland, waar ze vooral in Spanje en Italië succesvol was. Enkele jaren geleden heeft Dave Offenbach, directeur van Go! Marketing, de sport

in Nederland geïntroduceerd. Mede door de samenwerking met ex-tennisinternational Miriam Oremans kreeg het beachtennis meer aandacht en worden steeds meer toernooien gehouden; sinds 2005 is er jaarlijks een Nederlands Kampioenschap. Hieraan doen vooral spelers mee in de categorie tussen de 20 en 35 jaar oud. Ongeveer tweederde is man. “Omdat de sport vooral in de zomer en op het strand wordt gespeeld, komen de huidige beachtennissers vooralsnog uit Noord-Holland en Zuid-Holland”, legt Ellen de Roos uit. “Maar ook in andere provincies wordt de sport populairder. Beach Tennis Nederland werkt samen met de KNLTB. Hierdoor wordt het met name beoefend door mensen die ook al tennissen. Maar er zijn ook wel andere sporters, zoals (beach)volleyballers, badmintonners, tafeltennissers en squashers die het beoefenen”.

Ellen Roos: ‘Met een beetje balgevoel en wat trainen kun je ineens Nederlands kampioen worden’. > Foto: Creative Images

Titelverdedigers Tennis Europe organiseert, in opdracht van de ITF, sinds 2008 ook een Europees Kampioenschap Beachtennis. Ook Nederland neemt hier aan deel. Vorig jaar werd een herendubbelteam uit Nederland zelfs kampioen in de ‘verliezersronde’. Enkele Nederlandse spelers hebben de intentie zich te specialiseren. Ellen de Roos: “De koppels die afgevaardigd worden naar het EK bestaan steeds uit de Neder-

landse kampioenen van dat jaar ervoor. Deze zomer mogen Michel Koning en Martijn van Haasteren plus de dames Marlot Meddens en Chayenne Ewijk ons land vertegenwoordigen. Het is wel een beetje jammer dat Tennis Europe pas zo laat de data heeft bekendgemaakt, waardoor het EK samenvalt met het NK. Ze kunnen dus hun nationale titel niet verdedigen. Aan de anderen: dat creëert nieuwe kansen voor de deelnemers van dit

jaar. Dat is het leuke van een relatief jonge sport, met een beetje balgevoel en wat trainen kun je ineens Nederlands kampioen worden. Maar denk niet dat je hier zomaar wint. Bij de kampioenen van vorig jaar zitten spelers die hoog op de ranking van het gewone tennis staan. Maar er zijn ook genoeg deelnemers die voor hun plezier meedoen. Want daar gaat het uiteindelijk om: de combinatie van sport en plezier op het strand”.


Vrijdag 10 september 2010

sport

Albert van der Dussen, trainer Jong Ajax

‘Net als ieder ander word ik afgerekend op prestaties’

Polak: ‘Sfeer is nog gemoedelijk’ Zaterdaghoofdklasser Scheveningen verspeelde door een 1-1 gelijkspel tegen Jodan Boys kostbare punten in de strijd om de bovenste plaatsen. Voor de Houtrustbewoners scoorde oud-prof Sjaak Polak (34), die na vijftien seizoenen terugkeerde op het oude nest.

De terugkeer moet je goed doen. Polak: “Dat gaf een goed gevoel. Ik heb er ook heel veel zin in. We hebben een goede groep die bovenin moet gaan meedraaien. Maar elke tegenstander ziet ons als de te kloppen ploeg. Zo ook Jodan Boys, dat een erg harde ploeg bleek te zijn. We hadden er afgelopen zaterdag meer dan een punt uit moeten halen. Maar de terugkeer op Houtrust in de competitie was weer ouderwets”.

Volkomen onverwacht tekende Albert van der Dussen in maart een contract als trainer van Jong Ajax. Na zijn gedwongen vertrek bij Haaglandia leek hij aan de slag te gaan bij amateurclub FC ’s-Gravenzande, totdat Ajax zich opeens meldde. Voor de ambitieuze Van der Dussen was het verzoek per 1 juli toe te treden tot de trainersstaf van de Amsterdammers minder verrassend dan voor de buitenwereld. “Ik heb altijd de weg van geleidelijkheid bewandeld. Natuurlijk is dit is een enorme stap vooruit, maar ik weet wat ik kan”.

Bekende gezichten gezien? “Zeker. Met onze trainer John Blok heb ik natuurlijk nog samengespeeld in het jaar dat we hier zo succesvol waren onder Martin Jol. En natuurlijk Jimmy Charité, die ook in de technische staf zit. Scheveningen is een club waar je graag terugkomt. Er is niet heel veel veranderd. Nog steeds een gemoedelijke sfeer”.

Door Bert Tielemans

Met ingehouden trots laat Albert van der Dussen trainingscomplex ‘de Toekomst’ van Ajax zien. De begroeting is hartelijk als altijd. De omgeving waarin dat gebeurt is totaal anders. Van een bescheiden amateuraccommodatie in Rijswijk naar misschien wel het mooiste en professioneelste trainingscomplex van Nederland. Juist die professionaliteit boeit de Van der Dussen. die zichzelf wil blijven ontwikkelen. Dat kan hier. Van parttimetrainer in het amateurvoetbal is hij nu fulltimecoach van de beloften van een topclub in het betaald voetbal. Een jongensboek. Hoe kwam Ajax eigenlijk bij hem terecht? “Al in de winterstop sprak ik met Ajax over het hoogste zaterdag amateurelftal””, vertelt Van der Dussen. “Dat was natuurlijk een mooie uitdaging, maar vier keer in de week naar Amsterdam, naast mijn gewone baan, is zwaar. Mijn voorkeur ging uit naar een goede zaterdagamateurclub in de regio. Maar kennelijk had Ajax aan de gesprekken een goed gevoel overgehouden, want toen duidelijk werd dat Pieter Huistra (voormalig trainer Jong Ajax, red.) naar FC Groningen zou gaan was ik kandidaat om hem op te volgen. Tijdens de sollicitatiegesprekken en een assessment ben ik helemaal gefileerd. Ajax gaat niet over één nacht ijs en wil zeker weten dat het de juiste man voor de juiste taak aantrekt”. Criticasters leggen overigens direct een link met de hoofdtrainer van Ajax, Hagenaar Martin Jol, die er wel even voor gezorgd zou hebben dat Albert aan de slag kon in Amsterdam. “Natuurlijk ken ik Martin goed, ik ben al 20 jaar bevriend met zijn broer Cock die ik ken uit mijn ADO-jaren. Maar het gaat altijd om kwaliteit. Daarnaast bouw ik zelf deze relaties op. Vooral Cock heeft ervoor gezorgd dat ik bij Ajax op gesprek kon komen. Martin volgde mijn carrière als trainer in het amateurvoetbal. Ik heb stage bij hem gelopen bij RKC. Maar ik was gewoon één van de kandidaten voor de functie bij Ajax en kwam uiteindelijk als beste uit de bus. Vergeet niet, ik word hier afgerekend op mijn prestaties, net als ieder ander. Jong Ajax valt onder de jeugdopleiding en is dus erg belangrijk voor de club. Daarnaast zijn we een samenwerking voor de lange termijn met elkaar aan gegaan. Dus mocht Martin onverhoopt vertrekken naar een andere club dan kan ik hier gewoon mijn werk blijven doen”. Toch blijft het opvallend dat een club als Ajax uitkomt bij een, met alle respect, amateurtrainer uit Den Haag voor zo’n belangrijke post als trainer van Jong Ajax. Van der Dussen: “Ajax wil een nieuwe weg inslaan met twee nieuwe trainers voor de beloften. Dat

<21

Is er nog een toekomst voor jou in het betaalde voetbal? “Niet meer als speler. Ik wil bij Scheveningen nog een jaar spelen en als het lichaam het houdt, misschien nog wel langer. Na mijn trainersdiploma TC III wil ik met TC II verder gaan. En dan vervolgens een leuke club trainen die mij me past”.

Tip 5 Ook komende week staan er interessante sportevenementen op de agenda. Den Haag Centraal maakte voor u een kleine selectie.

Hellas – Dalfsen > De opening van de handbalcompetitie brengt de dames van Hellas, die ook dit seizoen voor de bovenste plaatsen mee willen strijden, tegen Dalfsen. Zaterdag 11 september 20.30 uur, Laan van Poot.

Albert van der Dussen. >Foto: Eveline van Egdom

zijn Bryan Roy en ik geworden. Ik heb veel ervaring als hoofdtrainer en een achtergrond als docent bij de KNVB. Verder ben ik bekend met het periodiseringsmodel van Raymond Verheijen. Bryan is de oud-topvoetballer die vooral individueel spelers beter kan maken. Bovendien is hij een Ajax-gezicht en kent hij de club goed. Samen moeten we de klus klaren. Deze combinatie moet als een frisse wind gaan werken”. Is er scepsis geweest vanuit Ajax? “Niet dat ik weet. Ik ben geen voetballer met een grote carrière en ik heb ook geen Ajax-verleden. Het gaat erom wat je kan en hoe je werkt. De eerste maanden heb ik bewust rustig om me heen gekeken, nu treed ik meer uit de luwte. Ik ben overigens perfect opgevangen. Ondanks de omvang is dit nog echt een familieclub”. Binnen de uitgebreide trainersstaf van Ajax zijn Van der Dussen en Roy als assistenten van Martin Jol gezamenlijk verantwoordelijk voor Jong Ajax en de doorstroming van talenten richting de hoofdmacht. Albert van der Dussen: “Alles op de Toekomst staat in dienst van het eerste elftal. We overleggen

dagelijks met Martin en Danny Blind. Spelers van het eerste trainen geregeld met ons mee, na blessures bijvoorbeeld. Natuurlijk gaan we met deze jonge jongens voor het kampioenschap, maar veel belangrijker is dat we twee of meer spelers afleveren bij de A-selectie. Jong Ajax is een opleidingselftal waarvan we de individuele spelers leren een echte, goede prof te

‘Tijdens de sollicitatiegesprekken ben ik gefileerd’ worden. De focus ligt dit seizoen op het ontwikkelen van deze toptalenten”. Van der Dussen wil zichzelf evengoed blijven ontwikkelen. Na twee keer te zijn afgevallen is hij dit jaar eindelijk toegelaten tot de KNVB-opleiding Coach Betaald Voetbal. “Ja, een langgekoesterde wens is uitgekomen. Het is wel intensief, zeker met de stages erbij kost het veel tijd. Maar het is heel erg leerzaam. Ik zit in een groepje met

allemaal oud-profs, Anton Jansen (NEC), Jean Paul van Gastel (Feyenoord), André Paus (Spakenburg) en Maurice Steijn (ADO Den Haag). We bekijken elkaars trainingen op de club en proberen elkaar te verbeteren. Ik heb dan wel geen 400 wedstrijden in het betaald voetbal achter mijn naam, ik merk dat ik over coaching, tactiek en het omgaan met een groep toch best goed voor de dag kom. Zestien jaar geleden ben ik begonnen mijn diploma’s te halen. Ik wilde me altijd verbeteren en groeien als trainer, dat is nu met Ajax en de opleiding coach betaald voetbal in een stroomversnelling gekomen. Als ik dan straks, als het lukt natuurlijk, het hoogste trainersdiploma op zak heb, dan doet me dat wel wat. Ik heb altijd keihard moeten werken naast mijn fulltimebaan en de weg van de geleidelijkheid bewandeld. Via GDA, VELO en VUC naar de top van het amateurvoetbal bij Haaglandia. En nu zit ik dan bij Jong Ajax. Het is me echt niet komen aanwaaien, maar mij zul je niet horen klagen. Daar moet ik wel eens aan denken als ik fluitend naar Amsterdam rijd. Want ik ben eerlijk, ik geniet er wel van”.

HBS – Westlandia > Onder de bezielende leiding van trainer Wim de Jong neemt titelkandidaat HBS het in de tweede ronde van de voetbalcompetitie in de hoofdklasse op tegen het Naaldwijkse Westlandia in een heuse streekderby. Zondag 12 september, 14.00 uur, Daal en Bergselaan.   GDA – VUC > Een Haagse derby die er zijn mag. GDA is nieuw in de eerste klasse, terwijl VUC met een jonge groep probeert de sprong naar de hoofdklasse te maken. Het is ook een strijd tussen de trainers Edwin Grünholz (GDA) en Toon Brakus (VUC). Zondag 12 september 2010, 14.00 uur, Madesteinweg. HGC – Den Bosch > Vorig jaar waren de hockeyers van HGC dicht bij een titel. Ondanks het vertrek van strafcornerkanon Ashley Jackson hopen de Wassenaarse Gazellen weer een gooi te doen naar het landskampioenschap. Eerste opponent is Den Bosch. Zondag 12 september 14.45 uur, Buurtweg, Wassenaar. Sportieve opening Parlementaire jaar > De Sportbank, een initiatief van HDM, houdt een voetbal- en hockeywedstrijd tussen nieuw-Nederlandse vrouwen en politici. Ook André Rouvout en André Bolhuis zijn van de partij. Woensdag 15 september, 18.00 uur, Theo Mann Bouwmeesterlaan.


22>

Vrijdag 10 september 2010

service

Theater Muziek Evenementen

20.00

20.00

20.00

20.00

vrijdag 10 september 09.00

13.00 17.30

19.30

20.00

20.00

20.15

20.30

20.30

20.30

20.30

20.30

21.00

21.00

Lange Voorhout > ‘Den Haag Sculptuur 2010: Manolo Valdés en Kim de Ruysscher’. Gratis toegankelijke beeldententoonstelling op het Lange Voorhout met werk van de Spaanse beeldhouwer Manolo Valdés en de Vlaamse kunstenaar Kim De Ruysscher. Malieveld > ‘Haagse Kermis’. Tot 24.00 uur. www.kermisdenhaag.nl Appeltheater > ‘Tuin van Holland’ Toneelgroep De Appel. Theatermarathon (van 5 uur) over de vaderlandse geschiedenis, waarbij het publiek zelf haar eigen geschiedenis samenstelt uit een groot aantal vaderlandse gebeurtenissen die in de verschillende ruimtes gespeeld worden. Tot 23.00 uur. Uitverkocht. www.toneelgroepdeappel.nl Hogeschool Helicon > ‘Quatre-Mainsgroep ‘s-Gravenhage’. Diverse amateurpianisten vormen quatre-mainsduo’s. Gratis. www.hhelicon.nl Fortis Circustheater > ‘Mary Poppins’. Mary Poppins is de kleurrijke nanny van de familie Banks. Ze beschikt over opmerkelijke talenten. In haar bijzijn verandert iedere taak of gebeurtenis in een wonderlijk avontuur voor het hele gezin. € 29,- t/m 79,-. www.fortiscircustheater.nl World Forum Theater > ‘Crazy shopping, de musical’. Over de komische, extreme en soms obsessionele kanten van het shoppen. € 19,- t/m 59,-. www.worldforum.nl De Koninklijke Schouwburg > ‘Kopenhagen’ het Nationale Toneel. Twee briljante nucleaire wetenschappers treffen elkaar tijdens de Tweede Wereldoorlog in Kopenhagen. De halfjoodse Niels Bohr en de Duitse Werner Heisenberg. De twee zijn aan elkaar verbonden door vriendschap, ambitie en de splitsing van een atoom. € 16,- t/m 24 UITpas 14,50 22,50. www.ks.nl Literair Theater Branoul > ‘Extaze’. De weduwe Cécile van Even brengt haar avonden al dromend door, totdat haar leventje wordt verstoord door de kennismaking met Taco Quaerts. € 15,UITpas 13,-. www.branoul.nl Nationale Toneel Gebouw > ‘Retour Hollandse Spoor.’ het Nationale Toneel. Een realitysoap. Een komedie over het leven in Den Haag. € 17,50 UITpas 15,-. www.nationaletoneel.nl Theater aan het Spui > ‘De kellner en de levenden’ Rosa Ensemble. Multidisciplinair muziektheater naar Simon Vestdijk. € 20,UITpas 18,50. www.theateraanhetspui.nl Theater PePijn > ‘Katinka Polderman - Polderman tuigt af ’. Katinka vraagt zich af of de opsmuk om haar heen normaal is. € 12,- UITpas 11,-. www.theater-pepijn.nl Theater Zeebelt > ‘‘U’’ Klingon Terran Research Ensemble. Klingon opera ‘U’. Dit is de allereerste keer dat dit buitenaardse muziekspektakel op onze planeet te horen is. € 15,-. www.zeebelt.nl Cremers plus > ‘AlterNite’. As close as you can get 2 the lowlands. Dj D2D. Tot 2.00 uur. Gratis. www.cafecremers.nl Lokaal Vredebreuk > ‘Muziekcafe Lokaal Vredebreuk’. Steeler Gratis. www.lokaalvredebreuk.nl

zaterdag 11 september 09.00

Lange Voorhout > ‘Den Haag Sculptuur 2010: Manolo Valdés en Kim

10.00 13.00

13.00 14.30

17.30

18.00

de Ruysscher’. Gratis toegankelijke beeldententoonstelling op het Lange Voorhout met werk van de Spaanse beeldhouwer Manolo Valdés en de Vlaamse kunstenaar Kim De Ruysscher. Paul Krugerlaan > ‘Braderie Paul Krugerlaan’. Culturalis Theater > ‘Selectiedagen Crosstown Den Haag’. Op zoek naar danstalent met of zonder ervaring. Gratis. www.culturalistheater.nl Malieveld > ‘Haagse Kermis’. Tot 24.00 uur. www.kermisdenhaag.nl Fortis Circustheater > ‘Mary Poppins’. Mary Poppins is de kleurrijke nanny van de familie Banks. Ze beschikt over opmerkelijke talenten. In haar bijzijn verandert iedere taak of gebeurtenis in een wonderlijk avontuur voor het hele gezin. € 29,- t/m 79,-. www.fortiscircustheater.nl Appeltheater > ‘Tuin van Holland’ Toneelgroep De Appel. Theatermarathon (van 5 uur) over de vaderlandse geschiedenis, waarbij het publiek zelf haar eigen geschiedenis samenstelt uit een groot aantal vaderlandse gebeurtenissen die in de verschillende ruimtes gespeeld worden. Tot 23.00 uur. Uitverkocht. www.toneelgroepdeappel.nl Regentenkamer > ‘Jazzconcert’. Jazzmuziek. Barnicle Bill Trio met Miguel

20.15

20.15

20.30

20.30

20.30

Martinez (alt sax), Mark Haanstra (akoestische basgitaar) en John Engels (drums). € 10,-. www.regentenkamer.nl Bazart > ‘Polska Night vol. 7’. Poolse hiphop met Fokus, Eldo, Diox, Dj Daniel Drumz. € 25,-. www.bazart.nl Cremers plus > ‘Bombay Show Pig & The Fudge’. Underground en electro magnetic. Gratis. www.cafecremers.nl Fortis Circustheater > ‘Mary Poppins’. Mary Poppins is de kleurrijke nanny van de familie Banks. Ze beschikt over opmerkelijke talenten. In haar bijzijn verandert iedere taak of gebeurtenis in een wonderlijk avontuur voor het hele gezin. € 29,- t/m 79,-. www.fortiscircustheater.nl World Forum Theater > ‘Crazy shopping, de musical’. Over de komische, extreme en soms obsessionele kanten van het shoppen. € 19,- t/m 59,-. www.worldforum.nl De Koninklijke Schouwburg > ‘Kopenhagen’ het Nationale Toneel. Twee briljante nucleaire wetenschappers treffen elkaar tijdens de Tweede Wereldoorlog in Kopenhagen. De halfjoodse Niels Bohr en de Duitse Werner Heisenberg. De twee zijn aan elkaar verbonden door vriendschap, ambitie en de splitsing van een atoom. € 16,- t/m 24 UITpas 14,50 22,50. www.ks.nl Theater Diligentia > ‘FU:DGE’. Negen jonge cabarettalenten geven een voorproefje van hun nieuwe show. Met afterparty. € 10,-. www.theater-diligentia.nl Literair Theater Branoul > ‘Extaze’. De weduwe Cécile van Even brengt haar avonden al dromend door, totdat haar leventje wordt verstoord door de kennismaking met Taco Quaerts. € 15,UITpas 13,-. www.branoul.nl Nationale Toneel Gebouw > ‘Retour Hollandse Spoor.’ het Nationale Toneel. Een realitysoap. Een komedie over het leven in Den Haag. € 17,50 UITpas 15,-. www.nationaletoneel.nl Paard van Troje > ‘Headlife’. De muziek van deze 5-koppige formatie kenmerkt zich door de goed in het gehoor liggende songs met doordachte gitaarpartijen, een strakke beat en ‘straight from the heart

vocals’. € 10,-. www.paard.nl 20.30

20.30

20.30

21.00

21.00

22.00

‘De kellner en de levenden’ Rosa Ensemble. Multidisciplinair muziektheater naar Simon Vestdijk. € 20,- UITpas 18,50. www.theateraanhetspui.nl Theater PePijn > ‘Katinka Polderman - Polderman tuigt af ’. Katinka vraagt zich af of de opsmuk om haar heen normaal is. € 12,- UITpas 11,-. www.theater-pepijn.nl Theater Zeebelt > ‘‘U’’ Klingon Terran Research Ensemble. Klingon opera ‘U’. Dit is de allereerste keer dat dit buitenaardse muziekspektakel op onze planeet te horen is. € 15,-. www.zeebelt.nl Cremers plus > ‘Joy & Vision’. New, nice and even danceable! Dj Miss Brown. Tot 2.00 uur. Gratis. www.cafecremers.nl Lokaal Vredebreuk > ‘Muziekcafe Lokaal Vredebreuk’. Plaatstaal. Gratis. www.lokaalvredebreuk.nl Café het Hoekpandje > ‘De Gave Gasten’. Allround covers. Gratis.

zondag 12 september 09.00

10.00

11.00 12.00

12.30

13.00 13.00

13.30

13.30

14.00

14.00

14.00

Bram van der Vlugt, Liz Snoijink en Stefan de Walle in ‘Kopenhagen’. > Foto: Deen van Meer

Theater aan het Spui >

14.00

15.00

15.00

16.00

17.00

17.30

Lange Voorhout > ‘Den Haag Sculptuur 2010: Manolo Valdés en Kim de Ruysscher’. Gratis toegankelijke beeldententoonstelling op het Lange Voorhout met werk van de Spaanse beeldhouwer Manolo Valdés en de Vlaamse kunstenaar Kim De Ruysscher. Lange Voorhout > ‘Antiek-, Curiosa- en Boekenmarkt’. Tot 18.00 uur. Gratis. www.denhaag.com Paul Krugerlaan > ‘Braderie Paul Krugerlaan’. BINK36 > ‘I Love HipHop’. Hiphop, breakdance en graffiti gaan hand in hand. Samen vormen zij de basis van hét internationale hiphop-event in Den Haag > I LOVE HIPHOP. Gratis. www.bink36.nl Bronovo ziekenhuis > ‘Kom (uit)huilen bij Theater Draad’ Theater Draad. Terugspeeltheater, een vorm van improvisatietheater die gebruik maakt van persoonlijke verhalen uit het publiek. De acteurs en muzikanten zetten dat ter plekke om in theater, de ene keer meer beeldend, de andere keer meer verbaal of muzikaal. (Onderdeel van Huilen in Den Haag) € 10,-. www.bronovo.nl Malieveld > ‘Haagse Kermis’. Tot 23.00 uur. www.kermisdenhaag.nl Theater De Regentes > ‘Open Dag Theater de Regentes’. Proef de sfeer van het komende theaterseizoen. Kijk naar een preview of volg een workshop. Tot 16.00 uur. Gratis. www.deregentes.nl Draf- en Renbaan Duindigt > ‘Draverijen en rennen’. Paardensport. Grote Prijs der Nederlanden (ren). €7,-; jeugd gratis (tot 18 jr). www.renbaanduindigt.nl Haags Historisch Museum > ‘Het verhaal van Den Haag’. Wandeling o.l.v. van het Gilde incl begeleid museumbezoek aan het Haags Historisch Museum en Panorama Mesdag + een consumptie in Panorama Mesdag. Start Haags Historisch Museum (na reservering bij de VVV Hofweg 1) einde wandeling Panorama Mesdag. Tot 16.00 uur.€ 17,50. www.haagshistorischmuseum.nl Deltaplein Kijkduin > ‘Open Podium Kijkduin’. Iedere zondag verzorgt een Haagse of Westlandse vereniging een workshop, een demonstratie, een complete show of een (sport)wedstrijd op het Deltaplein In Kijkduin. Bezoekers zijn van harte welkom, de toegang is gratis. Dansshow door Ruby Dorany. Tot 15.00 uur. Fortis Circustheater > ‘Mary Poppins’. Mary Poppins is de kleurrijke nanny van de familie Banks. Ze beschikt over opmerkelijke talenten. In haar bijzijn verandert iedere taak of gebeurtenis in een wonderlijk avontuur voor het hele gezin. € 29,- t/m 79,-. www.fortiscircustheater.nl Literair Theater Branoul > ‘Extaze’. De weduwe Cécile van Even brengt haar avonden al dromend door, totdat haar leventje wordt verstoord door de kennismaking met Taco Quaerts. € 15,UITpas 13,-. www.branoul.nl World Forum Theater > ‘Crazy shopping, de musical’. Over de

19.00

20.30

21.00

komische, extreme en soms obsessionele kanten van het shoppen. € 19,- t/m 59,-. www.worldforum.nl Theater aan het Spui > ‘The Hague Ethospheric Orchestra met gastsolisten’ T.H.E.O.. Op vijf zondag middagen is er jazz in Theater aan het Spui. Het THEO orkest treedt op in de foyer steeds met een andere solist. Met Eric Vloeimans. € 7,50 UITpas 5,-. www.theateraanhetspui.nl Theater PePijn > ‘Fatima Zohra Buurman -’. Fatima is terug van weggeweest met een mooi Nederlandstalig programma € 12,- UITpas 11,-. www.theater-pepijn.nl Regentenkamer > ‘Wereldmuziek’. Pianist Wim Warman speelt solo de prachtige melodieën van zijn nieuwe album ‘Brisa’ € 10,-. www.regentenkamer.nl Strandtent de Fuut > ‘Jazz in De Fuut’. Gratis liveoptredens in de ontspannen sfeer van de opvallende kanariegele strandtent. Vrije hand voor trompettist Bert Lochs, Dirk Balthaus (piano), Daniel Herskedal (bastuba). Gratis. www.defuut.nl Appeltheater > ‘Tuin van Holland’ Toneelgroep De Appel. Theatermarathon (van 5 uur) over de vaderlandse geschiedenis, waarbij het publiek zelf haar eigen geschiedenis samenstelt uit een groot aantal vaderlandse gebeurtenissen die in de verschillende ruimtes gespeeld worden. Tot 23.00 uur. Uitverkocht. www.toneelgroepdeappel.nl Fortis Circustheater > ‘Mary Poppins’. Mary Poppins is de kleurrijke nanny van de familie Banks. Ze beschikt over opmerkelijke talenten. In haar bijzijn verandert iedere taak of gebeurtenis in een wonderlijk avontuur voor het hele gezin. € 29,- t/m 79,-. www.fortiscircustheater.nl Theater Zeebelt > ‘‘U’’ Klingon Terran Research Ensemble. Klingon opera ‘U’. Dit is de allereerste keer dat dit buitenaardse muziekspektakel op onze planeet te horen is. € 15,-. www.zeebelt.nl Lokaal Vredebreuk > ‘Muziekcafe Lokaal Vredebreuk’. Goodwin Sans en Head of Programmes Gratis. www.lokaalvredebreuk.nl

maandag 13 september 13.00

Malieveld > ‘Haagse Kermis’. Tot 23.00 uur. www.kermisdenhaag.nl

dinsdag 14 september 12.30

13.00 13.30

18.30

19.00

20.15

20.30

20.30

Theater de Tobbe > ‘Trio Trajectum’. Het repertoire omvat werken van de Weense Klassieken, maar ook moderne werken schuwen zij niet. € 3,-. www.detobbe.nl Malieveld > ‘Haagse Kermis’. Tot 23.00 uur. www.kermisdenhaag.nl Museon > ‘Audiovisuele presentatie’. Lezing met projectie. De wereld achter de scheepvaart door Lex Vredeveldt. € 4,50. www.museon.nl Strandtent de Fuut > ‘Concertdiner’. Met ‘CINTA’ door Montan & Lauwerends en Jazz & Krontjong Flirts!. € 35,- incl diner. www.defuut.nl Culturalis Theater > ‘Doe je dinsdag’. Laboratorium van muziek, dans, theater en comedy met verschillende workshops om aan deel te nemen. € 1,-. www.culturalistheater.nl De Koninklijke Schouwburg > ‘Kopenhagen’ het Nationale Toneel. Twee briljante nucleaire wetenschappers treffen elkaar tijdens de Tweede Wereldoorlog in Kopenhagen. De halfjoodse Niels Bohr en de Duitse Werner Heisenberg. De twee zijn aan elkaar verbonden door vriendschap, ambitie en de splitsing van een atoom. € 16,- t/m 24 UITpas 14,50 22,50. www.ks.nl Literair Theater Branoul > ‘Extaze’. De weduwe Cécile van Even brengt haar avonden al dromend door, totdat haar leventje wordt verstoord door de kennismaking met Taco Quaerts. € 15,UITpas 13,-. www.branoul.nl Nationale Toneel Gebouw > ‘Retour Hollandse Spoor.’ het Nationale Toneel. Een realitysoap. Een komedie over het leven in Den Haag. € 17,50 UITpas 15,-.


Vrijdag 10 september 2010

<23

service

www.nationaletoneel.nl 20.30

Theater aan het Spui > ‘Cardenio (1):

Eerste bedrijf ’ NUT (Nieuw Utrechts Toneel).Op vijf dinsdagavonden volgt u Het NUT op hun speurtocht naar de zwanenzang van de grootste schrijver aller tijden. € 15,- UITpas 13,50. www.theateraanhetspui.nl 21.00 Lokaal Vredebreuk > ‘Muziekcafe Lokaal Vredebreuk’. Op Gratis. www.lokaalvredebreuk.nl

woensdag 15 september 12.45

13.00 17.30

18.30

19.00

20.00

20.00

20.15

20.30

20.30

20.30

21.00

Kloosterkerk > ‘Pauzeconcerten’. Geniet tijdens uw lunchpauze van een half uur durend concert. Adrian Tully (saxofoon) en Anja German (piano). Tot 13.15 uur. Gratis. www.kloosterkerk.nl Malieveld > ‘Haagse Kermis’. Tot 23.00 uur. www.kermisdenhaag.nl Appeltheater > ‘Tuin van Holland’ Toneelgroep De Appel.m Theatermarathon (van 5 uur) over de vaderlandse geschiedenis, waarbij het publiek zelf haar eigen geschiedenis samenstelt uit een groot aantal vaderlandse gebeurtenissen die in de verschillende ruimtes gespeeld worden. Tot 23.00 uur. Uitverkocht. www.toneelgroepdeappel.nl Strandtent de Fuut > ‘Concertdiner’. Met ‘CINTA’ door Montan & Lauwerends en Jazz & Krontjong Flirts!. € 35,- incl diner. www.defuut.nl De Koninklijke Schouwburg > ‘Niels Brandaan Cotterink - Pompidoe, waar ga je naar toe?’. Een poëtische vertelvoorstelling, ontwapenend met verassende vondsten en prachtige liedjes. € 10,- UITpas 8,50; jeugd 7,50. www.ks.nl Fortis Circustheater > ‘Mary Poppins’. Mary Poppins is de kleurrijke nanny van de familie Banks. Ze beschikt over opmerkelijke talenten. In haar bijzijn verandert iedere taak of gebeurtenis in een wonderlijk avontuur voor het hele gezin. € 29,- t/m 79,-. www.fortiscircustheater.nl World Forum Theater > ‘Crazy shopping, de musical’. Over de komische, extreme en soms obsessionele kanten van het shoppen. € 19,- t/m 59,-. www.worldforum.nl De Koninklijke Schouwburg > ‘Kopenhagen’ het Nationale Toneel. Twee briljante nucleaire wetenschappers treffen elkaar tijdens de Tweede Wereldoorlog in Kopenhagen. De halfjoodse Niels Bohr en de Duitse Werner Heisenberg. De twee zijn aan elkaar verbonden door vriendschap, ambitie en de splitsing van een atoom. € 16,- t/m 24 UITpas 14,50 22,50. www.ks.nl Literair Theater Branoul > ‘Extaze’. De weduwe Cécile van Even brengt haar avonden al dromend door, totdat haar leventje wordt verstoord door de kennismaking met Taco Quaerts. € 15,UITpas 13,-. www.branoul.nl Nationale Toneel Gebouw > ‘Retour Hollandse Spoor.’ het Nationale Toneel. Een realitysoap. Een komedie over het leven in Den Haag. € 17,50 UITpas 15,-. www.nationaletoneel.nl Theater PePijn > ‘Three times a lady’ Brokstukken. Drie heren met een onzinparade die zijn weerga niet kent. € 13,- UITpas 12,-. www.theater-pepijn.nl Lokaal Vredebreuk > ‘Muziekcafe Lokaal Vredebreuk’. Yoshimi. Gratis. www.lokaalvredebreuk.nl

Zaterdag is jong talent te zien tijdens ‘FU:DGE’ in Diligentia met onder meer Tim Akkerman. >Foto: AT Productions

donderdag 16 september 10.00

13.00 14.00

19.00

19.00

19.30

Lange Voorhout > ‘Antiek-, Curiosa- en Boekenmarkt’. Sfeervolle markt met antiek, boeken en curiosa. Tot 18.00 uur. Gratis. www.denhaag.com Malieveld > ‘Haagse Kermis’. Tot 23.00 uur. www.kermisdenhaag.nl Centrale Bibliotheek > ‘Lezing Huilen in Den Haag’. Door Mariët Herlé, auteur van het boek Huilen in Den Haag - de droevigste beelden uit Den Haag vroeger en nu. Thema > Wanneer huilen we wanneer is leed echt leed? Armoede, dierenleed. (Onderdeel van Huilen in Den Haag) www.bibliotheekdenhaag.nl De Koninklijke Schouwburg > ‘Niels Brandaan Cotterink - Pompidoe, waar ga je naar toe?’. Een poëtische vertelvoorstelling, ontwapenend met verassende vondsten en prachtige liedjes. € 10,- UITpas 8,50; jeugd 7,50. www.ks.nl Strandtent de Fuut > ‘Tango dansavond’. Met Ivo Coljé. € 5,-. www.defuut.nl Bronovo ziekenhuis > ‘Kom (uit)huilen bij Theater Draad’ Theater Draad. Terugspeeltheater, een vorm van improvisatietheater die gebruik maakt van persoonlijke verhalen uit het publiek. De acteurs en muzikanten zetten dat ter

20.00

20.00

20.00

20.00

20.00

plekke om in theater, de ene keer meer beeldend, de andere keer meer verbaal of muzikaal. (Onderdeel van Huilen in Den Haag) € 10,-. www.bronovo.nl Cremers plus > ‘Bite Size’. Alle nieuwe lowlands-style muziek die nog niet in de hitlijsten staan. Dj Adam. Tot 1.30.00 uur. Gratis. www.cafecremers.nl Fortis Circustheater > ‘Mary Poppins’. Mary Poppins is de kleurrijke nanny van de familie Banks. Ze beschikt over opmerkelijke talenten. In haar bijzijn verandert iedere taak of gebeurtenis in een wonderlijk avontuur voor het hele gezin. € 29,- t/m 79,-. www.fortiscircustheater.nl Grote Kerk > ‘ The Goran Bregovic Wedding & Funeral Orchestra’. Onvervalste mix van Slavische klanken en zigeunerritmes. € 17,50. www.grotekerkdenhaag.nl Regentenkamer > ‘Wereldmuziek’. ‘Het Verdriet Van een Scheveningse Meid’. Jeannette Scheffer (zangeres, performer) en Hans Steijger (pianist, componist, tekstschrijver) zingen treurliederen over de wreedheid van het vissersbestaan. (Onderdeel van Huilen in Den Haag) € 10,-. www.regentenkamer.nl World Forum Theater > ‘Crazy shopping, de musical’. Over de komische, extreme en soms obsessionele

20.15

20.15

20.30

20.30

kanten van het shoppen. € 19,- t/m 59,-. www.worldforum.nl De Koninklijke Schouwburg > ‘Kopenhagen’ het Nationale Toneel. Twee briljante nucleaire wetenschappers treffen elkaar tijdens de Tweede Wereldoorlog in Kopenhagen. De halfjoodse Niels Bohr en de Duitse Werner Heisenberg. De twee zijn aan elkaar verbonden door vriendschap, ambitie en de splitsing van een atoom. € 16,- t/m 24 UITpas 14,50 22,50. www.ks.nl Kloosterkerk > ‘Kunnen wij het maken? Een goed leven?’. Lezingenreeks. Désanne van Brederode (schrijfster en columniste bij Buitenhof) - Als er twee of drie... Het gesprek van de Emmaüsgangers. Over horen en luisteren, antwoorden en ‘terugpraten’, over ageren, reageren en innerlijk meebewegen. Over de kunst van een levende dialoog die uitnodigt tot ontvankelijkheid en ons diep en langdurig kan beroeren. € 5,-. www.kloosterkerk.nl Korzo5HOOG > ‘Kenneth Flak - The Chinese Room’. Kunnen we menselijk blijven in een netwerkrealiteit, waar technologie, fysiek, verstand en macht één zijn geworden? € 12,50 UITpas 11,-. www.korzo.nl Literair Theater Branoul > ‘Extaze’. De weduwe Cécile van Even brengt haar avonden al dromend door, totdat haar leventje wordt verstoord door de

info

THEATERS Appeltheater/ Appelstudio Duinstraat 6-8, 070-3502200 Fortis Circustheater Circusstraat 4 070-4167600 Concordia Hoge Zand 42 070-3022680 Diligentia Lange Voorhout 5 0900-4104104 Nationale Toneel Gebouw Schouwburgstraat 8

20.30

20.30

20.30

20.30

20.30

20.30

21.00

kennismaking met Taco Quaerts. € 15,UITpas 13,-. www.branoul.nl Nationale Toneel Gebouw > ‘Retour Hollandse Spoor.’ het Nationale Toneel. Een realitysoap. Een komedie over het leven in Den Haag. € 17,50 UITpas 15,-. www.nationaletoneel.nl Paard van Troje > ‘Dennis’. Haarlemse zangeres. Support: Christiaan Hof. € 10,-. www.paard.nl Theater Camuz > ‘Katinka Polderman - Polderman tuigt af ’. Katinka vraagt zich af of de opsmuk om haar heen normaal is. € 14,50 UITpas 13,-. www.camuz.nl Theater De Regentes > ‘Alba’s Bacchanten’ ALBA Theaterhuis. Griekse tragedie waarin het gevecht tussen mensen en goden centraal staat. € 15,UITpas 13,50. www.deregentes.nl Theater PePijn > ‘Three times a lady’ Brokstukken. Drie heren met een onzinparade die zijn weerga niet kent. € 13,- UITpas 12,-. www.theater-pepijn.nl Theater Zeebelt > ‘Zefir 7, ontwerperscafé’. Presentaties 2d en 3d ontwerpen. Maandelijkse bijeenkomst rond opmerkelijke ontwerpideeën. Coproductie: BNO kring Den Haag & Theater Zeebelt. Gratis. www.zeebelt.nl Lokaal Vredebreuk > ‘JP blues lokaal’. Will Matla blues band. Gratis. www.lokaalvredebreuk.nl

ingezonden mededeling

0900-3456789 Dr. Anton Philipszaal Spui, 070-8800333 Koninklijke Schouwburg Korte Voorhout 3 0900-3456789 Kooman’s Poppentheater Frankenstraat 66 070-3559305 Korzo Theater Binckhorstlaan 36 070-3637540 Branoul Maliestraat 12 070-3657285

Lucent Danstheater Spui, 070-8800333 Rijswijkse Schouwburg Gen. Spoorln. 10 Rijswijk, 070-3360336 Stella Theater Kerkstraat 11 070-3307070 Theater Camuz Damlaan 44 Leidschendam 070-3875314 Theater Merlijn Bilderdijkstraat 33 070-3450996 Theater Pepijn

Nwe Schoolstr. 21-23 0900-4104104 Theater Pierrot Ferrandweg 4 070-3933348 Theater in de Steeg Westeinde 165a 070-3648408 Theater aan het Spui Spui 187, 070-3465272 Theater Rest. Toussaint Spectacle Toussaintkade 21 070-3609324 Theater de Tobbe Burg. Feithplein 96

Voorburg 070-3864880 Theater Zeebelt De Constant Rebequeplein 20a 070-3656546 Theater Zwembad De Regentes Weimarstraat 63 070-3656515 World Forum Convention Center Churchillplein 10 070-3066228 Zeeheldentheater Trompstraat 342 070-3991000

MUZIEKCENTRA Haags Pop Centrum Burg. Hovylaan 12 070-4400086 Lokaal Vredebreuk Papestraat 38 070-3656046 Koorenhuis Prinsegracht 27 070-3422722 Musicon Soestdijksekade 345 070-3686800 Muziekcafé De Paap Papestraat 32

070-3652002 Muziekcafé De Pater Achterom 8 070-3450852 Paard van Troje Prinsegracht 12 070-3601838 Podium Vocale Ln v. Meerdervoort 32 070-3451423 Regentenkamer Lange Beestenmarkt 106, 070-3658612 ’t Syndicaat Nieuwe Molstraat 10 070-3600053


24>

Exposities De Affiche Galerij

Museum voor Communicatie

Het Souterrain (Station Spui), 070 3537006, ma t/m zo 06-24 uur T/m 7 november: Haagse waterlanders. Huilen in Den Haag. De 40 beste inzendingen van het posterproject rondom het project Huilen in Den Haag.

Zeestraat 82, 070 3307500, di t/m vr 10-17, za & zo 12-17 uur. UITpas geldig T/m 31 december: Het Rijk van Heen en Weer. Knetterend spannende ontdekkingstocht door zes wonderlijke landen (Anderland, Toenland, Huisland, Digiland, Droomland en Vreemdland), op zoek naar contact. T/m 31 december: De kiezer verleid? - Verkiezingsaffiches NL/DE. Verkiezingsaffiches uit Nederland en Duitsland. Vergelijk de tientallen affiches van 1918 tot nu en merk de overeenkomsten en verschillen op. T/m 31 december: Iconen van de Post. In deze tentoonstelling zie je hoe de geschiedenis was verlopen zónder belangrijke uitvindingen op het gebied van de post. T/m 31 december: StarRing. Wat hebben The Matrix, Harry Potter en Mary Poppins met elkaar gemeen? Tentoonstelling die je telefonisch meesleurt in de wereld van de speelfilm. Ontdek welke rol is weggelegd voor jouzelf... en voor jouw mobieltje! T/m 31 december: Alles werkt! Contact in de jaren ‘50 en ‘60. T/m 31 december: Briefgeheimen. Selectie van honderden kaarten waarop Nederlanders en Vlamingen hun geheim anoniem opbiechten.

Museum Beelden aan Zee Harteveltstraat 1, 070 3585857, di t/m zo 11-17 uur T/m 10 oktober: Vaders en zonen. De opvolging in de Nederlandse beeldhouwkunst. Beelden aan Zee vroeg aan 15 bekende Nederlandse beeldhouwers met welke jongere collega zij zich het meest verwant voelen. De antwoorden op deze prikkelende vraag zijn te zien op de expositie. T/m 12 september: Gooitzen 1932-2004. Retrospectief. Werk van beeldhouwer, schilder en tekenaar Gooitzen de Jong. T/m 12 september: Spookrijders. Nicolas Dings, installatie.

Bibliotheek Wateringse Veld Laan van Wateringse Veld 468, 070 3096729, ma 14-18, di 14-18, wo 14-18, do 14-20, vr 14-20 en za 11-16 uur T/m 29 oktober: Colours of Life. Foto’s van Ali Syed over de mens en zijn emoties in het leven van alle dag.

Centrale Bibliotheek Spui 68, 070 3534455, ma 12-20, di t/m vr 10-20, za 11-17 en zo 12-17 uur T/m 26 september: Een Haagse huilbui. In het kader van festival ‘Huilen in Den Haag’ heeft kunstenares Joke Feitsma (jokewf) een enorme Haagse Huilbui gecreëerd.

Bibliotheek Bouwlust Beresteinlaan, 070 3672939, ma 14-20, di 14-17, wo 11-17, vr 14-20 en za 10-16 uur T/m 29 oktober: NG de Vriend. Kleurrijke abstracte kunstwerken.

Bibliotheek Morgenstond Leyweg 531, 070 3661346, ma 11-20, di 11-18, wo 11-18, do 11-18, vr 11-20 en za 11-16 uur T/m 28 oktober: Ans Ruiters-Hoff. Kleurrijke schilderijen.

Christus Triumfatorkerk Laan van Nieuw Oost Indie 143, 070 3837655, do en vr 12-14, za 12-16 uur T/m 27 november: Picabia. Installatie Marcelle van Bemmel.

Vrijdag 10 september 2010

service

Brongegevens Agenda

Louis Couperus Museum Dit is een selectie van Den Haag Marketing, voor de volledige agenda en het toeristische en recreatieve aanbod, kijk op: www.denhaag.com. Voor cultureel aanbod, kaartverkoop en Last Minute Tickets kijk op: www.uitburo.nl. Tips voor de agenda kunt u (uiterlijk een maand van te voren) mailen naar Arja Kalhorn: info@denhaag.com

werken vertoond met begeleidend tekst- en beeldmateriaal. T/m 21 november: Ina van Zyl – Schaamstukken. Schilderijen van realistische uitsneden van schaamstreken. T/m 12 september: Horizons. Installatie van Jan Dibbets.

Haags Historisch Museum Korte Vijverberg 7, 070 3646940, di t/m vr 10-17, za & zo 12-17 uur. UITpas geldig T/m 31 december: Allemaal naar het stemlokaal. Twee eeuwen politiek en democratie. T/m 26 september: Oorlog en bevrijding in 3-D. Foto’s van Den Haag van Wim Berssenbrugge. Van 8 september t/m 9 januari: Den Haag in de jaren ‘50 en ‘60. Foto’s van Jacques Meijer die prachtige stadgezichten en foto’s van bewoners en hun activiteiten tonen.

Kunstpost Mariahoeve Isabellaland 253, 06 44758897, Za 12-17 uur. T/m 25 september: Uit de school geklapt. Werk van meer dan 20 kunstenaars uit Haagse Hout in heel diverse stijlen, richtingen en manieren van werken.

Escher in Het Paleis

Letterkundig Museum

Lange Voorhout 74, 070 4277730, di t/m zo 11-17 uur. UITpas geldig T/m 31 december: Escher tot in de eeuwigheid. Leven en werk van M.C. Escher vanuit een ander perspectief.

Prins Wilem-Alexanderhof 5, 070 3339666, di t/m vr 10-17, za en zo 12-17 uur. UITpas geldig T/m 31 december: Het Pantheon - 100 schrijvers - 1000 jaar literatuur. Nederlandse en Vlaamse schrijvers vanaf de middeleeuwen tot heden. Het Pantheon brengt alle hoogtepunten uit de Nederlandse literatuur in de meest brede zin bijeen. T/m 31 december: De Nationale Schrijversgalerij. Van Kader Abdolah tot Joost Zwagerman, van Louis Couperus tot Anna Enquist, van De Schoolmeester tot Toon Tellegen; sta oog in oog met schrijvers van toen en nu. Een literaire roadtrip: Dertig dagen was hij onderweg, een witte roos leggend op de graven van de honderd schrijvers, die onze literatuur hebben gemaakt tot wat zij nu is. Om zijn passie voor literatuur te delen, ondernam Aad Meinderts, directeur van het Letterkundig Museum, begin dit jaar een literaire roadtrip, die hij vastlegde in woord en beeld.

Galerie De Fietsenstalling Anthonie Duyckstraat 183, 070 3500107, tijdens exposities op za en zo 13-17 uur en op afspraak T/m 30 september: Niets ligt vast. Werk van Jennifer Huyer, verschillende technieken.

GEM Stadhouderslaan 43, 070 3381133, di t/m zo 12-18 uur. UITpas geldig T/m 3 oktober: Stunde. Schilderijen van de Duitse kunstenaar David Schnell.

Gemeentemuseum Den Haag Stadhouderslaan 41, 070 3381111, di t/m zo 11-17 uur. UITpas geldig Van 11 september t/m 16 januari: Louise Bourgeois. Werk van deze op 29 mei overleden kunstenares, waarbij in deze tentoostelling de confrontatie met het wek van Hans Bellmer te zien is. T/m 12 september: De Collectie Dommering - Guido van der Werve. Videokunst van Guido van der Werve uit de collectie van het echtpaar Dommering. In Zaal 19 worden de

Otmar Hörl, Jannis Kounellis, Raquel Maulwurf, Sigmar Polke en Jan Wattjes.

Livingstone Gallery Anna Paulownastraat 70 A/B, 070 3609428, wo t/m za 12-17 uur en laatste zo v.d. maand T/m 31 oktober: Klaas Gubbels - 25 jaar ontdekken met Livingstone. Schilderijen, beelden en tekeningen. T/m 31 oktober: Rock, paper, scissors. groepstentoonstelling met werk van o.a. James Brown, Jürgen Brodwolf, An Hoang,

Javastraat 17, 070 3640653, do t/m zo 12-17 uur T/m 14 november: Louis Couperus en Multatuli. Twee visies op Nederlands-Indië. De expositie toont schilderijen uit de collectie van het Tropenmuseum, aangevuld met nog niet eerder tentoongestelde foto’s.

Louwman Museum Nationaal Automobiel Museum Leidsestraatweg 57, di t/m zo 10-17 uur T/m 31 december: De Louwman collectie. Ruim 200 auto’s uit de periode 1886 tot heden, en een collectie automobiele kunst die bestaat uit schilderijen, sculpturen en affiches.

Mauritshuis Korte Vijverberg 8, 070 3023456, di t/m za 10-17, zo 11-17 uur (april tot september ook op maandag) T/m 16 januari: Portretten van de familie Craeyvanger. Reeks 17de-eeuwse portretten van leden van één gezin (vader, moeder en acht kinderen), de Arnhemse familie Craeyvanger.

Museum Meermanno I Huis van het Boek Prinsessegracht 30, 070 3462700, di t/m zo 12-17 uur. UITpas geldig T/m 24 oktober: Boekengeluk. Meermanno toont zijn vijftig topstukken. Van middeleeuws handschrift tot mummie, van Romeins borstbeeld tot modern kunstenaarsboek.

Museon Stadhouderslaan 37, 070 3381338, di t/m zo 11-17 uur. UITpas geldig T/m 31 december: De Poolzaal, overleven tussen ijs en smeltwater. De tentoonstelling biedt inzicht in de veranderingen die zowel natuur als cultuur in het polaire gebied doormaken en gaan doormaken. T/m 31 december: Leefruimte voor mens en dier. Educatieve tentoonstelling over o.a. de druk die door de mens wordt uitgeoefend op de natuur. T/m 31 oktober: Speed, techniek in de autosport. In deze interactieve expositie beleeft u de wereld van de Formule 1 en ervaart de sensatie van het autoracen. Het publiek ontdekt tijdens een actieve deelname aan de tentoonstelling de achterliggende wetenschap en technologie in de autosport. T/m 16 januari: De wereld van de scheepvaart. Deze interactieve maritiem tentoonstelling schenkt veel aandacht aan de technologie die wordt toegepast bij verkeer en vervoer over water, zoals navigatie. T/m 31 december: De eerste kustbewoners: ontdek het geheim onder een vinexwijk VINEX locatie Ypenburg was gedurende een aantal eeuwen het woongebied van de prehistorisch mens. T/m 31 december: Water, bron van leven. Interactieve tentoonstelling waarin het belang van schoon drinkwater en de problemen rond de verdeling ervan aandacht krijgen. T/m 5 september: Achter de Kawat. Tekeningen van de Nederlander Charles Burki (1909-1994), over het kampleven in Japanse gevangenschap in Nederlands-Indië tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Muzee Scheveningen Neptunusstraat 90-92, 070 3500830, di t/m za 10-17, zo 12-17 uur. UITpas geldig T/m 24 oktober: Gaan als ze er staan - 40 jaar surfcultuur op Scheveningen. De Nederlandse surfgemeenschap in Scheveningen. Film, foto’s en portretten brengen dit tot leven. Suits, boards en andere relikwieën van eind jaren zestig tot heden completeren het beeld. Ook om 13.30 uur.

Nest De Constant Rebecqueplein 20, 070 3656546, do, vr en za 11-17 uur T/m 4 september: SummerNest. SummerNest is de jaarlijks terugkerende groepstentoonstelling voor alle ontwerpers, beeldend en podiumkunstenaars die broedplaats de DCR rijk is.

Nutshuis Riviervismarkt 5, 070 3459090, ma t/m vr 10-16 uur T/m 12 oktober: DHZW/08/10. Willem Poelstra, foto’s.

Bas van Pelt binnenhuisarchitectuur Lange Houtstraat 15b, 070 3630618, T/m 30 september: Koken een koudkunstje. Wisselend gedekte tafels, eten vanaf kunst op doek, servet tafelkleed en gordijn ontworpen door kunstenares Margi Geerlings. Met porselein gedekte tafels en tafelkleden van MO studio. Geïnspireerd door oud Hollandse beeldtraditie.

Pulchri Studio Lange Voorhout 15, 070 3461735, di t/m zo 11-17 uur T/m 19 september: Van der Horst, Emons, Drukker. 3D Neon-sculpturen van Jozef van der Horst. Digitale prints van Nico Emons. Schilderijen en werk op papier van Sam Drukker. T/m 19 september: Fototentoonstelling. Samengesteld door gastcurator Matthijs Reppel. T/m 19 september: Kinderateliet KunSTek. Huilen in Den Haag. In de Tuingalerie de bijna twee maanden lang de bijzondere KunSTek emotieboom.

Regentenkamer Noord-West Buitensingel 20, 070 3658612, wo t/m zo 12-17, za 12-21 uur Van 11 september t/m 3 oktober: De kunst van afscheid nemen.

Theater aan het Spui Spui 187, 070 3465272 T/m 24 september: Theater Gezichten. Fotoexpo n.a.v. een project waarbij diverse acteurs op de foto gaan en waar ze (in het boekje dat er gemaakt wordt) iets vertellen over hun carrière en hun band met Den Haag.

De Verdieping van Nederland Prins Willem Alexanderhof 5, 070 3140911, ma & zo 12-17, di 09-20, wo t/m za 09-17 uur T/m 3 oktober: Nazomeren. Foto’s van fotograaf Willem van de Poll. De reclameaffiches, reisgidsen voor (Duitse) toeristen uit 1884 en diverse zomers getinte boeken, zoals ‘Een zomerzotheid’ van Cissy van Marxveldt.

Vonkel Assendelftstraat 19, 070 4278084, do en vr 14-18 uur, za 12-18 uur T/m 16 oktober: Lichting ‘10. Groepsexpositie van zes jonge kunstenaars, die dit jaar zijn afgestudeerd van de Nederlandse kunstacademies. T/m 16 oktober: Angeles Nieto. Schilderijen.

Museum Rijswijk Herenstraat 67, Rijswijk 070 3903617, di t/m vr en zo 14-17, za 11-17 uur (25, 31 dec en 1 jan gesloten) T/m 12 september: Holland Papier Biënnale. Hedendaagse, internationale papierkunst.

Stadsmuseum Leidschendam-Voorburg Herenstraat 101, 070 3861673, wo t/m zo 13-17 uur T/m 12 september: Bands en beatmuziek. Voorburgse popscene in de 60 en 70’er jaren van de vorige eeuw.

Om zijn passie voor literatuur te delen, ondernam Aad Meinderts, directeur van het Letterkundig Museum, begin dit jaar een literaire roadtrip, die hij vastlegde in woord en beeld. > Foto: PR


FILMLADDERPRINT.NL

DEN HAAG

Vrijdag 10 september 2010

PATHÉ BUITENHOF

www.pathe.nl/buitenhof Buitenhof 20 Filminfo en reserveringen 0900-1458 (€ 0,55 cpm) Kassa open: dagelijks vanaf 10:00 uur. Café Maxime Buitenhof dagelijks geopend vanaf 11:00 uur.

D E N H A A G D O 9 S E P T / M W O 15 S E P 2 010

FILM A

G

E

N

D

Restaurant Maxime Buitenhof lunch 12:00 - 14:00 uur; diner 18:00 - 22:00 uur. Reserveren: info@maximebuitenhof.nl

A

Programma: zie www.filmhuisdenhaag.nl SPECIAAL Jank- en snotterfilms i.h.k.v. ‘Huilen in Den Haag’. fff Zo. 15.30 SPECIAAL zo. 15.30 THE KID (C. Chaplin 1921). Live begeleiding: Yvo Verschoor (piano). Dag. 19:30; ook Vr. Za. Wo. 15:00; Zo. 13:00 (FR, 111’) PREMIÈRE Tony Gatlifs tragisch en zelden vertoonde geschiedenis 4 over de vervolging van zigeuners tijdens WO II. PREMIÈRE Dag. 19:30; ook Zo. 13:00 (NL, 87’) Indrukwek1 kende docu over dementie, gezien vanuit de ogen van Alzheimerpatiënten. PREMIÈRE Dag. 17:00; Dag. (beh Wo.) 21:30; Wo. 21:45 (NO, 105’) Heerlijke droogkomische film 3 over een zachtaardige gangster die onze pijnlijke tekortkomingen laat zien. 2e WEEK Dag. 19:30; ook Do. Za. Ma. Wo. 17:00 (Duitsland, 110’) Prachtig historisch kostuumdrama over Hildegard von Bingen. 1 Dag. 17:00 21:45 (AR, 127’) 3e WEEK Oscarwinnende liefdesdrama 4 Dag. 21:00; ook Zo. 13:15 (VS, 107’) Met Ben Stiller 3e WEEK Comedy over veertiger (Stiller) met zenuwinzinking. 4 Dag. 17:15 (Mexico, 73’) 4e WEEK Innemend portret van een vader en zijn 5-jarig zoontje. 1 Dag. 21:45; ook Vr. Zo. Di. 17:00 (Canada, 88’) 4e WEEK Vrouw op leeftijd valt voor de bodyguard van haar man 1 Dag. 19:00; ook Vr. t/m Zo. en Wo. 15:15 (FR, 106’) 6e WEEK Juliette Binoche in hersenkrakende puzzel. 1 Dag. 17:00 (NL, 86’) LAATSTE WEEK Slagerszoon weigert de familietraditie te volgen. 3 Dag. (beh Ma.) 21:45; ook Vr. Wo. 15:00 (BE/NL, 84’) LAATSTE WEEK Weemoedig familieportret à la gebr. Dardenne. 3 Vr. Wo. 15:00; Zo. 13:00 (FR, 90’) LAATSTE WEEK Realistisch drama van François Ozon. 3 Ma. 22:00 SNEAK PREVIEW Verrassende voorpremière. 4

FILM & MUZIEK LIBERTÉ

RESERVEREN: online: www.filmhuisdenhaag.nl Kassa: 070 - 365 60 30 ma - vr v.a. 13:00 u. za v.a. 14:00 u. zo v.a. 12:00 u. Belbios: 0900 - 93 63 Restaurant: 070 - 364 87 63

www.filmhuisdenhaag.nl

VERDWAALD IN HET GEHEUGENPALEIS A SOMEWHAT GENTLE MAN VISION

EL SECRETO DE SUS OJOS GREENBERG ALAMAR

CAIRO TIME

COPIE CONFORME VREEMD BLOED

C’EST DÉJÀ L’ÉTÉ LE REFUGE

KINDERVOORSTELLINGEN

Za. Zo. 15:00 (SE, 4+, NL gesproken, 60’)

LABAN MAAKT ER EEN POTJE VAN

Zes vrolijke, nieuwe avonturen van het lieve kleine spookje en zijn zusje. Za. Zo. 15:00 (NL, 4+, 80’)

IEP! Viegeltje lijkt op een meisje, maar ze heeft vleugels!

PATHÉ SCHEVENINGEN www.pathe.nl/scheveningen Kurhausweg 2 Filminfo en reserveringen 0900-1458 (€ 0,55 cpm)

Kassa open: do. ma. di. 13:00 - 22:00 uur; vr. 13:00 - 01:00 uur; za. 12:00 - 01:00 uur; zo. wo. 12:00 - 22:00 uur.

2e WEEK

1 2e WEEK

1

Do. 9 sept. t/m Wo. 15 sept. 2010

Do. Vr. 13:00 16:00 20:00; Za. Zo. 12:00 16:00 20:00; Ma. 13:00; Di. Wo. 13:00 16:00

THE GREATEST PLACES

Reserveringen en informatie: 0900 - 6664837 (0900 - OMNIVERSUM)

Een tocht langs 7 bijzondere plaatsen in de wereld. Do. Vr. 12:00 17:00; Ma. Za. Zo. 12:00 16:00 20:00; Ma. 13:00 Di. Wo. 13:00 16:00

Adres: President Kennedylaan 5 2517 JK Den Haag

De publieksfavoriet volgens bezoekers van Omniversum Do. t/m Zo. 19:00

www.omniversum.nl

MYSTERIES OF EGYPT

1

FILMLADDERPRINT.NL

THE ALPS Spannende beklimming van de Eiger noordwand

1 1

Vr. Za. 22:00

FORCES OF NATURE UNDER THE SEA

1

DEN HAAG

Voel vulkaanuitbarstingen, aardbevingen en tornado’s in deze spectaculaire film. Do. t/m Zo. 11:00 15:00 18:00 21:00; Ma. Di. Wo. 11:00 15:00 Laat het leven & habitat zien van flamboyante inktvissen speelse zeeleeuwen en ongelofelijke hoeveelheid kleurrijke vissen Do. t/m Zo. 14:00 Zwem mee met vriendelijke dolfijnen.

1

DOLPHINS

PATHÉ BUITENHOF

www.pathe.nl/buitenhof Buitenhof 20 Filminfo en reserveringen 0900-1458 (€ 0,55 cpm) Kassa open: dagelijks vanaf 10:00 uur. Café Maxime Buitenhof dagelijks geopend vanaf 11:00 uur.

Restaurant Maxime Buitenhof lunch 12:00 - 14:00 uur; diner 18:00 - 22:00 uur. Reserveren: info@maximebuitenhof.nl

1 KAARTVERKOOP GESTART OPERASEIZOEN 2010-2011. do. 16 sept. om 21:00 uur. EENMALIGE VOORSTELLING - VOORVERKOOP IS GESTART

LADIES AND GENTLEMEN: THE ROLLING STONES 3

Op de voorste rij staan bij de legendarische optredens van The Rolling Stones tijdens de Exile On Main Street U.S. Tour in 1972. KAARTVERKOOP IS GESTART VOOR ALLE VOORSTELLINGEN VANAF 23 SEPTEMBER! WALL STREET: MONEY NEVER SLEEPS Misdaad. 2gat wo. 20:00 21:00 uur. LADIES NIGHT - UITVERKOCHT 1 EAT PRAY LOVE Romantisch drama met Julia Roberts, James Franco. wo. 21:30 uur. PAC VOORPREMIÈRE THE AMERICAN Thriller met George Clooney, Thekla Reuten. 3gat dagelijks 10:30 19:30 21:50 uur; do. vr. za. zo. ma. wo. óók 12:40 uur; PREMIÈRE do. vr. za. zo. di. wo. óók 17:15 uur; do. vr. za. zo. wo. óók 15:00 uur. GOING THE DISTANCE Romkom met Drew Barrymore, Justin Long. 1t do. vr. za. zo. ma. di. 17:00 20:30 uur; wo. 10:30 15:50 18:00 uur; 2e WEEK do. vr. ma. di. óók 11:30 uur; za. zo. óók 13:30 uur. Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. AVATAR: SPECIAL EDITION 3D Epische actie-avonturenfilm. 3ga do. vr. za. zo. ma. di. 18:30 uur; wo. 11:20 uur; do. vr. za. ma. di. óók 13:20 uur 4e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. THE LAST AIRBENDER 3D Live-action van M. Night Shyamalan. 9a do. vr. za. ma. di. 19:00 uur; zo. 10:55 19:15 uur. 6e WEEK SALT Politieke thriller met Angeline Jolie, Liev Schreiber, Zoe Lister Jones. 3ga dagelijks 16:00 uur; do. vr. za. ma. wo. óók 21:15 uur; 8e WEEK do. vr. zo. ma. di. óók 13:00 uur; zo. óók 21:30 uur. 3ga INCEPTION Science fiction actiethriller met Leonardo DiCaprio. ma. 15:30 uur; di. 13:30 uur. 50+ BIOS UP IN THE AIR Komedie van Jason Reitman (JUNO), met George Clooney. 1t di. 21:15 uur. VERRASSINGSPREMIÈRE

SNEAK PREVIEW

PATHÉ SCHEVENINGEN www.pathe.nl/scheveningen Kurhausweg 2 Filminfo en reserveringen 0900-1458 (€ 0,55 cpm)

Kassa open: do. ma. di. 13:00 - 22:00 uur; vr. 13:00 - 01:00 uur; za. 12:00 - 01:00 uur; zo. wo. 12:00 - 22:00 uur.

Op de voorste rij staan bij de legendarische optredens van The Rolling Stones tijdens de Exile On Main Street U.S. Tour in 1972. KAARTVERKOOP IS GESTART VOOR ALLE VOORSTELLINGEN VANAF 23 SEPTEMBER! WALL STREET: MONEY NEVER SLEEPS Misdaad. 2gat wo. 20:00 21:00 uur. LADIES NIGHT - UITVERKOCHT 1 EAT PRAY LOVE Romantisch drama met Julia Roberts, James Franco. wo. 21:30 uur. PAC VOORPREMIÈRE THE AMERICAN Thriller met George Clooney, Thekla Reuten. 3gat dagelijks 10:30 19:30 21:50 uur; do. vr. za. zo. ma. wo. óók 12:40 uur; PREMIÈRE do. vr. za. zo. di. wo. óók 17:15 uur; do. vr. za. zo. wo. óók 15:00 uur. GOING THE DISTANCE Romkom met Drew Barrymore, Justin Long. 1t do. vr. za. zo. ma. di. 17:00 20:30 uur; wo. 10:30 15:50 18:00 uur; 2e WEEK do. vr. ma. di. óók 11:30 uur; za. zo. óók 13:30 uur. Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. AVATAR: SPECIAL EDITION 3D Epische actie-avonturenfilm. 3ga do. vr. za. zo. ma. di. 18:30 uur; wo. 11:20 uur; do. vr. za. ma. di. óók 13:20 uur 4e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. THE LAST AIRBENDER 3D Live-action van M. Night Shyamalan. 9a do. vr. za. ma. di. 19:00 uur; zo. 10:55 19:15 uur. 6e WEEK SALT Politieke thriller met Angeline Jolie, Liev Schreiber, Zoe Lister Jones. 3ga dagelijks 16:00 uur; do. vr. za. ma. wo. óók 21:15 uur; 8e WEEK do. vr. zo. ma. di. óók 13:00 uur; zo. óók 21:30 uur. 3ga INCEPTION Science fiction actiethriller met Leonardo DiCaprio. ma. 15:30 uur; di. 13:30 uur. 50+ BIOS UP IN THE AIR Komedie van Jason Reitman (JUNO), met George Clooney. 1t di. 21:15 uur. VERRASSINGSPREMIÈRE

PATHÉ SPUIMARKT

www.pathe.nl/spuimarkt Spuimarkt 65 Filminfo en reserveringen 0900-1458 (€ 0,55 cpm) vanaf 11:30 uur Kassa open: do. vr. za. zo. di. wo. vanaf 11:30 uur; ma. vanaf 12:30 uur.

4gat

za. 25 sep. inloop 19:00 u.; film start 20:15 u. BOLLYWOOD EVENT - VERKOOP GESTART 4 ANJAANA ANJAANI Bollywood romkom met Priyanka Chopra. wo. 19:30 uur. LADIES NIGHT - UITVERKOCHT 1 EAT PRAY LOVE Romantisch drama met Julia Roberts, James Franco. wo. inloop 23:30 u.; film start 00:00 u. EERSTE VOORSTELING IN NL - VOORPREMIÈRE 4a DEVIL Thriller met Logan Marshall-Green, Jenny O'Hara, Jacob Vargas. vr. za. zo. ma. di. wo. 15:50 21:20 uur. PREMIÈRE 9g DABANGG Bollywood actie drama met Salman Khan, Sonakshi Sinha. do. vr. 12:15 14:40 17:00 19:30 uur; za. 11:40 13:50 16:10 18:30 20:45 23:10 uur; PREMIÈRE zo. ma. di. wo. 14:10 16:30 19:00 21:30 uur; zo. di. wo. óók 11:50 uur; wo. óók 23:45 uur. GROWN UPS Komedie met Adam Sandler, Chris Rock, Salma Hayek. 2at do. vr. 15:00 20:00 uur; za. wo. 13:00 15:30 18:00 20:20 22:50 uur; PREMIÈRE zo. ma. di. 14:50 19:50 22:15 uur; do. vr. zo. ma. di. óók 17:30 uur; do. vr. zo. di. óók 12:30 uur. 4gt MACHETE Actie met Danny Trejo, Robert De Niro, Jessica Alba. do. vr. zo. ma. di. 20:00 22:10 uur; za. 12:40 14:50 16:50 19:00 21:10 23:15 uur; 2e WEEK wo. 18:30 21:40 23:10 uur; do. vr. óók 12:30 15:10 17:40 uur; zo. ma. di. wo. óók 13:40 15:40 uur; zo. ma. di. óók 18:00 uur; zo. di. wo. óók 11:45 uur. Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. 4gast PIRANHA 3D Remake van de horrorfilm uit 1978. dagelijks 13:00 18:40 uur; do. óók 15:50 21:20 uur. 2e WEEK WE ARE FAMILY Bollywood drama met Kajol, Kareena Kapoor, Arjun Rampal. 1 za. 22:20 uur. 3e WEEK 4g AFTER.LIFE Thriller met Christina Ricci, Liam Neeson, Justin Long. dagelijks 16:40 19:15 uur; do. vr. ma. di. óók 14:15 uur; 3e WEEK do. vr. di. óók 11:45 uur. DINNER FOR SCHMUCKS Komedie met Paul Rudd, Steve Carrell. 3st do. vr. zo. ma. di. wo. 16:45 21:50 uur; za. 12:45 17:40 22:45 uur; 3e WEEK do. vr. zo. di. wo. óók 11:50 uur. VAMPIRES SUCK Komedie met Ken Jeong, Matt Lanter, Chris Riggi. 3gt do. vr. zo. ma. di. wo. 17:20 19:45 22:00 uur; za. 16:10 18:30 20:50 23:10 uur; 4e WEEK do. vr. ma. di. óók 12:40 15:00 uur. THE EXPENDABLES Actie thriller met Sylvester Stallone, Jet Li. 4gt do. vr. zo. ma. di. wo. 16:00 uur; za. 15:30 17:50 20:10 22:30 uur; 4e WEEK do. vr. zo. ma. di. óók 18:30 uur; do. vr. zo. ma. wo. óók 20:50 uur; do. vr. óók 13:15 uur; ma. di. óók 13:30 uur. Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. THE LAST AIRBENDER 3D Live-action van M. Night Shyamalan. 9a do. za. 21:50 uur; vr. zo. ma. di. wo. 21:45 uur. 6e WEEK SALT Politieke thriller met Angeline Jolie, Liev Schreiber, Zoe Lister Jones. 3ga do. vr. zo. ma. di. wo. 14:30 19:20 uur; za. 12:30 15:00 20:00 uur; 6e WEEK do. vr. zo. ma. di. óók 21:40 uur; do. vr. zo. di. wo. óók 11:45 uur. Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. STEP UP 3 3D Deze film neemt je meer naar een wedstrijd in Parijs. 2gt do. vr. zo. ma. di. wo. 18:50 uur; za. 19:45 uur; ma. di. óók 13:50 uur. 8e WEEK 3ga INCEPTION Science fiction actiethriller met Leonardo DiCaprio. do. vr. zo. wo. 13:50 uur; za. 14:50 uur. 8e WEEK THE KARATE KID Familie actiefilm met Jackie Chan, Jaden Smith. 2ga do. vr. zo. ma. di. wo. 17:00 uur; za. 17:20 uur. 12e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. TOY STORY 3 3D (OV) Derde Pixar animatiefilm van Lee Unkrich. 2a di. 21:00 uur. VERRASSINGSPREMIÈRE

SNEAK PREVIEW

4gat

KINDERMATINEES

PATHÉ BUITENHOF www.pathe.nl/buitenhof Buitenhof 20 Filminfo en reserveringen 0900-1458 (€ 0,55 cpm)

PATHÉ SCHEVENINGEN www.pathe.nl/scheveningen Kurhausweg 2 Filminfo en reserveringen 0900-1458 (€ 0,55 cpm)

service

SNEAK PREVIEW

PATHÉ SPUIMARKT www.pathe.nl/spuimarkt Spuimarkt 65 Filminfo en reserveringen 0900-1458 (€ 0,55 cpm) Kassa open: do. vr. za. zo. di. wo. vanaf 11:30 uur; ma. vanaf 12:30 uur.

4t

zo. 12 september vanaf 10:30 uur. 3e PAC FESTIVAL Vijf prachtige films die in Nederland nog in première moeten gaan voor maar € 27,50. zo. 11:30 uur. MOTHER AND CHILD Drama met Samuel L. Jackson, Naomi Watts. 4st 4gat zo. 13:45 uur. CELL 211 Actie thriller met Luis Tosar, Alberto Ammann. 3st zo. 15:45 uur. THE KIDS ARE ALL RIGHT Komedie met Mark Ruffalo. 3gas zo. 19.00 uur. THE AMERICAN Thriller met George Clooney, Thekla Reuten. 4g zo. 21:15 uur. THE KILLER INSIDE ME Misdaad thriller drama met Casey Affleck. do. vr. za. zo. ma. di. 15:40 20:45 uur; wo. 15:30 uur; 2e WEEK do. vr. ma. di. óók 10:30 uur; za. wo. óók 11:00 uur. LA RAFLE Drama met Jean Reno, Melanie Laurent, Gad Elmaleh. 3gadt do. vr. za. ma. di. wo. 16:50 21:40 uur; zo. 22:10 uur; 2e WEEK do. vr. ma. di. óók 12:10 14:30 uur; za. wo. óók 10:20 uur. SHANGHAI Misdaad thriller met John Cusack, Li Gong, Yun-Fat Chow. 4gt do. vr. za. zo. ma. di. 16:30 19:40 uur; wo. 10:40 13:20 16:00 18:40 uur; 3e WEEK do. vr. za. ma. di. óók 11:00 uur; do. za. zo. ma. di. óók 13:40 uur; vr. óók 13:30 uur. 3s IO SONO L’AMORE Drama met Tilda Swinton, Flavio Parenti. do. vr. za. ma. di. wo. 19:20 uur. 4e WEEK 3ht CRIME D’AMOUR Thriller drama met Kristin Scott Thomas. do. vr. za. ma. di. 22:10 uur; do. vr. ma. di. óók 10:50 uur. 5e WEEK THE JONESES Komisch drama met David Duchovny, Demi Moore. 3adt wo. 20:30 uur. LADIES NIGHT - UITVERKOCHT 1 EAT PRAY LOVE Romantisch drama met Julia Roberts, James Franco. dagelijks 14:00 16:20 18:40 21:00 uur; vr. za. óók 23:40 uur. PREMIÈRE GOING THE DISTANCE Romkom met Drew Barrymore, Justin Long. 1t dagelijks 14:10 16:30 18:50 21:10 uur; vr. za. óók 23:50 uur. PREMIÈRE GROWN UPS Komedie met Adam Sandler, Chris Rock, Salma Hayek. 2at do. ma. di. wo. 13:30 16:00 18:40 21:10 uur; PREMIÈRE vr. za. zo. 14:40 17:00 19:20 21:40 uur; vr. za. óók 00:20 uur; za. zo. óók 12:20 uur. 4gt MACHETE Actie met Danny Trejo, Robert De Niro, Jessica Alba. do. ma. di. wo. 19:30 21:40 uur; vr. za. zo. 20:00 22:00 uur; 2e WEEK do. vr. ma. di. wo. óók 17:20 uur; do. vr. ma. di. óók 13:20 15:20 uur; vr. za. óók 00:30 uur; za. zo. óók 18:00 uur. Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. 4gast PIRANHA 3D Remake van de horrorfilm uit 1978. do. ma. di. 13:20 18:10 20:40 uur; vr. za. zo. wo. 19:00 uur; 3e WEEK vr. za. zo. óók 21:30 uur; vr. za. óók 00:00 uur; vr. óók 14:10 uur. DINNER FOR SCHMUCKS Komedie met Paul Rudd, Steve Carrell. 3st vr. za. 00:20 uur. 3e WEEK VAMPIRES SUCK Komedie met Ken Jeong, Matt Lanter, Chris Riggi. 3gt do. ma. di. 14:40 16:50 uur; vr. za. zo. 14:50 17:10 21:50 uur; 4e WEEK wo. 12:20 14:30 16:40 uur; do. ma. wo. óók 21:30 uur; vr. za. óók 00:10 uur; za. zo. óók 12:40 uur. THE EXPENDABLES Actie thriller met Sylvester Stallone, Jet Li. 4gt dagelijks 16:10 18:30 uur; do. vr. ma. di. óók 13:50 uur. 4e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. THE LAST AIRBENDER 3D Live-action van M. Night Shyamalan. 9a dagelijks 19:10 uur; do. vr. ma. di. óók 14:30 uur. 6e WEEK SALT Politieke thriller met Angeline Jolie, Liev Schreiber, Zoe Lister Jones. 3ga dagelijks 16:50 21:20 uur. 6e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. STEP UP 3 3D Deze film neemt je meer naar een wedstrijd in Parijs. 2gt do. ma. di. 15:50 uur; vr. za. zo. wo. 16:40 uur. LAATSTE WEEK THE SORCERER’S APPRENTICE Familiefilm met Nicolas Cage. 9a dagelijks 20:50 uur; vr. za. óók 00:10 uur. LAATSTE WEEK 3ga INCEPTION Science fiction actiethriller met Leonardo DiCaprio. do. ma. di. 19:10 uur; vr. za. zo. 19:30 uur. LAATSTE WEEK 3ga KNIGHT & DAY Romkom actie met Cameron Diaz, Tom Cruise. di. 21:30 uur. VERRASSINGSPREMIÈRE

SNEAK PREVIEW

4t

zo. 12 september vanaf 10:30 uur. 3e PAC FESTIVAL Vijf prachtige films die in Nederland nog in première moeten gaan voor maar € 27,50. zo. 11:30 uur. MOTHER AND CHILD Drama met Samuel L. Jackson, Naomi Watts. 4st 4gat zo. 13:45 uur. CELL 211 Actie thriller met Luis Tosar, Alberto Ammann. 3st zo. 15:45 uur. THE KIDS ARE ALL RIGHT Komedie met Mark Ruffalo. 3gas zo. 19.00 uur. THE AMERICAN Thriller met George Clooney, Thekla Reuten. zo. 21:15 uur. THE KILLER INSIDE ME Misdaad thriller drama met Casey Affleck. 4g do. vr. za. zo. ma. di. 15:40 20:45 uur; wo. 15:30 uur; 2e WEEK do. vr. ma. di. óók 10:30 uur; za. wo. óók 11:00 uur. LA RAFLE Drama met Jean Reno, Melanie Laurent, Gad Elmaleh. 3gadt do. vr. za. ma. di. wo. 16:50 21:40 uur; zo. 22:10 uur; 2e WEEK do. vr. ma. di. óók 12:10 14:30 uur; za. wo. óók 10:20 uur. SHANGHAI Misdaad thriller met John Cusack, Li Gong, Yun-Fat Chow. 4gt do. vr. za. zo. ma. di. 16:30 19:40 uur; wo. 10:40 13:20 16:00 18:40 uur; 3e WEEK do. vr. za. ma. di. óók 11:00 uur; do. za. zo. ma. di. óók 13:40 uur; vr. óók 13:30 uur. 3s IO SONO L’AMORE Drama met Tilda Swinton, Flavio Parenti. do. vr. za. ma. di. wo. 19:20 uur. 4e WEEK 3ht CRIME D’AMOUR Thriller drama met Kristin Scott Thomas. do. vr. za. ma. di. 22:10 uur; do. vr. ma. di. óók 10:50 uur. 5e WEEK THE JONESES Komisch drama met David Duchovny, Demi Moore. 3adt wo. 20:30 uur. LADIES NIGHT - UITVERKOCHT 1 EAT PRAY LOVE Romantisch drama met Julia Roberts, James Franco. dagelijks 14:00 16:20 18:40 21:00 uur; vr. za. óók 23:40 uur. PREMIÈRE GOING THE DISTANCE Romkom met Drew Barrymore, Justin Long. 1t dagelijks 14:10 16:30 18:50 21:10 uur; vr. za. óók 23:50 uur. PREMIÈRE GROWN UPS Komedie met Adam Sandler, Chris Rock, Salma Hayek. 2at do. ma. di. wo. 13:30 16:00 18:40 21:10 uur; PREMIÈRE vr. za. zo. 14:40 17:00 19:20 21:40 uur; vr. za. óók 00:20 uur; za. zo. óók 12:20 uur. 4gt MACHETE Actie met Danny Trejo, Robert De Niro, Jessica Alba. do. ma. di. wo. 19:30 21:40 uur; vr. za. zo. 20:00 22:00 uur; 2e WEEK do. vr. ma. di. wo. óók 17:20 uur; do. vr. ma. di. óók 13:20 15:20 uur; vr. za. óók 00:30 uur; za. zo. óók 18:00 uur. Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. 4gast PIRANHA 3D Remake van de horrorfilm uit 1978. do. ma. di. 13:20 18:10 20:40 uur; vr. za. zo. wo. 19:00 uur; 3e WEEK vr. za. zo. óók 21:30 uur; vr. za. óók 00:00 uur; vr. óók 14:10 uur. DINNER FOR SCHMUCKS Komedie met Paul Rudd, Steve Carrell. 3st vr. za. 00:20 uur. 3e WEEK VAMPIRES SUCK Komedie met Ken Jeong, Matt Lanter, Chris Riggi. 3gt do. ma. di. 14:40 16:50 uur; vr. za. zo. 14:50 17:10 21:50 uur; 4e WEEK wo. 12:20 14:30 16:40 uur; do. ma. wo. óók 21:30 uur; vr. za. óók 00:10 uur; za. zo. óók 12:40 uur. THE EXPENDABLES Actie thriller met Sylvester Stallone, Jet Li. 4gt dagelijks 16:10 18:30 uur; do. vr. ma. di. óók 13:50 uur. 4e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. THE LAST AIRBENDER 3D Live-action van M. Night Shyamalan. 9a dagelijks 19:10 uur; do. vr. ma. di. óók 14:30 uur. 6e WEEK

LADIES AND GENTLEMEN: THE ROLLING STONES 3

SNEAK PREVIEW

TEARJERKERS

ADRES: Spui 191 2511 BN Den Haag

KAARTVERKOOP GESTART OPERASEIZOEN 2010-2011. do. 16 sept. om 21:00 uur. EENMALIGE VOORSTELLING - VOORVERKOOP IS GESTART

Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. STEP UP 3 3D Deze film neemt je meer naar een wedstrijd in Parijs. 2gt do. ma. di. 15:50 uur; vr. za. zo. wo. 16:40 uur. LAATSTE WEEK THE SORCERER’S APPRENTICE Familiefilm met Nicolas Cage. 9a dagelijks 20:50 uur; vr. za. óók 00:10 uur. LAATSTE WEEK 3ga INCEPTION Science fiction actiethriller met Leonardo DiCaprio. do. ma. di. 19:10 uur; vr. za. zo. 19:30 uur. LAATSTE WEEK 3ga KNIGHT & DAY Romkom actie met Cameron Diaz, Tom Cruise. di. 21:30 uur. VERRASSINGSPREMIÈRE

za. 12:40 14:40 uur; zo. 11:20 uur; wo. 12:50 14:50 uur. 5e WEEK MARMADUKE (NL) Komische familiefilm met Owen Wilson, Emma Stone. 1 do. vr. ma. di. 14:50 uur; za. wo. 13:50 uur; zo. 11:30 13:20 uur; 6e WEEK za. óók 11:50 uur; wo. óók 13:30 uur. Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. SAMMY’S AVONTUREN: DE GEHEIME DOORGANG 3D (NL) 2ga za. 11:20 uur; zo. 11:10 uur; wo. 13:30 uur. 10e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. SHREK VOOR EEUWIG EN ALTIJD 3D (NL) 4de deel. 2ga za. zo. 12:00 14:00 16:00 uur; wo. 13:10 15:10 uur. 6e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. SAMMY’S AVONTUREN: DE GEHEIME DOORGANG 3D (NL) 2ga za. zo. wo. 13:50 uur. 12e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. TOY STORY 3 3D (NL) Derde Pixar animatiefilm van Lee Unkrich. 2a za. zo. wo. 12:20 14:30 uur. LAATSTE WEEK MARMADUKE (NL) Komische familiefilm met Owen Wilson, Emma Stone. 1 za. zo. wo. 12:30 14:40 uur. LAATSTE WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. SHREK VOOR EEUWIG EN ALTIJD 3D (NL) 4de deel. 2ga za. zo. wo. 12:10 uur. LAATSTE WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. 2g CATS & DOGS: DE WRAAK VAN KITTY GALORE 3D (NL) za. 12:10 14:00 uur; zo. wo. 11:45 13:30 15:20 uur. 5e WEEK

<25 4gat

za. 25 sep. inloop 19:00 u.; film start 20:15 u. BOLLYWOOD EVENT - VERKOOP GESTART 4 ANJAANA ANJAANI Bollywood romkom met Priyanka Chopra. wo. 19:30 uur. LADIES NIGHT - UITVERKOCHT 1 EAT PRAY LOVE Romantisch drama met Julia Roberts, James Franco. wo. inloop 23:30 u.; film start 00:00 u. EERSTE VOORSTELING IN NL - VOORPREMIÈRE 4a DEVIL Thriller met Logan Marshall-Green, Jenny O'Hara, Jacob Vargas. vr. za. zo. ma. di. wo. 15:50 21:20 uur. PREMIÈRE 9g DABANGG Bollywood actie drama met Salman Khan, Sonakshi Sinha. do. vr. 12:15 14:40 17:00 19:30 uur; za. 11:40 13:50 16:10 18:30 20:45 23:10 uur; PREMIÈRE zo. ma. di. wo. 14:10 16:30 19:00 21:30 uur; zo. di. wo. óók 11:50 uur; wo. óók 23:45 uur. GROWN UPS Komedie met Adam Sandler, Chris Rock, Salma Hayek. 2at do. vr. 15:00 20:00 uur; za. wo. 13:00 15:30 18:00 20:20 22:50 uur; PREMIÈRE zo. ma. di. 14:50 19:50 22:15 uur; do. vr. zo. ma. di. óók 17:30 uur; do. vr. zo. di. óók 12:30 uur. 4gt MACHETE Actie met Danny Trejo, Robert De Niro, Jessica Alba. do. vr. zo. ma. di. 20:00 22:10 uur; za. 12:40 14:50 16:50 19:00 21:10 23:15 uur; 2e WEEK wo. 18:30 21:40 23:10 uur; do. vr. óók 12:30 15:10 17:40 uur; zo. ma. di. wo. óók 13:40 15:40 uur; zo. ma. di. óók 18:00 uur; zo. di. wo. óók 11:45 uur. Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. 4gast PIRANHA 3D Remake van de horrorfilm uit 1978. dagelijks 13:00 18:40 uur; do. óók 15:50 21:20 uur. 2e WEEK WE ARE FAMILY Bollywood drama met Kajol, Kareena Kapoor, Arjun Rampal. 1 za. 22:20 uur. 3e WEEK 4g AFTER.LIFE Thriller met Christina Ricci, Liam Neeson, Justin Long. dagelijks 16:40 19:15 uur; do. vr. ma. di. óók 14:15 uur; 3e WEEK do. vr. di. óók 11:45 uur. DINNER FOR SCHMUCKS Komedie met Paul Rudd, Steve Carrell. 3st do. vr. zo. ma. di. wo. 16:45 21:50 uur; za. 12:45 17:40 22:45 uur; 3e WEEK do. vr. zo. di. wo. óók 11:50 uur. VAMPIRES SUCK Komedie met Ken Jeong, Matt Lanter, Chris Riggi. 3gt do. vr. zo. ma. di. wo. 17:20 19:45 22:00 uur; za. 16:10 18:30 20:50 23:10 uur; 4e WEEK do. vr. ma. di. óók 12:40 15:00 uur. THE EXPENDABLES Actie thriller met Sylvester Stallone, Jet Li. 4gt do. vr. zo. ma. di. wo. 16:00 uur; za. 15:30 17:50 20:10 22:30 uur; 4e WEEK do. vr. zo. ma. di. óók 18:30 uur; do. vr. zo. ma. wo. óók 20:50 uur; do. vr. óók 13:15 uur; ma. di. óók 13:30 uur. Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. THE LAST AIRBENDER 3D Live-action van M. Night Shyamalan. 9a do. za. 21:50 uur; vr. zo. ma. di. wo. 21:45 uur. 6e WEEK SALT Politieke thriller met Angeline Jolie, Liev Schreiber, Zoe Lister Jones. 3ga do. vr. zo. ma. di. wo. 14:30 19:20 uur; za. 12:30 15:00 20:00 uur; 6e WEEK do. vr. zo. ma. di. óók 21:40 uur; do. vr. zo. di. wo. óók 11:45 uur. Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. STEP UP 3 3D Deze film neemt je meer naar een wedstrijd in Parijs. 2gt do. vr. zo. ma. di. wo. 18:50 uur; za. 19:45 uur; ma. di. óók 13:50 uur. 8e WEEK 3ga INCEPTION Science fiction actiethriller met Leonardo DiCaprio. do. vr. zo. wo. 13:50 uur; za. 14:50 uur. 8e WEEK THE KARATE KID Familie actiefilm met Jackie Chan, Jaden Smith. 2ga do. vr. zo. ma. di. wo. 17:00 uur; za. 17:20 uur. 12e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. TOY STORY 3 3D (OV) Derde Pixar animatiefilm van Lee Unkrich. 2a di. 21:00 uur. VERRASSINGSPREMIÈRE

SNEAK PREVIEW

4gat

KINDERMATINEES

PATHÉ BUITENHOF www.pathe.nl/buitenhof Buitenhof 20 Filminfo en reserveringen 0900-1458 (€ 0,55 cpm)

PATHÉ SCHEVENINGEN www.pathe.nl/scheveningen Kurhausweg 2 Filminfo en reserveringen 0900-1458 (€ 0,55 cpm)

PATHÉ SPUIMARKT www.pathe.nl/spuimarkt Spuimarkt 65 Filminfo en reserveringen 0900-1458 (€ 0,55 cpm)

za. 12:40 14:40 uur; zo. 11:20 uur; wo. 12:50 14:50 uur. 5e WEEK MARMADUKE (NL) Komische familiefilm met Owen Wilson, Emma Stone. 1 do. vr. ma. di. 14:50 uur; za. wo. 13:50 uur; zo. 11:30 13:20 uur; 6e WEEK za. óók 11:50 uur; wo. óók 13:30 uur. Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. SAMMY’S AVONTUREN: DE GEHEIME DOORGANG 3D (NL) 2ga za. 11:20 uur; zo. 11:10 uur; wo. 13:30 uur. 10e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. 2ga SHREK VOOR EEUWIG EN ALTIJD 3D (NL) 4de deel. za. zo. 12:00 14:00 16:00 uur; wo. 13:10 15:10 uur. 6e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. SAMMY’S AVONTUREN: DE GEHEIME DOORGANG 3D (NL) 2ga za. zo. wo. 13:50 uur. 12e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. TOY STORY 3 3D (NL) Derde Pixar animatiefilm van Lee Unkrich. 2a za. zo. wo. 12:20 14:30 uur. LAATSTE WEEK MARMADUKE (NL) Komische familiefilm met Owen Wilson, Emma Stone. 1 za. zo. wo. 12:30 14:40 uur. LAATSTE WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. SHREK VOOR EEUWIG EN ALTIJD 3D (NL) 4de deel. 2ga za. zo. wo. 12:10 uur. LAATSTE WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. 2g CATS & DOGS: DE WRAAK VAN KITTY GALORE 3D (NL) za. 12:10 14:00 uur; zo. wo. 11:45 13:30 15:20 uur. 5e WEEK MARMADUKE (NL) Komische familiefilm met Owen Wilson, Emma Stone. 1 za. 11:45 13:40 uur; zo. wo. 12:10 14:00 uur. 6e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. SAMMY’S AVONTUREN: DE GEHEIME DOORGANG 3D (NL) 2ga za. zo. wo. 11:50 14:20 uur. 12e WEEK Voor deze 3D versie gelden andere tarief voorwaarden. TOY STORY 3 3D (NL) Derde Pixar animatiefilm van Lee Unkrich. 2a

Alamar

Een vader gaat met zijn zoontje op reis naar de oorsprong van de open zee. Hij wil hem confronteren met hun voorouderlijke manier van leven, die teruggaat tot de tijd van de Maya’s. Daarover gaat ‘Alamar’, deze week te zien in het Filmhuis. ‘Alamar’, letterlijk ’naar de zee’ in het Spaans, is overladen met festivalonderscheidingen. Na Toronto volgden een Tiger Award in Rotterdam, de New Directors Prize in San Francisco, de prijs voor beste film in Buenos Aires, de grote juryprijs in Miami én de FIPRESCIprijs van de internationale critici op het Toulouse Latin America Film Festival. ‘Alamar’ was ook de openingsfilm van het Generation programma van de Berlinale 2010. Over de hele wereld zijn publiek en recensenten het eens: met Pedro González-Rubio heeft de filmwereld er een groot talent bij. > Bron: Filmhuis Den Haag


26>

Vrijdag 10 september 2010

service

sudoku

kruiswoordpuzzel

3 1

6

4

6 7

4

1

8 1

2 1 5 3

5 2 3 8 9

4

7 5 1 4 2 6 8 9 3

3 6 8 9 1 7 4 5 2

8 9 3 2 6 1 7 4 5

6 2 4 7 9 5 1 3 8

1 7 5 8 3 4 2 6 9

2 3 7 6 4 9 5 8 1

5 8 6 1 7 3 9 2 4

3

13

7 6

3

2

14

19

4 1 9 5 8 2 3 7 6

S P E E C H

S O O E M N O O M

23

28

9

L S E A M N I C D A T C O E S R E P A L O S O V E V E D E E R U

I S M R E A B P E K O O O N E R E S L E K I L K A L F I E

29

Korte Poten 9, 2511 eb Den Haag t 070-3644040 f 070-3633570

Voor een compleet overzicht: www.denhaagcentraal.net

12 17

25

26

31

38

39

40

45 49 53 57

9

18

32

27 33

35

37

52

B I L L Y K

8

21

30

48

E S T R I K

7

16

34 36

L K U B A O W E A R A G U T E R E N S T L T O D E P K S T E I M R E R E E N N T U E E E L I W G R A N

15

24

58

41

42

46 50

59

43

47 51

54

55 60

61

56 62

63

© www.puzzelpro.nl

Horizontaal: 1 arrogant 10 plant 11 eens 13 water in Friesland 14 vervoermiddel 17 per expresse 19 korte tijd 20 deel van Duitsland 21 mannelijk dier 22 deel v.d. bijbel 24 voegwoord 25 als volgt 27 zangnoot 28 binnenkort 31 wegcijferen 34 vat 35 papegaai 36 zieke 40 gedrukte stemming 44 of dergelijke 45 ad acta 46 reeds 47 telegraaf restant 48 waterdoorlatend 49 schepping 51 paardje

colofon Den Haag Centraal B.V.

6

20

22

7 T E D H K A H I R

5

11

44

S K E T C H

4

10

oplossingen vorige week 9 4 2 3 5 8 6 1 7

2

52 Socialistische Partij 54 maat van Noors hout 56 boom 57 weefsel 60 juwelenkistje 63 ontaarding.

Verticaal: 1 assistent-econoom (afk.) 2 bergweide 3 Nederduits (afk.) 4 direct 5 deel v.e. trap 6 pl. in Zwitserland 7 bijwoord 8 troefkaart 9 dat is 10 troep jachthonden 12

zaadje 13 loopvogel 15 sieraad 16 land in Azië 18 ontschorsen 23 aanspraak 26 Russisch gebergte 29 knaagdier 30 groet 32 bitterheid 33 gebouw in Amsterdam 36 deel v.d. arm 37 volgeling 38 epiloog 39 oude munt 40 Zuidamerikaanse thee 41 deel v.e. geschrift 42 kei 43 delfstof 50 koorhemd 53 sprookjesfiguur 55 vlekkenwater 58 waarnemend 59 landbouwwerktuig 61 cum tempore 62 id est.

Ingezonden mededeling

Hoofdredacteur Coos Versteeg Coördinatie redactie Miranda Fieret Stadsredactie Floor de Booys Nynke Feenstra Joke Korving Alexander Münninghoff Casper Postmaa Hans Schmit Dominique Snip Alexandra Sweers Adrie van der Wel Gemeentepolitiek Jan van der Ven (coördinator) Elske Koopman Theodore Pronk De gemeentepolitieke verslaggeving wordt mede mogelijk gemaakt door Stichting Democratie en Media Economie Joep van Zijl

Eindredactie Dick Toet Wouter Storm (corrector) Algemene Zaken Marianne ten Have Columnisten Marc Delissen Troy Douglas Kees Jansma Vilan van de Loo Marcella Mesker Marcel Verreck Rubrieken Teun Berserik (cartoon) Emilie Bolsius (medisch), Hugo Dirksmeier (onderwijs) Wendy Hendriksen (tuin) Bas Martens (juridisch) Marc Putto (weerbericht) Marnix van Rij (financieel) Henk Savelberg (culinair) Renate van der Zee (Society) Illustraties Marcello’s Art Factory

Cultuurredactie Annerieke Simeone (coördinator) Egbert van Faassen Sjoerd van Faassen Bert Jansma Babeth Knol Eric Korsten Thijs Kramer Doron Nagan Roos van Put Anneke Ruys Rob Soetenhorst Jill Stolk Aad van der Ven Sportredactie Ronald Mooiman (coördinator) André Buurman Eppo Ford Bert Tielemans Hans Willink Chris Willemsen Martin van Zaanen

Directeur/Uitgever Liesbeth Brackel Advertenties Suzanne Kooijman (hoofd verkoop) kooijman@denhaagcentraal.net mobiel: 06 30396125 Dennis Lageweg Pleeging@denhaagcentraal.net mobiel: 06 41976024 Mayka Postma postma@denhaagcentraal.net mobiel: 06 52579972 Marije Teppema (advertentiebeheer) teppema@denhaagcentraal.net t: 070-3644040 Administratie Ida Leferink leferink@denhaagcentraal.net t 070-3644040 Correspondentie • Advertentie advertentie@denhaagcentraal.net

Vormgeving Anneke de Zwaan Fotografie Jurriaan Brobbel C&R Pan Chen Creative Images Eveline van Egdom Mylène Siegers Otto Snoek Wouter de Wit en fotopersbureau’s Hollandse Hoogte en WFA

• Redactie redactie@denhaagcentraal.net • Algemeen info@denhaagcentraal.net Abonnementsprijzen Kwartaal € 19,95 / Halfjaar € 35,95 / Jaar € 59,95

spoedgevallen

Alarmcentrale

Politie Haaglanden SMASH (Stichting Mobiele Artsen Service Haaglanden)  070 - 346 96 69 SMASH is een samenwerkings­verband van alle huisartsen in Den Haag, Leidschendam, Rijswijk, Voorburg, Voorschoten en Wassenaar. SMASH regelt spoedeisende huisartsenhulp buiten kantoortijden. Iedere dag tussen 17.00 uur ‘s avonds en 8.00 uur ’s morgens; gedurende het hele weekend en op alle erkende feestdagen. www.smashaaglanden.nl

112

0900 - 8844

Tandartsendienst avond- en weekenddienst alleen spoedgevallen 070 - 311 03 05 Stichting Dierenambulance Den Haag 070 - 328 28 28 (dag en nacht bereikbaar) www.dierenambulancedenhaag.nl

Meldnummer dierenbescherming 0900 - 20 21 210 (10ct./min.)

>Abonnementenservice<

www.dierenbescherming.nl

Voor opgave abonnementen, verhuizingen, bezorging en wijzigingen:

Dierenartsen weekenddienst

Bel 0172 – 476085 (ma t/m vr: 9 – 17 u),

of per e-mail:abonnementen@denhaagcentraal.net. Voor opzeggingen (uitsluitend schriftelijk, uiterlijk 4 weken voor einde abonnementsperiode).

(Spoedgevallen nacht en weekend)

Informatie dienstdoende apotheken 070 - 345 10 00

0900 - 2226 333 en 0900 - 2222 456 www.dierenartsenkring-denhaag.nl


Vrijdag 10 september 2010

service

koken met henk savelberg

<27

Ingezonden mededeling

Het Haags Historisch Museum en Wladimiroff Advocaten presenteren de Gevangenpoortlezing

Courgette

Het slachtoffer op het toneel of in de coulissen? zondag 19 september | 12.00 uur Alex Brenninkmeijer | Nationale ombudsman

Misschien dat de courgette weinig bij u losmaakt en dat u het een nogal saaie verschijning vindt. Of misschien was uw eerste kennismaking met deze groente juist met een te groot gegroeid, melig exemplaar. Maar jonge, kleine courgette is een heerlijke zomergroente met veel mogelijkheden. Hoe kleiner hoe smakelijker. Het lekkerst zijn kleine courgettes, waar net de bloem vanaf is. Dan zijn ze 10 tot 15 cm lang, met enkele centimeters doorsnee. Maar ze zijn acceptabel tot circa 25 cm. De van oorsprong uit Noord-Amerika afkomstige courgette behoort tot dezelfde familie als de meloen, komkommer en pompoen. Eigenlijk is het een soort pompoen. De meest bekende courgette is langwerpig en (donker)groen maar er zijn ook gele, witte en soorten met de vorm van een biljartbal. In Noord-Europa ligt de courgette eigenlijk pas sinds midden jaren tachtig van de vorige eeuw in de winkel. Een courgette is licht zoetig en de vrij neutrale, enigszins romige smaak combineert goed met tal van andere ingrediënten. Courgette is een gulle gever die menige hobbytuinder verbijstert door zijn ongebreidelde vruchtzetting. Juist omdat de plant zo gul is, kun je de courgettes met een gerust hart plukken wanneer hij nog klein is. Er komen vanzelf weer nieuwe. Sterker nog, hoe vaker je oogst, hoe beter de plant het doet. Voor deze grote productiviteit is een betere oplossing dan de vruchten te lang aan de plant te laten waardoor ze oneetbaar worden, namelijk het oogsten van de bloemen. Gevuld met een farce van vis, paddestoelen of een bolletje mozzarella en vervolgens door een tempuradeegje gehaald en gefrituurd, laat de courgette een heel andere kant van zijn veelzijdigheid zien. De bloemen zijn soms te koop bij een goed gesorteerde groentezaak, maar waarschijnlijk moet u ze bestellen. Courgette levert weinig calorieën, maar een behoorlijke hoeveelheid mineralen en spoorelementen, in het bijzonder kalium. De vrucht is goed voor de bloed-

druk, spieropbouw en energiehuishouding. Verse courgettes voelen stevig aan en hebben een gave en glanzende schil. Voor gebruik moet u de courgette goed wassen. Schillen is niet nodig, maar verwijder wel het kroontje, dit is het afgesneden steeldeel. Een courgette kent heel wat bereidingswijzen: samen met tomaten en aubergines in een ratatouille, gevuld als gegratineerde ovenschotel, in plakken gesneden, besprenkeld met olijfolie en vervolgens gegrild. De heel kleintjes (niet groter dan 8 cm) hebben slechts weinig nodig: snij ze in dunne plakjes, bestrooi ze met zout en peper en besprenkel ze met citroensap en mooie olijfolie. Laat even intrekken alvorens te serveren. De manier om groenten te bereiden volgens bijgaand recept is oorspronkelijk Grieks. De groenten blijven knapperig en smaken uitstekend onder andere bij gegrilde vis of gegrild vlees. Serveer ze uitgelekt.

Kaarten € 10 (incl. koffie en museumentree) Locatie Haags Historisch Museum | Korte Vijverberg 7 | Den Haag Reserveren 070 364 69 40 of info@haagshistorischmuseum.nl Kijk voor het volledige programma op www.haagshistorischmuseum.nl

Courgettes à la grèque bijgerecht:

>½ liter witte wijn >2 dl olijfolie >2 theelepels zout >1 theelepel peperkorrels >1 laurierblaadje >1 theelepel tijm >1 theelepel oregano >2 tenen knoflook >4 sjalotjes, gesnipperd >1 kilo kleine courgettes, schoon en droog

Hart voor de stad? Den Haag Centraal zit er middenin

Snijd aan de uiteinden van de courgettes een plakje af en snijd de rest in de lengte in vieren en halveer deze kwarten. Meng de olie, azijn, wijn, knoflook, sjalot en kruiden. Breng aan de kook, doe de courgettes erbij en vul aan met heet water tot ze onder staan. Laat de courgettes beetgaar worden. Laat het geheel afkoelen en vervolgens een nachtje afgedekt verder op smaak komen in de koelkast.

het weer in den haag

Zaterdag relatief beter Een reeks met ronduit chique weerdagen ligt alweer enige tijd achter ons. Vooral afgelopen maandag was het voorbeeldig septemberweer in het Haagse met nog geruime tijd een wolkenloze lucht en een temperatuur die steeg tot bijna 22 graden in de binnenstad. Voorlopig komt de echte nazomer (nog) niet aan zet en ook in het weekeinde kan er nog steeds wat regen vallen, vooral op zondag. Toch knapt het weer geleidelijk op. Op vrijdag merken we dat al aan meer zon en droog weer. De temperatuur gaat in de lift en komt uit op ongeveer 20 graden gedurende de middagen in het weekeinde. Begin volgende week geeft voldoende hoge druk richting Benelux nog redelijk weer met slechts kleine neerslagkansen. In de tweede helft van september kan het weer op papier twee kanten uit en voor welk scenario de atmosfeer gaat kiezen is op dit moment nog onduidelijk. Komen extra-tropische (voormalige) cyclonen – die dan inmiddels bijna zijn uitgerangeerd boven de Oceaan – naderbij en blijven deze raddraaiers

plakken ten westen van Ierland? In dat geval zou een periode met mooi nazomerweer kunnen aanbreken en wordt het nog wel een keer 25 gaden bij een zwoele zuidenwind. Zo’n situatie hadden we in 2006 voor het laatst en het werd toen prompt de warmste septembermaand sinds het begin van de waarnemingen. Er is ook een zeer koele variant mogelijk rond de twintigste september, die bij sommige weermodellen zichtbaar is. In die optie zou een hyperinstabiele en koude noordcirculatie talrijke buien naar het Noordzeegebied kun-

vrijdag

Min (⁰C) 12 Max (⁰C) 19 Zon (%) 65 Neerslag (%) 30 Wind wzw 4

zaterdag

13 21 55 20 zzw 3-4

nen loodsen. Uiteraard tekenen velen voor de eerste nazomerse optie, maar met wat pech verzanden we in de koude noordelijke variant. In dat geval kan er ook veel regen gaan vallen. Eind augustus leek het in ieder geval al vrij duidelijk dat september geen hoogvlieger zou worden. Een zwoele 25 graden op het Binnenhof na half september? Bel de weerprimeurlijn eens op 0900-1234554 voor een kundige vooruitblik.

Elke week op de deurmat? www.denhaagcentraal.net of bel tussen 09.00 en 17.00 uur , 0172 – 476 085

Marc Putto Weerman

zondag

14 19 20 75 w 3-4

maandag

12 19 60 20 w3

13 weken voor € 19,95 26 weken voor € 35,95 52 weken voor € 59,95

Dé krant van Den Haag


28>

Vrijdag 10 september 2010

society

vilan, renate & de residentie

Zonder borsthaar We waren erdoorheen voordat we wisten dat we er waren geweest. De literaire nachtclub was klein, erg klein, en bestond eigenlijk alleen uit een podiumpje met daaromheen wat nette tafels met rode Ikea-schemerlampjes. Dit alles stond opgesteld in de hal van de Koninklijke Bibliotheek, ter ere van de Haagse Museumnacht. Overal in de stad werd verantwoord vermaak aangeboden, maar ik hoopte op adult entertainment. Een nachtclub in het literaire. Hoe mooi kan dat zijn? Denk Weltschmerz, denk absint, denk aan weemoed die alleen door ontucht valt te beteugelen. De Museumnacht schiep vele verwachtingen en het spijt mij te moeten berichten dat geen ervan is ingelost. Denkt u nog even aan de familiefilm Cabaret (1972), gecentreerd rondom de Berlijnse nachtclub Kit Kat Club, met de onsterfelijke Liza Minelli in de hoofdrol. Travestie, biseksualiteit, trio’s en zo nog wat, dit gesitueerd in de jaren waarin het nationaal-socialisme groeide. U heeft een beeld, nietwaar? Ik had het ook. Een venijnig “Willkommen!” ontbrak. Het welkom dat door een sympathieke museummedewerker werd opgezegd, klonk vriendelijk. Toen de artiesten het podium opklommen, klonk uit de zaal beleefd applaus. Het licht werd gedempt en toen spraken Machteld van Gelder en Aaf Brandt Corstius over het boek dat zij geschreven hadden, over boeken die zij leuk vonden en over de verwachtingen die mannen en vrouwen van de liefde koesterden. Zinvolle onderwerpen, waardoor ik meteen afhaakte. Want verderop in de hal, in de gang na de trap, vond een literaire lapdance plaats. Dat kende ik ook uit de film. “Voor mannen en vrouwen”, riep een pooierachtige man die voor een rond tentje stond, vooral bestaand uit gordijnen en – indien in gebruik – met een rood brandend lampje erop. Voor de jongste generatie lezers even een uitleg: een pooier is een old style loverboy. Deze was het zeker. Zonnebril, gouden sieraden, een verleidelijke swing in de heupen, maar helaas zonder vertoon van borsthaar, wat toch het minste is dat je van een pooier mag verwachten. Achterin de hal bevond zich de tafel van de tenenlezeres. Hoe zij zich verhield tot de nachtclub, was niet helemaal duidelijk. Wel dat zij zeer veel klanten trok, meer dan de pooier die voor haar tevergeefs trachtte lapdance-lopers te ronselen. Tenenlezen is een vak, begreep ik. Een vak dat groeit in aanzien, mede dankzij tenenlezeres Margot van Doggenaar. Met aandacht bezag zij de naakte voeten die bezoekers in haar schoot zetten. “Dit is interessant”, zei mevrouw dan peinzend, om vervolgens een langdurige karakteranalyse te geven. Op haar tafel lagen boeken van collega-tenenlezers met titels als Voeten zijn spiegels en Babyteentjes lezen. Ik ging snel weer terug naar de nachtclub. Huub van der Lubbe zou optreden, en Khalid Boudou en de onvermijdelijke Ronald Giphart. Maar Machteld en Aaf waren nog altijd bezig met het thema liefde, in het bijzonder de liefde in Den Haag. De twee schrijfsters en naar ik meen cabaretières bevonden zich in een dialoog met het publiek. Haagse vrouwen moesten zeggen wat zij verlangden in een man. Van al die eigenschappen zou dan een topografie

“Ik voorzie een toekomst met Lamisil, een snelle en eenvoudige oplossing voor voetschimmel”. > Foto’s: Otto Snoek

van de liefde samengesteld worden, dat wil zeggen van geheel Nederland, opdat elke man die een vrouw wilde, zou weten in welke stad zijn eigenschappen het meest gevraagd werden. Voor de mannen som ik hier op hetgeen de Haagse vrouwen verlangen, in de volgorde waarin het genoemd werd: seksuele potentie, communicatief, sociaal zelfstandig, handig (geen twee linkerhanden), trouw, geen baard of snor (borst,-of rughaar mag dus wel), schoon, zelfspot, sportief, ondernemend, goede smaak, geduldig en galant. Volgens Machteld en Aaf mag een vrouw slechts vijf eigenschappen verlangen en is een man ideaal als hij drie van deze vijf bezit. Al met al leek het meer op een workshop dan op een nachtclub. De drank – wellicht koffie en fris – stond in brave kartonnen bekertjes op de tafeltjes. Later op de avond zag ik de pooier moedeloos op een stoel zitten en toegeven dat hij ook maar een acteur was, terwijl de tenenlezeres vlijtig verder las en visitekaartjes van haar praktijk (ook voor reiki-behandelingen) uitdeelde. Absint was niet te koop, en de zoete geur van ontucht rook ik nergens in de nachtclub. Soms kan ik zo verlangen naar een beetje Sodom en Gomorra in de stad.

Vilan van de Loo

Zoveel bezoekers op een dag zal de tentoonstelling ‘Een literaire roadtrip’ vast nooit meer trekken.

Aaf Brandt Corstius is permanent met het thema liefde bezig. En dus alweer in verwachting.

Helemaal het type dat in de beslotenheid van een tent een gedicht voordraagt.

dhc-174