Page 1

4Actueel 4Cultuur 4Sport 4Service

1-11 14-16 17-18 19-23

4Inge loopt nog steeds met een slechte knie

4 N  ieuw gezicht voor een verdwenen buurt

4 C  aspar Berger maakt parade van dode mensen

pagina 6 & 7

pagina 9

pagina 15

vrijdag 9 november 2007 • jaargang 1 • nummer 26 • € 1,00

SprookjesBeelden dichter aan zee De bekende SprookjesBeelden van kunstenaar Tom Otterness aan de boulevard gaan verhuizen. In het verlengde van de Harteveltstraat moet na reconstructie van de boulevard een ruim gebied komen waarbij de 27 bronzen beelden dichter bij zee komen te staan. “De nieuwe opstelling wordt zelfs beter”, belooft Tom Otterness. Door Miranda Fieret Het asfalt waar auto’s voorbij razen, scheidt nu nog de passanten en de sprookjesbeelden van elkaar. Het nieuwe ontwerp van de Spaanse architect en stedenbouwkundige Manuel de Solà-Morales moet daar verandering in brengen. Met een gebied waarbij de beelden midden in de wandelroute van de boulevard worden opgenomen, komen de beelden een stuk dichter aan zee.

Vo o r

altijd

Met een weids gebaar geeft Otterness aan waar de nieuwe opstelling van zijn beelden moet komen. In het verlengde van de Harteveltstraat, waar nu nog lege parkeerplaatsen te zien zijn, moet een ruim opgezet terras verrijzen. Hij is overgevlogen uit New York om samen met Morales naar de vormgeving van de nieuwe ruimte te kijken. “Ik kende het werk van Morales niet”, vertelt de kunstenaar. “Maar ik was meteen enthousiast over zijn ontwerp. Mensen nemen vaak de route die langs het strand loopt. Nu krijgen de beelden een prominente plek midden in die wandelzone”. De creaties van de Amerikaan staan overal ter wereld, maar het bekendst zijn de beelden in openbare ruimten zoals enkele metrostations van New York, ‘The Real World’, een beeldentuin langs de oever van de Hudson en natuurlijk het buitenterras in Scheveningen. Otternes is al vroeg bij de metamorfose van de boulevard betrokken. “De beelden staan ook niet op zichzelf”, legt de kunstenaar uit. “de omgeving is een belangrijk onderdeel van het geheel. Ik krijg in de nieuwe situatie ook meer ruimte, dus dat heeft weer gevolgen voor de opstelling van de beelden”. Het buitenterras met de SprookjesBeelden staat pas drie jaar op de huidige plek. De nieuwe locatie moet daarom wel ‘voor altijd worden’, vindt Otterness.

Te v r e d e n

Andere opties voor een nieuwe locatie waren er niet. “Dat was ook niet nodig”, meent de kunstenaar. “Ik ben meer dan tevreden met de plek en het is ook beter voor Museum Beelden aan Zee. Nu staat het terras best ver van het museum af, waardoor de connectie een beetje weg is. De nieuwe opstelling wordt zelfs beter”. Museum Beelden aan Zee had eerst niet zo’n prominente presentatie in het ontwerp van Manuel de Solà-Morales. De Jongeneelstraat, die ter hoogte van het museum ligt, wordt aangeduid als ‘zwakke plek’. Samen met de Keizerstraat en de Schuitenweg zijn dit de plaatsen waar onvoldoende zand in het profiel van het duin ligt. De boulevard moest daarom worden opgehoogd, waardoor Museum Beelden aan Zee in een duinpan kwam te liggen. Om het uitzicht van het museum te redden, zijn er verschillende hoogteniveaus in het

Tom Otterness bij enkele van zijn beelden op de boulevard. Naar verwachting in 2010 verhuizen ze naar de overkant, dichterbij de zee. Foto: C&R ontwerp van de boulevard opgenomen. De weg ligt dichterbij het strand en er komt een wandelpad dat vanuit het museum niet te zien is. De prognose is dat de reconstructie van de boulevard in 2008 bij de haven begint. In 2010 gaat het gebied bij Museum Mesdag op de schop. Waar de SprookjesBeelden tijdens de werkzaamheden heengaan, is nog niet bekend. Door de gigantische afmetingen van een aantal

werken is het volgens het museum lastig om een tussenoplossing te vinden.

Compromis

Het gaat volgens Otterness nog wel even duren voordat het definitieve ontwerp van het nieuwe terras af is. “Er zijn natuurlijk veel partijen mee gemoeid en we hebben allemaal een strakke planning, maar het is zeker niet onmogelijk om binnen die tijd tot een opzet te

komen. Het geeft ook voordelen want iedereen wordt eigenlijk gedwongen om snel en kritisch naar de situatie te kijken”. Otterness voorziet geen slapeloze nachten ondanks het feit dat twee zeer creatieve geesten samen tot één ontwerp moeten komen. “Het blijft natuurlijk een delicate onderhandeling, maar we zijn al een eind op weg. We moeten nu alleen nog tot een compromis komen tussen de rechte lijnen in

4Adver tenties3

F.G. VAN DEN HEUVEL 32

LATE VOGELS 1882

TOURNOOIVELD DEN HAAG 31

30

29

28

1882 125 JAAR

2007

Voor Uw complete garderobe met o.a. overhemden: confectie en naar maat (bespoke) pakken: maatconfectie (made to measure) www.fgvandenheuvel.com

Kijk voor de programmering op radio en tv West op pagina 22.

VOOR ONZE VACATURE

ZIE PAGINA 5

Tel: 070-3606365 / www.duinzigt.nl Zeestraat 48 tegenover Panorama Mesdag

het ontwerp van Morales en de meer organische vormen die ik zou willen”. Of de kunstenaar een nieuw beeld voor de nieuwe locatie gaat maken, laat hij in het midden. “Ik zou het graag willen doen, maar dat ligt natuurlijk ook aan de onderhandelingen over het budget”. Wanneer de eerste maquette af is, durft de kunstenaar niet te zeggen. “Een deadline wordt toch wel weer verzet of overtreden”, lacht hij.


2

Feuilleton

Vrijdag 9 november 2007

AFLEVERING 26

Wat vooraf ging: Lex volgde de Taunus die hij eerder in de Maystraat had gezien. Tot zijn verbijstering blijkt de auto van een rechercheur van de Haagse zedenpolitie te zijn, een zekere Cor de Groot.

Het eerste dat ik thuis deed was in de telefoongids naar C. de Groot in de Maystraat zoeken maar die naam en adres stonden er niet in. Dat kon natuurlijk, rechercheurs hebben vaak geheime nummers. Ik zette een ketel water op voor koffie, draaide een vel papier in mijn oude Olivetti en stak een Hunter op waarvan ik de kringelende rook uit het open raam na staarde. Op het dak tegenover me waren twee mannen bezig een TV-antenne op het dak te plaatsen. Of waren het soms ook rechercheurs? Ik moest verdomme oppassen niet paranoïde te worden! Hoogste tijd om de boel te recapituleren want ik snapte er geen jota meer van. Behalve dat ik door de politie in de gaten werd gehouden. Waarom in godsnaam? En dan nota bene door een vent die me open had gedaan in de Maystraat waar die Inge zou wonen! Cor de Groot, een rechercheur van de zedenpolitie. Ik had bij het hoofdbureau nog geaarzeld of ik niet naar binnen zou gaan. En niet voor mijn aangifte maar om hem naar de reden te vragen maar hij zou me waarschijnlijk in m’n gezicht uitlachen. Wat was er toen in de Maystraat dan gebeurd? Ik wroette in mijn geheugen en begon te typen. Robbie had me gevraagd foto’s voor hem in Bosch & Duin van een vrouw te maken die versjes voor ouden van dagen declameerde. Die vrouw noemde zich Inge Hogenhuis, niet mooi, wel aantrekkelijk, zo ongeveer mijn leeftijd, rond de 35. Ze droeg een zilveren armband in de vorm van een hagedis met twee robijntjes als ogen. Die armband was van de moeder van Nico geweest. Het stond wel vast dat ik die Inge op het onderduikadres bij Madame Zarathoestra had gezien. Een bordeel voor Duitse officieren en wat we toen ‘Angehauchten’ noemden, NSB-ers, collaborateurs en andere ratten die uit de Nazi-ruif meevraten. Omdat Nico geld nodig had, had hij de armband door Madame Zarathoestra aan een klant laten verkopen. Ik had een glimp van die man opgevangen, een gedrongen vent met een hoed op, een shawl voor zijn gezicht en een NSB-

speldje op zijn revers. Toen ik die Inge in Bosch & Duin naar de armband vroeg, was ze zichtbaar in paniek geraakt. Even later bleek ze ziek naar huis te zijn gegaan. De vader van Ed op de redactie had haar ooit een briefje voor haar handtekening naar de Maystraat nummer 4 gestuurd. Daar had die Taunus voor de deur gestaan. Een vent met twee borstels van wenkbrauwen had me open gedaan. Ik had hem naar Inge gevraagd maar hij had ontkend dat hij haar kende. Toen ik het portiek uitkwam, was die Taunus verdwenen. Volgens mijn collega bij Het Binnenhof, Simon Smit, heette de man die de deur had geopend Cor de Groot, een rechercheur van de zedenpolitie. Ra,ra,ra. In de Javastraat schuurde tram 7 ratelend door de rails maar ik hoorde hem nauwelijks. Was ik toen al in de gaten gehouden? Dat kon ik me niet voorstellen want waaróm dan? Nádat ik daar was geweest? Dat klonk aannemelijker. Dan was die De Groot gealarmeerd geweest door mijn vragen en de foto van Inge. Maar dan had hij dus gelogen. Ik zat stokstijf. Zat Jan Hak toen soms al achter Zwarte Molly aan vanwege die ingemetselde detective? Want Inge, dat stond ook vast, zat toen hier in Den Haag als Zwarte Molly achter het raam. Verdomd. Dat moest het zijn! De Groot zocht haar in opdracht van Gualtherie van Wezel dus die was zich lam geschrokken van een knaap die met een foto van haar langskwam! Die De Groot was een rechercheur van de zedenpolitie en het ging om een hoertje. Ook logisch. Hij was dus net als ik daar in de Maystraat op zoek naar haar geweest! Waar was zij dan? Al gealarmeerd, was ze ergens anders want Jan Hak had zojuist nog navraag naar haar bij Smit gedaan. Hoe wist ze dan dat de politie achter haar aan zat? Jezus, had ze daaróm in Bosch & Duin zo panisch gereageerd? Had ze gedacht dat ik ook rechercheur was en me uitgaf voor fotograaf? Vanwege die vermoorde detective? Zat ze daarom achter alle foto’s van zich-

zelf aan? Had ze daarom bij me laten inbreken? Om te kijken wie ik was en wat ik wist? Maar dat zou dan toch “the bloody limit” zijn, inbreken bij een politieman en hem ook nog eens met zijn leven bedreigen! Ik stond op om de koffie op te schenken. Of was zij het toch niet geweest maar de politie? Die Remmelt die zijn sigarettenkoker had verloren? Mijn benedenbuurvrouw had immers gezegd dat een rechercheur dat ding terug kwam halen! Geen wonder dat er dan niks met mijn aangifte was gebeurd! Was ik dus sinds de Maystraat gevolgd omdat ze op het hoofdbureau dachten dat ik iets met haar te maken had? Die De Groot had niet in de Taunus gezeten. Wie dan wel? Die Remmelt? Die was volgens de kleinzoon van de buurvrouw uit een witte Borgward Isabella gestapt. En ook dat klopte dan. Want toen ik Robbie’s foto’s bij dat lege kantoorpand in de Bankastraat had afgeleverd, had daar precies zo’n witte Borgward gestaan! Verward liep ik terug met mijn koffie. Het kon niet anders. Jan Hak liet me volgen, door die Remmelt en De Groot omdat hij er vanuit ging dat ik meer wist van die Inge alias Zwarte Molly. Kende de politie dat adres in de Bankastraat soms ook en hadden ze daar staan posten die zondag? Dan hadden ze ook gezien dat ik er een envelop in de bus stopte! Jezus nog aan toe. Maar die Inge moest in elk

Stadsmens

Wordt vervolgd.

DOOR JOKE KORVING

‘Hans van Manen laat danser dansen’ Een terugblik in het verleden: Begin jaren zestig zien we Gérard Lemaitre optreden in het Kurhaus Paviljoen. Het Nederlands Dans Theater is een splinternieuw gezelschap en de Fransman is net in Nederland. “Ach, het Kurhaus Paviljoen”, herinnert hij zich met een glimlach. “Het toneel was zo klein als een zakdoek, maar we dansten met vreugde”. Die houding was kernmerkend voor de groep, zou hij keer op keer ondervinden. “Bij het Dans Theater was iedereen altijd blij. Elke danser was zeer betrokken. We moesten vechten om er iets van te maken. Er was weinig geld en we hadden weinig mogelijkheden”. Tijdens zijn loopbaan heeft Lemaitre vaak geïmponeerd. Halverwege de jaren negentig als seniordanser, samen met Sabine Kupferberg, vooral in The Old Man and Me. “Een juweel”, vindt hij. “Dat was hét visitekaartje van NDT 3. In korte tijd passeren alle facetten van een relatie, je ondergaat wat er tussen twee mensen kan gebeuren”. De choreografie was van Hans van Manen aan wie komende zondag in het Dans Theater een hele avond wordt gewijd. Met het festival wordt zijn 75ste verjaardag gevierd. Gérard Lemaitre was begin september in Amsterdam aanwezig op de galapremière, die door koningin Beatrix werd bijgewoond. “Een grootmeester”, noemt Lemaitre Van Manen. “Ik heb zoveel van hem geleerd”. En: “Hans laat de danser dansen. Zijn balletten zijn prachtig van structuur, hij gebruikt altijd mooie muziek, simpele kostuums en simpele decors. Zijn choreografie is sterk genoeg om te laten zien wat hij wil vertellen”. Gérard Lemaitre: beminnelijk mens met humor. De afspraak is in caffè Basso op het Spuiplein, sinds jaren de ‘huiskamer’ van vele dansers. Het etablissement ligt pal in de buurt van het Lucent Danstheater dat twintig jaar geleden is geopend. In 1959 komen zestien dansers uit Het Nederlands Ballet in verzet tegen het tirannieke regime van leidster Sonia Gaskel. Zij beginnen voor zichzelf en

geval hebben uitgedokterd dat ik inderdaad een fotograaf was, anders zou ze het risico niet nemen me te bellen om een afspraak voor te stellen. Langzaam las ik door wat ik had opgeschreven. Ergens klopte het niet maar wát niet? Een zakelijk voorstel. Om het verleden te laten rusten. Negen uur vanavond in de Kabouterbar. Wat zou ik doen? Mijn oorspronkelijk plan was om Nico mee te nemen en haar te laten volgen. Kon ik niet beter teruggaan naar het hoofdbureau en daar open kaart spelen? Het hele verhaal vanaf Bosch & Duin vertellen? Wat ik wist. Dat ze zich ook Suze noemde? En Inge Hogenhuys? En waarschijnlijk ook Sebilla Niemans die dat huis aan de Maystraat bezat maar zelf in Wassenaar had gewoond? Dat haar telefoonnummer inmiddels was afgesloten? Dat ze naar Londen op en neer was geweest onder de naam Van den Berg? Dat ze in de oorlog bij Madame Zarathoestra had gewerkt maar later als model voor de couturier Max Heijmans was gefotografeerd? Me bedreigd had? En me nu wilde ontmoeten? Dat ik dacht dat het allemaal ging om een vent die met de moffen had geheuld? Waarom deed ik dat niet? Grimlachend dronk ik mijn kopje leeg. “Never nooit” nu die klootzakken hier waarschijnlijk zelf mijn DoKa en Hasselblad naar de Filistijnen hadden geholpen! Er was natuurlijk nóg een reden die me al een tijdje door mijn hoofd spookte. Want waarom wilde Jan Hak haar eigenlijk zo graag? Nota bene J.H.A.K. Gualtherie van Wezel, hoofdcommissaris. Een hoertje dat mogelijk tien jaar geleden betrokken was bij de moord op een privé-detective. Wat was daar zo belangrijk aan? Ik liep naar het raam en loerde naar buiten maar er was geen spoor van een rode Taunus of witte Borgward te zien. Ook de twee mannen op het dak tegenover me waren verdwenen.

twee mannen die Gérard eens danste met Han Ebbelaar. ‘Het is voor ‘t eerst dat Van Manen nadrukkelijk de homoseksualiteit als thema in een ballet gebruikte’, aldus Versteeg in zijn boek. “Hans had in zijn balletten altijd wel een knipoog naar homoseksualiteit”, reageert Lemaitre nu. “Het is nooit een obstakel geweest. In ons dansmilieu was dat heel gewoon. Maar Han Ebbelaar is geen homoseksueel. Hij is al jaren met Alexandra Radius. Zo’n heel leven samen vind ik prachtig”. Met beiden heeft hij nog steeds contact, evenals met Van Manen. “Die vriendschap blijft altijd”, klinkt het stellig.

Pioniers

Gérard Lemaitre: ‘We moesten vechten om er iets van te maken’. Foto: Creative Images richten het Nederlands Dans Theater op. Een jaar later voegt Hans van Manen zich bij het gezelschap als freelance choreograaf en danser. Hij brengt Gérard Lemaitre mee, die hij in Parijs heeft leren kennen bij het ballet van Roland Petit. Het zorgt voor enige onrust: ‘Komt Van Manen met dat vriendje erbij…’. Later zal Alexandra Radius aan Coos Versteeg vertellen in ‘Nederlands Dans Theater Een revolutionaire geschiedenis’:

‘Dat vriendje bleek wel een heel goede danser en iedereen was al snel dol op hem. Gérard was binnen de kortste keren de lieveling van het bedrijf’. Lemaitre hierover: “Ik heb me ontzettend welkom gevoeld in Holland en was heel blij met het werk. Ook met het weer. Het Nederlandse klimaat is goed voor mijn spieren”. Op het Hans van Manen festival is zondag onder meer Metaforen te zien, een pas de deux voor

In de periode dat hij bij het Nederlands Dans Theater kwam, was er een ontwikkeling gaande in de dans die leidde tot de moderne dans. Het NDT was daar dé vertegenwoordiger van. Lemaitre reisde de wereld over met het gezelschap waarvoor men in de rij stond. “Mensen waren nieuwsgierig. Wij waren pioniers, de eersten in Europa die deze moderne dansen deden. In één programma hadden wij vier verschillende stijlen: Alexandra Radius op balletschoenen, op spitzen, op blote voeten en op gymschoenen. Wij waren de top en in 2007 staat het NDT nog steeds aan de top. Voor mij zijn er twee hoogtepunten in mijn carrière geweest: het optreden in de Opéra in Parijs en in het Metropolitan Opera House in New York. Het is geweldig om dat te kunnen meemaken”. Hij komt dan terug op The Old Man and Me, het ballet van Hans van Manen. “Je ziet de intensiteit tussen twee mensen: de emotie, het sentiment en de belachelijkheid. Het zijn de hoogte- en dieptepunten van een relatie, waar je aan moet blijven werken. Elke dag opnieuw. Destructie is makkelijk, opbouwen moeilijk. En je moet praten, praten, praten. In communicatie kun je ver gaan. Praten biedt goede oplossingen, ook met je directeur of buurvrouw; je moet open zijn”. Over zijn jarenlange relatie met interieurarchitect Paul Maas zegt hij: “Ik hoop dat hij mijn laatste partner is. Dat hij bij me is als ik doodga, mijn hand pakt en me vertelt dat hij van me houdt. Nee, ik ben niet bang voor de dood. Ik denk dat het verder gaat dan dit”.


Actueel

Vrijdag 9 november 2007

Gemeenteraad fluit Smit terug

Grote Marktstraat met fietsers Wethouder Peter Smit ziet het liefst een fietsvrije Grote Marktstraat, maar de gemeenteraad fluit hem terug. De verschillende ontwerpen voor de nieuwe winkelboulevard waren al binnen toen de wethouder van de raadscommissie de opdracht kreeg de fietsers op te nemen in de plannen. door

Elske Koopman

Smit voelt er weinig voor fietsers ruim baan te geven op de toekomstige winkelboulevard. Hij vindt dat de boulevard voor winkelend publiek moet zijn. “Ik vind dat we het ons niet te gemakkelijk moeten maken”, hield hij de raadsleden voor. Hij voorziet problemen als je de fietsers van het winkelend publiek wilt scheiden, omdat niet iedereen even oplettend door die straat gaat. Smit begrijpt de wens van de raad wel, maar vindt het lastig. Hij zocht tijdens de commissievergadering naar een uitweg. “Doordeweeks heb je het woon-werkverkeer, maar in het weekeinde is het ‘t drukst in de Grote Marktstraat. Dan moet je misschien geen doorgang voor fietsers geven”,

probeerde hij. De wethouder wees er bovendien op dat het nergens goed gelukt is om een hoofdwinkelstraat ook een hoofdfietsroute te laten zijn. “Als u zegt ’t mot, dan zal ik dat als opgave meegeven, maar dat betekent wel dat we aan de kwaliteit van het verblijfsklimaat iets afdoen. Ik vind het te gemakkelijk om en bloc te zeggen ’t mot”, aldus Smit. Het lukte hem niet de raadsleden van hun idee af te brengen, dus de fietsers blijven in de Grote Marktstraat.

Te

gast

De raad probeerde nog de fietsroute nu al in de ontwerpen mee te nemen. Volgens Smit is dat niet nodig, omdat hij destijds zoals afgesproken de opdracht had gegeven dat de voetgangers prioriteit hebben en de fietsers te gast zouden zijn in de Grote Marktstraat. Bovendien kunnen de ontwerpen niet worden aangepast, omdat ze al bij de gemeente zijn ingediend. Een jury buigt zich over de verschillende ontwerpen. Een poging van enkele fracties om de consument een plek te geven in de jury werd door de wethouder afgewezen. Volgens hem is die al vertegenwoordigd door een deskundige die de psychologie van de winkelstraat kent. De omtovering van de huidige Grote Marktstraat tot de internationale winkelboulevard van Nederland begint in 2010. Enkele oude panden mogen blijven, maar

Pony’s ingezet tegen verruiging Wapendal Vijf Shetlandpony’s moeten de komende wintermaanden een bijdrage leveren aan het beheer van Wapendal, een klein duingebied tussen de Daal en Bergselaan en de Ereprijsweg. Het is de bedoeling dat de pony’s de grassoorten eten die van oorsprong niet in dit duingebied voorkomen. Wethouder Rabin Baldewsingh, die de dieren donderdag in het gebied losliet, wees erop dat de dieren niet alleen goed werk verrichten waardoor de natuur de ruimte krijgt, maar ook de buurt verlevendigen. Wapendal is in 1990 samen met het Westduinpark en de Bosjes van Poot aangewezen als beschermd natuurmonument. De drie gebieden zijn ook aangewezen als Natura 2000-gebied en maken daardoor deel uit van een netwerk van beschermde Europese natuurgebieden. Om de natuurwaarden in stand te houden, heeft de gemeente het beheerplan 2007-2012 opgesteld, waarin wordt aangegeven hoe de natuur in stand wordt gehouden en verbeterd. Naast het inzetten van de Shetlandpony’s – een primeur voor Den Haag – bestaat het beheer uit het verwijderen van ongewenste struiken en bomen, zoals de esdoorn en de Amerikaanse vogelkers en het plaggen van duingrasland. Wapendal is een restant van een oude strandwal die grensde aan een laaggelegen, vochtige strandvlakte, waar boeren vroeger hun vee lieten grazen en drinken. Aan deze vorm van gebruik dankt Wapendal de bijzondere natuurwaarden. Door de kalkarme bodem en de vroegere begrazing is een gebied ontstaan met duinheide, duingrasland en duinbos. Duinheide, het belangrijkste vegetatietype in Wapendal, komt in Nederland nog maar op enkele plekken in Zeeland en Zuid-Holland in oude binnenduinen voor. De duinheide in Wapendal is momenteel verruigd; evenals het duingrasland. Onder natuurlijke omstandigheden worden de duingraslanden in stand gehouden door het grazen en graven van konijnen, maar de konijnenstand wordt

geplaagd door de konijnenziekten VHS en myxomatose. Een deel van Wapendal is begroeid met een duineikenbos en een iepenbos met stinzenplanten als wilde hyacint en sneeuwklokje. In Wapendal komen niet minder dan 150 plantensoorten voor; ook kent het gebied bijzondere kostmossen als rendiermos en rode heidelucifer. De Shetlandpony’s zijn gewend buiten te leven. Bij slecht weer zijn er voldoende plaatsen om te schuilen. Op een beschutte plaats is een drinkwatervoorziening aangebracht. De gemeente heeft een gespecialiseerd bedrijf in natuurbeheer ingeschakeld dat toeziet op het welzijn van de pony’s.

Druk fietsverkeer in de Grote Markstraat. Foto C&R krijgen een opknapbeurt. Daarbij denkt Smit bijvoorbeeld aan het gebouw waar V&D inzit. Het Sijthoffcomplex verderop in de straat ziet hij het liefst verdwijnen. Een jury, onder leiding van stadsstedenbouwer Maarten Schmitt, buigt zich over de ontwerpen en komt komende week met een oordeel. Het college van burgemeester en wethouders kiest volgende

maand de ontwerper uit op basis van het juryrapport en de informatiebijeenkomsten die zijn gehouden. Begin volgend jaar bespreekt de gemeenteraad het collegebesluit en kan de opdracht worden verleend. Dan wordt ook het plan van eisen opgesteld. Als het aan de raad ligt, komt daarin te staan dat de fietser gewoon in de Grote Marktstraat mag blijven.

Geen steun voor proef gratis openbaar vervoer Het ministerie van Verkeer en Waterstaat zal voorlopig geen geld steken in een proef met gratis openbaar vervoer voor 65-plussers in Den Haag. Dit voorstel van de Haagse PvdA-fractie kreeg vorige week steun van de gemeenteraad. PvdA-fractievoorzitter Marieke Bolle lanceerde de proef afgelopen week in de raadsvergadering tot verrassing van coalitiegenoot VVD. Die partij stemde als enige tegen het voorstel. Bolle zei in de verdediging van het plan dat het ministerie best bereid zou zijn tot een bijdrage. In het aangenomen amendement staat dat de indieners ervan uitgaan ‘dat het Ministerie van Verkeer en Waterstaat een substantiële financiële bijdrage zal geven aan het mogelijk maken van deze proef’. Volgens een woordvoerster van het ministerie kan dat niet zomaar: “Momenteel lopen proeven met gratis openbaar vervoer in vier regio’s. Die worden begin

2008 geëvalueerd en op basis daarvan bekijken we of andere projecten worden toegevoegd”. Zij verwacht dat zo’n beslissing pas in de tweede helft van volgend jaar valt. “Het staat de gemeente uiteraard vrij om het zelf te regelen”, aldus de woordvoerster. De PvdA wil een miljoen euro van de begroting in het project stoppen voor de periode van 2008 tot 2010. Wethouder Peter Smit (VVD) rekende voor dat met 65000 mensen ouder dan 65 in de stad, € 13 per persoon overblijft. In de stad zijn verschillende vormen van openbaar vervoer met hun eigen kosten, zoals bus, tram en Randstadrail en in tegenstelling tot wat de PvdA dacht, kan de proef volgens Smit niet zonder extra materieel. “Dat is niet te doen”, zei hij. De raad stemde uiteindelijk dus met uitzondering van de VVD toch voor het voorstel.

Gouden Beker voor Mobiel Jongeren Team

Shetlandpony’s worden ingezet tegen de verruiging van Wapendal. Foto John Cancalosi/Hollandse Hoogte

4Adver tenties3

Vrijmetselarij Avond voor belangstellenden maandag 12 november 2007 aanvang 20.00 uur Loge “De Vriendschap” 2e Sweelinckstraat 131 Den Haag Voor informatie C. Morra 070-3873919

Het Stedelijk Mobiel Jongeren Team (SMJT) uit Den Haag heeft de Gouden Beker gewonnen, een prijs voor het beste jongerenproject in Nederland. De jury koos voor het SMJT vanwege de samenwerking binnen het team en de professionele werkhouding. Wethouder Sander Dekker (Onderwijs, Jeugd, Sport): “Het SMJT zoekt jongeren op straat op en brengt problemen in beeld. We kunnen jongeren daardoor sneller terugleiden naar school of werk en problemen op straat voorkomen. Deze prijs is een stimulans om door te gaan en een compliment voor het team.” Het Stedelijk Mobiel Jongeren Team bestaat sinds 2006 en is gespecialiseerd in het aanpakken en voorkomen van jongerenoverlast. De jongerenwerkers van het SMJT analyseren allereerst een overlastgevende groep jongeren en bepalen vervolgens in overleg met omwonenden, andere (hulpverlenende) instellingen

en de jongeren zelf hoe de overlast het beste kan worden bestreden. Via doorverwijzing naar de juiste instantie helpt het team jongeren weer op het goede pad. Het team bereikt grote groepen jongeren door deze individueel of in groepsverband te benaderen en samen met de jongeren te zoeken naar alternatieven voor het rondhangen. Het team bestaat uit acht jongerenwerkers, een projectmanager en een aantal vrijwilligers. Het SMJT begon als proefproject in de Schilderswijk en het Transvaalkwartier, maar is inmiddels in de hele stad inzetbaar. De Gouden Beker is een initiatief van MEI Zakelijke Bijeenkomsten. De andere twee genomineerden waren Jong Bos en Lommer/ Capabel met het Amsterdamse project ‘Kleine bijdragen voor grootse initiatieven’, en het jongerenwerk uit Den Bosch met het voetbalproject ‘Doelbewust’. In totaal waren er 12 inzendingen.

3 College luistert te weinig naar Scheveningers

Het college van B en W luistert bij het ontwikkelen van de plannen rond het Norfolkterrein te weinig naar de Scheveningers, vindt CDA-fractievoorzitter Santbergen. “Scheveningen is een bijzonder stadsdeel omdat het aan zee ligt. In onze ogen zijn de plannen teveel vanuit het land bedacht”. Juist Scheveningen verdient volgens het CDA een toekomstvisie die aansluit bij de haven, het strand en de zee. Zelf heeft het CDA andere plannen voor de leefbaarheid, de haven en het Norfolkterrein. De grootste oppositiepartij wil deze plannen aan de bewoners voorleggen en met hen bespreken. Dit zal gebeuren op dinsdagavond 13 november om 20.00 uur in de Pniëlkerk (Tesselsestraat 65). Het CDA is benieuwd hoe Scheveningers denken over ‘hun’ Scheveningen. Het wil dat de bewoners zelf mee kunnen beslissen over de plannen. Op dinsdagavond 13 november zal het CDA naar de meningen luisteren.

Onderzoek naar werking pollers

Wethouder Peter Smit (verkeer en vervoer) laat onderzoeken of de pollers in Den Haag goed werken. Pollers zijn de paaltjes die uit de grond komen om wegen af te sluiten. Bestemmingsverkeer en hulpdiensten kunnen de paaltjes laten zakken, maar ze functioneren niet allemaal goed. CDA en ChristenUnie dienden een motie in tijdens de raadsvergadering over de programmabegroting 2008 met het verzoek voor zo’n evaluatie. CDA-raadslid Karsten Kroon nam onlangs de proef op de som waaruit bleek dat de paaltjes ook zakken door een metalen voorwerp op de sensoren te leggen. Vandaar dat zijn partij samen met de ChristenUnie/SGP de motie indiende.

Stadsspeld voor Jenneke Siedenburg

De 84-jarige mevrouw Jenneke SiedenburgVan den Bosch (84) heeft de Stadsspeld van de gemeente Den Haag toegekend gekregen. Mevrouw Siedenburg ontvangt de onderscheiding vanwege haar jarenlange belangeloze inzet voor Huize Royal in Scheveningen. Al dertig jaar lang komt zij elke donderdag naar dit woon- en zorgcentrum om met een groep bewoners creatieve activiteiten te ontplooien. Vooral handwerken heeft hierbij haar speciale aandacht. Ondanks haar hoge leeftijd kan er in Huize Royal al die jaren gerekend worden op mevrouw Siedenburg.

Deetman alert op conflict Turkije-Irak

Burgemeester Deetman is alert op de gebeurtenissen bij de grens tussen Turkije en Irak. Turkije dreigt met een inval in Irak in een actie tegen de daar wonende Koerdische separatisten. ‘Hier heb je een zekere afspiegeling van die bevolkingsgroepen, waardoor we in hoge mate alert zijn. Wanneer we iets waarnemen, volgt onderzoek en worden betrokkenen geïnterviewd’, aldus Deetman tijdens de raadsvergadering over de begroting 2008. Hij was door Abdoe Khoulani van de Islam Democraten gevraagd te reageren op de uitspraken van de Amsterdamse Korpschef Bernhard Welten. Die zei onlangs dat hij Parijse toestanden verwachtte naar aanleiding van steekpartijen in het Amsterdamse stadsdeel Slotervaart. Deetman noemde het een ongelukkige uitlating. ‘Zoiets heeft bijna het effect van navolging’, zei hij.

Zorghuis Loevestein wordt vernieuwd

Zorgaanbieder Florence wil het zorgen verpleegcentrum Loevestein aan de Loevesteinlaan in Den Haag Zuidwest vernieuwen. De 229 verouderde kamers zullen worden vervangen door 100 appartementen voor één- en tweepersoonshuishoudens. In de nieuwe appartementen kunnen mensen zelfstandig blijven wonen en hebben zij zorg op afroep tot hun beschikking. Daarnaast komen er 36 plaatsen voor beschermd wonen, waar de bewoners in groepswoningen 24-uurs zorg krijgen met toezicht. Op 6 november heeft het college van burgemeester en wethouders ingestemd met de stedebouwkundige uitgangspunten voor deze plannen. De functies die nu aanwezig zijn in het gebouw, zoals huisartsen, fysiotherapie en een interne apotheek, blijven gehandhaafd. Daarnaast komt er ruimte voor voorzieningen voor de buurt, zoals jeugdtandzorg en/of een kinderdagverblijf.


Elke week langs het sportveld met Kees, Marcella, Marc en Martin Ze schrijven met kennis van zaken: de sportcolumnisten van Den Haag Centraal. Kees Jansma, Marcella Mesker, Marc Delissen en Martin van Zaanen wisselen elkaar af met hun passie voor voetbal, tennis, hockey en andere sporten. Volg ze langs de lijn, elke week opnieuw.


Mensen

Vrijdag 9 november 2007

5

Voormalige ‘troostmeisjes’ op Europese tournee

‘Elke leugen uit Japan, zal ik met de waarheid bestrijden’

Drie voormalige ‘troostmeisjes’ in Perscentrum Nieuwspoort Foto Anna Green

Door Floor de Booys Dertien jaar was Menen Medina-Castillo toen ze uit haar dorp werd weggevoerd door Japanse soldaten en als ‘troostmeisje’ in een bordeel terecht kwam. De frêle Filippijnse is nu 78 jaar, maar als ze haar aangrijpende verhaal vertelt, kun je op haar getekende gezicht nog goed de angst en de pijn zien die ze als puber heeft gevoeld. En waar ze sindsdien nog elke ochtend mee wakker wordt. Menen Medina-Castillo is samen met de andere voormalige ‘troostmeisjes’ Won-Ok Gil (Zuid-Korea, 80 jaar) en Ellen van der Ploeg (Nederland, 84 jaar) op tournee langs diverse Europese hoofdsteden om genoegdoening te eisen van de Japanse regering. De tournee, die onder andere nog langs Brussel, Londen en Berlijn voert, is georganiseerd door Amnesty International en de Stichting Japanse Ereschulden. In elke stad die de hoogbejaarde dames aandoen, geven ze een persconferentie en bieden ze een petitie aan het parlement aan. Eduard Nazarski, directeur van Amnesty International, vat de petitie kort samen. “We hebben drie eisen, die vrij eenvoudig in te willigen zijn. We willen dat het Japanse parlement ondubbelzinnig de seksslavernij tijdens de Tweede

‘Toen ik weer bij kwam, was ik opgesloten in een bordeel’ Wereldoorlog erkent en er na ruim zestig jaar eindelijk juridische verantwoordelijkheid voor neemt. Daaruit vloeit voort dat de ‘troostmeisjes’ compensatie krijgen voor het hun aangedane leed. Voorts willen we dat deze zwarte bladzijde uit de Japanse geschiedenis daar op school aan bod komt en niet wordt doodgezwegen of vergoelijkt. Japan moet haar oorlogsverleden eindelijk onder ogen zien”. Vorige week waren de voormalige ‘troostmeisjes’ in Perscentrum Nieuwspoort. Menen Medina-Castillo doet vanachter de tafel met microfoons voor hoe ze door de soldaten in haar maag werd gestompt en met een mes werd bewerkt toen ze tegenstribbelde. “Daarna raakte ik bewusteloos en toen ik weer bij kwam, was ik opgesloten in een bordeel”. Drie weken lang werd Menen elke nacht door meerdere soldaten verkracht. “Ik was nog een kind, ik was nog nooit ongesteld geweest. Ze gingen door tot ik bloedde”. Overdag werd ze door de soldaten als voetveeg gebruikt. “Ik moest koken, wassen en vloeren schrobben tot ik er bij neerviel. Ik kreeg ’s

nachts nauwelijks slaap en liep overdag rond als een geest”. Dat haar moeder haar na drie weken uit het bordeel wist te krijgen, kwam omdat een tante was getrouwd met een Japanner. “Ik was meer dood dan levend, toen ik werd vrijgelaten. Huilend liep ik naar huis waar mijn broertjes en zussen me probeerden te troosten. Maar ze begrepen niet wat ik had meegemaakt”.

Va s t b e s l o t e n

Het emotioneert de 78-jarige vrouw om het verschrikkelijke verleden weer op te rakelen. Het zakdoekje in haar handen is helemaal verfrommeld als ze haar getuigenis heeft afgelegd voor de pers. Maar ze is vastbesloten om door te gaan totdat Japan schuld bekent en onomwonden excuses maakt aan de ongeveer 200.000 meisjes en vrouwen uit onder andere Zuid-Korea, Taiwan, China, Birma, de Filippijnen en Nederland die tijdens de Tweede Wereldoorlog systematisch zijn geronseld, bruut verkracht en misbruikt als seksslavinnen door de Japanse Keizerlijke strijdkrachten. Hun verhaal bleef lang onbekend. Uit schaamte over wat hen was overkomen, hielden ze hun mond. Ze werden na de verschrikkingen in de bordelen vaak door hun omgeving met de rug aangekeken en velen konden na de brute verkrachtingen geen kinderen meer krijgen. Een écht excuus heeft deze groep vrouwen nooit gekregen. Wel is er de ‘Kono verklaring’ uit 1993 waarin het bestaan van de ‘troostmeisjes’ wordt erkend, maar waarin de Japanse regering geen schuld bekent of spijt betuigt. In maart van dit jaar schokte de Japanse Eerste Minister Shinzo Abe de wereld met uitspraken over het ontbreken van bewijzen

voor het onder dwang inzetten van ‘troostmeisjes’. Ook beweerde hij dat het Japanse leger daar absoluut geen rol in zou hebben gespeeld.

Beesten

Ellen van der Ploeg is eraan gewend dat het verhaal van haar en haar zusters op ongeloof stuit. De 84-jarige, strijdbare Nederlandse belandde in 1942 in een Japans bordeel op Semarang, Indonesië. Ze treedt niet in details over wat ze daar als seksslavin precies heeft meegemaakt. “Ik heb geen zin in sensationele verhalen. Ik kan alleen zeggen dat de Japanners als beesten tekeer gingen. Ik heb mijn gevoel uitgeschakeld om het te overleven”. Haar felle ogen lichten op als ze zegt: “Ik ben blij dat ik gezond van lijf en leden ben en nu al zestig jaar kan vertellen wat ze met ons hebben gedaan. Elke leugen die zij vertellen, zal ik met de waarheid bestrijden”. De 80-jarige Won-Ok Gil kiest haar woorden zeer zorgvuldig. Ze vertelt haar verhaal ogenschijnlijk zonder emotie. Maar een vrouw die met haar is meegereisd vanuit Zuid-Korea om haar tijdens de tournee door

Europa bij te staan, zegt dat ze na afloop altijd helemaal is uitgeput. “Dan komt alle ellende eruit. Heel haar lichaam doet pijn”. Hand in hand en gehuld in roze shawls met vlinders erop – het symbool van de ‘troostmeisjes’ – verlaten de drie moedige vrouwen het perscentrum. Op het Plein is na afloop een manifestatie waar ze een petitie aanbieden aan VVD Kamerlid Hans van Baalen en volksvertegenwoordigers van andere partijen. De eisen van de ‘troostmeisjes’ worden verwerkt in een motie die tijdens de begrotingsbehandeling van Buitenlandse Zaken deze week wordt ingediend. De verwachting is dat de motie Kamerbreed wordt aangenomen. Ellen van der Ploeg is er cynisch over. “In 1976 ben ik op uitnodiging van Den Uyl ook al eens in de Tweede Kamer geweest om hierover te praten. Al die tijd is er niets gebeurd. Waarom dan nu wel?” Maar ze blijft doorgaan, al is het met de moed der wanhoop. “Het moet, niet meer voor mij, ik ben al zo oud, maar voor al die vrouwen die waar ook ter wereld nog steeds in oorlogssituaties worden misbruikt en verkracht. Dat moet stoppen”.

4Adver tentie3

4Adver tentie3

Willem Bouwman & Zn. Viool- en Strijkstokkenmaker Restauratie, in- en verkoop, verhuur van strijkinstrumenten

Herenstraat 12a 2511 EA Den Haag T: 070 - 346 40 48 E: Willembouwman@planet.nl

VACATURE Duinzigt Woonservice is op zoek naar een full-time buitendienst medewerker. Werken bij ons is deel uitmaken van een hecht, klein, gemotiveerd en gezellig team. Ben jij assertief, commercieel, representatief, spontaan, prettig in de omgang, heb je affiniteit met OG en geen 9 tot 5 mentaliteit? Dan ben jij misschien wel degene die wij zoeken! Deze veelzijdige functie is meer dan alleen verhuren, woningen opnemen en bezichtigen. Nieuwsgierig? Kijk voor meer informatie op www.duinzigt.nl of stuur een e-mail met je motivatie, (pas)foto en cv naar info@duinzigt.nl

Tel: 070-3606365 / www.duinzigt.nl / info@duinzigt.nl Zeestraat 48 tegenover Panorama Mesdag


Interview

6

Vrijdag 9

november

2007

Inge Tielman:

‘Die hommage is helemaal buite

Inge Tielman (1931) is alive and kicking en dat had niemand meer verwacht. Een diagnose die insloeg als een bom, meteen het ziekenhuis in, op sterven liggen en aanstaande zondag een grote feestmiddag in de Regentenkamer. Muziek door Haagse Kringen, literaire voordrachten door Tatiana Radier en Wil van Mastenbroek-Verheij en ongetwijfeld overgoten met drank en culinaire vreugdes. Den Haag is blij met Inge. Jarenlang was ze directeur van het Theater In de Steeg, ze regisseerde verschillende producties, publiceerde poëzie en verhalen, gaf lezingen en ze is al decennia lang actief lid van de Haagse Kunstkring. Een leven voor het woord, en innig verbonden met het Haagse, dat vraagt om een feestmiddag. En om een gesprek, waarin ze verbazend openhartig is over de tijd die achter haar ligt en over wat er nu gaat komen. door Vilan van de Loo

Leg je oor aan en luister naar een wild hart een wilde een tweearmige liefde een tweebenige fout een constructie van woorden hoor ik sla een vuist door mijn gedachten dit opent nieuwe perspectieven

“Ik ben natuurlijk een levensgenieter. Nou ja, dat vind ik. Eerst liet ik een MRIscan van mijn knie maken, want ik heb al lang een slechte knie. Toen zou ik een nieuwe knie krijgen, maar mijn vaten waren niet goed genoeg en dus moest ik eerst gedotterd worden. Maar bij het onderzoek hoorde de arts een ruisje bij mijn hart en wilde daar even naar kijken. Dat betekende dat er een echo gemaakt moest worden. Daardoor ontdekten ze

dat ik een tumor in mijn long had en dat is uiteindelijk een hart-en longoperatie in Leiden geworden en daarbij heb ik op sterven gelegen. Met die slechte knie loop ik nog steeds”. “Ieder mens heeft kankercellen. Bij de een worden ze agressief en kwaadaardig en verspreiden ze zich door het hele lichaam en bij ander niet. Ze zijn er gewoon”. “Ben ik er gelaten onder? Moet ik dan met theekopjes gaan gooien? Ik denk

dat ik geluk heb gehad. Er zat een kransslagader, die was verstopt en daar kunnen ze tegenwoordig wat aan doen. Toen hetzelfde bij mijn moeder gebeurde, konden ze dat nog niet en dus ging ze dood. Heb ik geluk, dan blijf ik leven. Anders heb ik pech gehad. Als je je druk maakt dat je kanker hebt, maak je het voor jezelf en je omgeving veel moeilijker. Ik kijk er bijna afstandelijk tegenaan. Ik denk positief. Dat kan altijd. Wat vaak gebeurt is


Vrijdag 9

november

Interview

2007

Vilan

uiten me om gegaan’ Suikeroom

dat je je concentreert op alles om je heen, behalve op wat echt belangrijk is voor je. De onbelangrijke dingen vragen zoveel aandacht, dat je je vergeet te richten op wat werkelijk van belang is. En dat moet, dat is positief denken”. “Ik word niet elke dag wakker met een gevoel van ‘o wat ben ik dankbaar dat ik er nog ben’. Ik denk gewoon aan wat ik vandaag ga doen. Als ik niets kan doen, dan ga ik wat zitten verzinnen. Als het mooi weer is, ben ik daar blij mee. Het enige moment waarop ik me wel dankbaar voelde, was na de operatie toen ik weer redelijk bijgekomen was. Toen voelde ik me een gelukkig mens, want door een slechte knie is de longkanker ontdekt. Stel je voor dat ik niet naar de dokter was gegaan. Veel mensen die kanker hebben zijn weg, en ik kan nog vijftien, twintig jaar leven. Ik kan weer schrijven, bundels uitgeven, naar het theater, prettige reisjes maken, genieten van de mensen om me heen”. “Die hommage is erg leuk. Ik moet zeggen dat het vrijwel helemaal buiten me om is gegaan, want toen het idee ontstond lag ik nog in het ziekenhuis. Tatiana belde me op en omdat de helft van Haagse Kringen aan mijn bed zat, hoorden ze erover. Ze wilden ook optreden. Er is natuurlijk wel een verschil tussen wat zij doen en mijn gedichten die dan voorgedragen gaan worden. Haagse Kringen treedt op aan het begin en het einde, en dan komt er tussen de gedichten misschien iets van piano of gitaar. Wat het wordt, weet ik niet. Ik heb er geen enkele bemoeienis mee”. Want ik leef buiten dit leven buiten ieder woord dat ik zeg leef ik anders leef ik om jou leef ik met doodsangst iedere beweging zal ik waar maken zal zijn kan mij niet ontnomen worden is waarachtig en de angst zal ik vertrappen ik zal alles vóór zijn omdat ik leef want ik leef om jou “Mijn partner Maria is ook ziek. Borstkanker. Ze heeft een borstbesparende operatie gehad, waarbij er tumoren in de lymfeklieren zijn ontdekt. Ze krijgt bestraling tegen de borstkanker en chemo tegen de tumoren. Ze is sterk, en ik ben er ook doorheen gekomen. Nu zij nog”. “Ik zeg partner, we hebben een geregistreerd partnerschap. Dat is gelijkwaardig aan een huwelijk. We wonen alleen want dat is het mooiste. Het huwelijk is een te vooruitstrevende maatschappelijke vorm van samenzijn, daar zijn wij mensen niet aan toe. Dat zie je aan het hoge aantal scheidingen van tegenwoordig. Vroeger was het zo dat de vrouw zich overgaf aan de man die de baas was. Sinds wij homoseksualiteit toestaan

‘Ik word niet elke dag wakker met een gevoel van o wat ben ik dankbaar dat ik er nog ben’ bij het partnerschap, kan daar een soort gedragspatroon ontstaan waarin de een zich aan de ander overgeeft. Dan is er geen ruimte meer om eigen dingen te realiseren, voor je eigen gevoelens. Nee, het huwelijk vind ik geen noodzakelijke instelling en het geregistreerd partnerschap evenmin. Natuurlijk is het vanuit romantisch oogpunt bezien emotioneel heel prettig. Maar geen noodzaak. Hooguit een financiële”. “In de jaren 50 wist iedereen dat ik lesbisch was en dat ik op de voorgrond trad. Dat werd hier wel aanvaard. Ach, het hangt van jezelf af of je agressie oproept. Ik gedroeg me zoals ik was en dat aanvaardden de mensen”. Wat rest ons nog een echo van vreugde ligt een handgreep verder wat rest ons nog zo nu en dan een moe hoofd tegen een willekeurige schouder leggen lachend en hoopvol vragen dit blijft toch? ja alles is en is vergankelijk en keert met nieuwe vollere vormen terug een steeds herkenbaar gezicht een echo van vreugde “Mijn gedichtenbundels zijn niet meer verkrijgbaar. Sommige mensen vinden dat jammer, heb ik begrepen. Als ze nou bij mijn uitgever gaan aandringen, dan worden ze misschien in één band weer uitgegeven. Hij wacht al jaren op een nieuwe bundel, ik beloof het maar ik kom er niet toe. De bundels zijn in de jaren 60 verschenen en daarna ben ik op een gegeven moment meer de kant van het toneel op gegaan. Ik zat toen al in een beweging van theater en de gedichten zijn langzaam opzij geschoven. Misschien komt het weer”. “Ik ben als directeur van het Theater in de Steeg opgehouden toen de subsidie stopgezet werd. Voor niets werken weiger ik. En je had altijd gedoe met ambtenaren. Die zijn zo stompzinnig. Dan kwam ik onverwacht hun kamer in, klopte, deed meteen de deur open en dan zag ik nog net dat ze een boekje wegmoffelden in de bureaula. Ik moest steeds achter mijn subsidies aan en ze hadden geen idee hoeveel uren per dag ik bezig was. In de ochtend meteen allerlei telefoons want ik regelde alle kantoordingen zelf, en dan ‘s avonds bij de voorstelling aanwezig zijn. Dan zeiden de ambtenaren: ‘u hoeft toch alleen ‘s avonds bij de voorstelling te zijn?’ Nou ja. Er waren wel uitzonderingen, maar die ambtenaren zijn meestal lid van de Kunstkring”. “Daarbij werd ik in die tijd afgekeurd om te werken, ook vanwege een kampsyndroom. Dus toen hield het op met het

theater. Ik mocht alleen uit therapeutische overwegingen iets doen”. “Dat kamp was in Indië. Het heette Kampili. Wij waren al langer in Indië, ik ben geboren in Tegal, op Midden-Java. Mijn vader werkte bij de Nederlandse douane en vanwege zijn werk werd hij elke twee, drie jaar overgeplaatst. Op Makassar werden we geïnterneerd door de Japanner. Bij elkaar heb ik in drie kampen gezeten, later zijn we naar Nederland gerepatrieerd”. “Mijn vader was Indisch van Nederlandse afkomst. Mijn moeder was Tjechisch. Ze hebben elkaar in Dresden ontmoet, tijdens een Europees verlof van mijn vader. Zij sprak alleen Duits en Tjechisch en ze moest Nederlands leren spreken en Maleis om tegen de bedienden te kunnen spreken. Er waren vijf kinderen, drie meisjes van wie ik de middelste was en twee jongens. Alle kinderen hadden een talent, dat kwam uit de familie van mijn moeder. Het plan was dat mijn vader vervroegd met pensioen zou gaan, we in Nice zouden gaan wonen en dat de meisjes naar de kunstacademie zouden gaan. Maar toen werd het oorlog”. “Naar Indonesië ben ik in 1989, 1990 teruggegaan. Een rondreis gemaakt over Java en Bali, heel toeristisch. Natuurlijk herkende ik de geuren en de smaken uit mijn jeugd. Het Maleis kwam ook weer terug. Het is zo’n mooi land, een schitterend land. Alleen is het zo veranderd sinds wij er weggingen dat het niet meer mijn land is. De mensen daar worden door hun eigen mensen onderdrukt. Er wonen? Nee. Daar ben ik te Europees voor”. Zachte vogel Ik denk dat ik een zachte vogel ben een zachte vogel van blauw maar ze geloven mij niet ze zeggen dat ik anders ben (fragment)

7

“Geld maakt niet gelukkig”, zei mijn moeder, maar toen bestond de Quote 500 nog niet. Het blad ligt naast me en met een rode stift in de hand ga ik bedachtzaam van pagina naar pagina. Ik zoek een suikeroom, leeftijd onbelangrijk.

ster van katholieke kerken en liefdadige verenigingen. En trots op haar Indische afkomst, wat toen helemaal niet zo vanzelfsprekend was. Eigenlijk is ze een vroeg rolmodel van integratie met behoud van eigen cultuur, want ze schreef prachtige Indische romans. Maar wie weet dat allemaal nog?

Het is best mogelijk dat er geen suikerooms meer zijn. De 500 rijksten van ons land houden er vooral van om het geld dat ze hebben te vermeerderen. Lukt dat héél erg goed, dan gaan ze daarna auto’s verzamelen of een school bouwen voor kindertjes in Afrika, of alletwee, en over deze hobby’s doen ze luidruchtig bescheiden wanneer Quote opbelt. Elke nieuwe rijke lijkt op Oom Dagobert Duck. Alles voor het eigen goede gevoel.

Over Melati van Java en hoe ze Nederland een beetje veranderde wil ik een boek schrijven. Natuurlijk vraag ik subsidie aan maar ik ben tegelijkertijd kip en ei. Niemand kent Melati, niemand geeft geld aan Melati. Geschiedenis lijkt alleen belangrijk als je er meteen mee kunt scoren, zoals met een zeldzame vooroorlogse koffer. “Kijk eens Bastiaan”, zegt de ene rijke tegen de andere. Zegt de andere: “Zo, kerel, zeg!”

Maar sommige rijken, zegt de Quote, hebben alles en willen dus iets waarvan er weinig of geen exemplaren bestaan. Zoals een dure vulpen uit een limited edition van twee. Of een hutkoffer van voor de oorlog. Een lege fles parfum van Marilyn Monroe. Die rijken streep ik aan met mijn rode stift.

Mijn suikeroom is iemand die van boeken houdt, iemand die best begrijpt dat het tijd kost om een boek te schrijven, en die snapt dat een eenvoudige columniste vooruit wil in het leven. Dan zegt de suikeroom: “Kind, die boekmakerij van jou betaal ik wel. Dan moet jij flink doorwerken en geen gekke dingen doen.” Want suikerooms vinden het fijn om preken te houden. Nee, geld maakt niet gelukkig. Idealen wel. Ik zoek een suikeroom die dat ook begrijpt.

De zaak zit zo. Uit het verleden is een vrouw naar me toegereisd. Ze heet Melati van Java (1853-1927) en ze was rond 1900 de beroemdste romanschrijfster van Nederland. Ruim honderd boeken, toneelstukken en essays. Mede-opricht-

Vilan

van de

Loo

Schaatsbaan en Glazen Huis komen samen op het Plein Nu Den Haag dit jaar Rode Kruisstad is, verhuist het Glazen Huis van Radio 3FM van het Neude in Utrecht naar het Haagse Plein. Horeca-ondernemers op het Plein waren bang dat er met deze mediastunt geen plek meer was voor de traditionele ijsbaan die elk jaar in het centrum ligt. Toch komt er volgens Kristoff van den Broeck van Evorsa, organisator van de ijsbaan, gewoon een schaatsbaan in de wintermaanden, zij het niet met ijs. “We kunnen het ons niet veroorloven om voor de week dat het Glazen Huis er is, de ijsbaan af te breken. Samenwerking is een stuk makkelijker. Er zullen een hoop schoolkinderen naar het Glazen Huis gaan kijken en dan kunnen ze daarna bij ons schaatsen”. Wel wordt de baan aanzienlijk kleiner. In plaats van de gebruikelijke 600 vierkante meter, komt er nu een baan van 400 vierkante meter. Dit komt omdat de baan

vanwege het Glazen Huis deels onder de bomen en dichter bij de horecagelegenheden komt te liggen. “Er is immers maar één Plein en er moet voor iedereen ruimte gecreëerd worden”, legt Van den Broeck uit. Het Glazen Huis is een initiatief van Radio 3 FM waarbij dj’s de week voor Kerst in hongerstaking gaan om geld in te zamelen voor het Rode Kruis. Vorig jaar zamelden de dj’s een totaalbedrag van ruim vijf miljoen euro in. Op 1 december gaat de schaatsbaan open. “Alleen wordt het geen baan van ijs”, laat Van den Broeck weten. “De nieuwe schaatsbaan is van plastic. Het is niet zo glad, je moet wat harder afzetten. Daarbij is een plastic schaatsbaan een stuk milieuvriendelijker. Met de traditionele ijsbaan hadden we een CO2-uitstoot dat tien gezinnen in een jaar halen”.

“Of ik een autobiografie ga schrijven? Dat hebben er wel meer aan mij gevraagd maar ik denk niet dat ik dat kan doen, want... nee. Nee. Ik kom al ruim vijftig jaar in de Kunstkring, erg veel kunstenaars ontmoet, leuke en minder leuke, met wie ik zoveel mee heb gemaakt, dat ik er geen selectie van kan maken. Het is een warwinkel in mijn hoofd, dus begin ik er niet aan. Iets anders wat ik ook niet zal doen, is een toneelstuk schrijven dat ik in mijn hoofd heb. Regisseren zou nog wel gaan, maar schrijven, nee”. “Als over twee maanden de hartrevalidatie in het Bronovo Ziekenhuis klaar is, dan heb ik weer voldoende tijd om te schrijven. Misschien ga ik weer teug naar het literaire. Ik schrijf korte verhalen die ik hoop te bundelen, maar ik heb er nog te weinig. Door de hommage overweeg ik toch weer gedichten te gaan schrijven. Ik ben bezig iets tot stand te brengen”. “Ja, ik ben een rusteloos mens. Behalve wanneer ik lees, dan heb ik die rust wel.” Meer informatie: www.regentenkamer.nl

Vorig jaar stond er een échte ijsbaan op het Plein. Nu moeten de schaatsers het doen met een baan van plastic. Foto: C&R


Koop kaarten en cadeaus van Unicef. www.unicefshop.nl


Varia

Vrijdag 9 november 2007

9

Het nieuwe gezicht van de ‘verdwenen buurt’

Voldergracht, gezien vanaf de Gedempte Gracht rond 1900.

Het Rabbijn Maarsenplein, verscholen tussen de Grote Marktstraat en de Veerkades, is genomineerd van de Haagse Stadsprijs. Na jarenlange verpaupering van deze buurt is dankzij nieuwbouw en ingrijpende herinrichtig een opbloeiend stukje Den Haag ontstaan. Aan de achterkant van de Nieuwe Kerk leeft een oase van rust, met prettige (eet)horeca. Eens was dit het hart van de joodse wijk van Den Haag. Door Rogier Slop Al is het maar een waterig herfstzonnetje, zodra de grijze luchten ook maar even wijken gaan de terrassen open. Geen enorm slagveld van tafeltjes, stoeltjes en niet-begrijpende werkstudenten in de bediening, zoals elders. Door kleine en soms verrassende horecazaakjes als Lounge La Ville, de Vietnamees Little V (kort geleden in deze krant nog uitbundig geprezen) en een splinternieuwe Koreaan, genaamd Khan, is het heringerichte pleintje een heerlijk gastronomisch rustpunt geworden. Jarenlang was dit voormalige schoolplein een beetje een shabby hoekje achter voor de sloop bestemde – en dus verpauperende – pandjes aan de Gedempte Gracht, ingeklemd tussen het razende verkeer op de Veerkades en de eveneens razende koophonger op de Grote Marktstraat. Van dat verval is nu niets meer te merken: statige bomen, een kinderspeelplaats, de restaurantjes goed van eten en drinken. Niet eens zo heel lang geleden was het

De 6de klas van de Joodse school aan de Bezemstraat met onderwijzer C. Foppe, juni 1942. Foto’s Gemeentearchief Den Haag. hier zo ontzettend anders. Op de galerij van het Haagse stadhuis, eerste verdieping, staat een maquette van ‘de Buurt’, zoals het gebied tussen ruwweg Spui, Paviljoensgracht, Gedempte Gracht en Veerkades ooit werd genoemd. Het was de oude joodse buurt, die door de moordende storm van de nazi’s tussen 1942 en 1945 vrijwel werd uitgeroeid. Onder de slachtoffers waren opperrabbijn Maarssen en zijn gezin. Naar hem is het plein uiteindelijk genoemd. Van de 17.000 joden die er voor de oorlog woonden, overleefde slechts een kleine groep de oorlog. En die overlevenden gingen liever niet meer terug naar die oude buurt, ontvolkt, nog meer verpauperd, bol van herinneringen aan een samenleving die niet meer bestond. In de jaren zeventig werd ‘De Buurt’ steeds meer de Chinese wijk zoals we die nu kennen.

Krotjes

“Nou moeten we het leven in die vooroorlogse buurt ook weer niet idealiseren”, zegt Coos Wentholt, terwijl ze wijst op de kleine, nauwe krotjes op de maquette. De historica, die tot haar vut bij het gemeentearchief werkte en nu histo-

TerugBlik

Rabbijn Maarsenplein met detail van het ‘stoeltjesmonument’ voor de omgekomen joodse kinderen. Foto C&R rische wandelingen door de stad organiseert, vertelt hoe de joden tijdens en vlak na de Tachtigjarige Oorlog naar de toenmalige Nederlanden kwamen. De joden uit Antwerpen vertrokken halsoverkop na de Spaanse Furie in 1576, een dagenlange orgie van geweld door ontketende, onbetaalde Spaanse en Duitse huursoldaten. In 1580 kregen de gevluchte joden gezelschap van geloofsgenoten uit Portugal, dat door Spanje werd bezet en de hellehonden van de katholieke inquisitie losliet – en die hadden nu eenmaal niet zoveel begrip voor de joden, in die tijd algemeen beschouwd als degenen die Christus aan het kruis hadden laten nagelen. Ze hadden het vege lijf gered, maar dat was het ook wel. In Den Haag kwamen ze terecht in wat later ‘De Buurt’ is gaan heten. Het was laaggelegen, drassig gebied. De Nieuwe Kerk is tenslotte niet voor niks op een soort terp gebouwd. De grachtjes, de slechte afwatering en de beroerde hygiëne in de propvolle krotjes maakten het leven voor de bewoners vaak tot een aaneengerekte, doffe ellende. Vooral cholerabesmettingen via het stilstaande water eisten hun tol, maar tbc en andere longaandoenin-

Foto’s uit het Haags Gemeentearchief

gen zorgden er eveneens voor dat de meeste bewoners niet oud werden. Dit was dan ook de wijk voor de arme joden, die bijna letterlijk het lompenproletariaat vormden – want met dat soort handel moesten ze zich in leven zien te houden, omdat de toenmalige gilden joden niet toelieten tot andere beroepen dan (geld)handel en wat los gescharrel in de marskramerij. Natuurlijk waren er uitzonderingen, benadrukt Wentholt. Sommige Haagse joden, zoals de familie Boas, maakten een fortuin en konden zelfs aan het chique Voorhout of aan de Lange Vijverberg gaan wonen. Inwonend personeel, koetsjes, alles wat de welgestelde Hollandse burger zo kenmerkte, was ook in het bereik gekomen van de welgestelde joodse burgers. De befaamde filosoof Spinoza – zelf alles behalve kapitaalkrachtig – woonde aan de toen nog vooraanstaande Paviljoensgracht. De rijke familie Polak – de ‘stamvader’ kwam in 1656 als berooide vluchteling uit Polen – betrok op de hoek van het Spui en de Gedempte Gracht een monumentaal pand, waar nu een Egyptische shoarmazaak is gevestigd. Maar

door

S t a l & Va n D o o r n

Wie heeft er niet als jongen van gedroomd piloot, brandweerman of autocoureur te

serie in hun wagentjes. De oranje startvlag viel en de kleurige karretjes schoten naar

worden? En dat je dan met duizelingwekkende snelheid, met loeiende sirenes, brullende motoren en de lucht van schroeiend rubber in je neusgaten over de weg racete of het luchtruim doorkliefde? En dan bewonderend aangekeken worden door je vrienden, je ouders en vooral ook door de mooiste meisjes van de klas? Ach, jongensdromen. Komen ze ooit uit? Soms wel of een beetje, zoals in 1950 op Bevrijdingsdag in Den Haag. Plaats van handeling: het Schenkviaduct; tijdstip: half drie ’s middags. Toen, op die plek vonden de eerste Haagse zeepkistkampioenschappen plaats. ‘Het was allemaal net echt’, berichtte de Haagsche Courant. De toeschouwers stonden rijen dik langs het parcours. ‘Overal hadden de Hagenaars een plaatsje gevonden. In lantarenpalen, op muren en zelfs op de daken van huizen...’ De stemming zat er goed in, temeer daar luidsprekers vrolijke Foto: Friezer marsen over het wedstrijdterrein toeterden. Helaas voor het publiek en de 72 deelnemers was ook ‘de grote regenmaker Pluvius’ aanwezig, die ‘een kil, nat gordijn van millioenen rikketikkende regendruppeltjes’ over hen uitspreidde.

beneden.’ Maar het Schenkviaduct was en is geen berg; heel erg hard ging het niet. Maar ook dat kon de pret niet drukken. Tegen half zes waren de series en de finales in de twee klassen (de senioren van 12 tot 16 jaar en de junioren van 11 jaar) voorbij. De laatste wedstrijd ging tussen de beste senior en junior, Jacques Lelieveld en Ron Berserik, om het Zeepkistenrace-kampioenschap van Den Haag 1950. Ron won.

Hij kon echter het enthousiasme van de coureurs en de be-

langstellenden niet dempen. Allereerst was daar de intocht der ‘gladiatoren’ in truien, jasjes, met race-petten en soms zelfs met zelf in elkaar geknutselde valhelmen op. ‘Kauwgomkauwend en met verbeten gezichten klommen de rijders voor de eerste

De zeepkistauto bleef nog jaren in trek als speeltuig. Hij was zo populair, dat de gemeente besloot een speciale baan in de Nieuwe Scheveningse Bosjes aan te leggen. Bij de opening sprak Willem Jan Swarttouw, de vijftienjarige voorzitter van de vereniging van zeepkistenberijders, de genodigden ‘geestig’ toe, aldus het Binnenhof. Daarna opende hoofdcommissaris J.H.A.K. Gualthérie van Weezel ‘voorzien van een goed functionnerende schaar’ de gloednieuwe zeepkistenracebaan. Toen pas mocht Barbara Swarttouw als eerste met haar karretje de twintig meter lange baan afsnellen. Ongetwijfeld een meisje met dromen.

ja, er zit wel meer wrange historie in de buurt, in de oude synagoge in de Wagenstraat is nu een moskee gevestigd.

L a ss e n

Om na de oorlog nog iets van die oude sfeer terug te halen, besloot Levi Lassen tot het opzetten van de Markthof. Lassen, wiens voorgeslacht uit het later zo vermaledijde Duitsland stamde, had al in de jaren twintig en dertig een textiel-imperium in Den Haag opgezet met de Bonneterie als kroonjuweel. Wentholt: “De Buurt was dé plek voor Hagenaars om zondag lekker te winkelen, alles was natuurlijk verder dicht. Maar oudere Hagenaars herinneren zich nog altijd het warme brood op zondag van bakker Moos”. Rond de Markthof is weinig meer terug te vinden van die joodse geschiedenis. Maar je moet, net zoals in de hele voormalige ‘Buurt’, even door stenen en gevels heenprikken. Dat doet Coos Wentholt met haar rondleidingen. “Je moet even verder kijken dan alleen maar de buitenkant . Zoals het er nu uitziet, is het niet altijd geweest. Hoe hebben mensen daar gewoond? En wat voor mensen waren dat? Het is een relatief onbekend deel van de Haagse geschiedenis. En er zitten soms hele emotionele verhalen achter, die ook op jongeren nog diepe indruk maken. We beginnen onze rondleidingen altijd met een korte lezing, daarna gaan we wandelen. En het interessante is dat veel mensen na zo’n rondleiding op zolder nog eens goed gaan zoeken en dan van alles tegenkomen”. “Enkele jaren geleden kwamen plotseling de Duitse archieven, die tegen het einde van de oorlog van Den Haag naar Berlijn waren vervoerd en toen door de Russen zijn ‘overgenomen’, vanuit Moskou weer terug naar deze stad. Dat is voor een archivaris prachtig. De verdwenen mensen uit de verdwenen buurt krijgen zo steeds meer een eigen gezicht”. Informatie over de wandelingen o.l.v. Coos Wentholt is te verkrijgen via het Gemeentearchief: 070-3537006. De inmiddels overleden historicus I.B. van Creveld schreef over de joden in Den Haag onder meer ‘Gebundeld Erfgoed - facetten van joods Den Haag’ en ‘De verdwenen buurt’. Niet meer courant verkrijgbaar, wel te lenen via de Gemeentebibliotheek aan het Spui. De gemeente heeft langs de route diverse gedenkbordjes aangebracht. Het grote monument met de oudtestamentische tekst ‘Gedenk wat Amalek U heeft gedaan’ komt na alle nieuwbouw weer terug aan de achtergevel van C&A aan de Gedempte Gracht. In de kelder van dit warenhuis ligt nog altijd een zwarte gedenksteen op de plek waar ooit het Heilige der Heiligen stond van de toenmalige synagoge. Op het Rabbijn Maarsenplein herinnert een monument in de vorm van metalen krukken met gegraveerde namen aan de joodse kinderen die hier ooit op het schoolplein speelden en niet meer uit de concentratiekampen terugkeerden.


The Messiah - Handel

Kerstconcert

The Bach Choir & Orchestra of the Netherlands

HOLLAND BOYS CHOIR

Miranda van Kralingen, sopraan • Sytse Buwalda, altus Martinus Leusink, tenor • Math Dirks, bas

JAN VAYNE & LOUIS van DIJK

Pieter Jan Leusink, dirigent

Pieter Jan Leusink, dirigent

Grote Kerk in DEN HAAG

Grote Kerk in DEN HAAG

zondag 16 december, 14.00 uur

maandag 17 december, 19.30 uur

In Handel’s Messiah zal Pieter Jan Leusink met zijn bijzondere manier van dirigeren en interpretatie zorgen voor een eigentijdse beleving! The Bach Choir of the Netherlands bestaat uit professionele zangers, die hun sporen ruimschoots verdiend hebben op de internationale concertpodia. The Bach Orchestra of the Netherlands behoort tot ’s werelds beste –op historisch instrumenten spelende- orkesten. De sopraan solo’s worden gezongen door Miranda van Kralingen. Zij is bij het ‘grote publiek’ bekend door haar optreden tijdens het huwelijk van Prins Willem Alexander en Prinses Maxima. Verder kunt u genieten van Sytse Buwalda (altus), Martinus Leusink (tenor) en Math Dirks (bas). Dirigent Pieter Jan Leusink volgde masterclasses bij Sir David Willcocks in Engeland. Hij maakte furore tijdens Muziek Festivals in Wales, Italië, Letland, Engeland, Duitsland en Frankrijk. Internationaal kwam zijn doorbraak met het realiseren van de integrale opnamen van Bach’s 200 geestelijke Cantates waarvan wereldwijd meer dan 5 miljoen verkocht werden.

Wereldberoemde Christmas Carols en gevleugeld pianospel! Een prachtige entourage: de Grote Kerk in Den Haag, een jongenskoor van grote klasse en twee pianisten die bekend staan om hun wervelende pianospel. Deze ingrediënten staan garant voor een onvergetelijk kerstconcert. Holland Boys Choir zingt o.l.v. Pieter Jan Leusink wereldberoemde Christmas Carols in prachtige arrangementen. Jan Vayne en Louis van Dijk zullen op twee concertvleugels weergaloos soleren met bekende kerstmelodieën. Omdat te voren niets afgesproken wordt welke dit zullen zijn is het verrassingseffect voor de luisteraars groot en maakt het geheel enerverend.

per kaart: � 10,- KORTING

BESTELBON

The Messiah: � 10,- korting (U betaalt � 30,- i.p.v. � 40,-)

Kerstconcert: � 10,- korting (U betaalt � 22,50 i.p.v. � 32,50)

Bij iedere 2 toegangskaarten voor The Messiah en/of het Kerstconcert ontvangt u gratis de CD ‘Musica di Gloria’ t.w.v. � 15,-

passe-partout: � 30,-KORTING

Wilt u zowel de uitvoering van The Messiah op zondag 16 december als het Kerstconcert op maandag 17 december bezoeken dan kunt u een passe-partout kopen (alléén mogelijk via bestelbon of telefonisch). De gratis CD aktie is ook van toepassing bij de aankoop van een passe-partout.

The Messiah + Kerstconcert � 30,- korting (U betaalt � 42,50 i.p.v. � 72,50)

Louis van Dijk over de Kerstconcerten: “Pieter Jan Leusink’s voortvarende en onorthodoxe manier van werken levert een herkenbaar geluid op dat afwijkt van andere jongenskoren! Soms als een mes door de boter, maar altijd snijdend in mijn ziel. De Kerstconcerten die ik al meer dan 10 jaar met Holland Boys Choir mag doen, en waar ik mij ieder jaar op verheug, zijn doorspekt met momenten waar ik mijn ogen nauwelijks droog kan houden.”

Naam____________________________________________________________________ Adres____________________________________________________________________ Pc/Plaats_________________________________Tel._____________________________ ____à � 30,- i.p.v. � 40,-

The Messiah

Den Haag

zondag 16 dec.

14.00 uur

____à � 22,50 i.p.v. � 32,50 Kerstconcert

Den Haag

maandag 17 dec.

19.30 uur

Passe-partout ____à � 42,50 i.p.v. � 72,50 The Messiah & Kerstconcert in Den Haag

• • • •

Bon opsturen: BCN, Antwoordnr. 170, 8070 VK in Elburg The Messiah via internet: www.pieterjanleusink.nl / aktiecode: CA44 Kerstconcert via internet: www.hollandboyschoir.com / aktiecode: CA44 Telefonisch tijdens kantooruren: 0525-684819 / aktiecode melden: CA44 (u ontvangt per omgaande de kaarten + factuur / andere reducties n.v.t. max. 1 CD per 2 bestelde kaarten / prijzen excl. verzend- & administratiekosten n.v.t. op reeds gekochte kaarten)


Couperushuis moet plek van herinnering worden ‘Het Couperushuis aan de Surinamestraat moet een veel bredere opzet krijgen dan uitsluitend een museum over de beroemde Haagse schrijver’, meldde Den Haag Centraal op 19 oktober. Het comité van prof. Arnold Heertje dat zich inspant om het vroegere woonhuis van Couperus te verwerven, denkt nu veleer aan een museum voor het fin-de siècle en de Indisch-Haagse cultuur; allemaal zaken die in de persoon van Couperus samen komen. Maar er leven nog meer gedachten in de stad over de bestemming.

Eind 1903 kocht een andere oud-Indiëganger het huis Surinamestraat 20: Conrad Theodoor van Deventer. Advocaat Van Deventer had evenals vader Couperus fortuin gemaakt in Indië en werd eenmaal terug in Nederland pleitbezorger van een ‘nieuwe’ koloniale politiek. Zijn artikel ‘een eereschuld‘ dat augustus 1899 in De Gids verscheen, is het symbool voor het begin van de ethische politiek, van een ‘opvoeding tot zelfstandigheid’ voor Nederlands Indië.

Een rondje googlen deze week leerde mij dat het aanbod aan zelftesten op internet werkelijk gigantisch is. Je kan het bijna zo gek niet bedenken. Ik vond onder meer dat je testen kan kopen voor cholesterol, drugs, nicotine, diabetes, vaginale flora, menopauze, zwangerschap en wat al niet meer. Daarnaast zijn er allerlei on-line testen mogelijk op het gebied van gezondheid. Eet ik bijvoorbeeld wel genoeg omega 3 en 6, gebruik ik wel het juiste voorbehoedmiddel, leef ik gezond enz. enz.? Bij een van de testen heb ik even verder door geclickt en daar zag ik dat als je wilde weten of je wel of niet gezond was,

©

Teun Berserik

C

a r

T

e u n

m e n i n g

Drinkwater Water is een eerste, onmisbare levensbehoefte. Daar moeten we zuinig mee

hij zich iets te veel meeslepen in zijn betoog ter rechtvaardiging van vergaande veiligheidsmaatregelen bij het Drinkwaterbedrijf Zuid-Holland (DZH). Minder dan 10% van het drinkwater van zijn bedrijf wordt gebruikt voor consumptie en daarvan komt het leeuwendeel via de levensmiddelenindustrie in de vorm van soep, bier&fris of zuivel. Meer dan 90% van ons kostbare en kostelijke

Het huis van Couperus vader staat te koop. Het afgelopen jaar is er al vaak op gewezen. In 1883 gebouwd met geld van de verkoop van zijn Javaanse landgoed Tjicoppo, was het voor John Ricus Couperus een pracht van een investering. In de twee jaar oude Surinamestraat was deze Oud-indisch gast één van de vertegenwoordigers van het kapitaal waar bij de aanleg van deze nieuwe Haagse wijk zo op werd gerekend. In het huis werkte zijn zoon, een van onze grootste schrijvers aan zijn debuutroman Eline Vere. In 1891 verliet Louis Couperus het huis, trok de wijde wereld in. Hij keerde er regelmatig terug: vader Couperus bleef er tot zijn dood in 1902 wonen. Sinds vorige week staat de Haagse Wethouder van Cultuur niet geheel afwijzend tegen de aankoop van het ‘Couperushuis’, reële ideeën voor een bestemming zijn welkom. Een prachtig succes voor het actiecomité! Het antwoord op de vraag naar een bestemming ligt naar mijn idee besloten in het gebouw – en haar geschiedenis. Vanzelfsprekend is het dé ideale plek voor het Couperus-museum. Maar Surinamestraat 20 inspireert tot meer dan alleen museaal gebruik. Vanuit Nice beschreef Couperus de Surinamestraat in zijn tweede Haagse roman, De boeken der kleine zielen en dezelfde Haags - Indische sfeer leeft ook in de roman die hij na de dood van zijn vader schreef Van oude menschen, de dingen die voorbijgaan.

Zelftest

w

meneer Brouwer gelijk in. Helaas laat

Marlies van der Riet

Va n D e v e n t e r

U

zijn, als ons leven ons lief is. Daar heeft

drinkwater wordt verspild in wasstraten voor auto’s en andere reiniging (van kleding tot straten), koeling, beregening of verdwijnt domweg door het toilet. Het scheiden van gebruiks- en consumptiewater heeft meer effect op de veiligheid van levering dan pantserglas in een productielaboratorium. In veel vakantielanden is de scheiding van gebruiks- en consumptiewater dagelijkse praktijk, Surinamestraat 20, het huis waar Couperus zijn debuutroman Eline Vere schreef. Foto’s Estata Makelaars In 1905, hij woonde bijna twee jaar in de Surinamestraat, kwam mr. Conrad van Deventer in de Tweede Kamer waar hij, evenals later in de Eerste Kamer, zijn pleidooi voor de Indische zaak voortzette. Erudiet cultuurliefhebber Van Deventer, hij schreef toneel- en muziekrecensies voor één van de grootste Indische kranten, zag onderwijs als hét middel tot emancipatie en positieverbetering van de inlandse bevolking. Van Deventer overleed tragisch en onverwachts in 1915. Dit werd met leedwezen herdacht door de vele Indische genootschappen, verenigingen en studieclubs waarbij hij actief betrokken was. Zijn vrouw, Elisabeth M.L. van Deventer-Maas, zette het werk van haar man hier voort tot ze in 1927 verhuisde. In de tijd van de Van Deventers was de Surinamestraat 20 een gastvrij huis voor velen, geestverwanten en sympathisanten van uiteenlopende politieke gezindte, Indische studenten en zelfs, aan het begin van de wereldoorlog, Belgische vluchtelingen.

We r e l d b u r g e r s

Beide bewoners, Couperus en Van Deventer, zijn ondernemende

je je bloed kon laten onderzoeken. Het bloed wordt dan door een of andere instantie afgenomen en opgestuurd naar Houston binnen dertig uur. Dit alles voor 300 dollar. Een koopje toch! Ook bij een bezoekje aan een winkel van een van de drogisterijketens zag ik dat je allerlei testen kon kopen. En net als in de reclame spotjes op tv: ze worden aangeprezen alsof je daarmee alles kunt oplossen. Nooit meer ongewenst zwanger met een ovulatie test, nooit meer te hoge suikers enz. enz. Kortom als je wilt , heb je geen dokter meer nodig. En daar zit hem nu net nou de kneep. Ik ervaar dat mensen zeker wel gevoelig zijn voor dit soort aanbod, maar helaas niet altijd de juiste conclusie eraan verbinden. Want bijvoorbeeld

en culturele wereldburgers. Beiden publiceerden in De Gids. Of de twee elkaar hebben ontmoet is de vraag, maar Couperus schreef enkele jaren na het overlijden van Van Deventer een voorwoord in het Engelstalige verzamelde werk van Raden Adjeng Kartini, de Javaanse regentendochter die met haar honger naar kennis naamgever werd van het onderwijsfonds, opgericht door het echtpaar Van Deventer. Kortom: Surinamestraat 20 is met recht een plek van herinnering. Het huis kan dé plaats worden voor een nieuw Internationaal centrum, zoals Den Haag nu ontbeert. Een plek, geïnspireerd op de zelfbewuste, kleurrijke bewoners die hun sporen nalieten in Den Haag. Een plek voor culturele én actuele programmering – bij voorkeur ondersteund door andere instellingen: maak een studie hiernaar mogelijk. Het Couperushuis kent een veelzijdige geschiedenis en heeft hiermee alle potentie om te fungeren als een moderne, levende en inspirerende erfgoedplek. Marlies van der Riet is historica en tentoonstellingsmaakster

waar niemand moeite mee heeft. Miljoenensteden als Sydney en Melbourne zijn voor hun drinkwater geheel afhankelijk van gerecycled rioolwater. Met de moderne zuiveringstechnieken is dat geen probleem. Brouwer verklaart het 19deeeuwse systeem van duininfiltratie voor enig zaligmakend. Hij weet wel beter. De veiligheidsmaatregelen die de DZH in zijn wingebied, de duinen, noodzakelijk acht zijn – in Nederland – uitzonderlijk. Je mag als argeloos burger toch veronderstellen dat de drinkwaterbedrijven in Noord-Holland aan dezelfde eisen gebonden zijn als de DZH. Waarom daar dan een veel ruimhartiger openstellings-

bij een cholesterol test wordt alleen maar gekeken naar het totale cholesterol, maar niet naar de verdeling van de verschillende soorten. Soms is het dan moeilijk mensen te overtuigen dat ze hun leefgewoonten moeten aanpassen: de uitslag van de test was toch goed!! Ik zou graag dit soort gezondheidstesten een halt toe roepen. Er zitten absoluut goede testen tussen, dat wel. Maar wie draagt nu de verantwoordelijkheid voor de uitslag? Ik weet het niet. Ik denk niet de fabrikant. Er zal ongetwijfeld wel in de voorwaarden staan, dat je ze niet aansprakelijk kunt stellen. Of hun conclusie is: bij vragen contact opnemen met uw huisarts! Mijn idee is: bezint eer ge begint en overleg liever tevoren met uw huisarts.

beleid in de waterleidingduinen moge-

Medisch

door

11

Opinie

Vrijdag 9 november 2007

U

lijk is, is en blijft een groot raadsel. Het siert de heer Brouwer dat hij als directeur met verve opkomt voor zijn bedrijf. In de vuur van zijn betoog is hij helaas wat al te eenzijdig. Emilie Bolsius Huisarts

w

Johan Prins

m e n i n g

Voorhout (2)

Voorhout

Eindelijk wordt het Lange Voorhout teruggebracht in zijn allure van weleer. In de berichtgeving daarover worden terecht de personen genoemd die zich daarvoor hebben in gezet. Ik voeg daar graag de naam van mijn in 2003 overleden vader Henk Happel aan toe. Gedurende zijn gehele bestuurlijke loopbaan als onder meer waarnemend burgemeester en wethouder van maatschappelijk welzijn heeft ook hij daarvoor gepleit. Henk Happel had een persoonlijke band met het Voorhout. Als zoon van maatschoenmakerij Harry Happel aan de Mauritskade heeft hij zijn jeugd in de directe omgeving van het Voorhout doorgebracht. Toen hij in 1986 de Haagse politieke arena verliet, besloot hij zijn afscheidsrede met de wens dat het schelpenpad op het Voorhout weer in oude staat teruggebracht zou worden. Burgemeester Deetman zegde toe zich daar hoogst persoonlijk voor in te zetten. Hij blijkt dat waar te gaan maken, vlak voor zijn vertrek uit Den Haag! Mijn vader zal met een brede glimlach deze ontwikkeling vanuit grote hoogte aanschouwen!

Het is een mooi bericht dat het Lange Voorhout opnieuw ingericht wordt. Bij het lezen ervan moest ik aan het volgende denken. Ik geef toe dat er belangrijker dingen op de wereld zijn, en het is maar een kleine ergernis. Maar ik wil het toch even kwijt. Wij Hagenaars zeggen Lange Voorhóút, zoals we ook zeggen Zuiderpárk en Leywég. Is er één Hagenaar die Spórtlaan zegt, of Knéúterdijk? Maar in de tram (lijn 17) zegt de kunstmatige stem: Korte Vóórhout en Nóórdwal. Dat is toch vreselijk! Ik heb geruime tijd geleden een mailtje gestuurd naar de HTM. Maar - niks trots Haags bedrijf - ze verschuilen zich achter technische problemen. Wat moeten we hiermee?

Joost H.M. Happel

Albert J.F. Koopmans


12

Uit

Vrijdag 9 november 2007

Celliste Quirine Viersen:

‘Tsjaikovski heeft alles wat een musicus wil’ door

Aad van der Ven

Hoe is het om cello te spelen op een varend schip? Beïnvloedt de golfslag de stokvoering? Loopt de intonatie gevaar? Quirine Viersen kan er sinds vorige week over meepraten. Wanneer Den Haag Centraal zich telefonisch met haar onderhoudt over haar optreden met het Residentie Orkest, in het komende weekeinde, ligt haar schip voor anker voor een haven op Kreta. De bekende Nederlandse celliste en haar Duitse klavierpartner Silke Avenhaus maken een week lang een cruise door de Middellandse Zee mee. Tijdens de zeereis geven zij twee concerten. Tussen de vrolijke dansavonden en uitvoeringen van joviale Weense liedjes door mag een stukje kunstbeleving immers niet ontbreken. “Ik heb gehoord”, zegt Quirine Viersen, “dat er ook een zangeres op het schip is die klassieke liederen zingt. Maar die heb ik nog niet gezien”. Ondernemende jonge vrouwen op een schip vol in de watten gelegde Amerikaanse miljonairs. “Ik weet niet wat me overkomt”, zegt de celliste. “Overal zie ik luxe om me heen. Dit is iets voor mensen die alles piekfijn verzorgd wil-

len hebben, zonder zelf iets te doen”. Nadat zij in Antalya weer voet aan wal heeft gezet vraagt Tsjaikovski haar aandacht. Diens ‘Variaties op een rococothema’ speelt zij met het Residentie Orkest onder leiding van Jan Willem de Vriend. Talrijke malen heeft zij het stuk uitgevoerd. “Het blijft moeilijk. Op het ene moment speel je vliegende staccato-passages, dan heb je weer uiteenlopende, snel wisselende streken en even later moet je iets heel rustigs laten horen. Die snelle omschakelingen zijn lastig. Maar door mijn ervaring ga ik er langzamerhand wel vrijer mee om. Doordat je je meer op het muzikale verhaal concentreert, voel je minder druk, waardoor de techniek een beetje op de achtergrond raakt. Dan ga je vanzelf beter spelen”.

Bravoure

Quirine Viersen heeft bewondering voor Tsjaikovski’s ingenieuze variatiekunst. “Dat stuk heeft eigenlijk alles wat een musicus wil: bravoure en lyriek, virtuositeit en intimiteit.” Het is zeker een werk dat zij graag uitvoert. Maar als een dirigent haar zou opbellen en zou zeggen ‘Quirine, zeg maar wat je met mij wilt spelen’, dan weet zij het

wel. “Dan kies ik toch voor het concert van Dvorak. Dat heeft zoveel diepte”. Haar stem klinkt rustig, de woorden zijn weloverwogen. Waarbij geen enkel achtergrondgeluid tot de telefoon doordringt. De internationaal gevierde celliste, bij wie de victorie ooit bij het Scheveningen Internationaal Muziekconcours, zaliger nagedachtenis, begon, zegt dat zij comfortabel van het mooie uitzicht op de haven zit te genieten. Zij heeft een rustige hut met een balkonnetje. Een dag later zal zij niet ver van die plaats de edele kunst van de kamermuziek bedrijven. “Ze hebben me gevraagd of ik de stukken mondeling wil toelichten. Eigenlijk vind ik dat enger dan het spelen.” Hoe is zij eigenlijk op dat luxe cruiseschip terecht gekomen. “Oh, dat ging heel snel. Silke Avenhaus zou hier optreden met de violiste Antje Weithaas. Maar die kon plotseling niet. Toen vroeg ze mij. En daar zit ik dan”. Residentie Orkest onder leiding van Jan Willem de Vriend, met medewerking van Quirine Viersen (cello). Werken van Beethoven, Tsjaikovski en Mozart. Op 10 en 11 november in de Dr Anton Philipszaal (20.15 en 14.15 uur).

Wim Bettenhausen raakt niet uitgekeken op de Passage.

Spuimarkt gaat feestelijk open De fanatieke shoppers is het waarschijnlijk niet ontgaan. Er zijn nieuwe winkels bijgekomen, supermarkten en zelfs vertrouwde ketens zijn naar de Spuimarkt verhuisd. Een aantal zaken is al een tijdje open, maar zaterdag 10 november gaat het nieuwe winkelgebied officieel open. Met muziek en entertainment wordt het nieuwe centrum ingewijd. Temidden van het Spui, de Gedempte Gracht en de Grote Marktstraat is er een nieuw stukje centrum bijgekomen. Koopgrage consumenten hebben er 21.000 m² aan winkelruimte bij. Met mode, supermarkten, uitgaansgelegenheden en zelfs een sportruimte is er genoeg te doen in de Spuimarkt. Nog niet alle ruimtes zijn in gebruik. De multiplexbioscoop Pathé met negen zalen

Celliste Quirine Viersen speelt dit weekend in de Dr Anton Philipszaal. Foto: Marco Borggreve

zal waarschijnlijk pas in het voorjaar de deuren openen. Toch is er ook nu al genoeg te doen. Op zaterdag om 11.30 uur wordt de Spuimarkt officieel geopend door burgemeester Deetman en zijn er gedurende de gehele middag feestelijke optredens. Het rapduo Lange Frans en Baas B treedt op en Quinty Trustfull presenteert een modeshow waar de laatste trends voorbij komen. Fans van Robbie Williams kunnen wegdromen bij een Engelse lookalike en kinderen kunnen op de foto met hun helden uit het televisieprogramma Zandkasteel. De Spuimarkt is ontworpen door de architect Peter Wilson. Deze architect heeft zijn sporen verdiend met het ontwerp voor het nieuwe Luxor Theater in Rotterdam. Het baksteenpatroon dat het gebouw siert, zorgt ervoor dat het overdekte winkelcentrum aansluit bij andere gebouwen in de omgeving, zoals de Bijenkorf. Opening Spuimarkt: van 11.30 uur tot 16.00

4Adver tentie3

10

Zaterdag 10 november: Demonstratie mandalatekenen door Danka Hüsken Danka Hüsken, auteur van diverse boeken over mandalatekenen, tekent mandala’s en beantwoordt uw vragen.

Om 14.00 tot 16.00 uur op de begane grond. U bent van harte welkom!

passage 39 den haag www.selexyz.nl


Hommage aan de Passage in werk van Bettenhausen De Passage. De plek waar winkelend Den Haag al vanaf 1885 terecht kan. Waar het nodige is gerestaureerd, verbouwd en is veranderd. Maar dat nog altijd blijft fascineren. Althans, dat vindt kunstenaar Wim Bettenhausen. Gewapend met zijn tekenblok heeft hij de Passage al meerdere malen vastgelegd. Hij brengt vanaf zaterdag al zijn werk van het oudste winkelcentrum van Nederland samen in Pulchri Studio. door

13

Uit

Vrijdag 9 november 2007

Miranda Fieret

Rommelend tussen rijen kunstwerken, haalt Wim Bettenhausen zijn eerste ets van de Passage uit de stapel. “Deze is van 1984. Dan zie je eigenlijk al hoeveel er kan veranderen”. Twee reclameborden van Martini hebben een prominente plek ingenomen in zijn werk. “De borden zijn inmiddels weg, alleen het gedeelte waaraan ze hangen is nog zichtbaar”. Bettenhausen komt zijn hele leven al in de Passage. “Winkels komen en gaan, maar Amusa was mijn favoriet”, vertelt hij temidden van al zijn etsen. “Als tiener was ik dol op goochelen. De verkoper deed de truc dan voor en hoopte dat ik het niet door zou hebben. Als je het geheim wilde weten, kon je het kopen. En anders waren er genoeg feestartikelen om je te vermaken, zoals een suikerklontje met een vlieg erin”. De herinneringen aan de Passage zijn nog levendig, maar ook nu maakt Bettenhausen de beelden van de Passage zeer nauwkeurig en met oog voor detail. Dat gevoel voor detail ontwikkelde hij al vroeg. “Ik ben van oorsprong illustrator. Met penstreken maakte ik de meest gedetailleerde werken. De allereerste visjes in het logo van de Staatsloterij zijn bijvoorbeeld door mij getekend. Inmiddels zijn ze aangepast, maar ik mis het lijnen-

spel. Het arme visje heeft bijvoorbeeld niet eens vinnen”. De periode van illustraties en cartoons heeft Bettenhausen al een tijd achter zich liggen. “Dit is nu wat ik mooi vind”, zegt hij tevreden temidden van zijn werk. “Den Haag heeft zoveel plaatsen die voor mij interessant zijn. Het Malieveld, de Scheveningse boulevard en ook station Hollandse Spoor. Het lijnenspel en de manier waar je vanuit het donker opeens het licht ziet komen. Lichtval is heel belangrijk, dat zie je ook terug in de Passage”.

Compositie

Lichtval, de symmetrie en het vluchtpunt waar alle lijnen samenkomen, Bettenhausen verveelt zich nog steeds niet in de Passage. Elke keer als hij er wandelt, ziet hij wel een compositie die wordt vastgelegd. “Al tekenend, werkend en bijtend, krijg je het gevoel dat je er zo in kunt stappen”, zegt de kunstenaar over zijn werk. Bettenhausen werkt in zwart-wit en soms met een kleuraccent. “De blauwe luifels aan de overkant weerspiegelen bijvoorbeeld in het glas van de etalages in de Passage. Zo’n grapje neem ik dan op in mijn werk”. Toch zijn er ook details die de kunstenaar mist aan de Passage. “Sommige veranderingen komen de ruimte niet ten goede. Zo hadden we vroeger nog van die lichtbollen. Nu zijn er alleen nog een soort platte lampen. Soms kun je een gebouw ook zo vernieuwen en restaureren dat het ten koste gaat van de sfeer. Dan wordt het te glad”, legt hij uit. Op de vraag of Bettenhausen met deze expositie het thema ‘Passage’ gaat afsluiten, schudt hij zijn hoofd. “Waarom zou ik? Het blijft interessant. Elke keer weer als ik er ben. Neem nu het Achterom. Dat was eerst een donker steegje waar ik niet eens in durfde te gaan. Nu is het juist iets moois geworden. Weer een ander gezicht dat de Passage kan laten zien”. Hommage aan de Passage Etsen en schilderijen van Wim Bettenhausen Klinkenberggalerie, 10 t/m 19 november Lange Voorhout 15 Geopend dinsdag t/m zondag 11.00 – 17.00 uur

Boodschappen doen in ‘Supermarkt Europa’ De melk ging vers van het land meteen in de fles en hoe werd onze honing, ham of ons graan geproduceerd? Met een interactieve tentoonstelling in het Atrium worden vele facetten van voeding in Europa en de productie hiervan uitgelegd. Met de voedselschaarste en de hongerwinter nog vers in het geheugen wist Europa na de oorlog wat er nodig was. Voedselzekerheid, dáár was behoefte aan. De vooroorlogse landbouw voldeed niet en elk land ging op zoek naar een eigen oplossing. Dat bleek moeilijker dan gedacht. De Benelux, het Amerikaanse Marshallplan: alles wordt aangegrepen om de Europese wederopbouw te financieren. Meer samenwerking bleek de sleutel tot een oplossing. In 1957 tekenen zes Europese landen het Verdrag van Rome, het vertrekpunt voor de Europese Gemeenschap. Daarin is een belangrijk stuk landbouwpolitiek opgenomen met uitgangspunten als ‘voldoende voedsel voor redelijke prijzen’ én ‘rendabele landbouwbedrijven’. Nu is Europa zover om een Europees landbouwbeleid te starten. Op de vijftigste verjaardag van het verdrag laat het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit de geschiedenis en evolutie van ‘Supermarkt Europa’ zien. De inter- Met producactieve tentoonstelling in ten, foto’s en het Atrium is een ware documenten supermarkt. Vijftig pro- wordt de ducten in de rekken, foto’s evolutie van en documenten vertellen de Europese de evolutie die landbouw landbouw en voeding de afgelopen blootgelegd. vijftig jaar hebben doorge- Foto: PR maakt. Daarnaast kunnen bezoekers hun lievelingsproducten scannen en zien welk type consument ze zijn.

De Eetrubriek van

Co o s Ve r s t e e g

Vapiano Eerlijk gezegd had ik het niet zo op Vapiano, de Duitse keten

van Italiaanse restaurants die afgelopen voorjaar zijn eerste vestiging in Nederland opende, en wel in Den Haag. Al die ketens, een soort Italiaans fast-food, het leek me helemaal niks. Een keer waagde ik me binnen met een goede vriend met het idee hier een broodje te eten, want een beetje als een broodjeszaak ziet het er met al die hoge tafels en krukken wel uit, maar toen bleek dat ze helemaal geen panini’s verkochten. En omdat we geen pizza-pasta-trek hadden dropen we weer af. Mijn scepsis was echter door dit bliksembezoek wat minder geworden; het zag er goed uit aan die counters. Bovendien, Vapiano doet het ook best in Antwerpen. Kijk, twaalf zaken in Duitsland zegt me niks, maar als je in Antwerpen kunt slagen, moet je wel van goede huize komen. Daar kwam bij: zowel onze eindredacteur als corrector sluipen er wekelijks tussen de middag uit om samen een pasta bij Vapiano te verorberen en zijn steeds vol lof. Dus ik moest het er maar eens op wagen. De naam Vapiano komt van het Italiaanse spreekwoord ‘Che va piano, va sano e va lontano’, wat zoveel wil zeggen als ‘Wie traag leeft, leeft gezonder en langer’. Nou, dat klinkt mooier dan het is. Dit is geen zaak waar je uren tafelt, dit is een express-restaurant. Dus traag gaat het er zeker niet aan toe in Vapiano, tenzij je een flinke rij wachtenden voor je hebt. Achter diverse toonbanken staan jongens en meisjes klaar om je in razend tempo aan je antipasta, salade, pizza of pasta te helpen. Dat gaat een beetje volgens het La Place concept: bij het ene eiland kun je terecht voor antipasti en salades, bij het andere voor pizza en pasta. Ik ben niet zo van het heenen-weer geloop, maar je kunt gelukkig wel bij allemaal ook meteen iets te drinken krijgen. Voor koffie en dessert vervoeg je je daarentegen weer bij een ander loket. Betalen doe je pas na afloop: al je bestellingen worden op een elektronisch kaartje vastgelegd. Ik moet meteen toegeven dat BEOORDELING mijn vitello tonnato (€ 7,50) Sterke punten van prima kwaliteit is; mooie + alles vers magere plakjes kalfsvlees en + heel betaalbaar frisse tonijnmayonaise met kappertjes, in kwalitatief op- Minpunten zicht bepaald geen fast-food- - zelfbediening product. Roos heeft zich aan een insalata di rucola con parmigiano (€ 4,75) gezet en die mag er ook wezen: een flinke bak vol prachtige verse notensla met wat doorgesneden kersentomaatjes en volop grote schilfers parmezaan eroverheen. Simpel, maar lekker. Onze pasta’s worden bereid waar we bij staan. Je kunt kiezen uit alle mogelijke vers gemaakte typen deegwaren, spaghetti, penne, fusilli, spirelli en hoe ze allemaal ook mogen heten. Een tevoren afgemeten hoeveelheid wordt uit een bakje in het kokende water gestort. De prijs van het gerecht wordt bepaald door de saus, variërend van € 5,50 tot € 8,50. Roos opteert voor de simpele vegetarische pasta pomodoro (€ 5,50), terwijl ik de carbonara (€ 6,50) van Vapiano wil meten aan die van mijn echtgenote. Het moet gezegd worden, die van thuis is beter, maar deze carbonarasaus van room, ei en spek mag er zonder meer wezen. Naar keuze kun je er nog knoflook en/of rode peper aan toe laten voegen. Vapiano serveert er vijf witte wijnen, acht rode en een rosé bij, in prijs oplopend van € 3,50 voor een eenvoudig glas pinot grigio tot € 8,50 voor een meer prestigieus glas Villa Antinori. Wij houden het tijdens deze lunch op een fles San Pellegrino (€ 4,50), want er moet ook nog worden gewerkt die middag. Wat we ons niet laten ontglippen is de tiramisù della casa (€ 3,75), het beroemde koffie/mascarpone-dessert en de chocoladetaart (€ 3). De tiramisù ziet er wat fabrieksmatig uit in de plastic bakjes, maar blijkt absoluut geweldig. De doorsnee fabriekstiramisù is namelijk altijd te zoet en de meeste zelfgemaakte is te nat. Deze tiramisù is prima. De chocoladetaart valt wat tegen, die mag wat mij betreft een stuk smeuïger. Ik drink er nog een espresso bij en mijn digitale kaart blijkt daarmee goed te zijn voor € 32,75. En eerlijk is eerlijk, we hebben prima gegeten en ook niet weinig. Ik ben tot aan mijn oren afgevuld. Die avond hoef ik pas laat weer een klein hapje.

‘Wie traag leeft, leeft gezonder en langer’

Supermarkt Europa Atrium van het Stadhuis Den Haag, Spui 70 Ma t/m vrij: 7.00 – 19.00 uur, do: tot 21.30 uur en za: 9.30 – 17.00 uur. De tentoonstelling verhuist op 18 januari naar Brussel

7

Voor meer informatie: www.supermarkt-europa.nl

1/2

CATEGORIE Italiaanas Voorgerechten vanaf € 2,50 Hoofdgerechten vanaf € 5,50 Nagerechten vanaf € 3 Alle credit cards + PIN ADRES Buitenhof 45-51 Telefoon 070 3650687 GEOPEND Dagelijks van 10 tot 24 uur, vrij en zaterdag tot 01.00 uur De laatste hand wordt gelegd aan de Spuimarkt. Foto C&R 4Adver tentie3

 

  

 Naamloos-1 1

08-10-2007 11:50:59


14

Cultuur

Vrijdag 9 november 2007

Academie sluit jubileumjaar af met acht exposities tegelijk door

Babeth Knol

Zet van alle studierichtingen op de kunstacademie een docent, een student en een oud-leerling bij elkaar en laat ze samen een expositie inrichten. Abe van de Werf, lustrumcoördinator en bedenker van Small-Medium-Large, kwam op het idee om de verhouding tussen student en docent voor één keer te veranderen. Waar de docent normaal gesproken door zijn kennis en ervaring leiding geeft aan het gesprek, staat hij of zij ditmaal op gelijk niveau met de student. Daaraan toegevoegd nog een oud-student. Recept voor grote chaos en onenigheid, zou je verwachten. Onterecht: de samenwerking verloopt verbazingwekkend goed. Natuurlijk gaat een expositie als deze op een levendige academie vaak ‘even tussendoor’ en wordt Abe van de Werf wel eens zenuwachtig wanneer hij door de gang loopt en de vragen hem om de oren vliegen. Maar: “Ik heb nog geen enkele knallende ruzie gehoord”. Leraren van iedere studierichting kregen de vraag om een student en een oudleerling te bedenken met wie ze voor dit project zouden willen samenwerken. Dat zijn niet altijd recent afgestudeerde kunstenaars. Bij interieur architectuur is een van de drie tentoonstellingsmakers een oud-studente die al in 1938 is afgestudeerd. Bij iedere afgestudeerde wordt het concept anders uitgevoerd. Waar grafisch ontwerpers gewend zijn aan het werken voor een opdrachtgever, zijn beeldend kunstenaars over het algemeen eigen baas. Zo hebben sommigen samen nieuwe werken gecreëerd, terwijl anderen ervoor hebben gekozen om een ensemble te maken van het eigen werk. De expositie toont zo de wereld van verschil die

Affiche voor de expositie S/M/L. bestaat tussen verschillende studierichtingen.

Lichtval

Langs de as van de ingang op de Prinsessegracht naar de achteringang op de Bleyenburg, het oude gedeelte van de

academie, zijn acht exposities te zien. Van de Werf geeft aan dat de verschillende werken deels geïnspireerd zijn op de karakteristieke ruimtes in het gebouw waarin de academie is gevestigd. Zo is een projectie van grafisch ontwerpen in de bibliotheek gefocust op vormgeving

Dansende vlinders vullen het Atrium door Ilse van

Haastrecht

Het begon met één solo op het hoofdkwartier van de Verenigde Naties in New York. Met de ceremoniële Butterfly Dance, zoals Shusaku Takeuchi hem noemt, vierden de VN in oktober van 2005 hun 60jarig bestaan. De solo bleek meer dan een gelegenheidsoptreden. Inmiddels is de dans uitgegroeid tot een groots project dat vrijdag 9 november in het Atrium van het stadhuis zijn première beleeft. Het Haagse Atrium is Takeuchi bekend, op het Holland Dance Festival 2001 maakte hij er ook een dansstuk. Dit jaar werkt hij er in een groots opgezet project met veertig moeders en hun dochters uit de regio Den Haag, twaalf professionele danseressen en een koor. De ruimte zal worden gevuld door ‘living statues’ die in grote vlinderkostuums vreedzaam en expressief bewegen op de liederen van het koor. De positieve sfeer van het stuk vloeit voort uit de sensitieve werkwijze van de choreograaf. Tijdens de repetities brengt Takeuchi zijn dansers in de stemming met een intensieve warming-up van ademhalings- en visualisatie-oefeningen. Voor het deels geïmproviseerde bewegingsmateriaal geeft hij de moeders en dochters sfeerbeelden en ideeën die hun fantasie prikkelen. Door zijn geduld en respect voor de dansers weet hij het beste in hen naar boven te halen. Danseres (én begeleidster van een aantal moeders en dochters) Hanna Blisnjuk vertelt dat het project veel bij haar losmaakt. Tijdens de repetities zorgt de werkwijze

van Takeuchi ervoor dat ze zich rustig voelt en in concentratie de verstilde sfeer kan uitdragen. Ook leert ze hoe ze de moeders en dochters kan helpen een bepaalde bewegingskwaliteit beter te begrijpen. Hanna vertelt dat de familieband tussen de moeders en dochters het stuk meer tederheid geeft. Als alles goed gaat danst er in de voorstelling ook een moeder samen met haar baby van 3 maanden oud in haar armen; een unieke gebeurtenis. Takeuchi, geboren in Japan, studeerde begin jaren 60 af in beeldende kunst, grafisch ontwerp en interieur ontwerp op academies in Osaka enTokyo. In 1972 vertrok hij naar Europa en vestigde zich in Nederland. Hier werkte hij met verschillende uitvoerende kunstenaars die zijn aandacht deden verschuiven naar het bewegende lichaam. In 1974 begon hij zijn eigen groep waarmee hij zijn visuele en fysieke werk combineerde. In die tijd traden ze vaak op in jeugdcentra in Nederland. Intussen kreeg Takeuchi meer interesse voor de internationale wereld van de moderne kunst en trad hij met zijn groep, Shusaku and Dormu Dance Theatre, op tijdens verschillende culturele festivals. De nieuwe impulsen die hij hier op deed nam hij mee in experimenten met computers, virtual reality en ruimte.

tion bewegingen de vergankelijkheid van het leven en doodsangst wordt vertolkt. Het onstaan ervan is niet toevallig, Butoh heeft zijn wortels in de jaren 50 waarin Japan het trauma van de atoomaanvallen te verwerken kreeg. De verstilde zelfexpressie van de Butoh kent zeker gelijkenis met de dansvormen die Takeuchi gebruikt, maar het sombere wereldbeeld is niet iets dat hij per definitie vertegenwoordigt. In zijn theaterstukken brengt Takeuchi met een bijzonder gevoel voor ruimte en beeld zijn ideeën naar de mensen toe. Of dat nu in een cultureel centrum is, op straat of in het theater; dat maakt voor hem weinig verschil. Het werken op locatie is voor hem een manier om zijn boodschap over te brengen. Zijn danskunst fungeert in de vorm van ‘community art’ niet alleen als promotie van de dans, maar kan ook tal van maatschappelijke functies vervullen. Het Holland Dance Festival haakt hierop in door het Butterfly Project te ondersteunen als Holland Dance Festival Production. Het festival streeft de laatste jaren naar het bereik van een breder publiek en stimuleert samenwerkingen tussen de professionele danswereld en het amateurcircuit. Dat doel zal zeker bereikt worden met een Atrium gevuld met dansende, levensgrote vlinders.

Doodsangst

www.hollanddancefestival The Butterfly Project is te zien in het Atrium van het Stadhuis op: -9 november (20.30 uur) -10 november (19.00 uur) -11 november (15.00 uur)

Takeuchi werkte onder meer met twee Butoh-dansers: Eiko en Koma, zij waren in de jaren ’70 werkzaam in Nederland. Butoh is een japanse dansvorm waarbij door verstilde, zeer expressieve slow-mo-

van boeken en tijdschriften. Textiel en mode, fotografie en beeldende kunst exposeren in de galerie. Een ruimte die volgens Van de Werf qua lichtval alleen wordt geëvenaard door de mooiste zaal in het Gemeentemuseum en hij is dan ook ‘ape-trots’ dat hij in deze prachtige

‘Small-Medium-Large’, 9 november t/m 14 december 2007, Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten, Prinsessegracht 4, Den Haag. Meer informatie: www.kabk.nl of 070 315 47 77

Een kwart eeuw bij Haags (‘zanggraag’) Toonkunstkoor Door Doron Nagan Het was wel even wennen in de randstad voor de uit Friesland afkomstige koordirigent Oane Wierdsma (53). Toen hij als jonge man les kwam nemen bij koordirigent Jan Eelkema in Rotterdam, werd hij overrompeld door de snelheid van de Rotterdammers en Hagenaars. ,,Ik moest vooral wennen aan de rapheid van het spreken hier”, zegt Oane Wierdsma. ,,Mensen waren sneller met hun antwoorden klaar dan ik gewend was, zij reageerden zo vlug. Ik denk dat ik toen meer zweeg dan sprak.” Inmiddels is de in Bunnik wonende Wierdsma ‘ingeburgerd’ en al 25 jaar dirigent van het Haags Toonkunstkoor. Dit jubileum wordt komende zaterdag groots gevierd in de Haagse Elandstraatkerk met een concertante uitvoering (dus in concertvorm, zonder enscenering) van Verdi’s opera I Lombardi, met diverse solisten, Lou Landré als verteller en het Promenade Orkest. Waarom gekozen voor opera in plaats van een koorwerk? ,,Omdat ik verknocht ben aan opera”, zegt Wierdsma. ,,Ik koos ook bewust voor een opera in concertvorm, in plaats van een geënsceneerde versie. Er komt zoveel extra’s kijken bij een scenische uitvoering, terwijl we ons in concertvorm als koor beter kunnen concentreren op de dramatiek in de muziek, de muzikale emoties vertolken en er een spannend geheel van maken. Verdi’s Nabucco, een kooropera bij uitstek, heb ik vroeger vaak met andere koren gedaan. Ik kan Nabucco inmiddels dromen en daarom hebben we nu voor I Lombardi gekozen, evenals Nabucco een opera met veel koorwerk”.

I n t e ll e c t u e e l

De afgelopen week waren er al Butterfly-dansers te zien op het Centraal Station en in de Bijenkorf. Foto’s Jan Willem Kwinkelenberg

ruimte mag werken. De KABK kan terugkijken op een geslaagd jubileumjaar, met als hoogtepunt het Todays Art Festival in oktober, waar de KABK verantwoordelijk was voor zo’n dertig procent van de programmering en op vijftien verschillende locaties in de stad was te zien. Deze expositie vormt alweer de hekkensluiter van dit 325 jarig jubileumfeest. Alhoewel: “We zijn niet te stoppen hoor” waarschuwt Abe van de Werf. “Eind december is er nog een groot feest met alle medewerkers, studenten én oud-studenten.” Dit laatste is kenmerkend voor het beleid van de laatste jaren. Sinds Jack Verduyn Lunel in 2000 directeur werd is hij samen met van de Werf begonnen het alumnibeleid uit het slop te trekken. Voor de academie waardevol om de kwaliteit van het onderwijs te kunnen peilen. Voor de alumni een mogelijkheid om hun oud-docenten nog eens te gebruiken als klankbord. Het lijkt zijn vruchten af te werpen: van de Werf geeft aan regelmatig te worden aangesproken door oud-studenten die hem op de schouder kloppen voor zijn prestaties en terloops informeren ‘wanneer dat feest nu eens komt’. Het succesvolle jubileumjaar krijgt nóg een mooie bekroning. Dit jaar is SmallMedium-Large uitverkoren als bestemming voor het jaarlijks dagje uit van 250 ambassadeurs en rechters van het internationaal hof onder leiding van burgemeester Deetman. Iedere ambassadeur zal op de academie worden rondgeleid door een student uit zijn eigen land. De kers op de verjaardagstaart van de KABK.

,,Het Haags Toonkunstkoor is een intellectueel koor”, vervolgt Wierdsma. ,,De mensen hier zingen het grote klassieke repertoire, van Bach en Händel tot en met de romantiek en de vroeg 20ste eeuw, muziek die echt een beroep doet op de intellectuele vermogens van de koorleden. En dan is een opera van Verdi in het begin doorbijten. De melo-

dieën zijn vrij simpel en doen niet zo’n beroep op het intellect. Wat wel veel vergt, is de uitspraak van het Italiaans, vooral in de snellere passages. Maar de grootste uitdaging is de dramatiek in de scènes brengen zonder dat het plat wordt”. Oane Wierdsma kijkt met plezier terug op de afgelopen 25 jaar bij het Haagse koor. ,,Het is interessant om zo lang bij één koor te blijven, omdat je over een zeer lange termijn de groei meemaakt, en die groei is er zeker. Dat is ook de reden dat ik ben gebleven”. Zingen in een amateurkoor is een aparte bezigheid: het gaat enerzijds om het musiceren, maar vlak de gezelligheid ook niet uit, zo blijkt uit een klein onderzoek dat onlangs onder de koorleden werd gehouden. Zo’n 90 procent van de leden vindt het zingen ’inspirerend’. En 80 procent ziet de sociale component van het koorlidmaatschap als ‘tamelijk belangrijk’, terwijl 5 procent deze als ‘heel belangrijk’ ervaart. Die houding maakt het voor dirigent Wierdsma alleen maar makkelijker. ,,Wat ik heel plezierig vind aan het werken met amateurs is dat de motivatie zo groot is. Dat is bij een beroepskoor ook wel zo, maar daar is de huid toch wat dikker. Het is bij amateurkoren – en ik heb er vijf – zó dat de mensen iedere repetitie heel sterk bereid zijn om te musiceren en kwaliteit te leveren. Ik zeg wel eens tegen de koorleden: ook al zou ik met een slecht humeur naar een repetitie komen, dan verdwijnt dat onmiddellijk omdat jullie mij zo zanggraag aankijken.” www.haagstoonkunstkoor.nl I Lombardi: Haags Toonkunstkoor, solisten, Promenade Orkest onder leiding van Oane Wierdsma, Elandstraatkerk 10/11, 20.15 uur.

Een abonnement op Den Haag Centraal? Kijk op www.denhaagcentraal.net


Cultuur

Vrijdag 9 november 2007

15

Sculpturen van Caspar Berger

Een parade van dode mensen door

Roos van Put

De Britse beeldhouwer Marc Quinn schokte de kunstwereld met zijn eigen kop. Die had hij namelijk in zijn eigen afgetapte en later bevroren bloed afgegoten. Daar had hij maar liefst 5 liter voor nodig. Het was griezelen geblazen. Anderzijds confronteerde hij de beschouwer met het stoffelijke en het vergankelijke. Op bijna genadeloze wijze. Pats boem, vuistslag recht in je gezicht. Datzelfde gebeurt bij de beelden van Caspar Berger, een jonge beeldhouwer, geboren in 1965, die ook gebruik maakt van levende modellen. Die hij afgiet. Maar dat gaat niet zomaar. Iedereen die model voor hem staat, moet een kale schedel hebben. Beschik je daar niet over, dan scheert de kunstenaar je kaal. Alle ogen van de geëxposeerde mensfiguren zijn gesloten – het is een noodzaak bij het maken van een mal op een levend lichaam, ook wel life casts genoemd. Het geeft tegelijkertijd de indruk dat je naar een parade van dode (opgezette) mensen staat te kijken. Voor nu gegoten in brons, opgestaan uit hun graf, nog even voor de levenden poseren alvorens ze weer verdwijnen. Om voorgoed op te lossen in het niets. Het werk maakt je bijna angstaanjagend bewust van je eigen sterfelijkheid, van het korte bestaan hier op aarde. Dit zijn slechts enkele persoonlijke associaties die opdoemen bij de eerste kennismaking met dit werk, maar laat je deze gedachtesprongen voor wat ze zijn en bekijk je het werk vanuit de discipline beeldhouwkunst, waarbij het draait om verhoudingen van bijvoorbeeld open en gesloten, om positief en negatief, om leegte versus volume, om afbeelding en verbeelding, doe je verrassende ontdekkingen. Want Caspar Berger voegt zich in een klassieke figuratieve traditie van beeldhouwkunst. Denk aan Michelangelo en Cellini. Grote voorgangers die zich het hoofd braken over afbeelding – hoe een mensfiguur zo optimaal mogelijk na te bootsen – maar die ook focusten op ver-

beelding. Want hoe kun je een wenende Maria met haar dode zoon Jezus in haar armen zo maken dat de indruk van intens verdriet ontstaat? Hoe krijg je de verbeelding van de toeschouwer op gang? Dit beroemde beeld van Michelangelo – de Pièta dat zich nu bevindt in de Sint Pieter in Rome – kent vrijwel iedereen. Het onbevattelijke verlies van een kind is samengevat in dit ene beeld. Wie het ooit kopieert, weet zich verzekerd van plagiaat.

Brutaal

Caspar Berger maakt het brutaal ook. Echter, op een hedendaagse manier. Het hoofd van de moeder is gebogen maar zij heeft geen gezicht, daar waar je neus en mond verwacht, stuit je op een grote leegte. In feite haalt Berger de mens uit zijn huid en modelleert de figuur opnieuw, zonder het lichaam erin. Waardoor je als het ware naar een lege huls zit te kijken, naar een huid, naar een omhulsel waarin ooit een mens heeft geleefd. Juist door dat wat je mist, vergroot de beeldhouwer de zeggingskracht. Ofwel: ‘Less is more’. Datzelfde proces van leegte versus volume past hij toe bij zijn eigen zelfportret, waartegen je meteen aanloopt bij het betreden van de zaal. Het proces is zowel simpel als complex. De kunstenaar maakt een mal op zijn hoofd en op een deel van zijn torso. Trekt deze er vervolgens af en draait de ‘lap’ om en giet deze vorm af in brons. Loop je om dit beeld heen, zie je in de binnenzijde de afdruk van zijn gezicht. Neus, mond en gesloten ogen. De beeldhouwer speelt in zijn oeuvre subtiel met negatief versus positief en met leegte tegenover volume. En dat binnen zo’n platgetreden pad als de figuratieve beeldhouwkunst. Tentoonstelling Imago. Beelden van Caspar Berger. Museum Beelden aan Zee, Harteveltstraat/Boulevard, Scheveningen. Bij de tentoonstelling is een catalogus verschenen, prijs 29,95 euro, met teksten van Frits Scholten, Anne Berk en Jan Teeuwisse. Uitgever: Waanders. T/m 6 januari.

Het werk van Caspar Berger maakt je bijna angstaanjagend bewust van je eigen sterfelijkheid, van het korte bestaan hier op aarde. Foto PR

Dans in dialoog met muziek en video door Isabella Lanz

Vaker dan het maken van pure dans verbinden eigentijdse choreografen dans met andere kunsten en media. In de huidige editie van het Holland Dance Festival gaan ze een dialoog aan met live spelende musici, verbinden ze dans met video en fuseert dans met free running. Die multi en interrelaties pakken voor de dans het sterkst uit als de choreograaf ook een ijzersterk regisseur is die de boel

overziet en bij elkaar houdt en zich omringt met uiterst expressieve dansers. De meest geslaagde voorstelling die ik deze eerste festivalweek zag, is onbetwist The Autopsy Project van André Gingras. Zoals vaker bij hem is ook dit werk doordrenkt van complexe achterliggende thema’s, in dit geval de macht van kennis en technologie ten opzichte van het kwetsbare lichaam. Maar Gingras werkt zo’n gegeven wel uit tot adembenemend danstheater. Zes dansers storten zich met ware doods-

Triple-zone van Regina van Berkel. Foto: Dietmar Janeck

verachting van torenhoge stellages, ze rollen, springen, zwiepen en buitelen als slingerapen langs en door de stalen obstakels. Tussen deze rauwe en vitale dans door zijn genoeg scènes die hoogst dramatisch werken. Bijvoorbeeld wanneer een danser zijn danspartner manipuleert als ledenpop; hij zeult met haar slappe lijf, behandelt haar als een pakketje dode materie en tilt haar op een arm hoog boven zich uit. Tegenover de fragmenten van ongepolijst dansgeweld staan even zovele momenten van

droomachtige verstilling. Tegenover absurde humor is er poëzie. De dansers zijn ronduit superieure performers: in een flits transformeren ze van virtuoos beweger tot subtiele zanger of mimisch manga monster. Die veelzijdigheid typeert The Autopsy Project als dans anno nu. Mocht Gingras in de toekomst huischoreograaf worden bij de Amsterdamse Stadsschouwburg, dan valt te hopen dat zijn werk toch vaak in Den Haag te zien blijft.

Debuut

Eveneens fascinerend was Oneness van de Slowaakse choreograaf Lukáš Timulak. Dat ging in première bij Nederlands Dans Theater II, als onderdeel van ‘Simple Things’. Het publiek kent Timulak als danser bij NDT I. Eerder maakte hij werk voor de workshop en incidenteel daarbuiten. Oneness is zijn grote debuut, zou je kunnen zeggen. In Oneness zoomt hij in op de wezenlijkste elementen van de dans, lichaam en energie in relatie tot tijd en ruimte. Deze grootheden maakt hij nadrukkelijk zichtbaar. Dat klinkt erg abstract maar samen met grafisch ontwerper Peter Bilak tovert hij dat concept om tot een prachtig audiovisueel beeld. In de openingsscène ‘ademt’ het kleurig belichte achterdoek mee met de (versterkte) zuchten van de danser. Decor en mens vormen één organisme. In diverse scherp afgebakende scènes ontvouwt Timulak een even wonderbaarlijke als coherente wereld. Danser Menghan Lou wordt bijna omgeblazen door de ademende ‘omgeving’, tot slot zijn alle dansers met sliertmouwen aan elkaar verbonden tot een organische eenheid. Oneness verwijst naar spirituele waarnemingen van het ‘al’ – tijd, ruimte en god – middels een ik overstijgend bewustzijn. Toch kent de dans geen zweem van zweverigheid, mede door een strikte afbakening van de delen, de helderheid in het (toneel)beeld en uiteraard de

NDT dansstijl die gevoed wordt door een bijna buitenaardse energie om zo goddelijk goed te kunnen dansen.

Slagwerkers

In het derde multimedia dansproject, Triple-zone onderzoekt Regina van Berkel hoe dans, muziek en visuele media zich tot elkaar verhouden: autonoom en in harmonie met elkaar. Vier slagwerkers van de Haagse groep Anumadutchi staan in volle actie op het speelveld. Met gortdroge en snoeiharde Afrikaanse tikken openen zij de dans. Ze staan opgesteld tussen enkele lichtpanelen waarop (semi-)abstracte videobeelden geprojecteerd worden, met vlekken in aquareltinten en zacht voorbij schuivende wolkenpartijen. Mysterieus, en toch esthetisch, een kinetisch toneelbeeld dat geraffineerd past bij zowel dans als muziek. Zo goed als Dietmar Janecks toneelbeeld is de choreografie niet. Van Berkels danstaal – verwrongen klassiek met nare geknakte polsen – is erg schatplichtig aan Forsythe, bij wie ze jarenlang danste. De formaliteit daarvan past niet bij de geladenheid in de muziek. Bij dans op elektrificerende slagwerk horen de vonken er van af te spatten, het melancholieke geluid van een blazer moet de danseres doen smelten. Niets daarvan. Slechts een enkele keer ontstaat een levendige interactie tussen muziek en dans, zoals bij de solo van Urtzi Aranburu. Elke vezel van zijn lijf reageert op het trefzekere duivelse slagwerk van het trio. Ook steelt de ex-NDTer de show met een vorstelijke flamenco op ritmisch palmas van dansers en musici. Vaker legt de dans het af tegen de muziek: te lang en te weinig uitgesproken. Triple-zone mist node de spanningsboog die van drie een compacte eenheid had moeten smeden. Holland Dance Festival duurt t/m 18 november. Zie: www.hollanddancefestival.com


Cultuur

Vrijdag 9 november 2007

door

Babeth Knol

Het is dat FAS3 verstopt zit in een achterafstraatje. Als dat niet het geval zou zijn, zou dit kunstenaarscollectief in de Korte Koediefstraat de verwezenlijking van de door veel galeriehouders nagestreefde laagdrempeligheid zijn. Want op dat punt van onvindbaarheid na is het er heerlijk ongedwongen rondneuzen. Bij binnenkomst niet schrikken van de kinetische installatie van Niek Hylkema: zijn groep miniatuur drumstellen met zwevende stokjes zijn voorzien van sensoren die wanneer iemand langsloopt de stokjes in beweging zetten. Hoewel het idee duidelijk is blijft het fascineren: alsof er kleine onzichtbare muzikanten in de ruimte zijn, die je volgen met hun oogjes en een waarschuwingsritme beginnen als je te dichtbij komt. Gelukkig kan het ook uit, want in zo’n kleine ruimte kom je héél vaak langs de sensoren. Bijzonder deze maand is de aanwezigheid van webwinkel ‘vers’ in de ruimte. Vers is een Haags kunstagentschap dat wil functioneren als opstapje voor beginnende kunstenaars. In FAS3 zijn op dit moment tassen, kleding en accessoires uit hun collectie te koop. Er is daarmee wel ernstige sprake van grensvervaging tussen expositieruimte en winkel. Vooral de kleine ‘hebbedingetjes’ als tascorsages en kettinkjes zullen galeriepuristen de wenkbrauwen terecht doen optrekken. Maar winkel of geen winkel, op de kwaliteit van de producten valt niets aan te merken. De heel draagbare kledingstukken van Dorrith de Roode (1977) zijn door de prachtige stoffen en origami-achtige stofconstructies echte kunststukjes. In 2003 werd zij al eens genomineerd voor de Robijn Fashion Award. In 2004 won zij de Komeet Haagse cultuurprijs waarmee zij een eigen collectie kon ontwik-

kelen die destijds in een guerillastore in de Haagse Passage werd verkocht.

Hebbedingen

Kledinglijn VruGt van ontwerpster Sara Vrugt (1981) is ook al eerder geëxposeerd en beloond met de Stroom aanmoedigingsprijs in 2006. Zij liep onder andere stage bij bekend conceptueel en experimenteel ontwerper Hussein Chalayan. Verder zijn er prachtig afgewerkte vilten handtassen in felrood en neon-geel van Anne Hylkema en leuke hebbedingen als babyshirts met kolderieke figuren en textiele sieraden met een ritsje. De meeste kledingstukken zijn qua maat berekend op de etende Nederlandse vrouw en dat is prettig. De werken die er hangen zijn bovendien prototypes, het is meestal mogelijk om de ontwerpen in een andere maat of andere stoffen te bestellen.

Het is jammer dat, met uitzondering van de trommels die vanzelf de aandacht wel vragen, de rest van de werken in FAS3 niet meer opvalt naast alle modegeweld. Nu is de mode ook wel de belangrijkste component van deze expositie. De kartonnen collages kun je best overslaan. Loop nog wel even langs het kinetische zwart-wit object van Jennifer Townley. Zo simpel als het idee is, zo prachtig is de uitvoering (op af en toe haperen na). En de kast van Jan Hylkema (‘vader van’). Een zeer, zeer spectaculair staaltje creatief zijn met karton. Na afloop van de huidige expositie wordt FAS3, nadat de oorspronkelijke ruimte dubbel verhuurd bleek te zijn, toneel voor de opening van het populaire Crossing Borders festival. Met onder andere werken van Alisdair Gray, die de affiche voor het festival ontwierp. Een unieke kans om dit kunstenaarsinitiatief definitief op de kaart te zetten. ‘Niek Hylkema, Jan Hylkema, Nelleke Lettinga en Vers kunstagentschap’ t/m 23 november 2007 in FAS 3, Korte Koediefstraat 3a, Den Haag Open: donderdag, vrijdag en zaterdag van 14.00 tot 17.00 uur. Meer informatie: www.fas3.nl of 06-44858188

Jennifer Townley. Kinetisch object in zwart-wit. Foto: PR

The Reeds debuteren in De Tobbe Het begon allemaal met Serge Chaloff. Chaloff (1923-1957), de stijlvolle baritonsaxofonist die door sommigen beschouwd wordt als de beste op zijn instrument, maar door anderen te sentimenteel werd gevonden. Mogelijk door de manier waarop hij zijn vibrato gebruikte. Een collega als Pepper Adams vond dat maar smakeloos. Chaloff maakte een aantal elpees onder eigen naam met onvergetelijke ballads, zoals Blue Serge (met ‘Thanks for the memory’). Maar hij werd bij een groot publiek toch vooral bekend als een van de legendarische Four Brothers uit het grote orkest van Woody Herman. Mede-broeders toen: Stan Getz, Al Cohn, Zoot Sims. Vier saxen dus. En die blazerssectie van vier saxen maakte bij de Nederlandse baritonsaxofonist Rik van den Bergh al vroeg iets wakker. Nog op het conservatorium, tien jaar geleden inmiddels, toen hij net zo’n blazersgroep met ritmesectie om zich heen groepeerde. Kortgeleden nam Rik van den Bergh een cd op met een hommage aan Serge Chaloff. Met de vier rietblazende collega’s van tien jaar geleden opnieuw verenigd: Marco Kegel, Sjoerd Dijkhuizen, Simon Rigter en Jan Smit. Hij gaf die nieuwe combinatie een mooie naam, simpelweg ‘The reeds’ (de rieten dus). En hij nam zich voor om die groep ideale schoonzonen van de jazz bij elkaar te houden. Rik van den Bergh: “Twee jaar geleden speelde ik al eens met het idee. Eénmaal is dat toen gelukt, iedereen vond ’t leuk, maar iedereen speelde ook al in een hoop andere bands. Het kwam er niet van. Ik zit de laatste jaren veel in grote orkesten, de Rotterdam Big Band, The young Sinatras. Leuk, maar daar is het toch vooral veel nootjes lezen. Aan solo’s kwam je niet meer toe. En daar had ik behoefte aan. Nu hebben we de knoop doorgehakt. We zijn weer bij elkaar gekomen, hebben repertoire gezocht en gearrangeerd. Eerst die cd, nu het allereerste concert in De Tobbe in Voorburg (vrijdag a.s.). Het is spiksplinternieuw allemaal, ik weet niet of we genoeg ‘gigs’ bij elkaar kunnen vegen om als vaste combinatie te blijven bestaan, maar we proberen het. In elk geval is het ook een prachtig octet voor speciale projecten”. ‘The reeds’ herbergt (met Gijs Dijkhuizen op drums, Erik Doelman op piano en Frans van der Geest op bas) een ‘Fundgrube’ aan Nederlands jazztalent. Met muzikanten die allemaal hun eigen solistische benadering hebben, maar wel met de neuzen in dezelfde richting. Geen modieuze strapatsen, maar serieus-mooi musiceren. Rik van den Bergh omschrijft repertoire en ‘sound’ aarzelend, want indelen in hokjes betekent vaak misverstanden: “Je zou het West Coast jazz kunnen noemen. Muziek van Chaloff, onder anderen van de kleine bezettingen uit zijn Stan Kenton-tijd, van Gerry Mulligan, van Lee Konitz. Beslist geen Supersax-idee met de solo’s van Charlie Parker. En een tenorbattle hoef je ook niet te verwachten. Dit zijn blazers die niet houden van duwen en trekken om haantje de voorste te zijn. We gaan voor mooie luistermuziek”.

www.detobbe.nl www.thereeds.nl

Nieuw in Den Haag: EkoPlaza e h c s i g o l n o i a b v t é D rk a m r supe derland Ne

Grote Marktstraat 115 (in de Spuimarkt, recht tegenover V&D)

Alle wekelijkse boodschappen biologisch. Het kan! Want dé biologische supermarkt van Nederland is neergestreken in Den Haag. De ruime winkel heeft een volledig biologische versafdeling en een veelzijdig assortiment aan ecologische producten. U bent van harte welkom!

EkoPlaza voor u: • • • • •

Groot assortiment biologische levensmiddelen. Volop keuze voor mensen met dieet of allergie, zoals gluten- of suikervrij. Goed voor boer én consument. Vriendelijk personeel en goed bereikbaar. Ruime openingstijden: maandag t/m vrijdag van 8.00 tot 21.00 uur, zaterdag van 8.00 tot 20.00 uur en zondag van 11.00 tot 18.00 uur.

EkoPlaza voor de natuur: • Wij staan voor biologische landbouw, dus landbouw zonder gif, waar de

beste producten geteeld worden. • Wij staan voor diervriendelijke veeteelt, dus voor dieren die naar buiten kunnen, de beste behandeling en het beste voer krijgen.

kijk ook op www.ekoplaza.nl

door Bert Jansma

Ongedwongen rondneuzen bij ‘onvindbaar’ FAS3

Jazz deze week

16


Sport

Vrijdag 9 november 2007

Cherry: atletische Amerikaan onder de lat bij Tonegido Sinds dit seizoen kent Tonegido uit Voorburg een doelman die in ieder geval al één vooroordeel over Amerikanen uit de weg heeft geruimd. Die zouden namelijk niet kunnen voetballen. Mooie aanleiding om Kris Cherry (29) nog een aantal vooroordelen op waarheid te laten checken. door

Amerikaanse sporters zijn extreem fanatiek Kris Cherry: “We zijn wel fanatiek op het gebied van sport, maar nog niet genoeg in het voetbal. Amerikanen hebben op het gebied van fysieke kracht en conditie een streepje voor op Europeanen. Maar qua techniek hebben we nog een flinke achterstand. Gelukkig merk ik wel dat daar verandering in komt. We zijn niet meer alleen fanatiek in het versterken van het fysieke, maar gaan ons ook steeds meer focussen op het technische aspect”. ”Ik ben zelf opgegroeid met Europees voetbal. In mijn jeugd volgde ik AC Milan en Juventus. Daar heb ik het fanatieke van afgekeken. Ook tijdens mijn voetbalperiode in Engeland, hét land van vechtvoetbal, is dit meer en meer gegroeid”. Amerikanen passen zich overal aan Cherry: “Proberen we wel, ja. We willen altijd bewijzen dat we niet zo slecht zijn als iedereen denkt. Snel de taal leren en gewoontes overnemen, dat zit er wel een beetje in. Ik heb bij Tonegido het geluk dat ik teamgenoten om mij heen heb die me graag steunen bij het aanpassingsproces. Tot nu toe vergaat het me wel aardig, maar ik heb nog een lange weg te gaan. Communicatie met teamgenoten en trainers is zo belangrijk in de voetbalwereld. Ik heb al voor diverse clubs gespeeld in Amerika en Europa en overal heb ik me weten aan te passen. In Nederland gaat dat opvallend gemakkelijk. Iedereen is hier vrij open en bereid in het Engels te praten wanneer dat nodig is”.

Marcella Schrijversdebuut

Remco Benschop

Ook op het slecht verlichte veld van Feyenoord behoudt Cherry z’n scherpe blik. Foto: Bert Tielemans Amerikanen zijn oppervlakkig Cherry: ”Natuurlijk zijn er oppervlakkige Amerikanen, maar dat zijn sommige Nederlanders ook. Ik denk dat iedereen af en toe wel wat oppervlakkig is. Maar toch begrijp ik wel waar dit vooroordeel vandaan komt. Op sportief gebied draait het bij Amerikanen vaak teveel om het resultaat. Spelers en teams worden op uitslagen beoordeeld. Iedereen wil bij een winnend team horen. En daarbij maakt het niet veel uit of je goed hebt gespeeld. Amerikanen zouden goed spel ook meer moeten waarderen. Ik val zelf gelukkig niet onder die categorie. Ik ben opgevoed met de gedachte‘You can’t judge a book by its cover”. Amerikanen eten ongezond Cherry: ”Absoluut waar. Maar dat is niet zo verwonderlijk, als je bekijkt hoe belachelijk veel fastfood-restaurants in de Verenigde Staten te vinden zijn. In Nederland zijn dat er een stuk minder en wordt over het algemeen gezonder gegeten. Toch kan ik het af en toe niet laten om een vette hap te halen. Misschien krijg ik problemen met mijn trai-

ner Wim van Laar als ik dit vertel, maar vlakbij mijn huis zit een pizzatent waar ik af en toe nog weleens wat ga eten. Dat doet me dan meteen weer aan mijn vaderland herinneren. Maar over het algemeen houd ik van gezond eten. Dat is trouwens wel eens anders geweest, in mijn jeugdjaren. Maar toen ik in Amerika op hoog niveau begon te voetballen en me aan een streng dieet moest houden, ben ik bewuster gaan eten”. Amerikanen kunnen beter american footballen dan voetballen Cherry: “Zeker weten. Vooral omdat voetbal in de VS pas eind jaren tachtig populair is geworden. We lopen nog achter op de rest. De VS kent genoeg getalenteerde voetballers. Het land heeft echter hulp van Europese coaches nodig, met een andere kijk op hoe het spelletje moet worden gespeeld. Als we daar op jonge leeftijd al mee beginnen, kunnen we na verloop van tijd de aansluiting met de Europese landen vinden. En dan zullen er vanzelf meer Amerikanen deze kant op komen, nu is het Amerikaanse aandeel in het Europese voetbal nog erg beperkt”.

17

Het is zondagmiddag en ik ga met mijn dochter Lisa naar boekhandel Paagman om gezellig te lunchen en ...... stiekem te kijken of mijn boek al in de winkel ligt. Nou dat stiekem kunnen we gerust achterwege laten, want als we de auto hebben geparkeerd en langs de winkel lopen zien we ‘Vrouwen op het centre court’ al in de etalage liggen. De knalgroene omslag van het boek, dat hopelijk doet denken aan het heilige gras van Wimbledon, straalt ons temidden van allerlei tennisattributen en natuurlijk veel boeken tegemoet. De middag begint goed. We gaan het Kicking Horse café binnen en ik stuur Lisa er op uit om in de winkel naar mijn boek te gaan zoeken, want zelf durf ik dat natuurlijk niet. “Kijk maar bij de sporthoek, zeg ik, want daar zullen ze wel ergens tussen liggen.” In een mum van tijd is Lisa terug. Lachend zegt ze: “Nou mam, ik hoef niet ver te zoeken want ze liggen overal hoor!” Ik werp vanuit het café een blik richting boekenwinkel en inderdaad ligt mijn boek op verschillende prominente plaatsen in de zaak verspreid. Een gevoel van trots overvalt mij, dit had ik eigenlijk niet voor mogelijk gehouden. Allereerst een boek schrijven en vervolgens nog behoorlijk veel aandacht

daarvoor krijgen ook. Als ik terugdenk aan het begin toen uitgeverij Forte mij vroeg om een boek te schrijven, moet ik lachen. Ik dacht toen bij mijzelf: een boek schrijven, daar heb ik helemaal geen zin in en over mezelf al helemaal niet. Je kunt dus rustig stellen dat ik de uitgever aanvankelijk met enige scepsis te woord stond. Het gesprek stemde mij echter wel tot nadenken. Ik hoefde toch niet per se alleen over mijzelf te schrijven? Zo ontstond het idee om aan de hand van levensverhalen van grote tennissterren met een aantal vrouwenthema’s uit het toptennis aan de slag te gaan. En natuurlijk combineerde ik deze verhalen met mijn eigen ervaringen, zoals mijn belevenissen met de allergrootste tennisster ooit Martina Navratilova. Het ordenen van mijn gedachten en de verwoording van mijn mening was een mooi proces. Na enig gepuzzel in het begin ging het boek op een gegeven moment gewoon ontstaan. Ik durfde ook mijn eigen ervaringen te vertellen en het werd langzaam maar zeker mijn eigen boek. Het schrijven van ‘Vrouwen op het centre court’ is een nieuwe uitdaging in mijn leven geweest. Voor mij persoonlijk is dit debuut geslaagd.

Marcella Mesker

Basketballer Dan Gadzuric:

Onbekend in Den Haag, beroemd in de VS De NBA, de Amerikaanse profbasketbalcompetitie waar show en sport steeds om voorrang strijden, is begin deze maand weer begonnen. Twee Nederlanders maken al een tijdje deel uit van dit elite-gezelschap, waaronder iemand die opgroeide in Den Haag. Zijn naam: Daniël (Dan) Gadzuric. Een portret. door

Menno Schraven

Waar basketbal deze zomer – vooral door het meespelen met het Nederlands team van die andere sterbasketballer Francisco Elson – ineens volop aandacht kreeg, daar bekende Dan Gadzuric nog maar kort geleden geen interesse meer in Oranje te hebben. De 29-jarige speler, geboren in Den Haag, waar hij z’n jeugd doorbracht in de volkswijk Moerwijk, is al meer dan tien jaar woonachtig aan de overkant van de plas. Nu wil hij de spaarzame vrije tijd buiten het lange seizoen, waarin ruim tachtig wedstrijden kriskras door Amerika moeten worden afgewerkt, vooral spenderen aan zijn familie. Zijn vriendin, die al een zoon heeft, is zwanger van Gadzuric, daar past geen trainingskamp in Nederland meer bij. Wel werd hij in augustus van dit jaar nog ‘gespot’ in Den Haag, waar hij zijn ouders opzocht en genoot van een strandfeestje op Scheveningen. Het merendeel van de Haagse bevolking zal het echter zijn ontgaan dat er een NBA-ster in hun midden rondliep. Of hij moet zijn opgevallen door zijn niet geringe lengte van 2.11 meter. De status van NBA-basketballer is ook moeilijk te vergelijken met die van een eredivisiespeler in Nederland. Gadzuric is nog maar net begonnen aan zijn zesde profseizoen. Nog steeds bij zijn eerste club Milwaukee Bucks in de staat Wisconsin, dicht bij de grens met Canada. Een startende speler is hij niet, bij een team zonder een echte superster, dat al helemaal niet tot de kanshebbers voor de titel hoeft te worden gerekend. Toch pakt de lange Hagenaar, spelend met het shirtnummer 50, zo zijn minuten mee. Gemiddeld vijftien, zestien in een wedstrijd (op een totaal van 48). Scoren doet hij niet al te veel. Gadzuric wordt vooral ingezet voor de belangrijke rebound - zowel aanvallend als verdedigend - en om schoten van de tegenstander te blokken. In z’n tweede en ook het vierde profjaar haalde hij

met de Bucks nog de play-offs. Afgelopen seizoen werd het team al uitgeschakeld in het reguliere seizoen. Na de gewonnen openingswedstrijd tegen de Detroit Pistons verloor het team toen maar liefst vijftien keer op een rij. Voor dit seizoen heeft Gadzuric er dan ook z’n zinnen op gezet er in april nog bij te zijn als de play-offs aanbreken. Het begin is vooralsnog redelijk. Na twee verloren wedstrijden versloegen de Bucks afgelopen zaterdag in eigen huis de Chicago Bulls (78-72), voor bijna 19.000 uitzinnige fans. Dit jaar is de ploeg bovendien versterkt met de Chinese forward Yi Jianlian. Goed voor tienduizenden extra Chinese fans en de nodige verkoop van singlets.

Kracht

en snelheid

Gadzuric raakte pas laat bekend met de beginselen van de sport. Van zijn ouders, met name zijn moeder, kreeg hij het fysiek, de voor een basketballer zo belangrijke atletische gaven mee. Niet alleen lengte dus, maar vooral ook veel kracht en voldoende snelheid. Gadzuric’s vader is afkomstig van het Caribische eiland St. Vincent. Z’n moeder is Servische en behoorde zelf in haar jeugd bij de beste vijfkampsters van het toenmalige Joegoslavië. Nadat een vriend hem op zijn dertiende een keer meenam naar een training van Jumpers in Den Haag ging het snel. Op z’n veertiende dunkte Gadzuric voor het eerst. Iets waarover hij later zou zeggen dat het hem een onvergetelijke ervaring bezorgde. “Ik stond voor de basket en dacht: laat ik het proberen, kijken of ik ‘em erin kan leggen. Dunken is de reden dat ik ben gaan spelen. Je komt in een andere wereld, mentally and physically. Het is een natural high. Het voelt machtig, sterk, niemand kan mij stoppen. Over iemand heen dunken is helemaal gaaf. Als iemand over mij heen dunkt, voel ik me machteloos. Dan moet ik even vijf minuten zitten”.

‘Dunken voelt machtig, sterk’

Moneymaker

Ben Ponsioen, nog altijd bondscoach van het Nederlands juniorenteam, geldt zo’n beetje als de ontdekker van Gadzuric. Hij was het ook die zijn pupil adviseerde zijn ware mogelijkheden te ontdekken in de Verenigde Staten, het land waar de sport in 1891 werd uitgevonden. Vanaf zijn vertrek naar Amerika werd het ook allemaal pas serieus. Voor die tijd presteerde Gadzuric het in Nederland nog om van een training weggestuurd te worden wegens een gebrek aan inzet(!). Het ging op z’n zeventiende naar Governor Drummond Academy, een

Dan Gadzuric hier nog spelend voor UCLA in actie tegen Kansas. Foto: Sports Illustrated/ Hollandse Hoogte. Amerikaanse high school in Massachusetts. Gadzuric, verlegen als hij nog steeds is, had het er moeilijk. Maar na anderhalf jaar begon hij te wennen aan het land, de mensen, de gewoontes en de taal. Nu spreekt hij zelfs liever Engels dan Nederlands.

Dollars

In plaats van zich direct beschikbaar te stellen voor de NBA, koos hij voor een vervolgopleiding bij het ver-

maarde UCLA, de universiteit van Californië. Daar maakte hij kennis met de beginselen van de sport die hem intussen vele miljoenen dollars rijker heeft gemaakt. Hij tekende bij Milwaukee, na eerst drie jaar voor een ‘minimuminkomen’ van 300.000 dollar te hebben gespeeld, een contract ter waarde van 36 miljoen dollar. Voorwaar niet slecht voor een jongen uit Den Haag, die zich intussen één van de rijkste Nederlandse sporters mag noemen.


18

Sport

HYS The Hague krijgt titelaspiraties Na een langzame start begint HYS The Hague goed te draaien in de ijshockey bekercompetitie. De Eredivisionist won afgelopen vrijdag met een duidelijke 6-0 van Nijmegen en staat ondanks een nipt verlies bij Geleen een dag later door middel van penaltyshots (2-1) bij de bovenste plekken. Aanvaller Andri Salomonson (24) deelt die mening, en draait zelf ook aardig: tegen Nijmegen werd hij uitgeroepen tot Man Of The Match. Het team begint warm te draaien? “Ja, de laatste tijd gaat het goed. We hadden ook een nadeel door onze voorbereiding. Eerst zou er helemaal niet geijshockeyd worden in Den Haag, er was geen sponsor. Pas kort voor de deadline hadden we een goede geldschieter gevonden, eind augustus. Daardoor was onze eerste bekerwedstrijd de eerste wedstrijd, terwijl de andere teams al een stuk of zeven oefenwedstrijden hadden gespeeld”. Er zijn veel buitenlanders bijgekomen? “Bij Tilburg en Amsterdam waar ik gespeeld heb, zijn die er altijd wel, maar bij Den Haag was dat minder. Nu is er meer mogelijk. Zelf krijg ik overigens genoeg speeltijd; mijn lijn met Bruinsma en Easter draait goed”. Wat is jullie sterke punt? “Snelheid en ervaring. Vorig jaar was het laatste een probleem, maar met de komst van de aanvallers Korthuis en Butochnov hebben we een stuk meer ervaring. En we hebben een supergoede goalie. Heinonen is de beste van de competitie durf ik zelfs te zeggen, ik heb de afgelopen jaren niet zo’n goede goalie in Nederland gezien”. Tegen Nijmegen ging het er vurig aan toe. Oud-Den Haag speler Wesley Hendriks speelde daarin een rol? “De oorzaak was meer dat we na vijftien minuten met 4-0 voor stonden. Nijmegen ging vervolgens anti-ijhockeyen en Wesley Hendriks is daar goed in. Zij probeerden ons uit het spelletje te halen. En dat is gelukt, er zijn maar twee goals bijgekomen”. Wat is jullie ambitie dit seizoen? “Minimaal bij de eerste drie, zeg ik voorzichtig. Maar ik denk dat we met de komst van Butochnov en verdediger Mizerek zeker titelkandidaat zijn. Als we de finales halen, of een van de twee (bij ijshockey wordt eerst de bekercompetitie gespeeld, pas daarna de reguliere competitie-red), dan ben ik al blij. Al wil ik ze natuurlijk het liefst alletwee halen”.

Vrijdag 9 november 2007

NK Kite heeft weer gebrek aan wind Afgelopen weekeinde stond in Scheveningen voor de vierde keer dit jaar het freestyle NK Kite op het programma. Driemaal eerder werd het wegens het ontbreken van wind afgelast. Maar ook nu waren de weergoden het evenement niet goed gezind. Organisatie en surfers keken gebroederlijk naar de zee en tuurden naar de horizon, in afwachting van meer wind. door

Eppo Ford

Het is zaterdag. House muziek galmt over het strand. Vlaggen en banieren van de sponsors zijn in het zand gestoken. Hekken staan opgesteld om het publiek op afstand te houden van de wedstrijdbaan. Maar het grote publiek is afwezig en op een enkeling na is de zee leeg. Drukker is het in de opgestelde eettent. Een man of twintig heeft elkaar opgezocht voor een balie waarover hotdogs gretig aftrek vinden. Het zijn de surfers, al is de wedstrijdgroep niet meer intact omdat een aantal na een halve dag wachten niet meer in een goede afloop gelooft. Kitesurf-vedette Kevin Langeree, de kampioen van vorig jaar, die dit seizoen tweede werd in de World Cup, is zelfs helemaal niet komen opdagen. Hij kon een vierde weekeinde niet kwijt in zijn agenda en verkoos een fotoshoot in Hawaï. Organisator Alex Schuttert van sportmanagementbureau Kona luistert naar een volgende deelnemer die vertelt dat hij het voor gezien houdt, omdat deze een toets heeft die hij dan maar gaat voorbereiden. Schuttert hoort het moedeloos aan, al is hij niet wanhopig. “Het is de tweede keer dat we het in Scheveningen organiseren. De locatie is mooi, er zijn hier goede golven, Scheveningen zelf is aansprekend en als we wind hebben, kunnen we hier spectaculaire topsport zien. Maar we blijven afhankelijk van het weer”. Dat het evenement gepland

Op een enkeling na is de zee leeg. Foto: Creative Images is in een vierde windraam, heeft hij nog nooit meegemaakt. “Sinds mensenheugenis lukt het om het in één van de drie vooraf geplande weekeinden te organiseren”. Hoewel de weersverwachtingen ook nu niet goed waren, hadden ze geen keus, en besloten ze toch de gok te nemen en de wedstrijd te laten doorgaan. “Dankzij de gemeente kregen we voor de vierde keer een vergunning. Hierna is er geen mogelijkheid meer. We hopen dat we er mee wegkomen”. Hij zegt het in de wetenschap dat de windverwachting de volgende dag helemaal slecht is.

De wind is te zwak en de reguliere regels gaan uit van een toernooivorm waar een aantal heats van ieder zes minuten een uiteindelijke winnaar opleveren. De speaker houdt de moed er in bij de kitesurfers die wel het water op gaan. “Hij is zo gestresst, dat moet hem wel zijn”, constateert hij als hij een deelnemer zoekt in het water. “Als je nog nooit een railey hebt gemaakt, ben je heel blij met deze”, zegt hij na een volgende halfmislukte sprong. En als een kite met een grote klap neerkomt in de nek van een cameraman die de surfers vanaf het strand filmt: “Deze gaat op YouTube vanavond! Dichter bij de actie kom je niet!”

Yo u T u b e

Rolf van der Vlugt, met zesentwintig jaar een van de oudste deelnemers, bekijkt de magere actie van het strand berustend. De man uit Voorschoten, die inmiddels op een steenworp afstand van de Scheveningse haven woont en in 2005 nog derde werd op het NK, had graag ‘die kleine mannetjes laten zien dat ze niet zo maar de baas worden’. Omdat de Nederlands re-

Voor het eerst zijn er geen nieuwe kampioenen

Om het half uur blijft de mededeling van de speaker echter hetzelfde: ‘Over dertig minuten kijken we verder”. Aan het einde van de dag besluit de wedstrijdleiding voor de overblijvers toch nog een kleine wedstrijd te organiseren, waarin ze één sprong mogen laten zien, al kan daarmee geen officiële NK-titel verdiend worden.

Snelheidsrecord

“Laakkwartier had een vacature in de verzorging, en een man of vrouw als verzorger, ik vind het allemaal prima”. Het gemis aan voetbalervaring speelde in de ogen van Dobbe een belangrijkere rol dan dat ze vrouw of van nietNederlandse afkomst was. “Sherita had niks met voetbal”, zegt Dobbe. “In het begin moest ze haar plekje in het team ook echt een beetje zoeken. Bij Laakkwartier zitten goedgebekte Haagse jongens die zo’n jong meisje natuurlijk wel even uittesten”. Geoffrey van Loenen, spits van Laakkwartier, moest wel wennen aan Sherita. Van Loenen: “Wij waren hier een man gewend”. Lachend: “In het begin was het natuurlijk dollen, iedereen had gelijk last van z’n liezen en zo. Ik ben ook wel eens spiernaakt de verzorgingsruimte ingewandeld. Sloeg ze meteen allebei haar handen voor de ogen. Voetbalhumor hoort er gewoon bij. Ik zeg wel eens ‘kleine kwakzalver’, maar Sherita taped mijn enkel voor elke training en wedstrijd en dat doet ze gewoon erg goed”. Voor van Loenen is Sherita tegenwoordig gewoon one of the guys: “Ze is hier nu voor het tweede seizoen, maar als wij op het veld verliezen is Sherita er net zo goed doodziek van”. Na een onwennige start voelt Sherita zich nu helemaal op haar gemak bij Laakkwartier. “Ik kom zelf uit de Schilderswijk en dat lijkt erg op deze buurt. Deze voetbalclub is één grote familie. Veel mensen van verschillende culturen en vrijwilligers die zich dag en nacht voor de club inzetten. Ik voel me hier gewoon thuis”.

1 . HYS T h e H a g u e T i l b u r g Tr a p p e r s

Tilburg is de koploper in de ijhockeyycompetitie, maar Hys draait inmiddels uitstekend en volgt op enige afstand. Vrijdag 9 november, aanvang 20.45 uur, De Uithof.

2. Haagse Kor fbaldagen

Het gedegradeerde JAC heeft in de Tweede Klasse een positie in de middenmoot ingenomen. Forum Sport startte matig, maar lijkt de vorm te vinden. Zaterdag 10 november, aanvang 14.30 uur, Waalsdor perlaan,Wassenaar.

Balak weet zich gesteund door trainer Frank Dobbe. Foto: Bert Tielemans

Laakkwartier is nog een echte ouderwetse volksclub in Den Haag. Spelers en supporters spreken er het Haags van de straat en zijn niet op hun mondje gevallen. Binnen Laakkwartier is verzorgster Sherita Balak een opvallende verschijning in de begeleidingsstaf.

4. Hellas – Quintus 2

De handbaldames van Hellas ontmoeten aartsrivaal Quintus. Alleen is het niet het eerste team, maar het tweede team waar ze tegen uitkomen. Lukt het Hellas dit jaar om terug te promoveren? Zaterdag 10 november, aanvang 21.00 uur, Hellashal, Laan van Poot.

5. HGC–Hurley

De hockeydames van HGC willen net als de mannen van HDM en KZ terug naar de Hoofdklasse. Ze zijn goed gestart en staan bovenaan. Op 11 november ontvangen ze Hurley, dat derde staat. Aanvang 12.45 uur. Aansluitend zullen de mannen spelen tegen Oranje Zwart. Buurtweg, Wassenaar.

De prijs van tienduizend euro gaat hij gebruiken voor materiaalonderzoek, met als doel het verbreken van het snelheidsrecord op het water, dat op 48,70 knopen staat (90,2 km/h). Van der Vlugt, met twinkelende ogen: “Dat is gevaren door een windsurfer. Ik wil dat de kitesurfers de snelste zijn”. Stiekem denkt hij zelfs aan het doorbreken van de 50 knopen. “Dat is een magische grens”. Het zijn snelheden die dit weekeinde niet bereikt worden. Ook op zondag is het weer zo slecht, dat er voor het eerst geen nieuwe kampioenen zijn. Kevin Langerlee blijft ondanks zijn verblijf in Hawaï titelhouder.

‘Cursus reanimeren redt levens’

Ook komende week staan er interessante sportevenementen op de agenda. Den Haag Centraal maakte voor u een kleine selectie. Wat valt er allemaal te doen, zien en beleven?

3 . J AC – F o r u m S p o r t

Magische grens

Laakkwartier-verzorgster Sherita Balak:

Tip 5

Het is maandag begonnen, maar ook op donderdag, vrijdag en zaterdag wordt er gekorfbald in Sporthal van HKV/Ons Eibernest, in diverse leeftijdscategorieën. Op zaterdag 10 november starten om 11.30 uur de finales. Locatie: Steenwijklaan. Meer info overige speeltijden: www.hkd.hkvonseibernest.org.

cordhouder speedkite, met 39,25 knopen (72,6 km/h) echter zwaarder weegt dan ‘die kleine apen’, heeft hij meer wind nodig om in de lucht te springen. Hij laat de instant wedstrijd aan zich voorbijgaan en vertelt liever enthousiast over zijn onderzoeksproject aan de TU in Delft waar hij lucht & en ruimtevaarttechniek studeert. Hij is één van de drie prijswinnaars in de Young Wild Ideas Award van de TU.

door

Bert Tielemans

Sherita Balak (24) is van Surinaams-Hindoestaanse afkomst en vrouw. Op zich niets bijzonders, maar binnen het Haagse amateurvoetbal zijn maar weinig vrouwen werkzaam bij de hoogste elftallen. Vrouwen met een niet Nederlandse achtergrond zijn helemaal schaars. “Nee, veel vrouwelijke verzorgsters in het voetbal ken ik niet”, erkent Sherita. “Alleen bij Wilhelmus en Westlandia werken volgens mij dames met de selectie”. De student aan de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten haalt er laconiek haar schouders over op. “Anderhalf jaar terug slaagde ik voor de cursus sportmassage en zocht ik een sportieve uitdaging naast mijn studie. Zelf doe ik aan taekwondo maar ook verzorgster van een teamsport leek me interessant. Ik word het liefste in het diepe gegooid. Daar groei je als mens

van. Werken in het voetbal leek me een uitdaging”. Door het stoppen van de verzorger zat Laakkwartier omhoog. Na een sollicitatiegesprek met het bestuur in de voorbereiding van het vorige seizoen kreeg Balak een kans. Tapen, masseren en het behandelen van spelers met kleine blessures. Het hoort allemaal in het pakket van Sherita. In samenspraak met de fysiotherapeut Theo Mol begeleidt de ambitieuze verzorgster ook de hersteltrainingen van geblesseerde spelers. Sherita vertelt enthousiast: “Het werd mijn taak om de spelers van de selectie te verzorgen rond wedstrijden en trainingen. Geweldig, want daardoor mag ik alles doen wat ik geleerd heb. Bovendien leer ik er heel veel nieuwe dingen bij”. Ervaring met voetbal had Balak niet. “Voetbal is totaal anders dan taekwondo”, zegt Sherita. “Voetballers gaan minder bewust om met hun lichaam bijvoorbeeld. Ook de belangstelling voor het voetbal is bij Laakkwartier enorm. Daaraan moest ik wennen. Toen ik hier de eerste keer het veld inrende, voelde ik de ogen van het publiek in m’n rug prikken”.

Reanimatiecursus

Vertrouwen in zichzelf heeft Sherita voldoende. “Ik weet wat ik heb geleerd en wat ik kan. Als ik iets niet weet, zoek ik het op of vraag advies”. Onlangs werd een speler van VCS onwel met hartritmestoornissen in de wedstrijd tegen Laakkwartier. Sherita Balak raakte niet in paniek: “Ik heb rustig een dekentje en een kussen gehaald en heb wat publiek weggestuurd. Binnen enkele minuten was de ambulance er en die mensen weten precies wat ze moeten doen”. Het voorval maakte bij Laakkwartier duidelijk dat ook aan de Jan van Beerstraat een speler een hartstilstand kan krijgen. Al tijdens het vorige seizoen verzocht Sherita het bestuur om een cursus reanimeren te organiseren. “Ongelukken kunnen altijd gebeuren maar ik wil er alles aan gedaan hebben om te voorkomen dat een speler op het veld sterft”. Op de cursus reanimeren bij Laakkwartier kwamen vorige maand bijna 30 trainers en leiders bijeen. Sherita Balak: “Bijna elk elftal, van de pupillen tot de senioren, heeft nu minimaal één begeleider die uit en thuis aanwezig is en die precies weet wat te doen bij een hartstilstand. Dat is heel geruststellend. Eigenlijk moet de KNVB elke club verplichten zo’n cursus te organiseren. Dat redt levens”.

’Ik word het liefst in het diepe gegooid’

Vo e t b a l h u m o r

Trainer Frank Dobbe had bij zijn eerdere clubs, Oliveo en SEV, goede ervaringen met vrouwen als verzorgster.


Service

Vrijdag 9 november 2007

De Wedstrijden

Werk in uitvoering Zaterdag 10 en zondag 11 november

Zaterdag Eerste Klasse B

Zaterdag Derde Klasse A

Zondag Eerste Klasse B

Zondag Derde Klasse B

10 november, 14.30 uur Scheveningen - Spijkenisse Voorschoten ‘97 - Rijnvogels (15.00 uur)

10 november, 14.30 uur Leiden - Haaglandia RAS - Oegstgeest SEV - BSC’68 SV’35 - LSVV’70

11 november, 14.00 uur TONEGIDO - UVS RKAVV - Leonidas HBS - JHR DHC - Nieuwenhoorn ADO Den Haag - Feyenoord

11 november, 14.00 uur Blauw Zwart - Den Hoorn Duindorp - DHL Oliveo - Scheveningen

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Stand Scheveningen Gravenzandse SV Vitesse Delft Voorschoten ‘97 Jodan Boys Rijnvogels Spijkenisse XerxesDZB Naaldwijk ‘s-Gravendeel Lyra Deltasport

8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8

19 18 17 16 12 12 9 9 8 7 5 4

Stand 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

RCL Koudekerk Haaglandia BSC ‘68 Oegstgeest Kagia LSVV ‘70 Leiden RAS SEV SV ‘35 Hazerswoudse Boys

8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8

18 18 18 14 13 12 11 10 8 7 4 0

Stand 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Tonegido HBS Feyenoord AV DHC JHR Neptunus RKAVV Nieuwenhoorn (*) Leonidas (*) Excelsior ‘20 ADO den Haag UVS

8 8 8 8 8 8 8 7 7 8 8 8

19 18 18 12 10 10 9 8 8 8 3 3

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Stand RKDEO Den Hoorn Delft VELO Duindorp VOC MSV ‘71 DHL Blauw Zwart Oliveo Delfia Scheveningen

8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8

Zaterdag Tweede Klasse C

Zondag Hoofdklasse A

Zondag Tweede Klasse C

Zondag Derde Klasse C

10 november, 14.30 uur JAC - Forum Sport Semper Altius - DSO Zevenhoven - Die Haghe DUNO - MVV’27 (15.00 uur)

11 november 14.00 uur Argon - Haaglandia VUC - DCV

11 november, 14.00 uur Alphense Boys - Laakkwartier GDA - TOGB HVV - Boshuizen SJC - Quick Verburch - VCS Wilhelmus - Concordia

11 november, 14.00 uur BMT - HSV Escamp (14.30 uur) GONA - SVVSMC HSTexas DZS - SVDPW Victoria ‘04 - HMSH Vredenburch - ODB

Stand 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Spirit Gravenzandse VV MVV ‘27 DSO JAC DUNO Die Haghe Valken ‘68 Forum Sport Gouda Zevenhoven Semper Altius

8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8

15 15 14 13 13 12 11 10 9 9 8 7

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

Stand Hollandia Turkiyemspor Argon VVSB AFC Haaglandia Omniworld ADO ‘20 Elinkwijk Westlandia DWV DCV DWS VUC

9 9 9 9 9 8 9 9 9 9 9 9 8 9

24 20 19 17 16 14 12 12 11 8 8 4 3 3

Stand 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Boshuizen TOGB GDA VCS SJC Wilhelmus Quick Alphense Boys Verburch Laakkwartier HVV Concordia

8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8

16 14 14 14 13 12 12 11 9 6 6 2

Stand 1 GONA 2 HMSH 3 HSTexasDZS 4 Mozaiek 5 ODB 6 Victoria ‘04 7 Vredenburch 8 BMT 9 VFC 10 SVVSMC 11 Escamp 12 SVDPW

8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8 8

Boslaan; afsluiting Er wordt gewerkt aan het verbeteren van de fietsvoorzieningen en het vernieuwen van het asfalt. De werkzaamheden duren tot 11 november. In verband hiermee wordt de rijbaan tussen de Koekamplaan en de Bezuidenhoutseweg in de richting van de Bezuidenhoutseweg afgesloten voor doorgaand rijverkeer. Let op: Als u de Utrechtsebaan (A12) inrijdt vanaf de Zuid Hollandlaan of de Benoordenhoutseweg kunt u pas bij het Prins Clausplein of Nootdorp de A12 verlaten.

19 17 17 15 14 10 10 10 9 7 5 4

22 17 16 14 13 11 9 9 8 8 6 2

Handbal heren (Eredivisie)

Korfbal (Hoofdklasse)

Hockey heren (Overgangsklasse)

Hockey dames (Overgangsklasse)

Zaterdag 10 november,19.00 uur Hellas - BFC

KVS, HKV Ons Eibernest en Die Haghe zijn vrij.

Zondag 11 november, 12.45 uur HGC - Hurley

Handbal dames (Eerste Divisie)

Rugby (Ereklasse)

Zondag 11 november, 14.45 uur Forward - HDM HCKZ - Leonidas

Zaterdag 10 november, 21.00 uur Hellas - Van der Voort Quintus 2

HRC is vrij

Hockey heren (Hoofdklasse) Zondag 11 november, 14.45 uur HGC - Oranje Zwart

Hockey dames (Hoofdklasse) Zondag 11 november, 12.45 uur HCKZ - Rotterdam HDM - Oranje Zwart

19

IJshockey Vrijdag 9 november, 20.45 uur Hys the Hague - Destil Trappers Tilburg Zondag 11 november, 18.00 uur Amstel Tijgers Amsterdam - Hys The Haghe

Donau/Veenweg; reconstructie In verband met de herinrichting van de rotonde op dit punt moet de komende twee weken rekening worden gehouden met afsluitingen en vertragingen. Het werk wordt in een aantal fasen uitgevoerd. De werkzaamheden worden uitgevoerd tot en met 21 december. Gedurende deze werkzaamheden is het niet mogelijk om vanaf afrit 7 (Nootdorp) van de A12 rechtstreeks richting Donau te rijden. Dit verkeer wordt omgeleid via de Ypenburgse Stationsweg en de Laan van Leidschenveen. Hubertusviaduct In de tweede helft van 2007 wordt gelijktijdig met het maken van de aansluiting op de Hubertustunnel groot onderhoud uitgevoerd aan het Hubertusviaduct, daarna kan ook het zware vrachtverkeer weer van het viaduct gebruik maken. Laan van Leidschenveen; afsluiting De Laan van Leidschenveen tussen de Zoetermeerse Rijweg en de Cor Spaanslaan wordt in verband met het intakelen en afbouwen van de toekomstige voetgangersbrug in het centrumgebied van Leidschenveen afgesloten van: vrijdag 9 november 19.00 uur tot maandag 12 november 05.00 uur; vrijdag 16 november 19.00 uur tot maandag 19 november 05.00 uur. Het verkeer wordt omgeleid via de Donau. Laan van Nieuw Oost-Indië Er zijn rioolwerkzaamheden tussen de Juliana van Stolberglaan en de Schenkkade aan beide zijden van dat deel. Na het rioolwerk wordt de wegverharding tot aan de asfaltdeklaag terug gebracht en worden bomen geplant. Deze werkzaamheden voor dit deel duren tot medio januari 2008. Lippe Biesterfeldweg In verband met onderhoud aan de tramsporen is deze weg tussen de Willem III straat (Oranjewoudstraat) en de Lisztstraat van 15 oktober tot 30 november afgesloten voor doorgaand rijverkeer. De afsluiting wordt dan opgeheven maar het werk is dan nog niet gereed en wordt volgend jaar afgemaakt. Leyweg Er wordt gewerkt aan de reconstructie tussen de Escamplaan en de Meppelweg. De werkzaamheden worden gefaseerd uitgevoerd en duren tot begin april 2008. Vooral autoverkeer dient rekening te houden met extra filevorming en vertragingen. Loevesteinlaan; aanleg tramsporen Op de Loevesteinlaan, tussen de Erasmusweg en de Rhijnvis Feithlaan wordt op 5 november tot half december gewerkt. De Loevesteinlaan in de richting van de Melis Stokelaan, tussen de Erasmusweg en de Rhijnvis Feithlaan, is afgesloten voor verkeer. Doorgaand verkeer wordt met borden omgeleid. Mauritskade/Dr.Kuyperstraat; afsluiting De riolering in de Mauritskade, de Koninginnegracht en de Prinsessegracht is aan vervanging toe. Het totale werk duurt tot eind 2007. De rioolwerkzaamheden in de Koninginnegracht en de Prinsessegracht (tussen Javastraat tot de Korte Voorhout) zijn gestart. Advies: Het wordt druk in de Javastraat en de Laan Copes van Cattenburch. Mijdt zoveel mogelijk deze routes. Pijlkruidveld; wegversmalling Tot 23 november wordt het Pijlkruidveld ter hoogte van het Madeliefveld versmald tot één rijstrook. Het verkeer wordt om-en-om met behulp van verkeerslichten afgewikkeld. Westvlietweg Tot en met half december krijgt de Westvlietweg een nieuwe laag asfalt. De weg is dan afgesloten voor het doorgaand verkeer. De omleidingen lopen over de Prins Bernhardlaan – Prinses Mariannelaan (Leidschendam-Voorburg). Voor langzaam verkeer loopt de omleiding via Leidschenveen-Ypenburg. Doorgaand verkeer wordt aangeraden de A4 te gebruiken. Woningen en bedrijven aan de Westvlietweg zijn wel toegankelijk via een omleiding.

JAC, in het oranje, (op deze foto tegen Zevenhoven) ontvangt zaterdag Forum Sport. Een heuse derby. Foto: Creative Images

Rijswijkse Waterweg; aanleg van 3 kruispuntplateaus Tot en met vrijdag 16 november wordt er gewerkt aan de kruisingen op de Rijswijkse Waterweg. Op de kruisingen met de Van Essendijk, Van Campenvaart en Böttgerwater worden de drempels vervangen door zogenoemde “kruispuntplateaus”. Tegelijk met het werk aan de kruispuntplateaus worden er onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd aan de middenberm van de Rijswijkse Waterweg. De totale werkzaamheden duren tot uiterlijk 17 december. Tot en met woensdag 14 november vinden er voorbereidende werkzaamheden plaats aan de drie kruispunten.


Service

20

Vrijdag 9 november 2007

Theater / muziek / evenementen vrijdag 9 november 19.00

20.00

20.00

20.00

20.15

20.15

20.15

20.15

20.15

20.30

20.30 20.30

20.30

20.30

20.30 21.00

21.00

Theater aan het Spui: ‘Practice Paradise’ Diversions Dance. De combinatie van extravagante kostuums, set en krachtige dans, staat garant voor een betoverende avond. € 20,- UITpas 15,-. www.theateraanhetspui.nl Fortis Circustheater: ‘Tarzan, de musical’. € 29,- t/m 79,-. www. circustheater.nl Theater Zwembad de Regentes: ‘Women of the World’ Beijing Modern Dance Company, anoukvandijk dc. Dubbelprogramma waarbij de verschillen en overeenkomsten tussen het Oosten en het Westen centraal staan. Nagesprek. € 20,- UITpas 15,-. www.deregentes.nl Voormalig KPN-gebouw: ‘De wonderbaarlijke reis van Binck Horst’ Theatergroep Drang, Bon Ton. Hedendaagse bewerking van Dante’s ‘De Goddelijke Komedie’. Een theatrale zoektocht naar de ultieme, onvoorwaardelijke en onbaatzuchtige liefde van mens tot medemens. € 15,UITpas 12,50. www.drang.nl Appeltheater: ‘Odysseusavond 2 : Odysseus en de Odyssee’ Toneelgroep De Appel. Panelgesprek o.l.v. Alain Pringels met als hoofdgast prof. dr. Irene de Jong, hoogleraar Klassieke Filologie, Universiteit van Amsterdam. € 10,-. www.toneelgroepdeappel.nl Koninklijke Schouwburg: ‘Platform’ NT Gent. De paradox van de seksualiteit en de liefde. Een stel komt tot een radicaal ander inzicht: ze ontdekken dat ze het meest van elkaar genieten als ze seksualiteit en liefde loskoppelen. € 16,t/m 24,- UITpas 14,50 t/m 22,50; jeugd 7,50. www.ks.nl Koninklijke Schouwburg: ‘Naakt eten’ Branoul Productie. De in een dagelijkse sleur vastgeroeste hoofdpersoon Bob, rijdt op een avond met zijn pick-up truck een hert aan. Vanaf dat moment lijkt zijn leven een andere wending te krijgen. € 13,- UITpas 11,50; jeugd 7,50. www.ks.nl Nieuwe Kerk Den Haag: ‘Residentie Orkest kamermuziekconcert Verrassingsconcert’ Residentie Orkest. € 15,- t/m 21,- UITpas 12,50 t/m 18,50; jeugd 10,-. www.ldt.nl Theater Diligentia: ‘Nathalie Baartman - Stam’. Komische, theatrale voorstelling in multifunctionele jurk met buikdans, liedjes en absurde anekdotes. € 14,UITpas 12,50. www.theater-diligentia.nl Atrium Den Haag: ‘The Butterfly Project’. Professionele dansers, muzikanten en amateurdansers (moeders en dochters). € 15,- UITpas 13,50. www.atriumdenhaag.nl Literair Theater Branoul: ‘Faber speelt Fo’. € 14,- UITpas 12,-. www.branoul.nl Lucent Danstheater: ‘Opus 40, In Memoriam’ Les Ballets de Monte-Carlo. € 34,- t/m 39,- UITpas 31,50 t/m 36,50. www.ldt.nl Nationale Toneel Gebouw: ‘Levende doden’ het Nationale Toneel. Een caleidoscoop van onaangename ontdekkingen, zoals dat van het kamermeisje Amy dat een lichaam vindt in een hotelkamer en het effect op mensen ná zo’n morbide vondst. € 10,- UITpas 8,50; jeugd 5,-. www. nationaletoneel.nl Paard van Troje: ‘VanVelzen’. Klein van stuk, maar een dijk van een stem en een energieke podiumpersoonlijkheid. € 14,-. www.paard.nl Theater PePijn: ‘Wilko Terwijn - X’. € 12,UITpas 11,-. www.theater-pepijn.nl Korzo Theater: ‘Late Night Modo Fusion Lounge’ The Francesca Harper Project. Deze mulitdisciplinaire voorstelling is een even mooie als meeslepende mix van dans, muziek en film, en biedt het publiek een onderhoudende en kritische kijk in de wereld van schoonheidscompetities. € 15,- UITpas 11,50. www.korzo.nl Theater de Tobbe: ‘Sweet Pepper Jazz - Mixing Jazz Soul & Latin’ Sweet Pepper -Advertentie-

Jazz. € 15,- UITpas 13,50. www.detobbe. nl

zaterdag 10 november 10.00

14.00

14.30

14.30

17.00

18.00

18.30

19.00

19.00 19.00

20.00

20.00

20.00

20.15

20.15

20.15

20.15

20.15

20.30

Evenementenhal Rijswijk: ‘Neuzelbeurs’. € 4,-. www. evenementenhalrijswijk.nl Zeeheldentheater: ‘Lotte en het geheim van StraussVogel’ Briza. € 6,-. www.zeeheldentheater.nl Fortis Circustheater: ‘Tarzan, de musical’. € 29,- t/m 79,-. www. circustheater.nl Kooman’s Poppentheater: ‘De Apenbroodboom’. € 8,50 UITpas 7,50; jeugd 6,-. www.koomanpoppentheater.nl Theater Zwembad de Regentes: ‘Women of the World’ Beijing Modern Dance Company, anoukvandijk dc. € 20,- UITpas 15,-. www.deregentes.nl Regentenkamer: ‘Jazzconcert’. Juraj Stanik (piano), Simon Rigter (tenor sax), Jeroen Vierdag (bas) en Joost van Schaik (drums). € 5,-. www. regentenkamer.nl Theater Zwembad de Regentes: ‘DansDiner’. Een gelegenheid om eens buiten de theaterzaal in gesprek te gaan met choreografen, dansers, technici, lichtontwerpers en decorbouwers uit ‘de danswereld’. Dinerbuffet (dinerbuffet incl. drank). € 30,-. www.deregentes.nl Atrium Den Haag: ‘The Butterfly Project’. Uitzonderlijke productie met niet minder dan 100 performers: professionele dansers, muzikanten en amateurdansers (moeders en dochters). Nagesprek. € 15,- UITpas 13,50. www. atriumdenhaag.nl De Rijswijkse Schouwburg: ‘Jungle book’ Rijswijks Jeugdtheater. € 13,-; jeugd 12,- (t/m 12 jr). www. rijswijkseschouwburg.nl Korzo Theater: ‘The Hague Moves Finale’. Jonge amateurdansers en -choreografen worden uitgedaagd in korte tijd een stuk met podiumkwaliteit te produceren en te presenteren. € 7,50. www.korzo.nl Fortis Circustheater: ‘Tarzan, de musical’. € 29,- t/m 79,-. www. circustheater.nl Voormalig KPN-gebouw: ‘De wonderbaarlijke reis van Binck Horst’ Theatergroep Drang, Bon Ton. Hedendaagse bewerking van Dante’s ‘De Goddelijke Komedie’. Een theatrale zoektocht naar de ultieme, onvoorwaardelijke en onbaatzuchtige liefde van mens tot medemens. € 15,UITpas 12,50. Zeeheldentheater: ‘Lotte en het geheim van StraussVogel’ Briza. € 6,-. www.zeeheldentheater.nl Dr Anton Philipszaal: ‘Residentie Orkest olv Jan Willem de Vriend - Beethoven, Tsjaikovski, Mozart’ Residentie Orkest. Gratis inleiding om 19.15 uur. € 15,- t/m 30,- UITpas 12,50 t/m 27,50; jeugd 10,-. www.philipszaal. nl Koninklijke Schouwburg: ‘Platform’ NT Gent. Een stel komt tot een radicaal ander inzicht: ze ontdekken dat ze het meest van elkaar genieten als ze seksualiteit en liefde loskoppelen. € 16,t/m 24,- UITpas 14,50 t/m 22,50; jeugd 7,50. www.ks.nl Koninklijke Schouwburg: ‘Naakt eten’ Branoul Productie. De in een dagelijkse sleur vastgeroeste hoofdpersoon Bob, rijdt op een avond met zijn pick-up truck een hert aan. Vanaf dat moment lijkt zijn leven een andere wending te krijgen. € 13,- UITpas 11,50; jeugd 7,50. www.ks.nl Theater aan de Haven: ‘Zimmer frei’ Theaterwerkplaats eSKalibur. Een dansproductie door 12 bijzondere dansers met een voorstelling die gaat over de liefde in al zijn verscheidenheid. € 10,-. www.eskalibur.nl Theater Diligentia: ‘Pieter Derks - Dat zal je nog verbazen’. Een held zal Pieter nooit worden, maar een onrustig hart

Adressen THEATERS

Appeltheater/Appelstudio Duinstraat 6-8 070-3502200 Fortis Circustheater Circusstraat 4 070-4167600 Concordia Theater & Zalen Hoge Zand 42 070-3022680 Diligentia Lange Voorhout 5 0900-4104104 Dr. Anton Philipszaal Spui 070-8800333 Koninklijke Schouwburg Korte Voorhout 3 0900-3456789

20.30

maakt gekke sprongen. € 14,- UITpas 12,50. www.theater-diligentia.nl Lucent Danstheater: ‘Opus 40, In Memoriam’ Les Ballets de Monte-Carlo. Twee sterk contrasterende werken binnen één programma. € 34,- t/m 39,UITpas 31,50 t/m 36,50. www.ldt.nl Nationale Toneel Gebouw: ‘Levende

15.00

Residentie Orkest. Gratis inleiding om 13.15 uur. € 15,- t/m 30,- UITpas 12,50 t/m 27,50; jeugd 10,-. www.philipszaal. nl Atrium Den Haag: ‘The Butterfly Project’. Uitzonderlijke productie met niet minder dan 100 performers: professionele dansers, muzikanten

20.00

20.00

20.15

20.15

20.15

20.15

‘Opus 40, in Memoriam’ Les Ballets de Monte Carlo in het LDT.

20.30

Foto: Chavaroche

20.30

20.30

21.00

doden’ het Nationale Toneel. Een thriller en een zwarte komedie ineen. € 10,- UITpas 8,50; jeugd 5,-. www. nationaletoneel.nl Paard van Troje: ‘Beth Hart’. Amerikaanse zangeres, in Nederland bekend van haar hit ‘Leave the Light On’. € 22,50. www.paard.nl Theater PePijn: ‘Wilko Terwijn - X’ . De letter X slaat niet op Terwijns X-factor, maar op de inhoud van zijn shows. € 12,- UITpas 11,-. www.theater-pepijn. nl Korzo Theater: ‘Late Night Modo Fusion Lounge’ The Francesca Harper Project. Deze mulitdisciplinaire voorstelling is een even mooie als meeslepende mix van dans, muziek en film, en biedt het publiek een onderhoudende en kritische kijk in de wereld van schoonheidscompetities. € 15,- UITpas 11,50. www.korzo.nl

zondag 11 november 10.00

11.00

14.00 14.00

14.00

14.00

14.00

14.00

14.15

15.00

15.00

16.00

Evenementenhal Rijswijk: ‘Neuzelbeurs’. € 4,-. www. evenementenhalrijswijk.nl Haags Historisch Museum: ‘Gevangenpoort lezing’. Prominente sprekers houden een lezing rondom het thema: Den Haag, Legal Capital. € 10,-. www.haagshistorischmuseum.nl De Rijswijkse Schouwburg: ‘Jungle book’ Rijswijks Jeugdtheater. € 13,-; jeugd 12,- (t/m 12 jr). www. rijswijkseschouwburg.nl Fortis Circustheater: ‘Tarzan, de musical’. € 29,- t/m 79,-. www. circustheater.nl Korzo Theater: ‘Dansfabriek’. Presentaties van een groot aantal dansscholen en een DansMarkt. € 3,50. www.korzo.nl Museum voor Communicatie: ‘Hollandse zondagen’. Dutch design - helemaal Holland. www.muscom.nl Theater aan de Haven: ‘Zimmer frei’ Theaterwerkplaats eSKalibur. Een dansproductie door 12 bijzondere dansers met een voorstelling die gaat over de liefde in al zijn verscheidenheid. € 10,-. www.eskalibur.nl Theater de Tobbe: ‘Mo(ve)ment’. Twee mensen ontmoeten elkaar op het podium. Ze dagen elkaar uit, wervelen om elkaar heen. De een danst, de ander tekent. Op een heel groot scherm kun je zien wat er getekend wordt. En dan zie je dat zij tekent wat hij danst. € 6,-; jeugd 5,-. www.detobbe.nl Dr Anton Philipszaal: ‘Residentie Orkest olv Jan Willem de Vriend - Beethoven, Tsjaikovski, Mozart’

Kooman’s Poppentheater Frankenstraat 66 070-3559305 Korzo Theater Prinsestraat 42 070-3637540 Literairtheater Branoul Maliestraat 12 070-3657285 Lucent Danstheater Spui 070-8800333 Rijswijkse Schouwburg G. Spoorln. 10 Rijswijk 070-3360336 Stella Theater Kerkstraat 11 070-3307070 Theater Camuz / Leidschendam Damlaan 44 070-3875314 Theater Merlijn Bilderdijkstraat 33 070-3450996 Theater Pepijn

15.00

16.00

19.00

20.00

en amateurdansers (moeders en dochters). € 15,- UITpas 13,50. www. atriumdenhaag.nl Nationale Toneel Gebouw: ‘Levende doden’ het Nationale Toneel. Een thriller en een zwarte komedie ineen. Een caleidoscoop van onaangename ontdekkingen, zoals dat van het kamermeisje Amy dat een lichaam vindt in een hotelkamer en het effect op mensen ná zo’n morbide vondst. € 10,- UITpas 8,50; jeugd 5,-. www. nationaletoneel.nl Theater aan het Spui: ‘Choreografiespel’. Het publiek krijgt de gelegenheid, na afloop van een aantal voorstellingen, zelf een choreografie te componeren. Gratis. www. theateraanhetspui.nl Zeeheldentheater: ‘Shai’rana speelt voor diverse parochies’. € 15,-. www. zeeheldentheater.nl Koninklijke Schouwburg: ‘Liefdesbrieven’. € 17,50 t/m 33,- UITpas 16,- t/m 31,50; jeugd 10,- t/m 31,50. www.ks.nl <>TAG: ‘Pow Reflexions 2 serie’ POW ensemble. Het ensemble en geestverwanten zullen in verschillende bezettingen optreden. POW ensemble met ‘Imaginary Friends’, een impropera van Guy Harries. € 7,-. www.tag004.nl Fortis Circustheater: ‘Tarzan, de musical’. € 29,- t/m 79,-. www. circustheater.nl Lucent Danstheater: ‘Het Nationale Ballet mmv Holland Symfonia - Van Manen’ Het Nationale Ballet, Holland Symfonia. Meesterchoreograaf Hans van Manen 75 jaar. Speciaal programma waarin een selectie te zien is van zijn bijna 120 choreografieën tellende oeuvre. € 34,- t/m 39,- UITpas 31,50 t/m 36,50. www.ldt.nl

maandag 12 november 20.15

Koninklijke Schouwburg: ‘Liefdesbrieven’. € 17,50 t/m 33,- UITpas 16,- t/m 31,50; jeugd 10,- t/m 31,50. www.ks.nl

dinsdag 13 november 09.45

19.00

19.30

Zeeheldentheater: ‘Verveling in de Favela’ Briza (ook om 11.15). € 6,-. www. zeeheldentheater.nl Theater aan het Spui: ‘Finalisten Internationales Solo-Tanz-Theater Festival - 5 x Solo’ . Vijf winnaars van de 11e editie van dit dansfestival uit Stuttgart. € 13,- UITpas 11,50. www. theateraanhetspui.nl Theater Zwembad de Regentes: ‘Project X’ Raw Dance Company. € 20,-

N. Schoolstr. 21-23 0900-4104104 Theater Pierrot Ferrandweg 4 070-3933348 Theater in de Steeg Westeinde 165a 070-3648408 Theater aan het Spui Spui 187 070-3465272 Theater Rest. Toussaint Spectacle Toussaintkade 21 070-3609324 Theater de Tobbe / Voorburg Burg. Feithplein 96 070-3864880 Theater Zeebelt 070-3656546 De Constant Rebequeplein 20a Theater Zwembad De Regentes Weimarstraat 63 070-3656515 World Forum Convention Center Churchillplein 10 070-3066228

Zeeheldentheater Trompstraat 342

MUZIEKCENTRA

20.30

21.00

UITpas 15,-. www.deregentes.nl Fortis Circustheater: ‘Tarzan, de musical’. € 29,- t/m 79,-. www. circustheater.nl Voormalig KPN-gebouw: ‘De wonderbaarlijke reis van Binck Horst’ Theatergroep Drang, Bon Ton. Hedendaagse bewerking van Dante’s ‘De Goddelijke Komedie’. Een theatrale zoektocht naar de ultieme, onvoorwaardelijke en onbaatzuchtige liefde van mens tot medemens. € 15,UITpas 12,50. www.drang.nl Koninklijke Schouwburg: ‘Ajax’ De Theatercompagnie, Toneelgroep Amsterdam. Gratis inleiding om 19.30 uur. € 16,- t/m 24,- UITpas 14,50 t/m 22,50. www.ks.nl Koninklijke Schouwburg: ‘Bacchanten’ ThEAter EA. Pentheus weigert Dionysos als god te erkennen, dus zint ze op wraak. In een poging de orde te herstellen laat Pentheus de god opsluiten. € 13,- UITpas 11,50; jeugd 7,50. www.ks.nl Theater Diligentia: ‘Stichting voor kamermuziek ‘s-Gravenhage’. Jerusalem Kwartet m.m.v. Stefan Vladar (piano). € 30,-. www.theater-diligentia.nl World Forum Theater: ‘Fame, the musical’. € 39,- t/m 55,-. www. worldforumcc.com Theater aan het Spui: ‘New York Rotterdam’ Rotterdamse Dansacademie, The Ailey School. € 15,- UITpas 12,50. www.theateraanhetspui.nl Theater PePijn: ‘Braaaff’ Stichting Verhalenboot. Drie vrouwen spelen scènes gebaseerd op improvisatie. € 7,-. www.theater-pepijn.nl Korzo Theater: ‘Last Touch First’ . In samenwerking met Jirí Kylián, en op basis van diens stuk ‘Last Touch’ (2003), maakte Schumacher een nieuwe voorstelling. € 20,- UITpas 15,-. www. korzo.nl

woensdag 14 november 14.00 Theater Pierrot: ‘Hatsjoe’. Twee meiden ontdekken wat kleur is. Het is een zonnige ochtend op de Noordpool. Alles is wit. Het is stil. Jukka slaapt. Er knispert een ijskristal. Een sneeuwbergje beweegt. Héééé, wie niest daar? € 6,-. www.theaterpierrot.nl 14.00 Zeeheldentheater: ‘Lotte en het geheim van StraussVogel’ Briza. € 6,-. www.zeeheldentheater.nl 14.30 Kooman’s Poppentheater: ‘De Apenbroodboom’. € 8,50 UITpas 7,50; jeugd 6,-. www.koomanpoppentheater.nl 15.00 De Rijswijkse Schouwburg: ‘De Chinese nachtegaal’. Twee oude dames vertellen hun hele leven al verhalen om kleur te geven aan het grijze bestaan. € 12,- UITpas 10,50; jeugd 8,-. www. rijswijkseschouwburg.nl 15.00 Theater Zwembad de Regentes: ‘Project X’ Raw Dance Company. € 20,UITpas 15,-. www.deregentes.nl 19.00 Theater aan het Spui: ‘Finalisten Internationales Solo-Tanz-Theater Festival - 5 x Solo’. Vijf winnaars van de 11e editie van dit dansfestival uit Stuttgart. € 13,- UITpas 11,50. www. theateraanhetspui.nl 20.00 Campus Den Haag Universiteit Leiden: ‘Europa: democratie of bureaucratie’ . Use-debat over het nut van Europa. Spekers: Maarten van Rossem, Harry van Bommel en Boris van der Ham. Gratis. www.campusdenhaag. nl 20.00 Fortis Circustheater: ‘Tarzan, de musical’. € 29,- t/m 79,-. www. circustheater.nl 20.00 Theater Zwembad de Regentes: ‘Project X’ Raw Dance Company. € 20,UITpas 15,-. www.deregentes.nl 20.00 Voormalig KPN-gebouw: ‘De wonderbaarlijke reis van Binck Horst’ Theatergroep Drang, Bon Ton. Hedendaagse bewerking van Dante’s ‘De Goddelijke Komedie’. Een theatrale zoektocht naar de ultieme, onvoorwaardelijke en onbaatzuchtige

070-3991000

ASTA Spui 27 070-3461096 Café restaurant Greve Torenstraat 138 070-3603919 Haagse Jazz Club/ BowlingWorld Zuiderpark (ingang Melis Stokelaan) 070-4020777 Mr. P. Droogl. Fortuijnweg 79 Haags Pop Centrum Burg. Hovylaan 12 070-4400086 Lokaal Vredebreuk Papestraat 38 070-3656046

Koorenhuis Prinsegracht 27 070-3422722 Musicon Soestdijksekade 345 070-3686800 Muziekcafé De Paap Papestraat 32 070-3652002 Muziekcafé De Pater Achterom 8 070-3450852 Paard van Troje Prinsegracht 12 070-3601838 Podium Vocale Laan v. Meerdervoort 32 070-3451423 Regentenkamer Laan v. Meerdervoort 34 070-3658612 ‘t Syndicaat Nieuwe Molstraat 10 070-3600053


Service

Vrijdag 9 november 2007

21

Exposities

20.15

20.15

20.15

20.15

20.30

20.30

20.30

20.30

21.00

liefde van mens tot medemens. € 15,UITpas 12,50. www.drang.nl De Rijswijkse Schouwburg: ‘Deep River Quartet - Swing Long’. Een hommage aan Robert Long en zijn liedjes. € 27,50 UITpas 26,-. www. rijswijkseschouwburg.nl Koninklijke Schouwburg: ‘Ajax’ De Theatercompagnie, Toneelgroep Amsterdam. Ajax is woedend en zint op wraak als Odysseus de wapenuitrusting van Achilles krijgt. Gratis inleiding om 19.30 uur. € 16,- t/m 24,- UITpas 14,50 t/m 22,50. www.ks.nl Koninklijke Schouwburg: ‘Bacchanten’ ThEAter EA. Pentheus weigert Dionysos als god te erkennen, dus zint ze op wraak. Hij verleidt de vrouwen van Thebe en stuurt ze de bergen in. In een poging de orde te herstellen laat Pentheus de god opsluiten. € 13,UITpas 11,50; jeugd 7,50. www.ks.nl World Forum Theater: ‘Fame, the musical’. € 39,- t/m 55,-. www. worldforumcc.com Lucent Danstheater: ‘Tar and Feathers’ Nederlands Dans Theater I. Drie generaties choreografen, een zestiger, een veertiger en een twintiger. € 34,t/m 39 UITpas 31,50 t/m 36,50. www.ldt. nl Nationale Toneel Gebouw: ‘Levende doden’ het Nationale Toneel. Een thriller en een zwarte komedie ineen. € 10,- UITpas 8,50; jeugd 5,-. www. nationaletoneel.nl Theater aan het Spui: ‘New York Rotterdam’ Rotterdamse Dansacademie, The Ailey Schoo. € 15,- UITpas 12,50. www.theateraanhetspui.nl Theater PePijn: ‘Jeffrey Spalburg - Brommers kiek’n’. € 12,- UITpas 11,-. www.theater-pepijn.nl Korzo Theater: ‘Last Touch First’. In samenwerking met Jirí Kylián, en op basis van diens stuk ‘Last Touch’ (2003), maakte Schumacher een nieuwe voorstelling. € 20,- UITpas 15,-. www. korzo.nl

donderdag 15 november

Zeeheldentheater: ‘Verveling in de Favela’ Briza (ook om 11.15). € 6,-. www. zeeheldentheater.nl 10.00 Plein Den Haag: ‘Antiek-, Curiosa- en Boekenmarkt’. Gratis. 12.45 Koninklijk Conservatorium: ‘Big Band Koninklijk Conservatorium o.l.v. John Ruocco’. Gratis. www.koncon.nl 19.30 Bibliotheek Bomenbuurt: ‘Tomas Ross in Bomenbuurt’. € 3,50 t/m 5,-. www. dobdenhaag.nl 19.30 Theater Zwembad de Regentes: ‘Project X’ Raw Dance Company. € 20,UITpas 15,-. www.deregentes.nl 120.00 Fortis Circustheater: ‘Tarzan, de musical’. € 29,- t/m 79,-. www. circustheater.nl 20.00 Voormalig KPN-gebouw: ‘De wonderbaarlijke reis van Binck Horst’ Theatergroep Drang, Bon Ton. € 15,UITpas 12,50. www.drang.nl 20.15 De Rijswijkse Schouwburg: ‘Jan Jaap van der Wal - Oudejaarsconference 2007 - Onderbewust’. € 18,50 UITpas 17,-. www.rijswijkseschouwburg.nl 20.15 Koninklijke Schouwburg: ‘Bacchanten’ ThEAter EA. Pentheus weigert Dionysos als god te erkennen, dus zint ze op wraak. In een poging de orde te herstellen laat Pentheus de god opsluiten. € 13,- UITpas 11,50; jeugd 7,50. www.ks.nl 20.15 Theater Diligentia: ‘A Night of Comedy’. € 15,- UITpas 13,50. www. theater-diligentia.nl 20.30 Lucent Danstheater: ‘Tar and Feathers’ Nederlands Dans Theater I. Drie generaties choreografen, een zestiger, een veertiger en een twintiger. € 34,t/m 39 UITpas 31,50 t/m 36,50. www.ldt. nl 20.30 Nationale Toneel Gebouw: ‘Levende doden’ het Nationale Toneel. Een caleidoscoop van onaangename ontdekkingen, zoals dat van het kamermeisje Amy dat een lichaam vindt in een hotelkamer. € 10,- UITpas 8,50; jeugd 5,-. www.nationaletoneel.nl 21.00 Korzo Theater: ‘Last Touch First’ . In samenwerking met Jirí Kylián, en op basis van diens stuk ‘Last Touch’ (2003), maakte Schumacher een nieuwe voorstelling. Nagesprek. € 20,- UITpas 15,-. www.korzo.nl 09.45

Brongegevens Agenda

Dit is een selectie van Den Haag Marketing, voor de volledige agenda en het toeristische en recreatieve aanbod kijk op www.denhaag.com. Voor cultureel aanbod, kaartverkoop en Last MinuteTickets kijk op www.uitburo.nl Tips voor de agenda kunt u mailen naar Arja Kalhorn: info@denhaag.com.

De Affiche Galerij Het Souterrain (Station Spui), 070 3537006, ma t/m zo 06-24 uur Van 28 september t/m 12 november: Schoon of Schijn. Affiches van hedendaagse Haagse ontwerpers op het thema Schoon of Schijn. Galerie Ariana Vondelstraat 20, 070 3923613, wo t/m za 11-17, 1e en laatste zo v.d. maand 14-17 uur en op afspraak Van 7 oktober t/m 10 november: Thea van Vliet en Yvonne van den Herik. Beelden/Schilderijen en tekeningen. Atelier Beeld Anna Paulownastraat 87, 06 21104416, vr t/m za 13-18 uur Van 14 oktober t/m 23 november: Who am I. Daphne Jansen, schilderijen. Museum Beelden aan Zee Harteveltstraat 1, 070 3585857, di t/m zo 11-17 uur Van 27 juni t/m 31 december: Sprookjesbeelden aan zee. Permanente sculptuurexpositie van Tom Otterness aan de boulevard. Van 28 september t/m 6 januari: Zeezucht. Paul Kramer, foto´s. Van 2 november t/m 6 januari: Imago. Beelden van Caspar Berger. Beeldhouwer Caspar Berger kruipt in de huid van Michelangelo en Cellini. Centrale Bibliotheek Spui 68, 070 3534455, ma 12-20, di t/m vr 10-20, za 11-17 en zo 12-17 uur Van 4 november t/m 28 november:Nowhere to go. Cinema & Justice. Foto’s van Eddy van Wessel en Daimon Xanthopoulos. Christus Triumfatorkerk Laan van Nieuw Oost Indie 143, 070 3837655, ma t/m vr 12-14 uur Van 22 oktober t/m 8 december: 7 dagen. Installatie van Siebrand Weitenberg. Museum voor Communicatie Zeestraat 82, 070 3307500, di t/m vr 10-17, za & zo 12-17 uur Van 26 juni t/m 31 december: Alles werkt! Contact in de jaren ‘50 en ‘60. Van 1 september t/m 1 juni: ZieZo. Kindertentoonstelling (5 t/m 11 jr.) waar je ogen proeven, je oren ruiken en je mond kan zien. Van 10 juli t/m 6 januari: Respect the Mailman. Weer of geen weer, de postbode bezorgt al jarenlang onze brieven en pakketjes. Hoog tijd om de postbode aan het woord te laten! Van 12 oktober t/m 31 december:Eye Opener - de kracht van beeldtaal. De tentoonstelling laat zien hoe grafisch ontwerpers wereldwijd communiceren met een taal die we allemaal (vaak onbewust) kennen: beeldtaal. Van 17 oktober t/m 17 februari: Panorama Mooi Nederland. Speelse ontdekkingsreis langs 30 Nederlandse steden aan de hand van toonaangevende ontwerpers van eigen bodem, zij vertaalden in totaal 30 verschillende stadsimago’s naar postzegelvellen. Van 7 oktober t/m 17 februari: Briefgeheimen. Selectie van honderden kaarten waarop Nederlanders en Vlamingen hun geheim anoniem opbiechten.

deling van steden als Bagdad onder het mom van veiligheid. Gemeentemuseum Den Haag Stadhouderslaan 41, 070 3381111, di t/m zo 11-17 uur Van 1 september t/m 16 december: Willem van Konijnenburg. Schepper van de ideale schoonheid. Overzichtstentoonstelling. Van 18 augustus t/m 11 november: Over licht in de schilderkunst. Werk van Ton Boelhouwer, Soll LeWitt, Bruce Naumann en JCJ Vanderheyden. Van 17 juli t/m 16 december: Têtes Fleuries. Het portret in de collectie van de Triton Foundation. In de Triton-reeks, staat deze keer het portret centraal. Met onder meer werken van Picasso, Daumier, Van Dongen, Appel, Westerik en Auerbach wordt een overzicht geschetst van de ontwikkeling van de portretkunst vanaf de tweede helft van de 19e eeuw. Van 25 augustus t/m 2 december:Ordrupgaard. Van Courbet tot Købke. De oprichter van de Ordrupgaard collectie, de Deen Wilhelm Hansen, verzamelde al Franse Impressionisten en werken uit de Deense Gouden Eeuw toen deze nog lang niet zo bekend en gewild waren als nu. Van 6 oktober t/m 20 januari: Rozenburg: plateel uit Haagse kringen. De tentoonstelling probeert een zo volledig mogelijk beeld te geven van de Koninklijke Plateelbakkerij Rozenburg (1883-1917). Van 15 september t/m 2 december: Haagse hofmode. Kledingstukken uit de 18e tot 20e eeuw vertellen een indrukwekkend verhaal over de hofcultuur uit vervlogen tijden. van 20 oktober t/m 6 januari: Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst. Winnende werken en een selectie uit de overige ingezonden schilderijen. Jaarlijks wordt door H.M. de Koningin aan vier jonge kunstenaars de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst uitgereikt. Van 3 november t/m 13 januari: De Ouborg Prijs. Prijs die om de twee jaar toegekend wordt aan een Haagse kunstenaarmet een oeuvre dat nationaal en lokaal van belang is. Werk van winnaar Zeger Reyers. Haags Historisch Museum Korte Vijverberg 7, 070 3646940, di t/m vr 10-17, za & zo 12-17 uur Van 27 februari t/m 6 januari: Geboeid! Zeven eeuwen Gevangenpoort. Geschiedenis van de Gevangenpoort, waarbij straf- en martelwerktuigen centraal staan. Van 29 juni t/m 1 juli: Rijksmuseum aan de Hofvijver. Topstukken van de vaderlandse geschiedenis. Haagse Kunstkring Denneweg 64, 070 3647585, di t/m za 1217, zo 13-17 uur Van 27 oktober t/m 13 november: ...such stuff as dreams are made on. Josien de Geus, prints op doek. Van 27 oktober t/ m 13 november: Tête-à-tête. Peggy van den Oudenaller, schilderijen. Eliza Oldenhave, gemengde techniek op papier en acrylschilderijen op mdf.

Escher in Het Paleis Lange Voorhout 74, 070 4277730, di t/m zo 11-17 uur Van 3 november t/m 30 september: Optische Illusie, wat is dat? Grote lustrumtentoonstelling.

GEM Stadhouderslaan 43, 070 3381133, di t/m zo 12-18 uur Van 20 oktober t/m 24 maart: Daniel Richter. Retrospectief van deze Duitse kunstschilder. Gemak Paviljoensgracht 20-24, 070 3381200, ma t/m vr 10-17, za en zo 13-17 uur Van 20 oktober t/m 31 januari: Green Zone / Red Zone. Expositie met als onderwerp de splitsing of onvrijwilige op-

Letterkundig Museum / Kinderboekenmuseum Prins Wilem-Alexanderhof 5, 070 3339666, di t/m vr 09-17, za & zo 12-17 uur Van 29 september t/m 31 december: Geheimen. In het Kinderboekenmuseum leer je op een actieve manier Paul van Loon, Francine Oomen en Jacques Vriens kennen. Livingstone Gallery Anna Paulownastraat 70 A/B, 070 3609428, wo t/m za 12-17 uur en laatste zo v.d. maand Van 13 oktober t/m 25 november: Albrecht Genin, werken op papier. John van ‘t Slot, schilderijen. Joke van Katwijk, project room. Galerie De Lotus Zwolsestraat 50, 070 3509589, do t/m za 13-17 uur en op afspraak Van 10 november t/m 22 november: Gerart Kamphuis en Betsy Nijs. Schilderijen/ Keramiek. Louis Couperus Museum Javastraat 17, 070 3640653, do t/m zo 1217 uur Van 25 november t/m 18 mei: Van oude mensen en nieuwe dingen. Louis Couperus en het ontstaan van het moderen Nederland. De expositie laat zien dat Couperus het ontstaan van het moderne Nederland in zijn werk welbewust heeft geregistreerd. Van 26 juni t/m 18 november: De grenzen der betamelijkheid. Schilderijen, aquarellen en reproducties geven een beeld van de ontwikkeling in de visie op het lezen door vrouwen in de 19e-eeuw. MalieBeeld Bezuidenhoutseweg 12, 070 3490250 Van 26 juni t/m 30 november: ICN in Beeld. Moderne beeldhouwkunst uit de rijkscollectie met werk van o.a. Arie Berkulin, Marinus Boezem en Theo Niermeijer. Galerie Matiz Piet Heinstraat 89, do t/m za 13-17 uur Van 4 november t/m 9 december: Sensualiteit & verbeelding. Schilderijen, beelden, foto’s en litho’s van Frank Gabriël, Lysette van Roemburg, Mary Bezembinder, Anna Gensoo en Jascha. Galerie Maurits van de Laar Herderstraat 6, 070 3640151, wo t/m za 12-18, laatste zondag v.d. maand 13-17 uur Van 5 oktober t/m 4 november: Paul van der Eerden en Elmar Trenkwalder. Paul van der Eerden, tekeningen. Elmar Trenkwalder, tekeningen en keramische sculpturen. Van 9 november t/m 9 december: Martina Florians/Zeger Reyers. Installatie, video. Mauritshuis Korte Vijverberg 8, 070 3023456, di t/m za 10-17, zo 11-17 uur Van 13 oktober t/m 13 januari: Hollanders in beeld. Portretten uit de Gouden Eeuw van o.a. Rembrandt en Frans Hals.

FAS3 Korte Koediefstraat 3, 06 44858188, do t/m za 14-17 uur Van 21 september t/m 30 november: Vers. Niek Hylkema, Jan Hylkema en Nelleke Lettinga, beeld & geluid, beeldende kunst en mode. Fotomuseum Den Haag Stadhouderslaan 43, 070 3381144, di t/m zo 12-18 uur Van 6 oktober t/m 13 januari: Leonard Freed - Worldview. Omvangrijke tentoonstelling van het werk van de veelzijdige en geëngageerde fotograaf Freed (1929 - 2006).

Kunsthuis 7x11 Patrijsplantsoen 23, 070 3465337 (artoteek), Open op afspraak Van 1 oktober t/m 31 maart: De innerlijke vaart van Ypenburg. Beeldend kunstenaar en filosoof Arjen Nolles betrekt voor zes maanden het kunsthuis en gaat ‘interieurs verzamelen’ op video.

Museum Meermanno Prinsessegracht 30, 070 3462700, Di t/m vr 11-17, za & zo 12-17 uur Van 22 september t/m 30 november: Henry van de Velde (1863-1957). Boekontwerp tussen Art Nouveau en Nieuwe Zakelijkheid. Zogenaamd ‘Vleermuisglas’ is te zien tijdens de tentoonstelling ‘Venetiaans Glas’ in het Gemeentemuseum. Foto: PR Heden (voorheen Artoteek) Denneweg 14, 070 3465337, wo t/m vr 1118, za 10-17 en 1e en laatste zondag van de maand 12-17 uur Van 14 november t/m 15 december: De kunstenaar verzameld. Frank Halmans. Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten Prinsessegracht 4, 070 3154777 Van 12 oktober t/m 2 november: Nabeeld. Studenten van de KABK hebben werk gemaakt naar aanleiding van bijzondere boeken en grafiek uit de bibliotheekcollectie.

Museum Mesdag Laan van Meerdervoort 7, 070 3621434, di t/m zo 12-17 uur Van 5 oktober t/m 6 januari: Dwars door de stad. Stadsgezichten uit de 19e eew, Floris Arntzenius als portretteur van Den Haag. Museon Stadhouderslaan 37, 070 3381338, di t/m zo 11-17 uur Van 26 juni t/m 11 november: Apenkoppen. Op reusachtig formaat geëxposeerde foto’s van mensapen. Van 26 juni t/m 31 december: Een krijgersgraf uit de zevende eeuw Galerie Noordeinde Noordeinde 117, 070 3606868, wo t/m za 12-17.30, zo 13-17 uur

Van 21 oktober t/m 2 december: Volodia Popov. Vrouwelijk schoon en stillevens geschilderd met veel fantasie en feeërieke kleuren. Galerie Nouvelles Images Westeinde 22, 070 3461998, di t/m za 1117 uur Van 10 november t/m 12 december: Ronald Noorman, Uwe Poth en Zweiträume. Werken op papier. Nutshuis Riviervismarkt 5, 070 3459090, ma t/m vr 09-17 uur Van 7 november t/m 27 november: Hoe zie ik mijn opa/oma? Kindertekeningen. Panorama Mesdag Zeestraat 65, 070 3644544, ma t/m za 1017, zo 12-17 uur Van 26 juni t/m 18 november: Jonkheer Jan de Jonge. Aquarellen en tekeningen; strandtafereeltjes, portretten en figuren op klein formaat van het dagelijkse leven rond 1900 gemaakt door Mesdags tijdgenoot. Kunsthandel R. Polak Jan van Nassaustraat 17, 070 3280020, za 13-17 uur en op afspraak Van 10 juli t/m 31 december: Haagse School en tijdgenoten. Schilderijen en aquarellen van de 19e en begin 20e eeuw, met het accent op de Haagse School. Gratis Pulchri Studio Lange Voorhout 15, 070 3461735, di t/m zo 11-17 uur Van 3 november t/m 22 november: Ardy Strüwer. Schilderijen en grafiek en Michael Anhalt. Fotografie. Van 10 november t/m 29 november: Willem Bettenhausen. Grafiek en schilderijen. Van 20 oktober t/m 11 november: Pien Hazenberg. Gespoten sjabloon en gemengde techniek en Matthijs Reppel & Willem den Ouden. Foto’s, schilderijen, aquarellen en tekeningen. Van 20 oktober t/m 11 november: Jessica Muller. Schilderijen. Galerie Ramakers Toussaintkade 51, 070 3634308, wo t/m za 11-17, zo 13-17 uur Van 14 oktober t/m 13 november: Hieke Luik/Mat van der Heijden. Beelden en tekeningen/Schilderijen en tekeningen. Regentenkamer Laan van Meerdervoort 34, 070 3658612, wo t/m zo 12-17 (za tot 21 uur) Van 10 november t/m 30 december:Jan Tinholt en Frank Slabbinck, schilderijen / Carla Wiersma en Gerard Brouwer, beelden. Beeldende kunst en meubeldesign. Galerie Rehorst Regentesselaan 10, 070 3632500, do t/m za 12-17, zo 13-16 uur en op afspraak Van 14 oktober t/m 18 november: De Wit. Bastiaan de Wit, houtsneden, schilderijen en beelden. Museum Rijswijk Herenstraat 67, Rijswijk, 070 3903617, di t/m vr en zo 14-17, za 11-17 uur Van 27 oktober t/m 25 november: Henk Leurs (1890-1956). Schilderijen, tekeningen en gouaches. Stroom Den Haag Hogewal 1-9, 070 3658985, wo t/m zo 1217 uur Van 23 september t/m 11 november: Ombouwen / Restructure. Tentoonstelling door 2012Architecten, Lightness Studios. Met medewerking van Cradle to Cradle Nederland. Gratis Stroom Den Haag Dependance Toussaintkade 55, 070 3658985, wo t/m zo 12-17 uur Van 13 oktober t/m 2 december: Navid Nuur. Ruimtelijke installatie van deze in Iran geboren en in Den Haag woonachtige kunstenaar. De Verdieping van Nederland Prins Willem Alexanderhof 5, 070 3140911, ma & zo 12-17, di 09-20, wo t/m za 09-17 uur Van 3 oktober t/m 13 januari: In het geheugen geprent. Prentenboeken uit de 19e en 20e eeuw. Galerie West Groenewegje 136, 070 3925359, wo t/m za 13-18 uur en op afspraak. Van 10 november t/m 1 december: Jasper Niens


22

Service

programmering

g Cryptogram

Radio West en TV West

Van de Bollenstreek tot het Westland, van het Scheveningse strand tot de markt in Gouda. Het uitzendgebied van Omroep West is groter dan Den Haag alleen. Maar van al die steden en dorpen is Den Haag onbetwist de grootste. En dat maakt dat de residentie en haar bewoners in onze programma’s vaak aan bod komen. Hieronder een greep uit die programma’s. Actuele programma-informatie over de programma’s van Radio West en TV West vindt u op onze website Westonline.nl.

U

U

U

U

Horizontaal

1. Deze dokter heeft altijd dienst. (9) – 6. De houtduif is niet erg bij stem. (5) - 9. Gemakkelijk bij het ontbijt. (5) – 10. Als vader erwtensoep eet, moeten wij ons ertegen wapenen. (7) – 11. Met een verkeerd schietwapen het verblijf bestoken. (4) – 12. Wereldbetrekking. (8) – 15. Het geluid van een celbewoner. (8) – 16. Mijn voorkeur voor thee werkt op de lachspieren. (4) – 19. Deelnemer, die niet meespeelt. (7) – 20. Het talent is ’n geniet aangeboren. (5) – 22. De beste dertig verbergen iets innigs. (5) – 21. Die vergen minstens gelijk behandeld te worden. (9)

Oplossing vorig nummer

U

U

Ve r t i c a a l

1. Een Franse bloem. (5) – 2. Hoe zou het tegenwoordig met de spoken gesteld zijn? (15) – 3. Politieagenten uit het oosten. (6) – 4. Op dit verzoek kunt u niets krijgen. (6) – 5. Een knellend kledingstuk. (8) – 6. Zonder een adres weet ik niet, waar ik mijn geliefde moet toespelen. (8) – 7. Het hebben van een stijve nek. (15) – 8. Bij de schilder is het de belemmering die in rook opgaat. (9) – 11. Ik moet je toch nog wat vertellen. (9) – 13. Een koudegolf. (8) – 14. Het edelgesteente mist een steen en is dus niet compleet. (8) – 17. De goederen moeten toch hun prijs hebben. (6) – 18. Probeert u van alle kanten behulpzaam te zijn. (6) – 21. Voor ’n geloof is ’n godin onmisbaar.

U

donderdag vanaf 17.00 uur TV West Nieuws Westpop Play Het Andere Oog Ik op TV PlaceMatch vrijdag vanaf 17.00 uur TV West Nieuws Zooi Filmspot Ik op TV PlaceMatch zaterdag vanaf 17.00 uur De Holland Dance DansParade Nieuwsweek Qwesti van Zaken Verkeer en Meer Ik op TV PlaceMatch zondag vanaf 17.00 uur TV West Nieuws In Gesprek Lekkerbekkerijtjes Play Vlieg TV West Sport PlaceMatch maandag vanaf 17.00 uur TV West Nieuws West trapt na Agnes loopt Stage Ik op TV PlaceMatch dinsdag vanaf 17.00 uur TV West Nieuws Vlieg Lekkerbekkerijtjes Het Andere Oog Ik op TV PlaceMatch woensdag vanaf 17.00 uur TV West Nieuws Team West WestWeek Het Andere Oog Ik op TV PlaceMatch

Holland Dance DansParade Een uitgebreid verslag van de Holland Dance DansParade en de spectaculaire finale op het Spuiplein. Ruim 1000 amateurdansers legden al dansend een route van anderhalve kilometer af door het centrum van Den Haag. De uiteenlopende originele, creatieve en fantasierijke ‘voortbewegende choreografieën’ zorgen voor een enorme dansdiversiteit en vormen een prachtig schouwspel. Hoogtepunt van de parade is steevast de dansfinale op het Spuiplein.

Royal GiRaffe

TV West

West Trapt Na

Hét voetbalprogramma van TV West. Willem van Zuilen presenteert u welke maandag de hoogtepunten en samenvattingen van het afgelopen voetbalweekend en praat u bij over ADO Den Haag én het topamateurvoetbal in de regio.

89.3 Radio West

g Sudoku Een sudoku bestaat uit een veld van 9 x 9 hokjes. Dit gebied is weer onderverdeeld in negen vierkanten van 3 x 3 hokjes. Hierin moeten steeds de getallen 1 tot en met 9 worden ingevuld, zodat elk getal precies één keer voorkomt in elke rij, in elke kolom en elk vakje van 3 x 3.

maandag t/m vrijdag 06-09 uur WestNieuws 09-12 uur Negentwaalf.nl 12-14 uur Roukost 14-16 uur Geniet van je Middag 16-18 uur WestNieuws 18-19 uur Het Gesprek van de Dag 19-23 uur Non-stop muziek 23-00 uur Met het Oog op Morgen

op woensdag 20-22 uur Stork on Air

op donderdag 19-20 uur Vitamine W 21-23 uur Jazz op West U zaterdag 08-11 uur ZEP 11-12 uur … And the beat goes on 12-14 uur Ik hou van Holland 14-17 uur Radio West Sport 17-18 uur Non-stop muziek 18-20 uur Jazz op West 20-23 uur Non-stop muziek 23-00 uur Met het Oog op Morgen U zondag 08-09 uur ZEP 09-10 uur Ouwe Joekels 10-12 uur Klassiek op West 12-14 uur Non-stop muziek 14-17 uur Radio West Sport 17-18 uur Non-Stop muziek 18-19 uur Ouwe Joekels 19-21 uur Klassiek op West 21-23 uur Hot Talk 23-00 uur Met het Oog op Morgen U

Oplossing vorig nummer

NegenTwaalf.nl

NegenTwaalf.nl is het dagelijkse ochtendprogramma van Radio West. Met lekkere muziek, een boeiend gesprek met een studiogast, cabaret en leuke prijzen om te winnen. Ook komen voorbij: de Thuismarkt, de West CD en natuurlijk de Ouwe Joekel.

Radio West doet live verslag van alle wedstrijden van ADO Den Haag. Zie voor alle programmainformatie en uitzendtijden: Westonline.nl of TV West teletext


Service

Vrijdag 5 oktober 2007

g Wat voor weer zou het zijn in Den Haag? Vrijdag 9-11

Zaterdag 10-11

Zondag 11-11

Maandag 12-11

Min. 7º Max. 8º Zon 25% Wind 5

Min. 7º Max. 12º Zon 10% Wind 4

Min. 7º Max. 13º Zon 10% Wind 4

Min. 6º Max. 11º Zon 30% Wind 3

© Marcello’s Art Factory / bron: weeronline

g Bioscopen Pathé Buitenhof Alles is Liefde dagelijks 13:10 16:00 21:40 do/vr/za/zo/ma/di ook om 18:40 zo ook om 10:30 Atonement dagelijks 18:10 20:50 do/vr/za/zo/ma/wo ook om 15:30 do/vr/ma ook om 12:50 Ben X dagelijks 18:50 do/vr/ma/di ook om 13:40 16:10 Dialogue avec mon Jardinier - Cine Premieres wo 19:00 Die Falscher dagelijks 17:00 19:30 Hors de Prix - Cine Premieres zo 16:00 Ladiesnight: The Nanny Diaries wo 20:15 Les brigades du Tigre - Cine Premieres di 19:00 Lions for Lambs dagelijks 14:00 16:20 19:00 21:20 zo ook om 11:40 Little Children di 13:30 Michael Clayton do/vr/za/zo/ma/wo 21:10 Plop en de pinguïn za/zo/wo 13:30 zo ook om 11:30 Roman de Gare - Cine Premieres ma 19:00 Sneak Preview di 21:10 Stardust do/vr/za/ma/di/wo 15:40 do/vr/ma/di ook om 13:00 do/vr/za/zo ook om 18:30 Surf’s Up: Een Oceanimatiefilm (NL) za/zo/wo 13:00 15:00 zo ook om 10:50 The Bourne Ultimatum dagelijks 21:30 The Kingdom do/vr/za/zo/ma/di 21:50 do/vr/ma/di ook om 14:20 Timboektoe za/zo/wo 13:40 16:10 zo ook om 11:10 Waar is het paard van Sinterklaas? za/zo/wo 13:20 zo ook om 11:00 Voor mee informatie: www.pathe.nl/buitenhof tel. 0900-1458 (35cpm)

Pathé Scheveningen 30 Days Of Night dagelijks 21:30 vr/za ook om 00:30 Alles is Liefde dagelijks 18:40 21:30 do/vr/za/zo/ma/di ook om 13:10 16:00 vr/za ook om 00:10 wo ook om 13:00 15:40 American Gangster vr/za 23:50 Atonement dagelijks 15:20 18:10 20:50 Death Sentence do/vr 19:20 Halloween do/vr/za 18:30 Ladiesnight: The Nanny Diaries wo 20:30 Live! za/zo/ma/di/wo 19:10 Meet the Robinsons (NL) zo/wo 13:20 Om Shanti Om vr/za/zo/ma/di/wo 13:30 17:00 20:30

vr/za ook om 00:00 Plop en de pinguïn za/zo/wo 12:40 Ratatouille (NL) za/zo/wo 12:50 Resident Evil: Extinction vr/za 23:40 Rogue Assassin dagelijks 21:00 do/vr/ma/di ook om 13:10 vr/za ook om 00:00 Rush Hour 3 vr/zo/ma/di 18:30 do/vr/ma/di ook om 13:20 do ook om 15:20 17:30 19:40 21:50 wo ook om 18:20 Sneak Preview di 21:30 Stardust do/vr/za/zo/ma/di 16:30 do/vr/ma/di ook om 13:30 wo ook om 16:20 Superbad dagelijks 13:50 19:00 21:40 do/vr/za/zo/ma/di ook om 16:20 vr/za ook om 00:20 wo ook om 16:30 Surf’s Up: Een Oceanimatiefilm (NL) za/zo/wo 12:30 14:30 The Bourne Ultimatum zo/ma/di/wo 18:30 The Heartbreak Kid do/vr/zo/ma/di/wo 15:50 do/vr/zo/ma/di ook om 21:10 do/vr/ma/di ook om 13:20 vr ook om 00:10 do ook om 18:30 The Kingdom do/vr/za/zo/ma/wo 21:10 do/vr/ma/di ook om 13:40 16:10 Timboektoe dagelijks 16:10 Waar is het paard van Sinterklaas? za/zo/wo 13:10 15:30 Voor mee informatie: www.pathe.nl/scheveningen tel. 0900-1458 (35cpm)

Filmhuis Den Haag Tussenstand/ Mijke de Jong do/vr/za/zo/ma/di/wo 19:00 uur do/vr/za/zo/ma/di/wo 21:00 uur 4 maanden, 3 weken en 2 dagen/ Cristian Mungiu 4 luni, 3 saptamini si 2 zile do/vr/za/zo/ma/di/wo 21:45 uur wo 15:00 uur do/vr/za/zo/ma/di/wo 19:30 uur Jardins en automne/ Otar Iosseliani zo 13:30 uur do/vr/za/zo/ma/di 19:30 uur wo 22:00 uur Nadine/ Erik de Bruyn do/vr/za/zo/ma/di 21:45 uur Die Fälscher/ Stefan Ruzowitzky vr/za 22:00 uur

do/zo 21:45 uur do/vr/za/zo/ma/di/wo 17:00 uur Manufactured landscapes/ Jennifer Baichwal zo 19:30 uur ma/di/wo 17:00 uur Control/ Anton Corbijn ma 22:00 uur do/vr/za/zo/di/wo 21:45 uur do/vr/za/zo/ma/di/wo 17:00 uur Goud/ Regisseur Niek Koppen do/vr/za17:00 uur zo 15:00 uur ma/di/wo 22:00 uur Vier minuten/ Chris Kraus zo 14:00 uur The diving bell and the butterfly / Julian Schnabel Le scaphandre et le papillon do/vr/za/zo/ma/di/wo 16:45 uur Das leben der anderen / Florian Henckel von Donnersmarck do/vr/za/ma/ma | 16:30 uur di/wo 17:00 uur Good husband, dear son / Heddy Honigmann zo 13:00 uur Jaane Bhi do yaaro/ Kundan Shah wo19:30 uur Parzania/ Rahul Dholakia di 17:00 uur Yun hota to kya hota/ Naseeruddin Shah ma 19:30 uur Manthan / Shyam Benagal vr/za 19:30 uur Albert Pinto ko gussa kyon aata hai/ Saeed Akhtar Mirza What makes Albert Pinto Angry do 19:30 uur Le pressentiment / Jean-Pierre Darroussin za 19:30 uur La vie avec mon pere/ Sébastien Rose vr 19:30 uur Coeurs/ Alain Resnais do 19:30 uur Dead man walking/ Petar Oreskovic wo 19:30 uur Vukovar / Janko Baljak di 19:30 uur After years of walking/ Sarah Vanagt ma 19:30 uur Kigall, des images contre un massacre/ JeanChristophe Klotz zo 19:30 uur The specialist / Eyal Sivan zo 15:30 uur Biecht/ Tengiz Aboeladze Monanieba (Pokajanije) (cursus filmgeschiedenis) wo 21:30 uur Asterix en de vikingen/ Stefan Fjeldmark zo 13:00 uur wo15:00 uur Kidz in da hood / Catti Edfeldt Ylva Gustavsson zo/wo 15:00 uur Power cut/ Sarah Vanagt Documentaire-installatie zo vanaf 14:00 uur do/vr/za/zo/ma/di/wo vanaf 18:00 uur Voor meer informatie: www. filmhuisdenhaag.nl

Lions for Lambs draait vanaf deze week in Pathe. Foto PR

23

Pierre Wind Pierre’s Droom: Paddosoep Al maanden is de discussie ‘Paddo wel, Paddo niet’. Zelf ga ik niet voor de hallucinerende paddo’s omdat ik dat niet nodig heb. Ik kan al high worden van een tomaat, waarom zou ik dan moeite doen voor een smartpaddo. Ook kan ik mijn fantasie, om even uit de werkelijkheid te stappen, aanspreken zonder dat ik de smartshop hoef te stalken. Daarbij zegt een stemmetje in het kale hoofd dat de hallopaddo niet zo onschuldig is als wordt gezegd. Maar anderzijds heb ik het principe, dat een ieder moet doen, wat ie denkt dat ie moet doen. Als hij de ander maar geen overlast bezorgt. Voor de smulpaap die in de werkelijkheid leeft hieronder een heerlijk paddenstoelensoepje. Trouwens, de naam paddenstoel is op zich magisch, want het schijnt dat de naam afkomstig is van de gedachte: het pad dat leidt naar de stoel van de duivel. Of het waar is? Maak me wakker zou ik zeggen. Borstel de paddenstoelen schoon, kijk ze na op zand en snij de champignons in gelijkmatige plakjes en de oesterzwammen in gelijkmatige reepjes. Pel en snipper de sjalotjes. Verhit de olie in een pan en bak de sjalot, fijngehakt teentje knoflook en de paddenstoelen enkele minuten aan. Laat het geheel een paar minuten pruttelen en voeg dan de bouillon en room toe. Laat de soep 20 minuten trekken. Maak op smaak met peper en zout.Snij intussen de blaadjes tot ragfijne dunne reepjes. Klop de eiwitten met een snufje kerrie tot status stijf. Zo stijf dat je de bekken met eiwitten omgekeerd boven je hoofd kunt houden en de eiwitten in de mengkom blijven hangen. Spatel voorzichtig de ragfijne basilicum en peper en zout naar smaak door het eiwit. Doe de hete soep in een glas. Doe op het oppervlak van de soep een klein laagje stijf geslagen basilicumeiwit. Ingrediënten Paddenstoelenbouillon voor 4 personen 4150 gram champignons 4 150 gram oesterzwammen 4 2 sjalotjes 41 deciliter room 41 teentje knoflook 47 dl groentebouillon 4 2 salmonellavrije eiwitten 4 8 blaadjes basilicum 4 mespuntje kerrie 4 peper & zout

g Spoedgevallen Alarmcentrale: 112 Politie Haaglanden: 0900 8844 SMASH (Stichting Mobiele Artsen Service Haaglanden) SMASH is een samenwerkingsverband van alle huisartsen in Den Haag, Leidschendam, Rijswijk, Voorburg, Voorschoten en Wassenaar. SMASH regelt spoedeisende huisartsenhulp buiten kantoortijden. Iedere dag tussen 17.00 uur ‘s avonds en 8.00 uur ‘s morgens; gedurende het hele weekend en op alle erkende feestdagen. Tel. 070 - 346 96 69 Website: www.smashaaglanden.nl

Informatie dienstdoende apotheken Tel. 070 345 10 00 Tandartsendienst: avond- en weekenddienst (alleen spoedgevallen): (070) 311 03 05. Overig Stichting Dierenambulance Den Haag Tel. 070 - 328 28 28 (dag en nacht bereikbaar) Website: www.dierenambulancedenhaag.nl Dierenartsen weekenddienst Spoedgevallen nacht en weekend Tel. 0900 - 222 6 333 en 0900 - 2222 456 Website: www.dierenartsenkring-denhaag.nl

Den Haag Centraal B.V. Korte Poten 9, 2511 EB Den Haag T: 070-3644040 / F: 070-3633570 info@denhaagcentraal.net redactie@denhaagcentraal.net advertentie@denhaagcentraal.net abonnementen@denhaagcentraal.net Klantenservice Den Haag Centraal Voor opgave abonnementen, verhuizingen en bezorging: Servicenummer Adrepak Abonnementenregistratie: 070-3590723 (ma t/m vr: 09.00 tot 17.00 uur) Antwoordnummer 45001 2504 VC Den Haag. Voor opzeggingen (uitsluitend schriftelijk, uiterlijk 4 weken voor einde abonnementsperiode) Den Haag Centraal postbus 45666 2504 BB Den Haag. Abonnementsprijzen: Kwartaal € 12,95 / Jaar € 49,95 Hoofdredacteur: Coos Versteeg Coördinatie redactie: Miranda Fieret Coördinatie cultuur: Roos van Put Coördinatie sport: Martin van Zaanen Eindredactie: Dick Toet, Wouter Storm (corrector) Algemene Zaken: Marianne ten Have Medewerkers: Floor de Booys, Peter Breedveld, Maarten van Doorn, Mirjam Flore, Eppo Ford, Bert Jansma, Babeth Knol, Elske Koopman, Eric Korsten, Joke Korving, Isabella Lanz, Alexander Münninghoff, Doron Nagan, Monique van Oostrum, Anneke Ruys, Menno schraven, Hans Schmit, Rob Soetenhorst, Rogier Slop, Kees Stal, Jill Stolk, Alexandra Sweers, Aad van der Ven, Renate van der Zee Feuilleton: Tomas Ross Columnisten: Kees Jansma, Vilan van de Loo, Marcella Mesker, Marc Delissen Rubrieken: Teun Berserik (cartoon), Emilie Bolsius (medisch), Hugo Dirksmeier (onderwijs), Bas Martens (juridisch), Marnix van Rij (financieel), Pierre Wind (culinair) Illustraties: Marcello’s Art Factory Vormgeving: Rob Hofland / Grafische Zaken Fotografie: C&R, Anna Green, Willy Jolly, Harmen de Jong, Mylène Siegers, Otto Snoek en fotopersbureau’s Hollandse Hoogte en WFA Advertentiebeheer: Dory Danckaarts Uitgever/directeur: Robert Conijn Zie voor een compleet overzicht: www.denhaagcentraal.net


24

Society

Roos

Vrijdag 9 november 2007

Renate & de Residentie

Met

f o t o ’s v a n

Mylène Siegers

Zeger Reyers krabt zich eens even op het hoofd, maar toont zich hartstikke blij met de Ouborg Prijs, groot een kleine 5000 euro

Aandachtig luisteren naar Zeger, die bevlogen vertelt over kunst. Jammer van die kinderen die achter je langs rennen.

Zouden nu al die sprekers uit hetzelfde glaasje drinken?

Veren voor iedereen

we in de verkeerde zaal te zitten, maar nee, Van Krimpen noemt uiteindelijk toch ook de laureaat. Daarna was Arno van Roosmalen aan de beurt, directeur van Stroom en juryvoorzitter, toen sprak Jetta Klijnsma, onze wethouder die enthousiast en met betrokkenheid voor de kunsten de prijs uitreikte en uiteindelijk richtte Zeger Reyers zich tot de zaal. Meestal haak je na een eerste spreker af, ga je even sms’en met je moeder of zo, want de ene speech bij Haags evenement zus is tenslotte al net zo voorspelbaar als die bij Haags evenement zo. Maar hier waren wij echt vanaf minuut één tot aan de allerlaatste geboeid. Vooral door Zeger die bevlogen vertelt over kunst. Maar ook omdat deze middag de liefde en het respect voor elkaar in het rond vlogen. Met ‘elkaar ’ bedoelen wij iedereen van het Haagse kunstestablishment die met deze Haagse prijs te maken had. Je zou dit gezelschap ‘die typische Haagse incrowd’ kunnen noemen, maar dat is wel erg flauw. En wat vonden ze elkaar weer lief en goed. En wat ’’hadden we weer

Jeroen Brouwers heeft de Prijs der Nederlandse Letteren geweigerd. Deze Nederlands-Belgische Staatsprijs was een fooi. Gezien de sloten subsidie die hij bij diverse fondsen per jaar wegsleept, zou inderdaad elk weldenkend mens die aalmoes van 16.000 euro weigeren. Nou, bij ons in Haagse kunstkringen gaat dat anders. Want kunstenaar Zeger Reyers was toevallig hartstikke blij met de Ouborg Prijs, groot een kleine 5000 euro. Bovendien krijgt Zeger een tentoonstelling in het Gemeentemuseum en geeft Stroom ook nog eens een prachtige publicatie uit. Wij in Den Haag halen onze neus mooi helemaal nergens voor op, meneer Brouwers. Wij waren te gast in het Gemeentemuseum en natuurlijk spreekt onze geliefde directeur Wim van Krimpen als eerste en worden we getrakteerd op een lofrede op zijn gemeentelijke musea. Even denken

Grote en kleine kunstvrienden. met z’n allen hard gewerkt’’. Met gewoon ‘dankjewel’ kom je tegenwoordig niet meer weg. Dus werd de ene bedankt voor mentale steun, de ander voor morele en de derde voor geduld en intelligentie. Het was me het project wel. Alle namen van wie wij ook de gezichten kennen passeerden de revue, denk aan onze geweldige Jane Huldman, Renate Boere, Doede Hardeman, Laura Stamps. Vanzelfsprekend gunden wij iedereen die veren – meer dan verdiend. Je zal tenslotte met hoog creatief begaafde kunstenaars moeten samenwerken, maar in de zaal zaten ook vele museumvrienden. Die uiteindelijk niemand kenden. Zelfs het werk van de kunstenaar niet. Zo bleek tijdens de borrel toen wij

hadden besloten nu eens niet met al die Haagse kunst V.I.P.’s te gaan praten. Wij mengden ons voor een keertje onder de gewone mensen. Onder de vrienden van het Gemeentemuseum. Wat tot hoogst leerzame inzichten leidde. Wij spraken met een aantal dames. Eentje vertrouwt ons toe ’’werkelijk geen idee te hebben wie de kunstenaar is en wat hij in godsnaam heeft gemaakt’’. En nee, ze was ook nog niet op zaal geweest, misschien later. Wat ze hier dan deed? ’’Een wijntje drinken met een vriendin, gezellig middagje uit’’. Een ander vragen wij of zij het werk van Zeger al eerder heeft gezien. ’’Kan zijn, ik weet het niet zeker ’’. Weer een andere dame was geen museumvriend, maar uitgenodigd door een bekende: ’’Eeeeeenig

al die mensen en al die kunst’’. Maar, haast ze zich te zeggen ’’Ik weet er niets van en dat is na vanmiddag niet veel beter ’’. Eva Mennes-Wuesten is er ook. Ze is hard op zoek naar beeldhouwers. ’’Ik organiseer een sculptuurtentoonstelling in de tuin van Raadhuis de Pauw in Wassenaar ’’. Lijkt ons een verdraaid goed plan om op deze borrel te gaan scouten. Als laatste spreken wij met Arno van Roosmalen die verzucht ’’Ik wilde het werk van Zeger gaan bekijken maar werd verstoord door kinderen die een vrije opvoeding genieten’’. Helemaal mee eens: dit soort kinderen moet thuis blijven. Net als dit soort museumvrienden.

Roos

van

Put

dhc-26