Page 1

Gramatyka kolekcjonowania Anna Theiss, Beata Niemczuk, Magdalena KÄ…kolewska

2018 Praktyczne, inwestycyjne i kulturowe zagadnienia zwiÄ…zane ze zbieraniem sztuki


Praktyczne, inwestycyjne i kulturowe zagadnienia zwiÄ…zane ze zbieraniem sztuki

GRAMA TYKA


KOLE KCJONO WANIA


SPIS TREŚC

 MYŚLENIE KOLEKC

7 — Wstęp  BUDOWANIE I PRZECHOWYWANIE WARTOŚCI 18 — Jak buduje się wartość – młoda sztuka 22 — Na co zwrócić uwagę, szukając młodej sztuki o najwyższej wartości? 26 — Jak buduje się wartość – sztuka artystów po udanych debiutach 30 — Na co zwracać uwagę, szukając wartościowej sztuki artystów po udanych debiutach?

46 —Kim jest kolekcjoner?

52 — Do jakiego stopnia w

porządki kolekcjoner

54 — Czym jest dobra prac

warsztat, względy fo

60 — Życie kolekcji – eksp

kolekcji, linie rozbudo

64 — Dominanta i konie po 66 — Kolekcja prywatna a

34 — Jak buduje się wartość – sztuka topowych artystów 36 — Na co zwracać uwagę, włączając do swojej kolekcji sztukę topowych artystów? 39 — Wartość dodana: kolekcja, która pracuje na dany obiekt 40 — Na co zwrócic uwagę? 42 — Nie tylko malarstwo, rysunek, fotografia – nowe media, cross-media i wyzwania związane z myśleniem o nich pod kątem wartości

 OTOCZENIE KOLEK

72 — Tradycyjne instytucje

aukcyjne oraz targi s

Na co zwrócić uwagę

78 — Nowe insttucje sztuk

82 — Sieciowanie kolekcjo 86 — Skąd jeszcze można

w dobie postkrytyki s

90 — Wątki prawne i finan

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


CI

CJĄ

 POŻYTKI ZWIĄZANE Z KOLEKCJONOWANIEM

?

96 — Kolekcjoner – marka osobista

warto być purystą? Temat i inne

100 — Co znaczy dziś mecenat? Jaki jest wpływ

rskie

ca? Analiza kategorii – temat,

ormalne

pozycja, porządkowanie

owy

ociągowe kolekcji kolekcja korporacyjna

KCJONERA

e rynku sztuki: galerie i domy

sztuki – jak z nich korzystać?

ę?

ki: oddolne galerie...

onerów czerpać wiedzę? Kolekcjoner

sztuki

nsowe

kolekcjonerów na pole sztuki? 104 — Kapitał kulturowy 108 — Rezygnacja z części kolekcji – jak zwrócić prace rynkowi? Poczucie zysku 112 — Co jeszcze można zrobić z kolekcją? Budowanie wartości: wystawiennictwo, depozyty, publikacje  CHECKLISTY 118 — Checklista: jak wystartować? 122 — Checklista: kolejne kroki 126 — Checklista dla średniozaawansowanych 130 — Checklista dla zaawansowanych 134 — Checklista dla tych, którzy zostali rzuceni na głęboką wodę (dziedziczą kolekcję, wdrażają się do zarządzania, kupili cały zbiór)


wstęp — Aurabilia

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com

fot. Wunsche&Samsel


7

WSTĘP „Sztuka jest trudna”. „Sztuka? – nie znam się, nie wiem, w co warto inwestować swój czas i środki”. „Kolekcjonowanie sztuki jest tylko dla wybranych i jest kaprysem bogatych”. Takie wypowiedzi często słyszymy od naszych klientów. Jednak wcale nie musi tak być. Wystarczy poznać kilka ponadczasowych i uniwersalnych zasad; naprawdę niewiele potrzeba, by wejść w świat sztuki i czerpać z tego przyjemność. „Gramatykę kolekcjonowania” przygotowaliśmy zarówno dla tych, którzy dopiero zaczynają swoją przygodę ze sztuką, jak i tych, którzy już są jej pasjonatami. Rozkładamy w niej na czynniki pierwsze podstawowe i zaawansowane aspekty związane z kolekcjonowaniem sztuki, które posłużą nam jako instrumentarium niezbędne do rozwoju świadomego kolekcjonowania. To nie obrazki i hasztagi, ale wiedza i zestaw praktycznych narzędzi. „Instagram jest szyty na miarę świata sztuki: oferuje szybki podgląd zdjęć, prawie bez opisu i wyjaśnienia. Nie trzeba niczego czytać. Jest idealny dla ludzi, którzy mają


wstęp — Aurabilia

zerową umiejętność skupienia, zero wykształcenia i zero chęci nauczenia się czegoś nowego – innymi słowy, doskonały dla dzisiejszego kolekcjonera sztuki” – twierdzi Adam Lindemann, amerykański kolekcjoner, felietonista „The New York Observer”. A my dodajemy: niniejsza publikacja nie jest skierowana do instagramowiczów. Wyjaśnia reguły, wprowadza w świat zasad i daje możliwość poznania języka kolekcjonowania, z którego można złożyć swoją własną, osobistą wypowiedź. Poza przyjemnością sztukę kolekcjonuje się dla prestiżu, podkreślenia pozycji społecznej lub jako inwestycję. Równie ważnym powodem kolekcjonowania sztuki na świecie jest pielęgnowanie formuły mecenatu, czyli finansowego wspierania (przedstawicieli) sztuki i kultury, na przykład poprzez zakup dzieł. Każdy z nas znajdzie inny powód kolekcjonowania sztuki. Najważniejsza nie jest teoria, ale pasja i praktyka obcowania z szeroko rozumianym światem sztuki. Zachęcamy Państwa do odkrywania jego piękna i głębi.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


9

Pragniemy podziękować Magdalenie Kąkolewskiej z Fundacji Artystyczna Podróż Hestii za dzielenie się pasją do sztuki i metodami edukacyjnymi, które wprowadzają sztukę do codziennego życia. Gramatyka kolekcjonowania jest przejawem tej pasji, którą w pełni podzielamy. Jednocześnie jesteśmy pełne uznania wobec dokonań prywatnej firmy ERGO Hestia – fundatora Artystycznej Podróży Hestii. Podziwiamy jej wieloletni wkład w rozwój świata młodej polskiej sztuki, a dokładniej rzecz ujmując, odkrywanie największych młodych talentów i pomoc w rozwijaniu ich kariery i budowaniu międzynarodowej obecności. Publikację zilustrowaliśmy świetną sztuką - pracami finalistów i laureatów Artystycznej Podróży Hestii. Mamy nadzieję, że będzie to materiał wizualny i kolekcjonerski, wobec którego będzie można zastosować zaproponowane w „Gramatyce...” pojęcia i kategorie analizy. Beata Niemczuk, Anna Theiss Aurabilia


wstęp — Artystyczna Podróż Hestii

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


11

WSTĘP Jeśli dokładnie prześledzimy przykłady gromadzenia dzieł sztuki w historii, z pewnością dojdziemy do wniosku, że kolekcjonerstwo to kolejny – naturalny i oczywisty – etap poznawania sztuki. Zaangażowanie najsłynniejszych kolekcjonerów i mecenasów wyraźnie pokazuje, że jest to proces, który zmienia nie tylko sposób uczestnictwa w sztuce, ale otwiera zupełnie nowe możliwości dialogu z otoczeniem – zarówno tym najbliższym, jak i dalszym. Decyzja o tworzeniu własnej kolekcji wymaga jednak dogłębnego przemyślenia. Wydaje się to nawet istotniejsze od znajomości rynku sztuki czy prawideł inwestycyjnych. O wartości posiadanych zbiorów decyduje bowiem konsekwencja, z jaką działamy od pierwszego zakupionego obiektu, z uwzględnieniem naszego indywidualnego gustu, emocji czy zainteresowań. Sztuka w szerokim spektrum wykorzystywanych przez artystów mediów, form i treści porusza się zawsze na uniwersalnej płaszczyźnie. Wskazuje na tematy i mówi o problemach w danym momencie najistotniejszych, najbardziej aktualnych w dyskursie społecznym, artystycznym


wstęp — Artystyczna podróż Hestii

czy filozoficznym. Na tym tle szczególnie interesujące staje się to, co proponują młodzi twórcy – finaliści i laureaci konkursu Artystyczna Podróż Hestii. To coroczne przedsięwzięcie, które od siedemnastu już edycji – poprzez przemyślane i poparte nieakademicką oceną jury wybory – prezentuje szerokiej publiczności najciekawsze propozycje twórcze swoich uczestników. Zwracają one uwagę nieszablonowym podejściem do sztuki, wyróżniają się skalą odniesień, interesującym ujęciem treści, ciekawymi rozwiązaniami formalnymi, a nade wszystko obiecującą postawą twórczą. W ten sposób finaliści i laureaci konkursu APH stają się niejako reprezentantami poglądów, doświadczeń i postaw współczesnej młodej generacji. Liczymy na to, że niniejsza publikacja będzie nie tylko użytecznym narzędziem, ale także inspirującym przewodnikiem w samodzielnej podroży po szerokim polu sztuki. Magdalena Kąkolewska Artystyczna Podróż Hestii

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


13


MICHAŁ SIAREK, ALEXANDER, FOTOGRAFIA, 2013-2016.


BU

I PRZECHO WARTOŚC


UDOWANIE

OWYWANIE CI


budowanie i przechowywanie wartości — Jak buduje się wartość – młoda sztuka

JAK BUDUJE SIĘ WARTOŚĆ – MŁODA SZTUKA

Cena wyrażona w złotówkach wynika z wartości symbolicznej, czyli takiej, która wytwarza się we współpracy z instytucjami, kuratorami, galeriami. artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


19

Moment wejścia na rynek sztuki wiąże się z weryfikacją pierwszych praktyk artystycznych – niezależnych albo tych z okresu kształcenia na uczelni artystycznej. Jest to również początek budowania wartości prac danego artysty. Jak przyglądać się temu procesowi? Kiedy młoda sztuka zaczyna się wyróżniać i zyskiwać na wartości? Kluczem do zbadania, „skąd bierze się wartość sztuki”, jest przyjęcie założenia, że cena wyrażona w złotówkach wynika z wartości symbolicznej, czyli takiej, która wytwarza się we współpracy z instytucjami, kuratorami, galeriami. Jak często dany artysta współpracuje z uznanymi galeriami? W jakich wystawach zbiorowych bierze udział? Jak buduje swoje kolejne projekty? To wszystko należy wziąć pod uwagę, analizując potencjał prac i szacując ich przyszłą wartość. Jak działa to w praktyce? Posłużmy się przykładem Katarzyny Szymkiewicz – artystki, która tworzy obiekty z pogranicza malarstwa i rzeźby. Jej sztuka wchodzi w relację z przestrzenią – na każdej wystawie i w każdym wnętrzu (również prywatnym, kolekcjonerskim!) artystka inaczej rozmieszcza trójwymiarowe elementy. Sposób ich aranżacji jest częścią pracy. W działaniach Szymkiewicz widać odniesienia do amerykańskiego minimalizmu. Na taki sposób myślenia o sztuce w kontekście zmian i otoczenia zwrócili uwagę galerzyści z krakowskiej


budowanie i przechowywanie wartości

— Jak buduje się wartość – młoda sztuka

galerii Henryk, z którymi Szymkiewicz podjęła współpracę podczas czwartego roku studiów na krakowskiej ASP. Pierwsza indywidualna wystawa Szymkiewicz w Henryku (pt. „You want a piece of me?”) zbiegła się w czasie z przyznaniem artystce nagrody w konkursie Artystyczna Podróż Hestii w 2017 roku, na którą składała się rezydencja artystyczna w Nowym Jorku. Później przyszły wystawy w BWA Warszawa (zbiorowa) i BWA Katowice (indywidualna). Innym przykładem może być praktyka Marcina Janusza, który został finalistą konkursu Artystyczna Podróż Hestii w 2017 i 2018 roku. Jego spektakularne wizualnie prace powstają w autorskiej technice łączącej farbę olejną i spray. Trójwymiarowe obiekty i płótna zmieniają się w podłoże dla kolonii kryształów utrzymanej w pastelowej tonacji. Czy to już rzeźba, czy jeszcze obiekt malarski? A może kryształy wciąż rosną i należy myśleć o tych obiektach jako o czymś, co trwa w czasie? To tylko niektóre z pytań, które można zadać pracom Marcina Janusza.

P

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


NATALIA BAŻOWSKA, ON PATRZY, AKRYL NA PŁÓTNIE, 2012.

21


budowanie i przechowywanie wartości — Na co zwrócić uwagę, szukając młodej sztuki o najwyżs

NA CO ZWRÓCIĆ UWAGĘ, SZUKAJĄC MŁODEJ SZTUKI O NAJWYŻSZEJ WARTOŚCI?

1.

Przyglądając sztuce, wart po kilka różn inaczej mów analizy. 2.

Wyróżnianie się w swoim medium Świadomość tego, co zostało z

– traktowanie danej dziedziny bione wcześniej – umiejętn

sztuki inaczej niż pozostali arty- podjęcia przez artystę dial

ści tego samego pokolenia. Na z przeszłością. Na począ

szczególną uwagę zasługują eks- warto sięgnąć po teksty ku

perymentatorzy, którzy działają torskie i posłuchać wypowie na pograniczu różnych mediów: twórcy. malarstwa, rzeźby, performance’u czy fotografii. artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


szej wartości?

23

c się młodej to sięgnąć nych soczewek, wiąc - wymiarów 3.

zro- Temat

4. – co tak naprawdę „chce Sieciowanie artysty – wystawy,

ność powiedzieć artysta”. Im więcej wyróżnienia konkursowe, publi-

logu spójnych i sensownych odpowie- kacje, prezentacje w rozpozna-

ątku dzi na to pytanie (np. w tekście walnych instytucjach, galeriach,

ura- kuratorskim), im pojemniejsze miejscach niezależnych.

edzi znaczeniowo jest dzieło sztuki – tym lepiej.


KRZYSZTOF MANIAK, BEZ TYTUŁU (CZAS I PRZESTRZEŃ), WIDEO, 2013.


budowanie i przechowywanie wartości — Jak buduje się wartość – sztuka artystów po udanych de

J AK BUDUJE SIĘ WARTOŚĆ – SZTUKA ARTYSTÓW PO UDANYCH DEBIUTACH Być w polu sztuki i utrzymać się w nim, cały czas udowadniając, że to, co tworzymy, jest świeże – to niełatwe zadanie dla artysty. Dla kolekcjonera analizowanie produkcji artystycznej twórców, którzy „już zdobyli rozgłos”, też nie jest proste. Jak szukać wartości w sztuce, która zaczęła funkcjonować na rynku, ale jeszcze nie zyskała statusu „klasyki współczesności”? Na co zwracać uwagę? Hasła, które powinny przyświecać kolekcjonerom przyglądającym się młodej sztuce, która już zdobyła rynkowe uznanie, to „ciągłość” i „rozwój”. Wartościowy obiekt sztuki to taki, który można obecnie – i w perspektywie kilku i kilkunastu lat – wpisać w biografię i rozwój twórczy artysty. To znaczy, że droga samego autora powinna być konsekwentna i perspektywiczna. Co przez to rozumiemy? Poruszanie podobnych zagadnień, chociażby formalnych, teoretycznych czy konceptualnych. Idealna sytuacja to taka, w której artysta konsekwentnie stawia w swojej sztuce podobne pytanie lub pogłębia artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


ebiutach

27

podejmowane wcześniej zagadnienia. Jednocześnie warto zwrócić uwagę, czy rzeczywiście odpowiedzi na nie – czyli obrazy, rzeźby, fotografie – są coraz ciekawsze i nie powielają tych samych rozwiązań. Weźmy jako przykład prace Karoliny Bielawskiej, finalistki konkursu Artystyczna Podróż Hestii z 2015 roku. Jest ona przede wszystkim malarką, a swoje obrazy często prezentuje w formie obiektów lub instalacji. Przewodnimi tematami jej sztuki są przestrzeń domu oraz miejska estetyka i architektura. Prace Bielawskiej malowane były na karton-gipsie, powstawały z użyciem lepiku, miały przestrzenną formę podkreślającą załamania sufitu lub podłogi. Każda kolejna seria prac Bielawskiej „zazębia się z poprzednią”. Nawet jeśli wizualnie nie są do siebie podobne, widać w nich analogiczny sposób eksperymentowania z podłożem czy zastępowania farby innymi substancjami. To właśnie przykład konsekwentnego budowanie własnego języka twórczego. Bielawska reprezentowana jest przez warszawską galerię Wschód i pokazywała swoje prace m.in. w Spectra Art Space.


budowanie i przechowywanie wartości — Jak buduje się wartość – sztuka artystów po udanych de

Podobnie opowiedzieć można o twórczości Izabeli Chamczyk, która w 2009 roku została finalistką konkursu Artystycznej Podrózy Hestii. Praktyka Chamczyk skupiona jest wokół performance’u, czyli gestu artysty rozgrywającego się w określonym czasie i miejscu. Performance to również hasło-klucz do spontanicznego malarstwa artystki, powstającego szybko i opartego na fizycznej interwencji w płótno. To twórczość, która skłania do fizycznego doświadczania – płótna są fakturowe, pełne zacieków, nierzadko przypominają spłaszczoną rzeźbę. Mimo że artystka pracuje w różnych mediach, wyraźnie widać nić, która bezpośrednio łączy wszystkie jej prace. Dzieła Chamczyk pokazywane były na kilku głośnych wystawach, m.in. w Fundacji Stefana Gierowskiego i lubelskiej galerii Labirynt.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


ebiutach

29

Wartościowy obiekt sztuki to taki, który można obecnie – i perspektywie kilku lub kilkunastu lat – wpisać w biografię i rozwój twórczy artysty.


budowanie i przechowywanie wartości — Na co zwracać uwagę, szukając wartościowej sztuki arty

NA CO ZWRACAĆ UWAGĘ, SZUKAJĄC WARTOŚCIOWEJ SZTUKI ARTYSTÓW PO UDANYCH DEBIUTACH? 1. Spróbuj oglądać pracę, pamiętając o tym, co artysta tworzył wcześniej – dany obiekt powinien jasno wpi-

sywać się w linię artystycznego rozwoju. Oglądany po latach, będzie przywodził na myśl klocek, którym artysta posłużył się, budując swoją twórczą drogę. Zastanów się też, czy to praca przełomowa dla danego artysty. W przyszłości również od tego będzie zależeć jej wartość. 2. Wybieraj najlepsze prace z serii – warto przyglądać się obiektom, które zdecydowanie się wyróżniają, a także tym, w których od razu, bez wahania rozpoznajemy danego autora. W języku marszandów często mówi się o tych drugich (używając przykładów z poprzedniego artykułu): „klasyczna Bielawska”, „klasyczna Chamczyk”. Takie prace mają większe szanse zachowywać swoją wartość lub ją pomnażać.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


ystów po udanych debiutach?

31

3. Zwracaj uwagę na to, gdzie artysta pokazuje swoje prace

– kilka lat po udanym debiucie twórca powi-

nien móc wykazać się ciekawą historią wystaw organizowanych zarówno w prywatnych galeriach, jak i w publicznych instytucjach. 4. Świetnie, jeśli to sztuka pokazywana również za granicą

– dzięki temu zwiększa się rozpoznawalność

danego artysty. 5. Zwracaj uwagę na to, kto kupuje prace danego artysty – w szczególności, czy jego sztuka trafia do kolekcji instytucjonalnych lub do kolekcjonerów, którzy są aktywni w promowaniu swoich zbiorów.


33

KRZYSZTOF MANIAK, TRUDNY TEREN, FOTOGRAFIA, 2016.


budowanie i przechowywanie wartości — Jak buduje się wartość – sztuka topowych artystów

JAK BUDUJE SIĘ WARTOŚĆ – SZTUKA TOPOWYCH ARTYSTÓW Na szczycie wcale nie panuje cisza. O artystach, którzy go osiągnęli, jest głośno i są oni przedmiotem licznych rozmów i dyskusji. Mowa o znanych, rozpoznawanych artystach-markach. Uwaga! Najwyższy pułap współczesnej sztuki zdobywa się powoli i, niestety, dość łatwo z niego spaść. Jak wygląda droga na szczyt i jak myśleć o wartości prac artystów, którzy już go osiągnęli? Artystów, którzy znaleźli się w czołówce, można poznać między innymi po ich działaniach na rzecz przeformułowania języka współczesnej sztuki. Warto więc zadać pytanie, czy dzięki nim powstał nowy sposób obrazowania, który podchwycili (choćby umownie lub w autorski sposób) inni twórcy? Owocne wytyczenie tego rodzaju nowej ścieżki jest zawsze premiowane zainteresowaniem na rynku sztuki, działaniami kuratorskimi i – w perspektywie – wzrostem wartości poszczególnych dzieł. Czołowi artyści to również ci, których działalność wspiera głęboka myśl – nie tylko ich własna, ale też galerzystów artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


35

i kuratorów. Niezwykle rzadko zdarza się, by artysta znajdujący się na szczycie pracował w oderwaniu od prężnego kombinatu, który wraz z nim współtworzy sposoby mówienia i interpretowania jego sztuki. Szukając wartości w dziełach kreatorów z najwyższej półki, warto zatem przeanalizować, czy rzeczywiście stoi za nim taka osoba lub grupa osób i czym owocuje ta współpraca. Ewa Juszkiewicz, laureatka konkursu Artystyczna Podróż Hestii z 2009

roku, to artystka, której przypisać można rolę przywódczyni kolejnej ciekawej fali polskich postsurrealistów. W swojej twórczości zajmuje się przede wszystkim portretami kobiecymi. Eksperymentuje z klasycznym i abstrakcyjnym malarstwem. Jej prace zaprezentowane zostały z sukcesem m.in. na nowojorskich targach Frieze i turyńskiej Artissimie. Cyryl Polaczek jest z kolei laureatem konkursu Artystyczna Podróż Hestii

z 2012 roku. Inspirują go wielkie tematy malarskie, akty, muzealne ekspozycje. W sztuce fascynują go sprzeczności, dlatego w swoich pracach chętnie łączy elementy realistyczne z niedopowiedzeniem i abstrakcją. Przełomem w jego działaniu była głośna wystawa „Potencja” zorganizowana przez warszawską galerię Raster. Prace malarskie Polaczka zostały przedstawione jako nowy, młody język malarski. W 2017 roku artysta pokazał swoje prace w Schwarz Contemporary w Berlinie.


budowanie i przechowywanie wartości — Na co zwracać uwagę, włączając do swojej kolekcji sztu

 A CO ZWRACAĆ UWAGĘ, N WŁĄCZAJĄC DO SWOJEJ KOLEKCJI SZTUKĘ TOPOWYCH ARTYSTÓW?

1. Szukaj pr

czywiści

drogę inn

czyli naj

nicznyc

jących n

Dokonując kolekcjonerskiego wyboru w obrębie topowej sztuki, warto patrzeć kontekstowo.

którą wn

dany twó

2. Zastanó medium,

z

prace czo stów są brane”,

sze już n

Dlatego c sięgnąć

na papie malarza.

zyskujem

ciekawy nerskich

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


ukę topowych artystów?

rac, które rze-

37

3. Nie kupuj słabszych 4. Przeanalizuj cenę – naj-

ie wytyczyły

(warsztatowo, tema-

droższe prace wcale

nym artystom,

tycznie) prac tylko

niekoniecznie najlepiej

jbardziej iko-

„dla nazwiska”.

Rynek

zachowują wartość.

wtórny będzie wobec

Warto raczej skupić

nową jakość,

nich

k r y t y c z n y,

się na obiektach, które

niósł do sztuki

a w konsekwencji ich

wyróżniają się formą

órca.

potencjalna odsprze-

lub tematem.

ch,

pokazu-

daż okaże się trudna.

ów

się

nad

Duże jest również 5. Zwróć uwagę na trans-

zwłaszcza że

prawdopodobieństwo,

fer Polska-zagranica

ołowych arty-

że szybko się nimi

często „prze-

znudzisz i, rozwijając

a nawet obecności

a te najlep-

się jako kolekcjoner,

artysty na międzyna-

niedostępne.

będziesz chciał je usu-

rodowym rynku może

czasami warto

nąć ze swojego zbioru.

być znakiem, że jego

brak

sukcesów,

np. po prace

pozycja (i wartość

erze znanego

jego prac) słabnie lub

W ten sposób

od początku została

my dostęp do

ych kolekcjopozycji.

przeszacowana.


budowanie i przechowywanie wartości — Wartość dodana: kolekcja, która pracuje na dany obiekt

MARCIN JANUSZ, DOKUMENTACJA WYSTAWY 90% SOKU, 10% CUKRU W GALERII LABIRYNT, FOT. WOJCIECH PACEWICZ, 2018.


39

WARTOŚĆ DODANA: KOLEKCJA, KTÓRA PRACUJE NA DANY OBIEKT To, co przydaje wartości pojedynczej pracy, to nie tylko droga twórcza artysty, jego marka i działania, które odbywają się wokół jego dorobku. Istotnym czynnikiem, który sprawia, że dana praca jest cenna, jest to, w jakich kolekcjach (prywatnych, publicznych, korporacyjnych) znajduje się obecnie lub znajdowała się wcześniej. Jak dokładnie działa ten mechanizm?

Dobre kolekcje to te, które pracują nie tylko na markę właściciela, ale też poszerzają wiedzę i kompetencje kulturowe odbiorców.


budowanie i przechowywanie wartości — Wartość dodana: kolekcja, która pracuje na dany obiekt

NA CO ZWRACAĆ UWAGĘ? 1. Fakt, że praca znajduje się w kolekcji oznacza, że jej zakup był efektem przemyślanej, świadomej decyzji – kolekcjoner dokonał drobiazgowego przeglądu rynku, poradził się niezależnych ekspertów i wybrał to, co wyróżniające się, najciekawsze, najlepsze.

2. Dobre kolekcje to te, które pracują nie tylko na markę właściciela, ale też poszerzają wiedzę i kompetencje kulturowe odbiorców.

W praktyce oznacza to, że kolekcje często

prezentowane są szerokiemu gronu odbiorców, przyglądają się im zewnętrzni kuratorzy i krytycy, powstają na ich temat teksty krytyczne. Z jednej strony wpływa to na wzrost rozpoznawalności poszczególnych prac, z drugiej zaś takie „zewnętrzne spojrzenia ekspertów” kształtują kapitał symboliczny danego dzieła. W tym przypadku jest on rozumiany jako suma interpretacji, znaczeń i kontekstów, w jakich został przedstawiony. artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


41

3. Pomiędzy pracami w kolekcji zachodzi interakcja. Co innego „znaczy” praca współczesnego artysty umieszczona w kolekcji prac dawnych, co innego zaś wśród prac jego rówieśników. W pierwszym przypadku będzie komentarzem do innych obiektów, przełamaniem kolekcji, wyróżniającym się elementem, w drugim – równorzędnym klockiem większej układanki. 4. Prace pochodzące z kolekcji budzą większe zainteresowanie na rynku wtórnym – ich przynależność do konkretnej kolekcji buduje proweniencję, czyli historię dzieła. W dużym uproszczeniu – ciekawa historia pracy ma bezpośredni wpływ na jej wycenę. Co to dokładnie oznacza? Jeśli analizujemy możliwość wzrostu wartości naszych prac i powody takiego zjawiska, powinniśmy również wziąć pod uwagę kontekst całego zbioru. Tworzenie odpowiedzialnej, spójnej i pokazywanej publicznie kolekcji będzie przekładało się na wartość poszczególnych prac, które się w niej znajdują.


budowanie i przechowywanie wartości — Nie tylko malarstwo, rysunek, fotografia – nowe media, c

 IE TYLKO MALARSTWO, RYSUNEK, N FOTOGRAFIA – NOWE MEDIA, CROSS-MEDIA I WYZWANIA ZWIĄZANE Z MYŚLENIEM O NICH POD KĄTEM WARTOŚCI Wartość materiału, z którego wykonane jest dzieło, niekoniecznie przekłada się na wartość samej pracy. To luźna parafraza łacińskiej sentencji głoszącej, że sztuka (i kunszt artysty) jest cenniejsza niż drogie kamienie i szlachetne metale (spopularyzowanej w Polsce przez profesora Białostockiego i jego kanoniczną książkę „Sztuka cenniejsza niż złoto”). Ten sposób myślenia może nam przyświecać, kiedy myślimy o wartości prac, które są najmniej materialne, czyli o pracach wideo, wykorzystujących nowe media czy eksperymentalne formy w ramach interwencji przestrzennych. Takie prace stanowią wyzwanie dla kolekcjonerów, również dlatego, że dość trudno stwierdzić, co tak naprawdę jest właściwym dziełem – element rzeźby, zapis wideo performance’u, dokumentacja fotograficzna? A może danej pracy po prostu nie da się włączyć do kolekcji? artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


cross-media i wyzwania związane z myśleniem o nich pod kątem wartości

43

Warto pamiętać, że warunki tego, „czym jest praca”, określa artysta razem z galerią. Wiele z dzieł powstających w tzw. nowych mediach funkcjonuje jako dzieła edycyjne, czyli mające więcej niż jeden oryginalny egzemplarz (a każdy z nich jest oznaczony numerami np. 1/10, 2/20 itd.). Tak funkcjonują między innymi niektóre z prac Zuzanny Golińskiej czy Piotra Urbańca – finalistów konkursu Artystyczna Podróż Hestii (Urbaniec został również laureatem w 2016 roku). W przypadku dzieł wykorzystujących nowe media szczególnie ważne są dbanie o fizyczny stan oryginalnego nośnika i dostęp do technologii, która pozwala na ich odtworzenie (tak jest np. w przypadku prac wideo zapisanych na kasetach VHS). Warto przemyśleć otwarcie się na tego typu media, bo – choć trudniej tu o trafne oszacowanie wzrostu wartości – ten segment dzieł sztuki jest stosunkowo rzadko eksplorowany. Prościej tu zarównozdobyć jeden z laurów pierwszeństwa, jaki dotrzeć do niezwykle efektownej, wartościowej sztuki.


MYŚLENI KO


IE OLEKCJÄ„


myślenie kolekcją — Kim jest kolekcjoner?

KIM JEST KOLEKCJONER?

Kolekcjoner to osoba, którą łączy z własną kolekcją bliska więź. Trajektorie tej więzi są różne – równie dobrze można powiedzieć, że to nie kolekcjoner posiada dzieła sztuki, ale zbiór obiektów „ma kolekcjonera”. To dynamiczny i obustronnie napędzający się układ. Kolekcjoner zasila kolekcję swoimi wyborami, kolekcja inspiruje, kształtuje i edukuje kolekcjonera. Co różni osobę kupującą sztukę od kolekcjonera? W odpowiedzi na to pytanie można wyróżnić kilka obszarów, które sprawiają, że stajemy się kolekcjonerami oraz kilka elementów, które co prawda nie są warunkiem koniecznym, ale ogólnie przyjęta, „powinnością kolekcjonera” lub są w sposób nieunikniony przypisywane kolekcjonerom w publicznej dyskusji. artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


47

rozumiany jako nie-

Ciągłość, czyli inaczej systema-

ustająca refleksja nad własną

tyczność. Nie da się być kolekcjo-

praktyką zakupową. To bez wąt-

nerem, nie poszerzając swojego

pienia cecha, która wyróżnia

zbioru sztuki. Warto zawczasu

kolekcjonera. Dlaczego kupuję

określić częstotliwość, z jaką chce

daną pracę? Co wnosi ona do

się nabywać obiekty. Ciągłość

całego zbioru? Gdzie lokuję ją

zakupów pozwala oszacować

w twórczości danego artysty

wzrost własnych kompetencji –

i dlaczego zależy mi na tym, żeby

jako kolekcjonerzy czujemy, że

mieć reprezentanta właśnie tego

z każdą kolejną podejmowaną

wycinka twórczości?

decyzją poszerzamy nasze kryte-

Namysł

ria, wzrasta nasza wiedza, coraz trafniej odczytujemy potencjał. Wiemy też, gdzie się pomyliliśmy. Ciągłość dla kolekcjonera to również ciągłość budowania wiedzy – konsekwentne śledzenie rozwoju wybranych artystów, trzymanie ręki na pulsie w zakresie wycen prac i ruchów na rynku wtórnym.


myślenie kolekcją — Kim jest kolekcjoner?

Rozbudowa/przebudowa. Namysł

System, czyli klucz.

Kolekcjoner

i ciągłość okazjonalnie gwaran-

to osoba, która buduje swój zbiór

tują zimny prysznic, gdy orien-

sztuki w oparciu o przyjęte kry-

tujemy się, że niektóre z naszych

teria. Mówiąc inaczej – najpierw

pomysłów na rozbudowę kolekcji

skrupulatnie tka sieć, w którą

okazały się ślepymi zaułkami.

łapie pasujące obiekty, świa-

Albo coś, co wydawało nam się

domie odrzucając taką sztukę,

kilka lat temu interesującym klu-

która nie mieści się w ustalo-

czem zakupowym, dziś zakrawa

nym zakresie. Tego rodzaju klucz

na kliszę albo zupełnie nietra-

może być tematyczny (związany

fioną decyzję. Dobry kolekcjo-

z tym, co jest przedstawione na

ner to osoba, która umie szybko

obrazie, w rzeźbie, na wideo), for-

i sprawnie przekształcić swoje

malny (związany z tym, jak coś

zbiory – wyprzedając je, skła-

jest namalowane, wyrzeźbione,

dając w depozycie lub po pro-

nakręcone) lub inny (np. gdy

stu decydując się na zupełnie

interesuje nas pewna kategoria

nowy klucz doboru obiektów

artystów lub prace pochodzące

w przyszłości.

wyłącznie z jednego okresu). Coraz częściej mówi się, że kolekcja może być również absolutnie

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


49

różnorodna, a kluczem staje się wówczas ignorowanie wszystkich porządków. Na pewno jednak kolekcjoner w klasycznym ujęciu respektuje systemowe budowanie kolekcji.

Dobry kolekcjoner najpierw skrupulatnie tka sieć, w którą łapie pasujące mu obiekty.


myślenie kolekcją — Kim jest kolekcjoner?

ŁUKAS


51

Dziś bardzo często mówi się o tym, że kolekcjonowanie nie jest zajęciem, któremu warto oddawać się tylko z myślą o sobie. Zbieranie unikalnych, wartościowych pod względem artystycznym i finansowym prac powinno być istotne również w szerszym, wspólnotowym kontekście. Stąd wyobrażenie o tym, że publiczne pokazywanie kolekcji musi być elementem kultury kolekcjonera. Rzeczywiście, depozyty i nawiązywanie współpracy z muzeami lub własne formuły wystawiennicze to instrumenty, po które może sięgać osoba zajmująca się kolekcjonowaniem. Wyobrażenie, że dzieło sztuki to coś, co długofalowo może być inwestycją, pojawiło się dopiero w XVII wieku, a więc późno, zważywszy na to, że o kolekcjonowaniu można mówić już od czasów przedantycznych. Przez wieki jedną z głównych pobudek do kolekcjonowania był podziw wobec dzieł sztuki, motywacje inwestycyjne pojawiły się później. Dziś w większości poradników otwarcie zaleca się, żeby wyborów kolekcjonerskich – zwłaszcza na początku drogi – dokonywać w oparciu o preferencje estetyczne (minimalizując jednocześnie ryzyko rozczarowania, gdy praca nie przyniesie oczekiwanego zysku). Warto jednak zaznaczyć, że dobry kolekcjoner może podejmować próby szacowania wzrostu wartości obiektu i kierować się również tym aspektem jako jednym z kryteriów cząstkowych.

SZ PATELCZYK, KWIECIEŃ, OLEJ NA PŁÓTNIE, 2015.


myślenie kolekcją — Do jakiego stopnia warto być purystą? Temat i inne porządki kolekcjonerskie

DO JAKIEGO STOPNIA WARTO BYĆ PURYSTĄ? TEMAT I INNE PORZĄDKI KOLEKCJONERSKIE Kolekcję od przypadkowego zbioru sztuki odróżniają namysł i koncept, które stoją za wyborami kolekcjonera. Często oznacza to, że kolekcja zbudowana jest wokół jednego tematu, w którym właściciel osiągnął biegłość. Taki temat można rozumieć umownie – przykładowo jako przedstawienie (czyli to, „co znajduje się na płótnie/fotografii/wideo”) lub klucz formalny, czasowy, biograficzny. Częstą linią porządkującą zbiory jest geograficzne pochodzenie dzieł, medium, ale też na przykład wiek artystów. Warto zaznaczyć, że dobra kolekcja to jednak taka, która traktuje swój temat jako myśl przewodnią, a nie dogmat. Tego rodzaju zbiór jest sumą zachwytów, wzrastającej wiedzy i ekspertyzy, odzwierciedla zmiany w zainteresowaniach – stąd większość dobrych kolekcji ma – mimo wszystko – zróżnicowany charakter. Niektórzy eksperci twierdzą, że kolekcje sztuki mogą mieć charakter horyzontalny albo wertykalny. Horyzontalne artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


53

kolekcje to takie, które pokazują dane zjawisko wraz „z okolicznymi kontekstami”, wertykalne natomiast dogłębnie eksplorują jeden wątek. I tak, przykładowo kolekcja, która obejmuje współczesne malarstwo przedstawicieli młodego pokolenia, a także np. pojedyncze prace klasyków nowoczesności i szkice na papierze, będzie w takim ujęciu kolekcją horyzontalną; z kolei zbiór obejmujący prace wideo powstałe po 2005 roku nazwalibyśmy kolekcją wertykalną. Oczywiście powyższa typologia ma charakter bardzo umowny, ale podział ten pokazuje różne podejścia, które mogą towarzyszyć kolekcjonerskim wyborom.

Często oznacza to, że kolekcja zbudowana jest wokół jednego tematu, w którym właściciel osiągnął biegłość.


myślenie kolekcją — Czym jest dobra praca? Analiza kategorii: temat, warsztat, względy formalne

CZYM JEST DOBRA PRACA? ANALIZA KATEGORII: TEMAT, WARSZTAT, WZGLĘDY FORMALNE Jednym z najważniejszych zadań kolekcjonera jest dokonywanie wyboru o zakupie konkretnego dzieła do zbioru. Rzadko zdarza się, żeby jednocześnie do kolekcji włączać więcej niż jeden lub dwa obiekty. Wyjątkiem od tej zasady jest zakup tek kolekcjonerskich, serii prac w medium tradycyjnie uznawanym za tańsze, np. papierze. Trudność polega jednak na tym, by mądrze i kompetentnie wyselekcjonować ze zbioru prac, których zakup rozważa się na danym etapie budowania zbioru, jedną lub dwie „najlepsze”, a odrzucić te, które są „słabe”. W ten sposób od shortlisty prac branych pod uwagę przechodzi się do konkretnego zakupu. Jak zatem ocenić, czy obraz, grafika lub rzeźba są „najlepsze”? Galerzyści, krytycy i koneserzy sztuki, przymierzając się do rekomendacji prac, najczęściej posługują się trzema kategoriami.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


55

TEMAT

Abstrakcja geometryczna, pejzaż, portret, a może

coś zupełnie innego? Analizując dany obiekt, w pierwszej kolejności musimy wziąć pod lupę to, o czym tak naprawdę – na poziomie przedstawienia – jest dana praca. Bardzo często temat jest dla artysty jedynie pretekstem do podjęcia innych artystycznych rozważań – nawiązania do wcześniejszych praktyk artystycznych, erudycyjnej gry z dzisiejszym lub historycznym otoczeniem kulturowym. Wielu krytyków sztuki uważa jednak, że temat, choćby zdekonstruowany lub bardzo umowny, musi pojawić się w dobrej pracy (w innym wypadku łatwo zarzucić pracy miałkość, artystyczne grafomaństwo lub brak siły przekazu). Innym wymiarem przypatrywania się tematowi jest analiza, czy dana praca tematycznie wpisuje się w dorobek danego artysty, czy jest spójna z całością jego twórczości. Warto zwracać uwagę na prace, które są odpowiedzią na temat, który artysta porusza lub poruszał w sposób systemowy i ciągły. Ale uwaga – również prace tematycznie wyróżniające się na tle dorobku mogą zostać uznane za wybitne, ponieważ są inne, ciekawe, zwracające uwagę.


myślenie kolekcją — Czym jest dobra praca? Analiza kategorii: temat, warsztat, względy formalne

WARSZTAT

Przyjmuje się, że dobra praca to taka, która

odzwierciedla doskonałe panowanie artysty nad daną techniką malarską, graficzną lub inną. Podmalówki, świecenia, warstwy tempery jajkowej, dukt pędzla – najważniejsze elementy poszczególnych technik powinny dać się wychwycić w dobrej pracy. Oczywiście nie oznacza to, że artysta musi posługiwać się technikami wyłącznie w sposób tradycyjny i traktować je jak kanon, od którego nie można odejść. Wszelkie własne warsztatowe rozwiązania, rozbudowujące klasyczne techniki, czynią obiekt ciekawszym. Natomiast odrobienie lekcji warsztatowej jest niezbędne. Oglądając daną pracę, musimy być pewni, że artysta posługuje się wybraną techniką po mistrzowsku albo też wie, jak doskonale tworzyć w technice, którą decyduje się dekonstruować, rozbudowywać, przekraczać.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


57

WARTOŚCI FORMALNE Najtrudniejszym wymiarem analizo-

wania wartości pracy jest ten związany z ujęciem formalnym. W tym obszarze do głosu dochodzą takie kategorie, jak: rytm, kompozycja, porządek pracy. Na początek warto spojrzeć na dane dzieło i zadać sobie kilka pytań pomocniczych – czy kompozycja zbudowana jest na planie figury geometrycznej (koła, trójkąta, kwadratu)? Czy powtarza się w niej jakiś motyw w taki sposób, że można mówić o rytmie? Czy praca ma kompozycję otwartą? Czy krawędzie pracy są wykorzystane do zbudowania tego, co znajduje się na papierze lub płótnie? Im więcej odpowiedzi twierdzących, tym bardziej zbliżamy się do twierdzenia, że praca została ciekawie rozwiązana. Dobre wieści – w analizie wartości formalnej bardzo pomocne okażą się praktyka i nabywane doświadczenie. Każda ze świadomie obejrzanych prac będzie wpływać na poszerzenie wiedzy oraz nabywanie umiejętności precyzyjnej i trafnej analizy wartości formalnych.


myślenie kolekcją


59

KAROLINA BIELAWSKA, KOMPLEKS, WIDOK INSTALACJI W PAŁACU BRANICKICH W BIAŁYMSTOKU, GALERIA ARSENAŁ, 2017.


myślenie kolekcją — Życie kolekcji – ekspozycja, porządkowanie kolekcji, linie rozbudowy

ŻYCIE KOLEKCJI – EKSPOZYCJA, PORZĄDKOWANIE KOLEKCJI, LINIE ROZBUDOWY O kolekcji sztuki mówi się, że nigdy nie jest zbiorem zamkniętym i pozostaje w ciągłym ruchu. W tej „otwartej formule” można zauważyć analogię do samej figury kolekcjonera, który nieustająco poszukuje, poszerza swoje kompetencje, koryguje lub zawęża pola zakupowe. Dynamiczna, zmienna kolekcja jest w takim ujęciu lustrzanym odbiciem rozwoju osoby, która za nią stoi. Ta dynamika zbiorów sztuki przebiega w sposób uporządkowany. Pierwszą zasadą jest rozbudowywanie kolekcji wokół wybranych pojęć, zagadnień lub tematów formalnych. Warto zadbać o to, by każda z wybranych „linii tematycznych” (wymieńmy dla przykładu kilka: młoda polska fotografia, abstrakcja geometryczna, malarstwo akwarelowe) rozwinęła się w przynajmniej dwa lub trzy zakupione do kolekcji obiekty – dopiero wtedy można ocenić jej potencjał w kontekście budowania całego zbioru. Druga z zasad określa cykliczną obserwację artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


61

kształtowania się kolekcji. Zapożyczając terminologię z procesów zarządzania, możemy powiedzieć, że kolekcja powstaje iteracyjnie. Oznacza to, że w określonej częstotliwości powraca się do pytań: „czy taka kolekcja ma sens?”, „czy ten zbiór przekazuje to, co chciałem powiedzieć za pomocą sztuki”? Jeśli odpowiedź jest przecząca, kolekcjoner powinien wprowadzić korektę, zamknąć zakupy „z danej linii” lub ją zawęzić.

Pierwszą zasadą jest rozbudowywanie kolekcji wokół wybranych pojęć, zagadnień lub tematów formalnych.


myślenie kolekcją — Życie kolekcji – ekspozycja, porządkowanie kolekcji, linie rozbudowy


63

Kolejna zasada, która „wprawia kolekcję w ruch”, mówi o tym, że tak naprawdę każdej kolekcji potrzebny jest – chociażby od czasu do czasu – odbiorca. Może być to sam kolekcjoner lub szersza publiczność. To osoby, które stając naprzeciwko wyeksponowanych prac, widzą, interpretują i nazywają interakcje, które zachodzą pomiędzy obiektami. Mówiąc inaczej – „odczytują i wytwarzają historię, którą opowiada kolekcja”. Wszystko jest w oku patrzącego, jak głosi XIX-wieczna brytyjska maksyma. Dlatego właśnie ważne jest prezentowanie, zwłaszcza publiczne, prac z kolekcji. Każda ekspozycja daje zaczyn do dalszej ciekawej rozbudowy i zmiany kształtu zbioru. Każda publiczna ekspozycja – zwłaszcza taka, za którą idzie praca kuratorska, publikacje i recenzje – buduje również materialną wartość kolekcji.

KAMILA MODEL, NA SZCZĘŚCIE, OLEJ I AKRYL NA PŁÓTNIE, 2014.


myślenie kolekcją — Dominanta i konie pociągowe kolekcji

DOMINANTA I KONIE POCIĄGOWE KOLEKCJI Dobra kolekcja nie musi być idealnie zrównoważona. Warto już na początku tworzenia zbioru założyć, że znajdą się w nim zarówno prace odgrywające pierwsze skrzypce, jak i takie, które będą tworzyły mocny „drugi szereg”.

Warto pozostawić w kolekcji niektóre z tych dzieł, które typowaliśmy jako solidnych kandydatów, a które nie spełniły pokładanych w nich nadziei – będą świadkami tego, że kiedyś myśleliśmy artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


65

Grupę prac wyróżniających się pod względem wartości oraz atrakcyjności tematycznej, warsztatowej i formalnej możemy uznać za trzon kolekcji. Niektórzy z kolekcjonerów nazywają taką grupę dominantą. Działa ona jak zaczyn dla całości zbioru – inspiruje i warunkuje kolejne zakupy, otwiera kolekcjonersko na nowe tematy. Podczas eksponowania zbioru będzie przyciągać najwięcej uwagi publiczności. Kolekcja jest tworem, który rozwija się w czasie, co oznacza, że z czasem będziemy weryfikować przynależność danych prac do „grupy dominującej” i ich wpływ na zakup nowych, ciekawych obiektów. Część z naszych głębokich przekonań dotyczących danej pracy (że jest „wybitna”, obiektywnie bardzo ciekawa i przetrwa próbę czasu oraz rozwój naszych kolekcjonerskich kompetencji), nie znajdzie potwierdzenia w rzeczywistości. Warto pozostawić w kolekcji niektóre z tych dzieł, które typowaliśmy jako solidnych kandydatów, a które nie spełniły pokładanych w nich nadziei – będą świadkami tego, że kiedyś myśleliśmy inaczej, a w stosunku do tego okresu mamy więcej wiedzy.


myślenie kolekcją — Kolekcja prywatna a kolekcja korporacyjna

KOLEKCJA PRYWATNA A KOLEKCJA KORPORACYJNA Może wydawać się, że kolekcje prywatne i takie, które należą do firm oraz budują jej markę, to dwa zupełnie różne twory. Tymczasem obecnie najczęściej podobnie myśli się o tych dwóch typach kolekcji. Po pierwsze – jako o sposobie budowania zajmującej historii wizualnej (czyli odpowiednio: czytelnej opowieści o marce lub opowieści o indywidualnej pasji danego kolekcjonera). Po drugie, traktuje się je jako inwestycje, nie tylko finansowe, ale też wkład w budowanie kompetencji kulturowych, przyczynek do nauki i rozwoju. artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com

1. Kolekcja prywatna szybciej reaguje na zmiany (rynku, popularności, zainteresowań), jest bardziej heterogeniczna. To „bardziej osobista opowieść”. 2. Kolekcja prywatna częściej posiada walor dekoracyjny – myśli się o niej również w kategoriach tego, co ma zawisnąć na ścianie, pasować do wnętrza, zdobić i uzupełniać projekt architektoniczny.


67

3. Kolekcja korporacyjna ma

4. Kolekcja korporacyjna jest

wielu autorów, dlatego warto

częściej oglądana przez osoby,

szczegółowo obmyślić jej

które dopiero zaczynają swoją

klucz i dokładnie zaplanować,

przygodę ze sztuką. W związku

w jaki sposób będzie przeka-

z tym warto pamiętać, że taka

zywać opowieść marki (tak,

kolekcja wymaga wyjaśnienia,

by w przyszłości móc jasno

by była zrozumiała nie tylko

uzasadnić wybory i podej-

dla jej twórców i osób, które

mowane decyzje). Ważnym

podejmowały decyzje z nią

aspektem budowania kolekcji

związane. Nie zawsze będzie

korporacyjnej jest działanie

po niej oprowadzać „głowa

w ramach corporate culture

domu” – stąd potrzeba stwo-

responsibility, czyli odpowie-

rzenia publikacji, filmów i opi-

dzialności firmy wobec kultu-

sów dostępnych dla tych, któ-

rowego otoczenia. Tym bar-

rzy ją oglądają na własną rękę.

dziej warto zastanowić się, jaki segment rynku chcemy

5. Kolekcja korporacyjna jest dia-

wspierać naszymi wyborami

logiem inicjowanym pomiędzy

(i środkami), stymulując jego

zarządzającymi firmą a pra-

rozwój.

cownikami, klientami i partnerami biznesowymi. Jeśli nie zadbamy, by była ona czytelna i zrozumiała, możemy narazić się na krytyczne opinie.


MICHAŁ SIAREK, ALEXANDER, FOTOGRAFIA, 2013-2016.


OT KOLEKCJO


TOCZENIE ONERA


otoczenie kolekcjonera — Tradycyjne instytucje rynku sztuki: galerie i domy aukcyjne oraz targi sztu

TRADYCYJNE INSTYTUCJE RYNKU SZTUKI: GALERIE I DOMY AUKCYJNE ORAZ TARGI SZTUKI – JAK Z NICH KORZYSTAĆ? NA CO ZWRÓCIĆ UWAGĘ? Klasycznie rozumiany rynek sztuki można wyobrazić sobie jako sieć wzajemnie powiązanych podmiotów i instytucji, pomiędzy którymi krążą dzieła sztuki. Cyrkulacja ta prawie zawsze wiąże się ze zmianą wartości obiektów, bardzo często oznacza również zmianę właściciela danej pracy. Jako galerie najczęściej rozumie się prywatne firmy, które prowadzą działalność wystawienniczą i sprzedażową. W praktyce każda z galerii pracuje z grupą kilku lub kilkunastu artystów – organizuje ich wystawy, przygotowuje publikacje poświęcone ich twórczości, inicjuje ekspozycje w publicznych instytucjach (muzeach, galeriach), sprzedaje prace kolekcjonerom. W tym kontekście głos doradczy galerzystów bardzo silnie wybrzmiewa także na poziomie tworzenia samej sztuki – współpracują z artystami, nie tylko przeprowadzając ich przez zasieki rynku, ale inspirując ich, podsuwając im nowe wątki i kierunki tworzenia. Galerie są podmiotami rynku pierwotnego, co oznacza, że kupując od galerii, zazwyczaj stajemy się pierwszymi właścicielami pracy. Wielkim atutem artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


uki – jak z nich korzystać? Na co zwrócić uwagę?

73

zakupów galeryjnych jest możliwość bezpośredniej rozmowy i pozyskania rzetelnych informacji o planach artystycznych interesującego nas twórcy, a także sposobność spokojnego obejrzenia kilku prac. Domy aukcyjne

to z kolei firmy sprzedające prace, które

miały już właścicieli. Ich działalność polega na wyłuskiwaniu najciekawszych propozycji spośród prac, których chcą się pozbyć kolekcjonerzy, drobiazgowej wycenie, promocji i sprzedaży. Dużą zaletą kupowania sztuki za pośrednictwem domów aukcyjnych jest swego rodzaju certyfikacja – wyniki aukcyjne są transparentne i notowane w polskich oraz międzynarodowych serwisach zbierających te dane. W ramach zakupów w domu aukcyjnym dostajemy dowody sprzedaży, udokumentowane zostaje również pochodzenie pracy. Targi sztuki

to lokalne lub międzynarodowe imprezy

gromadzące najbardziej interesujące galerie i ich najciekawsze oferty. Takie podwójne sito oznacza, że kolekcjonerzy w jednym czasie mogą zapoznać się z wyjątkowymi pracami i uzyskać panoramiczny ogląd sytuacji na rynku pierwotnym. Targi sztuki to również miejsce


otoczenie kolekcjonera — Tradycyjne instytucje rynku sztuki: galerie i domy aukcyjne oraz targi sztu

poszerzania wiedzy i wymiany doświadczeń – z reguły mają bardzo rozbudowany program wydarzeń towarzyszących, stworzony z myślą o budowaniu kompetencji zarówno u nowych, jak i doświadczonych kolekcjonerów. Targi sztuki działają również jako swego rodzaju weryfikator – dobre galerie można poznać między innymi po tym, że regularnie uczestniczą w międzynarodowych targach sztuki. Fundacje

działają w kilku modelach. Zasadniczo każda

fundacja skupia się na jasno wytyczonych celach statutowych, obejmujących tworzenie wartości społecznej i kulturowej. I tak np. Fundacja Artystyczna Podróż Hestii działa na rzecz promowania debiutujących twórców i ułatwiania rynkowego startu młodym artystom. Inny model fundacji to taki, który łączy kulturową wartość ze sprzedażą. Takie fundacje z reguły zarządzają spuścizną jednego artysty lub wybranej grupy twórców. W praktyce bardzo często dysponują majątkiem przekazanym przez spadkobierców. Praca fundacji to przede wszystkim działalność popularyzatorska i promocyjna, sprzedaż zazwyczaj stanowi aspekt poboczny. Nic dziwnego, ponieważ – co do zasady – materiał, którym zarządza fundacja jest bardzo cenny i ograniczony. artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


uki – jak z nich korzystać? Na co zwrócić uwagę?

75

Na marginesie warto wymienić instytucje publiczne, czyli muzea, publiczne galerie i kolekcje. Nie są to ogniwa klasycznie rozumianego rynku sztuki, ponieważ nie pośredniczą w żadnej sprzedaży. Są jednak z nim blisko powiązane jako miejsca, w których wytwarzana jest merytoryczna i kuratorska wartość – sztuka jest pokazywana i interpretowana. W ogromnym skrócie – im częściej pokazywana jest dana praca lub dany artysta, tym większą wartość finansową można im przypisać. Często więc podczas rozmowy z przedstawicielami galerii na temat ceny danej pracy usłyszymy, że wynika ona z tego, że twórczość danego artysty była niedawno prezentowana w wyróżniającej się instytucji publicznej. Kolekcjonerzy i kolekcje publiczne weryfikują i współtwo-

rzą rynek sztuki. Bez nich „krążenie prac” nie mogłoby się odbywać. Warto zaznaczyć, że włączenie obiektu do ważnej kolekcji – prywatnej lub publicznej – również wpływa na wzrost wartości dzieła i rozpoznawalność artysty.


otoczenie kolekcjonera


77 PAWEŁ FRANIK, ON HIS OWN, FOTOGRAFIA, 2015.


otoczenie kolekcjonera — Nowe instytucje sztuki: oddolne galerie...

NOWE INSTYTUCJE SZTUKI: ODDOLNE GALERIE ... W ostatnich latach rozluźnił się kanon obowiązujący na rynku sztuki. Do klasycznych instytucji i podmiotów rynku dołączyły nowe, pojawiły się także nowe praktyki. Nie można ich pominąć, analizując elementy układanki, które składają się na całościowy ogląd rynku sztuki. Oddolne galerie

to takie twory, które zawiązują się na

zasadzie spółdzielni. Zazwyczaj tworzą je młodzi artyści, którzy chcą zaproponować nową wartość na rynku sztuki. Tego rodzaju instytucje przełamują tradycyjny schemat galerzysta/szef – artysta/twórca, są zarządzane przez kolektyw, który tworzy sztukę, rzadziej przez jedną osobę, która również rozwija własną praktykę artystyczną. Oferta oddolnych galerii to ciekawa propozycja, jeśli szukamy prac przedstawicieli najmłodszego pokolenia. Bardzo często takie galerie są z czasem wchłaniane przez podmioty dłużej działające na rynku.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


79

Kolekcjonerzy i kolekcje publiczne weryfikują i współtworzą rynek sztuki. Bez nich „krążenie prac” nie mogłoby się odbywać.


otoczenie kolekcjonera — Nowe instytucje sztuki: oddolne galerie...

Self-publishing/self-management to terminy wymagające

omówienia. Jeszcze kilkanaście lat temu artysta samodzielnie zarządzający własną karierą nie byłby uznawany za gracza liczącego się na rynku sztuki. Dziś to widzenie zasadniczo się zmieniło. W dobie łatwego dostępu do publikacji i promocji swoich prac, a jednocześnie w czasach ograniczonej liczby galerii, coraz więcej artystów decyduje się na model „samostanowienia”. Rezygnując ze wsparcia galerzystów, z powodzeniem przyciągają oni uwagę kolekcjonerów. Warto przyglądać się takim działaniom i pamiętać, że artyści aktywni jako „wolne elektrony” również mają wiele do zaoferowania. W tym przypadku wyjątkowo uważnie warto przeanalizować, czy taki twórca pokazuje swoje prace w ciekawych instytucjach oraz czy jego sztuka trafia do dobrych kolekcji.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


81

Aukcje specjalne,

czyli aukcje charytatywne lub orga-

nizowane przez fundacje na cele statutowe. To aukcje organizowane poza domami aukcyjnymi (czasami we współpracy z nimi). Z reguły nie wiążą się z opłatami aukcyjnymi – umożliwiają więc korzystniejszy zakup prac. Ciekawym wymiarem takich aukcji jest selekcja – niektóre z najbardziej prestiżowych aukcji charytatywnych definiują kanon tego, co jest głośną i obiecującą sztuką. W tym miejscu warto także zwrócić uwagę na aukcje finalistów i laureatów konkursu Artystyczna Podróż Hestii, umożliwiające korzystny zakup najmłodszej sztuki, która już przyciągnęła uwagę koneserów i ekspertów.


otoczenie kolekcjonera — Sieciowanie kolekcjonerów

SIECIOWANIE KOLEKCJONERÓW Antropolożka Margaret Mead pisała, że – w bardzo dużym uproszczeniu – równie wiele można nauczyć się od osób takich jak my, co od ekspertów. W kolekcjonowaniu właśnie taki model pozyskiwania wiedzy sprawdza się najlepiej. Kolekcjoner zdobywa informacje i czerpie inspirację od innych kolekcjonerów. W tym sensie kolekcjonowanie to bardzo demokratyczna praktyka. Tu nie tylko mali uczą się od dużych, ale i wielcy gracze inspirują się tymi, którzy działają na mniejszą skalę. W pewnym sensie każdy kolekcjoner ma wszystkim innym coś do zaproponowania: unikalny ogląd, panoramiczne spojrzenie na jakieś zjawisko albo erudycyjny detal, który dostępny jest tylko osobom zajmującym się bardzo wyspecjalizowanym odcinkiem sztuki. Takie założenie przyświeca wielu klubom kolekcjonerów i stowarzyszeniom, które skupiają osoby zbierające sztukę. Przynależność do takich organizacji daje możliwość spotkań z osobami z tego samego środowiska, udziału w panelach, a często także prezentowania swoich prac. Do najciekawszych organizacji sieciujących należą chociażby: Independent artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


83

Collectors, GAAB Collectors oraz belgijskie Art Society. Warto obserwować ich działania, chociażby w Internecie. Część z nich organizuje także spotkania w Polsce, publikuje raporty i rekomendacje. Warto zauważyć, że organizacje sieciujące kolekcjonerów często funkcjonują w odniesieniu do konkretnych regionów świata, skupiając zainteresowanych np. sztuką Wschodu, sztuką Nowego Kontynentu itp. Inną platformą służącą sieciowaniu są targi sztuki. W zasadzie każdy z liczących się graczy prowadzi w ich ramach własny program dla kolekcjonerów – spotkania, pokazy specjalne, kolacje. Ciekawe działania tego typu proponuje Art Basel, ale i londyński Frieze, paryski Fiac oraz turyńska Artissima. Warto zapytać galerzystów, u których dokonywaliśmy zakupu lub znajomych doradców sztuki o możliwość dopisania do listy kolekcjonerów biorących udział w wydarzeniach specjalnych danych targów. Analogicznie organizowane są wielkie wydarzenia sztuki, takie jak biennale (na czele z weneckim) oraz weekendy galeryjne odbywające się w poszczególnych miastach. Jeszcze raz warto z mocą podkreślić, że nawet początkujący kolekcjonerzy są traktowani przez organizatorów takich wydarzeń jako ciekawi partnerzy, zachęcający do wartościowej dyskusji i wymiany wiedzy.


KRZYSZTOF MANIAK, BEZ TYTUŁU, FOTOGRAFIA, 2015.


otoczenie kolekcjonera — Skąd jeszcze można czerpać wiedzę? Kolekcjoner w dobie postkrytyki szt

SKĄD JESZCZE MOŻNA CZERPAĆ WIEDZĘ? KOLEKCJONER W DOBIE POSTKRYTYKI SZTUKI Kiedyś świat (sztuki) był nieco prostszy do zrozumienia – o artystach rzeczowo i kompetentnie pisali krytycy na łamach papierowych gazet. Szybko i merytorycznie wyławiali to, co nowe i wartościowe lub proponowali ocenę tego, co aktualnie tworzyli uznani artyści. Ich diagnozy również tworzyły wartość – w tym tę czysto merkantylną – sztuki. Dziś krytyka sztuki w znacznej mierze przeniosła się do Internetu, a etatowych krytyków, którzy nie są powiązani z żadną galerią, nie są kuratorami lub biznesmenami, prawie nie ma. Za to wielu jest odbiorców sztuki, którzy publicznie wyrażają swoje opinie. Ot, znak czasów. Jak w dobie Internetu połapać się, czyja ocena może mieć wpływ na rozwój kariery artysty? Skąd dowiadywać się o kontekstach i znaczeniach sztuki?

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


tuki

87

Dziś krytyka sztuki w znacznej mierze przeniosła się do Internetu, a etatowych krytyków, którzy nie są powiązani z żadną galerią, nie są kuratorami lub biznesmenami, prawie nie ma.


otoczenie kolekcjonera — Skąd jeszcze można czerpać wiedzę? Kolekcjoner w dobie postkrytyki szt

Profile instagramowe innych kolekcjonerów lub

Znajdziemy na nich nie tylko zdjęcia zbiorów kolekcjonerskich, ale też zapisy wizyt w galeriach i w pracowniach artystów. Warto na zdjęciach docenić nie tylko same prace, ale i inne elementy, które znalazły się w kadrze. Zaglądanie na profile kolekcjonerów pozwala na znalezienie wskazówek, jak oprawiać, eksponować i oświetlać prace. Warto zajrzeć chociażby na brawurowo prowadzone profile Clausa Buscha Risviga, brytyjskiego doradcy sztuki Nicka Campbella czy berlińczyka Alexandra Jackerta. A to zaledwie wierzchołek góry lodowej. doradców sztuki

Rokrocznie ogłaszane rankingi to ciągle praktykowana inicjatywa papierowych gazet i magazynów – coś, co ostało się w świecie „postpapierowej krytyki”. Warto wymienić tu chociażby Power 100 „ArtReview” czy, z polskiego podwórka, Kompas Sztuki „Rzeczpospolitej”. W obu przypadkach można mieć zasadnicze uwagi, co do metodologii i sposobu przekładania zjawisk sztuki Rankingi

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


tuki

89

na skalę ilościową, natomiast zdecydowanie warto śledzić zmiany zachodzące w stosunku do poprzednich lat. Przesunięcia, dynamika wzrostu lub spadku – to elementy, które szczególnie warto wziąć pod kolekcjonerską lupę. Wspomniany ranking Power 100 jest o tyle ciekawy, że obejmuje również ludzi sztuki – galerzystów, krytyków, a nawet filozofów. Warto zainteresować się tym, co wyróżnieni w rankingu piszą lub chociażby obejrzeć ich profile na Instagramie.

Wyważone i certyfikowane źródło wiedzy na tematy związane przede wszystkim z inwestycyjnym wymiarem sztuki. Wybitnym źródłem ekspertyzy jest wydawany co roku raport UBS i Art Basel dotyczący rynku sztuki. Warto zwrócić również uwagę na raporty Knight Frank w zakresie przestrzeni mieszkalnej i biurowej, a kontekstowo – na raport KPMG dotyczący rynku luksusowego w Polsce (na razie niezgłębiający jeszcze tematu sztuki). Niezwykle ciekawy jest raport dotyczący polskiego rynku sztuki, przygotowany w 2018 przez Artinfo.pl. Raporty


otoczenie kolekcjonera — Wątki prawne i finansowe

WĄTKI PRAWNE I FINANSOWE Żeby kolekcja mogła spełnić pokładane w niej nadzieje inwestycyjne, musi podlegać określnym rygorom formalnym. Oznacza to między innymi zabezpieczenie tytułów własności, certyfikatów oraz umiejętne wykorzystanie tego, co oferuje rynek w zakresie instrumentów finansowych. Zacznijmy od finansów. Ceny prac kupowanych w dużych galeriach najczęściej wyrażone są w kwocie netto – należny podatek VAT różni się w zależności od kraju i wariantu sprzedaży (np. na zagranicznych targach). Mniejsze galerie często są płatnikami VAT- marża, co oznacza, że na oferowanych przez nie dowodach sprzedaży nie ma osobno wyszczególnionego podatku VAT. W polskim systemie podatkowym podatek VAT związany z inwestycjami w sztukę nie podlega odliczeniom. Jeśli kupujemy prace bezpośrednio od artysty, powinniśmy podpisać umowę kupna-sprzedaży, która nie rodzi obowiązków podatkowych po stronie kupującego.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


91

Jednocześnie warto zwrócić uwagę, że część z pośredników oferujących kupno dzieł sztuki daje możliwość skorzystania z takich instrumentów, jak leasing – ma on zastosowanie zwłaszcza w obrocie antykami i sztuką dawną. Lustrzanym odbiciem dokumentu poświadczającego własność, czyli faktury VAT, faktury VAT marża lub umowy kupna-sprzedaży, jest certyfikat danej pracy. W polskich warunkach system certyfikacji różni się w zależności od tego, czy mówimy o współczesnym dziele sztuki, czy o pracy wykonanej przed 2000 rokiem. W przypadku obiektów najnowszych sprzedawca lub artysta wystawia certyfikat poświadczony własnym podpisem. Każdy podmiot pracuje z własnym wzorem takiego certyfikatu, ale w standardowym formacie znajduje się zdjęcie i dokładny opis fizyczny pracy (technika, format, podłoże). Jeśli w przyszłości podejmiemy decyzję o odsprzedaży pracy, będziemy poproszeni o certyfikat. Jego brak nie jest oczywiście dyskwalifikujący, ale bywa, że nieco utrudnia przeprowadzenie transakcji. W przypadku prac starszych, w szczególności wykonanych przed 1989 rokiem, potrzebny jest certyfikat wystawiony przez spadkobierców artysty, pośrednika, a bardzo często również certyfikat


otoczenie kolekcjonera — Wątki prawne i finansowe

poświadczający autentyczność danego dzieła sporządzony przez eksperta. Dobrze, jeśli ten ostatni powstanie w oparciu o laboratoryjną analizę obiektu. Zarówno w przypadku dzieł sztuki współczesnej, jak i prac historycznych, idealna sytuacja to taka, gdy w certyfikacie ujęta została proweniencja, czyli informacje dotyczące wystaw, na których pokazywana była praca lub kolekcji, których była częścią. Proweniencja buduje wartość obiektu i minimalizuje ryzyko, że dzieło sztuki niewspółczesnej jest falsyfikatem. Problematyczną kwestią formalną może okazać się wywóz pracy za granicę. Obecne przepisy w tej kwestii reguluje Ustawa z dn. 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i jej nowelizacje oraz Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 18 kwietnia 2011 r. w sprawie wywozu zabytków za granicę. Obowiązują m.in. kryteria wieku pracy. Co do zasady, prace starsze niż 50 lat podlegają zakazowi wywozu. Warto skonsultować transport pracy za granicę z prawnikiem wyspecjalizowanym w kwestiach związanych z obrotem dziełami sztuki.

CYRYL POLA SPIRALA NA PŁÓTNIE

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


ACZEK, A, OLEJ E, 2017.

93


POŻ ZWIĄZANE

Z KO NOW


ŻYTKI E

OLEKCJOWANIEM


Pożytki związane z kolekcjonowaniem — Kolekcjoner – marka osobista

KOLEKCJONER – MARKA OSOBISTA Budowanie kolekcji wpływa na rozwój karier artystycznych i generuje zainteresowanie wybranymi kierunkami sztuki. Zbiór sztuki zmienia wpływa też na sposób, w jaki odbierany jest jej twórca. Inaczej mówiąc – kolekcja efektywnie pracuje na jego markę osobistą. Dziś o marce osobistej myśli się jako o zbiorze wyobrażeń, interpretacji, motywacji i możliwości, które są nam społecznie przypisywane. Kategoria ta obejmuje sposoby odczytywania nas przez innych ludzi oraz praktyczne pożytki osobiste i zawodowe, które mogą płynąć z tego zasobu. Żeby marka osobista działała, była silna i spójna, musi iść w parze z rozwojem osobistym, edukacją, nabywaniem nowych kompetencji, a także być zakorzeniona w wartościach – nie tylko tych deklarowanych, ale również tych, które realnie wciela się w życie. Rola kolekcjonera nie kończy się na wymienianiu nazwisk artystów,

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


97

których prace gromadzi, ale sięga o wiele głębiej. Związana jest z wieloma decyzjami: jak prace są prezentowane, katalogowane, jakie jest ich życie w kolekcji, gdzie ostatecznie mają trafić (również po śmierci kolekcjonera). Kolekcje nie muszą być duże i spektakularne, by kreować markę osobistą ich właściciela. Wystarczy, że będą przemyślane i spójne z wartościami wyznawanymi przez kolekcjonera. Można łączyć pasję kolekcjonowania z wyrachowanym założeniem, że powstająca kolekcja ma służyć wykreowaniu lub wzmocnieniu własnego wizerunku w kręgach prywatnych czy zawodowych. Nie ma w tym nic złego. Jak zatem wznieść się na wyżyny kolekcjonowania? Ot, chociażby naśladując największych admiratorów sztuki, chwaląc się zakupami za pośrednictwem mediów społecznościowych, bywając na wernisażach i imprezach kolekcjonerskich, rozmawiając z kolekcjonerami. Polityka fake it, till you make it wydaje się ciekawym pomysłem na zapoczątkowanie kolekcjonerskiej praktyki i stawianie pierwszych kroków w budowaniu wizerunku kolekcjonera.


NATALIA BAŻOWSKA, NA PLAŻY, AKRYL NA PŁÓTNIE, 2013.


Pożytki związane z kolekcjonowaniem — Co znaczy dziś mecenat? Jaki jest wpływ kolekcjonerów

CO ZNACZY DZIŚ MECENAT? JAKI JEST WPŁYW KOLEKCJONERÓW NA POLE SZTUKI? Choć od XV-wiecznej Florencji dzieli nas wiele, dzisiejsi kolekcjonerzy również aktywnie współtworzą rzeczywistość społeczną, ekonomiczną i tę związanymi z wartościami symbolicznymi. Określenie „mecenas” wydaje się zupełnie adekwatne w odniesieniu do tych, którzy kolekcjonują sztukę – nawet na stosunkowo niewielką skalę. Ich wybory i inwestycje wyznaczają kształt pola sztuki i przekładają się na wiele innych zjawisk. WZROST WARTOŚCI PRAC

Włączenie prac danego artysty do ważnej kolekcji lub, jeszcze częściej, do kilku znaczących kolekcji w niedługim odstępie czasu bezpośrednio przekłada się na zainteresowanie szerszej grupy kolekcjonerów. To z kolei szybko i trwale może podnieść wartość prac określonego twórcy lub twórców.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


w na pole sztuki?

101

KSZTAŁTOWANIE KARIER ARTYSTYCZNYCH

Prosty i często pomijany aspekt kolekcjonerskiego mecenatu. Decydując się powołać do życia kolekcję sztuki, uruchamiamy transfer środków, który w szerszej perspektywie przekłada się na umożliwienie twórcom prowadzenia pełnych artystycznych karier, i rezygnację z innych życiowych aktywności. W ogromnym uproszczeniu – gdyby nie kolekcjonerzy, nie byłoby artystów. W tym sensie gest włączenia do kolekcji aktywnie współtworzy obieg sztuki i bieżącą produkcje artystyczną. Dzięki istnieniu kolekcji sztuka może się rozwijać. WZMACNIANIE SIŁY GALERII

Analogicznie do wspierania karier artystycznych, każdy zakup kolekcjonera w galerii buduje jej siłę. Siłę rozumianą nie tylko jako kondycja ekonomiczna, ale jako zdolność tworzenia nowych, ciekawych wystaw, inwestowanie w targi i istnienie w międzynarodowym obiegu. W tym sensie mecenasi-kolekcjonerzy mają wpływ na pączkowanie nowych pomysłów kuratorskich, nowych trendów w wystawiennictwie, nowych zjawisk galeryjnych.


Pożytki związane z kolekcjonowaniem — Co znaczy dziś mecenat? Jaki jest wpływ kolekcjonerów

BUDOWANIE PUBLICZNYCH KOMPETENCJI

Kolekcjonerzy, którzy podejmują działania związane z promowaniem swoich kolekcji – publikują, eksponują, organizują otwarte spotkania – aktywnie kształtują umiejętności patrzenia na sztukę i poszerzają wiedzę swojego audytorium.

Określenie „mecenas” jest adekwatne w odniesieniu do tych, którzy kolekcjonują sztukę – nawet na niewielką skalę.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


w na pole sztuki?

103

EMPLOYER BRANDING

Szczególnie ciekawym wymiarem mecenatu jest ten związany z kolekcjami korporacyjnymi. Inwestowanie w sztukę w kontekście budowania marki zazwyczaj łączy się z określonym sposobem opowiadania o niej pracownikom firmy. To często niezwykle ciekawe i wizjonerskie działania edukacyjne, które przyciągają do pola sztuki nową publiczność, a pracownikom firmy dają realną korzyść związaną z nabywaniem kompetencji kulturowych. BUDOWANIE KANONU

Na koniec jeszcze słowo we florenckiej, XV-wiecznej poetyce. To, co dziś znajdzie się w prywatnych kolekcjach sztuki współczesnej, w przyszłości zostanie przekazane kolejnym pokoleniom jako zapis sumy osiągnięć i możliwości artystycznych fascynacji naszych czasów. Każdy gest włączenia pracy do kolekcji jest w tym sensie krokiem do zbudowania definicji tego, co dziś w sztuce uważane jest za najważniejsze.


Pożytki związane z kolekcjonowaniem — Kapitał kulturowy

KAPITAŁ KULTUROWY O kolekcjonowaniu bardzo często mówi się przede wszystkim w kategoriach kapitału – jego pomnażania, przechowywania, a jeśli źle ulokowało się środki – jego straty. Tymczasem zbiór sztuki to również narzędzie do tworzenia kapitału kulturowego i żaden odpowiedzialny kolekcjoner nie powinien pomijać tego wymiaru zwrotu poniesionych kosztów. Zwłaszcza, że potrafi być on naprawdę znaczący. Czym jest kapitał kulturowy? To suma kompetencji, świadomych doświadczeń, gustu, znajomości konwencji, która może wyrażać się między innymi w posiadanych dobrach kultury. Kapitał kulturowy w procesie kolekcjonowania nabywany jest wtedy, kiedy otwieramy się na wiedzę przekazywaną przez ekspertów, galerzystów i artystów. Warunkiem wytwarzania kapitału kulturowego jest interakcja. Sam kapitał zamyka się we wprowadzanych do kolekcji obiektach jak w kapsułach. Prace artystów stają się w takim ujęciu rodzajem wehikułów dla kapitału., ale tak naprawdę jednak najważniejsze jest to, co poprzedza samą decyzję zakupową artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


105

Warunkiem wytwarzania kapitału kulturowego jest interakcja. – nabycie kompetencji, zrozumienie języka sztuki i możliwość opowiedzenia o sztuce oraz to, co następuje po wprowadzaniu obiektu do kolekcji: – codziennie obcowanie ze sztuką, jej publiczne prezentowanie, pogłębianie wiedzy o wybranych obszarach sztuki. Socjologowie od lat 80. XX wieku posługują się kategorią kapitału kulturowego, by podkreślić, że w wyniku kontaktów społecznych wytwarzają się i są przekazywana (na przykład w gronie koneserów lub w transferze międzygeneracyjnym) określona wartość lub zasób kompetencji. Działają one jak rodzaj przywileju, wyróżnika na tle społecznym, a jeśli są skumulowane – jak bilet wstępu do wąskiego i elitarnego grona.


MARCIN ZAWICKI, BEZ TYTUŁU, OLEJ NA PŁÓTNIE, 2018.


Pożytki związane z kolekcjonowaniem — Rezygnacja z części kolekcji – jak zwrócić prace rynkowi

REZYGNACJA Z CZĘŚCI KOLEKCJI – JAK ZWRÓCIĆ PRACE RYNKOWI? POCZUCIE ZYSKU Jak w sytuacji, kiedy podjęliśmy decyzję o uszczupleniu zbioru sztuki o wybrane prace, myśleć o ich sprzedaży? Jak odpowiedzialnie oddać je innym kolekcjonerom lub podmiotom działającym na rynku sztuki? Warto myśleć o tym procesie jako o przestrzeni na sprawdzenie swoich oczekiwań wobec pracy i możliwości podsumowania, czy spełniła ona pokładane w niej nadzieje. W zależności od wybranego przez nas sposobu sprzedaży zyski – zarówno te ekonomiczne, jak i te długofalowe, symboliczne – mogą być różne. POWRÓT DO GALERII

Jeśli chcemy sprzedać pracę, którą

zakupiliśmy bezpośrednio od galerii, dobrą praktyką jest zwrócenie się pod ten sam adres z pytaniem o proponowany model sprzedaży. Galerzyści bardzo często doskonale wiedzą, który z innych kolekcjonerów był bliski zakupu wybranego obiektu, kto spośród ich klientów wypatruje określonych prac na rynku. Zaproponują adekwatną wycenę i mogą pośredniczyć w sprzedaży, dbając o to – jeśli tylko jest to możliwe – by cena była wyższa niż pierwszego zakupu. artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


i? Poczucie zysku

109

DOM AUKCYJNY Sprzedaż przez dom aukcyjny to zarazem

najbardziej transparentny i obarczony niepewnością sposób sprzedaży. Przedstawiamy pracę domowi aukcyjnemu, który wycenia ją szacunkowo, proponując estymację wyrażoną przedziałem cenowym. Licytacja zazwyczaj zaczyna się z poziomu niższego niż estymacja, co jest zachętą dla kupujących. Możemy zastrzec minimalną cenę sprzedaży. W praktyce bardzo trudno jest trafnie przewidzieć pułap cenowy, który osiągnie praca i ocenić, czy rzeczywiście będzie licytowana wysoko. Prowizja od sprzedaży wynosi kilkanaście procent. POŚREDNICY

Podobnie jak galerzyści doskonale wiedzą,

co w trawie piszczy i kto może być zainteresowany zakupem danej pracy. Dobry pośrednik dba o to, by kupujący nabywał pracę w celach kolekcjonerskich (czyli nie wypuszczał jej bezpośrednio po zakupie na rynek) oraz jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo transakcji. Marża pośrednika zaczyna się od 10% wartości pracy.


Pożytki związane z kolekcjonowaniem — Rezygnacja z części kolekcji – jak zwrócić prace rynkowi

WYMIANA KOLEKCJONERSKA Dość powszechnym rozwiąza-

niem, zwłaszcza w przypadku prac w edycji (np. fotograficznych, graficznych) i na papierze, jest wymiana kolekcjonerska, w ramach której pozbywamy się prac, które przestały pasować do profilu kolekcji i w zamian za nie otrzymujemy na własność wybrane prace innego kolekcjonera o podobnej wartości, bez wymiany gotówkowej. To sposób budowania kolekcjonerskiej wspólnoty, dający możliwość partnerskiego spotkania z drugą osobą i możliwość spojrzenia jej oczami na sztukę i obiekty, które do tej pory znajdowały się w naszych zbiorach. Zupełnie innym rozwiązaniem – niekomercyjnym i niezwiązanym z rynkiem sztuki, ale z jej polem – jest donacja, czyli przekazanie prac w darze wybranej insty-

tucji kultury. W polskich warunkach jest to praktyka, która dopiero się rozwija (napotykając całkiem sporo przeszkód formalno-prawnych). Na pewno jednak, jeśli zależy nam na zwrocie w postaci wartości mecenackich, warto rozważyć ten sposób eliminowania wybranych prac z kolekcji i zwrócić się do wybranych instytucji z zapytaniem, czy dane obiekty byłyby dla nich interesujące pod względem kolekcjonerskim. artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com

EWA J BEZ TYT P


i? Poczucie zysku

JUSZKIEWICZ, TUŁU, OLEJ NA PŁÓTNIE, 2018.

111


Pożytki związane z kolekcjonowaniem — Co jeszcze można zrobić z kolekcją? Budowanie wartośc

CO JESZCZE MOŻNA ZROBIĆ Z KOLEKCJĄ? BUDOWANIE WARTOŚCI: WYSTAWIENNICTWO, DEPOZYTY, PUBLIKACJE Wartość kolekcji – rozumiana zarówno w kategoriach ekonomicznych, jak i szerzej – jako wartość kulturowa – wzrasta, jeśli kolekcja pozostaje w ruchu, a kolekcjoner wykonuje wokół zgromadzonych obiektów określone działania. Można o takich praktykach myśleć jak o dodatkowej inwestycji, która zwróci się w przyszłości.

Wartość kolekcji wzrasta, jeśli kolekcja pozostaje w ruchu. artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


ci: wystawiennictwo, depozyty, publikacje

113

Pierwsze, a zarazem podstawowe działanie tego typu obejmuje wszelkie inicjatywy wystawiennicze – rozumiane zarówno jako monograficzne prezentacje kolekcji, jak i udostępnianie prac z kolekcji na wystawy gromadzące dzieła z różnych zbiorów. Każda taka publiczna ekspozycja będzie budować rozpoznawalność pracy i tworzyć jej historię, co bezpośrednio przekłada się na wycenę obiektu. Udostępnienie dzieła na wystawę najczęściej łączy się również z umieszczeniem w identyfikacji ekspozycji informacji, z jakich prywatnych zbiorów pochodzi, co z kolei buduje markę całej kolekcji. Czyli, mówiąc prościej, każdy z oglądających będzie mógł odnaleźć na plakietce z podpisem nazwisko kolekcjonera. Analogicznie działają depozyty, czyli długoletnie formy udostępniania pracy wybranej instytucji. Osobnym sposobem budowania wartości kolekcji jest działalność publikacyjna, często połączona z realizacją szerszych inicjatyw edukacyjnych – spotkaniami, panelami dyskusyjnymi, studio visits. W perspektywie krótkoterminowej generują one dodatkowe nakłady i są dużym wysiłkiem, warto jednak o nich pomyśleć jako o narzędziach służących budowaniu wartości zbioru.


CHECK


KLISTY


checklisty

— CHECKLISTA: JAK WYSTARTOWAĆ?

— CHECKLISTA: KOLEJNE KR

1. Oglądaj

1. Zadbaj o miejsce

2. 

Zastanów się nad formułą

2. 

Konserwacja

3. 

Wyznacz budżet

3. 

Certyfikaty i inne d

4. 

Wytypuj potencjalne zakupy

4. 

Wytypuj potencjaln

5. 

Podejmij decyzję i kupuj

5. 

Podejmij decyzję i k

6. 

Posłuchaj, co mówi kolekcja

6. 

Posłuchaj, co mów

— CHECKLISTA DLA ŚREDNI

1. 

Podsumuj profil sw

2. 

Przełam kolekcję

3. 

Oszacuj wartość

4. Zastanów się, jak w rynek wtórny

5.  artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com

Dokształcaj się i si


ROKI

117

— CHECKLISTA DLA ZAAWANSOWANYCH

1. 

Powinności dojrzałego kolekcjonera

dokumenty

2. 

Popularyzacja

ne zakupy

3. 

Starzy/młodzi

kupuj

wi kolekcja

IOZAAWANSOWANYCH

— CHECKLISTA DLA TYCH, KTÓRZY ZOSTALI RZUCENI NA GŁĘBOKĄ WODĘ (DZIEDZICZĄ KOLEKCJĘ, WDRAŻAJĄ SIĘ

wojej kolekcji

wykorzystać

ieciuj

DO ZARZĄDZANIA, KUPILI CAŁY ZBIÓR)

1. 

Odcyfruj znaczenia

2. 

Zmapuj potencjał

3.  Pamiętaj, że dobra kolekcja nigdy nie jest zamknięta


checklisty — Checklista: jak wystartować? - Gramatyka kolekcjonowania

CHECKLISTA: JAK WYSTARTOWAĆ?

1. O glądaj Zanim zaczniesz rozważać zakup konkretnego dzieła, poobserwuj

First things first – jak mawiają niektórzy. Początek budowania kolekcji to jeden z najtrudniejszych i najbardziej emocjonujących momentów w przygodzie ze sztuką. Warto pamiętać o kilku zasadach, które pomogą skupić się na najważniejszych decyzjach, uporządkować cele i ominąć pierwsze rafy.

sztukę w szerszym kontekście. Załóż czas, w którym będziesz przyglądał się temu, co kiełkuje w obiegu sztuki – nowym wystawom w galeriach komercyjnych, ekspozycjom w muzeach. Na dobry początek powinny wystarczyć 2-3 miesiące. W takim okresie jako czujny obserwator zdołasz dostrzec pojawiające się regularności – przede wszystkim w twoim odbiorze. To może być czas, w którym znajdziesz swoich pierwszych faworytów lub definitywnie odrzucisz to, czego nie chcesz kolekcjonować.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


119

2. Zastanów się nad formułą

3. Wyznacz budżet Zastanów się,

Prace na papierze czy nowe

ile możesz i chcesz wydać.

media? A może temat, który

Warto zaplanować od razu

jest ci bliski (np. abstrakcja

roczny budżet i wyznaczyć

geometryczna, portret)? Na

częstotliwość zakupów (na

początku dobrze jest stworzyć

przykład co kwartał). To mogą

klucz, który pozwoli określić,

nie być dobre wieści, ale magia

co w pierwszej kolejności

kolekcjonowania wytwarza się

chcemy kolekcjonować. Nawet

podczas cyklicznych zaku-

jeśli w przyszłości będziemy

pów. Za kolejnymi podejmo-

posługiwać się nim mniej

wanymi decyzjami podąża

rygorystycznie, w pierwszym

wzrost świadomości, a co za

okresie pomoże on zawęzić

tym idzie – weryfikacja, czy

pole poszukiwań i pogłębić

wybór rzeczywiście był dobry.

analizę. Na tym etapie nie

Skokowo wzrastają też kom-

warto się rozpraszać. Większy

petencje w samym spojrzeniu

pożytek przyniesie gruntowne

na sztukę. Wyrażają się one

przyjrzenie się wybranemu

chociażby w odpowiedziach

wycinkowi pola sztuki.

na pytania: czy dana praca jest najlepszą pracą wybranego artysty? Czy ma szansę porwać cię nie tylko dziś, ale i za 10 lat?


checklisty — Checklista: jak wystartować? - Gramatyka kolekcjonowania

4. Wytypuj potencjalne zakupy Zanim podejmiesz decyzję dotyczącą zakupu konkretnego dzieła, zawęź swój wybór do listy 3-5 propozycji. Koniecznie obejrzyj wszystkie prace na żywo – na wystawie przedaukcyjnej, w galerii lub u doradcy sztuki. 5. P odejmij decyzję i kupuj

6. Posłuchaj, co mówi kolekcja Po

Zastanów się, czy prace, które

3-4 zakupach warto przyjrzeć

oglądasz:

się pączkującej kolekcji „z lotu ptaka”. Wyeksponuj swoje

— mają szansę znaleźć się w sze-

nabytki obok siebie i zastanów

rokim obiegu sztuki (są pra-

się, jakie relacje się pomiędzy

cami artysty, który jest lub

nimi tworzą – czy są do sie-

będzie pokazywany w uzna-

bie podobne, czym się różnią

nych instytucjach i galeriach);

oraz którą z prac uważasz za

— są dziełami wyróżniającymi

najlepszy wybór. Te refleksje

się w dorobku danego artysty;

przydadzą się w przyszłości

— szybko ci się nie znudzą.

i pozwolą ci wejść na kolejny poziom kolekcjonerskiego

Na tym etapie nie myśl o zysku

zaawansowania.

finansowym – na to kryterium przyjdzie jeszcze czas.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com

MAREK RACHW LOGO I MAS WIEJSKIEJ KAPEL METALOWEJ Z M DZIEWCZYNĄ NA WO OLEJ NA PŁÓTNIE


WALIK, SKOTKI LKI NU MŁODĄ OKALU, E, 2017.

121


checklisty — Checklista: kolejne kroki - Gramatyka kolekcjonowania

CHECKLISTA: KOLEJNE KROKI

1. Zadbaj o miejsce Nie zawsze idealnym miejscem do eksponowania sztuki jest ściana.

Po pierwszych zakupach przychodzi czas na pogłębioną refleksję i podjęcie kolejnych kroków rozwijających praktykę kolekcjonerską. Na tym etapie, by wspomóc swoje działania, warto zastosować się do kilku reguł.

Sposób prezentowania obiektu kolekcjonerskiego jest uwarunkowany przez medium i jego fizyczne ograniczenia. Jeśli kolekcjonujemy sztukę na papierze, warto zastanowić się nad jej prezentacją w miejscu z ograniczonym dostępem do światła dziennego lub całkowicie zaciemnionym. Inny problem, który na początku może wydawać się abstrakcyjny, pojawia się po pierwszych kilku lub kilkunastu zakupach – jak pomieścić kolekcję? Jeśli zbiór rozrósł się tak, że przerasta nasze możliwości ekspozycyjne, warto zadbać o przestrzeń magazynową i pokazywać prace rotacyjnie.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


123

2. Konserwacja Kiedy kolekcja

uszkodzić. Warto zawczasu

rzeczywiście zaczyna być

zminimalizować ryzyko zwią-

kolekcją, a więc obejmuje

zanych z tym strat. Wszystkie

od kilku do kilkunastu prac,

prace w kolekcji powinny być

które częściowo przechowy-

odpowiednio zabezpieczone

wane są w magazynie (choćby

– oprawione, opakowane. Po

domowym), a częściowo pre-

sezonie grzewczym prace na

zentowane (np. na ścianie),

papierze lub na płótnie mogę

zaczynamy zdawać sobie

się pofalować lub poluzować

sprawę, że obiekty sztuki

na blejtramie. Jeśli masz jakie-

to nie tylko wizualne opowie-

kolwiek pytania dotyczące ich

ści, elementy dorobku artysty,

konserwacji – zgłoś się do

lokata kapitału, ale też po pro-

galerii lub artysty. Podpowie

stu przedmioty. Materia, która

on, jak rozbić kliny lub jak ina-

podlega starzeniu i może się

czej zadbać o prace.

3. Certyfikaty i inne dokumenty Wartość dzieła dyktowana jest m.in. jego proweniencją. Koniecznie zadbaj o to, by nie zgubić żadnego z certyfikatów, które dostaniesz przy zakupie danej pracy. Warto również przechowywać rachunki i inne dowody sprzedaży. Jeśli wypożyczasz pracę na wystawę, dołącz informację o jej wypożyczeniu do swojej dokumentacji.


NATALIA BAŻOWSKA, MYŚLI, AKRYL NA PŁÓTNIE, 2015.


125


checklisty — Checklista dla średniozaawansowanych - Gramatyka kolekcjonowania

CHECKLISTA DLA ŚREDNIOZAAWANSOWANYCH Okres okrzepnięcia w kolekcjonowaniu to ciekawy czas. Z jednej strony pojawia się bonus w postaci wiedzy, kompetencji, pewności tego, „o co nam chodzi”. Z drugiej – łatwo popaść w rutynę. Dlatego w tym miejscu raz jeszcze warto zastosować się do kilku wskazówek.

1. P odsumuj profil swojej kolekcji

Obejrzyj krytycznie

swoje zbiory, przypomnij sobie pierwotne motywacje i początkowe pomysły na tworzenie kolekcji. Teraz, po kilkudziesięciu zakupach, prawdopodobnie patrzysz na swój zbiór zupełnie inaczej. To dobry moment, żeby zastanowić się, czy rzeczywiście wybrane prace spełniły artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


127

pokładane w nich nadzieje. Czy

2. Przełam kolekcję Większość

układają się w spójną opowieść?

ciekawych kolekcji mimo

Czy wszystkie mają dla ciebie

wszystko nie koncentruje się

wartość emocjonalną? Warto

rygorystycznie wokół jednego

wytypować te prace, które

tematu lub medium. Dlatego

w znaczący sposób wyróżniają

na tym etapie warto rozwa-

się jako słabsze, mniej ciekawe

żyć rozpoczęcie nowej linii

lub po prostu inne – niepasu-

kolekcji lub stworzenie kilku

jące do zbioru np. tematycznie

podzbiorów tematycznych.

– i zacząć oswajać się z perspek-

Najlepiej takich, które się

tywą ich sprzedaży. Czasami jed-

zazębiają. Przykładowo, jeśli

nak wskazane jest ocalenie jed-

zbieramy fotografię ekspery-

nego lub dwóch, niekoniecznie

mentalną z lat 70., może zain-

świetnych, wyborów z początku

teresować nas również tkanina

kolekcjonowania – to pamiątki

z tego czasu, która wykorzy-

tego, jak kiedyś myśleliśmy i co

stuje podobne efekty formalne

nam się podobało. Jednocześnie,

oparte na rozwiązaniach gra-

w zestawieniu z najnowszymi

ficznych i kontraście.

zakupami, papierek lakmusowy naszego rozwoju jako kolekcjonerów.


checklisty — Checklista dla średniozaawansowanych - Gramatyka kolekcjonowania

3. O  szacuj wartość Szacowanie wartości prac, które chcesz wykluczyć ze swojej kolekcji, nie będzie proste, ale – zanim poprosisz o pomoc eksperta – spróbuj samemu zmierzyć się z tym zadaniem. Przejrzyj wyniki aukcyjne arty-

4. Zastanów się, jak wykorzy-

sty i poszukaj wyceny analo-

stać rynek wtórny

Rozważ,

gicznych prac, np. z tej samej

w jaki sposób chcesz sprze-

wystawy lub z tej samej serii.

dać prace, które nie pasują już do twojej kolekcji. Rynek aukcyjny wydaje się – co do zasady – lepiej funkcjonować przy sprzedaży starszych dzieł. Jeśli praca kupowana była w galerii, dobrą praktyką jest zwrócenie się w pierwszej kolejności do galerzysty z informacją, że chcemy pozbyć się obiektu i zapytaniem, czy któryś z innych kolekcjonerów byłby nim

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com

zainteresowany.


129

5. D okształcaj się i sieciuj

zdarza się, że dopiero w takim

Kolekcjoner nie jest samotną

obiegu poznajemy naprawdę

wyspą, działa w otoczeniu

ciekawe oferty lub mamy moż-

innych kolekcjonerów. Co

liwość wysłuchania fachowej

więcej – pojęcie dobrej prak-

diagnozy rynku.

tyki i tego, co do niej należy, wytwarza się w sieci. Dlatego też ważne jest, żeby dzielić się swoimi doświadczeniami w gronie profesjonalistów. Zdecydowanie warto dołączyć do organizacji skupiających kolekcjonerów (chociażby Independent Collectors), brać udział w spotkaniach (np. w ramach targów Art Basel czy Frieze), spotykać się z innymi kolekcjonerami oraz tymi, którzy zawodowo przyglądają się kolekcjonerstwu, czyli doradcami sztuki. Takie spotkania to wymarzone źródło inspiracji i skarbnica informacji. Często


checklisty — Checklista dla zaawansowanych - Gramatyka kolekcjonowania

CHECKLISTA DLA ZAAWANSOWANYCH Bycie jednym z kolekcjonerskich tuzów zobowiązuje. Chociażby do dalszej pracy i doskonalenia swoich kompetencji w obszarze sztuki. Równie ważne jest jednak dzielenie się tym, co wypracowaliśmy.

1. P owinności dojrzałego kolekcjonera

Dobra kolekcja

pracuje i jest w ruchu. Oznacza to między innymi, że powinna być pokazywana. Bycie w ekstraklasie kolekcjonerów niemal automatycznie łączy się z pomysłem na program wystawienniczy związany z kolekcją. To nie tylko kwestia kulturowej odpowiedzialności – każda kolejna, dobrze przygotowana prezentacja, podnosi wartość finansową kolekcji, buduje jej wiarygodność i zakorzenia w świadomości społecznej jej proweniencję.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


131

2. Popularyzacja Ciekawa, rozbu-

3. Starzy/młodzi Nawet jeśli twoja

dowana kolekcja to mnóstwo

kolekcja ma określony pro-

opowieści, które można prze-

fil, np. koncentruje się wokół

kazywać, nie tylko za pomocą

sztuki starszej niż współcze-

wystaw. Repertuar możliwości

sna, warto otworzyć się rów-

jest dużo szerszy: publikacje,

nież na najmłodszy głos. Bycie

materiały filmowe, wizyty stu-

dobrym kolekcjonerem wiąże

dyjne – to wszystko będzie

się z umiejętnością trafnego

wpływać na rozpoznawalność

typowania młodych twórców,

kolekcji. Warto także zapra-

którzy zasługują na stymulację

szać zewnętrznych ekspertów,

z rynku. Warto pamiętać, że

w tym innych kolekcjonerów

twoje zainteresowanie takim

– ich spojrzenie na naszą

artystą lawinowo pociągnie za

kolekcję może być pomocne

sobą kolejne zapytania, a co za

w wydobyciu dodatkowych

tym idzie – sprowokuje innych

treści, nowych sensów.

kolekcjonerów do zakupu jego prac. Decydując się na włączenie do swojej kolekcji młodej lub aktualnej sztuki, nie tylko ją urozmaicasz, ale też zyskujesz realny wpływ na to, co za kilka lat zostanie uznane za kanon obecnych czasów.


checklisty


133

KAROLINA BIELAWSKA, DRYF, WIDOK WYSTAWY W GALERII WIZYTUJĄCEJ W WARSZAWIE, FOT. MICHAŁ MATEJKO, 2017.


checklisty — Checklista dla tych, którzy zostali rzuceni na głęboką wodę (dziedziczą kolekcję, wdrażają

CHECKLISTA DLA TYCH, KTÓRZY ZOSTALI RZUCENI NA GŁĘBOKĄ WODĘ (DZIEDZICZĄ KOLEKCJĘ, WDRAŻAJĄ SIĘ DO ZARZĄDZANIA, KUPILI CAŁY ZBIÓR) Bycie spadkobiercą kolekcji, jej managerem lub inwestorem „gotowej kolekcji” to duże wyzwanie. Trudności pojawiają się na każdym kroku, a odpowiedzialność jest wprost proporcjonalna do wielkości zbioru. Jak z sukcesem przedrzeć się przez te kolekcjonerskie zasieki?

1. Odcyfruj znaczenia Pierwsza lekcja do odrobienia polega na drobiazgowej analizie przyczyn włączenia każdej z prac do kolekcji. Pod lupę należy wziąć nie tylko samo dzieło, ale i dokumentację związaną z każdym obiektem – certyfikaty, dokumenty zakupowe, katalogi. Warto prześledzić, w jakim czasie i w jakiej sekwencji prace wchodziły do zbioru. W ten sposób zbliżymy się do zrozumienia motywacji i celów, które stały za stworzeniem kolekcji.

artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


ą się do zarządzania, kupili cały zbiór) - Gramatyka kolekcjonowania

135

2. Zmapuj potencjał Drugi krok

3. Pamiętaj, że dobra kolekcja nigdy

to nałożenie współczesnej

nie jest zamknięta Obcowanie

wiedzy na to, czego dowie-

z „gotową kolekcją” może

dzieliśmy się o kolekcji. Może

wiązać się z pokusą potrak-

okazać się, że obecnie któraś

towania jej jako zamkniętego

z prac ma dużo większą war-

zbioru. Tymczasem cechą każ-

tość – finansową lub symbo-

dej kolekcji jest to, że nie jest

liczną – niż w czasie, kiedy

skończona. Frapujący, dobrze

została kupiona. Warto zasta-

konstruowany zbiór można

nowić się, czy nie rozwinąć

dowolnie zmieniać, struktu-

kolekcji tak, by wyeksponować

ryzować, problematyzować na

właśnie ten obiekt, zakupując

nowo. Przywodzi to na myśl

podobne do niego formalnie

pudełko klocków albo kalej-

lub tematycznie prace.

doskop. Warto zastanowić się, w jakiś sposób go obrócić i sprawić, żeby stał się jeszcze ciekawszy i cenniejszy.


checklisty — Informacje - Gramatyka kolekcjonowania

- Jesteśmy pierwszą w Polsce firmą art consultingową, która kompleksowo prowadzi klienta prywatnego i korporacyjnego przez proces zakupu sztuki oraz doradza w zakresie art brandingu rozumianego jako budowanie marki w oparciu o sztukę. - Oferujemy spersonalizowaną selekcję i dostęp do unikalnych prac z najlepszych polskich galerii oraz od polskich i zagranicznych kolekcjonerów. - Klientom korporacyjnym zapewniamy wsparcie w zakresie wyboru dzieł jako elementu budującego wnętrze, a w szerszym kontekście – jakościowego komunikatu o markach związanych z produktami i usługami. Pomagamy stawiać pierwsze i kolejne kroki w obszarze kolekcjonowania korporacyjnego. Wpisujemy wybór sztuki w długofalową strategię firmy. - Aktywnie promujemy corporate culture responsibility. artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


137

- Organizujemy programy premium dla sektora B2B związane ze sztuką, obejmujące studio visits oraz gallery visists. - Nasi klienci prywatni cenią sobie wsparcie w zakresie budowania wiedzy o tym, jakie kolekcjonowanie najlepiej spełni ich oczekiwania oraz kompleksową obsługę, obejmującą również kontekst ekspozycji i życia codziennego ze sztuką we wnętrzu. - Współpracujemy z najważniejszymi polskimi galeriami prywatnymi oraz najbardziej obiecującymi lub już funkcjonującymi w kanonie polskiej sztuki artystami, którzy zdecydowali się prowadzić swoją karierę samodzielnie. Aurabilia bada pierwotny, ale także wtórny obieg sztuki, bacznie obserwując aukcje i oferty domów aukcyjnych. - Nasza oferta obejmuje również doradztwo inwestycyjne w obszarze sztuki współczesnej.


checklisty — Informacje - Gramatyka kolekcjonowania

Artystyczna Podróż Hestii to wielopłaszczyznowy projekt art brandingowy, który obecny jest na krajowym i międzynarodowym rynku sztuki od 2002 roku. Idea Artystycznej Podróży Hestii wyraża się w corocznie organizowanym konkursie dla studentów IV i V roku wydziałów artystycznych wszystkich polskich uczelni. Przedsięwzięcie to ma istotny wpływ na strukturę całego projektu i na obszar działalności, w jakim się on rozwija. Konkurs APH to nie tylko formuła profesjonalnej, pozaakademickiej selekcji i wyboru. To także rozbudowany program spotkań z publicznością, przestrzeń dialogu artysty z odbiorcą i łączenia różnych środowisk w polu sztuki. To, co odróżnia go od innych konkursów artystycznych, to skoncentrowanie się na działaniach młodych twórców, którzy jeszcze nie opuścili murów akademii. Każda z konkursowych wystaw finałowych prezentuje najbardziej aktualne problemy i tematy ważne dla najmłodszej generacji artystów. W ten sposób perspektywa patrzenia na rzeczywistość przez młodych artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


139

twórców inspiruje publiczność do własnych poszukiwań. W 2014 roku została powołana do życia Fundacja Artystyczna Podróż Hestii, która zajmuje się nie tylko organizacją konkursu, ale również działalnością edukacyjną na rzecz upowszechniania sztuki współczesnej w różnych środowiskach i wśród różnych grup odbiorców. Rozwijaniu kreatywnych przestrzeni i pogłębionej refleksji sprzyja także realizowana przez Fundację APH idea „podróżującej kolekcji”. Z każdą nową edycją konkursu rozrasta się kolekcja Artystycznej Podróży Hestii, na którą składają się prace finalistów i laureatów. To niezwykły zapis społecznych, obyczajowych i kulturowych treści, aktualnych w danym momencie, ale uniwersalnych we współczesnym kontekście. Aby kolekcja konkursowa nie stygła w klimatyzowanych ścianach magazynu, wyrusza ona cyklicznie w podróż po całej Polsce, odwiedzając galerie i muzea w mniejszych i większych miastach. Tak więc już nie tylko utalentowani studenci wyjeżdżają


checklisty — Informacje - Gramatyka kolekcjonowania

w świat. Swoją podróż odbywają również ich prace. A swoistą „podróżą” dla widzów staje się kontakt z twórczością przedstawicieli młodego pokolenia. Największym walorem wszystkich pokazywanych obiektów jest ich różnorodność – zarówno w sensie formalnym, jak i treściowym. Artystyczna Podróż Hestii odpowiada na potrzeby nowoczesnego odbiorcy i kolekcjonera. Poprzez swoje działania daje młodym twórcom możliwość pokazania się w polskim oraz międzynarodowym środowisku artystycznym, a także staje się ważną inspiracją do dalszego rozwoju. Upowszechnia też w ten sposób ideę mecenatu, który – w takim rozumieniu – pojmuje sztukę jako markę. Chętnie konfrontuje ją z otaczającą rzeczywistością i angażuje w działania edukacyjne kierowane do różnych środowisk: artystycznych i biznesowych. artystycznapodrozhestii.pl

aurabilia.com


141

Teksty: Anna Theiss, Beata Niemczuk, Magdalena Kąkolewska Korekta i redakcja językowa: Julia Janowska Projekt graficzny i skład: Edgar Bąk Studio

W niniejszej publikacji prezentowane są prace artystów, którzy są finalistami konkursu dla studentów wydziałów artystycznych Fundacji Artystyczna Podróż Hestii. Materiał zdjęciowy pochodzi z archiwum Fundacji oraz od artystów. Więcej o konkursie pzreczytać można na stronie inernetowej www.artystycznapodrozhestii.pl

Kontakt do autorek: Anna Theiss, Aurabilia, anna.theiss@aurabilia.com Beata Niemczuk, Aurabilia, beata.niemczuk@aurabilia.com Magdalena Kąkolewska, Fundacja Artystyczna Podróż Hestii  magdalena.kakolewska@ergohestia.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywania w wystąpieniach publicznych tylko za pisemnym zezwoleniem właściciela praw autorskich.


Gramatyka kolekcjonowania  

Praktyczne, inwestycyjne i kulturowe zagadnienia związane ze zbieraniem sztuki.

Gramatyka kolekcjonowania  

Praktyczne, inwestycyjne i kulturowe zagadnienia związane ze zbieraniem sztuki.

Advertisement