Issuu on Google+

Lapurdi


AURKIBIDEA 1Geografia aisikoa:

3Ekonomia:

Mendiak

industria

Ibaiak

zerbitzuak

Kostaldea

Nekazaritza

Klima 2Hiri garrantsitsuak:

4Kultura:

Institusioa

pertsonai garrantzitzuak

Politika

dantzak

Zerbitzuak

gaztronomia

biztanleak


Mendiak  Lapurdin hainbat mendi daude:  Artzamendi  Larrun  Baigura  Eguzkimendi  Mondarrain  Urtsumendi  Xolodokogaina


Artzamendi ď‚— Artzamendi (931 m) Lapurdiko mendirik altuena

da, Nafarroa Behereko mugatik hurbil kokatutakoa. Itsasu udalerriaren barnean dago.


Larrun ď‚— Larrun (900 m) Nafarroan Garaien dagoen mendia da,

batzuen ustez Pirinioetako mendebaldeko muturra markatzen duena.Larrungo tren ttipiari esker, Euskal Herriko tontorrik bisitatuenetakoa da.


Mondarrain ď‚— Mondarrain (749 m) edo Arranomendi[1] Lapurdin dagoen

mendia da. Ezpeletaren hegoaldean eta Itsasuren hegomendebaldean kokatzen da. ď‚— Ez da garaiera handiko edo laztasun handiko mendia.

Beharbada nolabaiteko igoera gogor bakarra Laxia auzotik abiatzen dena da. Bere gailurra konglomeratuzko haitz ugariz osatuta dago eta bulder eskaladan jarduteko aproposa da.


Baigura ď‚— Baigura Lapurdi eta Nafarroa Behereren arteko mugan dagoen mendia

da, izen bereko mendilerro txiki baten tontorrik altuena. Ikuspegi oso zabalak dituela, bere gailurrean hainbeste antena daude ezarrita.


Mondarraingo lamia  Esan ohi denez, Ezpeleta udalerriko lursailetan dagoen Mondarraingo leizean lamiak bizi omen ziren.[1]

 Goiz batez, artzain zahar batek bere ileak urrezko orraziz orrazten ari zen lamia

batekin topo egin zuen. Artzainak ustekabe batean bere orrazia lapurtu zion. Lamia aldiz bere atzetik joan zen.

 Artzaina Xastiko-harria deritzon harkaitzera hurbildu zenean eguzkiaren izpiek

indar handiz gune hori argitzen hasi ziren. Orduan lamiak artzainari zuzenzuzenean begiratuz eta eguzkia seinalatuz hau oihu egin zion:

 - Eman diezazkiokek eskerrak bere argipean jarri hauen horri!

 Eta lamiak atzerantz egin zuen.


Urtsuamendi ď‚— Urtsua (678 metro) (batzutan

baita Urtsumendi ere) Lapurdiko Pirinioetako mendia da, Makea eta Hazparne artean dagoena. Oso leku estrategikoa izan zen eta hainbat gaztelu zahar ditu.


ibaiak  Aturri  Errobi  Bidasoa  Urdazuri


Aturri ď‚— Aturri Piriniotan jaio (Pirinio Garaiak

departamenduan), Landetatik igaro eta Lapurdiko Baiona hirian Ozeano Atlantikoa itsasoratzen den ibaia da.

ď‚— 335 km-ko luzera du.


Errobi ď‚— ErrobiIpar Euskal Herriko ibaia da. Bere frantsesezko

izena Nive da, gaskoierazkoa Niva. Errobi, Donibane Garaziko lurretan osatzen da, Nafarroa Behereko hiru erreken urekin.

ď‚— 78km-ko luzera du.


Bidasoa  Bidasoa  Nafarroa, Gipuzkoa eta Lapurdi zeharkatzen dituen ibaia

da. Erratzun, Auza mendiaren magalean jaio eta Txingudin, Kantauri Itsasoan itsasoratzen da. Amuarrainek eta, batez ere, izokinek ospe handia eman diote.  Bidasoak 69 km-ko luzera du.


Kostaldea ď‚— Lapurdiko kostaldea laua da Bizkaikoa edota

Gipuzkoakoarekin alderatuta. Hondartza luzeak daude, eta hegiak altuera txikikoak dira. Bidaso eta Atturri ibaiek beren urak hor isurtzen dituzte.


Klima  Klima  Lapurdiko klima ozeano aldekoa eta epela da. Neguan

8 °C egiten du batez beste eta 20 °C abuztuan. Urteko batez besteko tenperatura 14 °C-koa da. Klima hezea da eta euri ugari izaten da (1.500 mm urtean batez beste).


industria Merkataritza eta turismoa dira Lapurdiko ekonomiaren oinarri nagusiak. Industria Aturriko bokalean, Donibane Lohizunen eta Ziburun dago bilduta eta 21.000 lagun ingururi ematen dio lan (eraikuntza, altzairugintza, janari industria, elektronika). Industriak txiki samarrak dira, 50 langile ingurukoak (enpresa bakar batek ditu 1.000 langile baino gehiago). Lapurdiko ekonomia jarduera nagusia (langileen % 61) zerbitzuen alorrean oinarritzen da.


Nekazaritza ď‚— abeltzaintzari (behi eta ardi azienda bereziki) emanak

daude. Arrantzari dagokionez tradizio handiko jarduera izan da Lapurdin, Ziburu eta Donibane Lohizunen nagusiki (atuna, sardina eta antxoa). Lapurdiko barnealdeko eta ekialdeko ekonomia jarduera nagusia nekazaritzan oinarritua bada ere, industria eta zerbitzuak dira kostaldeko jarduera garrantzizkoenak.


Zerbitzuak ď‚— XIX. mendeaz geroztik izugarri garatu den turismoak

zerbitzuen alorrera bultzatu ditu Lapurdiko behargin asko eta asko (hotelak, kanping-ak, dendak, banketxeak eta, oro har, turismorako azpiegiturak). XIX. mendearen bigarren erdian zabaldutako komunikabide berriek (Baiona-Paris burdinbidea, 1857; Madril-Irun burdinbidea, 1864) erraztu egin zuten udatiarren etorrera eta, XX. mendearen hasierako, Miarritze oso turismogune garrantzitsu bihurtu zen.


LAPURDI KULTURA Haga clic para modificar el estilo de texto del patrón Segundo nivel ● Tercer nivel ● Cuarto nivel ● Quinto nivel


JEAN GENET

Jean Genet (Paris, Abendua 19, 1910 - Paris, April 15, 1986) nobelagile, dramaturgo eta frantziar poeta, bere lana gizartearen eta ohituren aurkako matxinada sakona adierazten zen. Bere aztarnak Larache, Maroko iparraldeko hiri batean hilerri batean atseden hartzeko, aukera da.


JEAN HARITSCHELHAR  Izkuntzalaria eta idazlea zen. Jean Haritschelhar Duhalde

Baigorrin sortu zen 1923ko maiatzaren 13an. Biarritzen hil zen 2013ko irailaren 1ean. 

 Lehendabiziko ikasketan jaioterrian bertan burutu zituen,

bertako alkatea ere izan zelarik 1971tik 1980ra bitartean. Jarraian Dax, Baiona, Mont-de-Marsan eta Tolosan ikasi zuen.Eta horrala pilo bat unibertsitatean joan zen. SaintCloudeko, Eskola Nagusian eta Pariseko La Sorbonne , Espainiera Sailean, Le poète souletin Pierre Topet-Etchahun (1786-1862).

  Euskaltzaindiak Jean Haritschelhar agurtu du eguerdian

Baionan (Lapurdi). Euskaltzain eta euskaltzainburu ohi zenaren hil kapera goizean zabaldu dute, eta asko izan dira bertaratu diren pertsonak: anonimoak asko, baina euskalgintzarekin eta politikarekin lotutakoak ere bai. Euskararen alde egindako lana goraipatu dute guztiek, baita haren gizatasuna ere.


DANTZAK  -Zapatain dantza!  -Zazpi jauzia!  -Kaskarot!  -Buhameen dantza!


ZAZPI JAUZI  Onetan pausu berdinak

errepikatzen dira behin eta berriro, aldi batetik bestera banan-banan gehituz doazen jauziak tartekatzen direlarik.

 Izenak dioen bezala azkeneko

aldian zazpi izango dira.Dantza honen bariante bat ezagutzen da, Hamalau jauzi

 deritzona, zapi jauzietara heldu

ondoren berriro errepikatzen da, baina jauziak gutxituz doazela zazpi salto ematetik azkenengoan jauzi bat ematera

 pasatzen delarik.


udaro ospatzen den jaialdia da, abuztuaren lehendabiziko asteburu aurreko asteazkenean hasi eta hurrengo igandean bukatzen direnak. 2004an, 1,3 eta 1,5 milioi arteko bisitari izanda, Frantziako jaiarik ospetsuenetariko bat dira.Jaialdian zezenketa bi egiten dituzte.

BAIONAKO JAIAK

ď‚— Baionako festak Baionan


GASTRONOMIA TXOKOLATEA: Kakakoan oinarritutako elikagairik ezagunena eta hedatuena da, bere zapore, egitura eta kolore bereziak direla eta. Txokolatea kakao zuhaitzaren (Theobroma cacao) fruitu hartzitu eta txigortua erabiliz ekoizten da


MOTAK

Esnedun txokolatea: Esne-hautsa edo esne kontzentratua darama osagai gisa. AEBetan txokolate mingots kopurua %10ekoa da, Europan kakaoa %25. Txokolate zuria: Kakao-mantekaz egina.

Txokolate zuria: Kakaomantekaz egina. Txokolate erdizuria: Sukaldaritzan erabilia. Estalkia: Kakao-manteka ugaridun kalitate handiko txokolateak. Kakao portzentaka handia dute. Txokolate likidoa: Txokolate solidoa urtuz gertzen da. Txokolate mingotsa: Purutasun handiko txokolatea, kakao haziak soilik dituena, beste osagairik gabe. Txokolate beltza: Esnerik gabea. AEBetan %15ean txokolate mingotsez osatua egon behar da, Europan, aldiz, kakao portzentajea %35ekoa izango da gutxienez.


IZARRA

 Baionan asko edaten den likore

mota bat da.

 Izarra Horia 32 belarrez

egindakoa, almendra gustukoa eta 40 gradu dituena.

 Izarra Berdea 48 belarrez

egindakoa, mendafin gustukoa eta 48 gradu dituena.


LAPURDI KULTURA

PERTSONAI GARRANTSITUAK

GASTRONOMIA

FESTAK

DANTZAK


Lapurdi, Ane, Erlantz, Irune