Page 1

Kunst en cultuur in de openbare ruimte


Den Nul, de neerslager Door Mischa Westerhof

Sinds wij op Den Nul wonen, “kennen” wij De Neerslager. Je kunt hem ook niet missen. Hij staat naast de weg van Den Nul naar Olst, gelegen in de bocht van de dijk, met het dijkhuis op de achtergrond. In het begin ga je aan hem voorbij. Je ziet de neerslager staan en staat er niet bij stil wat of wie dit voorstelt. Het is wel een intrigerend beeld. Een grote sterke man, duidelijk aan het werk, zwaar werk, welteverstaan. Dat straalt het beeld ook uit. Later wordt meer duidelijk. Dit beeld vertegenwoordigt een belangrijke groep mensen. De arbeiders uit de steenfabrieken. Dit waren de “laagste” arbeiders, want ook deze groep kende rangen en standen. De plek van het beeld is evenmin toevallig. Er stonden verschillende steenfabrieken op Fortmond en omgeving. De neerslager is een eerbetoon aan de arbeiders in de steenfabrieken. Ga eens bij hem langs, of beter gezegd aan. Bekijk zijn gespierde armen, probeer zijn werkzaamheden voor te stellen. De steenfabriek arbeiders waren dan wel laagste arbeiders. Maar ook degene die het geld voor de fabrikanten verdienden. De fabrikanten die daardoor in welvaart konden leven, terwijl hun arbeiders in barre omstandigheden woonden, leefden en werkten. De Neerslager, hulde aan een uitgestorven beroep.


Kunst en Cultuur -- INHOUD -arial Mischa Westerhof virtueel tijdschrift over kunst en cultuur in olst-wijhe

KUNST- EN CULTUURPARTICIPATIE

Het is de tijd om naar buiten te gaan, de natuur te ruiken en kunst en cultuur op te snuiven. Wij zijn met Arial alvast vooruit gegaan en hebben een behoorlijke afstand gereden om alle kunst in de openbare ruimte van Olst-Wijhe te bekijken. Dat we daarbij nog een paar aardige ontdekkingen deden, is leuk meegenomen. Wij vinden het boeiend om vanuit verschillend perspectief naar kunst en cultuur te kijken en met name naar dat wat zich buiten afspeelt. We spraken, interviewden en observeerden kunstenaars, kunstliefhebbers en theatermensen. Bijzonder is te merken dat de ene kunstenaar niets aan het toeval overlaat en alles tot in detail uitwerkt en een ander vooral associatief tot resultaat komt. Maar ook dat de werkwijze beïnvloed wordt door het verschil in vrije keuze of in opdracht werken. In een streven naar volledigheid spraken we ook met Ans Otterloo omdat zij cultuur in portefeuille had en met de voorzitter van de Adviescommissie Beeldende Kunst Olst-Wijhe, in hoge mate verantwoordelijk voor de kunst op straat. Die laatste twee wezen ons onafhankelijk van elkaar op het canonverhaal over Janna Kiezebrink en het kunstwerk dat er bij komt. Janna Kiezebrink? Wie was dat? We zochten het uit en schreven er over. De observatie van theatermensen heeft ons een goed beeld gegeven over hoe een theaterstuk tot stand kan komen. Theatergroep Draadloos uit Zwolle had er geen enkel probleem mee dat wij er bovenop zaten en de repetities op de voet volgden. We volgden deze groep omdat zij dit stuk opvoeren tijdens de IJsseltheaterfietstocht. Het verhaal van Andreas Denk bood weer een andere blik achter de schermen van theater maken en de betekenis van zijn voorstelling, ook te zien op de IJsseltheaterfietstocht. Dat en meer in Arial 6. Tot slot dank aan Mischa Westerhof en André Smit voor hun bijdragen aan deze Arial. We wensen je eerst veel leesplezier om vervolgens vol inspiratie te genieten van kunst en cultuur in en rond Olst-Wijhe.

Jaap Dijkstra Ans Otterloo IJsseltheaterfietstocht Verdwijnt kunst? Gijs Batelaan Ga’k Ga’k nie Janna Kiezebrink TG Draadloos Plan-D André Smit Uitgelicht Ontmoetingen COLOFON arial

Nummer 6 mei 2014 Digitaal tijdschrift over kunst, cultuur en cultureel erfgoed met het accent op de eigen omgeving. arial wordt uitgegeven door Atelier Acht in Olst en ondersteund door Harleman Schildersbedrijf, Boek & Kantoor Korten en STT-Produkties. Overname van artikelen of delen daarvan alleen na toestemming van de redactie en altijd met bronvermelding. Redactie: Ids Zandleven ids@atelieracht.nl Ria Zandleven ria@atelieracht.nl


JAAP DIJKSTRA

Kunst levert altijd gespreksstof op

Jaap Dijkstra, van 1982 tot 1996 lid van Gedeputeerde Staten van Overijssel, had onder andere Kunst en Cultuur in zijn portefeuille en dat paste hem als een maatpak. Omdat Jaap voorzitter is van de gemeentelijke adviescommissie voor beeldende kunst zochten wij hem op in het kader van het thema van Arial 6: buitenkunst.

hij omgeven met de beeldende kunstuitingen van zijn creatieve familie. Met zoveel niet te evenaren talent om zich heen koos Jaap voor de muziek. Maar gaandeweg maakte de drang om met beeldende kunst te werken zich toch ook van hem meester.

Nadat hij, veel later, het verzoek kreeg om de expositie ‘Beelden uit Zimbabwe’ in te openen en daaraan Wat heeft Jaap Olst voorafgaand een driedaagse met kunst? beeldhouwcursus bij Alice Ten eerste bracht hij een Musarara volgde, gebeurde er groot deel van zijn jeugd iets bijzonders. door in het Noordhollandse Hij ontdekte hoeveel plezier kunstenaarsdorp Bergen en woonde daar vlak bij Lucebert het werken met speksteen hem gaf en hoe dat bij de die enorme indruk op hem opening heeft geleid tot een maakte. In zijn ouderlijk huis werd belevingsverhaal van een be-

vlogen ‘kunstenaar’ in plaats van een formeel verhaal zoals je van een oud-gedeputeerde kon verwachten. Voor Jaap stond toen vast meer met steen te willen doen. In 2009 sloot hij zich aan bij de beeldhouwgroep ‘De Wilpse Klei’ en leerde daar experimenteren met verschillende materialen en technieken. Hij leerde veel van zijn collega’s en de door hem bewonderde kunstenaar Theo Scheurs.

Kunst in de openbare ruimte In mijn jeugd waren de straten en pleinen kaal. Na de Beeldenstorm zijn er in Noord Nederland relatief weinig beelden in de openbare ruimte geplaatst. In de jaren 20 van de vorige eeuw kwam er onder invloed van Floor Wibaut en de Amsterdamse School verandering in het straatbeeld. Stadsvernieuwing in een nieuwe bouwstijl en bruggen met beelden erop vormden de eerste aankleding van de openbare ruimte.


Na de Tweede Wereldoorlog zien we een enorme ontwikkeling en worden in vrijwel alle steden en dorpen oorlogsmonumenten geplaatst. Daarnaast heeft het besef van de kale ruimte geleid tot het instellen van de éénprocentregeling waardoor een grote groep kunstenaars, zoals de beeldhouwers van leermeester Bronner (1881-1972), kon inhaken op de toenemende belangstelling voor kunst in de openbare ruimte. De Eénprocentregeling houdt in dat 1% van de exploitatieopzet van een bestemmings- of herinrichtingsplan wordt opgenomen voor een kunstwerk.

Advies krijgen en geven Als gedeputeerde had Jaap

Poster De Fundatie 2012

Dijkstra een fors budget voor het aanschaffen van kunst. Daarmee en met behoorlijk wat legaten konden de verschillende kunstcommissies beeldende kunst een grote provinciale kunstcollectie tot stand brengen. Een mooi voorbeeld vormt de verwerving van de collectie van Paul Citroen. In drie tranches kwam de uit de kluiten gewassen collectie, aanvankelijk in bruikleen, naar het nieuwe provinciehuis in Zwolle. Het geheel werd afgesloten met een grote schenking van de weduwe en de dochter van Paul Citroen. Bij dit alles was Jaap Dijkstra nauw betrokken. Deze hele kunstcollectie is ondergebracht bij Museum de Fundatie.

Tegenwoordig beschikt Jaap niet meer over een dergelijk budget maar mag hij zich wel volop bemoeien met de aanschaf van kunst in de openbare ruimte in de gemeente Olst-Wijhe. De gemeentelijke adviescommissie bestaat uit Wim van der Beek, kunstrecensent/journalist; Roel Huurneman, kunstenaar en houder van Galerie Brasserie 1703 in de Wijhese Molen en Jaap Dijkstra, die destijds door Ans Otterloo is gevraagd de voorzittersrol op zich te nemen. Ans Otterloo hecht veel waarde aan kunst op straten en pleinen. En hoewel kunst in de openbare ruimte nog steeds een speerpunt in het gemeentelijk beleid is, is het voortbestaan van de commissie afhankelijk van de politieke keuzes die na de gemeenteraadsverkiezingen gemaakt gaan worden.


dit prachtige beeld en de textuur door de opbouw met lappen. Het beeld draagt bij aan een visuele aantrekkelijkheid van Olst-Wijhe. Kunst kan leiden tot irritatie, verwondering, inspiratie, emotie en levert altijd gespreksstof op. Ik word vrolijk van een omgeving waarin discussies ontstaan.

Voormalige machinefabriek Aberson met de plaats waar de Neerslager stond.

Nut en noodzaak

Tijdens het zoeken naar informatie over het kunstwerk Ga’k ga’k nie (pagina 24) troffen we een krantenartikel aan over een bijeenkomst waarin Jaap het heeft over nut en noodzaak van kunst. Wat is het nut en wat is de noodzaak? Ga in je kamer zitten en kijk naar alles wat je aan de wand hebt en wat het met je doet als je dat weg haalt....Hoe ziet de wereld er uit zonder dat alles? Het samengaan van beeldende kunst, bouwkunst en landschapsarchitectuur draagt bij aan een kunstzinnige vormgeving van de openbare ruimt en is van invloed op het culturele leefklimaat. ‘De Neerslager’ van Theo Schreurs stond

Canonkunst

In 2014 en 2015 worden vijftien kunstwerken door heel aanvankelijk bij Aberson, de provincie gerealiseerd. De een machinefabriek voor de kunstwerken benadrukken baksteenindustrie in de Jan onderdelen van de canon die Hooglandstraat. Nadat de niet (meer) zichtbaar zijn. De fabriek was gesloten, werd, in kunstwerken geven zo plekde periode dat Jaap Dijkstra ken een verhaal of verhalen burgemeester van Olst was, een plek. De uitvoering ligt in

De Neerslager bij de Dijkstoel in den Nul.

het beeld verplaatst naar Den Nul bij de Dijkstoel. Daar komt het nog steeds wonderbaarlijk goed uit de verf. ik heb veel bewondering voor

handen van de IJsselacademie en vijftien kunstenaars van het Kunstenlab Deventer. Olst is één van de vijftien plaatsen die in aanmerking komen voor een kunstwerk.


Met het verhaal over Janna Kiezenbrink uit 1849 gaat Hellen Abma aan de slag. Het werk wordt mogelijk bij het nieuwe appartementencomplex De Kiezenbrink geplaatst. (Zie voor het verhaal van Janna Kiezenbrink pag. 26)

Kunstbunker

Praten over kunst roept op tot meer en Jaap Dijkstra is een enthousiast verteller. Zo moedigt hij ons aan om in de kunstbunker in Paasloo te gaan kijken. In de Tweede Wereldoorlog werd deze bunker gebouwd om kunstwerken te beschermen tegen oorlogsgevaar. Nu is het in gebruik als kunstbewaarplaats voor de Fundatie, het Fries Museum en het Drents Museum.

Het Depot

Ook wijst Jaap ons op het Depot en illustreert zijn verhaal met een prachtig tijdschrift: Topa is een verpakkingsindustrie waarvan de toenmalige eigenaar Loek Dijkman, zijn bezit onderbracht in de Stichting UTOPA. Dat deed hij vanuit zijn visie dat de onderneming verder gaat dan het verschaffen van werk. Hij liet in Wageningen een gigantische expositieruimte bouwen, ‘Het Depot’, een beeldengalerij. Winst uit het bedrijf wordt

nog steeds beschikbaar gesteld met als doel het stimuleren van talentvolle kunstenaars. Dijkman heeft een boek over ondernemen geschreven. Hij is geen bevlogen schrijver, maar zijn kijk op de samenleving en het bedrijfsleven zijn om te smullen.

Art Overijssel

Jaap Dijkstra liet ergens in het gesprek de woorden Art Overijssel vallen en wil daarover graag vertellen: Geert Jansen, voormalig commissaris van de koningin en voorzitter van het Prins Bernhard Cultuurfonds Overijssel, wilde een vlot overzicht van jonge Overijsselse kunstenaars en kreeg dat bij zijn afscheid van het Cultuurfonds in de vorm van een digitale expositieruimte. Deze expositieruimte is tot stand gekomen in opdracht van het Prins Bernhard Cultuurfonds Overijssel. Beeldende kunstinstellingen in Overijssel hebben de eerste lichting van 50 kunstenaars geselecteerd. Een curatorium onder voorzitterschap van Geert Jansen is verantwoordelijk voor de periodieke vernieuwing van de website. Inmiddels heeft de eerste lichting kunstenaars een

nieuwe groep van 50 kunstenaars samengesteld. Maar Art Overijssel wil meer, bijvoorbeeld een expositie in het provinciehuis, een educatief programma en natuurlijk publiciteit. Henriette Tavenier, zelf beeldend kunstenaar maar ook adviseur, heeft via haar Stichting Beeldruimte de opdracht dit te coördineren.

Tot slot

Op onze vraag hoe Jaap kunst in de openbare ruimte zou stimuleren als hij voldoende geld kreeg, weet hij onmiddellijk het antwoord: Jonge kunstenaars die geen budget hebben opdrachten geven en daarmee uitdagen een mooie portfolio op te bouwen. Ik zou de opdrachten koppelen aan de omgeving waarbij het formaat en het materiaal heel specifiek passen bij de ruimte. Met drie dikke catalogi waarin de kunstaankopen van de provincie worden gepresenteerd rijden we geïnspireerd naar huis om het verhaal van Jaap Dijkstra op de harde schijf te zetten.


ANS OTTERLOO

Voor niets doen voel ik me nog te jong lidmaatschap van de provincie Overijssel. Maar dit alles met een slag om de arm want het kan ook iets anders worden. Hoe dan ook, voor niets doen voel ik me te jong en bovendien vind ik het heerlijk om gezamenlijk dingen waar te maken.

eigen woonplaats en vanaf 2001 gezamenlijk in OlstWijhe. Beiden hebben besloten daar nu een punt achter te zetten.

Politiek

Dat Ans naast cultuur ook maatschappelijke zorg, sociale zaken en werkgelegenheid, wonen, jeugd en jongerenbeleid, jeugdgezondheidszorg, Loopbaan sport en accommodatie in 10 jaar lidmaatschap van portefeuille had, klinkt naNadat we halverwege 2013 Na provinciale staten werd Ans tuurlijk door in haar verhalen. hoorden dat Ans Otterloo, Otterloo in 1994 wethou- Zo vertelt ze bijvoorbeeld over wethouder van Olst-Wijhe, van Olst. Dat was pittig samenwerkingsvormen in het na de gemeenteraadsverkie- der omdat ze geen gemeentecollege van Burgemeester en zingen niet terug zou keren politieke achtergrond Wethouders waarbij een knip in de lokale politiek, maakten lijke had. Tevens werd ze locowerd gemaakt in Wonen. we een afspraak met haar. van Olst. Vanaf Daarbij kreeg Cor van den We wilden praten over haar burgemeester was ze wethouder en Berg de woningbouwpropolitieke loopbaan en wat zij 2001 van Olst- grammering onder zijn hoede in onze gemeente voor cul- loco-burgemeester en Ans Otterloo de zorg- en tuur heeft betekend. De vraag Wijhe. met Cor van den leefbaarheidsaspecten. die we in petto hadden over Samen Berg is ze 20 jaar wethouder Een vergelijkbare knip is hoe ze in 2014 nieuwe gemaakt bij Volksgezondheid. invulling aan haar leven gaat geweest, eerst ieder in hun geven, heeft na het in december overlijden van haar man, Frank Otterloo, een heel andere lading gekregen. Dat zij een sterke vrouw is, wisten we wel. Zelfs nu, ondanks de soms verwarrende en verdrietige emoties, slaagt zij er in om na te denken over de toekomst. Ik sluit het niet uit dat ik me weer beschikbaar stel voor het staten-

Een piepjonge Ans Otterloo met gemeentesecretaris Litjens


Burgemeester Strien had de onderdelen openbare orde en veiligheid in portefeuille en Ans Otterloo de jeugdgezondheidszorg. Dat Ans als ras-PvdA-er sociale zaken en maatschappelijke zorg in portefeuille had en een warm hart toedroeg, ligt voor de hand. Aanvankelijk hield sociale zaken in dat de gemeente beleid voerde namens de rijksoverheid. Maar later moest de gemeente het budget zelf verdelen en zelf de regisseur. zijn. Dat ging Ans Otterrloo goed af. Maar dat niet alleen. Juist de wijze waarop zij haar hele politieke loopbaan vorm heeft gegeven, maakt dat heel veel inwoners het betreuren dat zij er mee stopt. Zelf zei ze in een persbericht ‘het is een geweldige job, maar het is nu echt mooi geweest. Het wordt tijd voor fris bloed.’

Olst-Wijhe in de nabije toekomst

den en de raad moet zelfstandig opereren. De meeste raadsleden hebben naast hun raadswerk een baan en dus een volle agenda.

In het kader van de sociale toekomst van Olst-Wijhe onderzoekt de gemeente of een Cittaslow-certificatie wenselijk en haalbaar is. Cittaslow, letterlijk Langzame stad, is een internationaal keurmerk voor gemeenten. In Nederland is het een netwerk, een samenwerking waar, in plaats van snel te willen groeien, de kwaliteit van leven belangrijker is en het verbeteren daarvan door het authentieke te koesteren met aandacht voor de leefomgeving, streekproducten, gastvrijheid, milieu, infrastructuur en cultuurhistorie en dus: behoud van identiteit.

Moeiteloos geeft Ans ons een blik op de mogelijke toekomst en de politieke denkrichting De gemeente heeft bijeenmet betrekking tot dualisme komsten met inwoners en organisaties gehouden om en Cittaslow. gezamenlijk tot een sociale toekomstvisie te komen. Er Dualisme is in politieke is een visie 2012-2020 zin een streven naar verwoord waarmee richting meer democratie, meer gegeven wordt aan de getransparantie waarover wenste sociale structuur en Olst-Wijhe wel nadenkt, de inrichting van de fysieke maar wat nog niet van leefomgeving. de grond is gekomen omdat het nogal wat Olst-Wijhe profileert vergt van de raadsleden. zich met kenmerken De raad en het college als relatieve rust en zijn dan sterker gescheiruimte, groene omge-

ving, kleinschaligheid en gemeenschapszin. Het gedachtegoed van Cittaslow biedt daarbij prima handvatten.

Hoogtepunten kunst en cultuur

Zonder aarzelen noemt Ans het tot stand brengen van het Holstohus als een hoogtepunt in haar loopbaan. Het heeft niet alleen Olst weer een hart gegeven maar het biedt ook een podium voor de vele verenigingen zoals harmonieën, koren en de toneelvereniging Herman Heijermans met een toenemend aantal jeugdleden. En denk aan de theaters, het filmhuis en de bibliotheek. Kortom een plek waar de mensen elkaar ontmoeten. Dat deze plannen niet over één nacht ijs gingen is niemand ontgaan. Maar met de subsidie van de provincie, het ministerie en SallandWonen kon veel gerealiseerd worden. Met genoegen kijkt Ans terug op de prettige samenwerking met Angelieke Huisman en Jaap Dijkstra, die in die tijd waarnemend burgemeester was. Een ander mooi project is het café in Wezepe. Het dreigde te verdwijnen terwijl het in een behoefte voorzag. De


gemeente greep in door eigenaar van het café te worden met het vooruitzicht dat het café zich in 2018 weer zelf kan bedruipen. Dat gaat lukken. Over het in zee gaan met de subsidieregeling van de combinatiefuncties is Ans heel enthousiast: Het extra geld uit deze regeling maakt het mogelijk sport en cultuur aan te blijven bieden aan kinderen. In OlstWijhe is Karin Köster combinatiefunctionaris op cultureel gebied. (In een combinatiefunctie is de werknemer in dienst van twee organisaties. Bijvoorbeeld bij een sportvereniging of een culturele instelling in combinatie met het onderwijs, red.)

Cultureel erfgoed

Als het gesprek op cultureel erfgoed komt, vertelt Ans dat er een cultureel erfgoednotitie in de maak is.

Janna Kiezebrink - delen we Deze commissie heeft een met haar en we komen er el- belangrijke adviserende rol ders in dit nummer op terug. gedurende het proces van opdrachtverstrekking, selectie Het is zo leuk dat er en begeleiding van de kunin Olst een kunstwerk stenaars tijdens het uitvoeringstraject. Ans spreekt haar komt dat in opdracht tevredenheid uit over deze van de provincie wordt commissie en de uitgebrachte gemaakt en aangeboadviezen. den. Het krijgt vorm rond het verhaal van We nemen afscheid en roeJanna Kiezenbrink die men nog even het geweldige de 19e eeuw woedend uitzicht en het tafelmodel van teksten heeft geklad op het grote beeld De Neerslager rijkeluishuizen. dat in Den Nul staat.

Kunst in de openbare ruimte Ik had met liefde het regelen van kunst in de openbare ruimte in eigen hand gehouden maar dat werd me afgeraden. Dus hebben we een Adviescommissie Beeldende Kunst in het leven geroepen onder voorzitterschap van Jaap Dijkstra.

Dat uitzicht moet ik achterlaten, dat mis ik nu al. En ‘De Neerslager’, ja mooi beeld hè, moet helaas hier blijven, het is van de gemeente. Gelukkig staat de echte neerslager stevig verankerd op de dijk en is altijd zichtbaar. Zie voor het gesprek met Jaap Dijkstra pagina 4 en het verhaal over Janna Kiezenbrink pagina 26

Vanuit het monumentenbeleid is cultureel erfgoed in steen al in kaart gebracht. Aan erfgoed in gebruiken wordt gewerkt door historicus Ewout van der Horst van de IJsselacademie. Haar vreugde over een nog te maken kunstwerk -

“Het Holstohus heeft Olst weer een hart gegeven.”


IJSSELTHEATERFIETSTOCHT

Locatie

Op zaterdag 24 mei treedt het Duo Gi-Jo op met de voorstelling Sweepdreams. Hun podium is het erf van IJsselhoeve Blankemate van de familie Hartmans. Om te weten hoe het decor er uitziet nemen we een kijkje.

imposante IJsselhoeve Blankemate. We zijn te gast bij Willemien en Jetse Hartmans, kleinschalige boeren en grootschalige liefhebbers van kunst, cultuur en geschiedenis die uit respect voor erfgoed investeerden in de boerderij en die met liefde beheren. Een landweggetje, alleen toe- We mogen even mee naar de gankelijk voor bestemmings- stal waar net biggen zijn geverkeer, brengt ons tot mid- boren. Vervolgens lopen we den in het adembenemende over het erf langs een landlandschap van de IJsselvallei artproject dat deel uitmaakt met precies op de grens van van een Fietsbeeldenroute Overijssel en Gelderland de van het kunstenaarscollec-

tief uit Epe. Een overtuigend bewijs dat de familie het delen van kunst en cultuur een warm hart toedraagt en een voorstelling van de Theaterfietstocht hier helemaal op zijn plaats is. Blankemate, waarvan in 1350 al sprake was, is bij uitstek als decor geschikt voor het duo Gi-Jo, die met hun Romeinse strijdwagen misschien wel net zoveel geschiedenis schrijven als de plek waarop dit plaatsvindt. Bron: IJsseltheaterfietstocht.


Verdwijnt kunst in OlstWijhe van de straat ? De redactie van Arial leest in de NRC van 27 maart: Kunst verdwijnt van de straat. Gemeentes plaatsen soms kunstwerken niet terug na herinrichting van bijvoorbeeld pleinen of parken. We besluiten onmiddellijk dit in de eigen gemeente te gaan onderzoeken. Staat ‘bij ons’ alles er nog? Eerst eens kijken wat er hoort te staan. Op de website van de gemeente Olst-Wijhe zoeken we naar ‘kunstwerken’ en vinden een lijst gedateerd september 2011. Daarop staan 26 items: 22 onder de titel Kunstwerk, en 4 onder de titel Monumenten. Ook verwijst dezelfde pagina naar de Kunstwacht. De kunstwacht blijkt een firma uit Delft die kunstwerken van gemeentes onderhoudt. Dat doet ze voor de gemeente Olst-Wijhe al sinds 2009. De Kunstwacht vermeldt 28 objecten: de zelfde 26 als op de lijst van de gemeente, plus nog twee.

Op pad

We drukken de lijst af,

maken een lunchpakketje klaar en gaan op pad. Met de auto, want we voorzien een lange rit. We beginnen op de Boskamp en al meteen is het zoeken geblazen: waar staat dat oorlogsmonument Immerzeel? De beschrijving zegt: bij de Immerzeelbrug. Dat is al zoeken op zich. Er is een brug, de enige lijkt het, maar daar staat geen naam op. En een oorlogsmonument? We kijken om ons heen, we zien niets. Tot tenslotte, ja hoor, daar staat onopvallend een donkere stenen gedenkplaat, rechts van de weg en honderd meter voor de brug als je naar de Boskamp rijdt. We rijden nog even verder om de Molenman van Teun de Haan op het pleintje tegenover de R.K. kerk te bekijken. Leuk, die combinatie

Teun de Haan: de Molenman

van de molenaar en de molen met vier wieken. Op de grond een informatieplaatje met uitleg. We lezen: Het beeld met twee keer twee armen is een twee-eenheid van mulder en molen. Tot 1995 stond hier een maalderij. De twee bovenste armen rijken naar de hemel waar … Ai! Lezen we dat goed! Ja: er staat ‘rijken’.

Onbekend 1 Oorlogsmonument Immerzeel

We maken er een foto van en gaan naar het Averbergen. Drie stenen meisjes staan daar in de zon naast


Onbekend 2

Drie figuren achter het Averbergen

We nemen de pont naar Welsum op zoek naar de Welsumse kippen van Theo Schreurs. En daar zien we, net als we willen afslaan naar de kerk, langs de dijk nog een beeldengroepje dat ook niet op de lijsten staat. Het is een MKZ monument uit 2001, een mooie compositie van drie stuks vee (koe, schaap en geit) met een ijzeren boog eroverheen. De maker? We weten het niet. Met een grote boog rijden we aan de overkant van de IJssel om Fortmond heen en nemen de pont naar Wijhe. Het glaskunstwerk van Harry Ravers is van waar wij komen lastig te vinden. We vinden alsmaar eenrichtingswegen waar we van onze kant niet in mogen. Maar onze navigator blijft volhouden en uiteindelijk staan we voor het beeld. Het plaatje met titel benoemt de kunstenaar

de ingang rozen te plukken. Maar als we om het gebouw heen lopen vinden we aan de achterkant nog een stenen beeld. Er staat geen naam bij. Ook drie bij elkaar geschoven figuren, we denken vrouwfiguren. Het beeld is al lang niet schoongemaakt dus de Kunstwacht heeft het kennelijk niet op haar repertoire staan. We maken een foto en noteren de gegevens om het bij de gemeente na te vragen. Monument Welsum MKZ-crisis 2001


dient. Hij zou Koeslagbrug kunnen heten, of de Wapenaarbrug, maar nu komt het bordje van de gemeente niet verder dan: ‘Brug met bijzon-

Neerslager, een beeld dat wat ons betreft hèt symbool van de kunst in Olst-Wijhe mag worden. Als we dan even de weg naar Middel inslaan zien

Harrie Ravers: Roestvrij staal met glasbrokken verlicht

Harrie, wij dachten Harry. We zullen het hem zelf eens vragen. We hebben ook moeite met het vinden van de brug van Dre Wapenaar in Noorder Koeslag. Midden in een nieuwbouwwijk, de straten zijn nog in voorlopige vorm. Leuk om op de bankjes onder de overkapping te zitten. Maar we vinden wel dat de brug een betere naam ver-

Gedenkplaat de Nulse Bok

dere vormgeving’.

Onbekend 3

Van Wijhe naar Olst doen we natuurlijk Den Nul aan om even te mijmeren bij de

we opnieuw iets wat niet op de lijsten staat: een gedenkplaat voor de “Nulse Bok”. 25 jaar verenigingsleven in Den Nul ligt hieraan ten grondslag. Opnieuw, foto en registreren.

Olst

Dre Wapenaar: Brug met bijzondere vormgeving,

Onze tocht gaat verder in Olst. We staan even stil en peinzen mee bij het beeld “Peinzende figuur”, vlakbij het voormalige gemeentekantoor. Dat de gemeente kunst op straat op prijs stelt blijkt bijvoorbeeld uit het plaatsen van dit beeld. De Overijsselse commissie Kunst en Cultuur honoreerde de aanvraag voor plaatsing van dit beeld niet. De gemeente heeft er zelf voor gezorgd dat het beeld


Marc de Roover: Kantwerk

van Bert Nijenhuis toch zijn plek kreeg. Ook rijden we even langs het OLBA beeld, aan de achterkant van de Plus, wat de voormalige ingang van de vleesfabriek was. Dit geschenk van de Olba arbeiders ter gelegenheid van het 100-jarige bestaan van Olba is eigenlijk in de huidige staat het aankijken niet waard. Het is begrijpelijk dat onderzocht wordt of het in de oorspronkelijke staat kan worden teruggebracht. Als laatste zoeken we naar Kantwerk, aan het begin van Olst waar je komend vanaf Deventer op een ro-

tonde naar Olst-Zuid kunt. Ineens realiseren we ons dat die boogjes daar beneden in het gras geen speeltuigen voor kinderen zijn maar een kunstwerk vormen. Een kunstwerk dus wat echt ge誰ntegreerd is in de omgeving, want juist kinderen hebben we er vaak op zien spelen. Tenslotte, na vele uren en met 60 kilometer op de dagteller hebben we alles gezien. Onze hoofdconclusie is geruststellend: Er is niets verdwenen, alles wat op de lijsten staat, staat er nog steeds. Een zelfs meer dan dat.

Bert Nijenhuis: Peinzende figuur


GIJS BATELAAN

Een omslag van 180 graden. palen welke techniek en welk materiaal daarbij passen. Het werk is met vrijheid gemaakt en los in beweging. Hierdoor ontstaat openheid en ruimte voor vernieuwing.

Tijdens de opening van een expositie in het Holstohus bracht Huub Coenen ons bij Gijs Batelaan. Gijs vertelde dat hij werk voor in de openbare ruimte had gemaakt. Een verhaal van Gijs Batelaan past goed in deze Arial, dachten we.

Kinderjaren

front en het concentratiekamp de ervaringen van Gijs behoorlijk ingekleurd. Gijs groeide op in Baarn en

De levensstart van Gijs was niet rooskleurig. Na zijn geboorte in 1940 moest hij gelijk de schuilkelder in. In de oorlog verhuisde zijn moeder, samen met hem, wel 20 keer. Zijn vader is in de oorlog Dus... opgegaan en nooit teTerwijl de thee staat te trek- ruggekomen. ken, dwalen wij door zijn Dat deze jaren een huis in Olst, van vertrek naar grote impact zouden vertrek. Overal wordt de toon hebben, lag niet voor gezet door kunstobjecten en de hand omdat hij nog hangen de wanden vol met zo jong was en niet werk van vrienden en ‘colzoveel van de oorlog lega’s’. We krijgen een bijna meekreeg. Het tegenmuseale rondleiding waardeel is waar. Door de bij we Gijs’ vrouw nog even piekervaringen gaat zijn ontmoeten die vertelt dat ze geheugen verder terug zich aan het voorbereiden is dan dat van de meeste op het molenaarsexamen. mensen. Natuurlijk hangt en staat er Zijn 2e vader, een wat ook eigen werk waarvan het dwingende en ongedulmeeste is ontstaan als gevolg dige man met zijn eigen van het uiten van gevoelens. oorlogstrauma heeft Het is meditatief waarbij ge- met zijn verhalen over Gijs Batelaan: Overleg. Beeldengroep voelens en emoties be- de ondergrondse, het voor de Leidse Onderwijsinstellingen


vader was nauwelijks contact. Gijs was 20 jaar toen zijn oma overleed. Hij wist niet van haar zwakke gezondheid en werd niet op de hoogte gesteld van haar overlijden. Op eigen houtje ging hij naar het huis van zijn opa en oma waarbij zijn scherpe geheugen goed van pas kwam. Hij was daar het laatst als kleuter geweest en vond het huis makkelijk terug. Het contact met zijn opa en enkele ooms is daarna weer verwaterd en dat is jammer want Gijs wil nu meer weten over zijn herkomst en waar bijvoorbeeld zijn associatieve vermogen vandaan komt.

Loopbaan

Na de mulo bezocht Gijs de grafische avondschool in Amsterdam. Overdag was een reclamestudio de plek waar hij de praktijk leerde in een tijd dat alles( zonder compuspeelde in het geheimzinnige Schuurman. Met hem slaagde ters) nog met de hand werd paleisbos. Hij bouwde daar Gijs erin terug te gaan naar getekend. Zijn directeur zag niet alleen hutten, maar vond die periode en zelfs naar de zijn talent en zorgde dat Gijs er ook spullen uit de oorlog tijd van voor zijn geboorte. in de leer kwam bij één van zoals helmen van de Duitsers. Een emotionele beleving de beste letterontwerpers. Gevoed door de verhalen van waarbij je niet anders kunt Op zijn 23e ging hij naar zijn vader speelde hij met dan het uitschreeuwen. Hij de Rijksacademie in Amstervrienden oorlog en bleef dat leerde ‘ik’ zeggen en kreeg dam en verdiende, tot hij een tot het eind van zijn Muloeen ziel. Deze therapie heeft beurs kreeg, zijn geld met tijd doen, zijn manier om de geleid tot vrijheid en een schoonmaken. oorlog te verwerken. omslag van 180 graden in Hij haalde daar ook zijn acte persoonlijkheid en beleving. tekenen en handenarbeid Levensschool Het was een therapie, een en beoefende de schilder-, levensschool, een creatief Ondanks een goed leven grafiek- en beeldhouwkunst. proces waarbij Gijs begreep werd Gijs als veertiger deNa de studie schreef hij zich waarom dat op deze manier pressief en wist niet waarom. als een soort aannemer in bij moest. Het feit dat hij geen woorden de Rijksbouwmeester voorvoor zijn eerste herinneringen nieuwbouwprojecten en overFamilie had, werd als oorzaak aan heidsgebouwen. het licht gebracht door dokter Met de familie van zijn eigen


Stoelenpraat Hier staan we nu afgedankt en uit elkaar gevallen. We stonden zo lekker in de keuken bij de stoof in de geur van gebraad en het licht van de lage zon.


Gijs woonde in Apeldoorn en een kunstenaar van ‘t SAL. gaf les op de Doekom, een Gijs kan zich nog verwondedoor Gijs, samen met colren over deze procedure. lega’s, opgezet creativiteitscentrum. Daarna gaf hij les op de Vrije Academie in Nunspeet. Met het maken en uitvoeren van een creativiteitsontwikkelingsprogramma beeldhouwen, sleepte hij veel subsidie in de wacht voor de Vrije Academie. Het was een soort herkansing voor mensen die nooit in de gelegenheid waren dit te doen. Het ging om het ontdekken van eigen talenten en deze te durven ontwikkelen. Het gaf veel voldoening dit te kunnen stimuleren.

Buitenkunst

Helaas staat er geen werk van Gijs in Olst-Wijhe. Toch leek het er van te komen toen hem werd gevraagd iets te ontwerpen voor het pleintje op de Boskamp. Daarna werd opeens een algemene inschrijving van kracht en ging de opdracht naar

Er staan kunstwerken van hem in IJmuiden, Soest, Druten, Nunspeet, Harderwijk, Leiden en Apeldoorn. Daarnaast heeft hij speelplaatsen voor kinderen op pleinen en bij scholen gemaakt met de bedoeling de zakelijke omgeving speelser te maken. Deze veilige en uitnodigende speel- en verblijfplekken inspireerden leerkrachten de speelomgeving als decor bij buitenlessen te gebruiken. Onmiskenbaar zit in deze creaties een lijntje naar Gijs’ eigen kinderjaren.


Beroepserkenning

Vanaf zijn 65e overheerst een gevoel van vrijheid en is Gijs in staat alle ismen en kwaliteitsnormen van zich af te schudden en lekker associatief aan de slag te gaan. In de tuin zien we bijvoorbeeld stoelen die transformeren naar stoelen met steeds kortere poten tot de stoel bijna in het niets verdwijnt. Gijs schrijft er in een aantekenboekje gedichtjes bij. Hoe ze gebruikt zijn, wat hun dromen zijn, wat ze eigenlijk willen zijn.

Gijs Batelaan: Dromerig meisje. Druten

Voortkomend uit de visie dat kunstenaars erkenning verdienen heeft Gijs zich daar in Apeldoorn sterk voor gemaakt. Vanuit een netwerk werd een Kunstuitleen opgezet, een samenwerking met musea en het onderwijs op poten gezet, initiatieven voor vrijetijdsbesteding ontwikkeld en exposities in openbare gebouwen verzorgd. Ook bij de jaarlijkse kunstaankoop door de gemeente was Gijs betrokken. Hij heeft geregeld dat vanuit de BBK (Beroepsvereniging voor Beeldend Kunstenaars), de 1-procentsregeling voor het plaatsen van kunst in de openbare ruimte in Apeldoorn werd toegepast. Omdat politici en bestuurders verantwoordelijk waren voor de uitvoering van deze regeling maar geen kennis van zaken hadden, kwam er een deskundige aankoop- en beoordelingscommissie waarin kunstenaars werden benoemd. Daarmee kregen zij de gewenste beroepserkenning. Veel van de bereikte resultaten uit de jaren 70 gingen verloren toen er werd gecentraliseerd en de BKR (Beeldende Kunstenaars Regeling) bezweek onder politieke druk. Als protest hebben veel kunstenaars musea bezet, Gijs ook.

Associatief


Tentoonstelling Holstohus 2009


staat, beschermd tegen diefstal, in het stadhuis. We zien ontwerpschetsen, maquettes, bouwtekeningen van speelobjecten maar we zien vooral schetsboeken vol krijt- en houtskooltekeningen. Het zijn snelle schetsen die beweging blijven en op fascinerende wijze de lichaamstaal van mensen laat zien. Dat aantekenboekje is een soort uitlaatklep, waarin Gijs gebeurtenissen op poëtische wijze vastlegt. Hij leest voor over de berken in zijn tuin die gerooid moesten worden omdat ze na 25 jaar en een paar recente stormen op het huis dreigden te vallen en over de hond van zijn schoonzus waarvan een poot geamputeerd moest worden.

Atelier

Verrast betreden we het grote atelier en bekijken foto’s. Daarop zien we bijvoorbeeld het originele beeld in brons in Druten, ‘dromerig meisje’. Op die plaats staat nu een replica. Het bronzen origineel

Mens

Met het thema ‘kunst in de openbare ruimte’ waren we aan het goede adres, maar Gijs had meer te bieden

waardoor de openbare ruimte ondergeschikt raakte aan de mens Gijs Batelaan met al zijn kunstzinnige uitingen en zijn liefdevolle kijk op het leven. Dat hadden we niet willen missen.


Zoveel hoofden zoveel zinnen

GA’K GA’K NIE

Het in december 2007 ont- En nu? In het centrum van Olst staat hulde kunstwerk leverde diin het park de Olsterhof een rect veel stof tot discussie op. De redactie van Arial wilde wel eens weten wat de omkunstwerk met een niet alNadat in januari 2009 tijledaagse vorm. Ga’k, ga’k dens een door het Nut geor- wonenden vandaag de dag er nie is de titel ervan, het is ganiseerde bijeenkomst meer van vinden. ontworpen en gemaakt door begrip was ontstaan voor het We bellen aan bij zo’n veertig twee kunstenaars uit Deven- werk, niet in de laatste plaats adressen in de directe omgeter: Albert Dedden en Paul door de persoonlijke toelich- ving van de ingang van het park en vragen wat men van Keizer. ting door de makers ervan, Ze werken onder de naam werd het rustiger rondom dit het beeld vind. Het blijkt dat er nog steeds Spacecowboys en kregen van parkbeeld. zeer uiteenlopende meninde gemeente Olst-Wijhe in 2006 de vraag een voorstel te doen voor een kunstzinnige en uitnodigende ontsluiting van het park met oog voor de identiteit van Olst en de relatie tussen Olst en de IJssel. Met andere woorden, het moest het park markeren en op stimulerende wijze richting geven waarbij de verbondenheid met de IJssel Paul Keizer en Albert Dedden, SpaceCowboys: Ga’k Ga’k nie tastbaar zou worden.


Al deze verschillende aspecten zijn vertaald in een schetsopdracht waarmee de opdrachtgever en betrokkenen geïnformeerd werden. Zoals gebruikelijk bij de Spacecowboys Plezier of geen respect? is het een nauwkeurig uitgeschreven plan waarin niets aan het toeval is Een plan over vorm, materialen, formaat en werkwijze. overgelaten. Het formaat van het beeld, x 3,5 meter refereert Het staat in en rond de rivier bol van leven en activiteit. 3,4 aan een beeld in Canada, een Landschappelijk, menselijk, maar vooral ook in naenorme gans als lokvogel. tuur. Als hoofdweg in het vogelverkeer, broedgebied, Hoe groter de gans, hoe groleefgebied of kraamkamer, er is altijd een dynamische ter de aantrekkingskracht. diversiteit. Het beeld Ga’k ga’k nie Alles beweegt en alles verandert telkens weer. Het is vertelt een volstrekt leesbaar niet alleen het water dat beweegt en reist. Het is veel verhaal waarbij vrij geasmeer. socieerd kan worden over Het is de ruimte en de lucht. Het is het veranderlijke de constante stroom van het licht boven het water. Het is het land binnen de dijwater, de dynamiek van leven ken dat verdwijnt en weer terugkomt met het zwellen en beweging waarbij je je wel en krimpen van de rivier. Het is het constante heen of niet laat verleiden om met en weer trekken van vogels langs de rivier, het rende stroom mee te gaan of nen van de hazen, het foerageren van de ganzen. De de lokroep van de ganzen te boten op het water, de mensen op de dijk. volgen. Space Cowboys

gen zijn over ga’k ga’k nie. De antwoorden varieren van ‘afschuwelijk’ tot ‘het heeft wel wat’. Wel zijn er meerdere mensen ‘intussen aan gewend’. Opvallend is dat vooral de jongeren meer waardering voor dit werk hebben, maar ook dat maar heel weinig mensen de betekenis van het kunstwerk kennen. Daarom gaan we naar de Space Cowboys in Deventer om te horen wat zij hiervan vinden. De bevlogen kunstenaars

blijken geen boodschap te hebben aan een waardeoordeel. Liever voeren zij een inhoudelijke discussie over het ontwerp en de uitvoering. Bij de voorbereiding van het kunstwerk werd alles zorgvuldig in kaart gebracht: het karakter van Olst, de IJssel en het landschap werd doorgrond, gevoeld en beleefd.

Werkplaats en atelier Space Cowboys Deventer


UIT DE CANON VAN OLST

Het protest van Janna Kiezebrink In de kost

overtuigen dat ze in de kost moest gaan. Daarmee brak voor Janna een ongekende tijd aan van weliswaar hard werken maar met ‘s morgens na het melken een ontbijt, om twaalf uur aardappelen met spek en groente en ‘s avonds na achten koffie en een boterham.

op de armenzorg. Na de moeizame en pijnlijke Het was tijdens de natte bevalling van een jongentje, nazomer van 1817 dat de Hendrikus, duurde het lang 17 jarige Jan Kiezebrink zijn voor dat Janna volledig herbiezen pakte. Er was geen steld was. werk en nauwelijks eten. Jan Gerrit werkte van ‘s morgens had in de herberg gehoord vroeg tot ‘s avonds laat, pakte dat elders in het land moalles wat op zijn pad kwam gelijkheden waren om bij aan maar werkte het liefst een boer in te trekken en als op het land. Hij slaagde er in knecht toe te werken naar Janna en Gerrit een werkrelatie met een paar een stuk eigen landbouwboeren op te bouwen waarOp de boerderij waar Janna grond. Pogingen bij de boe- al bijna 10 jaar intern was, door hij gezinsuitbreiding het ren in de omgeving waren hoofd kon bieden. Hij had werden sommige knechop niets uitgelopen omdat de ten in woord en daad steeds inmiddels goed verstand van boeren liever knechten van akkerbouw en droomde van vrijpostiger tegen Janna en buiten aannamen en al hele- hitsten elkaar op tot meer. een eigen boerderijtje met maal niet bereid waren grond Janna kon daar met niemand een klein erf. Maar ondanks te verpachten. de goede relatie met boeren over praten. Nadat ze al een Gekleed in vaders kleren ver- tijd niet meer menstrueerde liepen de gesprekken altijd op liet Jan de kleine woning op en doorlopend pijn in haar niets uit en vragen om een Duur. Hij zag niet meer dat beter loon had ook geen zin. buik had was het de boerin moeder haar armen uitstrekte die begreep wat er gaande Ze reageerden steevast met: in een poging hem tegen te was. Ze riep Janna bij zich en ‘Niet mekkeren man, voor jou houden. tien anderen!’ stelde min of meer vermaZus Janna was 16 en werkte nend vast dat Janna zwanger Na de geboorte van Jannes als dienstmeid op een boer- was en de boerderij moest kwam moeder Janna helderij. Ze had net gehoord dat verlaten. pen. De bevallingen lieten ze zonder loon in de kost kon Janna was 25 en trouwde bij Janna ongelooflijk pijnkomen omdat de dienstbode met Gerrit van Dam die altijd lijke sporen na en de zorg was vertrokken. Ze huiverde al een oogje op haar had en voor de twee kleintjes en een echter om haar moeder, net niet wist dat ze zwanger was. kleuter viel haar zwaar. Janna weduwe geworden, en haar gaf niet alleen de baby de Gerrit was daghuurder maar kleine zusjes nu achter te borst, ook de kleine Antohad in de winter niets verlaten. nia van 11 maanden mocht diend. Het was een vanzelfHoewel mat en uitgeput wist sprekend lot voor daghuur- meedrinken. moeder Janna toch te ders om een beroep te doen


Armoede

De vreugde over de komst van de steenfabrieken als werkgelegenheid ging in rook op toen bleek dat er veel arbeiders uit de omgeving werden aangetrokken. Omstandigheden als winter en weer maakten voor Gerrit en Janna de stap naar de diaconie noodzakelijk want het was onmogelijk om van het schrale loon een reserve op te bouwen. Zij werden geconfronteerd met het onvermogen van de diaconie omdat het meeste geld al naar de fabrieksarbeiders van buiten ging en de traditionele armenzorg niet opgewassen was tegen de toenemende vraag. Terwijl Janna met haar gezin in een klein huis woonde moest ze aanzien dat haar broer Gerrit en zijn vrouw in een zelfgemaakte hut leefden. Een hut als een hol zonder licht of lucht maar wel vol kieren waar de wind door

heen gierde. Buiten stond slechts één poepdoos voor vele gezinnen. Haar broer overleefde dat niet. Janna had wel eens aan de veldwachter gevraagd of burgemeester Nilant wel wist van de barre omstandigheden waarin veel keuters en daghuurders leefden. De veldwachter nam de moeite hierop te reageren en vertelde dat burgemeester Nilant wel degelijk op de hoogte was en dat de situatie hem verontrustte. Hij vertelde maar niet dat die verontrusting vooral kwam omdat het provinciebestuur ontstemd was over de bedelarij op de dijk waarbij kinderen de diligence aanhielden en passagiers lastig vielen.

Mislukte oogsten Dat het nog slechter kon, bleek in het najaar van 1845. Op het land deed Gerrit samen met de andere daghuurders de ontdekking

dat het aardappelloof slap en hier en daar zelfs zwart was. Wat hadden ze fout gedaan? De boer werd geïnformeerd die onmiddellijk fel reageerde, wat hadden de mannen in godsnaam met de akker gedaan!? Nog die zelfde dag hoorden zowel de boer als Gerrit bij een samenscholing voor de winkel van Albert Bakhuis dat alle akkers het zelfde beeld vertoonden. Bakhuis was, voordat hij gemeenteraadslid werd en zijn winkel begon, zelf boer geweest. Hij was er niet gerust op en maakte zijn opwachting bij de burgemeester die hem aanhoorde en zei dat het niet zo’n vaart zou lopen. Maar Bakhuis’ angst voor een aardappelziekte werd al snel bevestigd. Een lange periode van aardappelziekte en mislukte graanoogsten leidden tot aanhoudende hongersnood. Door schaarste werden de aardappel- en broodprijzen extreem hoog en daarmee voor veel Olstenaren onbetaalbaar.

Cholera

Tot overmaat van ramp diende zich een tweede Cholera-epidemie aan. De vorige epidemie, beginjaren dertig, had in Olst niet tot dodelijke slachtoffers geleid maar bij Janna sloeg de schrik om het hart. Haar zwager uit Deventer was in die tijd, na hevige diarree, overleden. Alida had verteld dat hij tijdens het


overgeven zo blauw was aangelopen, dat zijn ogen er van uitpuilden. Alida werd destijds verzocht in huis te blijven want dat het cholera was, werd niet uitgesproken, maar wel gefluisterd en de mensen bleven uit angst voor besmetting uit haar buurt.

Spanning

Door de vorst kon er niet gewerkt worden en kregen de mensen nog maar de helft van de gebruikelijke, toch al schrale, voedselpakketten. Honger en werkeloosheid waren in het dorp veel besproken onderwerpen. Luidruchtig dreef men de spot met de rijken en iedereen wist wel dat sommige spotprenten van schilder Albrecht waren. Janna liet in een poging haar moedeloosheid te overwinnen, ook van zich horen en stak niet onder stoelen of banken dat zij het schandalig vond dat de rijken goed gekleed en gevoed steen en been klaagden over de vele bedelaars. Burgemeester Nilant vreesde, mede door de onrust in het hele land, voor ernstige onlusten en zette de marechaussee in om bedelarij en het verspreiden van spotprenten te voorkomen. Achter de rug van dit gezag ontstond hoon, maar de onverbiddelijke aanpak weerhield de mensen van te nadrukkelijk protest. Maar er broeide wel wat en de spanning nam ongekende proporties aan.

Dat sterkte Janna een daad te stellen. Antonia steunde haar daarin omdat ze blij was dat haar moeder dan niet wanhopig met de handen in het haar zat.

Actie

Antonia stelde voor de burgemeester een brief te schrijven, maar Janna dacht dat hij die makkelijk opzij zou leggen. Het moest iets zijn wat iedereen kon lezen. Iets zoals de spotprenten. Dat was het! Antonia schreef op een stuk grauw papier haar moeders woorden over ongelijkheid en opvreters van buiten. Het was op een stormachtige februari-avond dat Janna en haar dochter Antonia in het donker met de rol papier, een hamer en spijkers de dijk op klommen. Ze keken goed om zich heen of er geen marechaussee op de dijk liep en stevenden toen resoluut op de burgemeesterswoning af. Met vier ferme tikken spijkerden ze het pamflet op ĂŠĂŠn van de luiken van de woning. Nog net op tijd verdwenen ze uit het licht van de olielamp waarmee de dienstbode op het lawaai afkwam. Maar de dienstbode herkende de vrouw als die ene die zich altijd luidkeels op straat liet horen.

Het was de volgende dag al dat Janna door de veldwachter uit haar huis werd gehaald en naar het dorpsplein werd gebracht. Daar waren haar man en kinderen getuige van de uitspraak van de burgemeester: Duistere figuren als Janna Kiezebrink hebben vertakkingen onder het gemeenste soort mensen. Ik voel me voor de veiligheid van u allen genoodzaakt deze gevaarlijke vrouw op te sluiten. Vervolgens gebaarde de burgemeester twee veldwachters Janna af te voeren. Antonia probeerde nog te roepen dat haar moeder helemaal geen gevaarlijke vrouw was, maar haar vader legde, om erger te voorkomen, zijn hand voor haar mond. Dat het met een sisser afliep is inmiddels bekend maar deze actie heeft zeker bijgedragen aan de verbeteringen die zich daarna aandienden.

Nawoord

Het verhaal is opgenomen in de canon van Overijssel waarbij Janna Kiezebrink model staat voor de opstandige machteloze vrouwen van die tijd. In opdracht van de provincie Overijssel maakt Hellen Abma een kunstwerk Burgemeester Nilant, nog intens verdrietig over zijn on- bij het verhaal over Janna langs overleden zoon, liet zich Kiezebrink. Dit kunstwerk wordt geplaatst bij het nieumee slepen in de hetze van de op handen zijnde samen- we appartementencomplex De Kiezenbrink in Olst. zweringen.


De feiten rond Janna Kiezebrink op een rijtje

Janna Moespot - daghuurderse 05-09-1773 - 1841 (Diepenveen) x 1e Peter Kiezebrink 06-08-1769 - 1818 (Olst) x 2e 1844 Teunis Meijer (1775 - 1797 ) Kinderen Kiezebrink: Gerrit - daghuurder Olst 1799 - 1834 x 21-05-1825 Gerritjen Roskam - dienstmeid Jan 1800 - 1835 Janna 23-11-1802 - 1882 x 14-02-1828 Gerrit van Dam - daghuurder Anne 1808 - 1859 x 1833 Lucas Bruggink uit Almelo - boekhouder, zij vertrekken naar Zeeland Alida 1812 x 1e 01-10-1834 Hendrik Nijhof - Grutter in Deventer x 2e 05- 12- 1844 Jan Harm Reininga - ziekenvader in Deventer Gerrit van Dam x 14-02-1828 Janna Kiezebrink 1803 - 1880 Daghuurder (zoon van Hendrika van Regteren en Teunis Gerrite van Dam) Kinderen: Hendrikus 18-06-1828 - 11-10-1881 een van de 17 klompenmakers x 21-04-1853 Petertje Hulleman (uit Heerde) kind: Gerrigjen van Dam (01-01-1860 - 12-11-1936) Antonia 1832 Jannes 1833 - 1919 x 1860 Aartje Bakker (1823 - 1901) kind: Johanna van Dam (1861 - )

De Canon van Olst over Janna Kiezebrink Verhaal: Geschiedenis van Olst - J.D. Hilferink Bronnen: Genealogie Kiezebrink, Pondes, Humanitarisme, Genealogieonline


TG DRAADLOOS

En weg was je Theatergroep Draadloos

De redactie van Arial volgde een aantal weken de ‘making of’ van het stuk ‘En weg was je’, te spelen door TG Draadloos tijdens de IJsseltheaterfietstocht op 25 mei.

31 maart 2014

Vandaag ontmoeten we Theatergroep Draadloos: Rianne de Reu, Fieke van der Panne en Yuna Linde. Met Julia Schmitz maken we later kennis.

We zitten in Zwolle in de werkplaats van Theatergroep De Jonge Honden en praten over de voorstelling die bij IJsseltheaterfietstocht in première gaat: ‘En weg was je’ We mogen de groep volgen in het ontstaansproces van dit stuk. In 2012 vormden de toen nog prille studenten ‘docent theater’ het gezelschap Draadloos. Rianne zit nu in het laatste jaar van ArtEZ en de anderen in het derde jaar.

Julia Schmitz met oef

Naast en na hun opleiding willen ze wel doorgaan met Draadloos. Maar ook aan de slag gaan als vakdocent in het onderwijs of als educatief medewerker bij professionele gezelschappen.

Eerste poging tot decor ...

Met het bedenken van ‘En weg was je’ zijn zij in januari begonnen als stagiaires bij Theater Gnaffel van Elout


Hol. Elout is dit poppentheater begonnen met twee handpoppen en heeft nu een enorm aantal zelfgemaakte poppen. Voor Rianne is ‘En weg was je’ haar afstudeerproject. Het stuk komt tot stand op basis van eigen ervaringen

en gaat over ontmoetingen, liefde, vriendschap, verlangen, over omkijken en doorgaan. Niet alleen over afscheid van mensen, maar ook bijvoorbeeld over het afsluiten van een bepaalde periode.

mond zo te laten bewegen dat het klopt met de gesproken woorden. Julia heeft er iedere keer moeite mee om de tot leven gekomen personages als levenloze pop terug te leggen. Draadloos mag onbeperkt 7 april putten uit alle materialen van Dit keer niet in de werkplaats Gnaffel. Dat en het oefenen van De Jonge Honden maar in de theaterzaal werkt heel in de werkruimte van Thea- inspirerend. ter Gnaffel in de voormalige Behalve voor de IJsseltheambachtschool van Zwolle. aterfietstocht is Draadloos Julia wacht ons op en vertelt ook nog door diverse andere dat de praktische voorberei- festivals geboekt zoals het ding ten minste zoveel tijd Boerolfestival in Naaldwijk. kost als het repeteren. Op dit moment maakt zij een film- 14 april pje voor crowdfunding terwijl Het filmpje is af en ziet er Rianne, Yuna en Fieke op mooi en uitnodigend uit. pad zijn om bij Karwei palen Het staat op de website van te bietsen. Voor de Kunst Julia neemt ons mee naar de theaterzaal en laat ons de De houtwinning van vorige poppen zien die systematisch week: Karwei kon er niet aan onder de tribune liggen. We beginnen hout weg te geven. Bij een volgend adres kregen mogen even spelen om te ervaren hoe zwaar de pop- ze na charmante overtuipen zijn en hoeveel concen- gingskracht palen mee. Helaas korte en dus niet getratie je nodig hebt om de

fenpop

Groepsbespreking ...


schikt voor het beoogde hoge decor. Met de palen gingen ze terug naar Karwei met het verzoek deze te ruilen voor lange en ja de medewerker van Karwei is gezwicht! Terwijl Rianne en Yuna materiaal ophalen, improviseren Julia en Fieke een decor. Overal worden poppen en attributen vandaan gehaald. Er wordt een meisje met haar hamster op het podium gezet en dan roepen Julia en Fieke van alles: ‘Wat gebruikten we ook al weer als zon?’ - ‘De gele helm’. ‘Wat moeten we met die deken?’ - ‘Is voor de zwangere moeder’.’Wie is dit?’ Er wordt een hulk van een pop omhoog gehouden. ‘Die is voor de musical van groep Acht.’ Fieke is nog op zoek naar de moeder en voorlopig wordt de pop met blonde krullen geschikt bewaar is het nog zwak? Waar vonden. is de overgang helder en waar niet? Komt het leven De groep bespreekt de opals dynamische vergankelijkstelling van de spelers, de heid goed over? Ze besluiten wijze van opkomen en de na de lunch het hele stuk op volgorde van de scènes. Fieke basis van de bespreking nog noteert alle afspraken en dan een keer te spelen maar dat spelen ze alles in één keer. de vader een andere pop Rianne benadrukt nog dat ie- moet zijn, want deze is zo dereen zijn rust moet nemen, lelijk en dat de moeder toch dat het nu puur een focusoe- echt een vrouw moet zijn. fening is. Bij het begin worden we 12 mei onmiskenbaar uitgenodigd om Het begint vandaag hectisch. te applaudisseren. Met vaart Telefonisch overleg over jute en humor spelen zij de scè- zakken voor het decor, die nes en corrigeren zichzelf en moeten in Zaltbommel geelkaar bijna onmerkbaar. haald worden. Daar is nu In de nabespreking brengen geen tijd voor. Koortsachtig ze verbeterpunten aan: wordt gezocht naar een leveWaar zit de kracht en

Meisje

rancier dichterbij en gelijktijdig moet de repetitie voorbereid worden. Het is een hele organisatie waarbij een producent heel prettig zou zijn. Om twaalf uur moet de groep repetitieklaar zijn en dat valt niet mee. Er is afgesproken dat Elout vandaag komt kijken. Hij zal vooral letten op het poppenspel. Tientallen dozen worden uitgevouwen. Poppen en attributen komen


ging, dat leidt tot discussie en meningsverschil, maar zonder irritatie. Het filmpje waar de hele voorstelling opstaat komt dan van pas. Terecht krijgen zij een compliment van Elout. Hij heeft wel een paar adviezen waarmee de poppen nog beter tot hun recht komen. Dat is bijvoorbeeld de manier, de code die je toepast bij het ter hand nemen en wegzetten overal vandaan. Tussen de een pop poppen zitten ‘invalpoppen’ van hoe je die uiteindelijk niet meedoen en speler de en dat leidt tot vragen: ‘wie is als op dit?’ of’ ‘doet deze eigenlijk aandacht pop veswel mee?’ en ‘In welke doos de tigt door er moet de moeder?’ zelf naar Drie weken geleden hebben ook te kijken. ze voor het laatst gerepeMiddags teerd en het spel opgenomen. s’spelen ze Vandaag, tijdens het spelen het stuk per van het stuk ontdekken ze scene waarsoms dat het toch anders bij Elout zich als regisseur opwerpt en aanwijzingen geeft over plaats van handeling, bewegingsrichting en intonatie. Ze werken hard maar er wordt ook veel gelachen. Misverstanden zijn soms hilarisch. Opvallend is dat kleine ingrepen van Elout precies bewerkstelligen wat de groep zelf al voor ogen had. het Titanic versterkt de betrokkenheid en gevoelens worden bijna tast-

baar. De volgende repetitie is nadat deze Arial uitkomt, dus daar zijn we niet bij. We gaan zeker naar de voorstelling op zondag 25 mei en durven, met wat we al gezien hebben, te beloven dat het er prachtig, vrolijk, ernstig en ontroe-

Familieportret

rend wordt. Zaterdag 24 mei speelt Draadloos ‘In zeven sloten’ in het Infocentrum IJssel in Den Nul. Kijk hier op Youtube. Zondag 25 mei ‘En weg was je’ in de boomgaard op Elshof 2.


PLAN-D

Buurman op vakantie Achter de schermen van de IJsseltheaterfietstocht op 24 en 25 mei gebeurt van alles. Via Arie Hemmen zijn we in contact gekomen met twee gezelschappen die een voorstelling geven: Theatergroep Draadloos en Plan D in de persoon van Andreas Denk.

Andreas

Andreas Denk, choreograaf en dansacteur groeide op in Frankfurt/Main in een arbeidersgezin waar geen sprake was van een kunstzinnig klimaat. Hij is door gedrevenheid en toeval in de danswereld terecht gekomen. Aanvankelijk stond zijn lichaamsbeweging in het teken van handbal en was de weg naar tafeltennis op topniveau al geplaveid. Maar door zijn cursussen ‘alternatieve bewegingsleer voor gehandicapten’ ontdekte hij zijn didactisch vaardigheden. Hij werd zich bewust dat hij niet alleen dansleraar wilde worden, maar ook zelf wilde dansen. Na de opleiding tot dansleraar in Hamburg volgde hij toneeldans aan de Rotterdamse Dansacademie. Vervolgens was Andreas artistiek leider van het roemruchte

Hans Hof Ensemble. Dit choreografencollectief maakte met een mix van dans en theater naam in heel Europa.

ling geslaagd als er een band met het publiek ontstaat en enthousiasme en verstilling voelbaar worden. Hij wil het publiek raken en vermaken. Plan-D Bij de mate van succes spelen locatie, weer, timing en Na het Hans Hof Ensemble heeft Andreas zijn eigen techniek ook een rol en is het spannend om bij afwijstichting Plan-D opgericht kende omstandigheden het en concentreerde zich aanspel onopvallend aan te pasvankelijk op het uitbrengen sen en waar nodig te kunvan dansvoorstellingen met een uniek karakter omdat ze nen versnellen of vertragen. verbonden zijn met de loca- Bijvoorbeeld in de voorsteltie waar ze plaatsvinden. Hij ling ‘Buurman op vakantie’ choreografeert graag in ruim- gebruikt hij een oude Volkstes die daarvoor eigenlijk niet wagen. Als de motor dienst geschikt zijn en zet het liefst weigert, of de muziek doet het niet is het de kunst geen attributen en rekwisieten in de weg waardoor verrassende slachtoffer van de materie te worden, maar meester. choreografieën ontstaan. Plan-D doet vermoeden dat Voor hem is een voorstel-


er ook plannen A, B en C hebben bestaan, maar nee, de D staat voor zijn naam en voor Dans en Doen.

Buurman op vakantie

een avontuurlijke familievoorstelling Samen met de Spaanse danser Jordi Casanovas zet Andreas een vrolijk stuk neer

gestroomlijnde maatschappij daar niet op ingericht is. Bij bijvoorbeeld pech onderweg moet je niet gedesillusioneerd raken maar andere mogelijkheden ontdekken. -Niet verder kunnen reizen? Niets aan de hand, hier is het ook leuk. -Iets niet meer bruikbaar als waar het voor bedoeld was? Niets aan de hand, er zijn

weinig tekst en kan daardoor internationaal gespeeld worden. De voorstelling was in april een reizende voorstelling in Denemarken en verplaatste zich van speellocatie naar speellocatie. De karakters van de buurmannen zijn ge誰nspireerd op de animatieserie Buurman en Buurman, mannen die oplossingen verzinnen om hun

over een vakantie die begint met enorme pech. Buurman op vakantie is een pleidooi voor onthaasting en recycling. Vertragen in plaats van accelereren. Zonder moralistisch te worden wil Andreas kinderen verrassen zodat ze ontdekken en beseffen dat er meer mogelijk is en dat ze daar zelf niet opgekomen waren omdat de

nog vele andere mogelijkheden. Ook hier geldt: word geen slachtoffer van de omstandigheden maar bedenk op meesterlijke wijze alternatieven. Dat is wat de buurmannen doen. Zij brengen dat door hun creativiteit en meesterschap zeer overtuigend. Het is een voorstelling met

doel te bereiken. Locatie en dag: Bouwbedrijf Wonink, Kerkweg 5, Vorchten - zaterdag 24. Kijk hier onder voor het complete programma.


ANDRÉ SMIT

Een wenkend perspectief nieuw coalitieakkoord biedt geen zicht op continuïteit of zekerheid. Ook nu weer: vanuit de nieuwe coalitie in onze gemeente konden we al vernemen dat men er niet aan ontkomt om het minimabeleid ter herzien. Wederom een bedreiging voor ons en alle andere verenigingen. Manifest Immers, bij minder inkomen zullen de mensen wederom De heroverwegingsoperatie keuzes moeten maken waar 2013 maakt aan alle vrijmen maandelijks het nog te blijvendheid een eind. En besteden bedrag aan gaat eigenlijk vind ik dat deze noodzaak een kans is. Samen uitgeven. met 5 andere organisaties vertaalt de Olster Harmonie Cultuurfonds deze kans in een manifest: Ik denk dat we - met het ”een Wenkend Perspectief”. op te zetten Cultuurfonds Olst-Wijhe - er voor kunnen zorgen dat André Smit is voorzitter van de Olster cultuur voor iedereen en voor iedere porHarmonie. Vanuit die functie neemt hij vanaf het begin een leidende rol in temonnee bereikbaar de besprekingen om een cultuurfonds blijft. Cultuur is niet bestemd voor alvoor Olst-Wijhe op te zetten. de elite, maar Dit artikel is geschreven op persoon- leen voor iedereen. De lijke titel. verenigingen hebben de overgebleven subsidie van de Als culturele organisaties zul- gemeente hard nodig om de len we een nieuwe manier vaste kosten van onder anmoeten vinden om cultuur in deren opleiding, huisvesting Olst-Wijhe te waarborgen, en onderhoud en aanschaf nu een belangrijke financiële van instrumentaria te kunnen steunpilaar wegvalt. En wat blijven bekostigen. Met het valt er in de komende jaren fonds kunnen initiatieven onnog te verwachten vanuit dersteund worden. Initiatieven die hoek? Iedere 4 jaar een zoals mooie concerten, voor-

dig keuzes te kunnen maken of zelfs de eigen identiteit te verliezen lijken het te winnen van het besef dat diverse verenigingen het niet alleen gaan redden. Het overleg verloopt stroperig en de vergaderingen worden, ondanks het belang ervan, matig bezocht.

Voorjaar 2013

De gemeente Olst-Wijhe staat voor een forse bezuinigingsronde. De 4e sinds het zittende college van CDA en PvdA in 2010 aan de slag ging. Het mes gaat er flink in, want de cultuursector moet maar liefst 50% van haar budget inleveren. Al sinds 2011 spreken de muziekverenigingen in OlstWijhe over samenwerking. Geïnitieerd door de gemeente en de St. Kulturhus OlstWijhe, onder leiding van een cultuurmakelaar (Eléon de Haas. red.). In het coalitieakkoord 2010-2014 staat dat de gemeente de samenwerking tussen het muziekonderwijs en de verenigingen wil versterken. Maar lang niet alle deelnemers aan het overleg zien de noodzaak van samenwerking. De angst om niet meer zelfstan-


stellingen of tentoonstellingen. Maar ook initiatieven die mensen kennis laten maken met het zelf deelnemen aan cultuur. De uitdaging voor het fonds zit hem dan ook niet in het werven van gelden alleen. De focus moet vooral ook liggen op het uitdagen van mensen om deel te nemen aan cultuur: creĂŤren, musiceren, spelen, maar ook cultuur beleven en voelen als toeschouwer. Kortom, de inwoners van Olst-Wijhe betrekken bij het culturele leven in onze gemeente. Bij de criteria voor het toekennen van de gelden vanuit het fonds zou daar volgens mij het accent ook op moeten liggen.

Een aantrekkelijke website is het beoogde visitekaartje van het fonds. Een site waarop alle relevante informatie is te vinden. De site alleen is niet voldoende, de verenigingen en andere culturele organisaties zullen ook zelf de boer op moeten gaan om gelden te genereren. Op de website kunnen zij hun initiatieven onder de aandacht brengen en door middel van crowdfunding de benodigde financiĂŤn binnenhalen. Met de nodige passie, lef en creativiteit is er dan best veel te bereiken. Je moet je onderscheiden in je presentatie en een aantrekkelijke tegenprestatie bieden voor je donateurs. Het Cultuurfonds Olst-Wijhe

zal uiteindelijk een hulpmiddel moeten blijken te zijn, waardoor cultuur in onze gemeente gedragen en geborgd wordt door de gemeenschap en wonen in onze gemeente aantrekkelijk blijft. Daarbij hebben we de inzet nodig van de inwoners, de ondernemers, de organisaties en de gemeente. Dat wenkend perspectief uit het manifest is dat we in Olst-Wijhe over pakweg 20 jaar nog steeds een betrokken gemeenschap hebben, waar aanbod op cultuurgebied mede bijdraagt aan leefbaarheid, vorming en geluk.


------ UITGELICHT -----Filmhuis Olst 12 years a slave Het verhaal

Het filmverhaal is gebaseerd op het in 1853 uitgegeven dagboek van Solomon Northup. Solomon woont met vrouw en kinderen in Saratoga, NY. Hij is al vanaf zijn geboorte een vrij man en verdient zijn inkomen als timmerman en violist. In 1841 maakt hij kennis met twee onbekenden die hem voorspiegelen dat hij circusmuzikant kan worden in Washington. Hij gaat daarop in, maar wordt gedrogeerd en verkocht als slaaf aan William Ford, een plantagehouder in Louisiana. William Ford waardeert zijn intelligentie en toont dat onder andere door hem een viool te geven. Maar als Northup zich verweert tegen een jaloerse blanke voorman, redt Ford hem van de strop door hem aan een monster te verkopen en komt Solomon terecht op de katoenplantage van Edwin Epps (Michael Fassbender), een onbarmhartige “Master”. Na twaalf jaar ontmoet hij een Canadees (Brad Pitt) die het aandurft contact te maken met zijn familie in Saratoga, waarna hij zijn vrijheid kan terugkrijgen.

Het feit dat hij nooit de moed heeft opgegeven en uiteindelijk zijn vrijheid heeft herwonnen maakt hem tot de klassieke held.

Hoofdrol

shock. It made me realize that this is not a profession you can predict; that you can have all these ambitions and expectations and that they can all be thrown to the wind. What was peculiar about that situation was that my aspirations were so far below what actually happened. Zijn eigenspel ziet hij als volgt: I like to disappear into a role. I equate the success of it with a feeling of being chemically changed.

Chiwetel Ejiofor

Geboren in 1977 in Nigeria, schoolopleiding en theater opleiding in Engeland. Zijn eerste filmrol was in 1996 in de film Amistad van Steven Spielberg, en vanaf 2002 kwam de erkenning in de vorm van filmprijzen zoals de British Independent Film Award. Over zijn eerste filmrol zegt hij: Steve McQueen I remember getting cast Regie in Amistad and getting Steve McQueen, bekend van this very strong feeo.a. Hunger en Shame. ling that I had overshot myself. It was a great De ook wel als “specialist in


------ UITGELICHT ------

Scene uit 12 years a slave

lijdensverhalen” gekenmerkte regisseur Steve McQueen doseert zijn films zorgvuldig en dat geeft geen sterke dramatische ontwikkeling van zijn personages. -- De kracht van 12 Years a Slave schuilt in die sprekende visuele details. De camera legt het schuldige landschap vast; de dreigend kronkelende bomen in het moeras, de lijnen van de gebarsten huid op de ruggen van de geslagen slaven, het draaiende rad op de Mississippi. Gek genoeg is 12 Years a Slave in al zijn gruwelijkheid ook een heel kalme film. Zoals ook Northup overleeft door zijn

kalmte te bewaren - en bijna dood gaat als hij dat een keer niet doet - en pas breekt als de vrijheid herwonnen is.” Eigenlijk is het verbijsterend dat er voor 12 Years nauwelijks een Amerikaanse film was met een slaaf als held. Des te beter dat McQueen zijn enorme talent als visueel artiest en verteller inzet voor dit relatief toegankelijke avontuur. -- (NRC)

Prijzen:

Genomineerd voor 9 Oscars en won er twee: beste film en beste vrouwelijke bijrol (Lupita Nyong’o als Pat-

sey). Won verder een Golden Globe en de Bafta, de British Academy of Film and Television Arts. Waar Filmhuis Olst, Holstohus Wanneer 23 mei 2014, 20.30 uur Youtube trailer


------ UITGELICHT -----Een huiskamerconcert vol verhalen in Atelier Acht

Het is de hoogste tijd voor een huiskamerconcert in Atelier Acht. Op zondag 1 juni organiseren we een concert met een literair tintje. Nadat we Hans Payens in een literair café hoorden zingen, hebben we het gewaagd hem uit te nodigen voor ons huiskamerconcert. Hij weet als geen ander de liederen van Nederlandse chansonniers als Boudewijn de Groot, Jaap Fischer, Cornelis Vreeswijk en Joost Nuissl te vertolken. Hij begeleidt zich zelf op akoestische gitaar en heeft nummers als ‘Avond’, ‘De nozem en de non’, ‘Jan soldaat’ en ‘Ik ben blij dat ik je niet vergeten ben’ op zijn reper-

Marian Hage. Illustratie uit het boekje Lie Belleke

toire. In de intieme sfeer van een huiskamer zingt hij ook nummers op verzoek. Zoals gebruikelijk omlijsten we de muziek met kunst. Deze keer hangt er werk van Marian

Hans Payens: zingt o.a. Joost Nuissl, Cornelis Vreeswijk en Boudewijn de Groot

Hage aan de muur. Het zijn de originele prenten van een in kleine oplage uitgegeven prentenboek. Het boek wordt tijdens het huiskamerconcert gepresenteerd door Marian en de schrijfster Inge Strijker. Waar Atelier Acht, Olst Wanneer zondag 1 juni 2014 15.00 uur Wie: Alleen voor vrienden en genodigden


------ REDACTIE ARIAL -----Redactieleden gezocht!

Arial kan zich verheugen in een toenemende populariteit. Dat verplicht ons echter ook om blijvend kwaliteit te bieden en dat kost tijd. We zoeken daarom hulp. Hulp van mensen die voor ons informatie over een speciaal onderwerp willen opzoeken, die wat internet

research willen doen, die een culturele bijeenkomst willen bezoeken en daarover schrijven, of misschien wel een eigen column willen vullen.

Werk met ons mee aan het nog aantrekkelijker maken van Arial. We beloven je dat je er niet voor betaald wordt maar wel dat je bijdrage hoog en zichtbaar gewaardeerd wordt. Mail naar: info@atelieracht.nl dan nemen we snel contact met je op.


------ ONTMOETINGEN -----in de wereld van de jeugdliteratuur door Ria Zandleven-Snoek

naar CODA om de ruimte te bekijken en te bespreken welke tekeningen we in de Kinderboekenweek laten zien. Het thema is ‘eten en snoepen’. Boeken als ‘Waar is de taart’ en ‘De sprookjesverteller’ hebben heel wat eetbeleving in zich! We hebben een geanimeerd

Thé Tjong-Khing Al jaren kwam ik Thé Tjong Khing tegen tijdens Kinderboekenweekfeesten en symposia. Maar nooit was er sprake van een persoonlijk contact en dat terwijl hij al 35 jaar baanbrekend werk voor het Nederlandse kinderboek verricht. Maar dan... In 2009 zijn de museumeducator en ik als bibliotheekeducator het al heel snel eens dat boeken van Thé Tjong-Khing uitstekend aansluiten bij het thema van de Kinderboekenweek. We zoeken contact en ja, hij vindt het leuk. In juni van 2009 komt Thé Tjong Khing met zijn zoon (die in Apeldoorn woont)

gesprek en Khing vertelt dat hij aan een derde ‘taartboek’ werkt. Na de twee tekstloze boeken, ‘Waar is de taart?’ en ‘Picknick met taart’ is het zijn bedoeling het derde deel wel van tekst te voorzien. Dat is eigenlijk jammer want deze boeken zijn buitengewoon sterk door de vele verhalen


die de tekeningen in zich hebben. Voorzichtig raden wij het hem af en gelukkig valt zijn zoon ons bij. Het was nog spannend om te zien of hij werkelijk geen tekst had toegevoegd. In 2010 kwam ‘Verjaardag met taart’, zonder tekst! Khing illustreert al vanaf de jaren 50 van de vorige eeuw boeken, maar pas op zijn 71e komt hij met een prentenboek wat helemaal op zijn eigen naam staat: ‘Waar is de taart?’

zijn huis in een gezellige, wat rommelige straat. Helemaal het soort straat waar wij blij van worden. Die blijdschap nam tijdens het bezoek steeds grotere vormen aan. Wat een man! Naast lekker vertellen toont hij ook veel belangstelling voor ons werk, maar wil ook weten wat we zouden doen als dit werk er niet meer is. Wat doe je dan met je tijd? Intussen tovert hij een lekkere lunch op tafel, denkt mee over de inrichting van de

bijgezocht kunnen worden ‘Leuke opdracht voor de kinderen om dat uit te zoeken’ zegt hij. Zijn jonge uitstraling en snelle acties maken indruk op ons. Je vergeet dat hij 76 is omdat hij dat zelf ook over het hoofd ziet. Hij bedenkt iets en roept dat we even moeten wachten, stormt de trap op en komt zonder ademnood terug met een tekening.

In augustus rijden een collega en ik naar zijn huis in Haarlem om de tekeningen voor de Kinderboekenweektentoonstelling op te halen. Precies op de afgesproken tijd staan we voor

tentoonstelling en heeft een tekening gemaakt waarop alle figuren voorkomen die in het museum komen te hangen. Op de tekening ook een tafel vol ‘etenswaren’ waar de figuren die dat lekker vinden

geven decor van kunstenaar Eric Jansen die ik in zijn atelier heb bezocht tijdens het bouwen van een snoephuis. Een atelier op een boot waar je eerst over twee schepen vol vracht moet

De tentoonstelling is ingericht in een fraai vorm ge-


klauteren om er te komen.

moet zijn. Tussendoor signeert hij vooral Khing komt samen met zijn voor CODA-medewerkers, vrouw en kunstenaar Mino maar ook voor museumbeWortel en hun zoon naar zoekers die hem herkennen. CODA. Ook de vormgever Tijdens de lunch kunnen Eric Eric komt met zijn partner. en Khing het goed met elkaar Gezamenlijk bekijken we het vinden en zijn enthousiast eindresultaat: Taart! Aan tafel over elkaars werk. met Vos en Haas. Het is de bedoeling om saKhing heeft voor veel grote men echt aan tafel te gaan, schrijvers geïllustreerd zoals maar Eric en Khing willen Miep Diekman, Guus Kuijer, eerst, net als de vele kinde- Jacques Vriens en Els Pelren die de tentoonstelling al grom. bezochten, met viltstift hun ‘Kleine Sofie en Lange Wapbord met etenswaren vullen. per’ (1984) van Pelgrom Zij slaan vol overgave aan het heeft voor een keerpunt in de tekenen waarbij museumbe- jeugdliteratuur gezorgd omdat zoekers voorzichtig vaststellen daar het min of meer tradat dat Thé Tjong-Khing wel ditionele kinderboek plaats-

maakte voor het literaire kinderboek. Zowel Thé Tjong Khing als Els Pelgrom wonnen er grote prijzen mee. Het is een sprookjesachtig verhaal waarin de zieke Sofie wil weten wat er in het leven te koop is. In een soort koortsdroom en in een theatertje maakt ze samen met haar kat, poppen en knuffels alles mee wat goed en slecht is en gaat daarna voor eeuwig op reis. Heel bijzonder was het om de theatervoorstelling over Sofie te zien. Het decor was mooi, maar het meest opmerkelijke was dat de personages zo uit het boek leken te komen. The Tjong-Khing heeft een tekening van de spelers gemaakt waarop Lange Wapper, echt Lange Wapper is maar waarin je toch de acteur Kees Geel herkent. Natuurlijk moeten hier de taartboeken ook even onder de aandacht worden gebracht. Neem ‘Waar is de taart?’. Daar raak je niet op uitgekeken. Er zitten zoveel verhaallijnen in dat ik na het vinden van al die verhalen en het schrijven van een lesbrief toch nog weer een figuurtje ontdekte waarmee ik bladzij voor bladzij terug moest om te ontdekken waar dat in beeld is gekomen en wat het verhaal er achter is. Website Thé Tjong-Khing


Kunst en Cultuur

Arial 6  

Virtueel tijdschrift over kunst en cultuur in Olst-Wijhe

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you