Page 1

1


‫‪2‬‬

‫ډالۍ ‪:‬‬ ‫ټولو هغوهیوادوالو ته چې په خپل ازاد او خپلواک هیواد کې د یوه منتخب اسلمی ولسواکه نظام د جوړولو هڅې‬ ‫او هاند کوي ‪.‬‬ ‫قریب الرحمن سعید‬ ‫دروژ دمبارکې میاشتې ‪۱۸‬مه ورځ‬ ‫داګست دمیاشتې ‪۲۸‬مه ‪ ۲۰۱۰ ،‬زکال‬

‫بسم ا الرحمن الرحیم‬ ‫سرلیک‪:‬‬ ‫غواړم ددې لیکنې سرلیک هغه پوښتنه وګرځوم چې یو شمیر دوستانو ته را پیدا شوې‬

‫کرز ي‬

‫او‬

‫وه ‪ .‬پوښته دا وه چې تاسې د څه له پاره او ول ې د‬ ‫امریکایانو دربار ته دخبرو له پاره ورغل ي واست ؟‬ ‫په دې خاطر پاید ډاګیزه کړم چې‪ :‬مونږ نه د ولسمشر کرزي دربار ته او نه هم‬ ‫امریکایې نیواکګرو ته د څه امتیاز د خپلولو په خاطر ورغلي و او نه‬ ‫مو په کې د هغو ی څخه د حکومت په امورو کې د ګډون کومه‬ ‫غوښتنه درلوده‪ ،‬او نه مو ترې څه نور مادي امتیازات غوښتل‪،‬‬ ‫بلکه دحزب اسلمي د امیر مجاهدورور حکمتیار د ځانګړ ي اوفوق‬ ‫العاده پلوي په توګه مو خپل ولس ته د سولې یو داسې پلن او‬ ‫طرحه له ځان سره درلوده چې دخپل اسلمي ګوند او اسلمي‬ ‫تحریک له پاره مو په کې د هیڅ ډول امتیاز غوښتنه نه وه‬ ‫کړې‪ ،‬بلکه غوښتل مو خپل دغه پلن د خپل ولس سره هملته‬ ‫شریک کړو‪ ،‬خپل ولس د حقایقو څخه خبر او د هیواد د استقلل‬ ‫او ازادۍ د غږ سره هغوې را همغږي کړو‪ .‬او که چیرې له چا‬ ‫سره د حزب د پالیسو په اړه څه شک شتون ولري د هغو ی د شک‬ ‫د له منځه وړلو له پاره هڅه او هاند وکړو او د پټو موامرو او‬ ‫سازشونو پ ر ځا ی په څرګنده توګه خپل دریځ اعلن کړو‪ ،‬مونږ‬ ‫هلته په کابل کې مسؤلین هم دې نقطې ته په زغرده متوجه کړ ي‬ ‫او بیرونیو اړخونو سره مو هم سپینه خبره کړې‪ ،‬چې په دې اړه‬ ‫کورنۍ او نړۍ والې خپرونې ټولې ګواه د ي ‪ .‬څرګنده ده چې دا‬


‫‪3‬‬

‫دنده مونږ د بهر څخه په دومره ښه او چټکه توګه نه شوا ی‬ ‫تر سره کولې لکه څومره مو چې هلته تر سره کړه ‪.‬‬

‫زمونږ د هیواد دغه غمیزه چې د دیرشو کالو څخه زیاته موده کیږي پیل شوې او په یوه نه یوه بڼه‪ ،‬د شکل‬ ‫او وخت په بدلون سره نوی حالت ځانته خپلوي‪ ،‬د یوه ناورین څخه خل ص شوي نه یو چې په بل کککې ور‬ ‫نښتې وي‪ .‬د روسانو اشغال‪ ،‬د کمونستانودرژیم تیرې اونادودې‪ ،‬د مجاهدینو تر نامه لندې یو تور او په تککاریخي‬ ‫توګه کرغیړن نظام‪ ،‬بیا د طالبانو په دولتي امورو د نا اشککنایې او دخلکککو درټلککو دوران منځتککه راغکی او د هغککې‬ ‫وروسته دا دی د امریکایانو د زور‪ ،‬وحشت‪ ،‬بربریت‪ ،‬عام وژنې او زور زیککاتي وخککت نککژدې نهکه کککال هککم‬ ‫پوره کړل او په لسم کال کې ورننوت ‪.‬‬ ‫دا چې پخوا څه تیرشوي د تاریخ پاڼې پرې ډکې دي‪ ،‬که څه هم ددې تاریککخ زیککاته برخککه یککا خککو پردیککو د یککو‬ ‫شمیر دښککمنانه اغراضککو پککه خککاطر او یکا پخپلککه یککو شککمیرافغاني کړیککو د خپلککو ذاتککي فکرونککو‪،‬قککومي او ژبنککي‬ ‫عصبیتونو دغیز لندې لیکلې او په یوه بڼه نه یوه بڼه یي د یوه اړخ سره خپله ناروا خواخوږي ښوولې‪ ،‬او‬ ‫بل اړخ یی دخپل همدې قضاوت له مخې محکوم کککړې ‪ ،‬پککه هکر صککورت دا یککو تاریککخ دی چککې زمکونږ را‬ ‫تلونکې به پرې قضاوت کوي ‪.‬‬ ‫په اوسنۍ مرحله کې یعنې د ‪ ۲۰۰۱‬زیږدیز کال را په دیخوا‪ ،‬یعنې هغه وخت چې هیواد‪ ،‬پرتککه لککه کککوم بنسککټیز‬ ‫علت نه‪ ،‬د بن د ناروا او غاصبانه تړون لندې ‪ ،‬د یوشمیر پککه واکمنککۍ کککې د مسککتو عناصککرو پککه بسککپنه‪ ،‬د‬ ‫امریکایې زبرځواک د قهر او غضب د سړولو په خاطر‪ ،‬د هغوی د مستقیم پوځي یرغککل لنککدې راغککی او بیککا‬ ‫دغه پوځي زبرځواک ددې هیواد د تل پاتې اشغال او نیواک له پاره د ناټو د غړو هیوادونو تر څنککګ د نککورې‬ ‫نړۍ هیوادونه هم خپلې بسپنې ته را وبلل‪ ،‬نو حالت ډیر څه تبدیل شول ‪.‬‬ ‫لکه څنګه چې به د روسانو د اشغال په وخت کې ویل کیدل چې د روسي زبرځواک په مقابل کې قیام شونی‬ ‫نه دی ځکه هر چیرې چې روسان تللي د هغه ځایه بیرته په شا شوي نه دي چې نمونه او مثال یې د مرکککزي‬ ‫اسیا یو شمیر هیوادونه لکه خیوه او بخارا‪ ....‬ورکول کیدل‪ ،‬په همدې ډول د امریکایانو د اشغال په وخککت کککې‬ ‫هم همدا دلیل د یو شمیر کړیو له خوا وړاندې کیدل چې د امریکا او ناټو مقکابله د ټککولې نککړۍ سکره مقکابله ده اود‬ ‫افغانستان بې وزلی هیواد چې همدا اوس اوس د روسانو د ولکې نه خل ص شکوی اوبیکا دخپلمنځککي جنګونککو پککه‬ ‫واسطه وران ویجاړ شوی او بیا پرې د طالبانو د ځواک یو دور تیر شو‪ ،‬اودهمککدې طالبککانو پککه دوره کککې د‬ ‫ولس څخه د هغوی د دفاع وسایل ټول را ټول او دبین المللي جاسوسي کړیو لخوا په ډیپو ګانو کې ذخیره او‬ ‫بیا په باروتو الوزول شول او ملت خلع سل ح شو نوپه دې اساس ملکت اوس ددې تکوان نکه لکري چکې یکو‬ ‫ځل بیا د خپلې ازادۍ او استقلل له پاره ددې نړیوالو ځواکونو په خل ف و دریږې‪ ،‬د بلککه اړخککه دا هککم ویککل‬ ‫کیده چې د اوسني وخت په شرایطو کې هم زیات بدلون راغلې دې‪ ،‬پخوا د روسانو دیرغکل پکه مقابکل ککې ټکوله‬ ‫نککړۍ د افغانککانو تککر څنککګ ولړه وه‪ ،‬ګاونککډیان وول او د اسککلمي هیوادونککو مرسککته او کومککک‪ ،‬خککو اوس د‬ ‫امریکایانو د یرغل په وخت کې دا هر څه دریدلی‪ ،‬ګاونډیان نه یوازې بسپنه او کومک نه کوي بلکککه برعکککس‬ ‫به د امریکایانو په خدمت کې دهیواد دازادۍ د غورځنګ په خل ف دریږې چې همداسې هم وشککول ‪ .‬بلکککه دهغککه‬ ‫څه نه زیات چې خلکو ورته تبلیغات کول ‪ .‬زمونږ ګاونډیو هیوادونو چې څه وکړل هغه دهغوی د تاریککخ یککوه‬ ‫برخه ده چې د ټولو تر مخه دي !!!‬ ‫خو د امریکایي زبرځواک د نیواک او اشغال څخه را پدیخوا شرایطو او حالتو د دغککو کړیککو تبلیغککات بلمنګککه‬ ‫ثابت کړل ‪.‬اوس دادی د ‪ ۲۰۱۰‬م کال نیمایي روان دی‪ .‬هغه امریکایي ژڼي )نجوني او هلکان ( چکې د افغانسکتان‬ ‫د پوره نیواک له پاره راغلي وول او هغوی چې د څو ورځنۍ واکمنۍ د ترلسه کولو پککه خککاطر یککې د همککدې‬ ‫امریکایی ژڼو د پیاده پوځ رول لوبولی و او بسپنه یې ورسره کړې وه اوس دې پایلو ته رسیدلي چککې نککه خککو‬ ‫دافغانستان دایمي نیواک شونی دی او نه به ددوی سککلګونو زره پککه وسککلو سککنبال پوځککونه پککه دې قککادر شککي‬ ‫چې ددې هیواد ولس د خپلې غلمۍ په کړیو کې سره را و نښلوي ‪ .‬طبیعې ده چې هغوی دې پایلو ته هسککې‬ ‫په هسې نه دي رسیدلی‪ ،‬بلکې د هغوی په مقابککل کککې د جهککاد او ازادۍ یککو سککتر غورځنککګ روان دی چککې پککه‬ ‫لومړیو کې پرې هسې چې په کار وول باور نه کیده‪ ،‬بلکککه اوس یککې پخپلککه نیککواکګران او پککه هغککوی پککورې‬ ‫اړونده افغاني کړۍ دا مني او په ډاګه وایي چې د هیواد امنیتي حککالت ډیککر خککراب دي او ورځ پککه ورځ د ښککه‬ ‫کیدو په ځاې او د پوځونو د ډیرښت په ځکاې د خرابیکدو لکوري تکه روان دي ‪ .‬همکدا نکن )دمکې یولسکمه ( مکې د‬ ‫امریکایي پوځونو د جنرال مک کرسټل هغه وینا لوستله چې د کرزي د ورتګ تر مخه یي په امریکککا کککې پککه‬ ‫یوه مطبوعاتي کنفرانس کې اوروله‪ ،‬هغه په ډا ګه وویل چککې دافغانسککتان امنیککتي حککالت بککه د زیککاتو ځواکونککو د‬ ‫ورلیږلو سره نور هم کړکیچن شي ‪ .....‬دا ددې معنې ورکوي چکې دا نیکواکګر نکور ددې مل مکاتونکي جنکګ‬


‫‪4‬‬

‫توان نه لري ‪ .‬تر څنګ یې ددې نیواکګرو افغاني ملتړي هم اوس د نیواک نه ستړي او ستومانه معلومیږي‪،‬‬ ‫دا په دې خاطر نه چې هغوی ته د خپل هیواد د ازادۍ سره کومه مینه پیدا شوې بلکه په دې خاطر چکې نکور‬ ‫نو هغوی خپل ارزښت له لسه ورکړې ‪ .‬ماته ‪ ،‬کابل ته زما دسفر په وخت کې ‪ ،‬یوه ډیر لوړپوړي چارواکي‬ ‫وویل چې ) مونږ نور ددوی سره ستړی یو‪ ،‬دوی اوس زمونږ )دمجاهدینو!!( پککه اړه وایککي چککې »مککونږ د‬ ‫دوې څخه داسې کار واخست لکه څوک یي چې د پیپسي د قوطي څخه اخلي ‪ ،‬پیپسي مککو تککرې و څښککله او‬ ‫تشه قوطۍ یي پاته ده‪ ،‬هره لحظه چې و غواړو ایسته یې خطا کولې شو ‪ «.........‬دهغه پکه سکترګو ککې پکه‬ ‫دې خبره باندې د اوښکو څاڅکي را پیدا شول ‪...‬‬ ‫اوس به زمونږ روڼ اندي‪ ،‬لیکوالن او سیاسي څیړونکي د هیواد وضعه ددریو څخه په یوه حالت کککې تککر‬ ‫څیړنې لندې نیسي ‪.‬‬ ‫لومړی دا چې ‪ :‬هیواد همدا اوس د سخت امنیتي بحران سره مخ دی‪ ،‬نژدې پر ټول هیواد جنګ مسلط دی‪،‬‬ ‫هره ورځ په لسګونو کسان په یوه او بل نوم وژل کیږي‪ ،‬د پښتون توکم نسل وژنه روانه ده‪ ،‬هککر چیککرې‬ ‫چې یې پیدا کوي د طالب‪ ،‬حزبي او القاعدې په نوم یې پرته له پوښتنې نیسککي‪ ،‬وژنککي یککې‪ ،‬ښککځې یککې بککې‬ ‫آبرو کوي‪ ،‬کوچنیان یې په شهادت رسوي‪ ،‬کلي یې بمباري کوي‪ ،‬زراعت یې له منځککه وړي ‪ .‬ترڅنککګ یککی‬ ‫یوشمیر امریکایی جنګې قومندان دا هم وایککی چککې دافغانککانو وژل مککونږ تککه دتفریککح پککه څیککر دخوشککحالۍ سککبب‬ ‫ګرځي ‪.‬‬ ‫ددې توکم کوچنیان او ښځې د هر ډول روزنیزو مشغلیتونو څخه بې برخې دي‪ ،‬مکتب او کلینیک نه لککري‬ ‫او که پیدا یې هم کړي د ځینو کړیو )چې ویل کیږي د دولتي امنیتي ادارو او یا غیر دولککتي مؤسسککو لککه اړخککه(‬ ‫له منځه وړل کیږي‪ ،‬که دا کار په جنوب کې د امریکایي بې باکه ځواکونو له اړخه روان دی‪ ،‬نو پککه شککمال‬ ‫کې هم د امریککایي ځواکونکو د افغکاني کړیکو لکه اړخکه پکه پکوره ځکواک سکره روان دی ‪ .‬پکه جنکوب ککې د‬ ‫اوسیدونکو وژل شوو قومونو یوازې دقومي مشرانو شمیره تر څلورو سکوو زیکاته ده ‪ ،‬پکه شکمال ککې د حکزب‬ ‫اسلمي د شهید کړل شوو قومندانواو ارکانو شمیره څوکاله پخوا تر پنځه سوه پورې ښوول کیده چې تیر کال‬ ‫په شمال کې د حزب اسلمي د وګړو لخوا په دې اړه مظاهر ې هم وشوې او اوس خو یککې شککمیره تککر دې هککم‬ ‫زیککاته ده ‪ .‬هلتککه پککه شککمال کککې واکمنککان د حککزب قومنککدانان پککه دې خککاطر تککرور کککوي چککې پککه راتلونکککو‬ ‫ټولټاکنوکې ورته حریف نه وي پاته‪ ،‬او ټول هر څککه ددوی وي ‪ .‬دوی د هغککه فککارمول پککر خل ف کککار کککوي‬ ‫چې وایي »سل دې ومره خو د سلو سر دې مه مره « ‪ ،‬ځکه دوی دسلو سر وژني تر څو پاته سل یې بککې‬ ‫له ستونزو را خپل کړي وي ‪.‬‬ ‫تر څنګ یې ټول هیواد پخپله د افغانانو له پاره ستر زندان ګرځیدلی‪ ،‬د هیککواد خپلککواکي‪ ،‬اسککتقلل او ځمکنککۍ‬ ‫بشپړتیا تر پوښتنې لندې راغلې ‪ ،‬او د هیواد اصلي واکمنکان ‪ ،‬چکې د هیکواد د ملکیکت اسکناد یکې پکه بکن ککې‬ ‫اخیستي‪ ،‬امریکایکان او د ایسکا ف تکر نککامه لنکدې د نظکامي ځواکونککو قومانککدانان دي ‪ .‬ان تکردې چکې د هیککواد‬ ‫داوسني مشرتابه غړي هم ددې جرئت نه لري چې د هغوی په خل ف یوه خبره هم وکړي ‪.‬‬ ‫د هیواد دپخوانیو جهادي ځواکونو مشرانو هم د پښتو د هغه متل لر خپله کړې چې وایې » فریده خکوله پټککه‬ ‫بهتري ده «‪ ،‬دټولو خولو ته قفلونه پراته دي‪ ،‬اوددې معنی داده چې دوی په دې اشغال او نیواک باندې راضي‬ ‫او قانع دي‪ ،‬که څه هم ددوی ټول حیثیت یې د صفر ‪ ،‬بلکې د منفي سره ضککرب کککړی دی ‪ .‬کاشکککي هغککوی‬ ‫که په نظامي توګه د مقابلې توان په ځان کې نه کوت‪ ،‬نو په سیاسي توګه خککو یککې د هیککواد د سیاسککي اسککتقلل‬ ‫او ځمکنۍ بشپړتیا په اړه څه خبره کولی شوې‪ ،‬نو ولس ته به یوڅه ډاډ ور په برخه کیدو‪ .‬خو بککدبختانه چککې‬ ‫د هغوی دغه چوپتیا او د پردیو تر وزرونو لندې په درانه خوب ویده کیدو د هغوی جهادي صفت ته زیان‬ ‫رسولې او تر پوښتنې لندې یې راوستی دی ‪.‬‬ ‫اوس به د ولس د مؤمنو او په ازادۍ او اسکتقلل مینکو وګکړو دنککده دا وي چکې پککه دې وضکعه او حکالتو ککې د‬ ‫بدلون له پاره لسونه را و نغاړي او د قران کریم ددې حکم په اساس چې وایکي )ولتککن منککم امکة یکدعون الکې‬ ‫الخیر‪] (.....‬ستاسې څخه به یوه ډله خامخا وي چې خلک د خیر له پککاره را وبلککي[ پککه حکککم بککه عمککل کککوي ‪.‬‬ ‫ځکه په هیڅ ځای کې دا کار ټول ولس په یوځل او یو وخت نه شي تر سره ککولې تکر څکو پککه ولکس ککې د دې‬ ‫کار له پاره شراېط برابر نه کړل شي او دا کار په رښتیا سره چې سترې ځان ځارنې ته اړتیا لککري ‪ .‬ددې تککر‬ ‫څنګ به ددې کار له پاره یو قیادت ته اړتیا وي‪ ،‬ځکه د قیادت د نه موجودیت په اساس یو انقلبککي کککار تکمیککل‬ ‫ته نه رسیږي‪ .‬کیدای شي ټول وګړي دداسې قیادت سره سل په سلو کې توافق و نه لري خو که د هغه نه بککل‬ ‫ښه او وړ قیادت میسر نه وي‪ ،‬نو مجبور ُا به همدغه قیادت د انقلب د رهککبرۍ او لرښککوونې پککه خککاطر منککل‬ ‫کیږي ‪.‬‬


‫‪5‬‬

‫دویم حالت دادی چې‪ :‬د هیواد د جهاد او آزادۍ د غورځنګ ننګیالو ته وویل شي چککې د وسککله والککې مبککارزې‬ ‫څخه لس واخلي‪ ،‬امریکایانو ته تسلیم شي‪ ،‬دهیواد هر څه چې د پخوا څخکه‪ ،‬د بکن د تککړون لکه مخکې‪ ،‬د یکو‬ ‫شمیر عناصرو له اړخه دوی ته په دواړو لسو تسلیم شوي‪ ،‬همغسې تسلیم پریږدي‪ ،‬د صککلیب شککعار خپککل‬ ‫کړي ‪ ،‬په خپلو غاړو کې صلیب را ځوړند کړي او د صلیبي جنګ پیلونکي بش رو ح ته پرې خوښي ور په‬ ‫برخه کړي ‪ .‬ځکه دا جنګ بش د صلیب د پراختیا له پاره پیل کړی‪ ،‬همدا اوس د هیواد ډیره برخه ځوانان دې‬ ‫لورې ته را کشول کیږي‪ ،‬ددوی د عسکرو یوه دنده داده چې د صلیب په لور بلنه ورکړي‪ ،‬دبایبل کتابونه په‬ ‫پښتو او دري ژبو و ژباړي او زمونږ ځوانانو ته یې مفت او پرته له کوم قیمته ډالۍ کړي‪ ،‬تر څنګ یککې د‬ ‫پیسو او ډالرو باران هم پرې وکړي او په دې تر تیب دا مسلمانه ټولنه د صلیبیانو مرکز وګرځوي ]خککدای مککه‬ ‫کړه[‪.‬‬ ‫لوستونکو ته به جوته وي چې نن د افغانستان ځوانان په کومو رواني او فزیکي ناروغتیککاو ککککړ شککوي دي‪،‬‬ ‫هر څوک چې غواړي شتمن شي باید‪ ،‬نوکر واوسي‪ ،‬او د دې نوکرۍ په بککدل کککې بایککد د امریکککا د )یککو اس‬ ‫ایډ( بسپنه تر لسه کړي‪ ،‬نن خلک د هیروینو د عادت کیدو خبره کوي او وایي چې په دې هیواد کې تر یو نیککم‬ ‫ملیون زیات ځوانان په هیروینو او افینو باندې عادت شوي دي او دا پخپله همککدا امریکککایي او غربککي کککړۍ‬ ‫دي چې زمونږ د ولس ځوانان دې بې لریو ته راکاږي‪ ،‬خو په ډالرو بانککدې د عککادي )‪( Edict‬کیککدو د عککادت‬ ‫په اړه څوک څه نه وایي‪ ،‬بدبختانه چې نن د هیواد په ټولو دولککتي ادارو کککې دا عککادت د همککدې کړیککو لخککوا‬ ‫روان دې ‪ ،‬ان تردې چې د والیانو مشاورینو تر نامه لندې پککه سککلګونو کسککانو تککه ددولککتي معککاش تککر څنککګ د‬ ‫همدې امریکایي کړیو له اړخه میاشتنی ډالریز معاش هم ورکول کیکږي ‪ .‬او دا هغککه ایډیکشکن دی چکې نکن‬ ‫یې زمونږ د ټولنې نه یوازې ځککوان نسککل ‪ ،‬بلکککې تککر څنککګ یککې مل او مککؤذن ‪ ،‬قککومي مشککر او قومنککدان او‬ ‫دقومندانانو ساتونکې ډلې مشران هم را نغښي دي‪ ،‬لوستونکي به حیران شي چې یو افغان چې د یککوه بهرنککي‬ ‫هیواد دسفارت له پاره په کابل کې کار کوي وایي چې پنځه ویشت زره » ایرو« مایشتنۍ تنخوا لري او دا د‬ ‫هغو امتیازاتو نه اخوا دي چې د اړوند هیواد له اړخه ورته تهیه کیږي ‪ .‬دا او داسې نور ‪.....‬‬ ‫درېیمه لر داده چې د جهادي ممتازو ډلو د نظامي خوځښتونوتر څنګ د هیواد د اوسني بحران د پای تککه رسککیدو‬ ‫له پاره د حل داسې یوه لره وموندل شي چې زمونږ هیواد وال هم ترې په پوره عزتمنده تککوګه خلصککون‬ ‫ومومي او تر څنګ یکې امریکایکان او د نکاټو او ایسکا ف ځواککونه هکم‪ .‬ځککه چکې اوس هغکوې پخپلکه وایکي) د‬ ‫افغانستان د بحران څخه وتل یوازې د نظامي لرې شوني نه دي‪ ،‬نو په دې اسکاس یکې بایکد دحکل لکه پکاره‬ ‫سیاسي لرې چارې و لټول شي( ‪ .‬که څه هم د هغککوی پککه انککد د بحکران د حکل دلرې پککه پیککدا کیکدو ککې او د‬ ‫مخالفینو په اند کې ډیر زیات توپیر شته‪ ،‬ځکه امریکایان دادي لګیا دي غککواړي زمککونږ پککه هیککواد کککې خپککل‬ ‫دیپلوماتیک پرسونل زیات کړي‪ ،‬او شمیره یې د پنځه سوو نه تر زرو کسانو پورې ورسوي‪ ،‬پککه داسککې حککال‬ ‫کې چې د افغانستان په څیککر پککه یککوه غریککب هیککواد کککې ددومککره پرسکونل سککاتل‪ ،‬کککه د هیککواد د تلپککاتې اشککغال‬ ‫موضوع نه وي‪ ،‬نو بې معنی معلومیږي ‪ ،‬تر څنګ یې امریکان غواړي د سککولې د فککارمول لککه لرې د خپلککو‬ ‫پوځونو د شتون له پاره یو مجوز پیککدا کککړي‪ ،‬غککواړې چککې هلتککه پککه څککو ولیتونککو کککې لکککه قنککدهار‪ ،‬هلمنککد‪،‬‬ ‫ننګرهار‪ ،‬مزار او کابل کې نظامي ځوا کمنې اډی ولري‪ ،‬او په دې ترتیب خپله واکمني تلپاتې و ګڼککي‪ .‬طککبیعي‬ ‫ده چې هیڅ آزادۍ غوښتونکی افغان چې خپل شعور او ایمان یې په پردیو نه وي پلورلې د امریکایانو دې‬ ‫غوښتنې ته سر نه شي ټیټولی ‪ .‬ترڅنګ یې د پردیو د نظامي تمځایو شتون زمونږ د هیواد سککوله او امنیککت د‬ ‫ثبات پر ځای د نورو کشمکشونو لوري ته کاږي‪ ،‬ځکه زمونږ ګاونډیان که څه هم اوس د امریکایانو پککه چکوپړ‬ ‫کې دي خو بیا هم نه غواړي د هغوی تر څنګ د امریکا په څیر یو اسککتعماري ځککواک هلتککه ځککواکمن نظککامي‬ ‫شتون ولري ‪ ،‬هغوی به خامخا د هیواد د حالتو نه په ګټې اخستو سره د هغوی د نظامي شککتون مزاحمککت‬ ‫کوي‪ ،‬او دا کار به پخپله امریکایان جنګ ته را کاږي‪.‬‬ ‫حزب اسلمي ددې ټولو اړخونو د په نظر کې نیولو سره‪ ،‬په داسې حککال کککې چککې یککوازې او یککوازې د بهرنیککو‬ ‫ځواکونو په خل ف خپل نظامي او جهادي مقاومت ته دوام ورکوي د یوه ستر سیاسي ځواک په څیککر او د ډیککرو‬ ‫وړ علمي کدرونو په درلودلو سره پریکړه وکړه چې ددې بحران د حل له پاره باید د ټککول ولککس د یوځککای‬ ‫کیدو هڅه او هاند وشي ‪ .‬ترڅو د هیواد د استقلل او آزادۍ دغه شعار چې اوس یې حزب اسکلمي افغانسکتان‬ ‫او د طالبانو اسلمي غورځنګ په پوره میړانه او جرئت سره بدرګه کککوي ‪ ،‬د ټولککو آزادۍ غوښککتونکو هیککواد‬ ‫والو شعار و ګرځي ‪ .‬طبیعي ده چې دا شعار مونږ له بهر نه خپلو ولسونو ته نککه شککو رسککولې بلکککې ددې لککه‬ ‫پاره باید یو دروند هیئت کابل ته تللی وی او د هغه ځایه د خپل ولس د ټولو پرګنوسره او هم له بیروني اړ وندو‬ ‫اړخونو سره په تماس کې شي او د حل لره ورته تر مخ کیږدي ‪.‬‬


‫‪6‬‬

‫ترڅنګ یې باید عکرض کککړم چککې حککزب اسککلمي افغانسککتان‪ ،‬چکې اوس د خپلکې مبککارزې نککژدې ‪ ۴۱‬کککاله‬ ‫تیروي ‪ ،‬د هیواد په ډیرو بحراني حالتو کې یې هککم د بحککران څخککه د وتلککو لککه پککاره لرې چککارې لټککولې‪،‬‬ ‫طرحې او پلنونه یې جوړ کړي او هغه یې په یوه معقول شکککل سککره د خپککل ولککس او پککه جنککګ کککې د‬ ‫راښکیلو ډلو تر منځ د سولې د پلن او طرحې په څیر وړاندې کړی دي ‪ .‬د روسانو د سرو لښکرو د تجککاوز‬ ‫او تیري په وخت کې هم او د هغه وروسته د په اصککطل ح د مجاهککدینو دحککومت پکه وخکت ککې د خپکل منځکي‬ ‫کشمکش څخه د خلصککون لککه پککاره هککم ‪ .‬خکو بککدبختانه چککې زمککونږ د هیککواد داخلککي او بهرنککي دښککمنان نککه‬ ‫پریږدي افغان ویاړلی ولس د خپل استقلل او آزادۍ په پاکه هوا کې خپلواک نظام ولککري‪ .‬څرنګککه چککې‬ ‫جګړې تل په حزب اسلمي تپل شوي ‪ ،‬نو په همدې خاطر یکې تککل پککه جګکړو ککې راښکککیلو اړخونکو تککه د‬ ‫سولې او تفاهم له پاره خپله طرحه وړاندې کړې‪ ،‬خو د ولس د قیادت مسئله یې تل د ولس خوښې ته پرې‬ ‫ایښې ‪ .‬ځکه حزب په دې باور لري چې د قیادت د ټاکلو یوازنۍ معقوله لر د ولس د خوښې لر ده ‪.‬‬ ‫په ‪ ۲۰۰۱‬م کال په افغانستان باندې د امریکا د بربنډ تیري په پایلو کې چې کوم حالت را منځته شککول او‬ ‫هیودا نیغ په نیغه د امریکایي ځواکونککو تککر ولکککې لنککدې راغککی او د هیککواد خپلککواکي او ځمکنککی تمککامیت د‬ ‫بهرنیانو په لس کې ولوید‪ ،‬نو په هماغه وخت کې د حزب قیادت د بهرنیو د ولکې پکه خل ف قیکام وککړ او د‬ ‫خپل هیواد د استقلل د بیرته اخستو له پاره هم په ګرم سنګر کې ‪ ،‬لکه د روسانو د تجککاوز پککه خل ف‪ ،‬و‬ ‫درید او هم یې د دې ولکې او اشغال د پای ته رسیدو له پاره خپله طرحه وړاندې کړه او اعلن یې وکککړ‬ ‫چې مونږ د بهرنیو له ولکې څخه د هیواد د خلصون لککه پککاره دوه لرې لککرو‪ :‬لککومړۍ دا چککې بهرنیککان د‬ ‫یوه معقول مهال ویش له لرې چې د دواړو اړخونو لککه اړخککه پککرې توافککق شککوی وي زمککونږ هیککواد‬ ‫پریږدي اوبیا په هیواد کې د ټولټاکنو له لرې د پردیو د لسوهنو پرته ‪ ،‬خپلواک نظام جوړ شککي‪ ،‬خککو کککه‬ ‫داسککې ونککه شککي‪ ،‬نککو د هیککواد د خپلککواکۍ او اسککتقلل د بیرتککه اخسککتلو پککه خککاطر بککه د خپلککې ځککان ځککارنې‬ ‫سنګرونه ګرم وساتي ‪.‬‬ ‫دادی د امریکایي اشغال نهم کال پاې ته رسیدلې‪ ،‬په دې وخت کې د ‪ ۸۰۰۰۰‬زیاتو افغانانو ‪ ،‬چککې ډیککری‬ ‫یې پښتانه دي د امریکایي اشغالګرانو په لسونو خپل ژوند له لسه ورکککړی ‪ ،‬د بیککن المللککي ټولنککو د‬ ‫پلټنو له مخې‪ ،‬د هیواد د ولیتونو امنیت‪ ،‬نککژدې ‪ ۷۵‬سککلمه دبهرنککي یرغککل او ولکککې پککه خل ف د راولړ‬ ‫شوي مقاومت او مجاهدینو په لس کې دی ‪ .‬اوس پخپله امریکایان ‪ ،‬چکې د اشکغال پکه لومړیکو وختکو ککې یکې‬ ‫افغانستان خپله خاوره او خپله شتمني ګڼله په دې اقرار کوي او وایي چککې د جنککګ او زور لککه لرې پککدې‬ ‫هیواد کې سوبه شوني نه ده ‪.... .‬‬ ‫حزب اسلمي افغانستان ددې غمیزې دپاې ته رسولو په خاطر د»نجات دملي میثاق« ترنامه لندې یککوه ‪ ۱۵‬مککاده ې‬ ‫طرحه وړاندې کړې چې په وروستیو لیکنو کې به یی ولولئ‪ .‬خو زه وړاندیز کوم چککې درانککه لوسککتونکي دغککه‬ ‫میثاق په غور ولولي او خپل غږ د میثاق د غږ سره یو کړ ي ‪.‬‬ ‫ددې میثاق د لوست نه وروسته به ټولو لوستونکو ته دا ډاګیزه شي چې حزب اسلمي افغانستان په دې میثاق‬ ‫کې دخپل ځان له پاره هیڅ ډول امتیاز هم نه دی غوښتې بلکې دا د ولس د راټولولو له پاره یککو غککږ دی او‬ ‫مونږ دا غږ ټولو منورینو ته‪ ،‬او هغوی ته چې د هیواد د استقلل سره مینه لري‪ ،‬رسولې ‪ ،‬تر څو په خپلککو‬ ‫خبرو‪ ،‬لیکنو او خپرونو کې په پوره شهامت سره ددې غږ ملتړ وکړي ‪.‬‬ ‫باید ډاګیزه وي چې ددې رسمي هیئت د تللو څخه مخته ‪ ،‬حزب اسلمي افغانستان هیڅ کله او هیڅ وخت هم‬ ‫په پټه اویا په ښکاره توګه د کابل د حکومت سره‪ ،‬د یوشمیر وګړو د شخصې کتنو پرتککه‪ ،‬پککه خککبرو اتککرو کککې‬ ‫ګډون نه دې کړې او نه په پټو خبرو باور لري‪ .‬د حککزب اسککلمي تګلر ه څرګنککده او ډاګیککزه ده ‪ .‬حکزب هکر‬ ‫وخت او په هر ډول شرایطو کې د هیواد د لنجې او غمیکزې د حکل لپکاره معقکولې طرحکې وړانکدې ککړي‪،‬‬ ‫پخوا تکر دې هکم مکونږ پکه همکدغه ډول یکوه طرحکه بانکدې ککار ککړی و اوهغکه مکو د اروپکایي هیکوادو او‬ ‫انګلستان د پارلمانونو غړو‪ ،‬د بهرنیکو چکارو وزارتونککو او ان د نککاتو سکر منشکي پککورې رسکولې او د یککو‬ ‫شمیر سیاستپوهانو سره مو په دې اړه لیدنې کړې‪ ،‬خو دا ټکولې لیکدنې د حکزب د رسکمي هیئکت پکه څیکر نکه‬ ‫بلکې په وګړیزه توګه تر سره شوې ‪.‬‬ ‫قریب الرحمن سعید‬ ‫د ‪۲۰۱۰‬م کال د اګست ‪۲۴‬مه‬


‫‪7‬‬

‫هوا‬ ‫لمړې فصل‬ ‫کابل ته سفر‬ ‫د)‪۲۰۱۰‬م (کال د جنوري میاشت وه چکې د امریککا د حککومت سکره د حکزب اسککلمی افغانسککتان د سیاسککي‬ ‫اړیکو مسؤل محمد داود عابدي خبر راکړ چې د حزب اسلمی د امیر لخوا یککو هیئککت ټاکککل شککوی تککر څککو د‬ ‫حزب اسلمی په هغه) ‪ ۱۵‬ماده ي( طرحه چې څه موده مخته د حککزب دامیککر لخککوا مطککر ح او د حککزب‬ ‫اسلمی د اجراییه شورا لخوا تصویب شوی‪ ،‬د نور زیات بحث له پاره پاکستان ته سکفر وکککړم ‪ .‬مککا تککه دا‬ ‫طرحه د عابدي صیب له اړخه د بریښککنا لیککک پککه ذریعککه را ولیککږل شککوه‪ ،‬او تککر څنککګ یککې مککاته د حککزب د‬ ‫مرکزي دفتر لککه لرې لر ښککوونه شککوې وه چککې دا طرحککه پککه اروپککایي هیککوادو کککې دحککزب اسککلمی ټولککو‬ ‫مسؤلینو ته ولیږم اودهغوی انداو شننې پرې راغونډې کړم تر څککو د حککزب اسککلمي پککه اجرایېککه شککورا کککې د‬ ‫یوځل بیا بحث اوڅیړنې په وخت کې ترې ګټه واخستل شي او د بله اړخه په اروپا او امریکککا کککې پککه حککزب‬ ‫اسلمي پورې اړوند ټول سیاسی مسؤلین ددې ) ‪ ۱۵‬ماده یې( طرحې څخه چې (د ژغورنې د ملي میثاق (‬ ‫په نامه نومول شوېده ‪ ،‬خبر او په جریان کې شي‪.‬‬ ‫ما هم په خپل وار دغه طرحکه د انګلسکتان او سککاټلنډپه ګکډون پکه اروپکایی هیوادونکو ککې د حکزب اسکلمي‬ ‫سیاسي مسؤلینو ته د یوې کوچنۍ تبصرې سره یوځاې ور ولیږله ‪ .‬په دې تبصره کې راغلي وچې ‪:‬‬ ‫»په اسلمي تحریک پورې اړوند ټولو مسؤلو وروڼو !‬ ‫السلم علیکم ورحمة ا!‬ ‫د ا له درباره مو دروغ اوخوشحاله ژوند هیله لرم ‪.‬‬ ‫دغه لندې لیکنه د )ژغورنې د ملي میثاق ( تر عنوان لندې د دلوې په ) ‪۱۵‬مه( را رسیدلې‪ ،‬تر څو د غککور‬ ‫او بحث له پاره ټولو مسؤلینو ته و لیږل شي ‪ .‬ما دادی دغه لیکنه چې په فاکس را استول شوې وه دوباره کټ‬ ‫مټ دلته را نقل کړې او ستاسې محترمینو له پاره یې در استوم ‪ ،‬تر څو یې په خپلککو شککورا ګککانو کککې تککر‬ ‫غور لندې راوړئ او بیا یې له ټولو روڼ اندو افغانانو سره شککریکه کککړئ‪ ،‬او د پککایلو پککه اړه یککې بیرتککه‬ ‫مونږ ته ولیکئ‪«.‬‬ ‫)ا تعالې مو بریالي او موفق ولره ‪(.‬‬ ‫په درنښت‬ ‫ددلوې ‪۱۷‬مه‬ ‫د ژغورنې دملي میثاق دغه طرحه چې ماته را ستول شوې وه په کې راغلي دي ‪:‬‬ ‫بسم ا الرحمن الرحیم‬ ‫د ژغورنې ملي میثاق‬ ‫مونږ د ا تعالی په نامه ژمنه ککوو چکې د روان دردنکاک حکالت نکه دهیکواد د ژغورلکو لکه پکاره یکو بکل تکه لس‬ ‫ورکوو‪ ،‬چې جګړه د تل له پاره پای ته ورسوو‪ ،‬په هیواد کې ډاډمن امنیت تأمین کړو ‪ .‬له بهرنیو ځواکونککو‬ ‫نه فارغ او د پردیو له لسوهنو نه خوندي افغانستان جوړ کړو‪ ،‬خپل ملي وحدت ل زیات مضوط کړو او ملت‬ ‫ته دا موقع برابره کړو چې د خپلې خوښې زعامت غوره او د خپلې عقیدې او باور مطابق نظام جوړ کړي‪،‬‬ ‫دغو لوړو او سپیڅلو اهدافو ته د رسید و له پاره مو په لندې طرحې توافق کړی ‪:‬‬ ‫‪ .1‬بهرني ځواکونه دې د روان میلدي کال د جولې په میاشت کې له هیواده وتل پیل کړي او د شپږو‬ ‫میاشتو په ترڅ کې دې هغه بشپړ کړي ‪.‬‬ ‫‪ .2‬په دې مودې کې دې له ښارونو او ګڼ میشتو سیمو نه ووځي او په عسکري مراکککزو کککې دې ځککای پککه‬ ‫ځای شي ‪.‬‬ ‫‪ .3‬د امنیت چارې دې په بشپړه توګه ملي اردو او پولیسو ته وسپارل شي‪ ،‬بهرني ځواکونه به د افغانستان‬ ‫په هیڅ ګوټ کې او په هیڅ حالت کې په خپل سر د نظامي عملیاتو‪ ،‬د کورونو تلشي او نیولو حککق نککه‬ ‫لري ‪.‬‬ ‫‪ .4‬اوسنی حکومت او پارلمان دې تر هغه خپل کار ته ادامه ورکړي چې ددې معاهدې مطککابق انتخابککات‬ ‫تر سره کیږي او نوې منتخبه شوری او منتخب حکومت را منځته کیکږي ‪ .‬خکو پککه دې حککومت ککې بککه‬ ‫متنازع فیه څیرې او په فساد‪ ،‬ملي خیانت‪ ،‬بې دینکۍ او جنګکي جنایکاتو تکورن کسکان نکه وي‪ ،‬همکدا‬


‫‪8‬‬

‫راز د حکومت د درې ګونو امنیتي قواوو په مشر تابه کې به داسې کسان نککه وي چککې د یککوې ډلککې پککه‬ ‫پلوۍ او د بلې ډلې په ضد جنګیدلي وي ‪.‬‬ ‫‪ .5‬د ټولو افغاني لورو په اتفاق به د ملي امنیت په نامه یوه داسکې اوه کسکیزه شکوری جکوړیږي چکې پکه‬ ‫مهمو ملي مسایلو کې به د وروستۍ پریکړې واک ورسره وي‪ ،‬ددې شوری مقر به په داسې ولیت‬ ‫کې وي چې امنیت یې په بشپړه توګه د افغاني ځواکونو په لسو کې وي او هیڅ بهرنی ځواک پککه کککې‬ ‫نه وي ‪.‬‬ ‫‪ .6‬د بهرنیو ځواکونو له وتلو وروسته به د ‪ ۱۳۹۰‬لمریز کال په پسرلي کې د متناسب تمثیککل پککر بنسککټ د‬ ‫جمهوري ریاست‪ ،‬ولسي جرګې او ولیتي شوراګانو له پاره یو ځای‪ ،‬یو ځل او هممهال انتخابات تککر‬ ‫سره شي ‪.‬‬ ‫‪ .7‬دې انتخاباتو کې د حکومت د کابینې غړي او والیان یوازې په هغه صورت کې د برخککې اخیسککتو حککق‬ ‫لري چې د انتخاباتو تر نیټې درې میاشتې مخکې له خپلې دندې استعفا ورکړي ‪.‬‬ ‫‪ .8‬په لومړي منتخب حکومت کې به د هر لوري برخه د هغه د اراوو په تناسب وي او له شوری نه بککه‬ ‫د اعتماد رایه تر لسه کوي خو تر دې وروسته به بریمن لوری په دې مکلف نه وي چککې ائتلفککي‬ ‫حکومت جوړ کړي ‪.‬‬ ‫‪ .9‬هغه حزب یا انتخابي مجموع به په بعدي انتخاباتو کې د برخې اخستو حق لري چې په لومړیو‬ ‫انتخاباتو کې یې لس سلمه تر لسه کړې وي ‪.‬‬ ‫‪ .10‬په دې مودې کې به په جګړو کې د ښکیلو لورو تر منځ بشککپړ اوربنککد تککأمین وي‪ ،‬ټککول سیاسککي‬ ‫بندیان به خوشي کیږي‪ ،‬ټول لوري به ژمنه کوي چې له دې وروسته به نه قدرت ته د رسیدو لککه‬ ‫پاره ناروا لرې لټوي او نه به د خپل حریف او رقیب د ځپلو له پاره وسله کاروي ‪.‬‬ ‫‪ .11‬لومړۍ منتخبه شوری به داحق لري چې ددریو لورو له خوا اعلن شوي اساسي قوانین وڅیړي او د‬ ‫هیواد د اساسي قانون په اړه وروستۍ پریکړه وکړي ‪.‬‬ ‫‪ .12‬هیڅ بهرنی هیواد به دا حککق نککه لککري چککې پککه افغانسککتان کککې زنککدان ولککري‪ ،‬کککوم افغککان محککاکمه او‬ ‫مجازات کړي ‪ ،‬یا یې د محاکمې له پاره بهر ته انتقال او بککه بککل ځککای کککې یککې محبککوس او محککاکمه‬ ‫کړي‪.‬‬ ‫‪ .13‬په اختلس‪ ،‬د مخدره موادو قاچاق‪ ،‬د ملي شتمنیو په غصب او په جنګککي جنایککاتو تککورن کسککان بککه‬ ‫شرعي محکمې ته سپارل کیږي او هیڅ لوری به له هغوی نه په څرګنده یا پټه توګه دفاع نه کوي ‪.‬‬ ‫‪ .14‬د بهرنیو ځواکونو له وتلو وروسته به بهرني جنګیالي هم په افغانستان کې نه وي ‪.‬‬ ‫‪ .15‬کوم کورني او بهرني لوري چې د روغې جوړې لککه دې میثککاق سککره مخککالفت او د جګککړې پککر دوام‬ ‫ټینګار وکړي مونږ ټول به په ګډه او تر هغه د جنګ غوښتونکو مقابله کوو چې خپل هیواد او ولککس‬ ‫د هغوې له شر نه و ژغورو‪.‬‬ ‫و ا علی ما نقول وکیل ‪.‬‬ ‫د خپل لیک د ځواب او د دې طرحې په اړه د شننو له پاره څو ورځې پر لپسې منتظر پاتې شوم‪ ،‬پککه ځککواب‬ ‫کې یې یو شمیر مسؤلینو د طرحې په اړه مثبت آندونه درلودل خککو د کککوم تغییککر او تبککدیل پکر ځککای یککې د‬ ‫هغې د پلي کیدو په اړه اندیښنې درلودې ‪.‬‬ ‫اما د حزب اسلمی د مرکزي دفتر د مسؤل قاضي محمدحکیم حکیم‪ ،‬چې د حککزب اسککلمی د امیککر پککه غیککاب‬ ‫کې د حزب چارې په مخ بیایي‪ ،‬له اړخه پیغام راغی چې په هغې کی یې غوښتنه ککړې وه چکې د هیئکت ګکډون‬ ‫کوونکي وروڼه بایددحزب په مرکزی دفتر کې سره راټول شي اوبیا د مشورو وروسته په دې طرحککې بانککدې د‬ ‫اړونده اړخونو سره دبحث او مذاکرې له پاره سفر وکړي ‪.‬‬ ‫په هغه لیک کې چې د حزب امیر د حزب د مرکزي دفترونو د مسؤل په نککوم اسککتولی و‪ ،‬پککه هغککه کککې دحککزب‬ ‫امیر داسې هدایت کړې و ‪:‬‬ ‫»محترم ورور ‪.......‬السلم علیکم ورحمة ا وبرکاته ‪.‬‬ ‫ا تعالی موروغ ‪ ،‬خوشحال اوموفق لره او د خپلو ایمانی مسؤلیتونو د ادا کولو توفیق مو تل په برخه وه‪.‬‬ ‫زه دا مناسب ګڼم چې یو دروند هیئکت د څکو ورځکو حکتی د څکو اونیکو لکه پکاره کابکل تکه ولړ شکي‪ ،‬لکه اروپکا‬ ‫اوامریکا نه هم استاد سعید‪ ،‬امین کریم او عابدي درسره ونیسئ‪ ،‬له ټولو اړونککده داخلککي او خککارجي لوریککو‬ ‫سره وګورئ‪ ،‬خپله طرحه ورته توضیح کړئ‪ ،‬ددوی نظر معلوم کړئ‪.... ،‬په درنښت ‪).‬لسلیک(«‬


‫‪9‬‬

‫د لیک په اخر کې د قاضي محمدحکیم حکیم د زیاتو مصروفیتونو په اساس ‪ ،‬چې هغه باید ددې هیئککت د رئیککس‬ ‫په توګه د هیئت سره یو ځای شوی وای‪ ،‬د حزب اسلمي اجراییه شورا داسې ښکلي و ‪:‬‬ ‫»له پشاور نه محترم هریو هلل صیب‪ ،‬بهیر صیب او علي انصاري و ټاکل شو تر څو په لیککک کککې د یککادو‬ ‫شوو وروڼو سره یو ځای ورسپارل شوی ماموریت سرته ورسوي‪«........ ،‬‬ ‫دا چې په اروپا اوامریکا کې زمونږ د هیئت غړو ته سپارښتنه شوې وه چې باید د حزب مرکزي دفتر ته‬ ‫ولړشي او د هغه ځایه بیا د پلن مطابق خپل کار پیل کړي‪ ،‬ډیره مکوزونه او سکهي پریککړه وه ‪.‬ځککه ددې‬ ‫غونډې څخه د هیئت د غړو او د اجرایې شورا تر منځ د نظر یو والی راتککه او هککم بککه هیئککت تککه دا ډاګیککزه‬ ‫شوې وه چې دوی څومره صلحیت لري اوترڅنګ یې په دې هم خبر شي چې ددې ) ‪ ۱۵‬ماده یې( طرحې‬ ‫په کوموموادو کې د تغییر او تبدیل له پاره او یا دا چې په هغې کې د نورو ذیدخلو اړخونو د رایکې او انککد د را‬ ‫یوځای کیدو ځای شتون لري !؟ ‪.‬‬ ‫خو هلته پاکستان ته سفرکول هم د ستونزو ډک و ‪ .‬ځکه د پاکستان او افغانستان تکر منککځ د اړیکککو نکابرابري او‬ ‫خرابتیا په اروپایي هیوادونو کې د پاکستان پر سفارتونو ډیر منفي اغیز شیندلی ‪ ،‬او شونې ده چې د پاکستان د‬ ‫بهرنیو چارو د وزارت له اړخه به خپلو سکفارتونو تکه پکه کلککه لرښکوونه شکوې وه چکې افغانکانو تکه دې د‬ ‫ویزې په اجرا کولو کې د احتیاط نه کار واخلي ‪ .‬که څه هم تککر اوسککه پککورې زیککات شککمیر افغانککان د سککفر ي‬ ‫اسنادو د کمښت په اساس د پاکستان له لرې افغانستان ته سفر کوي او د پاکستان هوایي کرښې او تر څنککګ‬ ‫یې دیپلوماتیکې سرچینې ددې لرې ډیر زیات عایدات ترلسه کککوي ‪ ،‬خککو بیککا هککم پککه دیپلومککاتیکه تککوګه د ا‬ ‫ستونزې هغه وخت را منځته شوې چې په افغانستان کې د شککمال د ټلککوالې غککړی عبککدا د هیککواد د بهرنیککو‬ ‫چارو د وزیر په توګه د ولسمشر کرزي په لومړۍ کابینه کې ور ننوت او ان تر څلور کلونو پورې یککې خپلککې‬ ‫دندې ته دوام ورکړ‪ .‬د عبدا او د پاکستانیانو تر منځ اړیکې ل د پخوا څخه ترینګلې وې‪ ،‬ځکه چې عبدا‬ ‫د شمال ټلوالې هغه غړی و چې د هند‪ ،‬ایران او روسانو دخوښۍ په خاطر ‪ ،‬او هم د پاکستان سککره د پخککوانۍ‬ ‫تربګنۍ دپاللو په اساس یې ددې ګاونډي هیواد سره ښې اړیکې نه شوی پاللی او د هغه همدغه ضککد او نککاپوهي‬ ‫وه چې په ټوله نړۍ کې یې د افغانانو لپاره د پاکستان د ویزې تککر لسککه کککول سککتونزمن و ګرځککول‪ ،‬طککبیعي ده‬ ‫چې دغه ډول کرغیړن عمل پر ټولو افغانانو ډیککر منفکي اغیککز درلککود‪ ،‬او ددې اغیککز پککایلې مککونږ تککه هککم را‬ ‫ورسیدې ‪ .‬که څه هم ما پخپله د پاکستان څخه‪ ،‬د افغانستان په کورنیو چارو کې د لسوهنې او زمککونږ د هیککواد‬ ‫او ولس له پاره د ښه نیت د نه درلودو په اساس‪ ،‬ښه خاطره نککه درلککوده او ددې سکره سکره چکې زیکات شکمیر‬ ‫دوستان مې تر اوسه هم‪ ،‬په خپل هیواد کې د امنیتي ستونزو د شتون په اسککاس‪ ،‬پککه پاکسککتان کککې اوسککیږي‪،‬‬ ‫ډیره موده پاکستان ته سفر نه و کککړی‪ ،‬خککو اوس مجبککور وم چککې خپککل پاسککپورت دپاکسککتان سککفارت تککه د‬ ‫ویزې د تر لسه کولو له پاره ولیږم ‪ .‬دا کار مې وکړ خککو متاسککفانه چککې زمککا پاسککپورت هلتککه پککه سککفارت کککې‬ ‫نژدې شل ورځې ورک و‪ ،‬او بیا مې په ډیر زحمت د ویزې د اخستلو پرته تر لسه کړ ‪ .‬نوپه دې اساس پککه‬ ‫هغه وخت کې زه په دې قادر نه شوم چې د حزب اسلمی د اجرایېه شورا په غونډو کې ګډون وکړم او په‬ ‫دې طرحې باندې د بحث وروسته د خپلې راسپارل شوې دندې د اجرا له پاره‪ ،‬چې ماته په خپله د ستر خیر‬ ‫کار ښکاریده‪ ،‬د پلن مطابق عمل وکړم ‪.‬‬ ‫زه ل په همدې کشمکش کې وم چې بله ورځ د عابدي صیب له اړخه خبر راکړل شو چې ‪ »:‬هیئت باید‬ ‫په عاجله توګه ترکیککې تککه د ترکیککې د بهرنیککو چککارو د وزارت د مککامورینو پککه ګککډون د ترکیککې د اسککلمي‬ ‫نهضت د مشر استاد اربکان سره د خبرو له پاره هلته ورشي ‪ .‬دا پروګرام د ‪ ۲۰۱۰‬ز کال د اپریل د میاشتې‬ ‫په ‪ ۲۲‬مه ورځ جوړشوی دی ‪ .‬هیئت د پخوا په څیر په همغو کسانو باندې‪ ،‬چې په مخکیني لیک کې راغل کي‬ ‫دي‪ ،‬مشتمل دی‪ ،‬خو اوس د اروپا او امریکا څخه ټاکل شوي د هیئت غړي باید دې غونډی ته ولړشککي ‪«.‬‬ ‫خوبیا وروسته راته جوته شوه چې دا سفر پخپله د عابدي صیب او د ترکیی داسلمي غورزنګ تر منځ د اړیکو‬ ‫په پایلو کې منظم شوې و او دحزب اسلمی د مرکزي دفتر سره د موافقې وروسته یی مونږ ته بلنه راکړه ‪ .‬خو‬ ‫ددې سفر ټول لږښتونه پخپله د هیئت د غړو په غاړه و ‪.‬‬ ‫دا خبر ماته داسې وخت کې تر لسه شو چې زه د پاکستان په سفارت کې په خپل ورک شککوي پاسککپورت پسککې‬ ‫ګرزیدم ‪ .‬بالخره د پوستې د رسیدونو او پوستې مامورینو دهلو ځلو په واسطه پاسپورت هملته په سککفارت کککې‬ ‫په داسې حال کې را پیدا شو چې د سفارت د یوې سکرترې د میز لنککدې پککروت و ‪ .‬مککا د خپککل هیئککت دواړو‬ ‫غړو هر یو محمدداود عابدي او انجنیر امین کریم ته وویل چې تاسککې خپککل پروګککرام تککه دوام ورکککړئ‪ ،‬ځکککه‬ ‫زما سفري کارونه ل تر اوسه ندي تکمیل شوي‪ .‬اما هلته د هیئت غړو دا اصرار کاوه چې زه هم باید پککه‬ ‫دې غونډو کې موجود و اوسم ‪ .‬بالخره ‪ ،‬د پاسپورت د پیداکیدو وروسته د ترکیې په لککور روان شککوم ‪ ،‬خککو‬


‫‪10‬‬

‫زما د تګ نه مخته هلته دهیئت دې دوو غړو د پخوا څخه د جوړ شکوي پروګکرام پکه مطکابق خپکل ککارونه تکر‬ ‫ډیره پورې سر ته رسولی وو‪ ،‬او بیا یې زما د ورسیدو سره سککم ټککول جریانککات را تککه وویککل‪ .‬ترکیککه اوس د‬ ‫افغانستان د غمیزې په اړه غواړي یو منځګړی رول ولوبوي نو ددې له پاره چې د ترکیې په پخواني تاریککخ او‬ ‫د اوسني نظام په اړه معلومات تر لسه کړو‪ ،‬لندې لیکنې ته مو توجه را اړوم ‪:‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫ترکیه د ناټو په غړو هیوادونوکې یوازنې اسلمی غړی هیواد دې‪ ،‬او د ناټو د همدې غړیتوب په اساس یککې‬ ‫یو شمیر نظامي ځواکونه افغانستان ته استولي دي‪ ،‬خو وایي چې نظامي ځواکونه یې په نظککامي عملیککاتو کککې‬ ‫ګډون نه لري ‪.‬‬ ‫ترکیه یواسلمي هیواد دی چې تر دې نژدې مودې پورې د ترکانو د پخواني مشر کمککال اتککاترک لککه اړخککه‬ ‫یو سیکولر او ددین اومذهب څخککه ازاد مملککت اعلن شککوې و ‪ .‬د ترکککانو د عثمککاني امککپراطورۍ د ړنګیککدو‬ ‫وروسته هغه وخت چې ترکي پوځ د ټوپک په زور کمال اتاترک ځواک ته ورساوه‪ ،‬نو هغککه تککر ټولککو‬ ‫لومړې د ترکیې د اسلمي هویت د له منځه وړلو له پاره یو داسې اساسي قانون جوړ کړ چې تککر شککا یککې‬ ‫د ترکیې ځواکمن پوځ و درید‪ ،‬هغه د دې قانون د ساتنې له پاره د ترکیې پوځ ته په قککانون کککې خککا ص‬ ‫ځای ورکړ ‪ .‬داسې سیکولریزم یکې پکه ترکیکې ککې رواج ککړ چکې ان غربکي سکیکولر هیکوادونه یکې چکې د‬ ‫سیکولریزم بنسټ ایښودونکی وو ځانته حیران کړل‪ .‬ځکه د سیکولریزم معنی پر مذهب نککه ولړ حکککومت‬ ‫دی‪ ،‬په داسې نظامونو کې د انسانانو ازادي او داسې خپله خوښه چې نورو ته د ضککرر د رسککولو سککبب نککه‬ ‫ګرځي تضمین شوې وي ‪ .‬همدا علت دی چې پککه ټولککو غربکي هیوادونککو کککې چککې د جمهککوریت شککاته یککې‬ ‫دسیکولریزم فکر او ایډیالوژي حاکمه ده ‪ ،‬د خلکو په مذهب او دهغوی په رواج او کلتور باندې بندیز نککه دی‬ ‫لګیدلې ‪ .‬که څه هم په دې آند کې اوس ډیر څکه بککدلون تککر سککترګو کیککږي‪ ،‬ځکککه د فرانسککې‪ ،‬سویسکزرلینډ‪،‬‬ ‫جرمني‪ ،‬هالینډ او پککه یککو شککمیر سکککندنوي هیوادونککو کککې پککه اسککلمي حجککاب‪ ،‬اسککلمي لبککاس‪ ،‬د مسککجدونو د‬ ‫منارونو په جوړولو‪ ،‬او د مسلمانو ښځو د نقاب په اغوستو بانککدې‪ ،‬پککه اروپککا کککې د اسککلم د خککپراوي او دې‬ ‫لوري ته د خلکو د رجحان د بندیدو په خاطر یو لړ ناروا بندیزونه لګیدلې چکې پکه خپلکه ددې ټولنکو د انسکاني‬ ‫حقوقو خواخوږي یې هم مخالف دي اوددې هیوادو پر ولسونو یې هم منفي اغیز شیندلې دی‪ ،‬خککو د ترکیککې‬ ‫د کمال اتاترک او د هغه نه په میراث را پاته شوي پوځ د سیکولریزم له پاره داسې بنسټونه جوړ کککړل چککې‬ ‫تر مخه یې د ترکي مسلمانو ښځو ته ددې مجال نه ورکول کیده او اوس هم نه ورکول کیږي چې دخپلککې خوښککې‬ ‫اسلمي لباس واغوندي‪ ،‬زیاتې مسلمانې نجونې د حجاب د اغوستو په خاطر د علم کي مؤسسککو او پوهنتونونککو‬ ‫څخه وشړل شوې ‪ ،‬ان تر دې چې د ترکیې پارلمان ته د خلکو درایو په اساس ټاکل شککوې مسککلمانه ښککځه‬ ‫د خپل سر څخه د حجاب د پړونې د نه لرې کولو په اساس د هغه هیواد د پارلمان څخه وشړل شوه ‪.‬‬ ‫»اسکککلم پکککه ترکیکککه ککککې داسکککې تعریکککف شکککوی‪ ،‬اسکککلم ترککککي دی یعنکککې د ترکیکککې دکلتکککور یکککوه برخکککه ده ‪.‬‬ ‫په ترکیه کې لیڅیزم یا د دولت اومذهب ترمنځ د بیلتون سیاست داسې نه عملې کیږي لکه فرانسوي انقلب چې د‬ ‫د ولت او مذهب بیل والی تعریفوي ‪ .‬په ترکیه کې لیڅیژم په دې مانککا دی چککې دولککت مککذهب لککه سیاسککي فعککالیتو‬ ‫څخه منع کړي او هغه سیاسي فعالیتونه چې د دولت په وړاندې او یا دولت کمزوری کوي له یوې مخه لککه منځککه‬ ‫وړي‪،‬په سېکولریزم کې د دولت او مذهب ترمنځه اړیکې یو ډول رسمي بڼه لري ‪ .‬مذهب سیاسي کنټرول کیږي‬ ‫تر څو چې مذهب سیاسي نه شي ‪.‬‬ ‫په داسې حال کې چې ترکیه یو لمذهبه یا سېکولر دولت لري ‪ .‬خوټول ترکککان لمککذهبه خلکک نککه دي ‪.‬یککوه برخککه‬ ‫بنسککککککککککککککککټپال سککککککککککککککککیکولر او بلککککککککککککککککه برخککککککککککککککککه بنسککککککککککککککککټپال اسککککککککککککککککلمپاله دي ‪.‬‬ ‫د ترکیې د مذهبي چارو)پخوانی( وزیر محمد ایدین یوه نوې خبره کوي چې د ولسککواکۍ بنسککټیزه ارزښککتونه بایککد‬ ‫مککککذهبي بنسککککټونه ولککککري ‪ .‬ولسککککواکي بایککککد پککککه اسککککلمي هیککککوادو کککککې اسککککلمي ریښککککې ولککککري ‪.‬‬ ‫د مذهبي چارو)دغه پخواني( وزیر وویل‪ ،‬په ترکیه کې دهغې پېر پای را رسیدلی دی چې مذهب دولککت تککه اړ‬ ‫و ‪ .‬له همدې سره د مذهب او دولت ترمنځ د بیلتون سیاست ته دنککوي سیاسکي کلتککور پککه خککپرولو سکره دپکای ټککی‬ ‫ایښککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککودل کیککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککږي ‪.‬‬ ‫پر مذهب نه ولړ دولت کې مذهبي ملي ګوندونه رامنځته شول ‪ .‬پککه) ‪ ۱۹۷۰‬کککال( کککې نجککم الککدین اربکککان د ملککي‬ ‫سلمتۍ ګوند بنسکټ کیښکود‪ .‬دوی ‪ ،‬د دغکه نکا اسکلمي ترککي سیسکتم پکر ځکاې یکو ډول اسکلمي دولکتي مکوډل‬ ‫غوښته ‪ .‬په ) ‪ ۱۹۹۰‬کال( کې بیا د رفا ګوند دخپل شعار له مخې‪ ،‬ټولو ته دعدل نظام اونظم تر نامه لندې بککري‬ ‫ته لره ومونده او د)‪ ۱۹۹۶‬کال( ولسي جرګې ټاکنې یې وګټلې ‪ .‬دغه ګونککد د عککدل نظککام پککه اسککلمي دولککت کککې‬ ‫لټوي او نورو بیاویل‪ ،‬چې لککه دې سککره کمالیسککتي دولککتي پرنسکیپونه تککر پوښککتنې لنککدې را ځککي ‪ .‬لککومړي وزیککر‬


‫‪11‬‬

‫اربکان خپل لومړي سفرونه لیبیا‪ ،‬ایران ته ترسره کړل او داخوان المسلمین د ګوند له غړو سره یې وکتل‪ .‬دټاکنود‬ ‫کمپاین پر مهال زرغون بیرغونه ښوریدل او د سیکولریزم د پای شعارونه ورکول کیدل ‪.‬‬ ‫په) ‪ ۱۹۹۷‬کال( کې د فبروري په) ‪۲۸‬مه( پوځ پککه واضککح ډول د رفکاه ګونککد پککه سیاسککت کککې مککداخله وکککړه او‬ ‫اعلن یې وکړ چې اسلمیزم هیواد ته یو لوی ګواښ دی ‪ .‬د همدې ګوند څخه بیا د ا‪.‬ک ‪.‬پ ‪.‬د عدالت او پرمختګ‬ ‫حککککککککککاکم ګونککککککککککد د رجکککککککککک ب طیککککککککککب اردوګککککککککککان پککککککککککه مشککککککککککرۍ رامنځتککککککککککه شککککککککککو ‪.‬‬ ‫په) ‪ ۱۹۹۶‬کال( د جولې په میاشت د کمالیستي ترکیې په تاریخ کې په لومړی ځل یواسککلمي بنسککټپاله خوځښککت‬ ‫پیکککککککککککککککککل وککککککککککککککککککړ چکککککککککککککککککې ددغکککککککککککککککککې هیکککککککککککککککککواد تاریکککککککککککککککککخ وټکککککککککککککککککاکې ‪.‬‬ ‫په )‪ ۲۰۰۲‬کال( د نوامبر میاشتې په دریمه نېټه ا‪.‬ک ‪.‬پ ‪.‬د نوي اسلمي سیاسککت لککه لرې د ولسککي جرګککې ټککاکنې‬ ‫په حیرانوونکې ډول وګټلې او واک یې ترلسه کړ‪ .‬رجب طیب اردوګان او عبدا ګل د ګونککد بنسککټ ایښککودونکي‬ ‫په هیواد کې ) دیولړ خاصو مجبوریتونو له مخې ( کمالیستي ایډیالوژۍ ته په خپککل سیاسککت کککې ځککای ورکککړ ‪.‬د‬ ‫شعاري حرکتونو مخه یې ونیوه ‪ .‬دا ګوند اوس ځان ولسي محا فظه کارګوند معرفي کوي لکه په المان کې واکمککن‬ ‫مسکککککککککککککککککککککککککککککککککیحي دمکککککککککککککککککککککککککککککککککوکرات اتحکککککککککککککککککککککککککککککککککاد ګونکککککککککککککککککککککککککککککککککد‪.‬‬ ‫رجب طیب اردوګان پخوا د شپاړس میلیوني ښار استانبول ښاروال په توګه اسلمي سمبولیکې پککروژې او پلنککونه‬ ‫طرحه او پلي کړي وو‪ ،‬لکه یو سترجومات د تقسیم په سیمه کې‪،‬د یو لویدیځ ډوله کلتوري ژوند مرکز جوړول‪،‬‬ ‫پککککککککککر شککککککککککرابو خرڅولککککککککککو لککککککککککږ څککککککککککه بنککککککککککدیز او داسککککککککککې نککککککککککورې پککککککککککروژې ‪.‬‬ ‫په) ‪ ۲۰۰۹‬کال( کککې د فکارن پالیسکۍ اخبککار ښکاغلی اردوګکان د روان ککال د سکیمې او منځنکي ختیکځ د ښکو او‬ ‫مخورو سیاسي مشرانو په نامه وټاکه ‪ .‬د فارن پالیسی رسنۍ چې د امریکا د بهرني سیاست په اړه خککپریږي ‪ ،‬د‬ ‫ترکیې لومړی وزیر یې د نړیوالې دیپلوماسۍ او ستراتېژۍ یو لوی لوبغککاړی وبککاله ‪ .‬اخبککار د اردوګککان پککه اړه‬ ‫داسې لیکي‪ » :‬اردوګان کوم نوی سیاسي چارواکی نه دی‪ ،‬دی اوس د منځني ختیځ د سیاست او ډیپلوماسۍ اصککلي‬ ‫لوبغاړی دی ‪ .‬ترکیه عملاًد اسراییلو سره له پخوا څخه ستراتیژیک ملګرتکوب لکري ‪ .‬دااړیککې د سکاړه جنکګ پکه‬ ‫مهال جوړې شویدي ‪ .‬ترکیه او اسراییل دواړه د امریکې سره د پخواني شوروي اتحاد په وړاندې متحد وو«‪ .‬خو د‬ ‫ترکیې پر هغه کومکي بیړۍ‪ ،‬چې د غزې تړاندی تککه یککې د ژونککد د ضککروري شککیانو کومکککونه بککارکړي وو‪ ،‬د‬ ‫اسرائیلوحملې اوپه هغه بیړۍ کې د نهو کسه ترکانو د وژلو وروسته د اسرائیلو او ترکیې تر منځ اړیکککې ډیککرې‬ ‫خړ ې پړ ې شوې او شونې ده چې دیپلوماتیک اړیکې یې هم له منځه ولړشي ‪.‬‬ ‫اردوګان مجبور شو په همدې سختو شرایطو کې خپل مخالفت د اسراییلو سیاست د غزې په اړه د منځلرو‬ ‫مسلمانانو په منځ کې وښیي ‪ .‬د بېلګې په توګه د سویس د داووس ښار په غونډه کې اردوګان د اسراییلوپر‬ ‫ولسمشر شیمون پیرز د نړیوالو رسنیو مخ ته دغزې د ‪۲۲‬ورځنۍ جګړې څخه ورسته په شدیده توګه لفظي‬ ‫ګوزارونه وکړل ‪) .‬چې دهغه دا عمل ( په سیمه کې د ده د محبوبیت له لملونو څخه ګڼل کیږي ‪.‬‬ ‫د ا‪.‬ک ‪.‬پ ‪ .‬حاکم ګوند اروپایي سیاست پرکورني سیاست او دولتي ارزښتونو باندې اغیزه کړیده‪ .‬چې نه دودیزه‬ ‫اسلمي ګوند رفاه او نه کلسیک کمالیستي سیاست ته ورته والی لري ‪ .‬ا ‪.‬ک ‪.‬پ ‪ .‬ګوند او حکومت په دې‬ ‫ورو ستي یو کال کې دترکیې سیاسي سیستم له بل هر وخته اروپایي شوي دی ‪ .‬پر نړیوالو لسلیک شویو تړونو‬ ‫باندې عمل کیږي‪ ،‬قضایي سیستم ریفورم ترسره شو‪ ،‬د شکنجې مخه نیول شویده‪ ،‬ټولنیز بدلونونه رامنځته‬ ‫شویدي ‪ .‬د ا‪.‬ک‪.‬پ ‪.‬سیاست د پوځ په اړه داسې دی چې دوی صبر کوي ترڅو په پوځ کې دکمالیستي پرنسیبونو‬ ‫ساتونکو جنرالنو د متقاعد کیدو سره خپل خلک ورو ورو په پوځ کې ځای په ځای کړي ‪ .‬د ترکیې په سیاست‬ ‫کې د کمالیستي نېشنلیزم پوهاوي او د ترکې ژبې کلتوري هژمونیزم چې دهیواد ملي یووالي سمبول دی له سره‬ ‫پرې بیا کتنه شویده ‪.‬په دولتي تلویزیون کې کردي خپرونې پیل شویدي ‪.‬کردي ژبې ته اوس په ښوونځیو کې‬ ‫اجازه شته او په کردي ژبه ځایونو ته نومونه ورکول هم پیل شویدي ‪.‬‬ ‫د ترکیې په سیاست کې اوس ډیره سخته مبارزه د نوي عثماني پان ترکیزم اسلمي غورزنګ او کمالیستي‬ ‫سېکولریستانو ترمنځ پیل شوې ‪ .‬دا به تاریخ ثابته کړي چې په ترکیه کې به کومه یوه خوا په یوویشتمه پیړۍ‬ ‫کې برلسې شي ‪.‬‬ ‫د امریکې د بهرنیوچارو پخواني یو وزیر دترکیه په اړه په مثبت اند وایي‪ :‬ترکیه یو ډیر ښه پرمخ تللې اسلمي‬ ‫هیواد دی ‪ .‬د ترکیې ولسمشر سیزار چې څه موده مخکې له دندې ګوښه شوی و‪،‬په غبرګون کې په سختو ټکوکې‬ ‫وویل‪ ،‬ترکیه یو اسلمي هیواد نه دی‪ ،‬بلکې ترکیه پر مذهب نه ولړ یو هیواد دی ‪.‬‬ ‫ترکیه د اروپا لپاره نه‪ ،‬د امریکې لپاره مهمه ده ‪ .‬که ترکیه د اروپایي ټولنې څخه وشړل شي‪ ،‬یوه اسلمي ترکیه‬ ‫به ترې جوړه شي ‪ .‬امریکا له همدې امله پر اروپایي ټولنې له خپلې اغیزې څخه کار اخلي‪ ،‬تر څو ترکیه په‬ ‫اروپایي ټولنه کې برابره ومنل شي او د یو اروپایي غړي هیواد په څیر ورسره چلند وشي ‪.‬‬


‫‪12‬‬

‫ترکیه امریکې ته یوه نه ډوبیدونکې د جنګې الوتکو وړونکې بېړۍ ده ‪ .‬ترکیې د) ‪ ۱۹۴۵‬کال( څخه راپدیخوا‬ ‫په ناټو کې د ساړه جنګ په پېرکې له) ‪ ( ۶۰۰۰۰۰‬مېړه په مډرنو وسلو سمبال پوځ سره مهم رول لوبولی‬ ‫دی ‪ .‬په اقتصادي کچه د کسپین په سمندرګي کې اټکل) ‪( ۱۵۰‬میلیارده بیرله اومه تیل شتون لري‪ ،‬چې د نړۍ له‬ ‫سترو زیرمو څخه ګڼل کیږي ‪.‬دا امریکایي کمپنیو ته ډیرې مهمې زیرمې دي ‪ .‬د تیلو پایپ لین له باکو څخه‬ ‫دکسپین بحیرې ته ورڅیرمه د ترکیې تر کیهان بندره پورې په ترکیه کې له نورو پایپ لینونو سره بهیږي ‪.‬‬ ‫پر افغانستان باندې د امریکې هوایي بریدونو په پنځویشتمه ورځ ‪ ،‬امریکایانو خپلو هوایي بمباریو ته نککور هککم‬ ‫زور ورکړ ‪ .‬ورسره ډیرو ډلیزورسنیو خبر ورکړ چې امریکې په انقره کې له ترکي حکومت څخه وغوښتل چککې‬ ‫ترکي سرتیري او افسران د شمالي ټلوالې دتقویې لپاره د طالبانو په وړانککدې ورواسککتوي ‪ .‬د)‪ ( NTV‬ټلویزیککون‬ ‫خبر ورکړو چې د هغه مهال لومړۍ وزیکر بککولنت هیکویت خپلککه ککابینه د مشککورې لپکاره راوغوښککتله‪ ،‬ترڅکو د‬ ‫امریکې غوښتنه وڅیړي ‪ .‬د) ‪ ( CNN‬ټلویزیون بیکا خککبر ورککړ چکې لکه انقکرې څخککه د مثبککت ځکواب زیګنککال‬ ‫راغلی دی ‪ .‬ترکیه له ډیرې مودې څخه د شمالي ټلوالې سره په تیره بیککا لککه ملیشککایي جنکرال دوسککتم سکره چککې پککه‬ ‫جنګکککککککککککککککککي جرمونکککککککککککککککککو تکککککککککککککککککورن دی نکککککککککککککککککږدې اړیککککککککککککککککککې لکککککککککککککککککري ‪.‬‬ ‫ترکیه په اسلمي نړۍ کې د دولت یو خا ص فورم رامنځککه تککه کړیککدی ‪.‬لککودیځه نککړۍ ترکیککه پککه بککل ډول ګککوري‪،‬‬ ‫هغسې نه ورته ګوري لکه ګاونډي هیوادونه سوریه‪ ،‬عراق اواسلمي نړۍ چې ورته ګوري ‪.‬‬ ‫ترکیې پخواد ناټو سویلې جبهه جوړه وله‪ ،‬د پخواني شوروي اتحاد په له منځه تللککو سککره دغککه جبهککه نککوره نشککته ‪.‬‬ ‫ترکیه له همدې وجهې اوس په یو سیمیزه ځواک بدلیږي ‪ .‬ځکه د مرکزي اسیا په شککپږ جمهوریتونککو او پککه نککورو‬ ‫هیوادو کې لږه کي ترکي ولسونه اوسیږي ‪.‬ځنې ترکي لږه کي په سوریه‪،‬عراق‪،‬ایککران او لککه سککلګونو کلونککو څخککه‬ ‫لږ په افغانستان کې شتون لري ‪.‬‬ ‫د ترکیې دغه جیوپولیتک موقعیت او ترکي قومونو ته په کتوسره لکه عربي ټولنه یا نککړۍ او پککان عربیککزم ډول‬ ‫ځان ته غوره کوي‪ ،‬له همدې لامله موږ کولی شو د ترکي نړۍ څخه خبرې وکړو‪ .‬دغه سککیمه د بلقکان څخککه نیککولې‬ ‫تر چین جمهوریت شمال لویدیځ پورې رسیږي ‪ .‬د ترکانو له خوا ورتککه ختیککځ ترکسککتان ویککل کیککږي ‪ .‬د چیککن پککه‬ ‫کسنینګ ولیت کې اټکل اته میلیونه مسلمان ترکان ژوند کوي ‪ .‬دغې نړۍ ته اټکل )‪ ( ۱۶۰‬میلیونه ترکي ولسونه‬ ‫ورګدیږي ‪ .‬د یونسکو په حواله دوی د نړۍ په پنځمه ژبه باندې خبري کوي ‪.‬‬ ‫د ترکیې د پان ترکیزم ایډیا سره د دوی اروپایي پلوه سیاست ل ژوندی دی‪ ،‬ترڅو چې اروپککایي ټککولنه ترککي دولککت‬ ‫ته په ګټه تمامیږي دوی به اروپایي پلوه سیاست ته دوام ورکړي ‪ .‬ځکه لتر اوسه د ترکي دولتونو ترمنځککه دغککې‬ ‫مفکورې ته جوړجاړي رامنځته شوي ندی ‪ .‬دپان ترکیزم ترکي دولتونه ازربیجان‪ ،‬قزاقستان‪ ،‬ترکیه‪ ،‬کرغیسککتان‪،‬‬ ‫د ترکانو همدا توکمیزه‪ ،‬کلتوري اړیکککې‬ ‫ترکمنستان‪ ،‬او زبکستان او شمالي قبر ص هیوادونه دي‬ ‫په مرکزي اسیا کې د یو نوي جیوپولیتک راتلونکي سککره تنظیمککوي ‪ .‬کمالیسککتي ترکیککه ورو ورو د لویککدیځې نککړۍ‬ ‫څخه بیلوي‬ ‫باید هیره نه شي چې ترکیه اوس د روس سره په مرکزي اسیا کې په رقابت بوخته ده ‪ .‬د روس او ترکیې ترمنځ‬ ‫سیاست د بوسنیاپه جګړه کې یوه بېلګه وه ‪.‬کتونکي په دې باوردي چې ترکیه د بلقان څخه مرکزي اسیا ته ډیر پام‬ ‫کوي ‪ .‬عثماني میراث اوس په نوي اسلمي آنده عثمانیزم بدلیږي‪ ،‬دغې موخې ته اسلمي او کمالیستي وتلي روڼ‬ ‫اندي کار کوي ‪ .‬دوی همغه پخوانۍ عثماني امپراتوري د ترکي ولسونو څخه رامنځ ته کول غواړي ‪ .‬له دغې پان‬ ‫ترکیزم څخه ایران او عربي هیوادونه په ویره کې دي ‪.‬‬ ‫په لنډه توګه باید ووایو چې ‪ :‬ترکیه نن یو هیواد دی چې د دوو کلتوري کړیو له خوا ولکه شویدی ‪ .‬له یوې خوا‬ ‫اروپا له خپل سیاسي‪ ،‬اقتصادي ځواک سره او له بلې خوا د عربي هیوادو د اغیز سره مخامخ ده ‪ .‬ترکیه د‬ ‫اتاتورک تر مشرۍ لندې له عربي او اسلمي هیوادو څخه بیله شوی اواروپا ته یې مخه کړې ‪ .‬دغه لره اوس‬ ‫ترکانو ته ډیره ګرانه شویده ‪.‬‬ ‫د اروپایي ټولنې مشران داروپایي ټولنې په اړه په خپلو کې لتکر اوسکه پککه یککوه خکوله شکوې نکه دي ‪ .‬ښکي اړخکه‬ ‫ګوندونه اروپایي ټولنه د عیسویت د ارزښتونو یوه ټولنه یا دمسیحیت کلوپ تعریفوي ‪ .‬کیڼ اړخه ګوندونه اروپککایي‬ ‫ټولنه یوه سیاسي اقتصادي ټولنې په ډول پیژني ‪ .‬داروپایي ښي اړخه ګوندونو په پرتله کیڼ اړخککه ګونککدونه ترکیککه‬ ‫ته لږ خڼدونه مخ ته کوي ‪.‬دبېلګې په ډول په سویزرلینډ کې ښي اړخه ګوندد جوماتو پککر منککارو بنککدیز لګککول‪ ،‬چککې‬ ‫دوی ادعا کوي په اروپا کې منارې د اسلمي ځواک نښې دي ‪ .‬ښي اړخه مسیحیان په اروپا کې د مسککلمانانو سککره‬ ‫توپیري چلن هم کوي ‪.‬‬ ‫نننۍ ترکیه د ‪ ۱۹۸۰‬کالو ترکیه نه ده ‪ .‬په ترکیه کې ستر ستر ریفورمونه داداري فسککاد پککه وړانککدې پلککي شککویدي ‪.‬‬ ‫ترکیه اوس دیو بدلون په څلور لرې ککې ولړه ده ‪ .‬مسکلمان هیکواد ترکیکه دنکوی عثمکاني اسکلمي پکان ترکیکزم‬


‫‪13‬‬

‫اوکمالیستي سیکولریزم ترمنځ‪ ،‬ترکیه د اسلمي غوزنګ او دودیزه اسلمي منځلرو ترمنککځ‪ ،‬ترکیککه د اسککلم او‬ ‫لویدیځ ترمنځ‪ ،‬ترکیه د اروپا او امریکې ترمنځ ولړه ده ‪ .‬په ترکیه کې د دغوبرخلیک ټککاکونکو اړخونککو ترمنځککه‬ ‫توده مبارزه روانه ده ‪ .‬ترکي دولت مشران او سیاست پوهان په ډیر احتیاط سره له دغې حساسی څلورلرې څخککه‬ ‫د تیریدو په حال کې بریښي ‪ .‬ترکان دکمالیزم ایډیالوژۍ سره ورو ورو خدای په اماني کوي‪.‬‬ ‫د دغې څیړنې په پای کې دهنګټون تیوري په غبرګون کې باید وویلې شي‪ ،‬چې ترکیه نشي کولې چې د اسلمي‬ ‫نړۍ منځزړی هیواد شي لکه المان او فرانسه چې د اروپایي ټولنې ماشین یا منځزړی او موډل هیوادونه دي ‪.‬‬ ‫ځکه په اوسنیو سیاسي حالتو کې عربي او نه عربي اسلمي هیوادونه به د ترکیې دغه رول سره مخالفت وکړي ‪.‬‬ ‫خو ترکیه کولی شي چې د ترکي ولسونو منځزړی هیواد وګرځي ‪.‬‬ ‫ترکیه له افغانستان سره اوږدې تاریخي اړیکې لري ‪ .‬سېکولریزم د افغانستان اوسني حالتو لپاره لکه د‬ ‫کمونیستي زهرجنو‪،‬ترخو تجربو تکرار به وي ‪ .‬موږ افغانان باید افغانستان نور د نویو پردیو ایډیالوجیو‪،‬سیالیو‬ ‫واردولو ډګر ونه ګرځو‪ .‬بې له شکه موږ د ترکي تاریخ او سولیزه بلهاریو څخه ډیر څه زده کولی شو‪.‬‬ ‫اما په ډیره خواشینۍ سره باید وویل شي‪ ،‬چې اسلمي نړۍ او نړیوال کلي ته په کتو سره د یو مخکښ‪،‬‬ ‫منځلري‪ ،‬ولسواک او داسلمي قانون دولت ټولو ته دمنلو وړ اسلمي موډل دولت ځای ل تش دی ‪(۱).‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫د ترکیې او افغانستان تر منځ د پخوا څخه ډیرې نژدې اړیکې شته‪ ،‬ان تککر دې چککې د پخوانیککو حکومتونککو پککه‬ ‫دوران کې ددې هیوادونو تر منځ د ویزې ستونزه هم نه وه‪ ،‬ددواړو هیوادو خلکو بې له کومو ستونزو یککو د‬ ‫بل هیواد ته سفر کاوه‪ .‬دد ې دواړو هیوادو په مذهب‪ ،‬کلتور‪ ،‬رسم ورواج ‪ ،‬د ژوندانه په تګلرو او د ژوند‬ ‫په فلسفې کې دومره یو شانته والی شتون لري چې ددې دواړو هیوادونو جل کککول سککتونزمنوي‪ ،‬اوهمککدا ښککیي‬ ‫چې ددوی تر منځ مشترک تاریخ هم وجود لری ‪ .‬لکه چې د مولنا جلل الدین بلخککې چککې پککه بلککخ کککې پیککدا‬ ‫شوی و او بیا یې د هغه ځایه قونیه ته هجرت وکړ ‪ .‬تر څنګ یې د غزنویانو د کورنۍ لکړۍ او د سکلجوقیانو‬ ‫لړۍ هم د همدې تاریخي واقعیتونو څخه دي چې ددې دواړو هیوادو پر ولسونو یې ځانګړې اغیز کړېککدې ‪.‬‬ ‫همدا راز په یوه مرحله کې ددې دواړو هیوادو تاریخي مقدرات هم سره را نغښتي و‪.‬‬ ‫څرنګه چې ترکیه له یوه اړخه د ناټو د ټلوالې د هیوادونو پوځي غړیتوب لري او د بله اړخه هلته په دې هیواد‬ ‫کې د ډیر پخوا څخه د امریکا پوځي هډې شتون لري‪ ،‬نو په دې اسککاس پکر افغانسککتان د امریکایککانو د بربنککډ‬ ‫یرغل او بیا هلته د ناټو د ټلوالې د پوځي اشغال سره سم یککې افغانسککتان تککه خپککل عسکککر واسککتول‪ .‬او اوس‬ ‫هلته د ناټو دغړو هیوادونو تر منځ په ډانګ پیېلی پوځي شتون لري ‪.‬‬ ‫خو ترکیې د امریکا دې غوښتنې تککه چکې افغانسککتان تککه دې نککور جنګکي ځواکککونه و اسککتوي سککوړ ځککواب‬ ‫ورکړی‪ ،‬دترکیې مسؤلین وایي چې دوی غکواړي خپکل ځواککونه د پکوځي عملیکاتو د سکاحې څخکه بیکرون‬ ‫وساتي ‪ .‬ترکیې همدا اوس هم د خپلو اضافی پوځونو په لیږلو سره نژدې ) ‪ ( ۱۶۰۰‬نظامي ځواکونه لککري‪،‬‬ ‫خو ترکان وایي چې دوی یوازې نه جنګیدونکی پوځ هلته استولی ترڅو په وران ویجککاړ او جنککګ ځپلکي‬ ‫افغانستان کې د سولې او ثبات او بیارغونې له پاره کار وکړی او تر څنګ یې د افغانستان د امینتي ځواکونو‬ ‫په روزلو کې مرسته وکړي ‪.‬‬ ‫ترکانو امریکایانو ته په کلکه ویلي چې ددوی پوځونه به هیڅکله هم په جنګي موخککو کککې برخککه وانخلککي‪ ،‬د‬ ‫ترکیې د بهرنیو چارو وزیر احمد داؤد اوغلو هیله څرګنده کړې ده چککې د امریکککایي ولسمشککر اوبامککا اوسککنۍ‬ ‫سټراتیژي به افغانستان ته سوله او ثبات راوړي ‪ .‬هغه ژمنه وکړه چې هغه به د افغانستان په بیا ودانۍ اوهم‬ ‫هلته د امنیتي ځواکونو د روزنې له پاره کار وکړي ‪ .‬که څه هم امریکایي ولسمشر اوباما د ترکیې څخه پککه‬ ‫کلکه و غوښتل چې د هغوی نه جنګیدونکي پوځونه باید په جنګونو کې برخه واخلي خو تر کانو ورته ډاګیزه‬ ‫کړه چې ‪ » :‬مونږ ته دا فرصت نه دی میسر « ‪.‬‬ ‫ترکیه په افغانستان کې د ناټو دټلوالې د غړي په صفت او د امریکا سره د ښه ملګرتککوب لککه لرې کککه د یککوې‬ ‫خککوا پککه افغانسککتان کککې پککوځي شککتون لککري خککو د بلککه اړخککه د افغانسککتان د اوسککني بحککران دحککل لککه پککاره نککه‬ ‫ستړیکیدونکې هلې ځلې هم کوي ‪ .‬دا هلې ځلې هم په رسمي چوکاټ کې ددولت لخوا تککر سککره کیککږي اوهککم پککه‬ ‫غیر رسمي توګه د افغانستان د اوسني نظام او هلته په افغانستان کې د بیروني اشکغال پکه خل ف د را ولړ شکوي‬ ‫جهادي مقاومت سره د تماس او اړیکو په نیولو او ترکیې ته د خبرو له پاره د هغوی د رابللو له پاره تر سره‬ ‫کیږي‪.‬‬


‫‪14‬‬

‫د) ‪ ۲۰۱۰‬ز کال ( د جنوري په میاشت کې د ترکیې خارجه وزیر احمد داؤد اوغلو ووئل دغه هیواد په افغانستان‬ ‫کې له سیاسي بهیر سره د طالبکانو د یکو ځکای کولککو لپکاره اساسکي رول لوبکولی شکي ‪ .‬هغکه پکه خپلکو خککبرو کککې د‬ ‫افغانستان او ترکیې ترمینځ پر تاریخي پیوندونو په ټینګار سره وویل د افغانستان له سیاسي بهیر سره د یوځای کولو‬ ‫لپاره د طالبانو راضي کول دغه هیواد ته د ځواک له لیږلو ل مهمه ده‪(۲) .‬‬ ‫همدا راز دغه راپور ښیي ترکیې د درې اړخیزې غونډې لپاره د افغانستان او پاکستان مشرانو ته بلنه ورکړې وه‬ ‫او بیا د پاکستان افغانستان او ترکیې د ولسمشرانو غونډه د جنورۍ په) ‪۲۵‬مه( په ترکیې کې جوړه شوه‪ .‬دغه درې‬ ‫اړخیزه غونډه دلندن د کانفرانس څخه تر مخه‪ ،‬چې د جنوري په ) ‪۲۸‬مه ( جوړیده‪ّ ،‬ځکه جوړه شوه چککې پککه‬ ‫دې غونډه کې ترکانو هڅه کوله ترڅو داسې یو چوکاټ منځتککه راوړي چککې د هغککې لککه مخککې د افغانسککتان‬ ‫اوسنی نظام ددې جوګه شي چې د هیواد امنیتي مسؤلیتونه په خپلو اوږو واخلي ‪.‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫د ‪۲۰۰۱‬ز کال داکتوبر داومې څخه د راپیدا شوي حالتو او د امریکایانو په لسو د هیواد د اشغال په پایلو کې د‬ ‫افغانستان د اسلمي نهضت پورې یو شمیر اړوندو هغه کړیو ته چې د نظامی خوزښت توان اوحوصله یی له‬ ‫لسه ورکړې ‪ ،‬دا آند را پیداشوې دې چې د ناټو او امریکا د فوځی زبرځواک په مقابل کې قیام او دهغوې د‬ ‫ولکې څخه د هیواد ویستلو لر وسله وال مقاومت نه بلکه د ترکیی د رول او ماډل څخه ګټه اخستل دي ‪ .‬دا ډول‬ ‫وګړي د استاد اربکان تر مشرۍ لندې د اسلمی غورزنګ د راپیدایښت او ددې اسلمي غورزنګ او د ترکیی‬ ‫د سیکولر یاغیرمذهبي فوځ تر منځ د اختلفاتو نه را ټوکیدلې نوې اسلمي غورزنګ »رفاه « یوه نمونه ګڼي‬ ‫چې غواړي ترکیه د کمال اتاترک دسیکولریزم د ولکې څخه و کاږي اوبیرته یی هغه پخواني اسلمی هویت او‬ ‫عظمت په ځاې کړي ‪.‬‬ ‫د»رفاه « ګوند دا دې اوس د حکومت دریمې مرحلې کې داخلیږی ‪ ،‬نژدې اته کاله یی په ترکیه حکومت وکړ‪ ،‬د‬ ‫فوځ سره یی د منځلري سیاست څخه کار واخست ‪ ،‬اوس یی ځواکمني دې مرحلې ته رسیدلې چې ګمان نه‬ ‫کیږی بیا غیرمذهبی ډلو ټپلو ته حکومت په لس ورشي ‪.‬‬ ‫دهمدې آند په اساس دافغانستان داسلمی غورزنګ یوشمیر عناصر په دې تکل کې دي چې په افغانستان کې یو‬ ‫نوې »اردګان «را پیدا کړي تر څو دغه هیواد د اوسنۍ غمیزې څخه بیرون کړي ‪.‬‬ ‫خو دافغانستان او ترکیی جیوپولیتیکي شرایط یو دبل سره ډیر توپیر لری ‪ .‬هغه څه چې په ترکیه کې داسلمي‬ ‫خوزښت په مقابل کې را پیدا شول اوبیا دهغې له منځه د رفاه ګوند را وټوکید ‪ ،‬د افغانستان اسلمي نهضت‬ ‫سره ډیر توپیر لري او هغه دا چې ‪:‬‬ ‫په ترکیه کې سیاسي ګوندونه ازاد دي ‪ ،‬هلته په اسلم بندیز نه و خوپه اسلمی ارزښتونو بندیز لګول شوی اودا‬ ‫بندیز پخپله د ترکیی د سیکولر مشر اتاترک له اړخه په قانوني توګه نافذ شوی و چې تر شا یی د ترکیی‬ ‫سیکولر یاپه مذهب نه ولړ فوځ او ترڅنګ یی په مذهب نه ولړه قضایی قوه پرته وه ‪ .‬یعنې د ترکیی د‬ ‫اسلمي ګوند ستونزه په خپله په ترکیه کې وه او که په څرګنده وویل شي نو دهغوې ستونزه په خپله د ترکیی د‬ ‫ولس او دترکیی دسیکولر نظام تر منځ وه ‪ ،‬هلته بیرونیو کړیو دومره ستر اغیز نه درلود‪ ،‬ځکه بهرنیان په دې‬ ‫ډاډمن و چې د ترکیی فوځ اوقضایه قوه ددې وړتیا لري چې د اسلم اواسلمي خوزښتونو مخه و نیسي ‪ .‬همدا‬ ‫علت و چې کله چې د ترکیی اسلمي غورزنګ داستاد اربکان تر مشرۍ لندې دحکومت واګې په لس کې‬ ‫واخستی نو دهغې په مقابل کې فوځ قدم واخست او هغه نظام یی له منځه یوړ ‪ ،‬اوبیا استاد اربکان بندي کړل‬ ‫شو‪ .‬د استاد اربکان د بندي کیدو وروسته دهغه ځاې اسلمي ګوند څه نوښتونه وکړل او د رفاه د ګوند تر شعار‬ ‫لندې یی اوس دنوې ترکیی د جوړولو هوډ کړې دې‪.‬‬ ‫اما په افغانستان کې جیوپولیتیکې شرایط بل منګه دي ‪ ،‬نه خو په افغانستان کې دا غمیزه د افغانستان د ملي اردو‬ ‫او ولس تر منځ ده او نه په افغانستان کې داتاترک په څیر کوم جوړ شوې قانون وجود لری ‪ ،‬د افغانستان فوځ‬ ‫او پولیس دهمدې مسلمان ولس یوه برخه ده او هیڅکله به هم د خپل ولس ګټې د نورو له پاره ځار نه کړي‬


‫‪15‬‬

‫‪.‬افغانستان تل د پردیو د یرغل ښکار شوې دې ‪ .‬که هغه د انګلیس یرغل و ‪ ،‬او که دروسانو یرغل او یا اوس د‬ ‫امریکایانو او ناټو یرغل دې ‪ .‬دهر یرغل او اشغال طبیعې پایلې دا وې چې هغه یو لسپوڅې نظام کینوي اوپخپله‬ ‫یی پالنه او ساتنه کوي ‪ .‬دلته په هیواد کې واکمني د افغانستان د حاکم نظام په لسو کې نه شته بلکه د واکمنۍ‬ ‫اصلي څښتنان پردې اویرغلګر دي ‪ .‬دلته به هیڅ نظام د پردیو دخوښې پرته منځته را نشي ‪ ،‬دلته که دپارلمان‬ ‫غړی ټاکل کیږي ‪ ،‬که دقضاییه غړي اویا د کابیني غړي‪ ،‬ان تردې چې د والیانو او رئیسانو او نورو عالي رتبه‬ ‫مامورینو د ټاکلو له پاره هم د اشغالګرو موافقه اړینه ده ‪ .‬ترکیه دخپل هیواد دسیاسې او جغرافیایی پولو په‬ ‫خپله مسؤله وه خود افغانستان سیاست او جغرافیایی حدود د پردیو په لسو کې دي ‪ .‬په ترکیه کې بدلون د ترکیی‬ ‫د ولس له خوا را منځته کیږي ‪ ،‬خوپه افغانستان کې د ولس لخوا دا کار شونې نه دې ‪ ،‬ولس غولول کیږي ‪ ،‬د‬ ‫ټاکنو صندوق ته ورکشول کیږي خو پایلی یی همغسې چې د اشغالګرانو خوښه وي اعلنیږي‪ ،‬چې دا تیرې‬ ‫ولسمشریزې ټاکنې اویا دا اوسنۍ پارلماني ټاکنې یی ښه بیلګې دي ‪ .‬په دې اساس په هیڅ توګه شونې نه ده چې‬ ‫په افغانستان کې دې د ترکیی د» ارد ګان « سیاسي لوبه ولوبول شي ‪.‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫انقرې ته د رسیدو نه وروسته کله چې د اوسیدو ځای ته ورسیدم نو هلته خبر شوم چې هلل صککیب هککم‬ ‫د ور ر سیدلې ناروغتیاله امله انقرې ته د علج له پاره راغلی ‪ .‬هغه هم هملته په همغه ځککای کککې میشککت و‬ ‫چې زه په کې وم ‪ .‬څرنګه چې د شپې نا وخته و نو ومې نه غوښتل د هیئت د غړو مزاحم شککم‪ ،‬نککو د سککهار د‬ ‫سباناري په وخت کې مې هملته د هوټل په رسټورانټ کې دهیئت د نورو غړو په ګډون د هلل صیب سککره‬ ‫هم وکتل ‪ ،‬او په دغې اړوندې موضوع مو ورسره تفصکیلي خکبرې وکککړې ‪ .‬نککژدې نیمکه ورځ د هیکواد پکه‬ ‫روانو سیاسي حالتو او همدا راز د سولې په اړوند د حزب اسلمي په نوښتونو باندې او تر څنککګ یککې پککه دې‬ ‫اوسنۍ) ‪ ۱۵‬ماده ی( طرحه باندې خبرې وشوې ‪ .‬څرنګه چې هلل صیب د کابل نه راغلکې و نکو هلتککه مکو‬ ‫ترې د امنیتي وضعې اودا چې که چیرې زمونږ دا هیئت کابل ته ولړ شي د کومو ستونزو سککره بککه مککخ شککي‬ ‫هم هر اړخیزه خبرې وشوې‪ .‬انقرې ته د هلل صیب د راتلو تر مخه ‪ ،‬کله چې هغه هملته په کابل کککې و ‪ ،‬د‬ ‫هیئت له اړخه خبر ورکړل شو چې که چېری څو ورځې نور هم هملته په کابل کې ځنډ شي نو دهیئت غړي‬ ‫به ورسره هملته یو ځای شي تر څو د سولې په دغه میثاق باندې د اړوندو اړخونو سککره خککبرې وکککړل شککي‪،‬‬ ‫خو د پخوا څخه د پلن شوې پرواګرام په اساس‪ ،‬هغه نه و توانیدلی خپل پرواګرام شاته و غورځوي‪ ،‬نککو پککه‬ ‫دې اساس هغه د هیئت غړو ته مشوره ورکړه چې د هغه د معاینککاتو تککر خلصککون پککورې همککدلته واوسککیږي ‪.‬‬ ‫دهغه سل هم ډیره موزونه وه خو هلته په کابل کې زمونږ د اړیکو مسؤل کابل ته زمککونږ د ژر ورتککګ لککه‬ ‫پاره اصرار کاوه‪.‬‬ ‫په انقره کې د هیئت تر منځ دا خبره هم مطر ح شوه چې که چیرې د یوې سترې جبهکې پکه جوړښکت ککار‬ ‫پیل شي او ددې له پاره ټول پخواني جهادي تنظیمونه د څه نورو شخصیتونو سره را یوځای کککړل شککي او‬ ‫بیا د امریکایانو په خل ف یوه ګډه جبهه جوړه او یوګډ اواز پورته کړل شي ! دا کار به څومره موزون وي‬ ‫او پایلې به یې څه ډول وي ؟ خو د هیئت یو شمیر غړو ته په اوسني وخت کککې دا مسککئله بالکککل شککونې نککه‬ ‫ښکاریده‪ ،‬ځکه چې له یوه اړخه په کابل کې ناست د جهادي تنظیمونککو تککر نککامه لنککدې شخصککیتونه دې تککه‬ ‫همککدا اوس د‬ ‫حاضر نه وو د امریکایانو او ناټو د اشغال په مقابل کې یو څرګند او واضح موقککف ونیسکي‪.‬‬ ‫هغوی یو شمیر وګړو ته د امریکایانو اویا د ملګرو ملتونو له اړخه ډیککر زیککات امتیککازات ورکککول کیککږي‪،‬‬ ‫او د بله اړخه د هغوی هغه پخواني حیثیت هم په ځای نه دی پاته ‪ .‬ځکه د هغوی د تنظیمونو ډیره کي غړي‬ ‫د دولت په مختلفو دفترونو کې دسترو سترو نومونو او منصبونو خاوندان ګرزیدلي‪ ،‬په دې اساس د هغککوی‬ ‫اړیکې دخپلو دغو تنظیمي مشرانو سره یوازې د متقابل ضرورت په بنسټ استوار شویدې ‪ .‬تر څنګه یې‬ ‫د همدوی زیات شمیر کسانو د هیواد په پایتخت کابل او همدا راز په ولیاتو کې ډیرې شتمنۍ ځککای پککه ځککای‬ ‫کړې دي او هغوی به ددې شتمنېو دخوندي ساتلو له پاره هر ډول معاملې او مؤامرې له پاره سر ږدي ‪.‬‬ ‫د بله اړخه همدا اوس د ولسمشر کرزي د حکومت په مقابل کې د شمال د ټلوالې څککه عناصککر سککره را ټککول‬ ‫شوي او د هغه په خل ف یې په اصطل ح یو اپوزیسیون جوړ کککړی‪ ،‬کککه څککه هککم پککه دې اپوزیسککیون کککې څککه‬ ‫رو ح اومعنا نه شته ځکه د هغوی مسؤلین هم د همدې حکومت ‪ ،‬نظام او د همککدې اشککغال ملتککړي غککړي‬ ‫دي‪ ،‬خوبیا هم غرب او غربککي میککډیا ورتککه پککه دې خککاطر زیکات اهمیککت ورکککوي ‪ ،‬چککې پککه افغانسککتان کککې‬ ‫اپوزیسیون هم د هغوی د لس اله او ګوډاګی وي ‪ .‬لکه چې مونږ په دې وروستیو کې وکتل چې کلککه د هیککواد‬


‫‪16‬‬

‫ولسمشر د ټولټاکنو په کمیسیون کې وینا وکړه او بهرني ځواکونه یې د هیواد په ټولککو امکورو ککې پککه مسکقیمې‬ ‫مداخلې باندې تورن کړل ‪ ،‬نو د اپوزیسیون یو مشر سمدستې امریکایان په دې باندې تککورن کککړل چککې دده‬ ‫پرځای یې د جمهوري ریاست په ټولټاکنو کې د غلط سړي مرسته او تایېد کړېدی ‪.‬‬ ‫همدا راز د طالبانو اسلمي غورځنګ هم حاضر نه دی چې په داسې یوې جبهې کې چې په هغې کې د امریکا‬ ‫د نظامي ځواکونو له پاره وسله وال جدوجهد شامل نه وي او تر څنګ یې د هغوی د غورځنککګ د مشککر سککره‬ ‫بیعت نه وی تر سره شوې د چاسره شر یک شکي ‪ .‬او هکر هغکه جبهکه چکې د هغکوی پکه نکه موجکودیت ککې‬ ‫جوړیږي‪ ،‬هغه به نه یوازې دا چې ګټوره به نه وي بلکې طالبان به یې دخپککل غورځنککګ پکه خل ف یککوه‬ ‫نوې مؤامره و ګڼي ‪.‬‬ ‫حزب اسلمي افغانستان چې همدا اوس د نظامي ګرمو سنګرونو تر څنګ په سیاسي جبهه کککې هککم پککه ټککول‬ ‫توان سره مصرو ف دی‪ ،‬هم ددې ډول جبهې د جوړښت څخه کومه ځانګړې ګټککه نککه شککي تککر لسککه کککولی‪،‬‬ ‫ځکه چې دداسې جبهې په جوړیدو سره که شونی هم شي‪ ،‬بایککد د جبهککې مککوخې اواهککدا ف مشککخص کککړل‬ ‫شي اوټولې خواوې د همدې اهدافو او موخو په شاوخوا باندې را وڅرخیږي اوددې اهدافو د ترلسه کولو لککه‬ ‫پاره سره لس یو کړي ‪ .‬تر څنګ یې باید دا جبهککه یککو مشککتر ک قیککادت اویککوه مشککترکه شککورا ولککري ‪ .‬او دا‬ ‫دواړه د حزب اسلمي او هم د طالبانو د موخو سر ه متناقض دي ‪ .‬ځکککه د هیککواد پککه داخککل کککې دداسککې یککوې‬ ‫جبهې جوړول به دداسې شرائطو سره تړلې وي چکې د اشککغال پکه خل ف ټکول نظکامي فعککالیتونه سمدسککتي‬ ‫متوقف شي ‪ .‬اودا هغه څه دي چې اشغالګران یې ارزو لري‪ ،‬تر څنګ یې د جبهې قیککادت او د هغککې‬ ‫پریکړې باید حزب اسلمي ومني‪ ،‬نو که چیرې داسې څه پیښیږی نو بیا خو د حزب اسککلمي او یککا طالبککانو‬ ‫له پاره هیڅ مجوز نه پیدا کیږي چې یا خو د اشککغالګرانو پکه خل ف نظکامي سککنګرونه ګککرم وسکاتې او یککا پکه‬ ‫پټنځایو کې د خپلو مشرانو سره یو ځای و اوسیږی او یا د هجرت او لیږد د ستونزو ډکې شککپې سککبا کککړي ‪.‬‬ ‫نو په دې اساس ددغه ډول یوې جبهې جوړیدل بالکل منتفي خبره ده ‪ .‬هو که چیرې دحزب اسلمي په ګډون‬ ‫د طالبککانو او د اشککغال پ که خل ف د را ولړشککوي مقککاومت د نککورو خککواو سککره خککبره کیککدی شککي او دوی د‬ ‫افغانستان د راتلونکو پروګرامونو له پاره په یوه صف کې سره را ټولیدی شي نو دا به مثبککت بککدلون وي ‪.‬‬ ‫په دې اساس په دغه بل لوري کې که څومره کار شونی وي باید تر سره کړل شي ‪ .‬خو په اوسني وخت کې‬ ‫که مونږ غواړو د بحران د حل له پاره قوم اوولس راټول کړو نو هغه مشترکه جبهه نه‪ ،‬بلکې دغسکې یککو‬ ‫میثاق ته اړتیا ده او دا میثاق اوس زمونږ په لسو کې دی‪ ،‬راځئ خپل ولس او د ولس ټول مسؤلین که هغه‬ ‫سیاسي مشران دي‪ ،‬که دپارلمکان غککړي‪ ،‬مککدني ټککولنې دي ‪ ،‬کککه د علمکاو اوروحکانینو شکورا ګکانې دي‪ ،‬کککه‬ ‫قومي مشران دي او که د ولیتي شوراګانو غړي او نور روڼ اندي دي‪ ،‬ټول دغه میثاق تککه را وبلککو ‪ ،‬کککه‬ ‫مونږ په دې موفق شو چې دا میثاق د خپل ولس له پاره د یوې ملي وثیقې په څیککر خپککل کککړو او ټککول پککه دې‬ ‫ملي میثاق راټول شو او ددې میثاق په ټولو اړخونو باندې توافق وکړو نوبیا خو به مسئله په ډیره ښه توګه‬ ‫هواره شي ‪.‬‬ ‫همدا راز د حزب اسلمي امیر په خپل یو لیک کککې چککې د) ‪ ۲۰۰۸‬زیږدیککز کککال د نوامککبر پککه ‪۲۳‬مککه( یککې را‬ ‫استولی په څرګنده توګه ښکلي چې ‪ » :‬له کرزي یاکومې ډلې سره د جبهې د جوړولو او دکابککل پککه حکککومت‬ ‫کې د شاملیدو طرحه نه لرو‪ ،‬او نه دد ې موخې له پاره کابل ته د هیئککت د لیږلککو اراده لککرو ‪ .‬بلکککې غککواړو‬ ‫دحزب طرحه له ټولو لورو سره بحث کړل شي ‪(۳) «....‬‬ ‫ددې خبرو نه وروسته په دې موافقه وشوه چې د هیئت دغه درې کسه غړی چې همدا اوس په انقککره کککې سککره‬ ‫را ټول شوي د پلن او پروګرام په مطابق کابل ته سفر وکړي‪ ،‬پاته غړي به یې بیا پککه کابککل کککې سککره را‬ ‫یوځای شي او په دې توګه به خپل کار ته دوام ورکړي ‪.‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫کابل ته د تللو پروګرام هم په ډیره عجیبه توګه تهیه شوی و ‪ .‬زمونږ د هیئت غړو غوښتل په هککر صککورت‬ ‫د حزب اسلمي د امیر د حکم په مطابق د ژغورنې د ملي میثاق دغه) ‪ ۱۵‬ماده ی ( طرحه هلته په کابککل کککې‬ ‫د کورنیو او بهرنیو اړوندو اړخونو سره مطر ح کړي او پایلې یې بیرته د حککزب امیرتککه پککه کتککبي تککوګه ور‬ ‫ولیږي ‪ .‬خو لکه څنګه چې مخکې وویل شول ‪ ،‬د هیئت غړي باید د حزب په مرکز کې سککره راټککول شککوي‬ ‫وای او په خپلو منځو کې د بحث نه وروسته ټول پککه یککوه وار کابککل تککه تللکي وی ‪ .‬کابککل کککې بایککد د دولککت د‬ ‫مشرتابه دهیئت او همدا راز د هیکواد د امنیکتي سکرچینو سکره پکرې خکبرې شکوې وای ‪ .‬او دا ککار د مختلفکو‬ ‫چینلونو له لرې شونی و‪ .‬اما اوس حالت داسې راغلل چې‪ ،‬د هیئت غړي د مرکز پر ځکای بایکد نیکغ کابکل‬ ‫ته تللي وای‪.‬‬


‫‪17‬‬

‫پروګرام داسې راغې چې زمونږ د هیئت یو غړی او په فرانسه کې د حزب اسلمي د امورو مسککؤل انجنیککر‬ ‫محمد امین کریم )‪ (۴‬چې په عین وخت کې په اروپا کې د سولې او ازادۍ دکمیسیون غړی هم دی‪ ،‬غوښککتل د‬ ‫ډاکتر ساپي سره چې په کابل کې داروپاني هیوادو د روغتیکایي امکورو لکه پکاره مسکؤلیت پکر غکاړه لکري ‪،‬‬ ‫تماس و نیسي‪ ،‬او د سولې اوتفاهم شورا ته یې را وبلي ‪.‬ددوی تر منځ د پخوا څخه ښه اړیکې موجود دي او‬ ‫یو بل سره ښه پیژني او په خپلو منځو کې ښه دوستان هم دي ‪ .‬د تیلفوني خبرو پککه وخککت کککې انجنیککر محمککد‬ ‫امین کریم د ډاکټر ساپي سره د حزب د نوې طرحې یادونه هم وکړه او ورته یې د هغې څکو کرښکې ویلکې‬ ‫وې او دا یې هم ورته ویلي و چې مونږ ته هدایت شوی چې مونږ هلته کابل ته ولړشو او ددې طرحککې پککه‬ ‫موادو د کابل د مشرتابه هیئت سره مخامخ خبرې وکړو ‪ .‬د انجنیککر محمککدامین کریککم او ډاکککتر سککاپي تککر منککځ د‬ ‫هیئت په شمول په ډیرو موضوعاتو بحث شوې و‪ ،‬ډاکټر ساپي دا خبره ډاکټر نجیب ا مجددي تککه چککې‬ ‫یو د بل نژدې دوستان هم دې یاده کړې وه ‪ .‬ډاکټر نجیب ا مجددي )‪(۵‬دا خبره د ولسمشککر کککرزي د دفککتر د‬ ‫رئیس محمد عمر داودزي سره او بیا ښاغلي داودزي د ولسمشر کرزي سره یاده ککړې وه ‪ .‬ولسمشکر ککرزي‬ ‫کله چې دهیئت د ګډون کونکو غړو او د هغوی د موخو څخه خبر شو نو پرته له ځنډه یې هغککوی تککه وویککل‬ ‫چې هیئت دې همدلته کابل ته راشي تر څو د نژدې ورسره خبرې وشي ‪.‬‬ ‫دا چې ولې د حزب اسلمي امیر او اجرائیه شورا هوډ وکړ چې دحزب اسلمي یو لوړ رتبه هیئت کابککل تککه د‬ ‫هغه ځای د اړوندو کورنیو اوبهرنیو مسؤلینو سره دخبرو له پاره ولیږي‪ ،‬پخپله دپوښتنې وړ خبره وه‪ ،‬ځکککه‬ ‫چې کابل ته دهیئت لیږل اوبیکا پکه داسکې فضکا ککې چکې حکزب اسکلمي عمل د بهرنیکانو پکه خل ف د جهکاد‬ ‫سنګرونه تاوده ساتلي دي او د بله اړخه د حزب اسلمي سیاسي دریځونه هم په داسککې حککد کککې دي چککې پککه‬ ‫هیڅ صورت د کابل د اوسنۍ وضعې سره سمون نه خوري ‪ ،‬او په تیره بیا پککه هیئککت کککې د حککزب دداسککې‬ ‫وګړ و ګډون چې هغوی د حزب اسلمي ددریځ په څرګندولو کې هیڅکله هم کمښت نککه دی کککړی بلککې پککه‬ ‫کلکو ټکو یې هم د حزب اسلمي دریځ د ولس او بین المللي ټولنې تر مخ وړاندې کړی اوهم یې په هیواد کې‬ ‫بیرونی اشغال په ډیرو کلکو ټکو سره ټکولی دی‪ ،‬کابل ته په یوې مجهولې او نامککالومې فضککا کککې ور لیککږل‬ ‫پخپله د پوښتنې وړ و ‪ .‬خو د حزب اسلمي قیادت غوښتل له یوه اړخه دا رکود مات کککړي اود هیککواد دغمیککزې‬ ‫دسیاسي حل له پاره دخبرو بهیر د بیرونیو هیوادو پر ځای په خپل هیواد کې پیککل کککړي ‪ ،‬او دبلککه اړخککه هغککه‬ ‫تبلیغات شنډ کړي چې د حزب یوشمیر وګړو دخپلو شخصي ګټو په خکاطر د سکولې دغونککډو تکر نککامه لنکدې دلتکه‬ ‫اوهلته په کار اچولي و‪ .‬د حزب قیادت غوښتل دا بهیر نیغ په نیغه اوپککه مسککتقیمه تککوګه تککر سککره شککي‪ ،‬تککر‬ ‫څنګ یې په دې بهیر کې باید دریم لس وجود و نه لري او نه د بیرونیو هیوادونو د استخباراتي ادارو د لس‬ ‫وهنې سبب وګرځي ‪ .‬ځکه ددې نه مخته یو ځل دوه په سعودي عربستان کې د کابل د حککومت او مخکالفینو‬ ‫تر منځ دخبرو د بهیر خبر ورکړل شو او په ډیره پراخه پیمانه په نړیوالو خپرونو کې را غبرګ شو ‪ .‬په هغککې‬ ‫کې ویل شوي و چې په دې هیئت کې د حزب اسلمي او دطالبانو د اسلمي غورځنګ غړو ګډون کککړی و او‬ ‫دا چې ددوی تر منځ د سعودي عربستان حکومت دمینځګړي رول ادا کړی و ‪ .‬دا په داسې حککال کککې چککې‬ ‫هم دحزب اسکلمي لکه اړخکه اوهکم د طالبکانو لکه اړخکه دا مسکئله پکه مکملکه تکوګه رد ککړل شکوه ‪ ،‬او دواړو‬ ‫اړخونو وویل چې نه خو په دې ډول خبرو کې برخه لري او نه ترې خبر دي ‪ .‬خو ددې ډول خکبرو ډرامکه‬ ‫په خپله حیرانونکې وه‪ ،‬ځکه د هغو طالب مشرانو نومونه چې ددې خبرو له پاره اخستل کیککدل هغککوی ټککول‬ ‫په کابل کې اوسیږي‪ ،‬او دکابل د دولت مسؤلین هم په کابل کې دي ‪ ،‬نو ددوی خلکو له دې ځایه اخستل اوبیا پککه‬ ‫سعودي عربستان کې پرې خبرې کول په خپله یو لړ پوښتنې را ولړوي‪ ،‬خو اصل خبره دا وه او اوس هم ده‬ ‫چې امریکایان اوغربیان غواړي دغسې اوازې خککپرې کککړي تککر څککو د هیککواد د اشککغال پککه خل ف د را ولړ‬ ‫شوي تحریک چې اوس ورځ په ورځ غښتلی کیږي ‪ ،‬تر منځ یو ډول زړه بداوی را پیدا کړي ‪ .‬تر څنککګ‬ ‫یې په یو شمیر نورو هیوادونو کې هم دغسې ډرامککې روانککې دي چککې ویککل کیککږي د حکزب اسککلمي د امیککر‬ ‫دکورنۍ کوم غړي په کې ګډون کړی‪ ،‬حال دا چککې دحککزب اسککلمي د مشکرتابه هیئککت او امیککر پککه خپلککو‬ ‫بیانونو کې دا څرګنده کړې چې مونږ په هیکڅ داسکې خکبرو ککې چکې پکه اجنککډا یککې و نکه پکوهیږو او زمکونږ‬ ‫مقاصد په کې په نظر کې و نه نیول شي ګډون نه کوو اونککه مککو پککه کککې ګککډون کککړی ) پککه دې اړه بککه تفصککیل‬ ‫وروسته راشي ( ‪ .‬په دې اساس حزب اسلمي افغانستان غوښتل‪ ،‬لکه د پخوا په څیر‪ ،‬دا خبره را منځته کړي‬ ‫چې حزب اسلمي د لومړي ځل له پاره دغه ډول یو لوړ رتبککه رسککمي هیئککت کابککل تککه و اسککتاوه تککر څککو د‬ ‫حزب اسلمي او ټولو نورو اړوندو اړخونو تر منځ دخبرو بهیر په خپله په خپل هیواد کککې تککر سککره کککړي‪ .‬او‬ ‫هم د خپل هیواد د خپرونو او رسنیو له لرې خپل اواز خپل ولس ته ورسوي ‪.‬‬


‫‪18‬‬

‫د حزب اسلمي د همدې تصمیم په اساس د هیئت غړو د ټولو امنیککتي سککتونزو د پکه نظکر کککې نیولکو سکره‬ ‫سره پریکړه وکړه چکې د حکزب اسکلمي د امیکر د حککم سکره سکم بکه کابکل تکه ځکي او هلتکه بکه پکه هکر ډول‬ ‫شرایطو کې چې شوني وې دغه د سولې او امن طرحه د مسؤلینو سره تر بحث لندې راوړي ‪.‬‬ ‫د جمعې په ورځ د مارچ د میاشتې په پنځمه دکابله څخه زمونږ د اړیکوال لخوا خبر راغی چککې ولسمشککر‬ ‫کرزی غواړي ستاسکو د هیئکت سکره د راتلکونکې یکشکنبې پکه ورځ چکې د مکارچ د اتمکې سکره سکمون خکوري‬ ‫وویني‪ .‬ددې خبر د راتلو په اساس مونږ یو ځل بیا کیناستو او د خپل دې سفر په ټولو اړخونو مو خبرې وکککړې ‪،‬‬ ‫دا چې مونږ به په کابل کې چیرې اوسیږو‪ ،‬د هوایي ډګر څخه به مونږ څوک اخلي او چیرې به ځککو‪ ،‬هلتککه‬ ‫به زمونږ امنیتي مسایل څه ډول ډاډمن شي ‪ ،‬او دا چې که چیرې مونږ د امنیتي ځواکونو په لسو کې ولویدو‬ ‫اویا د امریکایانو ا ود هغوی د بلیک واټکر د کمپنکۍ لسککو تکه ورغلککو نکو برخلیکک بککه مککو څکه ډول وي ؟ ایکا‬ ‫زمونږ اړیکوال په دې اړه څه ډاډ تر لسه کړی او که نه ؟ که تر لسه کړې یې وي‪ ،‬نککو څککومره بککاور پککرې‬ ‫کیدی شي‪ ،‬دا او داسې نورې اندیښنې چې ترمخه وې ټولې تر بحککث او څیړنککې لنککدې راغلکې ‪ ،‬بکالخره‬ ‫په »ا توکل « زمونږ له پاره غوره ذریعه وګرځیده اوهملته په انقککره کککې د )اریانککا افغککان هککوای شککرکت (‬ ‫دفتر ته ولړو او تر کابل پورې د تلو راتلو درې ټکټونه مو واخستل‪ ،‬د ټکټ د اخستلو په وخت کککې محککترم‬ ‫هلل صیب هم راسره مل و‪ ،‬د هلل صیب سره خبره همداسککې غککوټه شککوه چککې مککونږ بککه ولړ شککو اود‬ ‫یکشنبې د ورځې کتنه چې د مخه تیاره شوې ده ‪ ،‬به ترسره کړو اوبیا به ستاسې او د هیئت د نورو غککړو‬ ‫د راتګ انتظار کاږو‪ ،‬تر څو نور کارونه په ګډه مخته یوسو ‪ .‬دهمدې تصمیم په اساس زمونږ د هیئت درې‬ ‫کسه غړي ‪ ،‬زما په ګډون هر یو محمد داود عابدي او انجنیر محمد امین کریم د شپې په) ‪ ۱۲‬بجو( د کابل په‬ ‫لور الوت ته تیار شو‪ .‬زړه نا زړه الوتکې ته ورغلو‪ ،‬خو په الوتکه کې د ختو تر مخه مککو یکو ځکل بیککا پکه‬ ‫خپل دغه نالیدلي سفر باندې غور وکړ او یوځل بیا مو په ا توکل وکړ او ومو ویککل چککې پککه هیککواد کککې د‬ ‫سولې او امن له پاره که مونږ ته هر څه راپیښ شي‪ ،‬راپیښ شوې به وي‪ ،‬خو مونږ بککه لککږ تککر لککږه د خپککل‬ ‫خدای اوخپل ولس په مخکې خپل مسؤلیت ادا کړی وي ‪.‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫د اریانا افغان هوایي شرکت د پروازونو د ځنډ اوبې وخته کیدو له لمله‪ ،‬د افغانانو تر منځ‪ ،‬ښه نوم نککه‬ ‫لري ‪ ،‬په همدې اساس ورته زیات شمیر افغانان د » ان شاءا « شرکت وایي ‪ .‬دا یوازنی دولتي شککرکت‬ ‫دی خو په دې هواېي شرکت کې د اداري فساد او خپل پککالنې پالیسککو نککژدې دا سککتره ملککي شککتمني د رکککود‬ ‫سره مخامخ کړې ده‪ ،‬مونږ سره یو څو کسه ځوان افغان تجاران هم په دې سفرکې ملګري وو‪ ،‬هغه یوه راته‬ ‫قصه کوله چې کله داریانا شرکت کوم دفتر ته د ټکټ د پیرلو له پاره ورشې نو درته وایي ټکټ نه شککته‪ ،‬کککه‬ ‫لږ څه ورته ومنې نو بیا یې درته پیدا کوي او که نه وایې هوایي جهاز ډک دی‪ ،‬خوکله چککې دسککفر لککه پککاره‬ ‫هواېي جهاز ته ور ننوځې نو تر نیمایي هم کمې سورلۍ په کې وي ‪ .‬هغه څه ډیر داسې نور شکایتونه اوګیل کې‬ ‫هم وکړې ‪ ،‬خو د هغه دا خبرې سمدستي رښتیا ثابت شوې ‪ .‬ډیر کسان هلتککه د ټکککټ د اخسککتلو پککه دفککتر کککې‬ ‫وو چې ټکټ ورته د جهاز د سورلیو د پوره کیدو په خاطر ور نه کړل شککو خککوکله چککې مککونږ الککوتکې تککه‬ ‫وختلو نو و مو کتل چې تر نیمایي هم کم کسان په هوایي جهاز کې شته او پککاته طیکاره هسککې خککالي روانککه‬ ‫ده‪ ،‬تر څنګ یې د طیارې پرواز چې په ) ‪( ۱۲‬بجو او څو دقیقو ښوول شوې و ان تر یوې نیمکې بجکې‬ ‫پورې و ځنډید او هغه خلک چې د کابل په بین المللي هوایې ډګر کې د خپلکو دوسکتانو د راخسکتلو لکه پکاره د‬ ‫الوتکې د ور رسیدو د اوو بجو د پروګرام له پاره راغلي وو ان تکر نهکو بجکو یکې هلتکه انتظکار ککړی و‪.‬‬ ‫خدای شته چې په دې ناخوالو مې زړه ډیر بد شو‪ ،‬ځکه مککا تککه د خپلککې ملککي شککتمنۍ د ضککیاع یککوه عملککي‬ ‫نمونه په مخ کې پرته وه‪ ،‬اوپه سترګو مې کتله‪.‬‬ ‫هواېي جهاز ته د ورختلو وروسته زما احساس ډیر بدل شو‪ ،‬ما هلته پکه خپلکه ژبکه خکبرې واوریکدې‪ ،‬هلتکه‬ ‫خدمتګاران ټول افغانان وو‪ ،‬که نجونې وې که هلکان ‪ ،‬ټولککو پککه پښککتو اودري ژبککو خککبرې کککولې‪ ،‬دچککای او‬ ‫ډوډۍ وخت کې یې همغه افغاني دود او رواج ژوندی ساتلی و‪ ،‬په افغاني ګیلسونو کې یې چککای را ووړ‪،‬‬ ‫په رښتیا چې یو عجیب کیفیت یې درلود‪ ،‬اوما هم نژدې )‪ ۱۶‬یا ‪ ۱۷‬کاله ( وروسته د اریانا په هوایي لیکه کککې‬ ‫بین المللي پرواز کړې و ‪ .‬ما ددې نه مخته په هغه وخت کې چې استاد برهان الدین ربککاني د هیککواد د ولسمشککر‬ ‫په توګه دنده اجرا کوله د هغه سره یو ځای د )ایکو( په کنفرانس کې دحزب اسلمي د نماینده پککه څیککر د ګککډون‬ ‫له پاره ترکیې ته یو اوه ورځنې سفر کړی و ‪ .‬هغه هم همداسې ستره الوتکه وه‪ ،‬په هغې الوتکه کې هککم‬ ‫مونږ ټول نژدې شل کسان ناست و‪ ،‬خو دا کسان ټول په لومړي کلس کې وو‪ ،‬نوره ټککوله الککوتکه خککالي‬ ‫وه‪ ،‬بیا ددرې ورځني کنفرانس د پای ته درسککیدو وروسککته هغککه الککوتکه نککژدې اوه ورځکې زمککونږ سککره پککه‬


‫‪19‬‬

‫ښارونو ګرزیده‪ ،‬په هغه کنفرانس کې دپاکستان صدراعظم او د ایران ولسمشر هم راغلکي ووة خککو دپاکسککتان‬ ‫صدراعظم یوازې یوه شپه او د ایران ولسمشر دوه شپې پککاته شککول او بیرتککه خپلککو هیوادونککو تککه راغلککل ‪ ،‬خککو‬ ‫زمونږ دهیئت مسؤلین هلته د څه نامالومه مصروفیتونو له پاره و ځنډیدل ‪.‬دهغې سفر په پککای کککې کلککه چککې‬ ‫الوتکه د کابل بین المللي هوایي ډاګر ته را کوزه شوه‪ ،‬نو د ټولو مسؤلینو لککه پککاره پککه لسککګونو ګککاډي راغلکي‬ ‫وو‪ ،‬د بهرنیو چارو د وزارت موټرې هم هلته ولړې وې‪ ،‬خو زما هیڅو ک نه و اونککه کککوم مککوټروان زه‬ ‫له ځانه سره واخستلم‪ ،‬دا داسې وخت و چې هوایي ډګر د دوستم د ګیلککم جمککو ملیشککو پککه لس کککې و اود ګیلککم‬ ‫جمو او حزب اسلمي ترمنځ تر بګني ډیره زیککاته وه‪ ،‬او بیککا زمککا ورځنیککو مرکککو اوخککبرو خککو زه پککوره د‬ ‫مرګ کومي ته ور کیوستی وم ‪ .‬نو که چیرې په هغه وخککت کککې دحککزب اسککلمی د مککالي چککارو پخککوانې رئیککس‬ ‫منشي عبدالمجید چې اوس د کورنیو چارو د وزارت معککاون و‪ ،‬زمککا څنککګ تککه نککه وی را رسککیدلی‪ ،‬نککو زمککا‬ ‫برخه لیک به مالوم نه و چې څه به کیده ؟ ماته وروسته بیا منشي صیب وویل چې ما وکتلککې چککې تککه پککاته‬ ‫شوې نو ډریور ته مې وویل چې که دا سړی پاته شو او دې خلکو ته په ګوتو ورغی نککو ژونککد یککې خونککدي نککه‬ ‫پاته کیږي‪ ،‬نوبیرته را وګرځیدو تر څو تا له ځانه سره واخلو‪ ،‬څرنګه چې ما په کابل کې کککوم خککا ص ځککای نککه‬ ‫درلود‪ ،‬او هلته د حزب په مرکز چار اسیاب کې اوسیدم‪ ،‬نو په دې خاطر یې زه دهغه ځایه دحزب اسککلمي‬ ‫دپخواني معاون قاضي محمدامین وقاد حویلۍ ته یوړم ‪.‬‬ ‫دا ځل انقرې نه کابل ته د تللو په وخت کې ماته همغه صحنه تر سکترګو وه ‪ .‬ځککه خکو مکې ملګکرو تکه وویکل‬ ‫چې خپل دوستان را وغواړي ‪ ،‬تر څو د هوایي ډګر څخه مو واخلي‪ ،‬خو ماته عابدي صیب ډاډ راکککړ چککې‬ ‫هغه څو کسان راغوښتې دي او ترڅنګ یې په وزیر اکبر خان مینه کې خپل یککو کککور د همککدې لککه پککاره خککالي‬ ‫پری ایښی دی اوهغه ځای زمونږ د ورتلو او اوسیدو له پاره اماده دی ‪.‬‬ ‫په هوا کې د الوتکې خدمتګارانو د خپلو مسافرینو پوره خیال ساته‪ ،‬او په ډیره مینه او ښه لهجه یې ورسره‬ ‫په خپله ژبه خبرې کولې‪ ،‬چې دې کار زما په احساساتو یوځانګړی اغیز کړی و‪ ،‬کلککه چککې سککهار نککژدې‬ ‫اوو بجو شاوخوا کې الوتکه د هیواد پولو ته ور ننوتله نککو تلوسککه مککو وه چکې خپکل هیککواد د نککژدې څخکه‬ ‫ووینو‪ ،‬مونږ ددې نه مخته ډیر سفر د ایران په فضا کې تر سککره کککړې و‪ ،‬خککو د افغانسککتان پولککو تککه پککه ور‬ ‫ننوتلو سره مو هرې لوري ته چې کتل ټول سپیره غرونه تر سترګو کیده‪ ،‬که د سهار په رڼا کې بککه کککومه‬ ‫ابادي هم تر سترګو شوه نو هغه به لکه د یوه ټاپو په څیر د یوې چینی یککا کککاریز شککاوخوا تککه جککوړ شککوي‬ ‫کورونه او د کرکیلې ځمکې وې ‪ .‬په زیاتو ځایو کې ځنګلونه له منځه تللي و او د غرونو شککنه فضککا د ونککو‬ ‫او بوټو د نشتوالي په اساس خککړه پککړه شککوې وه ‪ .‬بکالخره زمککونږ د سککپرلۍ الککوتکه دکابککل هککوایي ډګککر تککه‬ ‫ورسیده او کله چې د ځغاستي له پاره کیناسته نو شاوخوا مو وکتککل چککې زیککات شککمیر کککوچنۍ الککوتکې او‬ ‫څرخي جهازونه ولړ وو‪ ،‬بهرنیو پوځونو هلته تګ راتګ کاوه ‪ ،‬مککونږ د الککوتکې د کړکیککو څخککه دا ننککداره‬ ‫کتله او د خپل مخته نامالومه برخلیک په لور ور روان وو ‪.‬‬ ‫کله چې الوتکه د ترمینل تر څنګ و دریده‪ ،‬نو مونږ هم په خپل نوبت خپل کوچني لسي بکسککونه را واخسککتل‬ ‫او د مسافرینو په قطار کې د راوتلو دروازې ته راغلو ‪ .‬دلته په دروازه کې څو کسککان ولړ و‪ ،‬مککا چککې وکتککل‬ ‫په هغوی کې یو هم ډاکتر فیض ا کاکړ و ‪ .‬هغه د ډیر انتظار او ستومانتیا څخه سکتړی مالومیکده‪ ،‬نکو سکر‬ ‫یې کښته او په کوم فکر کې ډوب ولړ و ‪ .‬ما ورغږ کړ چې ډاکټر صیب سلم علیکم ‪ .‬هغه زما او زمککا‬ ‫د ملګرو په کتلو باندې خدای شته چې ډیر خوشحاله شو ‪ .‬د روغبړ نه وروسککته یککې مککونږ تککه لرښککوونه وکککړه‬ ‫چې د ترمینل د هغه خاصې دروازې څخه ښکته شو او د هغه ځایه یې په یککو مککوټر کککې تککر ترمینلککه ورسککولو‬ ‫اوبیا هلته یې په پوره درنښت زمونږ استقبال وکړ او تر لږه ځنډه پورې هملته تم شو‪.‬‬ ‫ډاکټر فیض ا کاکړ چې د ولسمشر کرزي په حکومت کې دروغتیایي چارو د وزارت معاون و او اوس پککه‬ ‫روغتیایي امورو کې د ولسمشر د ځانګړیو مشاورینو له ډلې څخه دی‪ ،‬په وقایوي طکب کککې دوکتکورا لکري ‪،‬‬ ‫خپله دوکتورا اونور عالي تحصیلت یې په امریکا کې سرته رسولي اوبیا د جهاد په وختو کې یې زیات وخت‬ ‫د مجاهدینو په خدمت کې تیر کړی ‪ ،‬هغه د ډیرې مودې له پاره د حزب اسلمي افغانستان د پوهنتون رئیس هککم‬ ‫و ‪ .‬ډیر خاکساره او حلیم انسان دی چې مایې کله هم په ټنډه تروه لیکه نه ده کتلککې ‪ .‬پککه خپلککه ډاکککټر کککاکړ‬ ‫مونږ ته وویل چې نژدې د اوو بجو راهیسې ددې الوتکې انتظار کوي‪ ،‬هغه دا هم وویل چې ډاکټر نجیککب ا ک‬ ‫مجددي هم دلته ستاسې انتظار کاوه خو ددې نه مخته الوتکه کی د هغککه څککه نککور میلمککانه راغلککل نککو هغککه د‬ ‫هغوی سره ولړ ‪.‬‬ ‫په هوایي ډګر کې د څه رسمي تعامل نه وروسته مونږ د ډاکټر کاکړ په ملتیککا و خوځیککدو ‪ ،‬خککو ډاکککټر صککیب‬ ‫مونږ ته په لره کې وویل چې زه یې ددې له پاره توظیف کړی یم چې مونږ او تاسې د یوه تنظیم غککړي هککم‬


‫‪20‬‬

‫یو او یو د بل سره پخوانۍ پیژندګلوي هم لرو‪ .‬اوس مو تاسې ته هلته په هوټل کې ځککای نیککولې دې تاسککې بککه‬ ‫هملته اوسیږئ‪ ،‬پاته پروګرامونه به هملته په هوټل کې تککر بحکث اوڅیړنکې لنککدې نیسککو‪ .‬پککه دې ترتیککب هغککه‬ ‫اندیښنې چې زمککونږ پککه فکرونککو کککې تاویککدې را تاویککدې تککر یککوه حککده پککورې لککه منځککه ولړې اومککونږ د‬ ‫اوسیدوټاکل شوی ځای ته ورسیدو ‪.‬‬ ‫دهوایی ډګر او ښار تر منځ سړکونه اوس غبرګ جوړ شوي دی ‪،‬خو د لرو خرابوالي او په ځاې ځاې کې امنیتي‬ ‫بندیزونو د موټروګڼه ګوڼه ډیره کړې وه ‪ ،‬هیچا د ترافیکي اصولو فکر نه کاوه ‪ ،‬هر چا چې پککه څککه ډول خوښککه وه‬ ‫خپل موټر یی ځغلوه ‪ ،‬ترڅنګ یی د لرې ګردونو او وچې هوا ددې سکړکونو وضککعه نککوره هککم خرابککه کککړې وه ‪.‬‬ ‫شاوخوا ستر ستر منزلونه تر سترګو کیدل‪ ،‬چې ټول یی په اروپایی سیستم جوړ کړل شوي و اما دبادونو او خاورو‬ ‫له لسه خړ پړ ولړ و ‪ .‬په لویو سرکونو د خلکو د تګ راتګ لړۍ او دډریورانککو بککې بککاکي ویرونکککې وه ‪ .‬هککره‬ ‫لحظه او هره ثانیه د مرګ ویره وه ‪ .‬دموټر د دریدو سره سم د سوال کونکو ډلو له اړخککه مککوټر محاصککره کیککده‬ ‫‪....‬‬ ‫٭٭٭٭٭٭‬ ‫دکابل دا پنځه ستوریز هوټل ماته نا اشنا نه و‪ ،‬ځکه زه د استاد ربانې د جمهوري ریاسککت پککه وخککت کککې‪ ،‬هغککه‬ ‫وخت چې استاد عبدالصبور فرید د هیواد صدراعظم و‪ ،‬په دې هوټل کې نژدې درې میاشتې اوسیدم ‪ .‬په هغککه‬ ‫وخت کې یې ماته ډیر ښه ځای راکړی و‪ ،‬یوه لویه خونه وه چې د کیناستلو ځای یې بیل او د خوب خونه یککې‬ ‫بیله وه ‪ .‬په هغه وخت کې د هوټل د مسئولینو څخه یو کس راغی‪ ،‬مکا نکه پیژانکده‪ ،‬مکاته یکې وویکل چکې زه ددې‬ ‫هوټل یو کارکونکی یم‪ ،‬ته به ما نه پیژنې‪ ،‬خو زه تا ډیر ښه پیژنم‪ ،‬زه فقط یوازې یوې خبرې تککه راغلککې یککم‬ ‫چې درته ووایم چې دا کوټې چې اوس مو تاته درکړې ټولې څارونکي الت لري‪ ،‬ستاسې ټولې خبرې کککه‬ ‫پټې وي او که ښکاره ثبتیږي‪ ،‬تر څنګ یې ستا دې خونې ته مخامخ خونه او تر څنګ خونه د دولتي کسککانو‬ ‫او د نظار د شورا د کسانو سره دي‪ ......‬ما تا ته داخبرې په دې خاطر وکککړې چککې زه د حککزب اسککلمي د غککړو‬ ‫څخه یم ا و په دې هوټل کې د ډیرې مودې راهیسې کار کوم‪ ،‬نور دې په خدای سککپارم ‪ .‬ددې خککبرو سککره سککم‬ ‫هغه وګړی ووت ‪ .‬اومونږ یې خپل ټول کار ته متوجه کړو ‪.‬‬ ‫دا ځل هم هلته په هوټل کې د اوسیدو ځایو ته د ورتلو وروسته د امنیت پورې اړونککد څککو کسککان راغلککل‪ ،‬او‬ ‫مونږ ته یې څه لرښوونې وکړې‪ ،‬او د امنیتي کسانو د شتون ‪ ،‬د هغوی دکار دود څخه یې خبر کړو ‪......‬‬ ‫کله چې زه په همغه لومړۍ شپه د هوټل نه بیرون سترې غونډۍ ته ور غلککم‪ ،‬نوټککول ښککار تککه مککې وکتککل‪،‬‬ ‫ډیر ښکلې ښکاریده‪ ،‬خو کله چې د پولیتخنیک په لور متوجه شوم نو هلته می هغککه مسککجد چککې مککونږ پککه‬ ‫کې دخپلو ملګرو سره لومړنۍ ژمنه کککړې وه تککر سککترګو شکو اوبیککا مککې د پولیتخنیککک پخلنځکی او د ډوډۍ‬ ‫خوړلو ځای تر سترګو شو نو زه یې یو ځل بیا هغه د) ‪۱۳۴۹‬ل ( کال لومړیو شپوته یوړم ‪.‬‬ ‫زه په) ‪ ۱۳۴۸‬ل کال( د ننګرهککار د لیسککې څخککه فکارغ شککوم اوبیککا پککه ) ‪۴۹‬ل کککال( د کابککل پوهنتککون دسکاینس پککه‬ ‫پوهنځي کې شامل شوم‪ ،‬په مرکزی لیلیه کې د محصلینو د زیادښت په خکاطر زمکونږ د لکومړي ککال شکپیځای‬ ‫هلته په پولیتخنیک کې و ټاکل شو‪ .‬د پولیتخنیک د شپې ځای تر څنګ یکو ډیکر ښککلی ککوچنی شکانته جومکات‬ ‫جوړ شوې و‪ ،‬دجومکات امکام هملتکه پکه ککومه لیسکه ککې معلکم هکم و‪ ،‬ډیکر متقکي او پرهیزګکار انسکان و‪ ،‬چکې‬ ‫وروسته بیا د کمونستانو له اړخه په شهادت ورسید‪ .‬مونږ به دخپلو لمونځونو د ادا کولو په خاطر همککدې مسککجد‬ ‫ته راتلو‪ .‬په هغو وختو کې کمونستي خوځښتونه نوي نوي را ټوکیدلي وو‪ ،‬دپوهنتون صحنې ته د راتلو سره سککم‬ ‫به یو شمیر محصلینو خپل دین او مذهب یوه لورې ته کیښوده‪ ،‬او فکر به یې کاوه چې نککور نککو د دیککن څخککه د‬ ‫خلصون وخت راغلی‪ ،‬کمونستانو به دې لوري ته ډیر تبلیغات کول ‪ .‬د لمونځ کول ډیر ګککران کککار و‪ ،‬مککونږ‬ ‫به چې کله د لمانځه په لور تللو نو د یو شمیر نا اهلو او جاهلو انسانانو له اړخه به د هغوی د خونو څخه پککه‬ ‫کاڼو اویا په وچه ډوډۍ ویشتل کیدو‪ ،‬او تر څنګ به یې سپک او د ذلت نه ډک اوازونه هم کول ‪.‬‬ ‫یوه شپه په همدې مسجد کې د پوهنتون د مرکزی شپیځای څخه هم یو شمیر مسلمان محصلین راغل کي وو‪ ،‬کککه‬ ‫څه هم هغوی دځوانانو د اسلمي تنظیم تر نامه لندې په) ‪ ۱۳۴۸‬ل کال( کې یککوه هسککته جککوړه کککړې وه‪ ،‬خککو‬ ‫اوس د یو کال په تیریدو سره د محصلینو تر منځ د هغې د ډاګیزه کیککدو او د حلقکې د غککړو د بیککا ټککاکنو لککه پککاره د‬ ‫ماسختن د لمانځه وروسته یوه ناسته وشوه‪ ،‬اوس را نه هیر دي چې په دې ناسته کې به څکومره کسکانو ګکډون‬ ‫کړی و‪ ،‬خو دغه کوچنی جومات تر خولې پورې ډک و‪ .‬بیا ووټونه واچول شول او ددې هستې له پککاره یککو‬ ‫ځل بیا هماغه پخواني کسان هر یو انجنیر حبیب الرحمککن‪ ،‬انجنیککر ګلککب الککدین حکمتیککار‪ ،‬انجنیککر سککیف الککدین‬ ‫نصرتیار‪ ،‬استاد عبدالرحیم نیازی‪ ،‬استاد رباني عطیش ‪ .....‬و ټاکل شول ‪ .‬زه هم ددې لککومړی هسککتې د ټککاکلو‬


‫‪21‬‬

‫په وخت کې د خپل ووټ د ورکولو ویاړ لرم‪ ،‬او دا ویاړ مې د ژوند دډیککرو غککوره شککیبو څخککه دی چککې تککر‬ ‫اوسه پورې مې په ذهن کې تازه دی ‪.‬‬ ‫ددې ترڅنګ راته د پولیتخنیک ډوډۍ ځای هم د ډیرو سترو ستر و یادونو د راتازه کولو سبب ګرځیککده‪ ،‬چککې‬ ‫لیکنه به یې په جدا توګه زما د» سیاسي ژوند « په کتاب کې په تفصیلی توګه راشي ‪.‬‬ ‫د شپې د خپلو ملګرو سره همدلته ددې غونډۍ په سر ګرزیککدلو‪ ،‬پککه خپلککو پروګرامونککو مککو خککبرې کککولې ‪ ،‬او‬ ‫پخواني یادداښتونه مو را تازه کول ‪.‬‬ ‫په دې مو هم خبرې را و څرخولې چې دروسي زبرځواک د وتلو او په هیواد کې د کمونسککتي رژیککم د زوال نککه‬ ‫وروسته که چیرې د کابل ګیرک او یا د خپلو ځانو د علویت اوپورته والي پر ځای دهیککواد د خلکککو خوښککې تککه‬ ‫رجوع شوې وای نو نن به دا منلی او میړنی هیواد د پردیو ځواکونککو پککه ولکککه کککې نککه پریککوت ‪ ،‬او نککه بککه‬ ‫مونږ په خپل دغه ټاټوبي کې‪ ،‬چې دعمر ډیره برخه مو دهغې دازادۍ او خپلواکۍ پککه لره کککې پکه مبکارزه اوجهکاد‬ ‫کې تیره کړې ‪ ،‬میلمانه وو ‪.‬‬ ‫هغه وخت چې زه دلته په دې هوټل کې اوسیدم ‪ ،‬زما سره د پغمان اوسیدونکی صفي ا هم موجود و‪.‬‬ ‫نوموړې ډیر ښه ډریوراو زیرکه وګړې و‪ .‬هغه به ډیر وخت هملته د هوټل تر مخه د پوستو د مؤظفینو‬ ‫سره ناسته کوله‪ ،‬یوه ورځ یې راته وویل چې ‪ » :‬دلته ستا په راتګ دا خلک سخت خوابدي دي‪ ،‬دوی‬ ‫وایي چې کابل مونږ نیولی اوس په کې دوی ولې ګرځي‪ ،‬هغه دا هم وویل چې د پوستې مامورین وایي‬ ‫چې پښتنو په افغانستان نژدې درې سوه کاله حکومت کړی او اوس زمونږ نوبت دی ‪«......‬‬ ‫دا خبرې ټولې پارونکې وې‪ ،‬او ما چې هغه وخت هم د سکولې پکه خکبرو ککې برخکه اخسککته ‪ ،‬دا خککبرې مکې‬ ‫داسې انګیرلې چې اصل په حکومت واکمککن وګککړي دې تککه حاضککر نککه دي چککې خپلککه واکمنکي د نککورو سککره‬ ‫شریکه کړي ‪ .‬د هغوی اند دا و چې هر څوک چې په کابل ولکه وکړي ‪ ،‬نو افغانستان بیا د همغوی دی‪ ،‬نو په‬ ‫دې اساس یې په کابل کې د ژمنو او وعدو سره سره هم مخالفینو ته د ورننوتلو اجازه نککه ورکککوله ‪..... .‬او‬ ‫په سلګونو نور یاد داښتونه چې دا ځای یې د لیکلو جوګه نه دی ‪.‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫هوټل کې په لومړنۍ شپه د پکتیا والي جمعه خکان همکدرد د خپکل ویانکد رو ح اک سکمون سکره یکو ځکای راغکی‬ ‫ښاغلی همدرد په شمال کې د حزب اسلمي د ځواکونویو غښتلی قومندان پاته شوې او بیا یې د ګلیم جم دملیشو د‬ ‫مشر جنرال دوستم او ترڅنګ یې د شمالي ټلوالې سککره ډیککره بککده تربګنکي تیککره کککړې ده ‪ .‬د طالبککانو تککر وختککه‬ ‫پورې د پوره ځواک خاوند و‪ ،‬خو د طالبانو څپې دومره ګرمې وې چې دوی هم و نه توانیدل ددې څپککو مخککه‬ ‫و نیسي‪ ،‬بیا یې ایران ته هجرت وکړ او په افغانستان باندې دامریکایککانو دولکککې سمدسککتي وروسککته بیرتککه خپککل‬ ‫هیواد ته را ستون شو ‪ .‬په هیواد کې یې یوځل بیا دپخوا په څیر د ډیرو ناوړه حالتو سره مخ شو‪ ،‬ځکککه نککه‬ ‫خو د شمال ټلوالې او نه د دوستم ملیشو غوښتل د جمعه خان همدرد په څیر یو نوموړی وګککړی دې د هغککوی‬ ‫تر څنګ بیرته را و ټوککیږي‪ ،‬نو په دې اساس یې هکره شکیبه او هکره ګکړۍ هڅکه ککوله د بهرنیکو اشکغالګرانو‬ ‫غوږونه ور ډک کړی او دده په خل ف کومه دسیسه جوړه او نوموړی پرې د ځواک څخه خل ص کړي‪ ،‬خو‬ ‫همدرد ددې ټولو حالتوسره ډیره ښه مقابله وکړه او په دې وتوانید چې ځان ژوندې وساتي ‪ .‬هغه پککه لومړیککو‬ ‫وختو کې د بغلن په ګډون په شمال کې د یو یا دوه نورو ولیتونو والي هم پاته شوی خکو پکه هیکڅ ځکای ککې د‬ ‫شمال ټلوالې ته د هضم وړ نه و‪ ،‬نو په دې اساس یې ورته خلک را پارول‪ ،‬چککې بکالخره دپکتیککا د والکي پککه‬ ‫حیث و ټاکل شو‪ ،‬همدرد تر اوسه پورې د څو ځان مرګي وژونکو بریدونو څخه ژوندی را وتلی او پککه پککوره‬ ‫میړانه کارونه په مخ وړي ‪.‬‬ ‫څرنګه چې مونږ ډیره موده وروسته کابل ته تللي وو او د بله اړخکه هلتککه د یککو نکوي نظکام تککر څنکګ د اشکغالګرو‬ ‫ځواکونو په لسګونه زره پوځونه هم میشت ول نو په دې اساس مو د حالتو په اړه پوره معلومات نه درلودل‪،‬‬ ‫مونږ هلته د همداسې دوستانو سل او مشورو ته اړتیا درلوده‪ ،‬د هغه سره مو د هغه ځککای پککه حککالتو‪ ،‬او تککر‬ ‫څنګ یې د سولې د پروسې د پر مخ بیولو په خاطر پوره بحث وکړ ‪ .‬همدا راز انجنیر وحیککدا سککباوون چککې‬ ‫د ولسمشر کرزي سلکار وزیر دی او زمونږ د ورتلو په وخت کې هلته پککه شککینوارو کککې د زمکککې پککه سککر د‬ ‫دوو قومونو د لنجې د پرې کولو له پاره تللې و‪ ،‬په پرلپسې توګه له مونږه سره په تمککاس کککې و‪ ،‬هغککه بیککا‬ ‫ډیر ژر د هغه ځایه راوګرزید او زمونږ سره د خبرو له پاره هملته زمونږ هستوګنځي تکه راغکی‪ ،‬د هغکه سکره‬ ‫مو پرلپسې غونډې او مجالس درلودل‪ ،‬دهغه مشورې اوسلوې ډیرې ارزښتناکه هم وې او د تجربې له اړخککه‬ ‫عملي هم ‪.‬‬


‫‪22‬‬

‫انجنیر وحیدا سباوون د حزب اسلمي د اجراییه شککورا پخککوانی غککړی او د جهککاد د سککرلوړي مجاهککد حککاجې‬ ‫کشمیر خان د صف لومړی ملګری دی ‪ .‬هغه د کمونسککتانو د حکککومت پککه همککاغه لومړیککو شککپو کککې د حکاجي‬ ‫کشمیرخان سره یو ځای په کنړ کې خپله وسله واله مبارزه پیل کړې او بیککا یککې پککه دې لره کککې ډیککرې تککودې‬ ‫سړې کتلې ‪ .‬خو هغه وخت چې طالبانو په هیواد ولکه وکړه نو انجنیر سباون د حکزب د امیککر محککترم حکمتیککار‬ ‫سره یوځای ایران ته لیږد وکړ‪ ،‬اما بیا وروسته د یو څو نورو حزبیکانو سکره یکو ځکای د اسکتاد ربکاني د مهکاجر‬ ‫سیار حکومت سره ملګری شو ‪ ،‬خپل ګونککد یکې جکوړ ککړ او اوس هکم د ولسمشکر کککرزي پکه حککومت کککې د‬ ‫قومونو د جوړ جاړي او د هغوی تر منځ د شخړو په هوارولو کې پوره پوره لس کوي ‪.‬‬ ‫هغه پخوانی جرګه مار او د ښې وړتیاو او استعداد خاوند دی‪ ،‬تر څنګ یې زمونږ سره اخل ص همغسککې او‬ ‫یا که ووایم د پخوا څخه زیات و او زمونږد سفر تر اخري ورځو پورې زمونږ مرستندویه او ملتړی و ‪.‬‬ ‫پر وحیدا سباوون باندې د اګست د میاشتې په لومړیو کې په جلل ابکاد کککې هغککه وخکت بمککې بریککد وشککو‪ ،‬چکې‬ ‫نوموړی د شینوارو د قومونو د جوړ جاړې د جرګې څخه بیرته راستون شوی و ‪ .‬نوموړی په دې بریدکې سخت‬ ‫ټپي شوې ‪.‬‬ ‫ددوی تر څنګ ښاغلی محمد عار ف نورزی چې د حاجي وزیر په نامه یې شهرت موندلی هککم څکو ځلکې هملتککه‬ ‫زمونږ هستوګنځي ته راغی او په پوره اخل ص او قوي مټ سره یې زمونږه ملتیککا وکککړه ‪ .‬دوه درې ځلککې‬ ‫یې په کور کې میلمستیا وکړه او زمونږ سره د کتلو له پاره یې د ولسمشر کرزي ورور ولي محمککد کککرزی‬ ‫چې د ولسمشر کرزي په حکومت کې ‌ډیر ځواکمن شخصیت ګڼل کیږي او دقنککدهار د ولیکتي شکورا د ریاسکت‬ ‫تر څنګ په قومي امورو کې د خپل ورور ولسمشر کرزي تکړه ملتړی دی‪ ،‬هم را وغوښت ‪.‬‬ ‫حاجي وزیر د سولې په پروسه کې ډیره فعاله ونډه لري او څو ځلې یې د طالبانو د کابل میشت مشرانو سککره‬ ‫په دوبۍ‪ ،‬سعودي عربستان او څو نورو ځایو کې خبرې اترې کړې دي ‪ .‬هغه د خپلې پخوانۍ جهادي سککابقې‬ ‫له اړخه د حزب اسلمي سره هم ډیرې نژدې اړیکې لري او د سولې د پروسککې پککه خککاطر یککې څکو ځلککه د حککزب‬ ‫اسلمي د دفاترو سره اړیکې کلکې کړې ‪ .‬او هغه وخت چې د ولسمشر کرزي له اړخککه حککزب اسککلمي تککه د‬ ‫خبرو کولو وړاندیز وشواو په دې موافقه وشوه چې خبرې به پککه المککان کککې ترسککره کیککږي نککو ددولککت لککه‬ ‫اړخه په هغه هیئت کې نومککوړی دهیئککت درئیککس پککه تککوګه شککامل و ‪ .‬امککا د خککبرو هغککه پروسککه د پیککل د مخککه‬ ‫دامریکایانو په اشاره د المانیانو له اړخه شنډه شوه ‪.‬‬ ‫که څه هم د ولسمشر کرزي او زمونږ د هیئت ترمنځ دکیناستو له پاره د مارچ دمیاشککتې اوومککه ټاکککل شککوې‬ ‫وه‪ ،‬خو زمونږ د ورسیدو سره سم هلته په کابل کې د ناڅاپي میلمنو یو بهیر راسر شو ‪ .‬پککاته دې نککه وي چککې‬ ‫څرنګه چې په افغانستان کې د )‪ (۴۷‬هیوادونو نظامي ځواکونه شتون لکري نکو ددې هیکوادو ټکول لکوړ پکوړي‬ ‫چارواکي دمخکیني پلن پرته افغانستان ته سفر کوي اوبیا د افغانستان حکومت ته دخپلککو راتلککو او د ولسمشککر‬ ‫سره د خبرو له پاره خبر ورکوي ‪.‬‬ ‫د ایران ولسمشر احمدي نژاد هم اعلن وکړ چې کابل ته دوه ورځنی سفرلري‪ ،‬خو د هغه داعلن سره سکم د‬ ‫امریکا ددفاع وزیر ر ابرټ ګیټ او د انګلستان د دفاع وزیر کابل ته را ورسیدل ‪ ،‬او په دې ترتیککب زمککونږ‬ ‫لیدنه یوه اونۍ په نن اوسبا کککې و ځنډیککده‪ ،‬نککه یککوازې زمککونږ لیککدنه معطککل شکوه‪ ،‬بلکککې د ایککران د ولسمشککر‬ ‫احمدي نژاد راتګ هم و ځنډول شو ‪.‬‬ ‫په دې اونۍ کې مونږ ته د زیاتو لیدنو کتنو له پاره زمینه برابره شوه‪ ،‬د ښککوونې او روزن کې وزیککر ښککاغلی غلم‬ ‫فاروق وردګ دخپلو زیاتو مصر وفیاتو سره هلته زمونږ هستوګنځي ته راغی په ډیره مینه یې لککه مککونږه سککره‬ ‫نژدې یو ساعت په مختلفو مسایلو باندې خبرې وکړې ‪ .‬ښاغلی وردګ یو ځل بیا خپل وخت وویست او هملته‬ ‫یې زمونږ له پاره درنه میلمستیا جکوړه ککړه چکې پکه ککې زمکونږ ددرې کسکیز هیئکت نکه علوه انجنیکر وحیکدا‬ ‫سباوون‪ ،‬جمعه خان همدرد‪ ،‬ارسل جمال او ‪ ....‬هم ګډون کړی و ‪ .‬په دې میلمسککتیا کککې هککم د حککزب اسککلمي د‬ ‫سولې په دغه طرحې باندې تفصیلي بحث او څیړنه وشوه او د هغککې د پلککې کیککدو امکانککات یککې هککم تککر بحککث‬ ‫لندې راغلل ‪.‬‬ ‫ډاکټر فاورق وردګ هم د حزب اسلمي د متعهدینو څخه دی‪ ،‬ما ورسره پخوا نژدې پیژندګلوی نه درلککوده ‪،‬‬ ‫ځکه ښاغلی ډاکتر وردګ په غیر دولتي مؤسسو کې کار کاوه او د دفترونو سککره یککې تمککاس کککم و‪ ،‬خککو کلککه‬ ‫چې هغه د لومړي ځل له پاره د ولسمشر کرزي په انتقالي دوره کې د پارلماني چارو وزیرو ټاکککل شککو او بیککا د‬ ‫سولې د جرګې مشرهم شو نو له ما څخه دکمونستانو د وخت یوه پخواني لوړ پوړې چارواکې پوښککتنه وکککړه‬ ‫چې فاروق وردګ په حزب اسلمي کې څه دنده درلوده‪ ،‬نو ما ورته په حیرانتیا سره وویل چککې زه د ډاګککټر‬ ‫وردګ د نوم سره تازه تازه اشنا شوې یم‪ ،‬خو الحمدل پککه حککزب اسککلمي کککې داسککې وړتیککاوې او اسککتعدادونه‬


‫‪23‬‬

‫شته چې وزارت خو څه کوې چې هر یویې د افغانستان د امورو د ادارې له پاره بسنه کوي‪ .‬په کارونو کککې‬ ‫مخلص دي‪ ،‬وړتیاوې لري ‪ ،‬د رشوت او اداري فساد تورونه پککرې نککه شککته او د خلکککو سکره دلیککدلو کتلککو پککه‬ ‫وخت کې درسمي کړچار څخه ځان لرې ساتي ‪.‬‬ ‫ترڅنګ یې ښاغلی ارسل جمال چې په هغه وخت کې د سرحدونو دچارو د وزیر په تککوګه نومککول شککوې و هککم‬ ‫دحزب اسلمي د تکړه کار کوونکو څخه شمیرل کیده ‪.‬‬ ‫زمونږ اړیکوال ښاغلی ډاکټر صافی هم زمونږ دکتلو له پاره هلتکه زمکونږ هسکتوګنځي تکه راغکی ‪ ،‬مکا دهغکه‬ ‫سره د لومړي ځل له پاره وکتل‪ ،‬د اخل ص نه یې معلومیده چې دسولې د پروسککې د پرمککخ بوتلککو سککره څککومره‬ ‫ژمن دی ‪ .‬بیاد همدې اړیکوال په واسطه ښاغلی ډاکټر نجیب ا مجددي هککم راغککی‪ ،‬دهغککه سککره د څککه خککبرو‬ ‫وروسته مو پروګرام جوړ کړ تر څو د افغانستان د سنا دمجلس او د سولې دکمیسیون د رئیس محترم صککبغت‬ ‫ا مجددي سره ووینو‪ ،‬د هغه سره دکتلو وخت و ټاکل شو او پخپله ډاګکټر نجیکب اک مجکددي زمکونږ د بوتلکو‬ ‫له پاره راغی او مونږ یې د محترم حضرت صیب سره دکتلو له پاره یوړو ‪.‬‬ ‫زما او دمحترم حضرت صیب مجددي تر منځ اړیکې که څه هم پخوا ډیرې ګرمې نه وې خککو» دمجاهککدینو‬ ‫د اووه ګوني اتحاد« اتحاد اسلمي د جوړښت نه وروسته او هغه وخت چې زه د افغان خبري اژانککس د رئیککس‬ ‫په توګه و ټاکل شوم‪ ،‬زما ددندې غوښته داوه چې زه هڅه او هاند وکککړم ترڅککو د جهکاد د رهککبرۍ د هیئککت د‬ ‫ټولو غړو سره نیکې او ښې اړیکې ولرم ‪ ،‬په دې اساس زما اړیکې د ښاغلی حضرت صکیب مجکددي سکره‬ ‫نیکې پاته شوی ‪ .‬پخپله حضرت صیب د ډیر نیک ‪ ،‬اوښه احساس خاونکد دی‪ ،‬سکپینې خکبرې ککوي‪ ،‬مکونږ‬ ‫چې د خپلې دندې په اړه کله هم ترې وخت غوښتې نو په پراخه ټنډه یې استقبال کړې یککو ‪ .‬تککر څنککګ یککې‬ ‫هغه وخت چې زما والد )مولوي ګل رحمن دیوبندي( دسختې ناروغتیا له لمله په پیښککور کککې پککه یککوه روغتککون‬ ‫کې بستر شوی و نو حضرت صیب مجددي دوه ځلې په داسې حککال کککې چککې پککه خپلککه یککې هکم د ناروغتیککا نککه‬ ‫شکایت کاوه دهغه پوښتنې ته راغلی و‪ ،‬او بیا چې کله زما والد وفات شو نو جناب مجددي صیب یې دعا تککه‬ ‫هلته کورته راغی او تر ډیره پورې یې ماته تسلي راکوله ‪.‬‬ ‫خو کله چې افغانستان د طالبانو لسو ته ورغې نو مجددي صیب هم بیرته مهککاجر شککو او ترڅنککګ یککې زه هککم‬ ‫ناروي ته راغلم اوهمدلته پاته شوم ‪ .‬که څه هم دحزب اسلمي امیر چې هغه وخت په تهران کې و مککاته د‬ ‫تیلفون له لرې وویل چې بیرته ستون شم‪ ،‬خو زما له پاره د پیښور شراېط ډیر خراب شوي و او نککه شککوم‬ ‫توانیدلې بیرته ستون شم ‪.‬‬ ‫خو کله چې امریکایان د افغانستان په ځمکه واکمن شول ‪ ،‬نو مجددي صیب هم هملته په کابل کې پاته شککو‪.‬‬ ‫یوځل په) ‪۲۰۰۴‬ز کال ( ښاغلې مجددي صیب د خپلې ناروغتیا له لمله ډنمارک ته راغلی و نو هڅه مککو‬ ‫وکړه چې هملته ورسره ووینم‪ ،‬نو زه دخپلو څو کسو نورو ملګرو سره هلته ډنمککارک تککه ورغلکم او د مککازدیګر‬ ‫لمونځ مو ورسره وکړ ‪ .‬دلمانځه په وخت کې یې خپله پګړۍ زما په سر کیښوده اوراته یې وویل چې ډیره ښه‬ ‫درسره ښکارې‪ ،‬نو ماورنه وغوښتل چې دا پګړۍ به اوس ماته را بښئ ‪ ،‬هغه وویل چې دلته بله نه لرم کککه‬ ‫کله کابل ته راغلې نو بله به درکړم ‪.‬‬ ‫هلته په ډنمارک کې زمونږ سره د کتلو نه یوه ورځ وروسته حضرت صیب مجددي بیرته کابککل تککه سککتنیده‪،‬‬ ‫نو ما ورڅخه وپوښتل چې هلته خو هغه حالت چې تاسې همدا اوس بیان کړل ستاسې د ورتګ له پککاره برابککر‬ ‫نه بریښي نو بیا ولې ورځئ ؟ ویې ویل ‪ :‬چې څه وکړم امریکایان مو نه پریککږدي ‪ .‬خککو بیککا وروسککته ښککاغلي‬ ‫مجددي صیب د سنا په غونډه کې دوه ځلې په ډاګه اعلن وکړ چې افغانستان نیمه مسککتعمره هیککواد ګرزیککدلی‬ ‫دی ‪(۶) .‬‬ ‫په هر صورت کله چې زمونږ هیئت د ښاغلی حضرت صیب مجددي دکتلو له پاره دهغه دفککتر تککه ورغ کی نککو‬ ‫هغه هلته په خونه کې پر یوې چوکۍ ناست و‪ ،‬کمزورې معلومیده‪ ،‬زه یې چې وکتلم نو ویې ویل چې » ښککه‬ ‫شوه چې ته خو مې سپین ږیری وکتلې «‪ ،‬بیا د خپلې چوکۍ څخه را پورته شککو او پککه ډیککر مینککه یککې روغککبړ‬ ‫وکړ او د هغې وروسته ور سره کیناستو‪ ،‬د حزب اسلمي د ) دژغورنې ملککي میثککاق ( پککه اړه خککبرې وشککوې‪،‬‬ ‫اوهغه میکانیزم چې ددې طرحې د پلي کولو له پاره له مونږ سره په نالیکلې توګه موجککود و هغککه مککو ورتککه‬ ‫تشریح کړ ‪ .‬نژدې یو ساعت خبرو دوام وکړ ‪ ،‬په دې خبرو کې زمونږ د هیئت تر څنګ پخپلککه محککترم ډاکککتر‬ ‫نجیب ا مجددي هم ګډون درلود ‪ .‬بیا مو ورسره څه یادګاری عکسونه واخستل او ترې را رخصککت شککو او‬ ‫دډاکټر نجیب ا مجددي په ملتیا بیرته خپل تمځای ته راغلکو ‪).‬دخککبرو اوبحکث د تفصککیل دلیکلکو څخکه پکه دې‬ ‫خاطر چې دسولې دې پروسې ته کوم زیان و نه رسوي معذور یم ‪(.‬‬


‫‪24‬‬

‫لکه مخته مو چې یادونه وکړه د مخکې څخه د جوړ شوي پروګرام له مخې مونږ باید د مارچ په اومککه د هیککواد‬ ‫د مشرتابه د هیئت اوپه ځککانګړې تککوګه د ولسمشککر کککرزي صککیب سککره د هغککو موخککو اوهغککه ) ‪ ۱۵‬فقرهککء ې(‬ ‫پروګرام د بحث په خاطر چې د حزب اسلمې د اجرائیه شککورا او د حککزب اسککلمي د محککترم امیککر انجیککر‬ ‫حکمتیار له اړخه را سپارل شوی و‪ ،‬خبرې وکړو ‪ .‬خو دا پروګرام د ولسمشر د څو ناڅاپي مصروفیتونو په‬ ‫اساس لږ څه شاته و غورزید‪ .‬په دې خاطر مونږ د پروګرام په مطابق تر هر څه لومړی د ولسمشر کرزي‬ ‫د دفتر د رئیس محترم عمر داودزي سره وکتل ‪.‬‬ ‫محترم داودزی دحزب اسلمی دپخوانیو غړو څخه دې ‪ ،‬هغه په هیواد باندې د روسانو د لښککر کشکۍ پکه‬ ‫وخت کې پاکستان ته هجرت کړې و او بیا یی هلته له مونږ سره په دفتري امورو کې ډیر نژدې کار کاوه ‪.‬‬ ‫خو وروسته یی بیا په دخپلو وړتیاو په اساس په بین المللي مؤسسو کې کار پیل کککړ ‪ .‬څرنګککه چککې مککا هغککه ډیککره‬ ‫موده نه وکتلې نو ماته دهغه هماغه پخوانې دځوانۍ انځکور پککه سککترګو کککې و ‪ .‬خکوکله مککې چککې د جمهککورې‬ ‫ریاست په ماڼۍ کې وکوت نو هغه هم لکه زمونږ په څیر سپین ږیری شوی و ‪.‬‬ ‫کله چې زمونږ هیئت دمحترم داودزئ سره دکتلو له پاره ورغې نوهغه زمونږ سره د کیناستلو سره سکم ‪ ،‬د خپککل‬ ‫منصب او مقام څخه اخوا په خندانه خوله وویل چې » نژدې شل کاله مخته مې د استاد سعید سککره یککو ځککای‬ ‫ماموریت کړېدی ‪« .‬‬ ‫دولسمشر ددفتر رئیس ‪ ،‬داودزي ‪ ،‬سره مونږ نژدې یوساعت لیدنه درلوده ‪ ،‬په دې لیدنه کې مو ورته دخپککل سککفر‬ ‫موخې ‪ ،‬او تر څنګ مو ورسره په هغه پلن چکې مککونږ لککه ځکانه سککره درلککوده تفصککیلی خککبرې وکککړې‪ ،‬تککر څکود‬ ‫ولسمشر کرزې سره زمونږ دلیدنې په وخت هغه دجریاناتو څخه خبر اوسي ‪ ،‬هغه تککه مککو د دې پلن یونقککل هککم‬ ‫تسلیم کړ ‪.‬‬ ‫د مارچ ‪۱۴‬مه وه زمونږ هیئت هلته په جمهوري ریاست کې د جمهور رئیس ولسمشر کرزي سککره دکتلککو لککه‬ ‫پاره د سهار په اتو بجو ور بلل شوي وو ‪ .‬مونږ په خپلو خونو کې د دوعدې سره سم د سککهار پکه اوه نیمککو‬ ‫بجو تیار ناست و تر څو زمونږ د لیږدولو له پکاره د ولمسشکرۍ د مکاڼۍ څخکه د لیکږد وسکیله را ورسکیږي ‪.‬‬ ‫کله چې وسایل راغلل‪ ،‬مونږ یې د جمهوري ریاست په لور ولیږدولو ‪ .‬د لیږد پککه وخکت ککې هلتککه جمهکوري‬ ‫ریاست ماڼۍ ته د ورسیدو تر مخه ډیرې زیاتې د تالشۍ او پلټنې پوستې وې ‪ .‬په هرې پوستې کې به زمککونږ‬ ‫د لیږد وسایل درول کیده او بیا به لست را اخستل کیده او د هغې وروسته به نومککونه تطککبیق اوبیککا بککه د مختککه‬ ‫تللو اجازه راکول کیده ‪.‬‬ ‫ما د محترم حضرت صبغت ا مجددي صیب د انتقالي دورې دجمهوري ریاست په وخت کې هم او د‬ ‫استاد رباني د ریاست په دوران کې هم ارګ څو ځلې کتلې و‪ ،‬هلته مې په مختلفو غونډو او میلمسککتیاو کککې‬ ‫ګډون کړی و‪ ،‬خو هغه وخت که څه هم ډیره انارشي وه خکو ارګ تککه د ورسککیدو او ننوتلککو لککه پککاره دومککره‬ ‫زیاتې پوستې او پلټنځایونه نه تر سترګو کیدل‪ ،‬هغه وخت به زمونږ د لیږد وسیله پرته له تالشۍ او پلټنې‬ ‫تیریده او د ګل خانې ماڼۍ تر مخ به یې زمونږ د کیېستلو وروسته د پارک کولو لککه پککاره بیرتککه بیککرون تککه‬ ‫ویستل کیده‪ ،‬خو دا ځل د ولسمشر کرزي په حکومت کې داسې نه و ‪ .‬شکونی ده چکې دا بککه دهغککو ځکانمرګو‬ ‫بریدونو د ویرې په اساس وه چې د بهرنېو ځواکونو د اشغال په خل ف صورت نیسي او څو ځلې هملتککه د‬ ‫جمهوري ریاست د ماڼۍ تر څنګ د هند په سفارت اویا نورو لرې نژدې ځایو کې داسې بریدونه تر سره شوي‬ ‫دي ‪.‬‬ ‫په هرصورت ‪ ،‬ددې له پاره چې موضوع را څخه بل لوري ته لړه نه شي‪ ،‬مونږ یی هلته د ننوتلکو پکه دروازه‬ ‫کې و درولو ‪ ،‬ویی پلټولو ‪ ،‬تیلفونککونه ‪ ،‬قلمکونه اونککور دلیکک وسکایل یککی راڅخککه هملتکه واخسکتل او تکش تککور یکی‬ ‫پریښودو تر څو مخته ولړ شو ‪ .‬د پلټنو او تالشیو وروسته د ګلخانې ماڼۍ کې د انتظار خونې تککه یککوړل شککو‪.‬‬ ‫اوهلته را ته د کیناستو او انتظار کولو له پاره وویل شول‪.‬‬ ‫ل تر اوسه اتو بجو ته څو دقیقې پاته وې چې زمونږ د هیلو سره سم ولسمشککر کککرزی پککه ډیککره خنککدانه او‬ ‫خوشحاله توګه زمونږ د ښه راغلست له پاره راغی ‪ ،‬لسونه یې د ورایه پرانسککتي او پکه ډیکره مینکه یککې لکه‬ ‫مونږسره روغبړ وکړ ‪ .‬ما ورته د خپل هیئت نور ملګري ور وپیژندل ‪ .‬په دې وخت کې د ولسمشر سککره‬ ‫د هغه د دفتر د ریاست مشر محترم عمر داودزئ او د امنیت یو شمیر کسان هم ملګري ول‪.‬‬ ‫باید یاده کړم چې د محترم حامد کرزي سره زما پیژندګلوي ډیره سابقه درلوده ‪ ،‬هغه هم د روسانو د سککرو‬ ‫لښکرو د اشغال په خل ف د جهاد په ډګر کې د جبهکه ء نجکات ملکي د مشکر محکترم حضکرت صکبعت اک‬ ‫مجددي دخاصو کسانو څخه و چې په مطبوعاتي او سیاسي امورو کې بککه تککل د مجاهککدینو پککه غونککډو کککې‬ ‫سره یو ځای کیدو‪ .‬ددې تر څنګ د مجاهدینو د اوه ګوني اتحاد په وخت کې‪ ،‬یعنې هغککه وخککت چککې د حککزب‬


‫‪25‬‬

‫اسلمي مشر محترم انجنیر ګلبدین حکمتیار د اتحاد دوراني رئیس و نو زه یککې د اتحککاد د سکککرتر پککه څیککر‬ ‫هلته و ګومارلم ‪ .‬ما د خپلو مطبوعاتي کارونو تککر څنککګ د اتحککاد دسکککرتریت دنککده هککم پککه مککخ بککوتلله‪ ،‬نککو‬ ‫محترم حامد کرزي هم د اتحاد د سکرتریت سره د خپل ګوند له اړخککه مرسککتندویه و‪ .‬تککر څنککګ یککې هغککه‬ ‫وخت چې محتر م حامد کرزی د مجاهدینو په حکومت کې د بهرنیو چارو په وزارت کې د معککاون پککه تککوګه‬ ‫و ټاکل شو‪ ،‬نو زه په هغه وخت کې د عظمی صدارت د مطبوعاتو د دفککتر رئیککس او هککم د عظمککی صککدارت‬ ‫ویاند وم ‪ ،‬او د شپې هم هملته په عظمی صدارت کې پاته کیدم‪ .‬نو د مازدیګر له مخې به هم محککترم کککرزی‬ ‫وخککت نککا وخککت هلتککه راتککه او ډیککر وخککت بککه مککو د هیککواد پککه روان حککالت او پککه یککو شککمیرنورو مختلفککو‬ ‫موضوعاتو باندې خبرې کولې‪......‬‬ ‫‪.....‬همدا راز دمحترم ولسمشر کککرزي پلر شککهید سککناتور عبدالحککد کککرزي ‪ ،‬چککې وروسککته پککه کککویټه کککې د‬ ‫نامعلومو کسانو لخوا په ډیکره بکې رحمکانه تککوګه پککه شککهادت ورسککید‪ ،‬زمککونږ سکره پککه یوشککمیر مهمکو ملکي‬ ‫موضوعاتو کې را ګډ و ‪ ،‬او غوښتل یې په همدې ملي موضوعاتو کې له حککزب اسککلمي سکره یککو ځکای کککار‬ ‫وکړي‪ ،‬خو تقدیر ته به داسې مناسبه نه بریښیده اوهغه یې د خپلو کککارو د تکمیککل دمخککه لککه منځککه وویسککت‬ ‫‪.......‬‬ ‫ولسمشر ‪ ،‬مونږ ته د یوې بلککې‬ ‫د ښه راغلست او روغبړ او په ولړه د ستړی مشي خواره مشي نه وروسته‬ ‫خاصې خونې په لور د تللو بلنه راکړه ‪ ،‬هغه مخکې او مونږ یې تر څنګ هغه خونې ته ولړو‪ ،‬یککو لککوی او‬ ‫ستر میز پروت و چې کیدی شي پنځوس یا شپیته کسان پرې په یوه وخت کې ځای شي ‪ ،‬مککونږ ددې میککز‬ ‫په یوه سر کې کیناستو‪ ،‬زمونږ سره په دې ناسته کې د هیئت نکه علوه زمکونږ یوشککمیر میزبانکانو هکر یککو‬ ‫ډاکټر نجیب ا مجددي او ډاکتر ساپي هم شتون درلود ‪.‬‬ ‫د یو ځل بیا خپل منځیي پیژندګلویو وروسته‪ ،‬مو په اړوندو موضوعاتو باندې ‪ ،‬دسککهار دچککای او ناشککتې پککه‬ ‫سر ‪ ،‬چې د پخوا څخه هملته په میز باندې تهیه شوې وه ‪ ،‬په خبرو پیل وکړ‪.‬‬ ‫د سهار ناشته ډیره ساده او معمولي وه‪ ،‬په دې ناشته کې ‪ ،‬د تور اوشین چای نه علوه ‪ ،‬لکږ څکه شکهد‪،‬‬ ‫پکه ډیکرو کوچنیکو ګیلسکونو ککې د میکوې دوه ډولکه اوبکه ‪ ،‬او څکو ټکوټې وچکه ډوډۍ او ‪ ...‬موجکوده وه ‪.‬‬ ‫څرنګه چې دا غونډه کاري غونډه وه نو په دې اساس پخپله ولسمشر او د غونډې څو نورو کسانو د چایو په‬ ‫پیالو لس واهه او زمونږ د هیئت ملګرو په خپل نوبت خبرې کولې‪ ،‬چې هغه چای را نه هم څو ځله سوړ شو‬ ‫‪ .‬وروسته مو بیا د هغې ناشتې نککه لکږ څککه ګټککه پککورته کککړه خککو بککاور وکککړئ چکې زمککونږ د فقیککر هیککواد د‬ ‫جمهوري ریاست دا سهارنی ماته د هر هغه څربن خوراک څخه ډیککر غککوره ښککاره شککو چکې ډیککره کمککه‬ ‫سلمه بډایان ترې ګټه اخلي او زیات شمیر وګړي یې د نه درلودلو له لمله د لوږې مري ‪.‬‬ ‫ما دولسمشر د څنګ د یوه ملګرې څخه هملته وپوښتل چې دا زمونږ قسمت داسې دې که تاسککې تککل همککدا ډول‬ ‫ډوډۍ خورئ‪ ،‬هغه راته وویل چې استاد‪ :‬دا خو ستاسې له برکته مو په کې یو دوه قلمه اضافه ککړل او کککه‬ ‫نه زمونږ چای ډیر ساده وي‪ ،‬ما ویل که چیرې ریښتیا هم همداسې سادګي د هیواد ټککول مسککؤلین او شککتمن‬ ‫خپله کړي‪ ،‬او په ټولو امورو کې خپله کړل شي او اضافي مصار ف خپلو محتاجو باندې وویشل شي‪ ،‬نککو پککه‬ ‫دې کې شک نه شته چې په هیواد کې به دا اوسنې کرغیړن غربت که پوره نه وي نو لږ ترلږه خو به راکم‬ ‫کړل شي ‪.‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫لکه څنګه چې مخته وویل شول ‪،‬په دې ورځ د ولسمشر کرزي او زمونږ سککره د ورغلککي هیئککت تککر منککځ پککه‬ ‫خبرو کې زمونږد هیئت ترڅنګ محترم ډاګتر نجیب ا مجککددي او محککترم ډاګککتر سککاپی هککم ناسککت وو ‪ .‬د‬ ‫ولسمشر کرزي د ټیم څخه دهغه د دفتر رئیس محترم عمر داودزی او د جمهوري ریاسککت د امنیککت د ریاسککت‬ ‫معاون محترم انجنیر ابراهیم هم په غونډه کې ګډون درلود‪.‬‬ ‫د خبرو په پیلمه کې د یوې لنډې او مختصرې مقدمې وروسته مونږ هغککه ) ‪ ۱۵‬مککاده ې( پروګککرام چککې د‬ ‫حزب اسلمي د امیر محتر م حکمتیارصیب له اړخه او د حزب د اجرائیه شوری د تصویب وروسته مونږ تککه‬ ‫راکړل شوی و د ولسمشر کرزي تر مخ کیښود او د هغې پروګرام په اړه مو پککه لنککډه تککوګه معلومککات ورکککړل ‪.‬‬ ‫لکه څنګه چې د هغه پروګرام په اړه مخته څرګندونه شوې ده‪ ،‬ولسمشر کرزي ته مو ډاډ ورکړ چې کککه‬ ‫چیرې زمونږ سره په دغو نقاطو باندې چې د ژغورنې د ملي میثاق تر نامه لندې لیککل شکوي ژمنکه وشکي‬ ‫او تر ټولو د مخه په کې د بهرنیو پوځونو د وتلو په یو معقول مهال ویش چې پککه دې میثککاق ککې یککې یکادونه‬ ‫شوې توافق صورت و نیسي‪ ،‬نو حزب اسلمې حاضر دی چې په اوسککني حکککومت کککې د ګککډون پرځککای د‬


‫‪26‬‬

‫همدې حکومت سره د خپلو ژمنو په رڼا کې کار وکړي او د همدې موافقتنامې له لرې په ټاکل شوي وخت‬ ‫په ټول ټاکنو کې برخه واخلي ‪ .‬هغه ته مو په همغه مقدمه کې څرګنکده ککړه چکې مکونږ د اقتکدار او واک د‬ ‫ګډون له پاره او یا له تاسې څخه د حزب اسلمي په خاطر دکوم مقام اوځای د غوښتلو لکه پککاره نککه یککو راغلکي‬ ‫بلکې غواړو ټول ولس په دغسې یوې ژمنې کې سره را و نغاړو‪ ،‬او دا به ستاسې له پاره ‪ ،‬چې همککدا اوس‬ ‫د ولس مسؤلیتونه پر غاړه لرئ د ویاړ وړ وګرځي چې هیواد په داسې توګه د پردیککو د لسککو څخککه وویسککتل‬ ‫شي چې دغه اوسني جوړ شوي بنسټونه هم له منځککه ولړ نکه شکي او واکمنکي هکم بیرتکه ولککس تکه پکه لس‬ ‫ورشي‪ ،‬هغه ته مو دا هم وویل چې حزب اسلمي به د ټولټاکنو پرته په هیڅ نظام کې ګککډون و نککه کککړي‪،‬‬ ‫حزب اسلمي په ائتلفي نظام باور نه لري او ائتلفي نظامونه تل د شخړو سبب ګرځیدلی دی ‪ .‬حکزب پخککوا‬ ‫هم او اوس هم غواړي د ولس قیادت د ولس د رایې او ووټ ته د درنښت په اساس و ټاکل شي ‪.‬‬ ‫ولسمشر کرزي په پوره اخل ص سره د طرحې د تفصیل ورکولو په خاطر زمککاخبرو تککه غککوږ نیککولې و‪ ،‬ددې‬ ‫وروسته یې زمونږ نورو ملګرو ته مخ کړ چې که هغوی څه ویل غواړي‪ ،‬نککو پککه دې وخککت کککې ورتککه محمککد‬ ‫داود عابدي پرته له ځنډه وویل چې مککونږ یکوازې او یککوازې اسکتقلل غکواړو ‪...‬هغکه نکوره خکبره اوږده نککه‬ ‫کړه‪،‬خو غوښتل یی دغونډې دخبرو لنډیز ولیکي ‪ ،‬قلم یی وغوښت او ویککی ویکل چکې زمکونږ قلمککونه هلتککه د امنیککت‬ ‫کسانو اخستي دي ‪ ،‬ولسمشرکرزې ددې خبرې په اوریدو سره لږڅه خوابدې شو او دخپلو مسؤلینو لورې تککه یککی‬ ‫وکتل چې ولې داسې پیښ شوي ‪ ،‬خوبیا یی خبره ترمیم کړه او ویی ویل چې امنیتې ستونزې ډیککرې دې او دا کککار‬ ‫کله کله د میلمنوسره هم کیږي ‪ .‬بیا انجنیر محمد کریم امین د هیئت د راتللککو او دا چکې څکه ډول یککې د ډاکککتر‬ ‫ساپي سره اړیکې ونیولې تر څو ددې لیدنې کتنې له پاره زمینه برابره کړي‪ ،‬په لنډه توګه څرګندونه وکړه ‪.‬‬ ‫بیا ولسمشر کرزي وویل ‪ :‬ما د حزب اسلمي له اړخه رالیږل شوې دغه ) ‪ ۱۵‬فقککره یکی ( طرحککه کتلککې ‪ ،‬او‬ ‫همدا راز را ته زما ددفتر رئیس محمد عمر داودزي ستاسې سره د کتلو او د هغککې کتنککو لنککډیز بیککان کککړی دی ‪.‬‬ ‫مونږ د طرحې د ډیرو موادو سره ستونزه نه لرو‪ ،‬یو څککو مککادې دي چککې بایککد بحککث پککرې وشککي ‪ .‬ولسمشککر‬ ‫کرزي ‪ ،‬د خپل درنښت په اساس له مونږ وغوښتل چې که اجازه ورکړو دا خبره د خپلو یوڅو کسو ملګککرو‬ ‫سره هم را ګډه کړي‪ .‬مونږ ورسره په دې خبره توافق وکړ‪ ،‬خو ورته مو وویل چې دداسې خلکو څخه دې په‬ ‫لومړیو کې ډه ډه وشي چې ددې طرحې د تخریبولو هڅې کوي ‪ .‬هغه هم داخکبره ډیککره و نککه څیړلکه اونکه یکې‬ ‫پوښتنه وکړه چې زمونږ هد ف به ددې ډول خلکو څخه څوک وي‪ ،‬خو داسې معلومیکده چکې هغکه زمکونږ پکه‬ ‫مطلب ښه پوه شوی و ‪.‬‬ ‫د ولسمشر کرزي د خبرو تر مخه ډاګتر نجیب ا مجددي او ډاکتر سککاپي هککم پککه لنککډه تککوګه د سککولې او امککن د‬ ‫راوستلو په خاطر خبرې وکړې‪.‬‬ ‫بیا ولسمشر کرزي زمونږ څخه هیله وکککړه چککې مککونږ همککدلته د څکه وخکت لککه پککاره پککاته شکو تککر څککو پککه دې‬ ‫موضوعاتو باندې تفصیلي بحث اوڅیړنه شي ‪ .‬مونږ هم ورسره موافقه وکړه ‪ ،‬او خپل د اوسککیدو د ځککای او هککم‬ ‫د خپل ځان او د هیئت د امنیت د خوندي ساتلو خبره مو ورسککره را یککاده کککړه ‪ .‬هغککه سمدسککتي دخپککل دفککتر‬ ‫رئیس ته په دې اړه لرښوونه وکړه ‪ .‬بیا مو په دې خبره وکړه چې که مونږ و توانیږو او زمینه راته برابککره‬ ‫شي تر څو د هیواد د مهمو سیاسي او مدني ټولنو د مسؤلینو او کارکونکوسره لیدنې کتنې وکړو ‪ .‬ښاغلي کرزي‬ ‫په دې اړه نه یوازې موافقه وکړه بلکې دلچسپي یې هم وښودله او مسؤلینو ته یې وویل تر څو پککه دې لره‬ ‫کې له مونږه سره مرسته وکړي ‪.‬‬ ‫دا غونډه په ډیره ښه او خوشحاله توګه پای ته ورسیده ‪ ،‬او بیا ټول د غونډې د ځایه بیرون را ووتلککو ‪ .‬خککو د‬ ‫غونډې د ځایه د راوتلو سره سم ‪ ،‬داسې بریښیدله چې د وزیرانو د شورا د غونډې وخت و‪ ،‬نو هلتککه یککو شککمیر‬ ‫وزیران ولړ و‪ ،‬د ټولو ولړو کسانو سره مو روغبړ وکړ‪ ،‬خو زه په دې وخت کې متککوجه نککه وم چککې تککر شککا‬ ‫مې د کورنیو چارو وزیر ښاغلی اتمر ولړ دی‪ (۷) ،‬هغه زما پر اوږه لس کیښود‪ ،‬ما ور وکتل چې امسا‬ ‫یې په لس کې ده او خاندي‪ ،‬راته وایي چې زه دې لکه چې و نه پیژندلم‪ ،‬ما اوتا هلتککه پککه پیښککور کککې ډیککر‬ ‫لیدلي کتلي و‪ .‬ما خو ښاغلی اتمر په تلویزون ډیر کتلې و‪ ،‬نو په دې اساس مې ورسککره د روغککبړ لککه پککاره‬ ‫لس ور واږود کړ ‪ .‬هغه راته پرته له مقدمې وویل چې ‪ :‬استاده ‪ :‬هر څه مو چې راوړي دي‪ ،‬تککر څنککګ‬ ‫مو ولړ یم ‪ .‬ما ترې ډیره زیاته مننه وکړه‪ ،‬کله چې ولسمشر کرزی او زمکونږ د هیئکت ملګکري ټکول بیکرون‬ ‫را ووتککو نککو ښککاغلی کککرزی د وزیرانککو د شککورا غونککډې تککه ولړ اومککونږ بیککرون راووتککو او هلتککه د یوشککمیر‬ ‫دوستانو سره د چمن پر غاړه و دریدو ‪.‬‬ ‫هملته ولړ و او په څه خبره مو خبرې کولې چې د ولسمشر دویم معاون ښاغلی کریم خلیلي راغی ‪.‬‬


‫‪27‬‬

‫د ښاغلي کریم خلیلي سره زما پیژندګلوي ان د جهاد د پیلمککې څخککه هغککه وخککت وشککوه چککې هغککه د مرحککوم‬ ‫مزاري سره یو ځای دکابله راغی او بیا هلته په پیښورکې په لهورۍ دروازې کې دحککزب پککه میلمسککتون کککې‬ ‫زمونږ میلمه و ‪ .‬دوې دواړه نژدې یوه میاشت هلته پاته شول او بیا ایران ته ولړل ‪ .‬دهغې وروسککته بیککا کلککه‬ ‫چې داستاد رباني حکومت جوړ شو او په ) ‪ ۱۹۹۲‬ومو( کلنو کې د حزب وحککدت ‪ ،‬شککورای نظککار او اتحککاد‬ ‫اسلمي تر منځ په کابل کې جنګونه و نښتل او بیا حزب وحدت خپل لوری بدل کړ او د حزب اسککلمي سککره‬ ‫د هماهنګۍ د شورا تر نامه لندې متحد شو‪ ،‬نو په هاغه وخت کې به مکونږ ښکاغلی خلیلکي کلکه کلککه د پاکسککتان‬ ‫څخه کابل ته د تورخم له لرې رساوه‪ ،‬په هغه وخت کې دښاغلي خلیلي او د هغه د ډلې له پککاره د ننګرهککاره‬ ‫او لغمانه تیریدل ډیر ستونزمن و‪ .‬نو ځکه به مککونږ تککه د حکزب د امیککر لککه اړخککه سپارښککتنه کیککده چکې ښکاغلی‬ ‫خلیلي په خپله بدرګه کړم اوهلته یې ور رسوم ‪ .‬زما سره په هغه وخت کې زما ډریور د پغمان اوسیدونکی‬ ‫او ډیر تکړه او مجاهد شخصیت و‪ ،‬هغه به هڅه کوله چې خلیلي صیب ته کوم زیان و نه رسیږي او خلیلککي‬ ‫صیب به هم ورته ویل چې ګوره صفي ا جانه چې موټر بې ځایه و نه دروې ‪.‬‬ ‫د ولسمشر دویم معاون کریم خلیلي زمونږ په کتلو سره سم هلته را وګرزید‪ ،‬مخته راغی ډیر ښه روغبړ یې‬ ‫وکړ اوبیا دولتي مسؤلینو ته وویل چې د استاد او ملګري هیئت سره یې ورته د کتلو وخت برابر کړي ‪ .‬خککو‬ ‫بیا مونږ د ښاغلي خلیلي سره په دې خاطر ونه شو کتلی چې هغه د ناروغۍ له لمله لندن ته تللی و ‪.‬‬ ‫د قصر نه د راوتلو په وخت کې حامد علمکي چککې د ولسمشککر د مطبوعککاتي دفککتر کککارکونکی دې ‪ ،‬راغککی او د‬ ‫سلم علیک نه وروسته یې د لیدنې په اړه و پوښتل‪ ،‬خو څرنګه چې مونږ ته تر هغه وخته پورې اجازه نککه وه‬ ‫چې په دې اړه خبرې وکړو‪ ،‬نو په دې اساس مو ورته وویل چې ښه به دا وي چې د خپل دفتره پککه دې اړه‬ ‫وپوښتې ‪.‬‬ ‫د لیدلو کتلو وروسته زمونږ هیئت بیرته هوټل ته راستون شو او بیا مو هلته د خپلو خبرو او د هغې د پککایلو‬ ‫په اړه ارزیابي پیل کړه ‪ .‬او د راتلونکو پروګرامونو په اړه مو تفصیلي بحث وکړ‪.‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫د ولسمشر کرزي سره دبحث وروسته‪ ،‬پخپله د ولسمشر له اړخه وړاندیز وشو چې دا هیئت دې د څه وخت لککه‬ ‫پاره همدلته واوسي‪ ،‬تر څو مونږ په دې اړه د خپلو ملګرو سره خبرې وکړو اوبیا یې دهیئت سره بحث کړو‪،‬‬ ‫هغه د هیئت غړو ته دا هم وویل چې دوی دې په دغه فارغه وختونو کې د نورو اړوندو خواو سره هم لیککده‬ ‫کاته وکړي ‪.‬‬ ‫د ولسمشر کرزي سره مونږ دوه ځله وکتل‪ ،‬په دویم ځل کتنه کې داستاد علي انصاري څخه پرته ‪ ،‬زمونږ د هیئت‬ ‫نورو ټولو غړو ګډون درلود‪ .‬ښاغلې قطب الدین هلل او ښاغلې غیرت بهیر هم د هیئت سککره را یوځککای شککوي‬ ‫وو‪ .‬دا ځل کتنه مو هم هملته د جمهوري ریاست په ماڼۍ کې وه‪ ،‬خو دا ځل دا کتنه د غرمې د ډوډۍ په وخت کې‬ ‫تر تیب شوې وه‪ .‬مونږ ته خبر راکړل شوې و چې باید د ماسپیښین په یوه بجه هلته ماڼۍ ته د تللککو لککه پککاره تیککار‬ ‫اوسو‪ ،‬د ماسپیښین پاو کم یوه وه چې مونږ هلته د جمهوري ریاست د قصر مسجد ته ور ورسیدو‪ ،‬په یککوه بجککه د‬ ‫ماسپیښین لمونځ کیده‪ ،‬مونږ سنت وکړل‪ ،‬منتظر شوو تر څو یوه بجه شي‪ ،‬په همدې وخت کې ولسمشککر کککرزی‬ ‫هم جومات ته راغی‪ ،‬سنت یې ادا کړل‪ ،‬بیا یې زمونږ سره په ډیره مینککه روغککبړ وکککړ او بیککا د جمعکې لککه پککاره‬ ‫تکبیر وویل شو‪ ،‬مونږ یې هم تر څنګ و دریدو او لمونځ مو سره په ګډه ادا کړ‪ .‬د لمککانځه وروسککته یککې لککه ځککانه‬ ‫سره یو ځای دکتلو خونې ته یوړو‪ ،‬هلته د رسیدو سره سم د مؤظفینو له اړخککه د غرمککې ډوډۍ پککه میککز کیښککوول‬ ‫شوه‪ ،‬خو زمونږ دا ډوډۍ هم کاري وه ‪ ،‬مونږ باید هم ډوډۍ خوړلې وی اوهم مود وخت نه په ګټې اخستو‬ ‫سره خپله خبره کړې وای‪ ،‬د غرمې ډوډۍ لکه د هماغه سککباناري پککه څیککر ډیککره سککاده وه‪ ،‬د وچککې ډوډۍ تککر‬ ‫څنګ لږ څه ترکککاري ‪ ،‬وریجککې اوسککلت وو‪ ،‬ولسمشککر کککرزي د خپلککو کککارکونکو څخککه د غوښککې پککه اړه و‬ ‫پوښتل‪ ،‬کارکوونکو ورته وویل چې بلې په ننې پروګرام کې غوښه شته‪ ،‬بیا ولسمشر مونږ ته مخ کړ او ویککې‬ ‫ویل چې مونږ په اونۍ کې دوه ورځې غوښه نه لرو‪ ،‬خو ښه و چې نن پروګرام کې غوښکه هکم شککته‪ ،‬ټولککو‬ ‫ډوډۍ وخوړه‪ ،‬یو یو به په خپل نوبت خبرې کولې ‪ .‬خونه پوهیږم چې دا ډول غذا به یوازې مونږ ته د ښککوولو‬ ‫په خاطر تیاریده او که رښتیا به هم همداسې عادي پروګرام وو‪.‬‬ ‫د غرمې د ډوډۍ او بیا یوې پیالې چای نه وروسته خککبرې ان تککر درې بجککو پککورې و غزیککدې ‪ ،‬د ژغککورنې د‬ ‫ملي میثاق په یوه یوه بند تفصیلي خبرې وشوې‪ ،‬بحکث پککرې وشککو‪ ،‬ددې میثککاق پککه کومککو برخککو چکې توافککق‬ ‫موجود و هغه را وویستل شوې په کومو کې چې اختل ف و او یا په کې د هغوی له اړخه ترمیککم او زیادښککت‬ ‫ته اړتیا کتل کیده هغه هم را وویستل شوې‪.‬‬


‫‪28‬‬

‫دبحث په جریان کې مو د ولسمشر کرزي څخه د وخت په اړه و پوښتل‪ ،‬ویې وویل چې لککه تاسککې سککره کینککم‪،‬‬ ‫بیا به وروسته نورو لیدنو ته دوام ورکوم ‪ .‬په هرصورت دا غونډه په ډیره ښه توګه پای ته ورسککیده‪ ،‬دولسمشککر‬ ‫کرزي وړاندیز دا و چې د دولت له اړخه به په دې طرحه باندې د بحث له پاره یو کمیسیون و ټآکل شککي‪،‬‬ ‫او ستاسې هیئت باید همدلته و اوسیږي‪ ،‬خو د هیئت یو شمیر غړو نه غوښتل هلته په کابل کې ددې نککه زیککات‬ ‫و ځنډیږي‪ ،‬نو په دې اساس د خبرو لومړی دور همدلته پای تکه ورسکید‪ ،‬بیکا ولسمشکر ککرزي او د هغکه د دفکتر‬ ‫مسؤل د هیئت سره یو ځای بیرون را ووتل‪ ،‬د دروازې تر مخه مو د یاد ګار په توګه څو عکسونه په ګککډه‬ ‫واخستل‪ ،‬او په دې توګه د ولسمشر کرزي سره د دویم ځلی اواخري خبرو وروسککته د جمهککوري ریاسککت لککه مککاڼۍ‬ ‫څخه ووتو‪.‬‬ ‫دبحث په پایلوکې دا څرګنده شوه چې تر ټولو ډیره ستره اختلفککي موضککوع د بهرنیکو فوځونودوتلکو لکه پککاره دیککوه‬ ‫معقول مهال ویش ماده وه ‪ ،‬دا هغه څه و چې دولسمشر کرزي سره یی د توافق له پاره واک نه و‪ .‬ځکککه هغککه پککه‬ ‫زغرده وویل چې امریکایان غواړي په افغانستان کې مستقل نظامي موجودیت ولري‪ .‬هغه هغه ځایونه هم په ګککوته‬ ‫کړل چې امریکایان په کې خپلو ځانو ته فوځی تمځکایونه جکوړول غککواړي ‪ ،‬خکو دا هغککه خککبره وه چککې حککزب‬ ‫اسلمی افغانستان ورسره په هیڅ توګه توافق نککه شککو کککولې ‪ .‬دملککې نجککات د میثککاق نککورې مککادې د کککورني نظککم د‬ ‫جوړښت له پاره وې اوپه هغې کې دلږ څه ترمیم او تعدیل وروسته توافق کیداې شو‪.‬‬ ‫په کابل کې زمونږ دنژدې یوې میاشتې موجودیت په وخت کې مونږ د زیات شمیر سیاسي او علمي کړیو سره‬ ‫لیدنې کتنې درلودې‪ .‬په دې لړ کککې‪ ،‬د اتحاداسککلمي د مشککر محککترم اسککتاد سککیا ف‪ ،‬د جمعیککت اسککلمي د مشککر‬ ‫محترم استاد رباني‪ ،‬د وحدت د محقق د ډلې د مشر محقق‪ ،‬د پوهنتون پخواني رئیس محترم ډاکټر اشر ف غني‬ ‫احمدزي‪ ،‬د ملي محاذ د ګونککد د مشککر محککترم پیرسککیداحمد ګیلنککي‪ ،‬د ولسککي جرګککې د رئیککس محککترم محمککدیونس‬ ‫قانوني‪ ،‬د جمهوري ریاست دلومړي مرستیال محترم قسیم فهیم‪ ،‬د پارلمان د یو شمیر ښځینه او نارینه غککړو ‪ ،‬د‬ ‫حزب اسلمي پورې اړوندو غیردولتي غړو‪ ،‬د ولیتونو د شوراګانو د غړو‪ ،‬د پوهنتونو د استادانو او د مدني او‬ ‫ټولنیزو حلقو د یو شمیر غړو سره د یادولو وړ دي‪.‬‬ ‫ددې ټولو دوستانو سره د خبرو په وخت کې مونږ ته دا ډاګیزه شوه چې ټول یې د افغانستان د اوسککني حکالت نککه‬ ‫سخت ناخوالي اوناخوښه دي‪ ،‬او غواړي دا غمیزه پای ته ورسیږي اوپه هککر قیمککت چککې شککوني وي د حککزب‬ ‫اسلمي په څیر یو ستر سیاسي او ټولنیز ځواک ډګر ته را ودانګي‪ ،‬خو د حککزب اسککلمي پککه اوسککنۍ طرحککه او د‬ ‫دوی په آندونوکې لږ څه توپیر تر سترګو کیده‪ .‬او هغه توپیر په هیواد کې د بهرنیو فوځونککو د شککتون او دهیککواد د‬ ‫استقلل په اړه د هغوې ګونګ دریځ و‪.‬‬ ‫د پارلمان رئیس محترم قانوني غوښتل په دې طرحه کې لږ څه تغییرات راشککي‪ ،‬او بیککا دا طرحککه د پارلمکان پککه‬ ‫غونډه کې مطر ح کړي او د یوې ملي وثیقې په تکوګه یکې تائیکد او تصکویب ککړي‪ ،‬هغکه پکه دې لره ککې مخلکص‬ ‫ښکاریده‪ ،‬او دا طرحه یې د پارلمان په غونډه کې یاده کړه ‪.‬هلته په پارلمان کې یوشمیر وکیلن داسککې وو چککې‬ ‫هغوی غوښتل په دې وپوهیږې چې د حزب اسلمي د هیئت او د دولککتي کړیککو تککر منککځ څککه روان دي ؟ پککه دې‬ ‫اساس یوه وکیل په دې اړه پوښتنې هم وکړې چې د پارلمان رئیس محترم یونس قانوني ورته ځواب ووایه ‪.‬‬ ‫استادان دواړه هم په دې اند و چې حالت هغسې چې انګیرل کیده په مخ نه ځي‪ ،‬هغوی ویل چککې دې تککه‬ ‫اړتیا ده چې اسلمي نهضت بیرته احیا شي او دا کار هغه وخت شونی دی چې حزب اسلمي او د دې ګونککد‬ ‫مشر انجنیر حکمتیار ډګر ته راودانګي ‪ .‬زما په اند چې نه یوازې دې استادانو ‪ ،‬بلکې د اسلمي غورځنککګ د‬ ‫کړیو پورې اړوندو ټولو خواو خپل ځانونه محصور ګڼل‪ ،‬واکمنۍ یې له منځککه تللککې وې‪ ،‬واک او اختیککارات‬ ‫یې د بل سره وو‪ ،‬مجبور و چې په هره غونډه کې اشغالګرانو ته په درنښت قایل شي‪ .‬خو په ځانګړو غونډو‬ ‫کې یې د زړه نه خدای خبر و‪ ،‬په هیڅ توګه قانع نه و‪ ،‬وضعې دردولي وو‪ ،‬خککو ددې جککوګه هککم نککه وو چککې‬ ‫خپل ځانونه د اشغالګرانو په مقابل کې واقع کړي ‪ .‬د نمونې په توګه د حزب وحدت مشر ښاغلي محقق د خپلو‬ ‫خبرو په یوه ځای کې وویل چې‪ ،‬مونږ نه د حزب اسلمي سره دښمني لرو او نه مو ورسره دښمني کړې ده‪،‬‬ ‫په دې اساس د سولې خبرو ته اړتیا هم نه شته‪ ،‬مونږ پککه دې پروسککه کککې ستاسککې تککر څنککګ ولړ یککو‪ ،‬خککو دا‬ ‫ستونزمنه ده چې مونږ ددې ژوند څخه یو ځل بیا غرونو ته شو‪ ،‬دا شونې نه ده ‪ .‬هغه یو مثال ورکړ او ویککې‬ ‫ویل چې ‪ :‬یوه ورځې د بې سیم تیلفون له لرې راته یو چا زنګ وواهه‪ ،‬ځان یې را و نه پیژانککد‪ ،‬مککاورڅخه‬ ‫وپوښتل خو مقابل لوري درنه شانته خندا وکړه ‪ ،‬ما وپیژاند چې هغه د حزب امیر محترم حکمتیککار دی‪ ،‬نککژدې‬ ‫څلویښت دقیقې خبرې یې راسره وکککړې‪ ،‬مککا د هغککه سکره د خککبرو وروسککته دا موضککوع سمدسککتي ولسمشککر‬ ‫کرزي ته وویله ‪ ،‬هغه هم حیران و چې حکمتیار ده ته تیلفون کړی و‪ .‬هغه وویل چې زه ویریدم چې سککبا‬


‫‪29‬‬

‫به امریکایان زما دکور دړې را ماتې کړي چې ته د حکمتیار سره لر لرې ‪ .‬سبا بیککا همغککه کککس زنککګ را‬ ‫وواهه خو ما یې تیلفون وانه خست ‪.‬‬ ‫که څه هم داسې معلومیده چې محکترم محقکق سکره چکا ټکوکې ککړې دي ځککه حکمتیکار نکه پکه خپلکه تیلفکون‬ ‫استعمالوي او نه خپلو چریکي ګروپونو ته د تیفلون د استعمال اجکازه ورککوي‪ ،‬هغککه پککه یککوه لیکک خپلکو ټولککو‬ ‫کسانو ته لر ښوونه کړې چې د تیلفون د استعمال څخه ځانونه و ساتي ‪ .‬خو د ښاغلي محقکق خککبره هکم ددقککت‬ ‫وړ وه ‪ .‬په دې اساس ښاغلي محقق وویل چې حاضر نه دی یو ځککل بیککا د غرونککو پککه لمنککو کککې سککرګردانه‬ ‫شپې سبا کړي ‪.‬‬ ‫د استاد سیا ف اند هماغه د کرزي د اند سره یو شانته والی درلود‪ ،‬هغه دا وویل چې مونږ ته لږ وخکت راککړئ‬ ‫تر څو د کرزي‪ ،‬استاد رباني‪ ،‬یونس قانوني‪ ،‬جنرال فهیککم او ‪ ....‬سککره وګککورم او مککونږ ټککول پککه ګککډه ددې‬ ‫طرحې د بحث له پاره یو لوړ پوړی هیئت و ټاکو اوبیا پرې خبرې وکړو ‪.‬‬ ‫خو د ولسمشر کرزي سره داخري خبرو او د ژغکورنې پکه ملکي میثکاق د هغکه د انککد د اخسکتلو وروسککته دحککزب‬ ‫اسلمي هیئت په ګډه پریکړه وکړه چې دا ټول اندونه او نظریات به د حزب امیر ته ور استوي‪ ،‬تر څککو د هغککه‬ ‫د پریکړې وروسته د حزب اسلمي د اجرائیه شورا د لرښوونو سره سم راتلونکی قدم واخستل شي‪.‬‬ ‫هیئت د خپل سفر په دوران کې دکورنیو اړخونو تر څنګ د بهرنیو اړخونو سره هم تفصیلي کتنککه درلککوده‪ ،‬پککه دې‬ ‫اړه دهیئت غړوپه کابل کې دملګرو ملتونو د نماینده‪ ،‬د اروپاني هیوادونو د نماینده او همدا راز د فرانسې د سفیر‬ ‫سره د هغوی په دفترونو کې رسمي لیده کاته درلودل‪ ،‬او د میثاق د ټولو مطککر ح شککوو مککادو پککه اړه یککې ورتککه‬ ‫وضاحت او څرګندونې وکړې ‪.‬‬ ‫د سفر پایلې‪:‬‬ ‫مونږ ددې سفر څخه ډیرې ښې پایلې تر لسه کړي چې دلته یي د خپلو یا د داشتونو څخه پکه لنکډه تکوګه یکو‬ ‫څوکرښې لیکم ‪:‬‬ ‫‪ -1‬په سیاسي او ټولنیزه برخه کې ‪:‬‬ ‫ د حزب اسلمي دغه هیئت د زیات شمیر کورنیو سیاسککي او مککدني کړیککو د تککاوده هرکلککي‬‫سره مخ شو ‪ .‬هر چاته مو چې د کتلو له پاره ویلي په پراخه ټنډه یې منلکي یکو‪ ،‬او یکو شکمیر‬ ‫نورو بیا په ډیره علقه له مونږه سره د کتلو له پاره و خت غوښککتی او دکتلککو پککه وخککت‬ ‫کې مو د میثاق په اړه ورسره بحث کړی او دا بحث یې ډیر ښه اخسککتې ‪ .‬د پارلمککان‬ ‫یو شمیر غړو هم له مونږه سره په دې بحثونو کې برخه اخستی‪.‬‬ ‫ په دولتي کړیو کې د ولسمشر نه نیولې دهغه د لومړي معککاون مارشککال محمککد قسککیم فهیککم‪ ،‬د‬‫ولسي جرګککې د رئیککس محمککدیونس قککانوني‪ ،‬او د مشککرانو د جرګککې درئیککس حضککرت صککیب‬ ‫صبغت ا مجددي پورې ټولو نه یوازې په پراخه ټنککډه لککه مککونږ سکره خککبرې کککړې بلکککې‬ ‫ټول رسمي چوکاټونه یي هم له یوه سره لرې کړي او د خپلو زړونو خواله یي له مونږه‬ ‫سره کړې ‪ .‬او ان تر دې چې محمد یونس قانوني دا مسکئله پکه پارلمکان ککې هکم پکه رسکمي‬ ‫توګه مطر ح کړه ‪.‬‬ ‫ د بهرنیو هیوادونو د دیپلوماتانو دلچسپي هم ډیره زیاته وه‪ .‬تر ټولو لومړی امریکایانو غوښکتل‬‫دې هیئت سره وویني‪ ،‬خو د پنتاګون د مشر رابرګیټ بیان د هغوی لیدنه شاته و غورزوله‪.‬‬ ‫د بهرنیو دیپلوماتانو ډیر مهم کسان لکه د اروپا د اتحادیې مشر‪ ،‬د یوناما مشر‪ ،‬د فرانسککې‬ ‫سفیرد پاکستان سفیر او یو شمیر هغوی چې په مختلفو نومونکو راغلکي او د هیئککت سکره یکې‬ ‫ددې میثاق په اړه خبرې کړې او دې میثککاق تکه د عملککي بڼکې د ورکولکو پککه میکککانیزم یکې د‬ ‫هیئت سره تفصیلي مرکې کړې دي ‪.‬‬ ‫‪ -2‬په مطبوعاتي برخه کې ‪:‬‬ ‫ که څه هم هیئت په لومړیو ورځککو ککې د امنیکتي سکتونزو او د ځینکو دوسککتانو پکه مشکورو پکه‬‫اساس خپل ځان‪ ،‬د ولسمشر کرزي سره د لیدلو تر مخه ‪ ،‬د مطبوعاتو څخه لرې ساته‪ ،‬خککو‬ ‫بیا کله چې د ښاغلي کرزي سره د هیئت لیدنه وشوه او په دې اړه مو ترې پوښتنه وکککړه‬ ‫نو هغه په ډیر اخل ص سره وویل چې تاسې کولی شئ دا میثاق د مطبوعککاتو سککره مطککر ح‬ ‫کړئ‪ .‬کله چې ټولنیزو رسنیو له مونږه سره اړیکې و نیولې نو په لومړیو وختو کې مو)د‬ ‫امنیتي ستونزو د په نظر کې نیولو په اساس ( په بې نومه توګه خپکل اهککدا ف تشکریح کککول ‪،‬‬


‫‪30‬‬

‫خو وروسته بیا په زغرده ډګر ته را ووتلو ‪ .‬د هیواد ټولو مطبوعاتو لککه مککونږه سککره اوږه‬ ‫په اوږه دا پروسه مخته بوتله ‪.‬‬ ‫ د غربي هیوادونو مطبوعاتو هم دا مسئله په ډیره دلچسپۍ سککره تعقیبککوله‪ ،‬کککه څککه هککم پککه‬‫خپله غربي لیکوالنو به څه منفي نقاط هم لیکل ‪ .‬د همدې لیکنو په اساس د حزب اسلمي‬ ‫له اړخه دغه طر حه شوي میثاق یو بین المللي بڼه خپله کړه او ټوله نړۍ یې دافغانسککتان‬ ‫د مسئلې دسیاسې حل په لور متوجه کړه ‪.‬‬ ‫‪ -3‬په ولس کې ‪:‬‬ ‫ د هغو تیلفوني اړیکو او یا د خلکو د تګ راتګ څخه چې مونږ ته کوم خکبرونه را رسکیدل‪،‬‬‫او یا د لرې ولیاتو څخه چې کومو وروڼو اړیکې نیککولې ټولککو ددې خککبر را کککاوه چککې د‬ ‫حزب اسلمي هیئت نه یوازې دحزب اسلمي په کړیو کې بلکې د ولس په ټولککو پرګنککو کککې‬ ‫یو نوې رو ح را پارولې دې ‪ .‬پخپله په کابل کې د جوماتونو امامانو په خپلو خطبو کې دا‬ ‫مسئله مطر ح کړې‪ ،‬دوی په هغکو وینککاوکې چککې مککونږ بیرتککه د تلویزیککوني څپککو لککه لرې‬ ‫اوریدې ‪ ،‬په کلکه ددولککت نککه غوښککتل چککې د حکزب اسککلمي دا طرحککه ومنککي او د بهرنککي‬ ‫اشغال نه د ځان د خلصیدو له پاره همدا اصولي لر خپله کړي ‪ .‬په ولیاتو او یا په خپلککه پککه‬ ‫کابل کې چې د حزب اسلمي اړوند غیردولتي غړي په یوه بهانه او یا بله بهانه چپه خککوله‬ ‫پراته وو هغوی هم متحرک شول او په ډیره خوښۍ سره به یې ویل چې » اوس مککونږ یککو‬ ‫ځل بیا افتخار کوو چې ووایو مونږ د حزب اسلمي غړی یو «‪ ،‬خو په ډیرناخوالۍ سره بایککد‬ ‫ووایم چې دحزب ډیر غښتلې اوپخوانې فعال غړې استاد عبدالرحمن چې دهلمنککد څخکه یککی لککه‬ ‫مونږ ه سره په تیلفون خبرې وکړې اودخپلو راتلو وعده یککی وکککړه پککه همککاغه سککبا د نککامعلومو‬ ‫کسانو لخوا په شهادت ورسید‪.‬‬ ‫د ا بایدډاګیزه کړم چې د هیئت د شککتون پکه وخکت کککې هلتکه پککه انککټر کانټننټکال هوټکل کککې د‬ ‫ولیتي نوو ټاکل!! شوراګانو درې ورځني سککیمنار جریککان درلککود‪ .‬پککه دوی کککې ډیرکککي‬ ‫داسې غړي وو چې هغوی د حزب اسلمي غړیتوب درلود‪ ،‬که څه هکم زمککونږ پیژنکدګلوي‬ ‫ورسره کمه وه خو هغوی مونږ د لرې څخه پیژندلو‪ ،‬هغوی به ډیر وخت له مونږه سره‬ ‫په مختلفو مسایلو خبرې کولې او ددې طرحې په اړه یکې اوهکم د هیئکت د شکتون پکه اړه یکې‬ ‫خپله خوښي ښووله‪ ،‬مونږ ته یې ډاډ راکاوه بلکې بلنه یې راکوله چې ککه ولیکاتو تککه سکفر‬ ‫وکړو او هلته د هغوی د شوراګانو‪ ،‬علماوو او مخورو سره په دې طرحه باندې بحث وکککړو‬ ‫‪...‬‬ ‫الحمدل‪ ،‬زمونږ د هیئت شتون ‪ ،‬په زغرده او بې له کومې ویرې خپل دریځ اعلناوه‪ ،‬په‬ ‫تلویزیوني او رادیویي بحثونو کې په پوره جرئت سره ورګډیدل‪.....،‬هلته په هیواد او ولککس‬ ‫کې یې د حزب اسلمي دریکځ نکور هکم پکورته ککړی‪ ،‬او‪...‬د یکو شکمیر سیاسکت پوهکانو او‬ ‫لیکوالنو په آند که چیرې په دې وخت کې په ټولټاکنو کې حزب ګډون درلودای او برخه یې‬ ‫په کې اخستلی نو شونې وه چې حزب اسلمي به تر هر بل چا او بل ګوند ډیرې رایې‬ ‫تر لسه کړې وای‪...،‬‬ ‫ په اقتصادي برخه کې ‪:‬‬‫د هغو راپوروڼو له مخې چې د یوشمیر تجارانو او مارکیټونو له خککوا هیئککت تککه را رسککیدل‪،‬‬ ‫په کې ویل کیده چې ددې هیئت په را تلو سره د افغانیو ارزښت زیات شوی‪ ،‬پولې قیمتونو‬ ‫استحکام موندلی‪ ،‬د ځمکو او کوروڼو قیمتونه پورته تللي او د پانګه اچونکو حوصلې زیککاتې‬ ‫شوی‪ ،‬ټول په دې فکر کې دي چې د حزب اسککلمي د سککولې د پیککام معنککی پککه هیککواد کککې د‬ ‫سولې د بیرته را ستنیدو له پاره لره هوارول دي ‪......‬‬ ‫یادونه ‪ :‬ما دلته د هغو سیاسي بحثونو یادونه چې زمونږ د هیئکت او د مختلفکو اړخونکو تکر‬ ‫منځ شوې‪ ،‬په دې خاطر نه ده کړې چې په راتلونکې کې د حزب اسلمي دهیئت او د نککورو‬ ‫اړوندو اړخونو تر منځ دخبرو د پیلمی له پاره ستونزې را و نه ټوکوي ‪.‬‬


‫‪31‬‬

‫دویم فصل‬ ‫د سولې او امن له پاره د حزب اسلمي هلې ځلې‪:‬‬ ‫د امریکایي ولسمشر‪ ،‬جورج ډبلیو بوش‪ ،‬درژیم د پای ته رسیدو او هلتککه پککه امریکککا کککې د دیمککوکرات ګونککد د‬ ‫نوي ولسمشر بارک حسین اوباما د بریککاو اود هغککه د څرګنککدو شککعارونو او پککه نککړۍ کککې د سککولې او امککن د‬ ‫استحکام لککه پککاره د هغککه د لومړنیککو وینککاو څخکه زیککاتو شککننونکو داسکې و انګیرلککه چککې نومککوړی بککه د‬ ‫افغانستان اوعراق په څیر د هیوادونو په اړه‪ ،‬چې همدا اوس تر امریکایي پککوځي اشککغال لنککدې دي او ددې‬ ‫هیوادونو بې ګناه او مظلوم ښاریان هره ورځ ددوی د) بي ‪( ۵۲‬بمارد الوتکو او ړندو میزایلکو قربکاني کیککږي‬ ‫او په لسګونو زره کوچنیانو‪ ،‬ښځو او نرو په کې تر اوسه پورې خپل ژوند له لسه ورکککړی‪ ،‬خپلککه سککتراتیژي‬ ‫د پای ټکې کیښودل شي ‪.‬‬ ‫تبدیله کړي‪ ،‬تر څو دغو عام وژنو ته‬ ‫امریکایي ولسمشر اوباما په خپله اعلن کړې ستراتیژۍ کې ویلي و چې ‪:‬‬ ‫» دا چببې د نببړۍ لببه مسببلمانانو سببره بببه د برابببرۍ او متقابببل احببترام پببر بنیبباد نببوي او تببازه روابببط جببوړوم‪.‬‬ ‫دا چببې د ‪ ٢٠٠٩‬کببال تببر پبباى بببه د گوانتانببامو زنببدان بنببدوم‪.‬د نړیببوال امببن لپبباره بببه بشببپړ کوښببښ کببوم‪.‬‬ ‫له افغانستان او عراق څخه به خپل عسکري قطعات باسم‪«.‬‬ ‫خوله دغه وعدو څخه ل تراوسه یې یوه هم نده عملي شبوې‪ .‬د غرببي شبنونکو پبه انبد اوبامبا د خپلبو پبوځي او‬ ‫استخباراتي کړیو لخوا تر سخت فشار لندې وه او دى‪ ،‬پببه همببدې اسبباس و نبه توانیببد خپلبې کببړې وعببدې پببوره‬ ‫کړي‪(۸) « .‬‬ ‫دبارک اوباما دهمدې پالیسو د اعلن پایلې وې چې د ناروې حکومت هم ‪ ،‬په نړۍ کې د امن و امان د ټینګښت‬ ‫له پاره‪ ،‬دهغه پالیسي وستایله او پرته له ځنډه یې د نوبل د سولې جایزه ورکړه ‪.‬‬ ‫د بوش د حکومت وژونکو او استعماري ستراتیژیو د اسلمي هیوادونو تر منککځ ډیککر زړه بککداوی راپیککدا‬ ‫کړې و‪ ،‬ټولو هغو هیوادونو چې تازه تککازه یککې د اروپکایي اسککتعمار څخکه خلصکون مونکدلی و‪،‬ککه څکه هکم‬ ‫ددې هیوادونککو ولسککونه د همککدې اسککتعماري هیوادونککو پککه لسککود نصککب کککړل شککوو پادشککاهي یککا جمهککوري‬ ‫دیکتاتوري رژیمونو تر سیورې لندې شپې سبا کو ي‪ ،‬بیا هم د خپلې دغې نسبي ازادۍ په اړه په ویره کې‬ ‫ولویدل ‪ .‬ځکه امریکا غوښتل او غواړي دخپل نوي نظام )‪ ( New World Order‬په اساس دغه استعمار تککه‬ ‫په نوې بڼه دوام ورکړي او پرېنږدي چې د دغو اسلمي هیوادونوولسونه خپله ساه د ازادۍ په خککوږه هککوا‬ ‫کې واخلي ‪.‬‬ ‫اسلمي هیوادونو ته په نړۍ کې یو ډیر ستر امتیاز ور په برخه دی اوهغه دا چې د نړۍ تر ټولککو ارزښککتناکه‬ ‫اوستره شتمني د ځمکنیو زیرمو په بڼه کې پدې هیوادو کې پرته ده‪ ،‬او غربي نړۍ چې ټولې سککترګې یککې‬ ‫دهمدې هیوادونو په بیرته مستعمره کولو کې ټومبلې ‪ ،‬غواړي دغه سترې زیرمې بیرته په یو ډول نه یککو‬ ‫ډول په خپله ولکه کې راوړي ‪ .‬دامریکا ستراتیژي او پالیسي همداډول موخې لري چې تر هر څککه لککومړی‬ ‫یې په عراق کې دهغه رژیم ولسمشر صدام حسین ته شین بیرغ و رپاوه او هغه یې دې ته اړ کککړ چککې پ کر‬ ‫کویټ یرغل وکړي او تر خپلې ولکې لندې یې راوړي‪ ،‬د هغککې تککر مخککه یککې د ایککران د نککوي رژیککم پکه خل ف‬ ‫همداسې قدم پورته کړ او د عراق سره یې په داخلي نښتو کې را ونغاړه‪ ،‬چې په لکونو انسانان یې په کککې‬ ‫د اور په لمبو کې وریته کړل ‪ .‬د همدغو دسیسو په پایلو کې عراق خپله خپلواکي له لسه ورککړه او نیکغ پکه‬ ‫نیغه تر امریکایي استعمار لندې راغی‪ ،‬پخپله د امریکا دکانګرس یوه غړې ) ران پککاول ( وای کي چککې ‪»:‬مککوږ د‬ ‫‪ ۱۹۹۱‬ز کال په جنوري کی په منځني ختیځ کی د عراقي دیکتاتور صدام حسین پر ضد‪ ،‬چ کې د عککراق ک ک ایککران د‬ ‫جګړې پر مهال زموږ ملګری و‪ ،‬جګړې ته ورغلو‪ .‬د کویټ او عراق تر منځ سرحدي کړکیچ هغه مهال پیښ شککو‬ ‫چی زموږ خارجه وزارت د صدام نوموړي یرغل ته شین څراغ ولګاوه ‪(۹) « ....‬‬ ‫همدا راز دکویټ د جګړې په وخت کې امریکایانو پر سعودي عربستان یرغل وکړ اوپه هغه هیواد کې یې‪ ،‬په‬ ‫دې نوم چې سعودي عر بستان همدا اوس دعراق تر ګواښ لندې دی‪ ،‬په زور خپککل پوځککونه ځککای پککه ځککای‬ ‫کړل‪ ،‬ددې تر څنګ یې د افغانستان له حساسو شرایطو څخه په ګټې اخستلو سککره پککه دغککه جنککګ ځپلککې هیککواد‬ ‫باندې هم د ولکې کولو هڅه او هاند پیل کړ‪ ،‬تر څو د افغانستان په ځمکنیو زیرمو باندې د ولکې تر څنګ د‬ ‫مرکزي اسیا د هیوادونو په شتمنیو هم لدې لرې خپله ولکه کلکه کړي ‪ .‬د افغانستان د اشغال له پاره یککې نقشککه‬ ‫تیاره کړه او بالخره د ‪ ۲۰۰۱‬ز کال د اکتوبر په اوومه یې‪ ،‬د همدې کال په نیویارک د سککپتمبر د یولسککمې د‬ ‫بریدونو په بهانه‪ ،‬په دغه هیواد خپل زور ازمیښت کړ‪.‬‬ ‫امریکایانو دا پتیېلې وه چې افغانستان به دپښو لندې کوي ‪ ،‬او ددې موخو د ترلسه کولو له پککاره یککې‬ ‫په څرګنده توګه ډیر ستر تبلیغات پیل کړي و ‪.‬‬


‫‪32‬‬

‫د حزب اسلمي امیر انجنیر ګلبدین حکمتیار‪ ،‬چې هغه وخت په ایران کې استوګن و‪،‬د امریکا د نظامي‬ ‫مداخلې نه مخته د امریکای تلویزیونې شبکې )سي ان ان( سره په یوه مرکه کې وویل چې ‪:‬‬ ‫» زه امریکایانو ته توصبیه کببوم چبې دداسببې اشبتباه مرتکببب نبه شبي‪ .‬اوپببه افغانسبتان کببې د پخببواني‬ ‫شوروي اتحاد ناکامه تجربه تکرار نه کړي‪ ،‬او په افغانستان دې دحملې څخه ډه ډه وکببړي ‪ .‬خببو کبه چیبرې‬ ‫هغوی غواړي خامخا په افغانستان حمله وکړي نو په هغه صورت کې ببه افغانبان د خپبل هیببواد د لویشبت‬ ‫لویشت ددفاع څخه بله لر و نه لري ‪ .‬افغانان به مجبور وي د خپل هیواد دفاع وکړي او زه بببه هببم د خپلببو‬ ‫خلکو تر څنګ و دریږم او د خپل هیواد دفاع به وکړم ‪«.‬‬ ‫هغه ددې پوښتنې په ځواب کې چې ‪ :‬ایا فکر کوئ چې حزب اسلمي به په جنګ کې ورګډ شي ؟ وویل ‪:‬‬ ‫»مونږ د امریکا پر خل ف جنګ ته نه ځو‪ ،‬د جنګ پوښتنه مطرح نه ده‪ ،‬د افغانستان نه ددفاع پوښتنه مطرح‬ ‫ده ‪ .‬مونږ به د افغانستان د هر وګړي تر څنګ ودریږو او د خپل هیواد د لویشت لویشت نه به دفاع وکببړو ‪.‬‬ ‫اوپرته له شکه به د خپلې خاورې نه دفاع وکړو او په دې کې هیڅ د شببک ځببای نببه شببته‪ ،‬او ددې پرتببه بلببه‬ ‫چاره هم نه لرو‪ .‬هیڅوک دې دا ګومان نه کوي چې افغانان به د بیروني تجاوز په مقابل کې د خپل دغه ټول‬ ‫ویاړلي تاریخ سره بې تفاوته پاته شي‪ ،‬اویا به د هغه چا ملتړ وکببړي چببې پرخپببل هیببواد بیرونبي تجبباوز تبه‬ ‫لبیک وایي‪« ....‬‬ ‫داسببې‬ ‫د حزب اسلمي مشر پر افغانستان باندې دامریکایانو د یرغل تر مخه په خپل یو بل بیان کې‬ ‫وویل‪:‬‬ ‫» امریكایي چارواكو ته توصیه كوم چي د شوروي ځواكونو ناكامه تجربه مه تكراروئ‪ .‬افغانستان ته ننوتل‬ ‫آسان دي خو وتل ترې ګران‪ .‬دلته ډېرو خپل سرونه خوړلي‪ ،‬ډېر په هسك سر راغلي خو پبه ټیټبو سبترګو وتلبي‪،‬‬ ‫كه له خپل دښمن نه غچ اخلئ له افغانستان نه بهر ئې واخلئ‪«.‬‬ ‫همدا راز د حزب اسلمي امیر پر افغانستان باندې د امریکایانو د مداخلې تر مخه د ملګرو ملتونببو د هغببه‬ ‫وخت سرمنشي کوفي انان ته یو اوږود مکتوب لیکلی چې د حزب اسلمي ددریببځ د څرګنببدولو پبه خبباطر یببې‬ ‫مونږ دلته یوه برخه را اخلو ‪:‬‬ ‫د ملګرو ملتونو د سرمنشي کوفي انان په نوم لیک ‪:‬‬ ‫د ملګروملتونو سرمنشي محترم کوفي انان ! زمونږ صمیمانه احتراما ت و منئ‪.‬‬ ‫د سیمې اوافغانستان د حساسو حالتو په اړه یولړ مطالب لرم چې له تاسې سکره یکې مطکر ح ککول اړیکن او‬ ‫ګټور ګڼم ‪.‬‬ ‫حمله وکړي‪ ،‬او د نړیوالې ټولنې غوښتنې ته چککې‪ ،‬د بککل جنککګ د اور‬ ‫امریکا هوډ کړی چې زما پر هیواد‬ ‫پککه نککه بلیککدو تاکیککد کککوي‪ ،‬هیککڅ اعتنککا نککه کککوي‪) .‬همککدا راز( د امریکککا یککانو اوپککه ځککانګړې تککوګه د نیویککارک د‬ ‫اوسیدونکو غوښتنې ته چې پر افغانستان باندې دحملې او ددې هیواد د مظلومو خلکو څخه د بدلې د اخسککتلو‬ ‫سره موافق نه دي هم هیڅ ډول التفات نه لري او حاضر نه دي چې زمونږ پر هیواد د حمل کې څخککه ډه ډه‬ ‫وکړي ‪.‬‬ ‫د امریکایي زمامدارانو د څرګندونو څخه ډاګیزه کیږي چې دا یوازې د نیویارک او واشککنګنتن د ویرجنککې پیښککې‬ ‫دمسؤلینو څخه یو تلفي کونکی او بدله اخستونکی اقدام نه دې‪ ،‬بلکې ددې اقدام څخه یې په افغانستان بانککدې‬ ‫ولکه‪ ،‬دیوه حکومت لرې کول او )دخپلې خوښې( دبکل نسکبول دي‪ .‬او دا ټکول هغکه څکه دي چکې امریکایکانو‬ ‫ورته د ډیرې مودې راهیسې پلنونه جوړول‪ ،‬او سرمایه ګذاري یې پرې کړې‪ ،‬هغوی په تکککرار سککره ویککل‬ ‫چې د طالبانو د حکومت د سقوط او د هغې پر ځای دداسې یو رژیککم منځتککه راوړل چکې پخککوانی مخلککوع پادشککاه‬ ‫یې په راس کې وي ملتړ کوي ‪ .‬او دا د پخواني شوروي اتحاد د تجربککی تکککرار دی‪ ،‬چککې خپککل ځواکککونه یککې‬ ‫افغانستان ته را ولیږل‪ ،‬پایتخت یې و نیو‪ ،‬د هغې رئیس جمهور یې وواژه‪ ،‬او په کابل کې یې یو بل لس پوڅی‬ ‫حکومت جوړ او د هغککې پککه راس کککی یککې بککبرک کارمککل نصکب کککړ ‪ .‬چککې د ډیککرو اوږدو مهیبککو او وخیمککو‬ ‫جنګونو د رامنځته کیدو سبب وګرځید‪ .‬د امریکایانو د حملې پایلې هم همداسې تر سکترګو کیکږي‪ ،‬یکوه بلکه وینکه‬ ‫تویونکې فاجعه‪ ،‬یو اوږود جنګ‪ ،‬تباهي او بربادي‪ ،‬هجرتونه‪ ،‬وینې تویېدل او قتل قتال‪.‬‬ ‫امریکایان حق نه لري زمونږ پر هیواد باندې حمله وکړي او افغانان د خپل دغه تلفي کوونکي عمل قربککاني‬ ‫کړي ‪.‬که چیرې امریکایان اراده لري چې د نیویارک اوواشنګتن د غمجنې پیښککې د مسککؤلینو نککه بککدل واخلکي‬ ‫نو زمونږ د هیککواده دې یککې بیککرون واخلکي‪ ،‬امریکایککان تککر اوسککه پککورې نککه دې توانیککدلي چککې د نیویککارک او‬ ‫واشنګتن په پیښو کې د طالبانو د حکومت او یا هم د اسامه بن لدن په خل ف لسوندونه او شککواهد نړیوالککو تککه‬ ‫په ډاګه کړي‪ ،‬نو که چیرې امریکا رښتیا هم غککواړي ددې پیښککو د اصککلي عککاملینو د را بککر بنککډولو او د بیککن‬


‫‪33‬‬

‫المللي تروریزم په خل ف د مبارزې غوښتونکې وي نواجازه دې ورکړي چې یو بې طرفه بین المللي هیئککت‬ ‫دا قضیه و پلټي ‪.....‬‬ ‫‪.......‬که چیرې ملګري ملتونه دیوې نړیوالې باوري ټولنې په څیر دافغانسککتان د بحککران دحککل لککه پککاره د یککوه‬ ‫مثبت رول لوبونکی وي نو د امریکا د ماجرا جویانه سیاستونو د ملتړ پر ځای دې‪ ،‬د یککوه مسککتقل ملککي محککور‬ ‫څخه چې د ټولو جنګ مخالف ځواکونو په ګډون‪ ،‬د سککولې د اعککادې او د یککوه ټککاکلي اومنتخککب حکککومت د‬ ‫جوړښت نه ملتړ وکړي او هر هغه تصمیم چې د افغانستان د بحران دحل له پککاره او ددې هیککواد د راتلککونکي‬ ‫برخلیک له پاره) دهمدې محور د پریکړو په اساس( ونیول شو‪ ،‬په ټول ځواک دې د هغې څخه د فاع او د هغې‬ ‫بسپنه وکړي او د افغانستان د ګاونډیانو او تر څنګ دې یې د امریکا او روسیې څخه وغواړي چې د افغانسککتان‬ ‫په کورنیو چارو کې د مداخلې‪ ،‬هلته د وسلې او جنګي مهماتو د اسککتولو او پککه جنککګ کککې د راښکککیلو ډلککو د‬ ‫ملتړ څخه لس واخلي‪ .‬افغانانو ته دې موقع ورکړي چې خپکل برخلیککک پکه خپلکه پککه خپلکو لسککو‪ ،‬د بیرونکي‬ ‫فشار پرته و ټاکي ‪.‬‬ ‫هیله من یم چې ملګري ملتونه به ستاسې تر مشرۍ لندې یو عاجل او سنجول شوی داسې قدم پککورته کککړي‬ ‫چې په افغانستان کې د بلې فاجعې د زیږیدو او په دغه هیککواد کککې د یوبککل اوږود جنککګ د پیلمککې نککه مخنیککوی‬ ‫وکړي‪(۱۰) «.‬‬ ‫د امریکایي ولسمشر جورج ډبلیو بش د ادارې نظامي او سیاسي مسؤلینو هوډ کړی و چې پر افغانستان باندې د‬ ‫خپل یرغل پلن ته عملککي بڼککه ورکککړي ‪ .‬دوی ددې پروګککرام لککه پککاره ان د سککپتمبر د یولسککمې دپیښککو د مخککه‬ ‫پروګرام درلود‪ .........‬اما ددوی دا پروګرام د سپتمبر د یولسمې هغو پیښککو چککې ل تککر اوسککه یککې عککاملین څرګنککد‬ ‫شوي نه دي‪ ،‬را مخته کړ‪ ،‬او د پلټنو ګرویزنو پرته یې پر افغانسکتان بانککدې د یرغکل پککه اړه تصکمیم و نیککو‪ .‬پککه‬ ‫امریکا کې د جورج ډبلیو بش رژیم چې ل د پخوا څخه یې د مرکزي اسیاد تیلو دسرچینو د تر لسه کولو له پاره‬ ‫لس و پښې وهلې‪ ،‬په نیویارک او واشنګتن کې ددې بریکدونو وروسکته دنړیوالکو د احساسکاتو څخکه پکوره ګټکه‬ ‫پورته کړه او په خپل دغه ناپاکه جنګ کې یې نړۍ هم دخپل ځان تر شا ودروله ‪.‬‬ ‫پر افغانستان د امریکایانو د حملې او یرغل په وخت کې هلته د طالبانو د اسلمي غورځنګ نظام حبباکم و‪،‬‬ ‫او نژدې ټوله خاوره یې تر ولکې لندې وه‪ ،‬د غه غورځنګ د مجاهدینو سره هیببڅ ډول اړیکببې ټینګببول نببه‬ ‫غوښتل‪ ،‬که څه هم په دې وخت کې د حزب اسلمي او طالبانو تر منځ د مینځګړو په هڅبو څبه نباڅه خببرې‬ ‫روانې وې خو دا خبرې پرته دکومو پایلو پای ته و رسیدې ‪ .‬او حببزب اسببلمي دایببران پببه منځګړتببوب پببه‬ ‫کابل کې داستاد برهان الدین رباني د داسې نظام سره په داسې وخت کې یو ځببای شببو چببې د خپببل حبباکمیت‬ ‫له پاره یې اخري ساه اخسته‪ .‬په ماهیپر کې دحزب اسلمي امیر د قوماندان مسعود سببره د خبببرو پببه وخببت‬ ‫کې په څرګنده توګه وویل ‪:‬‬ ‫» موږ په ماتې كښتۍ كي درسره سپرېږو‪ ،‬له خطرسره د گډي مقابلې لپاره كابل ته درومو‪ ،‬نه د څککه امتیککازاتو لس‬ ‫ته راوړو لپاره‪ ،‬كه پدې طرحې قانع نه یاست حكومت ئې ستاسو‪ ،‬راشئ پککه گککډې جبهککې او شککپږ میاشککتې وروسککته‬ ‫انتخاباتو باندې توافق وكړو‪(۱۱) «.‬‬ ‫خو هغه تړون چې د حزب اسلمي او داستاد برهان الدین رباني د حکومت تر منځ د ‪ ۱۳۷۵‬ل کککال د جککوزا د‬ ‫میاشتې په څلورمه پکه مکاهیپرکې لسکلیک شکوی و او د همغکې تکړون لکه مخکې دحکزب اسکلمي امیکر محکترم‬ ‫حکمتیار د همدې کال د سرطان په شپږمه د چهارشنبې په ورځ کابل ته ولړ‪ ،‬په هیڅ ځککای کککې یککې د برهککان‬ ‫الدین رباني د حکومت د مسؤلینو لخوا عملي کړنلره پیدا نه کړه‪ ،‬ان تر دې چې د وزیرانو د شکورا پریککړې‬ ‫به جمهور رئیس ته د ورسیدو د مخه د هغه د ویانککد لککه اړخککه مسککتردیدې ‪ .‬هڅککه او هانککد یککې دا و چکې د‬ ‫هیواد حکومت یو بې وسه او د جمهوري ریاست په لومو کې راګیر حکومت و ښیي‪ ،‬او په دې ترتیککب هغککه‬ ‫تړون له یوه مخې نالیدلی و نیسي‪.‬چې پایلې یې دادي د ټولو تر مخه دي ‪.‬‬ ‫خو د امریکا د نظامي زبر ځواک د یرغل په وخت کې د حزب اسلمي قیادت د خپلې خاورې او خپککل ولککس نککه‬ ‫ددفاع او د هیواد د ازادۍ اواستقلل په خاطر بیرته د مبارزي او جهاد سنګر ته را ودانګل ‪.‬‬ ‫هغه لومړنۍ اعلمیه چې حزب اسلمي په افغانستان دامریکایي زبر ځواکونو د ناتاړ په اړه خککپره کککړه پککه‬ ‫هغې کې راغلي وو ‪.‬‬ ‫» مونږ افغانان پر خپل هیواد‪ ،‬افغانستان‪ ،‬د امریکککا او برطککانیې د نظککامي قککواو وحشککیانه حملککې پککه کلکککه‬ ‫محکوموو ‪ .‬او دا د امریکایانو او د هغوی د متحدینو لککه اړخککه پکر خپککل فقیککر او جنککګ ځپلککې ولککس یککو بککې‬ ‫رحمانه تجاوز او تیری ګڼو ‪ .‬دغه غلنۍ حملې چې د بککې دفککاع افغانککانو څخککه یککې نککور هکم قربککاني کککړل ‪ ،‬نککه‬ ‫یوازې د واشنګتن او لندن د مغرورو واکمنانو له پاره ویاړ نه ګڼل کیږي بلکککې دهغککو هیوادونککو لککه پککاره د‬


‫‪34‬‬

‫شرم او ننګ ځای دی چې د خپلو مډرن او پرمختللو وسایلو په واسطه‪ ،‬زمونږ د مظلوم او بې دفککاع ولککس پککه‬ ‫وژلو او د هیواد په نورو زیاتو ورانولو اوویجاړولو کې برخمن و ګرځیدل ‪.‬‬ ‫امریکا په خپلې دغې غلنۍ حمله کې چې د یکشنبې په شپه د اکتوبر په اومه یې ترسره کککړه‪ ،‬د خپلککو بمبککار‬ ‫الوتکو د څو ځلو پرلپسې بمباریو او راکککټي بریککدونو پککه واسککطه زمککونږ د هیککواد پککه تاسیسککاتو‪ ،‬هککوایي‬ ‫ډګرونو او نورو ملکي او نظامي ځایو باندې یرغل کړی‪ ،‬په دې یرغکل ککې یکې زمکونږ د ولکس پنځکوس‬ ‫کسه بیګناه او غیر نظامي وګړي په وینو او خاورو کې لت پت کړي‪ ،‬خو هغوی پکه خپلکې دغکې حملکې کککې د‬ ‫هغو کسانو څخه چې نومونه یې ددوی له خوا په تروریستي لست کککې شککامل شککوي‪ ،‬یککو هککم نککه دی وژلکی‪،‬‬ ‫برعکس یې د کابل او قندهار ښاریان چې د شپې په خواږه خوب ویده و د خپلې بدلې او انتقام په اور کې پککه‬ ‫ویره او وحشت کې واچول‪ ،‬او د هغوی خټین کورونه یې د رهبري شککویو راکتونککو پککه واسککطه د هغککوی پککه‬ ‫سرونو راپریوستل ‪ .‬مړه دې وي امریکا او مړه دې وي بریتانیا‪«(۱۲) .‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫د حزب اسلمي مشر او امیر ښاغلي حکمتیار یوازې په دې هم بسنه و نه کړه بلکې تر څنګ یې پکر افغانسککتان‬ ‫د امریکایي زبرځواک د حملې نه دمخنیوي په خاطر د امریکا د خلکو د راېو د راګرځولو له پاره د امریکککا د‬ ‫کانګرس په نوم یو تفصیلې پرانستی لیک و لیکه چې په هغې کې راغلي دي ‪:‬‬ ‫»د امریكا د دیموكرات ګوند مشر او په كانګرس كي د دې ګوند غړو ته‪:‬‬ ‫دا لیك د افغان مظلوم او ځوریدلي ولس په استازیتوب او د امریكا د اوسني جمهور رئیس جورج ډبلیو بش د هغه‬ ‫ماجراغوښتونكي او جنګ زېږوونكي سیاست په هكله تاسو ته لیكم چي كه مخنیوى ئې ونشي نو نړۍ او په خپلببه‬ ‫امریكببا ببه لببه داسبې خطرنباكو پببایلو سببره مخامببخ كبړي چبي جببران ببه ئبې هیچبباته ممكببن نبه وي‪ .‬د دې جنبگ‬ ‫غوښتونكي سیاست څو اړونده اړخونو ته ستاسو توجه را اړوو‪:‬‬ ‫په افغانستان باندې د امریكا د ظالمانه او نبباروا بریببد‪ ،‬د غیرنظامیببانو بببې رحمببانه وژنبې‪ ،‬پبر ښببارونو‪،‬‬ ‫•‬ ‫كلیو‪ ،‬او جوماتونو بمبارۍ‪ ،‬پر افغان ولس د یوه داسبې منفبور او رټبل شبوي مفسبد اقلیبت تپبل چبي د جنبگ او د‬ ‫هېواد د ورانولو عامل دى‪ ،‬او ‪ ...‬دا عوامل باعث شوو چي په افغانانو كي د امریكا متحببده ایببالتو پببه ضببد ژوره‬ ‫كركه او نفرت راولړ شي‪.‬دى ژورى كركي ورو ورو د مسلحانه مقاومت بڼه غوره كببړه‪ ،‬خلكببو پببه خپلببو سببترګو‬ ‫لیدل چي امریكایان یوازې له طالبانو او القاعدې سره ضدیت او عداوت نلري بلكه د هببر مسببلمان او مجاهببد سببره‬ ‫دښمني لري‪ ،‬افغانان سپكوي‪،‬كوروڼه ئې لټوي‪،‬وسلې ورنه اخلي‪ ،‬هغه ډلبې حمببایه كببوي چببي لببدوى نبه د مخببه د‬ ‫روسانو ملګري وو‪ ،‬د دغو ډلو رقیبان له طالبانو سره د ملګرتیا په اتهام نیسي‪ ،‬د خپلو اډو په محبسونو كببي ئببې‬ ‫ساتي‪ ،‬او ګوانتنامو ته ئې انتقالوي‪ .‬د امریكائي پوځیانو چلند ئې داسې لیدو چي ځان د افغانسبتان فاتحبان گڼبي او‬ ‫په دې هېواد د كاملې سلطې او واكمنببۍ هڅببه كببوي‪ ،‬او د ټولببو هغببو ځواكونببو او شخصبیتونو نیببول‪ ،‬وژل او لببه‬ ‫هېواد نه شړل غواړي چي د خېل هېواد په آزادۍ او خپلببواكۍ ببباور لببري او پببر دې ټینګببار كببوي چببي بهرنببي‬ ‫ځواكونه دې د هېواد په كورنیو چارو كي له مداخلې نه ډډه وكړي او افغانببان دي پرېببږدي چببي خپببل برخلیببك پببه‬ ‫خپله وټاكي او خپلې ستونزي په خپله حل كړي‪ .‬له افغانانو سره د امریكائي پوځیانو دا د تحقیر‪ ،‬سپكاوي او تذلیل‬ ‫چلند كه بل هر قوم او ولس ته د زغملو وي‪ ،‬خو سرلوړي او باعزته افغانان ئې نشي زغملى‪ ،‬دوى د عزت مببرګ‬ ‫د ذلت او سپكاوي تر ژوند نه سل ځله غوره ګڼي‪ ،‬هر حالت منلى شي خو د پردیو واكمنۍ ته غاړه نشي ایښببودى‪.‬‬ ‫شاید د هغې غیرتي او با همته پښتنې مېرمنې قصه به مو اوریدلې وي چي امریكائي كوماندوګان ئې د كببور دړې‬ ‫ته ودرېدل او غوښتل ئې د تلشۍ لپاره له اجازې نه پرته كور ته ننوځي‪ ،‬هغې ورباندي غږ كببړ چببي كببور تببه مببه‬ ‫راننوځى‪ ،‬نارینه نشته‪ ،‬خو مغرورو كماندویانو د پښتنې مېرمني د ګواښ پروا ونكببړه‪ ،‬دړه ئببې مبباته او كببور تببه‬ ‫ننوتل‪ ،‬د افغاني مېرمنې غیرت او همت راوپارېدو‪ ،‬دا سپكاوى او تحقیر ئې ونشو زغملى‪ ،‬پدوى ئبې پرلبه پسبې‬ ‫ډزى پیل كړې‪ ،‬دوه ئې ووژل او ګڼ شمېر ئې ژوبل كړل‪ ،‬نور په تیښته شول‪ ،‬كلی ئې محاصره كړ‪ ،‬لببه مركبز نبه‬ ‫ئې مرسته وغوښته‪ ،‬چي په نتیجه كي لومړى ایف ‪ 16‬او ورپسې بى ‪ 52‬طیارى سیمې په سر راڅرګندى شببوې!!‬ ‫د امریكائي ځواكونو قومندان د كلي خلكو ته وویل‪ :‬دا مېرمن به حتماً موږ ته سپاري كه نه نو بمبارۍ تببه چمتببو‬ ‫شئ!! خو خلكو په ځواب كي ورته وویل‪ :‬تاسو د بمبارۍ شوق پوره كولى شی خو موږ پردیو ځواكونو ته د یوې‬ ‫افغاني میرمنې د سپارلو تاریخي پیغور نشو منلى!! زموږ د دود دسببتور لببه مخبې تاسببو ملمببت یاسببت چببي د دې‬ ‫میرمنې كور ته له اجازې پرته او د نارینه په غیاب كي ننوتى یاست !! خیر دى كه لببه خپببل دیببن او نبباموس نببه د‬ ‫دفاع په خاطر زموږ كلی د ارزګان د اوو ‪ 7‬كلیو په څېر بمبارد شي!! آیا دا امریكایانو ته د شببرم او پیغببور خبببره‬ ‫نده چي د یبوې افغباني میرمنبې پبه خل ف لبه ایبف ‪ 16‬او ببى ‪ 52‬نبه اسبتفاده كبوي؟!! بباور وكبړى چبي پبه ټبول‬ ‫افغانستان كي ستاسو د جنګ همدا كیفیت دى‪ ،‬ستاسو په ضد جنګېدونكي د همدې افغاني میرمنببې پببه څېببر دي‪،‬‬


‫‪35‬‬

‫نه د طالبانو غړي دي او نه د القاعدې ملګري‪ ،‬له خپل عزت‪ ،‬خپلواكۍ‪ ،‬دین او ناموس نه د دفاع لپاره ستاسو په‬ ‫ضد مقاومت ته مجبور شوي‪ ،‬كه دوى ستاسو د ایف ‪ 16‬او بى ‪ 52‬طیارو مقابله نشي كولى نو دومببره خببو كببولى‬ ‫شي چي دغې پښتنې میرمنې وكړل‪ .‬د دغې پښتنې قصې او دې ته ورته په سلګونو نورو تلپاتې قصو به تاسو ته‬ ‫ثابته كړې وي چي پر افغانستان باندې حكومت كول او د دې هېواد دائمي اشغال هیچا ته كه هرڅومره زورور او‬ ‫په آخرین ماډل وژونكو وسلو سمبال وي ممكببن نببدى!! متأسببفانه د جببورج ډبلیببو بببش د ادارې مسببئولین او هغببه‬ ‫امریكائي افسران چي د افغانستان د روانې جګړې مسئولیت پر غاړه لري‪ ،‬خپل ملت ته د حقایقو لببه ویلببو نببه ډډه‬ ‫كوي‪ ،‬دروغ وایی‪ ،‬خپل ولس غولوي او د حقیقت خل ف داسې راپورونه وركوي چبي لبه امریكبائي ولبس سبره دا‬ ‫ګومان راپیدا كېږي چي ګواكي افغانان امریكائي پوځیانو ته ښه راغلست وایي‪ ،‬او دوى ته قببدم پببه قببدم د ګلنببو‬ ‫ګیډۍ وړاندې كوي‪ .‬متأسفانه هلته په امریكا كي هم د داسې كسانو شمېر ډېر كم دى چببي دوى تببه ووایبي‪ :‬دا بببه‬ ‫څنګه ومنو چي زموږ د پوځي یرغل او وحشیانه بمباریو په نتیجه كي دې د یوه مظلوم ملت ‪ 25000‬بببې دفبباع او‬ ‫غیرنظامي وګببړي پبه قتببل ورسببېږي‪ ،‬او هغببوى دې د خپلببو زامنببو قبباتلنو نبه د انتقببام پبر ځبباى هغببوى تبه ښببه‬ ‫راغلست ووایي‪ ،‬او پر سر مخ دې د ګلنو پاڼې وشیندي!!‬ ‫موږ ګومان كوو چي جورج ډبلیو بش غواړي د ټولې نړۍ د فاتح لقب وګټي‪ ،‬د دې كاذب شببهرت د ګټلببو‬ ‫•‬ ‫لپاره هم د مظلومو افغانانو له وینو سره لوبې كوي او هم د امریكا لببه راتلببونكي سببره‪ ،‬د خپببل شببوق پببوره كولببو‬ ‫لپاره ئې د هټلر او بریژنف پر پل ګام ایښى‪ ،‬د هغوى سیاستونه او تګلرې ئې غوره كړې‪ ،‬خو شاید تاریببخ تكببرار‬ ‫شي او دى امریكبا لبه همغبو پبایلو سبره مخامبخ كبړي چبي هیټلبر جرمنبي ورسبره مخامبخ كبړ او بریژنبف اتحباد‬ ‫شوروي‪ .‬كه بش او ملګري ئې د افغانستان له فتح كولو نه عاجز وي نو ټوله نړۍ به څنګه فتح كړي؟! امریكائي‬ ‫پوځ په شپږو لومړنیو میاشتو كي ‪ 72000‬بمببونه او راكټببونه پبر افغانببانو وورول‪ 25000 ،‬بببې ګنبباه افغانببان ئببې‬ ‫ووژل‪ 17،‬ملیارد ډالر ئې په جګړي مصر ف كړل‪ ،‬خو له دې ټولو نه د دوى حاصل دا وو‪:‬‬ ‫قدرت ئې له طالبانو نه د روس تر حمایې لندې شمالي ټلوالې ته انتقال كړ‪ .‬دا هغه كار وو چي روسببانو او د دوى‬ ‫سیمییزو انډیوالنو په ډېرو مصارفو ونشو كړى‪ ،‬خو امریكایانو ورته وكړ‪ .‬د افغانستان فاتح په حقیقت كي پببوتین‬ ‫دى نه بش‪ .‬افغانستان نن د امریكا پلوه ډلو په لس كي نه بلكي د روس پلوه ډلببو پببه لس كببي دى‪ .‬امریكببا داسببې‬ ‫ډله په افغانستان كي نلري چي په دې هېواد د حكومت كولو توان او كفایت ولري‪ ،‬لببه كابببارو او نبباټ كلپونببو نببه‬ ‫راغونډ شوي كسان د افغانستان په څېر هېواد باندې حكومت نشي كولى‪ .‬پر افغانستان بانببدې د بریببد پببه نببتیجه‬ ‫كي امریكائي چارواكو د هغو هېوادونببو پبه ګټببه كببار كببړى چببي‪ :‬طالبببان تبر نببورو هېوادونببو دوى تبه خطرنبباك‬ ‫برېښیدل او په تېرو كلونو كي ئې د طالبانو د ختمولو ډېرې هڅې كړې او شمالي ټلببوالې تبه ئببې پیسببې او وسببلې‬ ‫وركولې‪ .‬هغه هېوادونه چي وایي‪ :‬كه امریكا له موږ نبه د افغانسبتان پبه څېبر مرسبته او ملګرتیبا وغبواړي نبو‬ ‫داسې ملګرتیا ته د دنیا په هر ګوټ كي چمتو یو‪ ،‬هغبه چبي وایبي‪ :‬كبه مبوږ او زمبوږ تبر حمبایې لنبدې د شبمالي‬ ‫ټلوالې مرسته نه وى نو امریكبا هیڅكلبه پبه دې نتوانېبده چبي د افغانسبتان پبه جګبړي كبي پبه دومبره آسبانى او‬ ‫سرعت سره دومره بریاوې ترلسه كړي!! همغه چي په انتقالي حكومت كي د خپلو پلویانو برخبه تبر خپبل انتظبار‬ ‫نه زیاته گڼي!!‬ ‫دوى تر اوسه شپږ سوه كسان په افغانستان كي نیببولي او ګوانتنببامو تببه ئبې انتقببال كببړي‪ ،‬لببه دې شبپږو‬ ‫•‬ ‫سوو كسانو نه شپیته ئې هم د طالبانو او القاعدې غړي ندي‪ .‬رامز فیلډ د شمېر پببه زیبباتولو سببره خپل بې نبومرې‬ ‫زیاتولى‪ ،‬او په خپلو ناكامیو د برغولي ایښودو او ناكامۍ ته د بریا رنګ وركولو لپاره ئې دا كسان نیولي‪ .‬دوى نه‬ ‫طالبان او القاعده ختم كړي او نه ئې په داسې ناكامو سیاستونو سره ختمولى شي‪ .‬څوك چي د دغو ډلببو پببه هكلببه‬ ‫ډېر كم معلومات هم ولري پببه دې پببوهېږي چببي دا ډلبې د خاصببو ټببولنیزو حببالتو زېږنببده دي‪ .‬د دوى د مشببرانو‬ ‫مخصوصاً د دوهمې او درېیمې درجې د څو كسانو په نیولو‪ ،‬بندي كولو او وژلو سره نشي ختمیدى‪.‬‬ ‫دوى د بریتانیا د ټینګار په وجه‪ ،‬مخلوع پاچا‪ ،‬چي هببم زوړ دى‪ ،‬هببم بیمببار‪ ،‬هببم پبه هېببواد لببه حكببومت‬ ‫•‬ ‫كولو نه عاجز او هم له مناسب او ضروري ملي حمایت نه محروم‪ ،‬د خپلو مټو‪ ،‬وسلو او پیسو په زور افغانسببتان‬ ‫ته را انتقال او په ارګ كي ئې ځاى په ځاى كړ‪ ،‬خو په دې ونتوانېدل چببي شبباهي تبباج پبر سببر وركېببږدي او پببه‬ ‫تخت ئې كښینوي او په دې سره د ملكه الیزابت روح خوشحاله كړي چي دا دئ د ملكې په سیالنو كي یببو بببل نببوم‬ ‫هم علوه شو‪ ،‬هیڅوك باید ونه وایی چي شبباهى رژیمببونه پببه ختمېببدو دي او خپببل ځبباى جمهببوري نظببامونو تببه‬ ‫پرېږدي!!‬ ‫كه جورج ډبلیو بش د خپلو بریاوو د شمېرلو په ترڅ كي وایي‪ :‬په امریكا كي د افعانستان اوسنى سببفیر‬ ‫•‬ ‫د امریكا تابعیت لري" یعنى یو امریكائي د افغانستان سفیر دى"‪ ،‬زلمى خلیلزاد افغاني الصله امریكببائى او زمببوږ‬ ‫د ملي امنیت غړى اوس په دې هېواد كي زما خاص استازى دى!! حامد كرزى زموږ د تیلببو د كمپنببى یببو مببأمور‬


‫‪36‬‬

‫اوس د دې هېواد جمهور رئیس دى او ‪ ...‬خو زه هغه ته وایم‪ :‬داسې خبرې یو وخت بریژنف هم كولې! پببه هغببه‬ ‫وخت كي چي د افغانستان پر ځمكه او فضبباء د شببوروي ځواكونببو واكمنببي وه‪ ،‬نببو د ‪ KGB‬ډېببر رسببمي غببړي د‬ ‫افغانستان واكمنان ګڼبل كېبدل‪ ،‬خبو دې كبار نبه بریژنبف تبه ګټبه ورسبوله او نبه ئبې اتحباد شبوروي تبه‪ .‬پداسبې‬ ‫بوږنونكو خبرو خو بایببد جببورج ډبلیببو ببش د خجببالت احسبباس كببولى نببه د افتخببار او غببرور احسبباس!!پببه نببورو‬ ‫هېوادونو تېرى او خپل جاسوسان ورباندې مسلط كول د شرم كار دى نه د فخر او مباهات كار‪ .‬بش بایبد دې تبه‬ ‫هم متوجه وي چي دا كسان یوازې ستاسو د نظامي حضور تر چتر لندې او ستاسو د نظامي حضور تر وروسببتۍ‬ ‫ورځې شاید د هغو حلقو له نظره د افغانستان واكمنان وګڼلى شي چي ستا په څېببر فكببر كببوي‪ .‬نببه پببوهېږو كببوم‬ ‫باعقله او باضمیره انسان به هغه څوك د یوه هېواد واكمن وګڼي چي شخصي امنیت ئې هم پردي ساتي‪ ،‬پببه ټببول‬ ‫هېواد كي په هیڅ هېوادوال اعتماد نشي كولى‪ ،‬او داسې داخلي ځواك په نظببر نببه ورځببي چببي د دوى امنیببت پببه‬ ‫ارګ كي تأمین كړى شي!! او چي كله د امریكائي كماندوگانو په حمایت كي خپل ولیت او خپل قوم تبه درومبي نبو‬ ‫ورباندې برید كېږي!! كه امریكائي پوځونه د پوره یوه كال مسلسل جګړې په نتیجه كي په دې ونتوانېدل چي یا‬ ‫خپل امنیت په افغانستان كي تأمین كړي او یا د هغه كسببانو چببي دوى پبر دې هېببواد مسببلط كببړي‪ ،‬هببم د دوى پببه‬ ‫باركونو او ګزمبو بریببدونه كېبږي او هببم د دوى تبر حمببایې لنببدې شخصبیتونه‪ ،‬او وزیبران تبرور كېببږي او پبه‬ ‫جمهور رئیس ئې برید كېږي!! آیا همدا خبره جورج ډبلیو بش او د ده ملګرو ته كفایت نكوي چي د افغانستان په‬ ‫ارتباط خپل سیاست غلط وګڼي او په هغه كي تجدید نظر وكړي؟!!‬ ‫د جورج ډبلیبو ببش ملګبرو د امریكبائي ولبس د غولولبو لپباره ویبل‪ :‬ظباهر خبان پبه افغباني ټبولنى كبي‬ ‫•‬ ‫محبببوبیت لببري‪ ،‬او هغببه یببوازینی غیرمتنببازع فیببه شخصببیت دى چببي د افغبباني بېلببي بېلببي پرګن بې وربانببدې‬ ‫راغونډیدى شي!! حال دا چي دى تر ټولو زیات متنازع فیه كس دى‪ ،‬افغانان شاید په بل هر شخصیت راغونډیدلى‬ ‫شي خو په ظاهرخان نه‪ .‬افغانستان ته د ده د راستنولو همدا یوه لر وه چي بش غوره كببړه‪ :‬د افغانسببتان اشببغال‪،‬‬ ‫په افغانستان كي د ‪ 20000‬بهرني پوځ استقرار‪ ،‬د پلزمینبې پبه شببمول ټبول مهببم ښببارونه‪ ،‬هبوائي میببدانونه‪ ،‬او‬ ‫ستراتیژیك نقاط نیول او بیا دی په نظامي طیارې كي د بهرنیو مسلح ځواكونو تر حمایې لندې كابل ته انتقببالول!!‬ ‫امریكایان په دې ونتوانېدل چي له هغې لویې جرګې نه ده ته رأیه ترلسه كړي چي د همببدې مقصببد لپبباره جببوړه‬ ‫شوې وه‪ ،‬پداسې حال كي د دې قلبي لویې جرګې غړي د افغان ولس له لوري نه بلكې د هغه كمیسیون لببه لببوري‬ ‫غوره شوي وو چي امریكائي چارواكو جوړ كړى وو!! مخلوع پاچا د ریاست لپاره كاندید وو او یببوه ورځ د مخببه‬ ‫ئې رسماً اعلن كړى وو چي هر خدمت ته چمتو دى!! خو د بش خاص استازى زلمى خلیلببزاد د همببدې فرمایشببي‬ ‫لویې جرګې د غړو احساسات او تمایلت داسې وموندل چي د ظاهر خان كاندیدیدل به د ده او امریكا لپبباره د لببوى‬ ‫خجالت باعث شي‪ ،‬نو ځكه ئې د ده د كاندیدېدو مخببه ونیببوله او دا بیببان ئبې وركببړ چببي پاچببا هیڅكلببه د كاندیدېببدو‬ ‫شوق ندى كړى!! په دې لویي جرګې كي ټولو هغو كسانو چي حامد كرزى ته ئې رأى وركړې په حقیقت كي ئببې د‬ ‫ظاهرخان خل ف رأى وركړې‪.‬‬ ‫امریكببایي چبارواكي د جګبړو د روان وضببعیت او پببایلو پبه هكلببه هببم داسبې خببرونه وركبوي چبې حقببایق د‬ ‫امریكایي ولس او نړیوالو نه پټ وساتي او هغوی وغولوي‪ ،‬دوى په خپلو مركزونو او ګزمو باندې د ټولو راكببټي‬ ‫حملو او بریدونو په هكله په ورته الفاظو وایي‪ :‬راكټونه له هد ف نه څو سوه مببتره لببرې ولګیببدل‪ ،‬مببالي او ځبباني‬ ‫تلفات یې نه درلودل‪ ،‬برید د القاعدې او طالبانو د پاتې شونو لبه خبوا شبوی‪ ،‬یبو كبس دوه كسبه سبطحي زخمیبان‬ ‫شوي چې ځنې یې له معمولي معالجې وروسته خپلو دنبدو تبه ګرځیبدلي‪ ،‬او دې تبه ورتببه خنببدونكې خببرې!! خبو‬ ‫افغانان پدغو خبرو تمسخر كوي او وایي دې ته ورته خبرې مو څو كاله د مخه لببه روسببانو اوریببدلې او اوس یبې‬ ‫له امریكایانو نه اورو‪ .‬امریكایي چارواكي دومره دروغ وایي چې د روسانو مخ یې سببپین كببړ‪ ،‬د روسببانو د مببرګ‬ ‫ژوبلې شمېر هلته اعلن شو چې دوى له افغانستان نه ووتل او شاید د امریكایبانو د مببړو حقیقببي شبمېر ببه هببم‬ ‫هلته اعلن شي چې د امریكایانو راتلونكی حكومت د بش د حریفانو په لس كببې پریببوځي‪ .‬افغانببان وایببي‪ :‬شبباید د‬ ‫امریكا د خاصو ځواكونو غړي هغه حرامیان وي چې مور او پلر نلري او امریكایي چارواكي دې ته نه اړ كېببږي‬ ‫چې د دوى مرګ ژوبله اعلن كړي كه نه نو مببوږ خببو هببره ورځ د دوى تلبې شببوې وینبې ګببورو‪ ،‬د دوى تخریببب‬ ‫شوي ګاډي ګورو‪ ،‬زخمیان او مړي یې ګببورو‪ ،‬پبر دوى د بریببدونو شبباهد یببو‪ ،‬د دوى پببه اډو د راكټونببو بببارانونه‬ ‫روان دي‪ ،‬د دوى پر ګزمو بریدونه كېږي‪ ،‬د هر برید نه وروسته ګورو چې د پېښې ځای محاصره شببي‪ ،‬د ایببف‬ ‫‪ 16‬طیارې یې پر سر دوري كوي‪ ،‬هلیكوپترې راورسېږي‪ ،‬مړي او زخمیان پورته كړي‪ ،‬خو امریكایي چببارواكي‬ ‫نه په برید اعترا ف كوي او نه د مړو او زخمیانو شمېر اعلنوي‪ .‬خو زه تاسو ته وایم‪ :‬درې میاشتې كېږي چببې‬ ‫پر امریكایي ځواكونو بریدونه پیل شوي‪ ،‬دا بریدونه نه د طالبانو د پاتې شونو لبه خبوا دي او نبه د القاعبدې‪ ،‬دا د‬ ‫هغو افغانانو له خوا پیل شوي چې خپلوان یې د امریكایانو په لس وژل شوي‪ ،‬كورونه یببې وران شببوي‪ ،‬پببه كلیببو‬


‫‪37‬‬

‫او جماعتونو یې بمونه وریدلي‪ ،‬كورونه یې تلشي شوي‪ ،‬دوى او كورنیو ته یې سپكاوی شببوی‪ ،‬شخصببي وسببلې‬ ‫یې ورنه اخیستل شوې‪ ،‬دا هماغه افغانان دي چې له روسانو سره هم په همدې خبباطر وجنګېببدل‪ .‬دا بریببدونه پببه‬ ‫همدغو دریو میاشتو كې هغه حد ته رسېدلي چې د روسانو په ضد د لومړیو دریو میاشتو تر مقاومت نببه یببې هببم‬ ‫شدت زیات دی‪ ،‬هم پراخوالی او هم د دښمن تلفات‪ .‬دا اوس هره ورځ د امریكایي پوځیانو د تلفاتو تخمیني شمېر‬ ‫تر پنځو نه زیات دی او ورځ په ورځ د زیاتېدو په حال كې دی‪ .‬د كنببدهار‪ ،‬خوسببت اوكنبړ پبه هببر ولیبت كببې تبر‬ ‫اوسه د امریكایانو د مړو شمېر كم له كمه د كویټ په جګړې كې د امریكایي پوځیانو د مرګ د شمېر دوه برابره‬ ‫دی‪ ،‬په دې هر ولیت كببې د څلویښبتو نببه زیببات امریكایببان پبه قتببل رسببېدلي‪ ،‬همببداراز پبه پكتیكببا او پكتیببا كببې د‬ ‫امریكایانو د مړو شمېر مخ په زیاتېدو دی‪ ،‬تر اوسه ستاسو د مرګ ژوبلې شمېر تر ‪ 620‬نه زیات دی‪ ،‬چې په‬ ‫دې كې ‪ 190‬مړي او پاتې زخمیان دي‪ .‬ډېر ژر به وګوري چې د دي مقاومت لمن نورو ولیاتو ته هم خببوره شببي‪.‬‬ ‫په نورو ولیاتو كې د مقاومت د كموالي وجه د امریكایي پوځونببو د حضببور كمببوالی دی نببه دا چببې د هغببو سببیمو‬ ‫خلكو كې د خپلواكۍ د غوښتنې جذبه مړاوې شوې او یا یې د پردیو په مقابل كې حساسیت ختم شوی‪.‬‬ ‫تاسو د بش له ادارې نه تپوس وكړی چې دا د څه لپاره او د كوم سیاسي مصلحت له مخې امریكایي پوځونه‬ ‫د افغانستان د پښتنو په ضد چې د ولس ‪ %65‬نفوس تشكیلوي په جګړي كبې ښبكېل شبوي او ولبې د پښبتنو پبه‬ ‫ضد له اقلیتونو او هغو ډلو نه استفاده كوي چې له تاسونه د مخه د روسیى تر مشرۍ لندې سیمییز ایتل ف لدوى‬ ‫نه استفاده كببوله؟ دا ولبې ټببولې جګببړي پبه شبرق او جنببوب كبې او پښبتون میشبته سبیمو كبې دي؟ ولبې ستاسبو‬ ‫ځواكونه یوازې پدغو سیمو كې ځای په ځای او په جګړه بوخت دي؟ طالبانو خو په شمال هم واكمني كړې‪ ،‬هلتببه‬ ‫یې هم ډېر غړي او خواخوږي درلودل‪ ،‬د څه لپاره هلته نبه ستاسبو پوځبونه ځبای پبه ځبای شبوي‪ ،‬نبه پبه جګبړه‬ ‫بوخت دي‪ ،‬نه كورونه تلشي كوي او نبه وسبلې راټولبوي؟ دا د څبه لپباره تاسببو د شبمالي ټلبوالې مسبلح قطعبات‬ ‫جنوب او شرق ته د پښتنو په خل ف د جګړو لپاره له ځان سره بیایی او د دوى كبورونه وربانبدې پلبټی او وسبلې‬ ‫ورنه غونډوی؟ دا ولې تاسوكمونیست جنرالن او د دوى په خدمت كې مصرو ف د ملیشو هغببه ځواكببونه اسببتخدام‬ ‫كړي چې لسونه یې ترڅنګلو د مظلومو افغانانو په وینو سره دي؟ د روسانو په خدمت كې ایتل ف ولې نن ستاسو‬ ‫په خدمت كې دی او روسان چې له چا سره جنګېدل نن تاسو ورسره جنګېږي؟ ځواب یې څرګند دی‪ ،‬څوك چببې‬ ‫غلمۍ ته سر نه ټیټوي په آزادۍ او خپلواكۍ باور لري‪ ،‬ستاسو له نظره همدومره بد دي لكببه د روسببي ښببكېلك‬ ‫ګرو له نظره او د دوى معلمله به له تاسو سره همغسې وي لكه له روسانو سره‪.‬‬ ‫افغانان چې كله له امریكا غږ رادیو‪ ،‬آزادي یا بببى بببى سببي نببه دا تبلیغببات اوري چببې پبر افغانسببتان بانببدې د‬ ‫امریكا له حملې نه وروسته د دیموكراسۍ په لوري لومړی ګام اخیستل شوی‪ ،‬د نجونو ښوونځي پرانسببتل شببوي‪،‬‬ ‫موسیقي آزاده شوې‪ ،‬د ویدیو كستونو دوكانونه پرانستل شوي او د هندي فلمونو نندارې بیا پیل شوې‪ ،‬د چببادري‬ ‫په سركولو او د ږیري پرېښودو جبري احكام لغو شوي… نو افغانان خپلو منځونو كې وایي‪ :‬موږ خو د امریكایي‬ ‫دیموكراسبۍ او روسببي دیموكراسبۍ ترمنببځ پببه فببرق پببوه نببه شببو‪ ،‬هغببوی هببم خپببل نظببامي تېببری د ارتجبباع او‬ ‫امپریالیزم په خل ف د دیموكراتیكو ځواكونو او دیموكراسۍ پلوه ډلبو د حمبایې حركبت ګڼلبو او د واقعبي او ولسبي‬ ‫دیموکراسۍ په لور یې لومړی ګام شمېرلو او تاسو د دوى په پل ګببام ږدی‪ ،‬نظببامي تجبباوز تببه د دیموکراسببۍ پببه‬ ‫لوري د لومړي ګام نوم وركوی‪ ،‬د هغوى لومړی كار هم همدا وو چې ښځې چادري لبه سببره لبرې كبړي او سبړي‬ ‫خپلې پګړۍ‪ ،‬موسیقي‪ ،‬د ښځو سندرې‪ ،‬نڅا‪ ،‬نایټ كلپونه عام شي او ږیره پرېښودل‪ ،‬تسبببیح ګرځببول‪،‬او د سببپینو‬ ‫جامو اغوستل جرم وګنلی شي او د حبس او مرګ سزا ورباندې مرتبه شي‪ ،‬هر شیخ‪ ،‬مل‪ ،‬حاجي‪ ،‬پیبر او صببوفي‬ ‫او هر د ږیرې خاوند‪ ،‬انقلب ضد او مباح الدم وګنلی شي‪ ،‬تاسو هم همدا كار كوی‪ ،‬ستاسو پوځببونه چببې پببه كببوم‬ ‫كلي برید كوي نو لومړی هببد ف یبې د مل نیببول وي‪ ،‬د هببر مسببلمان او مجاهببد نببوم د دوى پببه تورلسببت كببې لیكببل‬ ‫شوی!! كه هغوی د كور‪ ،‬كالي او ډوډۍ شعارونه وركول او په عمل كې یې كور ورته ګور او كالي ورته كفن كبړ‪،‬‬ ‫تاسو هم ډېر كلي په هدیرو بدل كړل‪ ،‬ډېر جوماتونه مو له خاورو سره برابر كړ ل‪ ،‬د قلعه جنګببي ډلببه ایببز قتببل او‬ ‫هلتببه د ‪ 700‬اسببیرانو وژل‪ ،‬د كنببدز د اسببیرانو بیرحمببانه وژنببه او پببه زرګونببو كسببان پببه ډلببه ایببزو قبببرونو كببې‬ ‫ښخول‪ ...،‬ستاسو په امر تر سبره شبوي او دا هغبه څبه دي چبې روسبي افسبرانو پبه افغانسبتان كبې وكبړل‪ ،‬مبوږ‬ ‫افغانان په هغې دیموکراسۍ لعنت وایو چې‪ :‬د نظامي تېري او اشغال زېږنده وي‪ ،‬د پردیببو د خوښبې واكمنببان پبر‬ ‫ټولنې تحمیل كړي‪ ،‬قدرت وطن پلورونكو ته وسپاري‪ ،‬دروسانو په لس روزل شوي د خاد جهنمببي شبببكه یببو ځببل‬ ‫بیا واك ته ورسوي او د افغانانو د بیا نیولو‪ ،‬ځورولو او وژلو موقع وركببړي‪ ،‬جنګببي جنببایت كبباران‪ ،‬غلببه او داړه‬ ‫ماران پر ولس مسلط كړي‪.‬‬ ‫امریكا خو حتی د افغانستان هغه شتمنۍ هم له منځه یووړې چې په تېرو درویشت كلونو جګړو كې نببه وي‬ ‫تخریب شوې‪ .‬یو مثال یې د آریانا هوائي شركت هغه طیارې دي‪ ،‬چې پببه ټولببو تېببرو جنګونببو كببې خونببدي پبباتى‬


‫‪38‬‬

‫شببوی‪ ،‬خببو د افغانسببتان پببه ټولببو نظببامي او ملكببي میببدانونو بانببدې د امریكببایي طیببارو د بمببباریو پببه نببتیجه كببې‬ ‫وسوځیدې‪ .‬امریكایانو د دې خسارې د جبران لپاره حتى د هند په اندازه هم مرسته ونه كړه‪ ،‬دهلي خو له پاكستان‬ ‫سره د رقابت په خاطر یوه زړه طیاره آریانا هوائي شركت ته وركړه‪ ،‬خو امریكا پببه داسببې حببال كببې هیببڅ مرسببته‬ ‫ونكړه چې د افغانستان د ورانولو لپاره یې تر ننه ‪ 17‬ملیارده ډالر مصر ف كړي او تر دینببه زیببات مصببر ف تببه یببې‬ ‫ملتړلې!! موږ افغانانو او هیڅ باعقله انسان ته د امریكبایي چببارواكو دا تګلره د فهبم وړ نببده‪ ،‬دوى ولببې لبه ببې‬ ‫وزلو افغانانو سره خپل زور آزمویي! ولې د وران او جنګ ځپلبي افغانسبتان د مزیبد ورانولبو لپباره خپلبې آخریبن‬ ‫ماډل وژونكې او تخریبونكې وسلې استعمالوي؟ دا ولببې د دوى اقتصببادي او نظببامي برلسببي او د بببل فقببر‪ ،‬لببوږه‪،‬‬ ‫ضعف او ناتواني د دې پر ځای چې پدغو سخت زړو كې د ترحم او عاطفې احساس راوپاروي‪ ،‬برعكس پدوى كې‬ ‫تكبر‪ ،‬غروراو مسببتي راولړوي!! او د خپببل رعببب او هیبببت تبر اغیببزې لنببدې د خلكببو لببه راوسببتو او د دوى لببه‬ ‫ځورولو نه لذت اخلي؟! دوى دې ووایي چي په دې اوږدې مودې كې له مرګ‪ ،‬ژوبلې‪ ،‬خو ف‪ ،‬ویرې او بې امنیتۍ‬ ‫نه پرته ئې افغانانو ته څه راوړي؟! تاسو به د طالبانو د اقتدار په لومړیبو شبپو ورځبو كبي ویبل‪ :‬د افغانسبتان پبه‬ ‫تېر تاریخ كې هیڅكله دومره امنیت نه وو تأمین شبوی لكبه د طالببانو پبه دوركبې چبې د دوى تبر واكمنبۍ لنبدې‬ ‫سیمو كې تأمین شو!! دوى په دې وتوانېدل چې د یوه فرمان په صادرولو سره په ټولو دغو سیمو كې د كوكنارو‬ ‫د كر مخه ونیسي‪ ،‬خو تاسو او ستاسو ترحمایې لندې انتقالي اداره نه د امنیت په تببامینولو موفببق شببوې او نببه د‬ ‫كوكنارو د كر په مخنیوي كې‪ ،‬نن نه په لویو لرو كې امنیت شته‪ ،‬نه په لویو ښارونو كې او نه پببه انتقببالي ادارې‬ ‫كې د شاملو ډلو تر تسلط لندې سیمو كې‪ ،‬عبام افغانببان خبو پرېببږدی‪ ،‬د دوى ډلببه ایببزې وژنبط‪ ،‬پبه مبال‪ ،‬ځبان او‬ ‫ناموس باندې تېري خو پرېږدی‪ ،‬حتى د ملګرو ملتونو د اړونده ادارو مامورین هم خوندي نه دي‪ .‬مګر د اخضر‬ ‫ابراهیمي هغه وینا ستاسو لپاره د شرم او پیغور خبره نه ده چببې وایببي‪ :‬د دوى د ادارې پببه یببوه ښببځینه مببامورط‬ ‫څوڅو ځله په ډله ایزه توګه جنسي تېری شوی‪ ،‬دا تېری د ده په وینا د هغې ډلې له خوا شوی چې تاسو تببه تببر‬ ‫ټولو زیاته نږدې ده او تاسو تر ټولو زیات په هغې اعتماد او حساب كوی او همغه ډلببه چببې د رونالببد رمزفیلببد پببه‬ ‫امر یې تاسوته دا شرایط برابر كړل چې ‪ 700‬كسان په قلعه جنګبي كبې ووژنبی او تبر ‪ 1000‬نبه زیبات یبې پخپلبه‬ ‫ووژل او د شبرغان په ډله ایزو قبرونو كې یې ښخ كړل!!‬ ‫د انتقالي ادارې د جوړېدو نه وروسته په افغانستان كې هبومره كوكنبار كبرل شبوي چبې د هېبواد پبه اوږده‬ ‫تاریخ كې سابقه نلري‪ ،‬تاسو چې د كوكنارو د فصبلونو د ړنګولبو لپباره كبومې پیسبې دې ادارې تبه وركبړې هغبه‬ ‫چارواكو په خپلو منځونو كې وویشلې او د نړۍ د غولولو لپاره یې هغه فصلونه وران كړل چببې څلببور ځلببه ورنببه‬ ‫اپیم ټول شوي وو‪.‬‬ ‫بش زموږ ګاونډي هېوادونه د افغانستان په ضد په خپلې ناروا جګړې كې راښكېل كړل او په دې سره یببې‬ ‫د ټولې سیمې د هېوادونو ترمنځ د دښمنۍ تخم وكرلو او دغو هېوادونو ته یببې پببه داخببل كببې نبه حببل كېببدونكي‬ ‫ستونزې راولړې كړې‪ .‬څوك چې د نببړۍ د مشببرتابه اهلیببت ولببري هغببه پببه هېوادونببو كببې فتنببې نببه راولړوي‪،‬‬ ‫برعكس له خپل رسوخ نه د فتنو په ختمولو كې استفاده كوي‪ ،‬څوك چبې د فتنببو اورونبه بلببوي‪ ،‬دا ګومببان دي نبه‬ ‫كوي چې د دې اور له بڅركو نه به د ده لمن خوندي پاته شي‪ ،‬څوك چې بل په خپل كببوركې آرامببي ورځ بې تببه نببه‬ ‫پرېږدي دا ګومان دې نه كوي چې دی به د بل په كور كې آرامه شپه تېره كړي‪ .‬د امریكایانو خیر پببه دې كببې دی‬ ‫چې له قید‪ ،‬شرط او ځنډ نه پرته له افغانستان نه ووځي‪ ،‬د افغانانو د مزید وژلو‪ ،‬كړولو پببه افغانسببتان كببې لببه تببل‬ ‫پاتې كېدلو او په دې هېواد كې د یوه لس پوڅي حكومت له تپلو نه لس واخلي‪ .‬په دې كې هیڅ شك مكوی چببې‬ ‫په افغانستان كې به ستاسو د پاته كېدو همغه پایلې وي چې شببوروي اتحبباد ورسببره مخامببخ شببو‪ .‬شبباید مسببكو د‬ ‫همدې لپاره پر افغانستان باندې د امریكا د برید ملتړ وكړ او شمالي ټلوالې ته یې وظیفه وركړه چې ستاسببو خببوا‬ ‫ته ودرېږي او ستاسو تر قومندې لندې د خپل ولببس پبه خل ف وجنګېببږي‪ .‬دا یبو داسبې خطرنبباك دام وګڼبی چبې‬ ‫روسانو د غچ اخیستو لپاره ستاسو د پښو مخې ته غوړولې‪.‬‬ ‫جورج ډبلیو بش پر عراق د نظامي برید پبه ګبواښ سبره لببه یبوې خببوا غبواړي چبې دا ثبابته كببړي چبې پبر‬ ‫افغانستان باندې د ده حمله یوه كامیابه تجربه وه چې باید په نببورو هېوادونببو كببې هببم تكببرار شببي‪ ،‬لببه بلبې خببوا‬ ‫غواړي وښیي چې په دې جنګ غوښتونكي سیاست سببره هغببه د امریكببا ګببټې تببأمینوي او لببه احتمببالي خطببر نبه د‬ ‫امریكا د ژغورلو لپاره پر عراق حمله كوي‪ .‬خو حقیقت دا دئ چبې پبه افغانسبتان د امریكبایي ځواكونببو بریبد یبوه‬ ‫ناكامه تجربه وه‪ ،‬په دې برید سره امریكایانو هیڅ ندي ترلسه كړي‪ ،‬نه د طالبانو او القاعدې د مشرانو پبه نیولببو‬ ‫او وژلو كې موفق شول‪ ،‬نه یې داسې حكومت جوړ كړی شو چې د امریكا ګټې تأمین كړي شي‪ ،‬نه یې جګببړه پببای‬ ‫ته ورسولې شوه او نه یې په دې هېواد كې د خپلې خوښې سوله او امنیت تأمین كړی شببو‪ .‬د بببش ادارې پببه دې‬ ‫جګړو سره امریكایانو ته د خپلو زامنو له مرګ ژوبلبې او د امریكببا پببه ضببد د افغانببانو او ټببولې نببړۍ لببه ژوررې‬


‫‪39‬‬

‫کرکې او نفرت نه پرته بل څه ندي ترلسه كړي‪ .‬له جنبباب بببش سببره كببه د امریكایببانو د مسببتقبل اندیښببنه وي نببو‬ ‫هغوی ته به یې رښتیا ویلي وو او په دې به یې اعترا ف كړی وو چې پر عراق باندې د حملې مقصد یې دا دی چې‬ ‫د دي هېواد د تیلو غني زیرمې تصر ف كړي‪ ،‬نه دا چې وایي‪ :‬له عراق نه امریكا ته خطر متوجه دی‪ ،‬كببه پببه دې‬ ‫هېواد برید ونشي نو اتومي او كیمیاوي وسایل به جبوړ او د امریكبا پبه ضبد ببه یبې اسبتعمال كبړي!! خونړیبوال‬ ‫وایي‪ :‬دا څنګه امریكا له هغو هېوادونو نه ویره نلري چببې مخكببي تللببي اتبومي‪ ،‬كیمیبباوي او بیولببوژیكي وسببایل‬ ‫لري‪ ،‬نه له روس نه ویره لري او نه له چین نه‪ ،‬او نه په اسرائیلو اعتراض كببوي چببې كببافي اتبومي كیمیبباوي او‬ ‫بیولوژیكي وسلې جوړوي!! دا پداسې حال كې چې عراق د جنګ او اوږدې محاصرې په وجه نه د داسببې وسببلو د‬ ‫جوړولو مالي توان لري او نه فني‪ ،‬هغه پر خپلې خاورې د امریكایي طیبارو د پرلبه پسبې بمبباریو مخبه هبم نشبي‬ ‫نیولې‪ ،‬اتومي بم به څنګه جوړ كړی شي!!؟ موږ ګومان نه كوو چې هیڅ هوشیار او په حقبایقو پبوه انسبان ببه دا‬ ‫جرأت وكړي چې پر افغانستان د حملې تجربه یوه كامیابه تجربه وګڼي او په بل ځبای كبې د هغبې د تكبرار توصبیه‬ ‫وكړي‪.‬‬ ‫په آخر كي باید تاسو ته ووایم‪ :‬په كندهار كي په كاناډائي ځواكونو باندې د دوو امریكائي پیلوټانو له بمبببارۍ او د‬ ‫خپلو څلورو كاناډائي ملګرو له وژلو باید حدس ووهى چي نورو امریكائي پیلوټانو به د خپلو بدمعاشیو پببه نببتیجه‬ ‫كي څومره بې دفاع افغانان په قتل رسولې وي؟«)دلیک پای(‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫خو په امریکا کې د رژیم د بدلیدو او د اوباما د نوي سفر د پیلمې او د هغببه د سببولې د غببږ د راپببورته کیببدو‬ ‫سره سم د افغانستان د ولس ددې غمیزې د پای ته د رسیدو له پاره د حزب اسلمي امیر محترم حکمتیببار د‬ ‫امریکا د نوي ولسمشر په نوم یو پرانستې لیک ولیکه‪ ،‬چې دا لیک په اروپا کببې دحببزب اسببلمي د مسببؤلینو‬ ‫له اړخه په ډیره پراخه پیمانه په افغاني او بین المللي بریښنایي پاڼو کې منعکس شو او د امریکا د کانګرس‬ ‫غړو ته هملته د حزب اسببلمي د فعببالینو پبه لس ور ورسبید‪ .‬تبر څنببګ یبې دا لیببک پببه انګلسببتان کببې هببم د‬ ‫پارلمان یو شمیر غړو او د جنګ مخالفو کړیبو) ‪ (Stop the war organistion‬مسبؤلینو تبه لس پبه لس‬ ‫ورکړل شو ‪ .‬په دې لیک کې راغلي دي چې ‪:‬‬ ‫»دا لیک د هغه مظلوم او ځوریدلي افغان ولس په استازیتوب تاسو ته لیږم چې په تیرو پنځه ویشککتو کلونککو کککې د‬ ‫دوو سترو ځواکونو تر برید لندې راغلى او تر نن پوري په هغه اور کي سوزي چې د کریملین مغککرور واکککدارانو‬ ‫بل کړ او امریکایي چارواکو ته ئي په میراث پریښود‪ ،‬لئي د شوروي ځواکونو په لس د ټپي ټککپي بککدن پرهککارونه‬ ‫نه وو روغ شوي چې په آخرین مککاډل و ژونکککو وسککلو سککمبال امریککایي پوځککونه د دوی د وژلکو او د دوى د وران‬ ‫هیواد د مزید ورانولو لپاره را څرگندشول او دادئ اوه کاله کیږي چې هر ورځ ئي په لسگونو مظلککوم او بککې وزلککي‬ ‫بچیان په وینو کې رغړي او په کلیو‪ ،‬کوروڼو‪ ،‬ښارونو‪ ،‬مدرسو او جوماتونو ئي بمککونه وریککږي ‪ .‬غککواړم پککه دې‬ ‫لیک کې د امریکا د مخکني جمهور رئیس جورج ډبلیوبوش د جنگي ټیم او د سپینې ماڼۍ د هغککه ماجراغوښککتونکي‬ ‫او جنگ زیږوونکي سیاست په اړه تاسو ته څو ترخه حقایق ولېکم چې نړۍ او په خپلککه امریکککا ئککي لککه د غککو بککدو‬ ‫ورځو‪ ،‬بحرانونو‪ ،‬بې امنیو او جگړوسره مخامخ کړی ‪ .‬په دې کي هیڅ شک نشککته چکي کککه پککه دې سیاسککتونو کککې‬ ‫ژور بدلون رانشي نو تر دې لزیاتو خطرناکو پایلو ته باید منتظر وو ‪ .‬تاسو ته د افغان ولککس د پیغککام اساسککي ټکککي‬ ‫دادي ‪:‬‬ ‫• افغانانو‪ ،‬نړۍ والو او په خپلککه د امریکککا ولککس دا انتظککار درلککو د چککې د جککورج بککوش پککه تلککو او د نککوي‬ ‫جمهور رئیس په راتلو سره به د سپینې ماڼۍ په هغو غلطو سیاستو نو کککي ژوره تبکدیلي راشککي چکې نککړۍ‬ ‫ئي له جگړو‪ ،‬بې امنیککو او بحرانونککو سککره مخامککخ کککړې‪ ،‬دغککه هیلکې هغککه مهککال لزیککاتې شککوې چککې د‬ ‫انتخاباتي مبارازاتو په دوران کي ئې له تاسو نه په تاکید سره او په مکرره توگه د ) تبدیلۍ ‪( Change :‬‬ ‫شعار اوریدو‪ ،‬په ځانگړې توگه کله چي تاسو له عراق نه د پوځونو د ایستلو او د گوانتانامو زندان بندولو‬ ‫خبره وکړه‪ ،‬د امریکا ولس چي له جگړو ستومانه شوی اونه ئي غوښتل چې تر دې زیات د خپلککو زامنککو‬ ‫تابوتونه استقبال کړي‪ ،‬د دغې تبدیلۍ په هیله تاسو ته رایه در کړه‪ ،‬په انتخابککاتو کککي ستاسککو او ستاسککو د‬ ‫گوند قاطع بریاداهیلې لزیاتې کړې ‪.‬‬ ‫• دا به د حیرانتیا خبره وي چي سپینه ماڼۍ د جورج بوش له تلو وروسته هم د هغککه ناکککام سیاسککتونه تکککرار‬ ‫او د جنگ پر دوام ټینگار وکړي او د دې په ځای چې له افغانستان او عراق نه خپل پوځونه پککه عککاجله او‬ ‫بشپړه توگه وباسي او ووایي چې له دې وروسته به پر نورو هیوادو د تیري او یرغل غلطي نه تکککراروي‬ ‫بر عکس د نورو پوځونو لیږل وغواړي !! د افغانستان بحران د نورو پوځونو پککه لیږلککو او پربککې گنککاه او‬ ‫مظلومو افغانانو د بمونو د ورولو له لرې نشي حل کیدي‪ ،‬دا بحران له دې پرته بله د حل لرنه لري چي‬


‫‪40‬‬

‫•‬

‫•‬

‫•‬

‫•‬

‫•‬

‫ټول بهرني ځواکونه ترې ووځي‪ ،‬د هیواد په کورنیو چارو کي د بهرنیو لسوهنې بندې شي او افغانانو ته‬ ‫د خپل برخیلک ټاکلو موقع ورکړى شي ‪.‬‬ ‫افغانان امریکایانو ته وایي ‪ :‬آیا د نیوېارک په پیښې کي د وژل شوو امریکایانو د انتقام لپککاره د نککږدې اتککه‬ ‫لکو افغانانو او عراقیانو وژل کافي نه دي؟ تاسو د هر امریکایي په مقابل کي نږدې دوه نیم سوه افغانان او‬ ‫عراقیان وژلي او په سلگونو نور مو ژوبل کړي او له خپل کور کلي مو هجرت ته اړ کړي‪ ،‬آیا په دومره‬ ‫بې رحمانه مرگ ژوبلې او ورانۍ مو زړونه نه دي سککاړه شککوي ؟ څککومره نککور بمککونه ورول غککواړی او‬ ‫څومره نورې وینې تویول ؟ !! آیا ستاسو تمدن‪ ،‬بشکري حقکوق‪ ،‬مسکاوات او دیموکراسککي همکدا دي ؟ آیکا‬ ‫مسیح علیه السلم تاسو ته همدا درس درکړ ی ؟‬ ‫که ستاسو پوځیان په یوې اونۍ کي درې ځلې د خپل لس پوڅي حکومت پر امنیتي قطعککاتو بمککونه وروي‬ ‫او په لسگونو کسان په وینو کې رغکړوي ؛ نکو لککه عکام ولکس سکره بکه د دوى معلملککه څنگکه وي ؟ ! آیکا‬ ‫اطلع لرئ چې ستاسو پوځونو په یوې میاشت کې تر پنځو سوو زیات غیر نظامیان ووژل ؟ !! کککه دوى‬ ‫په خپلو زندانونو کې‪ ،‬په گوانتانامو‪ ،‬ابوغریب‪ ،‬کندهار او بگرام کي هغه جنایات کوي چې په تاریککخ کککي‬ ‫ئې لږ بیلگه او مثال موندلى شو ؛ په نورو ځایونو کي به ئکې لکه خلککو سکره څکه ککړي وي ؟ !! ستاسکو د‬ ‫ائتلفى ملگرو معلمله هم له افغان ولس سره دې ته ورته ده‪ ،‬فرانسویان نوي میدان ته راغلککي‪ ،‬مغککرور‬ ‫دي‪ ،‬ستاسو د پوځیانو د لومړیو ورځو بدمستي کوي‪ ،‬پکه الجزایکر کککي چکې د دوي پلرونککو کککوم جنایکات‬ ‫کړي همغه بیا تکرار وي‪ ،‬په دې تفاوت سره چي هغه مهال ئې کیمیکاوي وسکایل نکه درلکودل چکي وئکې‬ ‫کاروي اوس دا هم کاروي‪ ،‬د دوي په اړه باید ووایککو ‪ :‬کککه د یککوه هیککواد خلککک داسککې وي چککي د جمهککور‬ ‫رئیس له بانکي حساب نه پیسې غل کوي ؛ ککه د دي هیکواد بدمسکتو پوځیکانو تکه ټوپکک ورککړى شکي او‬ ‫کړى شي چي هلته ئې نککه څکوک محکاکمه کککولى شکي‪ ،‬نککه‬ ‫پردیو ملکونو ته ولېږل شي او په دې هم پوه ‌‬ ‫پوښتنه ترې کولى شي او نه سزا ورکولى شي‪ ،‬نو معلومه ده چي د هغه ځاى لککه بککې وزلککو او بککې دفککاع‬ ‫خلکو سره به څه کوي ؟‬ ‫ډیره به عجیبه وي که څوک افغانستان ته د نور پوځ لککه لیږلککو نککه کککومه طمعککه ولککري ؛ کککه د عککراق پککه‬ ‫آوارې ځمکې چي نه لوړ لوړ غرونه لري او نه گڼ گڼ ځنگلونه ؛یولک اتیا زره بهرنککى پککوځ او شککپږلکه‬ ‫عراقي پوځ‪ ،‬پولېس او ملیشې نتیجه ورنه کړه او جگړه ئې پاى ته ونککه رسککوله نککو پککه افغانسککتان کککي‬ ‫چې په سلو کي اتیا خاوره ئې په دنگو دنگکو غرونکو او ځنگلونکو پوښکلې ده څنگکه بکه وککولى شکي چکې‬ ‫جنگ وگټي ؟ ! دلته خو یقیناً تر دې زیات پوځ هم څه نشي تر لسه کولى‪ ،‬د شوروي اتحاد او تر هغه نه‬ ‫مخکې د بریتانیاناکامې تجربې زموږ مخې ته پرتې دي‪ ،‬شوروي اتحکاد یکو ملیکون پوځیکان افغانسکتان تکه‬ ‫ولېږل یولک شل زره تل په جگړو بوخت ول‪ ،‬دکمونیست حکومت څلور لکککه پککوځ‪ ،‬ملیش کې او حزبککې‬ ‫مسلح غړي د دوى په خدمت کي او له ولس سره جنگیدل خو له ماتې او رسوایۍ پرته ئې بل څه په برخککه‬ ‫نه شول‪ ،‬د همدې جنگ ماتې او مالي او ځاني تلفاتو ئې شوروي اتحاد له زوال سره مخامخ کړ ‪.‬‬ ‫اورو چي سپینه ماڼۍ غواړي د افغانستان په اړه له ایران سره تفاهم وکړي‪ ،‬یقیناً چي دا دمخکنککۍ غلط کې‬ ‫تجربې تکرار دی‪ ،‬د بوش جنگککي ټیکم هکم پکر افغانسکتان اوبیکا پکر عککراق د بریکد پککه دوران کککي د ایککران‬ ‫ملگرتیا تر لسه کړه‪ ،‬د بن په غونډه کي چي د کابل لپاره ئې خپل لس پوڅی حکومت په کي جککوړ کککړ‪،‬‬ ‫ایران ته ئې د برخې اخیستو بلنه ورکړه‪ ،‬او ایران پلوه ډلو ته ئې دومره لویه برخککه ورکککړه چککي د حکککو‬ ‫مککت ټککول مهککم مناصککب لکککه د دفککاع وزارت‪ ،‬داخلککه وزارت‪ ،‬خککارجه وزارت‪ ،‬د امنیککت ریاسککت‪ ،‬د‬ ‫جمهوري ریاست معاونیتونه‪ ،‬سفارتونه او ولیات دغو ډلو ته وسپارل شککو‪ ،‬تهککران تککه هککومره امتیککازات‬ ‫ورکړى شول چي نه ئې ایرانیانو تصور کولى شو اونه بل چا‪ ،‬دومره امتیازات چي د ایران د هغکه مهکال‬ ‫جمهور رئیس خاتمي اومخکني جمهور رئیس ئې رفسجاني وویل ‪ :‬موږ له امریکایانو سره داسې ملگرتیککا‬ ‫ته په هر ځای کي چمتو یو !! د همدې لپاره ایراني چارواکو په خل ص لس ستاسو مرسته وکړه‪ ،‬ایران‬ ‫پلوه ډلو ته ئې وویل چې ستاسې تر چتر لندې او ستاسو د مټو‪ ،‬وسلو او پیسو په زور خپککل هغککه رقیبککان‬ ‫وځپي چي نه ئې ایران د مقابلې توان درلود اونه په ایران پورې تړلو ډلو !! خو دا کار ئې ستاسو لپاره نه‬ ‫دئ کړی‪ ،‬د خپلو گټو لپاره ئې کړى‪ ،‬په حقیقت کي امریکایانو کابل د ایران او روسیې لپاره او بغککداد د‬ ‫تهران او د مشق لپاره فتحه کړی‪ ،‬د دوى لپاره ئې په دې دواړو هیوادو کې هغه څه وکړل چککې پککه تیککرو‬ ‫کلونو اوپه ډیرو ډیرو لگښتونو ئې ونه شو کړى ‪.‬‬ ‫ایران په افغانستان کي د جنگ دوام غواړي‪ ،‬خپلکې ملکي گکټې د دې جنکگ پککه دوام کککي لټکوي‪ ،‬د همکدې‬ ‫لپاره هم شمالي ټلوالې ته وسلې او پیسې ورکوي او هم د حکومت ځینو مخالفینو ته ؛ او پککه همککدې حککال‬


‫‪41‬‬

‫•‬

‫•‬

‫•‬

‫کي هره میاشت څولکه ډالر کرزي ته دارگ د مصارفو په نامه ورککوي !! داد دې لپکاره چکې د مرککزي‬ ‫آسککیا هیککوادونه د افغانسککتان لککه لرې لککه نککړۍ سککره وصککل نشککي او ددې سککیمې مککارکیټونه او زیرم کې د‬ ‫افغانستان له لرې د نورو په لس کي پرې نه وځي‪ ،‬د امریکایي ځواکونو تر تسلط لندې افغانستان کککي‬ ‫د ایران ژور نفوذ له دې معلومیدلی شئ چي په نیوېککارک کککې د مککذاهبو ترمنکځ د تقکارب تککر نکامه لنککدې‬ ‫کنفرانس په ضد ایران دې ته ورته کنفرانس په کابل کي جوړ کړ‪ ،‬عجیبه ده چي ځینې امریکایکان داسکې‬ ‫گومان کوي چي په همدي حالت کي به په دې وتوانیږي چي د افغانستان له لري د مرکزي آسیا زیککر مککو‬ ‫ته ځان ورسوي‪ ،‬د کابل په حکومت کي دایران د دومره ژور نفوذ سره سره دې موخې ته رسککیدل خککوب‬ ‫و خیال دئ ‪.‬‬ ‫د جورج بوش دفاع وزارت اوسي آى اې چې دافغانستان په اړه د امریکا ولس ته څه وایي همغس کې دروغ‬ ‫او د حقیقت خل ف دي لکه چي د عراق د اتومي او گڼ وژنو وسلو په اړه ئې ویککل‪ ،‬دوی څوکککاله د مخککه‬ ‫په افغانستان او عراق کي د جگړې خاتمه او د مقاومت د ختمیکدو اعلن وکککړ خکو دادی گککورئ چکي نکه‬ ‫یوازې جگړه پای ته ونه رسیده بلکې اوه کاله وروسته جگړه تر بل هر کال پراخه او مقاومت تکر بکل هکر‬ ‫وخت زیات مضبوط او پیاوړى دئ‪ ،‬د دوی د دروغجنو ادعاوو په خل ف دلته نه امنیت تامین شوى‪ ،‬نه‬ ‫دیموکراسي راغلې نه د مخدره موادو د کر‪ ،‬تولېد او تجککارت مخککه نیککول شککوې اونککه قککدرت د خلکککو د‬ ‫خوښې حکومت ته سپارل شوى‪ ،‬دلته د بوش دملگرو د ادعا برعکس هغه جنگککي جنایتکککاران پککر افغککان‬ ‫ولس تحمیل شوي چې د شوروي اتحاد له لومړۍ ورځې تر نن پورې د پردیو لپاره د خپل ولس په ضد د‬ ‫اجیرو او کرایي جنگیالو په څیر جنگیدلي‪ ،‬دغو جنگي جنایتکارانو د امریکککایي پوځیککانو پککه حمککایت کککي‬ ‫دافغانانو په ضد هومره جنایات کړي چي دروسانو په وخت کي ئې نه ووکړي‪ ،‬امریکایان همغه کسان په‬ ‫افغانستان بیا مسلط کړل چي د روسانو او د دوی محلي انډیوالن په تیرو کلونککو کککي پککر افغانسککتان مسککلط‬ ‫کول غوښتل‪ ،‬پر افغانستان د امریکا د برید اصلي فاتحین د مسکو او تهران چارواکي دي نه جورج بوش‬ ‫او د ده جنگي ټیم‪ ،‬نن پر افغانستان د تهران اومسکو ملگري حکومت کککوي‪ ،‬دبککوش ملگککري خکو هککومره‬ ‫ناتوانه او ضعیف دي چي په ارگ کي ئې امنیت هم امریکایي کمانډو ساتي‪ ،‬په ټول افغانستان کي دومره‬ ‫څوک نه لري چي په کابل حتی په ارگ کي د دوی شخصي امنیت وساتي!! افغانسککتان نککن دامریکککا پلککوه‬ ‫ډلو په لس کي نه بلکې د روس پلوه ډلو په لس کي دئ‪ ،‬امریکا داسې ډله په افغانستان کي نلري چي پر‬ ‫دې هیواد د حکومت کولو توان او کفکایت ولککري‪ ،‬لککه کابکارو او نکایټ کلبونککو نککه راغونکډ شکوي کسکان د‬ ‫افغانستان په څیر هیواد باندې حکومت نشي کولى ‪.‬‬ ‫د امریکا د مخکنککي حکککومت چکارواکو او پککه افغانسککتان کککي د دوى پککوځي افسککرانو تککل خپککل ملکت تککه د‬ ‫حقایقوله ویلو ډډه کړې ‪ ،‬دروغ یې ویلي‪ ،‬خپل ولس ئې غولولی او د حقیقت خل ف داسکې راپکورونه ئکې‬ ‫ورکړي چي لکه امریککایي ولکس سکره دا گومکان او هیلکه راپیکدا شکي چکي گکواکي جنککگ بکه وگکټي‪ ،‬پکر‬ ‫افغانستان او عراق به مسلط شي‪ ،‬د عراق‪ ،‬افغانستان او مرکزي آسککیا غنککي زیرم کې بککه د دوى پککه لس‬ ‫کي پریوځي !!! او داچي د افغانانو او عراقیانو اکثریت امریکایي پوځیانو ته ښه راغلست وایى او دوى‬ ‫ته قدم په قدم د گلنو گیډۍ وړاندې کوي‪ ،‬یوازې یومحدود اقلیت د دوى مقابله کوي !! متاسککفانه هلتککه پککه‬ ‫امریکا کي هم د داسې کسانو شمیر ډېر لږ دی چي د دغو دروغجنو تبلیغککاتو تککر اغیککز لنککدې نککه ځککي او‬ ‫دوى ته ووایي ‪ :‬دا به څنگه ومنو چي زمونږ د پوځي یرغل او وحشیانه بمباریو په نتیجه کککي دې دافغککان‬ ‫ولس ‪ ۷۰۰۰۰‬او د عراق اته لکه بې دفاع او غیر نظامي وگړي ووژل شي‪ ،‬په سککلگونو زره دې مهککاجر‬ ‫شي‪ ،‬خو سره له دې دې افغانان او عراقیان د خپلو زامنکو لکه قکاتلنو نکه د انتقکام پکر ځکاى هغککوى تککه ښکه‬ ‫راغلست ووایي‪ ،‬او پر سرمخ دې د گلنو پاڼې وشیندي !!!‬ ‫پر افغانستان باندې د امریکا د ظالمانه او ناروا برید‪ ،‬د غیر نظامیکانو بکې رحمکانه وژنکې‪ ،‬پکر ښکارونو‪،‬‬ ‫کلیو‪ ،‬مدرسو او جوماتونو بمبارۍ‪ ،‬په افغان ولس دیوه داسې منفور او رټل شوي مفسد اقلیککت تپککل چککي د‬ ‫جنگ او د هیواد د ورانولو عاملین دي‪ ،‬دا عوامل باعث شول چي په افغانانو کي د امریکا د متحده ایککالتو‬ ‫په ضد ژوره کرکککه او نفکرت راولړ شککي ‪ .‬دې ژوررې کرککې ورو ورو د پککراخ مسککلحانه مقکاومت بڼککه‬ ‫غوره کړه‪ ،‬خلکوپه خپلککو سککترگولېدل چککي امریکایککان یککوازې لککه طالبککانو او القاعککدې سککره ضککدیت او‬ ‫عداوت نلککري بلککې لککه هککر مسککلمان‪ ،‬وطنپککال او آزادي غوښککتونکي مجاهککد سککره دښککمني لککري‪ ،‬افغانککان‬ ‫سپکوي‪ ،‬کورونه ئې لټوي‪ ،‬وسلې ترې اخلي هغه ډلې حمایه کوي چي له دوى نه مخکى د مسکو ملگککري‬ ‫ول‪ ،‬د دغو ډلو رقیبان له مخالفینو سره د ملگرتیا په اتهام نیسي‪ ،‬د خپلو اډو په محبسونو کي ئې سککاتي او‬ ‫گوانتانامو ته ئې انتقالوي‪ ،‬د امریکایي پوځیانو چلندئې داسې لیدو چي ځان د افغانستان فاتحان گڼککي او پ کر‬


‫‪42‬‬

‫•‬

‫•‬

‫•‬

‫•‬

‫دې هیواد د کاملیې سلطې او واکمنۍ هڅه کوي او د ټولو هغو ځواکونو او شخصیتونو نیککول‪ ،‬وژل او لککه‬ ‫هیواده شړل غواړي چي د خپل هیواد په آزادۍ او خپلواکۍ باور لري او پر دې ټینگار کککوي چککي بهرنککي‬ ‫ځواکونه دې زموږ له هیواده ووځکي‪ ،‬د هیککواد پکه کورنیککو چککارو کککي دې د پردیککو مککداخلې بنککدي شککي او‬ ‫افغانان دې پرېږدي چي خپل برخلیک په خپله وټاکي او خپلې ستونزې په خپله حل کړي‪ ،‬او لککه افغانککانو‬ ‫سره د امریکایي پوځیانو داد تحقیر‪ ،‬سپکاوي او تذلیل چلند که بل هر قوم او ولس ته د زغملککو وي ؛ خککو‬ ‫سر لوړي او باعزته افغانان ئې نشي زغملي ‪ ،‬دوى د عزت مرگ دذلت او سپکاوي تر ژوند نه سل ځله‬ ‫غوره گڼي‪ ،‬هر حالت منلى شي خو د پردیو واکمني ته غاړه نشي ایښودى ‪.‬‬ ‫د افغانانو او عراقیانو په څنگ کي ټول اسلمي امت او د نړۍ اکثر خلک د امریکا د تیکرو حکومتونککو د‬ ‫تصرفاتو له مخې داسکې گومککان ککوي چکې امریککایي چکارواکي دروغجککن‪ ،‬بککدمعاش‪ ،‬شکریر او جنکگ‬ ‫غوښتونکي دي‪ ،‬د نړۍ ټولې ستونزې دوى راولړې کړې‪ ،‬چیرې چې شر‪ ،‬فساد‪ ،‬جنگ او شککخړى دي‬ ‫دوى ئې تر شادي‪ ،‬مفسد‪ ،‬ظالم‪ ،‬کو دتائي او دیکتاتور رژیمونه حمایت کوي‪ ،‬د جگړو اورته لمککن وهککي‪،‬‬ ‫د نړۍ د بحرانونو او بدامنیو اصلي عاملین دوى دي‪ ،‬د همدې لپاره ده چې نککن د نککړۍ پککه ټولککو هیککوادو‬ ‫کي د امریکا په ضد مظاهره کیږي‪ ،‬دسپینې ماڼۍ سیاستونه غندل کیککږي‪ ،‬د امریکککا بیرغککونه سککوزول‬ ‫کیږي او د نړۍ تر دوه ثلثه زیاتو هیوادو کي هیڅ امریکایي آزاد نشي گرځیدى‪ ،‬په هر ځاى کککي خلککک د‬ ‫دښمن په سترگه ورته گوري او بریدونه پرې کوي‪ ،‬داحالت هغه مهال بدلیدی شککي چککي امریکککاله جنگککي‬ ‫سیاستونو لس واخلي‪ ،‬پککر ټککولې نککړۍ د واکمنککۍ او د نککورو هیککوادو پککه زیرمککو د تسککلط خککوب او خیککال‬ ‫پریږدي‪ ،‬د استبدادي‪ ،‬نظامي او دیکتاتوري حکومتونو او رژیمو له پککاللو او د خپلککو ولسککونو پککه ضککد د‬ ‫هغه له جنگولو لس واخلي ‪.‬‬ ‫دسپینې ماڼۍ واکمنانو هغه مهال نړۍ له جگکړو او بحرانونکو سکره مخامکخ ککړې چکې غوښکتي ئکې دي د‬ ‫ټولى نړۍ د فاتحانو لقب وگټي‪ ،‬د دې کاذب شهرت د گټلو لپاره یې هم د مظلومو افغانانو او عراقیککانو پککه‬ ‫څیر د نورو ولسونو له وینو سره لوبې کړې او هم ئې له امریکایانو او دامریکککا راتلککونکي سککره‪ ،‬د خپککل‬ ‫شوق پوره کولو لپاره ئې د هټلر او بریژنف پر پل گکام ایښکي‪ ،‬د هغککوى سیاسککتونه او تگلرى ئککې غکوره‬ ‫کړې‪ ،‬خو تاریخ تکرار یږي‪ ،‬دوى به هم امریکا له همغکو پکایلو سکره مخامکخ ککړي چکي هیټلکر جرمنکي‬ ‫ورسره مخامخ کړ او بریژنف اتحاد شوروي ‪.‬‬ ‫د افغانستان او عراق ناکامو تجربو وښکوده چکى د وسکلو پکه زور د هیوادونکو د اشکغال دوران تیکر شکوى‪،‬‬ ‫اوس د هیوادونو نیول نه استعمار گرانو ته مارکیټونه په لس ورکککوي‪ ،‬نککه د خککامو مککوادو غنککي زیرمکې‬ ‫اونه دا چې خپل مصار ف هم له مفتوحه ملکونو تر لسه کککړي‪ ،‬اوس آزادي غوښککتونکو تککه جنککگ آسکانه‬ ‫شوى‪ ،‬د دښمن د سلو زرو ډالرو په مقابل کي د دوى مصککار ف یککوه ډالککر تککه نککه رسککیږي دوى د جنککگ‬ ‫داسې لرې غوره کړې چي استعمار گران ئې پککه درنککو او مککډرونو وسککلو او زیکاتو پوځونککو مقککابله نشکي‬ ‫کولى‪ ،‬د دوى دا مډرنې وسلې د ښارونو ورانولو او گڼ وژلکو لپکاره دي‪ ،‬پککه چریککي جنگونککو ککي بککې‬ ‫کاره دي او اغیز ئې له هیکڅ سکره برابککر دئ‪ ،‬کککه د امریککا نکږدې دوه لککه پککوځ‪ ،‬د اوو کلونکو جنککگ‪،‬‬ ‫نږدې پنځوسو زرو امریکایى پوځیانو د مرگ ژوبلې او تر درې زره ملیاردو ډالرو زیاتو لگښتونو سککره‬ ‫سره ونه توانیدل پر کابل او بغداد مسلط شي او مقاومت وځپي‪ ،‬نکو ټککوله نکړۍ بکه څنگککه فتکح ککړي ؟ !!‬ ‫امریکایي پوځ په تیرو اوو کلونو کي تر درې لکه زیات بمونه او راکټې پر افغانککانو او عراقیککانو وورول‪،‬‬ ‫د هیڅ وسلې له کارولو او له هیڅ جنایت نه ئې ډډه ونه کړه‪ ،‬حتى نیککم غنککي شککوي یککورانیم ئککې وکککارول‪،‬‬ ‫خو تاسو ووائکی چککي لککدى ټولککو ئککې لس تکه رواړنککه څککه وه ؟ !! نککه ئککې مقکاومت وځپلککى شکو‪ ،‬نککه ئککې‬ ‫مجاهدین‪ ،‬طالبان او القاعده ختم کړى شککول‪ ،‬نککه دافغانسککتان لککه لرې د مرکککزي آسککیا پککر زیرمومسککلط‬ ‫شول‪ ،‬نه ئې د مخدره موادو د تولېد او تجارت مخه ونیولى شو ه‪ ،‬نه ئې امنیت راوستى شو او نه ئککې د‬ ‫کړى شو‪ ،‬راشئ وگورى چې دوى دعام ولس له وحشیانه وژلو پرتککه نککورڅه‬ ‫خپلې خوښې حکومت جوړ ‌‬ ‫کړي او سره له دومره وژلو اوس دوى او د دوى لس پوڅى حکومت له څنگه بککد وضککعیت سککره مخامککخ‬ ‫دى !!‬ ‫د امریکا مخکنیو چارواکو زمونږ گاونډي هیوادونه د افغانستان په ضد په خپلې ناروا جگړې کې راښکیل‬ ‫کړل او په دې سره یې د ټولې سیمې د هیوادونو ترمنځ د دښمنۍ تخم وکرلو او دغککو هیوادونککو تککه یککې پککه‬ ‫داخل کې نه حل کیدونکې ستونزې راولړې کړې‪ .‬څککوک چککې د نککړۍ د مشکرتابه اهلیککت ولککري هغککه پککه‬ ‫هیوادونو کې فتنې نه راولړوي‪ ،‬برعکس له خپل رسوخ نه د فتنو پککه ختمولککو کککې اسککتفاده کککوي‪ ،‬څککوک‬ ‫چې د فتنو اورونه بلوي؛ دا گمان دې نه کوي چې د دې اور له بڅرکو نه به د ده لمککن خونککدي پککاتې شککي‪،‬‬


‫‪43‬‬

‫•‬

‫•‬

‫•‬

‫•‬

‫•‬

‫•‬

‫څوک چې بل په خپل کور کې آرامې ورځې ته نه پرېږدي دا گومان دې نه کوي چې دى به د بل پککه کککور‬ ‫کې آرامه شپه تیره کړي‪.‬‬ ‫د امریکایانو خیر په دې کې دى چې له قید‪ ،‬شرط او ځنډ نه پرته له افغانستان نه ووځي‪ ،‬د افغانانو د مزید‬ ‫وژلو‪ ،‬کړولو‪ ،‬په افغانستان کې له پاتې کیدو او په دې هیواد کې د یوه لس پوڅي حکومت له تپلو نه لس‬ ‫واخلي‪ .‬په دې کې دې هیڅ شک نه کوي چې په افغانستان کې به د دوى د پاتې کیدو همغککه پککایلې وي چکې‬ ‫شوروي اتحاد ورسره مخامخ شو‪ .‬ښایي مسکو د همدې لپاره پر افغانستان بانککدې د امریکککا د بریککد ملتککړ‬ ‫وکړ او شمالي ټلوالې ته یې وظیفه ورکړه چې ستاسو خوا ته ودرېږي او ستاسو تر قومندې لنککدې د خپککل‬ ‫ولس په خل ف وجنگیږي‪ .‬دا یو داسې خطرناک دام وگڼئ چې روسانو د غچ اخیسکتو لپکاره ستاسکو د پښکو‬ ‫مخې ته غوړولى‪.‬‬ ‫د امریکا ولس باید په دې پوه شي چې د جورج بوش ټیم په افغانستان او عراق کې اقتدار‪ ،‬غلو‪ ،‬مفسککدینو‪،‬‬ ‫وطن پلورونکو‪ ،‬ملي خائنانو او د پردیو جاسوسانو ته سپارلى‪ ،‬د افغانستان او عراق د بیا ودانککۍ پککه نککامه‬ ‫چې د امریکا له بانکونو نه څه ایستل کیککږي هغککه ستاسککو د جنرالنککو او د دوى د افغککاني ا و عراقککي غلککو‬ ‫ملگرو ترمنځ وېشل کیږي‪ ،‬د همدې لپاره له اوو کلونو تیرېدو وروسککته هککم د دې بیککارغونې نښککې حککتى د‬ ‫کابل په ښار کې نه تر سترگو کیږي‪ ،‬تاسو کابل ته راغلي وئ‪ ،‬کاش له ارگ نککه لککس کیلومککتره یککوې بلککې‬ ‫خوا ته تللي وئ چې ستاسې د بیا ودانولو تر نامه لندې مرستې خو پرېږده حتى نظامي بودجه مککو هککم پککه‬ ‫جنگي چارو نه مصر ف کیږي او ستاسو جنرالن یې په خپلککو منځونککو کککې وېشککي‪ ،‬ستاسککو افسککران حککتى‬ ‫وسلې‪ ،‬مهمات‪ ،‬او نور نظامي وسایل خرڅوي!! پر افغانستان باندې ستاسو د پوځونو لککه تسککلطه وروسککته‬ ‫هومره کوکنار کرل شوي چې د هیواد په اوږده تاریخ کې سابقه نلري‪ ،‬تاسو چککې د کوکنککارو د فصککلونو د‬ ‫ړنگولو لپاره کومې مرستې د کابل ادارې ته ورکوئ د چارواکو په جیبونو کې لککوېږي‪ ،‬او د نککړۍ والککو د‬ ‫غولولو لپاره هغه فصلونه له منځه وړي چې څلور ځلې اپیم ترې ټول شوي‪.‬‬ ‫امریکایي چارواکو اووه کاله مخکې ویل چې له څلورو ملیونو مهککاجرینو نککه درې ملیککونه خپککل هیککواد تککه‬ ‫ستانه شول‪ ،‬خو نن وایي چې اوس هم په پاکستان او ایران کې درې ملیونه مهککاجرین میشککت دي! پوښککتنه‬ ‫دا ده چې دا درې ملیونه خپل ملک ته نه وو ستانه شوي او تاسو په دروغو د دوى د ستنیدو خککبره کککوله!!‬ ‫او که د بې امنیتۍ او جگړو په وجه بیرته ایران او پاکستان ته مهاجر شوي!‬ ‫تاسو ته په صداقت سره وایم چې په افغانستان کې روان مقاومت نه د القاعدې له لوري پیل شککوى او نککه د‬ ‫طالبانو له لوري‪ ،‬که تاسو د القاعدې او طالبانو ټول غړي هم ووژنککئ نککو مقککاومت بککه همداسککې روان وي‬ ‫لکه نن‪ ،‬دا مقاومت هغو افغانککانو لککه خککوا پیکل شککوى چککې خپلککوان یککې د امریکایککانو پککه لس وژل شککوي‪،‬‬ ‫کورونه یې وران شوي‪ ،‬په کلیو او جوماتونو یې بمونه ورېدلي‪ ،‬کورونه یې تلشي شوي‪ ،‬دوى او کورنۍ‬ ‫ته یې سپکاوى شوى‪ ،‬شخصي وسلې یې ترې اخیستل شوې‪ ،‬دا هماغه افغانان دي چې له روسانو سره هم‬ ‫په همدې خاطر وجنگیدل‪.‬‬ ‫تاسو د بوش له ادارې وپوښتئ چې دا د څه لپاره او د کوم سیاسي مصلحت لککه مخککې امریکککایي پوځککونه د‬ ‫افغانستان د پښتنو په ضد چې د ولس ‪ %٦٥‬نفوس تشکیلوي په جگړې کې ښکیل شوي او ولې د پښتنو پککه‬ ‫ضد له اقلیتونو او هغو ډلو نه استفاده کوي چې له تاسو نه مخکې د روسککیې تککر مشککرۍ لنککدې سککیمه ییککز‬ ‫ایتل ف ترې استفاده کوله؟ دا ولې ټولې جگړې په شرق‪ ،‬جنوب او جنوب غرب کې او پښتون میشته سیمو‬ ‫کې دي؟ ولې ستاسو ځواکونه یوازې په دغو سیمو کې ځاى په ځاى او په جگړه بککوخت دي؟ طالبککانو خککو‬ ‫په شمال هم واکمني کړې‪ ،‬هلته یې هم غړي او خواخوږي درلودل‪ ،‬د څککه لپککاره هلتککه نککه ستاسککو پوځککونه‬ ‫ځاى په ځاى شوي‪ ،‬نه په جگړه بوخت دي‪ ،‬نه کورونه تلشي کوي او نه وسلې راټولککوي؟ دا د څککه لپککاره‬ ‫تاسو د شمالي ټلوالې مسلح قطعات جنوب او شرق ته د پښتنو په خل ف د جگړو لپاره له ځککان سککره بیککایئ‬ ‫او د دوى کورونه ورباندې پلټئ او وسلې ترې غونککډوئ؟ دا ولککې تاسککو کمونیسککت جنککرالن او د دوى پککه‬ ‫خدمت کې مصرو ف د ملیشو هغه ځواکونه استخدام کړي او د پوځ او پولېس قطعات مو ترې جوړ کړي‬ ‫چې لسونه یې تر څنگلو د مظلومو افغانانو په وینو سککره دي؟ د روسکانو پککه خککدمت کککې ایتل ف ولککې نککن‬ ‫ستاسو په خدمت کې دي او روسان چې له چا سره جنگیدل نن تاسو ورسره جنگیکږئ؟ ځکواب یکې څرگنکد‬ ‫دى‪ ،‬څوک چې غلمۍ ته سر نه ټیټوي په آزادۍ او خپلواکۍ باور لري‪ ،‬ستاسو له نظره همککدومره بککد دي‬ ‫لکه د روسي ښکیلکگرو له نظره او د دوى معلمله به له تاسو سره همغسې وي لکه له روسانو سره‪.‬‬ ‫مونږ افغانانو او هیڅ باعقله انسان ته د امریکککایي چککارواکو دا تگلره د فهککم وړ نککه ده‪ ،‬دوى ولککې لککه بککې‬ ‫وزلو افغانانو سره خپل زور آزمویي! ولې د وران او جنگ ځپلي افغانستان د مزیککد ورانولککو لپککاره خپلککې‬


‫‪44‬‬

‫آخرین ماډل وژونکې او تخریبونکې وسلې استعمالوي؟ دا ولککې د دوى اقتصککادي او نظککامي برلسککي او د‬ ‫بل فقر‪ ،‬لوږه‪ ،‬ضعف او ناتواني د دې پر ځاى چې پککه دغککو سککخت زړو کککې د ترحککم او عککاطفې احسککاس‬ ‫راوپاروي‪ ،‬برعکس په دوى کې تکبر‪ ،‬غرور او مستي راولړوي!! او د خپککل رعککب او هیبککت تککر اغیکز‬ ‫لندې د خلکو له راوستو او د دوى له ځورولو نه لذت اخلي؟! دوى دې ووایي چککې پککه دې اوږدې مککودې‬ ‫کې له مرگ‪ ،‬ژوبلې‪ ،‬خو ف‪ ،‬وېرې او بې امنیو پرته یې افغانانو ته څه رااوړي؟!‬ ‫• تاسو او ستاسو تر حمایې لندې انتقالي اداره نه د امنیت په تامینولو موفق شوئ او نه د کوکنارو د کککر پککه‬ ‫مخنیوي کې‪ ،‬نن نه په لویو لرو کې امنیت شته‪ ،‬نککه پککه لویککو ښککارونو کککې او نککه پککه انتقکالي ادارې کککې د‬ ‫شاملو ډلو تر تسلط لندې سیمو کې‪ ،‬عام افغانان خو پرېږدئ‪ ،‬د دوى ډله ییککزې وژنککې‪ ،‬پکر مککال‪ ،‬ځککان او‬ ‫ناموس باندې تیري خو پرېږدئ‪ ،‬حتى د ملگرو ملتونو د اړوند ادارو مامورین هم خونککدي نککه دي‪ .‬مگککر د‬ ‫اخضر ابراهیمي هغه وینا ستاسو لپاره د شرم او پیغور خبره نه ده چکې ویکل یککې‪ :‬د دوى د ادارې پکر یککوه‬ ‫ښځینه مامورې څو څو ځله په ډله ییزه توگه جنسي تیرى شوى‪ ،‬دا تیرى د ده په وینا د هغې ډلککې لککه خککوا‬ ‫شوى چې تاسو ته تر ټولو زیاته نږدې ده او تاسو تر ټولو زیات په هغې اعتماد او حساب کوئ‪ ،‬همغه ډلککه‬ ‫چې د رونالد رمز فیلډ په امر یې تاسو ته دا شرایط برابر کړل چې ‪ ۷۰۰‬کسان په قلعه جنگي کې ووژنککئ‬ ‫او تر ‪ ۱۰۰۰‬نه زیات یې پخپله ووژل او د شبرغان په ډله ییزو قبرونو کې یې ښخ کړل!!‬ ‫• جورج ډبلیو بوش پر عراق له نظامي برید نه غوښتل دا ثابته کړي چې پر افغانستان باندې د ده حملککه یککوه‬ ‫کامیابه تجربه وه چې باید په نورو هیوادونو کې هم تکرار شي‪ ،‬غوښتل یې وښیي چککې پککه دې بریککد سککره‬ ‫غواړي د امریکا گککټې تککامین کککړي او لککه احتمککالي خطکر نککه یککې وژغککوري!! خککو حقیقکت دا دى چکې پککه‬ ‫افغانستان د امریکایي ځواکونو برید یوه ناکامه تجربه وه‪ ،‬په دې برید سره امریکایانو هیڅ نککه دي ترلسککه‬ ‫کړي‪ ،‬نه د طالبانو او القاعدې د مشرانو په نیولواو وژلو موفق شول‪ ،‬نه یې داسې حکومت جوړ کړى شو‬ ‫چې د امریکا گټې تامین کړي‪ ،‬نه یې جگړه پاى ته ورسکوله او نکه یکې پککه دې هیککواد کککې د خپلکې خوښکې‬ ‫سوله او امنیت تامین کړى شو‪ .‬د بوش ادارې په دې جگکړو سکره امریکایکانو تکه د خپلکو زامنکو لکه مکرگ‬ ‫ژوبلې او د امریکا په ضد د افغانانو او ټولې نړۍ له ژورې کرکې او نفرت نه پرته بل څه نه دي ترلسککه‬ ‫کړي‪ .‬څوک په دې نه پوهېږي چې د امریکا ا منیت په بهر کې او په زرگونو میله لرې په نکورو هیکوادو‬ ‫کې په ځانگړې توگه د افغانستان او عراق په څېر هیوادو کې له گواښ سره نککه دى مخامککخ‪ ،‬او پککه دغککو‬ ‫هیوادو د برید له لرې یې نشي خوندي کولې‪ ،‬دا هسې د اشغالگرانو بې بنسټه منطق دى چې په کمککزورو‬ ‫هیوادو د برید لپاره یې د بهانې په توگه کاروي‪ ،‬له چا سره چې د خپککل ولککس او هیککواد غککم وي هغککه نککه د‬ ‫خلکو زامن د مرگ کومي ته لیږي‪ ،‬نه دروغ ورته وایي‪ ،‬نه یې شتمنۍ د غلو په لمن کې اچوي ا و نه یککې‬ ‫له بحرانونو سره مخامخ کوي‪ ،‬بلککې امکانکات یکې د ولکس د مکالي سکتونزو پکه حلولکو‪ ،‬د فقکر‪ ،‬لکوږې پکه‬ ‫ختمولو اود اقتصادي ظالمانه تفاوتونو په له منځه وړلو لگوي‪ ،‬کاش جورج بوش خپل ولککس تککه ویلککي وی‬ ‫چې پر عراق زمونږ د حملې مقصد د دې هیواد د تیلو غني زېرمې ترلسه کول دي‪ ،‬نه دا چککې لککه عککراق‬ ‫نه امریکا ته خطر متوجه دى!! که پر دې هیواد برید ونه شي نو اتومي او کیمیکاوي وسکایل بکه جکوړ او د‬ ‫امریکا په ضد به یې استعمال کړي!! خو نړیوال وایي‪ :‬دا څنگه امریکا لککه هغککو هیوادونککو هیککڅ وېککره نککه‬ ‫لري چې پرمخ تللې اتومي‪ ،‬کیمیاوي او بیولوژیکي وسایل لري‪ ،‬نه له روس نه وېره لککري او نککه لککه چیککن‬ ‫نه‪ ،‬او نه په اسرائیلو اعتراض کوي چې کافي اتومي کیمیاوي او بیولوژیکي وسلې جوړوي!! دا په داسککې‬ ‫حال کې چې عراق د جنگ او اوږدې محاصرې په وجه نه د داسې وسلو د جوړولو مالي تککوان درلککود او‬ ‫نه فني کفایت‪ ،‬هغه پر خپلې خاورې د امریکایي طیارو د پرله پسې بمباریو مخه هم نشوى نیککولې‪ ،‬اتکومي‬ ‫بم یې به یې څنگه جوړولى شو!!؟‬ ‫• زه او زما په څیر د نړۍ ډېر خلک دا انتظار لري چې د متحده ایالتو په انتخاباتو کې ستاسککو بریککا بککه دې‬ ‫ته لر آواره کړي چې د امریکا په تیرو غلط سیاستونو کې تبدیلي راشي‪ ،‬تاسو به ټوله نړۍ او پککه خپلککه د‬ ‫امریکا ولس له هغو خطرنکاکو گواښکونو نککه وژغکورئ چکې د جکورج ډبلیککو بکوش‪ ،‬جگکړه مکارو‪ ،‬مکاجرا‬ ‫غوښتونکو او کاوبایي سیاستونو راولړ کړي‪ .‬د دغو سیاستونو دوام نړۍ په ډېر وېروونکي لوري بیایي‪،‬‬ ‫دغو غلطو سیاستونو په نړۍ کې د امریکا په ضد هومره ژوره کرکه او نفرت راولړ کککړى چککې امریکککا‬ ‫یې په ډېر څه او ډېرو کلونو کې نه شي جبرانولې‪.‬‬ ‫• که امریکا له افغانستانه د باعزته وتلو لر لټوي نو موږ یې مرستې ته چمتو یو؛ خو د افغانککانو لککه نظککره د‬ ‫بحران د باعزته حل یوازنۍ لر دا ده‪:‬‬ ‫‪ _۱‬د ټولو بهرنیو ځواکونو وتل‪.‬‬


‫‪45‬‬

‫‪ _۲‬د هیواد په کورنیو چارو کې د بهرنیو لسوهنو مخنیوى‪.‬‬ ‫‪ _۳‬یوه موقت بې طر ف حکومت ته د قدرت انتقال‪.‬‬ ‫‪ _٤‬په آزاد او خپلواک افغانستان کې آزاد او عادلنه انتخابات‪.‬‬ ‫‪ _ ٥‬د ټولو سیاسي بندیانو بل قید و شرط آزادول‪.‬‬ ‫‪ _٦‬دائمي اوربند‪.‬‬ ‫‪ _۷‬ټول هغه تصرفات لغو او باطل اعلنول چې د اشغال پککه دوران کککې نیککواکگرو ځواکونککو او د دوى لس پوڅکو‬ ‫حکومتونو ترسره کړي‪.‬‬ ‫‪ _۸‬هغه معاهدې چې اشغالگرانو پر افغانانو تحمیل کړې او زمونږ له آزادۍ او خپلککواکۍ سککره مغککایرت لککري؛ بککې‬ ‫اعتباره گڼل‪ ،‬د پردیو نظامي اډې‪ ،‬زندانونه‪ ،‬د افغانانو نیونه‪ ،‬په غیککر افغککاني محکمککو کککې د دوى محککاکمه‪ ،‬بهرنیککو‬ ‫محبسونو ته د دوى انتقال اود ظالمانه او غیر انساني مقرراتو له مخې د دوى مجازات د تل لپاره پاى ته رسول‪.‬‬ ‫‪ _۹‬مونږ دا هم ویلي چې که ځینې افغاني ډلې امنیتي تضککمینونه لټککوي او د دې لپککاره د بهرنککي سکوله سککاتي ځککواک‬ ‫حضور ضروري گڼي‪ ،‬پر دې بحث کیدى شي‪ ،‬موږ چمتو یو چې ددوى تشویشونه رفعه کړو‪ ،‬دا هم کیدى شي چې‬ ‫په دې موخه د بې طرفه اسلمي هیوادو محدود شمیر سوله ساتي د موقتې ټاکلې مودې لپاره په هیواد کککې ځککاى پککر‬ ‫ځاى شي‪ ،‬په دې شرط چې‪:‬‬ ‫‪ o‬دا به د موجوده دروغجنو سوله ساتو په څیر نه وي چې د اشغالگرانو په خدمت کې دي او مککاموریت یککې‬ ‫د سولې تامین نه؛ بلکې د سولې تر غولوونکي نامه لندې د افغانانو په ضد جنگ دى‪.‬‬ ‫‪ o‬له ښارونو نه بهر به په عسکري مراکزو کې ځاى په ځاى کیږي‪ ،‬تگ او راتگ به یې د افغککان حکککومت‬ ‫په اجازه او موافقه وي‪ ،‬داسې نه لکه د ناټو نیواکگرو او جنگ طلبه ځواکککونه چککې پککه خپککل سککر ځککي او‬ ‫راځي‪ ،‬په ښارونو کې مراکز لري او گزمې کوي‪ ،‬د افغانستان ځمکه او فضا مفتوحه سککیمه او تککر خپلککې‬ ‫مطلقې واکمنۍ لندې گڼي‪.‬‬ ‫‪ o‬د موقت حکومت تر قومندې لندې به عمل کوي او د مسؤلو افغککاني مقامککاتو لککه مککوافقې پرتککه بککه د هیککڅ‬ ‫نظامي تحرک حق نه لري‪ ،‬داسې نه چې د اوسني نیواکگر ځواک په څیر وي چې پککه خپککل سککر عملیککات‬ ‫کوي‪ ،‬پر کلیو‪ ،‬کورونو مدرسواو جومککاتونو بمککونه وروي‪ ،‬هککره ورځ پککه لسککگونو مظلککوم او بککې وزلککي‬ ‫افغانان په وینو کې رغړوي‪ ،‬نه د افغانانو او نړۍ والو پرله پسې او جدي اعتراضاتو تککه اعتنککاء کککوي او‬ ‫نه د خپل لس پوڅي حکومت د چارواکو مکرر التماس او غوښتنې ته چې تر عملیککاتو مخکککې بایککد دوى‬ ‫خبر کړى شي!!‬ ‫‪ o‬همداراز حاضر یو په دې اړه د دوى په غوښتنې بحث وکړو چې د بهرنیو ځواکونو د وتلو ترڅنککگ بایککد‬ ‫د مجاهدینو په لیکو که د بهرنیو جنگیالیو شتون وڅیړل شي‪ ،‬موږ ټولو خواوو ته اطمینان ورکوو چې لککه‬ ‫دې سره په بشککپړه تککوگه موافککق یککو چککې پککه افغانسککتان کککې دې نککه بهرنککي ځکواکگران وي او نککه بهرنککي‬ ‫جنگیالي‪ ،‬نه دې د هغو لپاره نظامي اډې وي او نه د دغو لپاره نظامي مراکز‪ ،‬که څه هم ټولو ته دا خککبره‬ ‫جوته ده چې اوس القاعده پکه عکراق ککې جنگیکږي او پاکسکتاني طالبکان پکه پاکسکتان ککې‪ ،‬یکو یکې هکم پکه‬ ‫افغانستان کې د جنگیدو او د نظامي مراکزو درلکودو تکه ضکرورت نکه لکري‪ ،‬پکه افغانسکتان ککې د دوى د‬ ‫شتون په اړه تبلیغات د خاصو سیاسي موخو په غرض ترسره کیږي‪.‬‬ ‫‪ o‬دې ته هم چمتو یو چې تضمین کړو په افغانستان کې به د مخدره موادو د تولېککد او تجککارت مخککه نیسککو‪،‬‬ ‫موږ د نشه یي موادو کشت‪،‬تولېد او تجارت حرام گڼو‪ ،‬دهیواد منتخبه شورى به د نکورو اساسکي مسکائلو‬ ‫تر څنگ په دې قضیې بحث کوي او لزم تدابیر به نیسي‪ ،‬په دې کې هیڅ شک نشته چې د مخدره توکیککو‬ ‫بازار د نیواکگرو ځواکونو لخوا تود شوى‪ ،‬دوى جنایتکاران او د مخدره توکککو قاچاقچیکان پککه څنککگ ککې‬ ‫نیولي‪ ،‬د لس پوڅي حکومت لوړ پوړي چارواکي د بهرنیو ځواکونو لوړ پککوړي افسککران پککه ګککډه پککه دې‬ ‫گنده فعل کې لس لري‪ ،‬د دې ادعا د اثبات لپاره دا دلیل کافي دى چې د بهرنیو ځواکونو له راتلککو سککره د‬ ‫مخدره توکیو تولېد تر مخکې څو ځلې زیات شوى او هر کال مخ پر زیاتیکدو دى‪ .‬د دشککمنانو دا تبلیغککات‬ ‫په بشپړه توگه بې بنسټه او دروغجکن دي چکې مجاهکدین پککه دې نککاروا فعکل کککې پکه لس لرلکو تورنککوي‪،‬‬ ‫مجاهدین خو هغه دي چې د خپل رب د رضاء او د خپل هیکواد د آزادۍ لپکاره خپکل سکر قربکاني کککوي‪ ،‬د‬ ‫شهادت تلوسه یې دې ته چمتو کوي چې له باروتو ډک واسکټ واغوندي ا و د دښمن په خوا کککې چککاودنه‬ ‫وکړي!! دا فرشته صفته مجاهدین به څنگه د حرامو توکیو په تولېد او تجارت سره خپل ایمان تککه تککاوان‬ ‫رسوي او د خپل رب د رضاء په خل ف به عمل کوي؟!!‬ ‫په آخر کې باید تاسو ته ووایم‪ :‬د دې پر ځاى چې امریکا هره میاشت تر شل ملیارد ډالرو زیاتې پیسککې د جگککړو پککه‬


‫‪46‬‬

‫دوام او د بې وزلو خلک په وژلو لگوي؛ آیا ښه به نککه وي چککې دا پیسککې د امریکککا د اقلیتونککو‪ ،‬مخصوصکاً مظلومککو‬ ‫تورپوستو د هغو ستونزو په ختمولو ولگول شي چې دا څو پیړۍ ورسره مخامککخ دي‪ ،‬سککتا د بریککا د اعلن پککه ورځ‬ ‫ټولو نړۍ والو د تور پوستو په سترگو کې هغه اوښکې لیدلې چې که له یوې خوا د مړو هیلککو راژونککدۍ کیککدو نښککه‬ ‫گڼل کیږي له بلې خوا د زړو پرهارونو‪ ،‬محرومیتونو‪ ،‬مظلومیتونو او تحقیرونو غمازي کوي‪(۱۳) «.‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫پر افغانستان د امریکا پوځي بربنډ یرغککل چکې د ‪۲۰۰۱‬ز کککال د اکتککوبر پککه اوومککه پیککل شکوې ل تککر اوسککه‬ ‫دوام لري‪ ،‬دا پوځي یرغل په داسې وخت کې پیل شو چکې زمکونږ هیککواد د پخکواني شکوروی اتحکاد دسککرو‬ ‫لښکرو په لسو دجوړو شوو زخمونو علج ل نه و پیل کړې‪ .‬که له یوې خوا روسی سرې لښکر ې د هیواد‬ ‫څخه په فزیکي توګه وتلې وې خو په ایدیالوژیکي توګه یې دخپل ځان پسې خپل پخوانې قراردادي قوماندانان‬ ‫او نور روزل شوي لسپوڅې پری ایښې و اوهغوی د دغه جنګ وهلي هیواد شیرازه بیرته جوړښت تککه پککرې‬ ‫نه ښوده ‪ .‬دا ستونزې ل روانې وې چې دطالبانو نوې پدیده په کې را دا خله شوه‪ .‬زیات شمیر شنونکي په دې‬ ‫بککاور دي چککې د طالبککانو د پدیککدې پککه را پیککدا کیککدو کککې د امریکککا‪ ،‬انګلسککتان‪ ،‬پاکسککتان اوسککعودي عربسککتان‬ ‫حکومتونو مستقیمه ونډه درلوده‪ ،‬ځکه چې دې هیوادونو غوښتل د جهاد او مبارزې هغکه سکتر اغیکز چکې‬ ‫دمرکزي اسیا د هیوادو پککه ولسککونو یککې شککیندلې و لککه منځککه یوسکي ‪ ،‬اوپککه دې ترتیککب سککره ددې ولسککونو پککه‬ ‫ځمکنیو زیرمو پرته له کوم خنډ سینه واچوی اوتر څنګ یې پککه افغانسکتان کککې د طالبککانو او مجاهکدینو تککر منکځ د‬ ‫تخاصم او جګړې وروسته د خپلې خوښې نظام نصب کړي ‪ .‬خو دهغه څه له پاره چې دوی غوښتل طالبککان‬ ‫استعمال کړي‪ ،‬د هغې په لسته راوړو بریالي نه شول‪ ،‬ځکه طالبانو د واکمنۍ دتر لسه کولو وروسته بیا خپل‬ ‫نظام جوړ کړ او په دې ترتیب یې د امریکایانو او د هغوی د متحدینو ټولې هیلې په ناهیلیو بدلې کړې ‪ .‬که څککه‬ ‫هم د طالبانو د حکومت په لومړیو کې په امریکا کی هستوګن زیات شمیرافغان سیاسککي شککنونکو‪ ،‬چککې نککن د‬ ‫امریکایانو د لښکر سره یو ځای په افغانستان کې حاکم دي‪ ،‬د هغوی د ویندویانو په څیر کار کککاوه‪ ،‬خککوکله چککې‬ ‫طالبانو د بش د حکومت د اوامرو د منلو نه ډه ډه وکړه اوپه ځانګړې توګه هغکه وخکت چکې د امریککا حککومت‬ ‫پرته له څیړنو ګرویږنو په افغانستان کې د القاعدې مشر اسامه بن لدن د نیویارک د پیښککو مسککؤل وګککاڼه او د‬ ‫هغه د ترلسه کولو له پاره یې د طالبانو د حکومت سکره خکبرې وککړې ‪ ،‬نوطالبکانو امریکایکانو تکه د هغکه د ور‬ ‫تسلیمولو څخه ‪ ،‬دکره لسوندونو د وړاندې کولو پرته‪ ،‬ډه ډه وکککړه‪ .‬نککو امریکککا تصککمیم ونیککو چککې د طالبککانو‬ ‫حکومت رانسکور کړي او پر ځای یې د خپلې خوښې رژیم نصب کړي ‪.‬‬ ‫د طالبانو د حکومت په خل ف دامریکا دحملې د پیلمې څخه د مخه ‪ ،‬امریکایانو د شککمال د ټلککوالې زیککات شککمیر‬ ‫لوړپوړي چارواکي د هغوی د رهبرانو په ګډون په ډیرو کمککو پیسککو واخسککتل ‪ .‬او پککه دې تککوګه یککې د شککمال د‬ ‫ټلوالې څخه د خپلو پیاده عسکرو په څیر کار واخست ‪ .‬چې تفصیل یې په اړوندو کتابونو کې کتلی شئ‪.‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫د ‪۲۰۰۱‬ز کال د اکتوبر دحملې او ددې حملې په جریان کې د طالبانو دحکومت د نسکوریدو نه وروسته‬ ‫امریکایانو هوډ وکړ چې د خپلې خوښې لس پوڅی نظام هلته قایم کړی ‪ .‬په دې اساس په ‪۲۰۰۱‬ز کال د‬ ‫ډسمبر د میاشتې په لومړیو کې یې د بن د تړون تر نامه لندې ډرامه جوړه کړه ‪ .‬په دې کرغیړن تړون کې‬ ‫د ملګرو ملتونو تر نظر لندې یو پریکړه لیک او څو ضمیمې ولیکل شوې چې متن یې په لندې توګه دی‪:‬‬ ‫بسم ا الرحمن الرحیم‬ ‫د دولت د دایمي موسساتو تر جوړښت پورې د افغانستان په اړوند د موقتي اقداماتو او احكاموموافقت لیك‬ ‫د افغانستان په اړوند د ملګرو ملتونو تر څارنې لندې د خبرو برخه وال د افغانسکتان پکه اړونکد د ملګکرو ملتونکو د‬ ‫سرمنشي د ځانګړي استازي په حضور كې‪ ،‬ژمنه كوي چې په افغانستان كې غمجن كړكیچ پکاى تکه ورسکوي‪ ،‬ملکي‬ ‫پخلینه‪ ،‬تلپاتې سوله‪ ،‬ثبات ټینګ او په هیواد كې د بشري حقوقو درناوى وشککي‪ ،‬بیککا ټینګککار كککوي چککې د افغانسککتان‬ ‫خپلواكي‪ ،‬ملي واكمنتوب او د خاورې بشپړتیا خوندي وساتل شي‪ ،‬د افغانستان د خلكو دغه مسککلم حککق منککي چککې پککه‬ ‫ازاده توګه خپل سیاسي راتلونكې برخه لیك د اسلم‪ ،‬دموكراسۍ‪ ،‬پلورلیزم او ټککولنیز عککدالت د پرنسککیپونو سککره سککم‬ ‫وټاكي‪،‬د دې قدردانیي كیږي چې د افغانستان مجاهدینو د كلونو په اوږدو كې د خپلواكئ‪ ،‬ملي واكمنتوب‪ ،‬د خککاورې‬ ‫بشپړتیا او ملي یووالي څخه دفاع كړیده او د تروریزم‪ ،‬ظلم او زیاتي په وړاندې یې په زړه پورې رول لوبولى او د‬ ‫دوئ قربانیو اوس هغوئ د جهاد‪ ،‬سولې او د خپل ګران هیواد افغانستان د بیا ودانولو او آرامتیا اتلن ګرځولې دي‪.‬‬ ‫پوهیږي چې په هیواد كې بې ثباته حالت دېته اړتیا لري چککې مککوقت اضککطراري تککدبیرونه ونیککول او عملککي شککي‪ .‬د‬ ‫جللتماب پروفیسور برهان الدین رباني د دغه چمتووالي قدرداني كوي چې قککدرت هغککې موقککتې ادارې تککه سککپاري‬


‫‪47‬‬

‫چې د دغه موافقتنامې په نتیجه كې منځ ته راځي‪ ،‬په دغه ضرورت ټینګار كوي چې په دغو موقتو تککدبیرونو كککې د‬ ‫افغانستان د ولس د ټولو پرګنو او د هغو ډلو چې د ملګرو ملتونو په اوسنیو خبرو كې یې نمایندګي نه ده شوې بشکپړ‬ ‫استازیتوب باوري شي‪ ،‬په پام كې ساتي چې دغه موقت تدبیرونه د یو داسې پراخ بنسټه او نماینده حكککومت پککه لککور‬ ‫چې جنسي توپیر په كې نه وي‪ ،‬په هغه كککې د ټولککو قومونککو او د هغککو ډلکو بشکپړ اسکتازیتوب شکوى وي او د ټکاكلې‬ ‫مودې څخه زیات دوام ونه كړي لومړى ګام بولې‪،‬دا مني چې وخت پکه كککار دى تککر څکو نکوى افغکان امنیککتي ځکواك‬ ‫جوړ او وكړى شي خپلې دندې په پوره توګه ترسره كړي‪ .‬په دغه موده كې باید هغککه امنیککتي تککدبیرونه چککې د دغککې‬ ‫موافقتنامې په لومړۍ ضمیمه كې په ګوته شوي پلي شکي‪ ،‬دا منککي چکې ملګکري ملتککونه یککوه پیژنکدلې شکوې نړیککواله‬ ‫بیطرفه موسسه ده او تر هغه چې په افغانستان كې تل پاتې موسسات منځ ته راځي خا ص او مهم نقش ولوبوي‪ ،‬چککې‬ ‫تفصیلت یې د دې موافقتنامې په دوهمه ضمیمه كککې پککه ګککوته شککوي دي‪ ،‬پککه لنککدې ډول مککوافقې تککه رسککیدلي دي‪:‬‬ ‫موقته واكمني‬ ‫اول – عمومي احكام‬ ‫‪ -۱‬موقته واكمني د قدرت د رسمي انتقال سره سمه رامنځ ته كیږي‪ ،‬د قککدرت د انتقککال نیټککه د ‪ 2001‬میلدي كککال د‬ ‫ډسمبر ‪ 22‬مه ټاكل شوې ده‪.‬‬ ‫‪-۲‬موقته واكمني به د یوې موقتې ادارې نه چې په سر كې یي یو رئیس دى‪ ،‬د ِاضککطراري لککویې جرګککې د رابللککو د‬ ‫پاره د یوه ځانګړي خپلواك كمیسیون‪ ،‬د افغانستان د سترې محكمې او نورو هغو محكمو چې د موقتې ادارې له خوا‬ ‫منځ ته راځي جوړوي‪ .‬د موقتې ادارې او ځانګړي خپلواك كمیسون جوړښت‪ ،‬دندې‪ ،‬او اجرایوې كاردودونه په دې‬ ‫موافقتنامه كې ځاى په ځاى شوي دي‪.‬‬ ‫‪- ۳‬موقته واكمني د قدرت د رسمي انتقال سره سم د افغانستان د ملي واكمنتوب تمثیل كککوي‪ .‬پککه دې اسککاس د موقککتې‬ ‫مودې په اوږدو كې به موقته واكمني په بهرنیو اړیكو كې د افغانستان استازیتوب كوي؛ د ملګرو ملتونو په موسسککه‬ ‫او د دغې موسسې او خاصو نمایندګیو كې د افغانستان څوكۍ اشغالوي‪ .‬همدغه شان پککه نککورو نړیوالکو موسسکاتو او‬ ‫كنفرانسککککککککککککککککککککککونو كککککککککککککککککککککککې د افغانسککککککککککککککککککککککتان اسککککککککککککککککککککککتازیتوب كککککککککککککککککککککککوي‪.‬‬ ‫‪- ۴‬د موقتې واكمنۍ د جوړښت نکه د شکپږو میاشکتو پکه مکوده كکې بکه اضکطراري لکویه جرګکه رابلکل كیکږي‪ ،‬چکې د‬ ‫افغانستان د پخواني پاچا اعلیحضرت محمدظاهرشاه له خوا به پرانستل شي‪ .‬دا اضطراري لویه جرګککه بککه د انتقککالي‬ ‫واكمنۍ او د پراخ بنسټه ادارې په هكله پریكړه كوي‪ .‬نوموړې اداره به تر هغه وختککه پککورې د افغانسککتان مشککرتوب‬ ‫كوي تر څو یو بشپړ نماینده حكومت چکې د ازادو او عکادلنه انتخابکاتو لکه مخکې منکځ تکه راځکي‪ ،‬دغکه انتخابکات د‬ ‫اضککککککطراري لککککککویې جرګککککککې د غونډیککککککدو د نیککککککټې څخککککککه د دوو كککککککالو پککککککه مککککککوده كککککککې وشککککککي‪.‬‬ ‫‪-۵‬اضطراري لویه جرګه د انتقالي واكمنۍ د تاسیس سره سم موقته واكمني د منځه وړي‪.‬‬ ‫‪-۶‬د انتقالي واكمنۍ د جوړښت نه د ‪ 18‬میاشتو په اوږدو كې د اساسي قانون د تصکویب لکه پکاره لکویه جرګکه رابلکل‬ ‫كیږي‪ .‬دغه اساسي قانون به د افغانستان د راتلونكي حكومت چې د ملګرو ملتونو د څارنې لندې عمککومي انتخابککاتو‬ ‫په نتیجه كې منځ ته راځي زمینه برابره كړي‪ .‬د دې له پاره چې د پیشنهاد شوي اساسي قانون د تصککویب لککه پککاره د‬ ‫لویې جرګي سره مرسته شوي وي‪ ،‬انتقالي اداره د خپل تاسیس نه باید د دوو میاشتو په اوږدو كککې د ملګککرو ملتونککو‬ ‫په مرسته د اساسي قانون كمیسون جوړ كړي‪.‬‬ ‫دویم – قانوني چوكاټ او قضایي نظام‬ ‫‪- ۱‬لنککدېنئ چوكککاټ پککه موقککتي تککوګه تککر هغککه چککې پککورته ذكککر شککوى نککوى اساسککي قککانون نافککذ شککي تطککبیقیږي‪.‬‬ ‫الف ‪ :‬د ‪ 1343‬لمریز )‪1964‬م( اساسي قانون ترهغه ځایه چې احكام یې د دې موافقتنامې د موادو سره په تضاد كې‬ ‫نه وي او د هغو برخو پرته چې د شاهي رژیم او د هغه وخت د اجرائیه او مقننه قواوو سره ارتباط پیککدا كککوي نککور‬ ‫احكام یې د تطبیق وړ دي‪.‬‬ ‫ب ‪ :‬موجکوده قکوانین او مقکررات تکر هغکه ځکایه چکې د دغکې موافقتنکامي او نړیوالکو قکانوني واجبکاتو د كومکو چکې‬ ‫افغانستان یې یو طر ف وي او یا د ‪ 1343‬كال د اساسي قانون د تطبیق وړ احكامو سره په تضاد كې نه وي د تطبیق‬ ‫وړ دي‪ .‬موقته واكمني دا قدرت لري چې دغه قوانین او لیحي فسخ او تعدیل كړي‪.‬‬ ‫‪- ۲‬د افغانستان قضایي قوه به مستقله وي‪ .‬قضایي قوه د سترې محكمې او د هغو نکورو محكمکو څخکه چکې د موقککتې‬ ‫ادارې له خوا جوړیږي تشكیله شوې ده‪ .‬موقته اداره د ملګرو ملتونو په مرسته یو قضایي كمیسون جوړوي چککې پککه‬ ‫افغانستان كې د اسلمي ارزښتونو‪ ،‬د نړیوالو حقوقي معیارونو او د داخلي حقوقي عنعناتو پکه نظکر كکې نیولکو سکره‬ ‫قضایي سیستم بیا فعال كړي‪.‬‬


‫‪48‬‬

‫دریم ‪ -‬موقته اداره‬ ‫الف – تركیب‬ ‫‪ -۱‬موقته اداره د یوه رئیس‪ ،‬پنځه مرستیالنو او ‪ 23‬غړو څخه جوړه ده‪.‬‬ ‫د رئیس نه پرته هر غړى كولى شي چې د موقتې ادارې د یوې اداري څانګې مشر شي‪.‬‬ ‫‪ -۲‬د افغانستان پککه بککاره كککې د ملګککرو ملتونککو د خککبرو برخککه والککو د افغانسککتان د پخککواني پاچککا اعلیحضککرت محمککد‬ ‫ظاهرشاه نه بلنه كړې چې د موقتې ادارې مشري په غاړه واخلي‪ .‬اعلیحضرت یادونه كړې چې غوره ګڼي چککې یککو‬ ‫بل مناسب شخصیت چې د برخه والو د منلو وړ وي په دغه دنده وګومارل شي‪.‬‬ ‫‪ -۳‬د موقتې ادارې رئیس‪ ،‬مرستیالن او نور غړي به یې د هغککو نومونککو د لسککتونو څخککه چککې د ملګککرو ملتونککو پککه‬ ‫مذاكراتو كې د برخه والو له خکوا وركکړل شکوي دي پککه مربککوطه څکانګه كککې د دوۍ د مسککلكي تخصکص‪ ،‬حیکثیت‪،‬‬ ‫لیاقت‪ ،‬كفایت او هم د افغانستان د قامي‪ ،‬جغرافیایي او مذهبي تناسب او د ښځو د مقام د اهمیت په پام كې نیولو سره‬ ‫د ملګرو ملتونو د خبرو د برخه والو له خوا ټاكل شوي دي چې نومونه یې د دې مککوافقت لیککك پککه څلککورمه ضککمیمه‬ ‫كې د لیست په بڼه راغلي دي‪.‬‬ ‫‪ -۴‬د موقتې ادارې هیڅ غړى نه شي كولى چې په عین وخت كې د اضککطراري لککویې جرګککې د جوړیککدو د پککاره د‬ ‫ځانګړي خپلواك كمیسون غړى هم شي‪.‬‬ ‫ب ‪ :‬كاردود )طرزالعمل(‬ ‫‪ -۱‬د موقتې ادارې رئیککس او د هغککه یککا د هغککې پککه غیککاب كککې د مرسککتیالنو څخککه یککې یککو د موقککتې ادارې د غونککډو‬ ‫مشرتوب په غاړه اخلي او د خبرو او موادو اجندا جلسو ته وړاندې كوي‪.‬‬ ‫‪ -۲‬موقته اداره هڅه كوي چې خپلې پریكککړې د جمعککي اتفککاق پککه تککوګه وكککړي‪ .‬كککه چیککرې د پریكککړې لککه پککاره راى‬ ‫اخستنې ته اړ شي‪ ،‬نو ضرور ده د حاضرو غړو د رایو په اكثریت پریكړه وشي‪ ،‬مګر دا چې په دې موافقتنامه كککې‬ ‫په بله توګه په ګوته شوي وي‪ .‬په دې شرط چې د پریكړو له پاره راى اخستلو په صورت كې باید په غونډه كککې ‪21‬‬ ‫غړي حاضر وي په داسې حال كې چې د رایو شمیر مساوي شي‪ ،‬د رئیس رایه پریكنده رول لري‪.‬‬ ‫ج – دندې‬ ‫‪ -۱‬موقته اداره د دولت ورځنۍ چارې پرمخ بیایي د سولې‪ ،‬امنیت او نظم د ټینګښت او د بهترې ادارې د تامینولو له‬ ‫پاره حق لري چې فرمانونه صادر كړي‪.‬‬ ‫‪ -۲‬د موقتې ادارې مشر یا مشره او یا د هغو په غیاب كکې یکو لکه مرسکتیالنو څخکه بایکد د موقکتې ادارې وړ او ښکه‬ ‫تمثیل او استازیتوب وكړي‪.‬‬ ‫‪-۳‬د موقتې ادارې هغه غړي چې د مختلفو څانګو دنده یې پر غاړه وي‪ ،‬مسئولېت لري چې د موقتې ادارې پالیسي‬ ‫د خپل كار په ساحه كې پلي كړي‪.‬‬ ‫‪ -۴‬د قدرت د انتقال سره سم موقته اداره پوره قانوني صلحیت لري چې د پیسو په چاپ او چلند كې اقدام وكکړي او‬ ‫په ځانګړي توګه حق لري چې د نړیوالو مالي سازمانونو څخه پیسې ترلسه كړي‪ .‬موقته اداره به د ملګککرو ملتونککو‬ ‫په مرسته د افغانستان مركزي بانك بیا فعالوي‪ .‬دا بانك بککه د بامسککئولېته‪ ،‬محاسککبوي او څرګنککد كککاردود لککه مخککې د‬ ‫پیسو په تهیه كولو كې د قانون له مخې اقدام كوي‪.‬‬ ‫‪ -۵‬موقته اداره به د ملګرو ملتونو په مرسته د ملكي مامورینو خپلواك كمیسیون جوړوي‪ .‬نوموړي كمیسیون موقکتي‬ ‫واكمنۍ او راتلونكې انتقالي واكمنۍ ته د هغو باكفایته او با اهلیته كاندیدانو لنډ لستونه چې د اداري څککانګو پککه مهمککو‬ ‫دنککککککدو او همککککککدغه شککککککان د والیککککککانو او ولسککککککوالنو پککککککه دنککککککدو ګمککککککارل كیککککککږي‪ ،‬ورسککککککپاري‪.‬‬ ‫‪ -۶‬موقته اداره به د ملګرو ملتونو په مرسته د بشري حقوقو یو خپلککواك كمیسککیون جککوړ كککړي‪ .‬د دغککه كمیسککیون پککه‬ ‫دندو كې د بشري حقوقو د رعایت څارنه‪ ،‬د بشري حقوقو د نه مراعت په صورت كې تحقیککق او د بشککري حقوقککو د‬ ‫كورنیو موسساتو ته وده وركول شامل دي‪ .‬همدغه شان موقته اداره د ملګرو ملتونو پککه مرسککته د هغککو سککتونزو پککه‬ ‫هكله چې په دې موافقتنامه كې نه دي ځاى په ځاى شوي‪ ،‬نور كمیسونونه هم جوړولى شي‪.‬‬ ‫‪-۷‬د موقتې ادارې غړي به په خپلو كړو وړو كې د یو لړ سلوكي ضوابطو رعایت وكړي چې د نړیوالککو معیککارونو‬ ‫سره برابر وي‪.‬‬ ‫‪ -۸‬كه چیرې د موقتې ادارې كوم غړى په خپلو كړو وړو كې د پورته ذكککر شککویو نړیوالککو معیککارونو اطککاعت ونککه‬ ‫كړي‪ ،‬باید د خپلې دندې نه ګوښه كړاى شي‪ .‬د یوه غړي ګوښه كول او یا د ادارې څخه د هغه ایستل باید د رئیس او‬ ‫یکککککا د هغکککککه د كکککککوم مرسکککککتیال پکککککه وړانکککککدیز او د رایکککککو د دوه ثلثکککککو پکککککه اكکککککثریت عملکککککي شکککککي‪.‬‬


‫‪49‬‬

‫‪ -۹‬د لزوم په صورت كې د موقتې ادارې د غړو دندې او صلحیتونه د ملګرو ملتونو په مرسته تكمیککل او تصککریح‬ ‫كیږي‪.‬‬ ‫څلورم ‪ -‬د اضطراري لویې جرګې د رابللو له پاره ځانګړى خپلواك كمیسیون‬ ‫‪ -۱‬د اضطراري لویې جرګې د رابللو له پاره یو ځانګړى خپلواك كمیسون د موقتې واكمنۍ د جوړولککو څخکه د یکوې‬ ‫میاشتې په دننه كې جوړیږي‪ .‬په دې ځانګړي خپلواك كمیسون كې ‪ 21‬تنه غړیتوب لري‪ .‬د دې كمیسککیون یککو شککمیر‬ ‫غړي باید په اساسي قانون یا عنعنوي قوانینو كې تخصص ولري‪ .‬د دې كمیسیون غړي به د هغو كاندیدانو د لستونو‬ ‫څخه چې د افغانستان په اړوند د ملګرو ملتونو په خبرو كې د برخه والکو لککه خکوا وړانکدې شکوي او همککدغه شکان د‬ ‫افغان متخصصینو‪ ،‬د مدني ټولنو د ډلو له خوا مخكې ترتیب شوي غوره كیږي‪ .‬ملګري ملتونه به د دې كمیسون پککه‬ ‫جوړولو‪ ،‬فعالولو او د كمیسون د مناسبې دارالنشا په جوړولو كې مرسته وكړي‪.‬‬ ‫‪ -۲‬دغه ځانګړى خپلواك كمیسون به د اضطراري لویې جرګې د كاردود او د اضطراري لویې جرګې د غککړو د‬ ‫شمیر په ټاكلو كې وروستنۍ تصمیم نیونكې مرجکع وي‪ .‬دغکه ځکانګړى خپلکواك كمیسکون بکه د مقرراتکو او كکاردود‬ ‫مسوده جوړوي چې لندې ټكي به پكې په ګوته شوي وي‪:‬‬ ‫الف ‪ -‬په لویه جرګه كې په هیواد كې د ننه د اوسیدونكو مسكونو او كوچیانو د برخې د ټاكلو له پاره د معیککارونو پککه‬ ‫ګوته كول‪.‬‬ ‫ب ‪ -‬په پاكستان‪ ،‬ایران او د نړۍ په نورو هیوادونو كې د افغاني كډوالو د پاره د برخې د ټاكلو د معیارونو پککه ګککوته‬ ‫كول‬ ‫ج ‪ -‬پککه هیککواد كککې د ننککه او د هیککواد نککه د بانککدې د اسککلمي عالمکانو پککه ګککډون د مککدني ټولنککو‪ ،‬سککازمانونو‪ ،‬بککانفوذه‬ ‫شخصیتونو‪ ،‬روښان فكرانو او سوداګرو د برخې د ټاكلو د پاره د معیارونو پککه ګککوته كککول‪ .‬دغککه ځککانګړى خپلککواك‬ ‫كمیسون به په اضطراري لویه جرګه كې د ښځو او د افغان ولس د نککورو پرګنککو د اسککتازو مناسککب شککمیر بککاوري‬ ‫كوي‪ .‬اونۍ مخكې د اضطراري لویې جرګې كاردود‪ ،‬مقررات‪ ،‬د جرګې د پرانیستلو نیټه‪ ،‬په نظر كې نیول شککوى‬ ‫ځاى او موده چاپ او خپره كړي‪.‬‬ ‫‪ -۳‬د اضطراري لویې جرګې د پاره به ځکانګړى خپلکواك كمیسککیون د كاندیکدولو د پروسکې او د هغککې د څکارنې او‬ ‫تطبیق كاردود وضع كوي‪ .‬دغه كمیسیون باید د اضطراري لویې جرګې له پاره د غیر مستقیمو انتخاباتو یا غککوره‬ ‫كولو پروسه په څرګنده او منصفانه توګه یقیني كړي‪ .‬دغه ځانګړى خپلواك كمیسیون به داسې میكانیزم او مقککررات‬ ‫رامنځ ته كوي چې د هغه له مخې شكایتونه ثبت او د شخړو په صورت كې حكمیت وشي‪.‬‬ ‫‪ -۴‬اضطراري لویه جرګه به د انتقالي ادارې لککه پککاره د دولککت مشککر انتخککابوي او هغککه وړانککدیزونه چککې د انتقککالي‬ ‫ادارې د جوړښت او د لوړرتبه مامورینو په هكله شوي وي‪ ،‬تصویبوي‪.‬‬ ‫پنځم‪ :‬نهایي احكام‬ ‫‪ -۱‬د قدرت د رسمي انتقال سره سم به په هیواد كې ټول مجاهدین‪ ،‬افغان وسککله وال ځواكککونه او وسککله والککې ډلککې د‬ ‫موقتې واكمنۍ تر كنترول او قوماندې لندې راځي‪ .‬او د افغانستان د نککوو امنیککتي او پککوځي غوښککتنو سککره سککم بککه د‬ ‫هیواد په وسله والو او امنیتي ځواكونو كې تنظیم شي‪.‬‬ ‫‪ -۲‬موقته واكمني او اضطراري لویه جرګه باید د نړیوالو هغو اساسي پرنسککیپونو او احكککامو مطککابق عمککل وكککړي‬ ‫چې د بشر په حقوقو او انساني قوانینو كې خوندي شوي او افغانستان هغه منلي دي‪.‬‬ ‫‪ -۳‬موقته واكمني باید د تروریزم‪ ،‬مخدره موادو‪ ،‬او تنظیم شوو جنایتونو په ضککد مبککاره كککې د نړیککوالې ټککولنې سککره‬ ‫همكاري وكړي‪ .‬دغه واكمني باید نړیوالو قوانینو ته په درنه سترګه وګوري او د خپلو ګاونډیو هیوادونو او نړیوالې‬ ‫ټولنې سره سوله ایز او دوستانه اړیكي ټینګې وساتي‪.‬‬ ‫‪ -۴‬موقته واكمني او د لویې جرګې د رابللو ځانګړى خپلواك كمیسیون باید دا بککاوري كککړي چککې پککه اضککطراري‬ ‫لویه جرګه او موقته اداره كې ښځې‪ ،‬ټولې قامي او دیني ټولنې عادلنه استازیتوب ولري‪.‬‬ ‫‪-۵‬موقته واكمني هغه اشخا ص چې د نړیوالو بشري قوانینو نه یې سرغړونه كړې وي او یکا یکې د انسکانیت پکه ضکد‬ ‫جنایت كړی وي له عدلي تعقیب څخه نه شي معا ف كولى‪.‬‬ ‫‪-۶‬د موقتې واكمنۍ ټول اقدامات به د ملګرو ملتونو د امنیت د شککورا د ‪ 1380‬لمریککز كککال پریكککړه لیککك )‪ 14‬نومککبر‬ ‫‪ 2001‬میلدي كکککال( د افغانسکککتان پکککه هكلکککه د امنیکککت شکککورا نکککورو اړونکککدو پریكکککړو سکککره مطکککابقت ولکککري‪.‬‬ ‫‪-۷‬تر موقتې واكمنۍ لندې به د ټولو اورګانونو له پاره مقررات او كاردود په غوره توګه د ملګرو ملتککو پککه مرسککته‬ ‫رامنځ ته كیږي‪.‬‬ ‫ضمیمې د دې موافقتنامې داخلي برخې جوړوي چې انګلیسي متن یککې د ‪ 2001‬میلدي كککال د دسککمبر د میاشککتې پککه‬ ‫پنځمه نیټه په یوه نسخه كې ترتیب شوی اصلي متن دى او باید د ملګرو ملتونو په ارشیف كې خونککدي وسککاتل شککي‪.‬‬


‫‪50‬‬

‫رسمي متنونه به په پښتو‪ ،‬دري او نورو هغو ژبو كې چې د ملګرو ملتونو د سرمنشي د خا ص اسککتازي لککه خککوا بککه‬ ‫مشخصې شي‪ ،‬هم ترتیب شي‪ .‬د ملګرو ملتونو د سرمنشي خا ص استازى به تصدیق شوې نسخې په انګلیسي‪ ،‬پښتو‬ ‫او دري هککککککککککککککککککککککککر یککککککککککککککککککککککککو ګککککککککککککککککککککککککډونكونكي تککککککککککککککککککککککککه اسککککککککککککککککککککککککتوي‪.‬‬ ‫د افغانستان په هكله د ملګرو ملتونو د خبرو د ګډونګونكو له پاره د ملګرو ملتونو له پککاره د شککاهد پککه تککوګه اخضککر‬ ‫ابراهیمي د افغانستان د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړى استازى‬ ‫لومړۍ ضمیمه‬ ‫نړیوال امنیتي ځواك‬ ‫‪ -۱‬د افغانستان په اړوند د ملګرو ملتونو په خبرو كې برخه وال دا مني چې په ټول هیواد كې د امنیت ټینګښت‪ ،‬نظککم‬ ‫او د قانون پلې كول پخپله د افغانانو مسئولېت دى‪ .‬دغه هد ف ته د رسیدو له پککاره دا ژمنککه كککوي چککې افغانککان بککه د‬ ‫خپلو ټولو وسایلو‪ ،‬توان او نفوذ سره سم امنیت د ټولو له پاره په شمول د ملګرو ملتونو او نورو نړیوالو حكومتي او‬ ‫غیر حكومتي موسساتو او مامورینو چې په افغانستان كې ځاى په ځاى كیږي یقیني كړي‪.‬‬ ‫‪ -۲‬د دې هد ف په نظر كې نیولو سره د خککبرو برخککه وال غوښککتنه كککوي چککې نړیککواله ټککولنه بککه د افغانسککتان د نویککو‬ ‫واكمنو سره د افغانستان د نویو وسله والو او امنیتي ځواكونو په روزنه او جوړیدو كې مرسته كوي‪.‬‬ ‫‪ -۳‬د دې مطلب په پوهیدو سره چې د افغانستان نوى وسله وال او امنیتى ځواكونو د بشپړ جوړیدو او پککه كککار لویککدو‬ ‫له پاره یو څه وخت ته ضرورت لري‪ ،‬نو له دې كبله د ملګرو ملتونو په خبرو كککې برخککه وال د امنیکت د شکورا نککه‬ ‫غوښتنه كوي چې خپل موظف پوځونه هرڅومره ژر چې كولې شي په افغانستان كکې ځکاى پرځکاى كولکو تکه تکوجه‬ ‫وكړي‪ .‬دا ځواك به د كابل او د هغه د چاپیریال د امنیت د ساتلو په لر كې همكاري وكړي‪ .‬دغکه ځکواك كکولی شکي‬ ‫چککککې د لککککزوم پککککه صککککورت كککککې د هیککککواد نککککورو ښککککاري مركزونککککو او سککککاحو تککککه پراختیککککا ومککککومي‪.‬‬ ‫‪ -۴‬د ملګرو ملتونو په خبرو كې برخه وال ژمنه كوي چې له كابل او نورو ښاري مركزونو او ساحو څخه په كومککو‬ ‫چې د ملګرو ملتونو موظف ځواك ځاى پر ځاى كیږي‪ ،‬ټکول پکوځي واحکدونه وباسکي‪ .‬دا بکه هکم ښکه وي چکې دغکه‬ ‫ځواكونه د افغانستان د زیربنا)انفراسټركچر( د بیا رغونې په لر كې همكاري وكړي‪.‬‬ ‫دوهمه ضمیمه‬ ‫په موقته دوره كې د ملګرو ملتونو د سازمان نقش‬ ‫‪ -۱‬د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګرى استازى په افغانستان كې د ملګرو ملتونو د هراړخیز كار په ټولو برخو كکې‬ ‫مسئولېت لري‪.‬‬ ‫‪ -۲‬د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړى استازى باید د دې موافقتنامې ټول مندرجات وڅاري او د تطبیق په لر كککې‬ ‫یې مرسته وكړي‪.‬‬ ‫‪-۳‬ملګري ملتونه به موقتې واكمنۍ ته د یوه سیاسي بیطرفه چاپیریال په رامنځته كیدو كې لرښوونه وكړي تککر څککو‬ ‫اضطراري لویه جرګه په ازادو او منصفانه شرایطو كې راغونډه شي‪ .‬ملګري ملتونه به د هغککو موسسککاتو او اداري‬ ‫څانګو چال چلند ته چې د اضطراري لویې جرګې دایرول او د هغې نتیجې په مستقیمه توګه د نفوذ لنککدې راوړي‬ ‫خاصه توجه وكړي‪.‬‬ ‫‪ -۴‬د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړى استازى او یا د هغه او هغې له خوا ټاكل شوي هیئت ته به بلنه وركړل شي‬ ‫چې د موقتې ادارې او د اضطراري لویې جرګې د رابللو د ځککانګړي او خپلککواك كمیسککیون پککه غونککډو كککې برخککه‬ ‫واخلي‪.‬‬ ‫‪ -۵‬كه د هر دلیل په وجه موقته اداره یا ځانګړى خپلواك كمیسیون د خپلو غونډو څخه منع شي او یا د دې جککوګه نککه‬ ‫وي چې د اضطراري لویې جرګې د راغونډیدو د موضوعاتو په هكله پریكککړه وكککړي‪ ،‬پککه دې هكلککه بککه د ملګککرو‬ ‫ملتونو د سرمنشي ځانګړى استازى‪ ،‬د موقتې ادارې یا د ځانګړي خپلواك كمیسیون له خوا د نظریکاتو پکه نظکر كکې‬ ‫نیولو سره د خپل خیر او ښیګڼې ماموریت څخه كار اخلي ترڅو په دې باره كې د حل د پاره اسککانتیاوې برابککرې او‬ ‫یا پریكړه وكړي‪.‬‬ ‫‪ -۶‬ملګري ملتونه باید حق ولري چې د بشري حقوقو د پښو لنکدې كیکدو پکه صکورت كکې تحقیکق‪ ،‬او كکه ضکرورت‬ ‫شي‪ ،‬نو د اصلحي عمل سپارښتنه وكړي‪ .‬همدرانګه ملګري ملتونه د بشري حقوقو د پراختیا‪ ،‬د ښوونې او روزنې‬ ‫د پروګککککرام د تطککککبیق او د بشککککر حقوقککککو تککککه د درنککککاوي او پککککاملرنې پککککه لر كککککې مسککککئولېت لککککري‪.‬‬


‫‪51‬‬

‫دریمه ضمیمه‬ ‫د ملګرو ملتونو د سازمان نه د افغانستان په اړوند‪ ،‬د ملګرو ملتونو د خبرو د برخه والو غوښتنه‬ ‫د ملګرو ملتونو په خبرو كې برخه وال په دې وسیله‪:‬‬ ‫‪-۱‬د ملګرو ملتونو او نړیوالې ټولنې څخه غوښتنه كوي چې د افغانستان ملي واكمنتوب‪ ،‬د خککاورې تمککامیت او ملککي‬ ‫یووالي د ضمانت له پاره ضروري اقدامات وكړي‪ .‬همدارنګه د افغانستان په كورنیو چارو كې د بهرنیو هیوادونو د‬ ‫لسوهنې د بندولو په هكله لزم اقدامات وكړي‪.‬‬ ‫‪ -۲‬د ملګرو ملتونو‪ ،‬نړیوالې ټولنې په ځکانګړي ډول د مرسکته وركوونكکو هیوادونکو او څکواړخیزو موسسکاتو څخکه‬ ‫غوښتنه كوي چې د خپلو وعدو د پوره كولو له پاره له موقتې واكمنۍ سره په ګډه د افغانستان د بیا رغونې‪ ،‬په پښککو‬ ‫دریدو او بیا ودانولو په لر كې خپل واجبات او همكاري یو ځل بیا تائید‪ ،‬غښتلی او تطبیق كړي‪.‬‬ ‫‪-۳‬د ملګرو ملتونو د سازمان څخه غوښتنه كوي هر څککه ژر د رایککو وركوونكککو د نومونککو د ثبتولککو كککار د عمککومي‬ ‫انتخاباتو چې د اساسي قانون د تصویب څخه وروسته دایریکږي مخكکې لکه مخكکې سکرته ورسکوي او همکدارنګه پکه‬ ‫افغانستان كې نفوس شمیرنه هم بشپړه كړي‪.‬‬ ‫‪ -۴‬د ملګرو ملتونو د سازمان او نړیوالې ټولنې څخه غوښتنه كوي چې د افغانستان د خپلککواكۍ او خلكککو د عککزت پککه‬ ‫خوندي ساتلو كې د مجاهدینو د قهرمانانه نقش په پیژندلو سره لزم اقدامات او د موقتې واكمنۍ سره مرسکته وكکړي‬ ‫تکککککر څکککککو د افغانسکککککتان پکککککه وسکککککله وال او امنیکککککتي ځواكونکککککو كکککککې مجاهکککککدین بیکککککا مکککککدغم كکککککړي‪.‬‬ ‫‪ -۵‬ملګرو ملتونو او نړیوالې ټولنې ته بلنه وركوي چې د شهیدانو كورنیو او نورو وارثینو‪ ،‬د جنګ ځپلککو او د جنککګ‬ ‫د معیوبینو سره د مرستې صندوق جوړ كړي‪.‬‬ ‫‪ -۶‬د ملګرو ملتونو او نړیوالې ټولنې او د سیمه ایزو مرستندویه موسساتو څخه په كلكه غوښتنه كیږي چې د موقککتې‬ ‫واكمنۍ سره د نړیوال تروریزم‪ ،‬د مخدره موادو د كرنې او لیږدولو په ضد د مبارزې په لر كککې د موقککتې واكمنککۍ‬ ‫سره همكاري وشي او افغاني كروندګرو د پاره د مالي‪ ،‬مادي او تخنیكي مرسککتو پککه برابرولککو سککره زمینککه مسککاعده‬ ‫كړي‪ ،‬چې د افغانستان كروندګر نور خوراكي پیداوار تولېد كړي‪(۱۴) .‬‬ ‫هغه وخت چې په بن کې د ملګرو ملتونو تر نظارت لندې د افغانستان څخه د شمال دټلوالې یوشمیر وګککړي او‬ ‫تر څنګ یې د پیښور څخه د پیر ګیلنکي تککر مشککرۍ لنککدې د مهککاجرینو پککه نککامه یککو هیئککت او د روم څخککه د‬ ‫پخواني پاچا محمدظاهر د ډلې استازي او همدا راز د قبر ص د غونډې تکر نکامه لنکدې یکو څکو نکور کسکان را‬ ‫ورسیدل نو امریکایانو همدې متفرقو کسانواو ډلګیو ته د افغان ولس د مشروعې نمایندګۍ حککق ورکککړ ‪ .‬حککال‬ ‫دا چې ددې ډلو څخه یې یوې یې هم نه ‪ ،‬نه په خپل ولس کې مشروعیت درولود او نه د ولککس ټککاکلي وګککړي‬ ‫وو ‪ .‬د روم نمایندګي هم د یوشمیر هغو کسانو پککه لسککو کککې وه چککې هغککوی دهککرې لککوري مایوسککه شککوي او د‬ ‫مخلوع پا چا محمد ظاهر خان په لمن کې یې ځککانونه خونککدي ګڼککل‪ ،‬همککدا راز د شککمال ټولککواله هککم دومککره‬ ‫متشتته وه چې یو په بل یې بککاور د لسککه ورکککړې و‪ .‬دکابککل څخککه د شککمال ټلککوالې سککره یککو ځککای د حککزب‬ ‫اسلمي یو شمیر پخواني وګړي چې د برهان الدین رباني په حکومت کې یې ځانو ته د ناستې ځای پیدا کککړی‬ ‫و هم شامل وو ‪ .‬د قبر ص او پیښور د غونډو ډیر ی وګړو نه په خپلو منځو کې فکري یووالی درلود او نه هم‬ ‫د چککا ټاکککل شککوي اسککتازي وو ‪ .‬پککه دې غونککډو کککې دهیککواد سککتر اوځککواکمن ګونککدونه لکککه حککزب اسککلمي‬ ‫افغانستان او هم د طالبانو اسلمي غورځنګ له یوه سره له انده غورځول شوي وو‪ .‬تر څنکګ یکې د بکن د‬ ‫غونډو د ګډونکونکو څخه یې څو شمیرل شوي کسان داسې وو چې په غونډو کې یکې د ګکډون حکق درلکود او‬ ‫پاته نور یې هلته په بن کې په سیل او تفریح مصرو ف وو ‪.‬مککاته د پیټککس بککورګ نککه د تیلفککون پککه ذریعککه د‬ ‫غونډې یوه ګکډونکونکي د غونکډې پکه اخکري ورځکو ککې پکه ډیکر افسکوس او اندیښکنې سکره وویکل چکې ‪» :‬‬ ‫بدبختانه‪ ،‬افغانستان وپلورل شو او په ډیر ارزان قیمت وپلورل شو ‪ .‬ټوله واکمني ملګرو ملتونو ته ورکککړل‬ ‫شوه او اوس به د افغانستان اصلي حاکم د ملګرو ملتونو نماینده وي ‪«.....‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫د بن دمذاکراتو په اړه د حزب اسلمي افغانستان امیر محترم حکمتیار په خپله یوه اعلمیه کې داسې ولیکل ‪:‬‬ ‫د بن د مذاكراتو په هكله باید ووایو‪:‬‬ ‫‪1‬ب د بن غونډه د امریكا په خوښه رابلل شوې غونډه ده‪ ،‬یوازې د هغو ډلو استازي ورته رابلل شببوي چببي د‬


‫‪52‬‬

‫امریكا د نظامي عملیاتو ملتړ ئې كړى‪ .‬د داسې كومى ډلې استازي ندي ورته بلل شوي چي یا ئې دا حملببه غنببدلې‬ ‫او یا ئې هغه ډلې محكوم كړې چي د امریكا په څنګ كي ودریدلي او د خپل ولس او ملك په خل ف جنګېدلي‪ .‬حتى‬ ‫بیطرفه ډلو ته هم بلنه نده وركړى شوې‪.‬‬ ‫‪2‬ب امریكایانو غوښتل له دې غونډې لندې دوه پریكړې ترلسه كړي‪:‬‬ ‫الف‪ :‬د امریكا د خوښې یوه داسې مؤقته اداره چي هغه به یوه انتصابي جرګه جوړوي او همببدا جرګببه بببه د‬ ‫راتلونكي نظام او دائمي حكومت په هكله وروستۍ فیصله كوي‪.‬‬ ‫ب‪ :‬افغانستان ته د ګڼ ملیتي پوځونو لېږل‪.‬‬ ‫امریكایان غواړي چي د دغو پریكړو په استناد له یوې خوا افغانستان ته د امریكا تر مشرۍ لندې د بهرنیبو‬ ‫پوځونو لېږل توجیه كړي او هغه ته مشروعیت وركړي او له بلې خوا د افغانانو برخلیك او د افغانسببتان مسببتقبل‬ ‫د یوې داسې انتصابي جرګې له لرې وټاكي چي غړي به ئې افغانان نه بلكې د امریكببا د خوښببې یببوه حلقببه غببوره‬ ‫كوي‪.‬‬ ‫‪3‬بب د غونببډې تركیببب داسببې جببوړ شببوى وو چببي تببر دوه ثلثببه زیبباتو غببړو د امریكببا د دې دواړو غوښببتنو‬ ‫ملتړكولو‪ .‬چي څوك زړه نازړه وو هغه ئې واخیسببتل او د غونببډې وضببعیت ئببې داسببې جببوړ كببړ چببي كببه پبه هببر‬ ‫پړاوكي د غړو راى ته رجوع شوې وى په مطلق اكثریت سره به ئې دا پریكړې ترلسه كببړې وې‪ .‬د همببدې لپبباره‬ ‫رباني په كابل كي دا خبره اعلن كړه چي د شمالي ائتل ف هیئت ته دا واك ندى وركړى شوى چي د مؤقببتي ادارې‬ ‫د غړو په هکله پریكړه وكړي‪ ،‬او د ده د هیئت مشر یونس قانوني وویل چي د رباني له مخالفت سره سره مخكببې‬ ‫ځو او د موقتي ادارې غړي ټاكو‪ .‬د بهرنیو پوځونو په هكله هم رباني یوڅه او د ده هیئت بل څه ویل‪.‬‬ ‫امریكا چي د افغانستان د بحبران د حبل كولبو پبه اړه كبومه پریكبړه لبري هغبه د جګبړې پبه میبدان كبي او د‬ ‫وحشیانه او بې رحمانه بمباریو له لري پلي كوي نه د بن د غونډى د خبرو آترو له لري‪ .‬دا خبري په اصل كي د‬ ‫دوى د نظامي عملیاتو د توجیه لپاره او د دې عملیاتو لس راوړنو ته د مشروعیت وركولو لپاره پیل شوي‪.‬‬ ‫په بن كي د امریكا تر فشار لندې د دوى د خوښې كسان خبرو اترو ته ناست دي او هلته په افغانستان كي د‬ ‫امریكا په مخالفینو بمونه ورېږي‪ .‬هره ورځ په لسهاوو بې ګنبباه او ببې دفبباع افغانببان پبه قتببل رسبېږي‪ ،‬پبه قلعببه‬ ‫جنګي كي شپږ سوه اسیران پداسې حال كي په ډله ایزه توګه په قتل رسېږي چي لسونه ئې ترشا تړل شوي‪ ،‬پببه‬ ‫غیر مسلح اسیرانو د محبس په انګړ كي بمونه او راكټې ورېږي او څلویښت امریكایي هلیكوپترې دوى پببه راكټببو‬ ‫او ماشین ګڼو ولي‪.‬او هغو څمڅو ته اور اچوي چي دغو بې وزلو اسیرانو د ځان ژغورنې لپاره پناه وروړې وه‪.‬‬ ‫كوم كسان چي ګومان كوي د افغانستان د بحران لپاره په بن كي د حل لري لټول كېږي او څوك چي لداسې‬ ‫غونډو نه طمع او توقع لري‪ ،‬یا بې خبره دي یا غولېدلي‪.‬‬ ‫زموږ له نظره د افغانستان بحران هلته حل كېداى شي چي‪:‬‬ ‫الف‪ :‬جګړه متوقف شي‪.‬‬ ‫ب‪ :‬بهرني پوځونه له افغانستان نه ووځي‪.‬‬ ‫ج‪ :‬امریكا‪ ،‬روسیه او زموږ هغه ګاونډي هېوادونه چبي لبدوى سبره ملګبري شبوي او زمبوږ د هېبواد پبه‬ ‫كورنیو چارو كي لسوهنې كوي او جګړه مارو ډلو ته وسلې او پیسې لېږي‪ ،‬خپلې ناروا مببداخلې بنببدې كببړي او‬ ‫افغانان پرېږدي چي خپل مشكل په خپله د بهرني فشار او لسوهنې نه پرته حل كړي‪.‬‬ ‫د‪ :‬لومړى یوه داسې شورى جببوړه شببي چببي غببړي ئبې افغانببانو غببوره كببړي وي او د افغببان ولببس منتخببب‬ ‫استازي وي‪.‬‬ ‫هب ‪ :‬همدا شورى مؤقت حكومت جوړ كړي‪ ،‬د هېواد لپاره نوى اساسي قانون تدوین او تصویب كړي‪ ،‬ملببي‬ ‫اردو او مستقله او با صلحیته ستره محكمه جوړه كړي‪.‬‬ ‫و‪ :‬د موقتي مودى په پاى كي د نوي اساسي قانون له غوښتنو سره سم آزاد او عادلنه انتخابات ترسببره او‬ ‫قدرت منتخب حكومت ته انتقال شي‪ .‬له یوه منتخب پارلمببان او منتخببب حكبومت نبه پرتببه پبه ببل څبه د افغانسبتان‬ ‫بحران نشي حببل كېبدى‪ ،‬افغانببان نبه انتصبابي او قبرون وسببطایي جرګبې منبي او نبه د پردیبو پبه لس قبدرت تبه‬ ‫رسېدلي حكومتونه‪.‬‬ ‫په دې مرحلى كي د حزب كړنلره څه ده ؟‬ ‫حزب به د تل په څېر د خپل هېواد له اسلمي هویت‪ ،‬استقلل او خپلواكۍ نه دفاع كوي‪ ،‬له خپل هېککواد نککه‬ ‫د پردیو پوځونو د ایستلو لپاره به هر هغه څه كوي چي ضروري او لزم وي او زمککوږ اسککلمي مسککئولېت د هغککه‬ ‫غوښتنه كوي‪ ،‬او له ټولو هغو شخصیتونو او ډلو نه یوه ګډه اسلمي جبهه جوړول چي د بهرني تجاوز مخککالف وي‪،‬‬ ‫له اسلم او خپل هېواد نه دفاع كوي‪ ،‬او په افغانستان كي د افغانانو د خوښې اسلمي حكککومت غککواړي او د اجنککبي‬


‫‪53‬‬

‫پوځونو په فوري او بلقید او شرط وتلو ټینګاركوي‪(۱۵) .‬‬ ‫د حزب اسلمي امیر چې پر هیواد د امریکایانو د پوځي ناتاړ په وخت کې پرته له ځنډه دایران څخه خپل هیواد‬ ‫ته راستون شو ‪ .‬په دغه وخت کې د طالبانو حکومت او نظکام پکه مکملکه تککوګه لکه منځککه تللکی و او د هغکوی‬ ‫تنظیمي حیثیت هم د سختو بمباریو او تعقیبونو په اساس خوندي نه و پاته شوی‪ ،‬په دې اساس امریکایککانو او د‬ ‫هغوی تر چتر لندې جوړ شوي نظام فکر کاوه ‪ ،‬چې اوس ېې پر افغانستان باندې ولکه کلکه شککوې ده‪ ،‬او‬ ‫په هیچا کې هم د مقاومت او د امریکا دپوځ پککه مقابککل کککې د راپککورته کیککدو ځککواک نککه شککته‪ ،‬پخپلککه دامریکککا‬ ‫ولسمشر جورج بش هم په خپله یوه وینا کې دا څرګنده کړه چې په افغانستان باندې یې ولکه پوره شوې او په‬ ‫خپله ژبه یې خپل فوڅ ته وویل چې‪ ،(Mission is accoplished ) :‬خو د هغوی دا خوب هغه وخت د تعککبیر‬ ‫نه ووت چې د حزب امیر تصمیم ونیو چې د خپل ولس تر څنګ د خپکل هیکواد د بیکا اسکتقلل او ازادۍ لکه‬ ‫پاره د شتو وسایلو څخه په کار اخستلو سره قدم پورته کړي ‪ .‬د حزب امیر د تهران څخککه د هلمنککد ولیککت تککه‬ ‫را ستون شو او دلته یې د حزب اسلمي د مجاهدینو سره یو ځای د امریکایي زبر ځواک په مقابل کې خپل کار‬ ‫پیل کړ‪ .‬او په همغه لومړیو درې میاشکتو ککې یکې امریکایکانو او بیکا د ایسکا ف پوځونککو تکه د افغانسککتان د ازادۍ‬ ‫اواسککتقلل څخککه ددفککاع لککه پککاره خپککل موجککودیت را څرګنککد کککړ ‪ .‬تککر څنککګ یککې د طالبککانو پککه خککورو ورو‬ ‫جنګجویانو باندې غږ وکړ تر څو د هغه سره یو ځای شي او د ازادۍ او اسکتقلل ‪ ،‬او پکه هیکواد ککې د صکلیبي‬ ‫ځواکونو د ځپلو له پاره اوږه په اوږه قدم واخلي ‪.‬‬ ‫د امریکایي پوځونو د اشغال په همغه لومړي کال د حزب امیر په یوې اعلمیې کې داسې ولیکل ‪:‬‬ ‫پر افغانستان د امریكایي ځواكونو د وحشیانه برید‪ :‬د لومړۍ کلیزې په مناسبت ‪:‬‬ ‫پر افغانستان د امریكایي ځواكونو له برید نه وروسته د دې هېواد د راتلونكي په هكله ځنو حلقببو داسبې ګومببان‬ ‫كولو چي افغانستان د امریكا په دائمي اډې بدلېږي‪ ،‬د امریكا د خوښې نظام به پر دې هېواد مسلط كېږي‪ ،‬نببه د‬ ‫امریكا په خل ف د مقاومت امكان شته او نه د امریكا د لس پوڅي رژیم نسببكورول ممكببن دي!! دې ډلببې لببه روان‬ ‫بهیر سره د تلو فیصله كړې وه‪ ،‬په دې قطار كي د سورېدو لپاره له مخكنیو قطارونو او بسونو نه د راكوزېدو پببه‬ ‫حال كي وو‪ ،‬غوښتل ئې له مخكنیو ملګرو او صفوفو نه خپله رابطه قطع كړي‪ ،‬او د امریكایانو په در پببوري نببوو‬ ‫بسونو كي د هغه مجهول مقصد په لوري وخوځېږي چي دوى په خپله نه بلكې امریكایانو ټاكلى!!‬ ‫دې ډلې ځان ته توجیهات لرل‪ ،‬ویل ئې چي زموږ د هېواد او ولببس وضببعیت اوس او د امریكببا د حملببې پببه‬ ‫وخت كي هغه ندى چي د شوروي ځواكونو د حملې په وخت كي وو‪ .‬ولس له جګببړې سببتړى شببوى‪ ،‬د امریكببا تببر‬ ‫مشرۍ لندې نړۍ وال ائتل ف هومره ځواكمن دى چي په ټولې نړۍ كبي حریبف او رقیبب نلبري‪ .‬پاكسبتان‪ ،‬زمبوږ‬ ‫هغه ګاونډى هېواد چي د شوروي ځواكونو په خل ف د مقاومت په دوران كي د افغان ولس لوى پناه ځى او سببتر‬ ‫ملتړ وو اوس د امریكا په څنګ كي ودریدلی‪ ،‬او د افغانستان په اړه ټول هغه څه كولو ته تیار دى چبي امریكایبان‬ ‫ئې ورنه غواړي‪ ،‬كه دا د حزب اسلمي په خل ف د طالبانو حمایت او ملتړ وي او كه د طالبببانو پبه خل ف جګبړې‬ ‫كي امریكایانو ته نظامي اډې وركول اود پاكستان له ځمكې او فضاء نه امریكایببانو تببه پببه خلص لس د اسببتفادې‬ ‫اجازه وركول وي‪.‬‬ ‫له بلې خوا ایران زموږ بل ګاونډى هېواد‪ ،‬چي د امریكا په خل ف د افغان ولس د مقاومت د ملتړ او حمایت‬ ‫طمع ورنه كېده‪ ،‬اوس د امریكا تر مشرى لندې د بین المللي ائتل ف د هڅو ملتړ كوي‪ ،‬د شمال جبهه ئې دې تببه‬ ‫وهڅوله چي په نظامي ډګر كي د امریكا د ځمكنیو پوځونو په څېر عمل وكړي‪ ،‬او په سیاسي ډګر كببي د بببن هغببه‬ ‫مذاكراتو كي برخه واخلي چي د امریكا تر مشرۍ لندې ترسره شول او په نتیجه كي ئې له یوې خببوا د افغانسببتان‬ ‫لپاره د امریكا د خوښې اداره جوړ شوه‪ ،‬او د طالبانو اسلمي امارت او د شمال د جبهې اسلمي دولت ئې بببه یببوه‬ ‫وخت كي نسكور كړل او له بلې خوا ئې افغانستان ته د بریتانیا تر مشببرۍ لنببدې د خببارجى پوځونببو د راتلببو سببند‬ ‫امضاء كړ‪ .‬ایران مخكي د پښتنو په خل ف د تاجكانو ترقیادت لندې د اقلیتونو د ائتلفي جبهې ملتړ كاوو‪ ،‬بیبا ئبې‬ ‫د امریكا په لس د طالبانو د حكومت د نسكورېدو ملتړ وكړ‪ ،‬او اوس هغه حكومت په رسمیت پیژن بي چببي د بببن د‬ ‫مذاكراتو په نتیجه كي جوړ شوى او د هغببه د سبباتنې او حمببایت لپبباره بهرنببي پوځببونه پببه افغانسببتان كببي مسببتقر‬ ‫شوي‪.‬‬ ‫او وایي‪ :‬په ټولې نړۍ كي داسې هېواد نشته چي په افغانستان كي د امریكا د نظامي حضور مخالفت وكړي‬ ‫او د امریكا په ضد مقاومت كي د افغانانو تر څنګ ودرېږي‪.‬‬ ‫دا حلقه داسې فكر كوي چي له حزب اسلمي نه پرته د افغانانو ټولې سیاسي ډلې په څرګنده یا مخفي تببوګه‪،‬‬ ‫او په یوه او بل ډول د امریكایانو د حضور ملتړ كوي‪ ،‬په دې خاطر د دوى لببه نظببره د امریكایببانو پببه خل ف هغببه‬ ‫څه كول ممكن نه برېښي چي افغانانو د روسي ځواكونو په خل ف وكړل‪.‬‬


‫‪54‬‬

‫د دې حلقې په مقابل كي بلې ډلې داسې فكر كولو چي د امریكا په ضببد ببه حتمباً همبباغه څببه كېببږي چببي د‬ ‫روسانو په خل ف وشول او امریكا به هرو مرو له هماغه برخلیك سره مخامخ كېببږي چببي شببوروي ځواكببونه او‬ ‫شوروي اتحاد ورسره مخامخ شو‪ .‬د دې ډلې دلیل دا دي‪:‬‬ ‫• دا د ا سنت دى چي هرځواك ته ئې د عروج او طغیان یو خاص حد ټبباكلی‪ .‬هیڅكلببه یببو طبباغوتي ځببواك‬ ‫داسې نه پرېږدي چي د اوږدې مودى لپاره پر ټولې نړۍ حكومت وكړي‪ .‬قرآن داسې حببالت د فسبباد عامببل ګڼببي او‬ ‫وایى چي ا )ج( د دې فساد د مخنیوي لپاره طاغوتي ځواكونه په زوال محكوموي‪ .‬د دوى فساد په بل ځواك دفببع‬ ‫كوي‪ .‬كه نه نو ټوله نړۍ به له تباهي سره مخا مخ كېږي‪ ،‬د عبادت او د خداى د یادولو او لمببانځلو ټببول ځببایونه‬ ‫به ورانېږي‪.‬‬ ‫اِ كِثیککراً َو لََینصکَرّن ّ‬ ‫ت َو َمسِجُد یُْذكُر ِفیَها اسُم ّ‬ ‫َو لَْو ل َدْفُع ّ‬ ‫ّ‬ ‫ض لهُّّدَمت صَوِمُع َو بِیٌَع َو صلََو ٌ‬ ‫ْ‬ ‫ْ‬ ‫ا ُک‬ ‫ع‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫هم‬ ‫عض‬ ‫ب‬ ‫ناس‬ ‫ال‬ ‫ا‬ ‫ُ‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫ِ‬ ‫ِ‬ ‫ٍ‬ ‫ّ‬ ‫ٌ‬ ‫َ‬ ‫َ‬ ‫ّ‬ ‫الحج‪40:‬‬ ‫ى َعِزیز *‬ ‫َمن َینصُرهُ إِن اَ لقِو ٌّ‬ ‫]او كه دا الهى سنت نه وى چي ځینې خلك د ځنو نورو پککه ذریعککه دفککع كککوي نککو كلیسککاوې‪ ،‬د رهبانککانو او یهککودو د‬ ‫عبادت ځایونه او جوماتونه چي د خداى نوم پكي زیات یادېږي‪ ،‬ټول به وران شوي وو‪[.‬‬ ‫• كه شوروي ځواكونه او د وارسا د پكت ګڼ شمېر مسلح قطعات چي د روسانو په څنګ كي افغانستان تببه‬ ‫لېږل شوي وو‪ ،‬پایتخت او ټببول لببوى ښببارونه د دوى پببه واك كببي وو‪ ،‬او د تېببري پبه لومړنیببو میاشببتو كببي پبر‬ ‫افغانستان داسې مسلط شول چي زموږ ګاونډیو او ټولو نړیوالو ګومان كاوو چي افغانستان د تببل لپبباره د شببوروي‬ ‫په كومي كي پریوت‪ ،‬نور نه مقاومت ممكن دى او نه د افغانستان د آزادۍ احتمال شته!! خو پس لببه لنببډې مببودې‬ ‫مقاومت پیل شو‪ ،‬ورو ورو ئې لمن خوره شوه‪ ،‬په هر ځاى كي پر روسي پوځونو بریدونه پیل شبول‪ ،‬روسبان پبه‬ ‫خپلو نظامي اډو كي پاتى كېدو ته اړ او ښارونو ته له كوزېببدو پببه دې خبباطر منببع شببول چببي پببه هیببڅ افغببان ئببې‬ ‫اعتماد نشوكولى‪ ،‬حتى له خپلو نږدې كمونستو ملګرو نه ویریدل‪ .‬هیڅ دلیل نشته چي همدا كار دې لببه امریكایببانو‬ ‫او انګریزانو سره ونشي!! دا خبره د منلو نده چي هلته دا كار ممكن او اوس نبا ممكبن دى‪ .‬پداسبې حبال كبي چبي‬ ‫افغانانو نه په هغه وخت كي دومره جنګي تجربه درلوده‪ ،‬نه دومره وسایل او نه هومره قوي روحیه چببي نببن ئببې‬ ‫لري‪.‬‬ ‫• د امریكا په خدمت كي د افغاني ډلو ائتلفي جبهه به ډېر ژر له ژورو او پخل نه كېدونكو اختلفبباتو سببره‬ ‫مخامخ كېږي‪ ،‬اختلفات به ئې مسلحانه شخړو ته رسېږي‪ ،‬شرایط به یو ځل بیا د یوه بل ملي پاڅون او عمومي‬ ‫قیام لپاره برابرېږي‪.‬‬ ‫د دى جبهې په لیكو كي چي څوك راټو ل شوي اكثریت ئې بې هدفه‪ ،‬بداخلقه‪ ،‬مفسد او غله دي‪ ،‬همدا اوس‬ ‫ئې په ټولو سیمو كي د غارت‪ ،‬د خلكو زورلو‪ ،‬د خلكو په سر‪ ،‬مال او ناموس د تېري بازار تود كړى‪ .‬ممكن نببدى‬ ‫چي دا وضعه د اوږدى مودى لپاره دوام وكړي‪.‬‬ ‫• د امریكا تر مشرۍ لندې بیببن المللببي ائتل ف هببم نشببي كببولى چببي د تببل لپبباره دوام وكببړي‪ .‬د طالبببانو تبر‬ ‫نسكورولو د دوى هد ف مشترك وو‪ ،‬خو اوس چي د طالبانو حكومت نسكور شوى‪ ،‬د افغانستان د راتلببونكي او پببه‬ ‫دې هېواد كي د امریكایي پوځونو د پاتى كېدو په سر به په همدې ائتل ف كي د داسې اختل ف شاهد یو چببي ورو‬ ‫ورو به تشدید كېږي‪ .‬په دې اختل ف چي كوم نتائج مرتب كېدى شي هغه له هیڅ با درایته او پوه انسببان نببه پبټ‬ ‫ندي‪.‬‬ ‫• امریكایانو چي په كومې بې رحمۍ‪ ،‬قساوت او وحشت سره عمل كړى‪ ،‬جوماتونه د لمببانځه پبه وخببت كبي‬ ‫بمباردول‪ ،‬په كلو بمونه ورول‪ ،‬بې ګناه خلك وژل‪ ،‬په سلهاوو اسیران لس تړلي او په یوځبباى وژل‪ ،‬د افغانسببتان‬ ‫په خاورې كي مستقل محبسونه جوړول‪ ،‬كیوبا تبه د جنګبي اسبراوو انتقبال‪ ،‬لبه كاببل نبه د مسبلح افغباني قطعباتو‬ ‫ایستل‪ ،‬د هغو ډلو مشران سپكول چي د دوى ملګرتیا ئې كړې‪ …،‬دا ټول حتماً او بې له شكه خپل عكس العملببونه‬ ‫لري‪ ،‬افغانان به حتماً خپل غچ اخلي‪ ،‬افغانان هیڅكله د پردیو تسلط نه مني‪ ،‬تل د پردیو د سببلطې پببه خل ف راولړ‬ ‫شوي‪ ،‬پس له لنډې مودې به د پردیو په خل ف حساسیتونه او د دوى د نادودو په مقابل كببي عكببس العمبل‪ ،‬عملبي‬ ‫بڼه غوره كوي او په مسلحانه مقاومت به بدلېږي‪.‬‬ ‫• دا دئ عملً ګورو چي مقباومت پیبل شبوى‪ ،‬پبه ډېبره چټكتیبا وده كبوي او لمبن ئبې لبه یبوې سبیمې بلبې تبه‬ ‫خورېږي‪ .‬كه په تېرو دریو میاشتو كي د مقاومت وضع‪ ،‬پر امریكایي ځواكونو د مجاهدینو مسلسل بریدونه او په‬ ‫دې بریدونو كي د امریكایانو تلفات له هغه څه سره مقایسه كړو چي د شوروي اتحاد ځواكونه د تېري په لومړیو‬ ‫دریو میاشتو كي ورسره مخامخ شول نو په څرګند طور به وګورو چي هم په امریكایانو باندې د بریببدونو شببمېر‬ ‫زیات دى او هبم ئبې تلفبات‪ ،‬او د مجاهببدینو تكبتیكونه پبباخه او تلفبات ئبې لببه هیبڅ سببره براببر‪ .‬آیبا لببه امریكببا نبه‬ ‫ویرېدونكو او له قدیر او خیرالناصرین خداى نه مایوسو كسانو ته دا خبره كفایت نكببوي چببي نببن او پببس لببه هغببه‬


‫‪55‬‬

‫چي د مقاومت له پیل نه فقط درى میاشتى تېرېږي‪ ،‬امریكائي پوځونه هره ورځ تر پنځبو نبه زیبات خپبل مبړي او‬ ‫ژوبل كسان بګرام ته انتقالوي!! او دا پداسې حال كي چي ل تر اوسه مقاومت یببوازې پببه كنببدهار‪ ،‬كن بړ‪ ،‬خوسببت‪،‬‬ ‫پكتیا‪ ،‬او پكتیكا كي تشدید شوى‪ ،‬او په كابل‪ ،‬لوګر‪ ،‬ننګرهار كي ئې لومړى څریكي څرګندې شوې او نورو ولیاتو‬ ‫ته ورو ورو په خورېدو دى‪ ،‬الحمدل هلته هم مجاهدین ځانونه برابروي او ډېر ژر به وګورى چي په دغو سببیمو‬ ‫كي هم د نورو سیمو په څېر د شدید مقاومت لمن خوره شي‪ .‬زه باور لرم چي كببه مقبباومت پببه همببدې شببكل دوام‬ ‫وكړي نو امریكایانو ته به ډېره ګرانه وي چي د اوږدې مودې لپاره په افغانستان كي پاتى كېدو ته زړه ښه كببړي‬ ‫او دا ورځ په ورځ زیاتېدونكي تلفات وزغمي‪ .‬زه هیڅ ګومان نكوم چي امریكا دې دا تلفات تر یوه كببال نببه زیببات‬ ‫وزغملى شي‪ .‬د دې احتمال ډېر ضعیف دى چي امریكا دې د راتلونكي بل اكتوبر اوومه په افغانستان كي ولمانځي‪.‬‬ ‫• د امریكائي پوځونو په وتلو چي كوم خطرناك نتایج مرتب كېږي شاید امریكا ته ئې جبببران همببدومره ګببران‬ ‫وي لكه روسانو ته‪ .‬او په دې مقاومت كي د مجاهدنو د بري اثرات به پر افغانستان او ټولې اسلمي نببړۍ كببي تببر‬ ‫هغه نه ډېر ژور او پراخ وي چي د شوروي ځواكونو په ضد ئې په برخه شوو‪.‬‬ ‫• له هغو كسانو سره چي د یرغلګرو ځواكونو په څنګ كي د خپل ولس پببه خل ف جنګېببدلي او د دوى د مټببو‬ ‫په زور قدرت ته رسېدلي او له افغانانو سره یې د اسلم‪ ،‬مروت‪ ،‬پښتونولې او افغانیت خل ف هغه څه كببړي چببي‬ ‫د ډېرو بې ننګه او بې غیرته كسانو په تاریخ كي یي هم مثال نشو موندلي‪ ،‬د بهرنیو پوځونو له وتلو نه وروسببته‬ ‫به لدوى سره هماغه څه كېږ ي چي لدوى سره شایي او د دوى له سلف سره شوي‪ .‬كاش دوى د كمونسببتانو لببه‬ ‫تجربو نه پند او عبرت اخیستی وی او د هغوی په پله له ګام ایښودو نه یي ډډه كړی وی‪.‬‬ ‫• هغه كسان چي د امریكا په لس له جوړ شوي نظام سره د ملګرتیببا اراده لببري او پبه دې بهیببر كببي ځببانته د‬ ‫ځای پیدا كولو هڅه كوي‪ ،‬دوى خپل تاریخ داغجن كوي او خپلې ټولې هغه جهادي هڅې په اوبو لهو كوي چي له‬ ‫اسلم نه د دفاع په خاطر ئې د پردیو كفري ځواكونو په خل ف كببړې وې‪ .‬نببه پببوهېږو دوى بببه خپببل عمببل څنګببه‬ ‫توجیه كوي‪ ،‬ولې یې دا كار د روسانو په وخت كي ونكړ؟ څنګببه د روسببانو پببه لس جببوړ شببوي نظببام كببي برخببه‬ ‫اخیستل ورته حرام برېښېدو خو په امریكائي نظام كي برخه اخیسبتل ورتبه جببایز برېښببي!! څنګببه د روسبانو پبه‬ ‫خل ف جهاد ورتببه فببرض معلومېببدو خببو د امریكایببانو او انګریزانببو پببه خل ف جهبباد ورتببه اشببتباه برېښببي!! نببه‬ ‫پوهېږو دوى هغه څوك څنګه ملمتوي چي نن د امریكا پبه خل ف د مقبباومت پلببوي كببوي‪ ،‬پداسببې حببال كببي چببي‬ ‫پرون او د روسانو په خل ف یي د ده د مقاومت ستاینه كوله ؟!!‬ ‫• كه څوك خپل ټول عمر په محبس كي او یا له هېواد نه لرې په هجرت كي تېببر كببړي‪ ،‬دا حببالت ئبې تبر دې‬ ‫ډېر غوره دی چي په یوه داسې نظام كي د مامور په څېر كار وكړي چي د پردیو په لس جوړ شوی او د حفاظت‬ ‫لپاره یي كفري ځواكونه زموږ په ملك كي میشت شوي او په افغانانو بمونه وروي‪ .‬دا كسان دې پببه دې پببوه شببي‬ ‫چي له كافر سره د موالت او ملګرتیا په صورت كي نه ا تعالى د دوى ایمان قبلوي او نه یې لمونببځ او روژه‪ .‬د‬ ‫شریعت له نظره هغه څوك د كافرانو له ډلې څخه ګنل كېږ ي او مباح الدم دي چي د كافر په څنګ كي له مسببلمان‬ ‫سره جنګېږي‪ .‬د دوى هیڅ دلیل او عذر نه منل كېږ ي‪ .‬د مجبوریت په صورت كي دوى تببه د كفببر د كلمببي ویلببو‬ ‫رخصت وركړی شوی خو دا اجازه نده وركړی شوې چي د كافرانو په څنګ كي د مسلمانانو په ضد وجنګېږي‪.‬‬ ‫• هغه كسان چي د كفري ځواكونو په لس جوړ شوي داسې نظام ته اسلمي نظام وایي او د اسببلمي حكببومت‬ ‫نوم ورباندې ږدي چي د مشر ساتنه یي امریكایي كوماندو كوي‪ ،‬د پلزمینې امنیت یي د هغببو كفببري ځواكونببو پببه‬ ‫لس كي دی چي وایي‪ :‬په افغانستان كي د شریعت نفاذ د منلو ندی!! او پداسې حبال كبي چبي د هېبواد آسبمان او‬ ‫ځمكه د همدې ځواكونو په واك كي‪ ،‬ټول هوائي میدانونه او ستراتیژیك نقاط د دوى په اختیار كي‪ ،‬په خپببل سببر او‬ ‫د افغانانو له اجازې او موافقې نه پرته‪ ،‬هر څوك نیولی او وژلی شي‪ ،‬په داخل كي محبسونه لببري او پببه سببلګونو‬ ‫بې ګناه بندیان ئې د نړۍ په نورو ځایونو كي خپلو محبسو نو ته انتقال كړي ‪ ....‬دا دیببن خرڅببونكي مفتیببان یببا لببه‬ ‫اسل م نه بې خبره دي او یا اص ً‬ ‫ل ایمان نلري‪ .‬دوى له خدای سره خدعه كوي او خپل ملت غولوي‪.‬‬ ‫• متأسفانه ځنې نور بیا داسې دي چي د اصلي دښمن په ضد د څه كولو همت او جرأت نلببري خببو د خپببل زړه‬ ‫بړاس یا د ویډیو كسټو په دوكانونو كي په انفجاراتو سره باسي او یا د مكتبونو په سوزولو سره!! ځینې نور خببو‬ ‫په داخلي جګړو كي ډېر غښتلي او تورزن وو خو د یرغلګرو خل ف جګړو ته یې مل ماته او تبوره پبه غل ف كببي‬ ‫ده !! او ځنې نور له یوې خوا دښمن سره یوځای شوي او له بلې خوا په داخلي تصفیو كي مصببرو ف دي او خپببل‬ ‫ملګري ترور كوي او د سیاسي او تبلیغاتي اغراضو لپاره حتى لدې نببه هببم ډډه نكببوي چببي تببر خپببل تسببلط لنببدې‬ ‫ښارونو كي انفجارات وكړي او همغه بي ګناه ښاریان په وینو كي ورغړوي چبي دوى یبي د سبراو مبال د خونبدي‬ ‫ساتلو ذمه وهلې!! همدا دوى وو چي ډاكټر عبدالرحمن او حاجي عبدالقدیر یي ترور كړل او د اطلعببات او كلتببور‬ ‫وزارت مخې ته یې انفجارات وكړل!!‬


‫‪56‬‬

‫• موږ یو ځل بیا ټولو هغه افغانببانو تبه بلنبه وركببوو چببي اسبلم تبه وفببادار دي‪ ،‬د اسبلم لببه دښبمنانو سبره د‬ ‫ملګرتیا او د دوى په وړاندې د سكوت او سازش په نتیجه كي خپببل دیببن‪ ،‬ایمببان او آخببرت نببه تببباه كببوي‪ ،‬د‬ ‫خپل هېواد استقلل او خپلواكي غواړي او پردیو پوځونو په شته والي رضببایت او دوى تببه تسببلیمیدل‪ ،‬او د دوى‬ ‫ملګرتیا د ایمان او عقیدې منافي ګڼي‪ ،‬او د امریكایانو په ضد جهاد همداسې ګڼي لكه د روسبانو پبه ضبد‪ ،‬دوى تبه‬ ‫بلنه وركوو چي یوه بل ته د ورورۍ لس وركړي او د جهاد لپاره مل وتړي او په دې باور ولري چي قدیر خببدای‬ ‫به د دوى مرسته كوي‪ ،‬په دښمن به دوى ته بری وركببوي او امریكببا او ببې دینببه ملګببري بببه یببي لببه همغببه شببوم‬ ‫برخلیك سره مخامخ كوي چي روسان او د دوى كمونست ملګري یي ورسره مخامخ كړل‪(۱۶) .‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫حکزب اسکلمي افغانسکتان د هیکواد د ازادۍ او اسکتقلل د بیرتکه اخسکتلو او هیکواد د امریککا د اشکغال څخکه د‬ ‫خلصون او د اوسنۍ غمیزې د پای ته رسولو له پاره نه یوازې وړاندیزونه کړي بلکې په عملي توګه یې د‬ ‫اړوندو اړخونو سکره پککرې خککبرې هکم کړیکدي‪ .‬دا خکبرې یککوازې د حکزب اسکلمي لککه اړخکه نککه بلککې د‬ ‫امریکاد دولت او په ځانګړې توګه دهغه هیواد د بهرنیو چارو د وزارت د غوښتنې په اساس تر سره شککویدي‬ ‫‪ .‬چې مونږ د نمونې په توګه په امریکا کې د حزب اسلمي د سیاسي اړیکو د مسککؤل او دحککزب د امیککر محککترم‬ ‫حکمتیار تر منځ د خطي اړیکو یوڅو اقتباسات دلته را اخلو ‪:‬‬ ‫د حزب اسلمي امیر په خپککل یککوه لیککک کککې چکې پککه امریکککا کککی یککې د حککزب د اړیکککو د مسککؤل د لیککک او‬ ‫وړاندیزونو په ځواب کې لیکلی داسې کاږي‪:‬‬ ‫»‪.....‬که سپینه ماڼۍ غواړي امریکا له هغه بحرانه و باسي چې د جورج بش جنګي ټیم ورسره مخامککخ کککړه او‬ ‫له افغانستان څخه د باعزته وتلو لر لټوي‪ ،‬نو موږ مرستې ته چمتو یو‪ ،‬زمککونږ لککه نظککره د بحککران د حککل‬ ‫لر داده ‪:‬‬ ‫• د ټولو بهرنیو ځواکونو د وتلو له پاره معقول او دمنلو وړ مهال ویش ټاکل ‪ .‬داسې چې لومړی بککه یککې‬ ‫له ښارونو نه‪....‬‬ ‫داسې تدابیر و نیول شي چې د افغانستان په کورنیو چارو کې د بهرنیو لسوهنو مخنیوی وشککي‪،‬‬ ‫•‬ ‫په ځانګړې توګه د ایران ‪ ،‬هند‪ ،‬روسیې او پاکستان ‪.‬‬ ‫• یوه داسې موقت بې طر ف حکومت ته د قدرت انتقال چې مشر او کابینه به یې دهغو ډلککو غککړي نککه وي‬ ‫چې په جګړو کې یې برخکه اخیسکتې ده‪ ،‬نکه بکه پکه راتلککونکې حککومت ککې برخکه اخلکی او نککه بککه پککه‬ ‫انتخاباتو کې کاندید کیږي ‪.‬‬ ‫• د بهرنیو ځواکونو له وتلو وروسته د انتخاباتو د یوه مستقل کمیسیون تر اشککرا ف لنککدې ازاد او عککادلنه‬ ‫انتخابات‬ ‫• د ټولو سیاسي بندیانو بل قیدو شرط ازادول ‪.‬‬ ‫• دائمی اوربند‪.‬‬ ‫• که ځینیې افغاني ډلې امنیتي تضمینونه لټککوي او ددې لککه پککاره د بهرنککي سککوله سککاتي ځککواک حضککور‬ ‫ضروري ګڼي‪ ،‬باید پر دې بحث و شي ‪ ،‬مونږ چمتو یکو چکې ددوی تشویشکونه رفعکه کککړو دا هکم‬ ‫کیدی شي چې په دې موخه د بې طر فککه اسککلمي هیککوادو محککدود شککمیر سککوله سککاتي د موقککتې ټککاکلیې‬ ‫مودې له پاره په هیواد کې ځای پر ځای شي‪ ،‬په دې شرط چې دا به د موجوده سوله سککاتو پککه څیککر‬ ‫نه وي چې ماموریت یې د سولې تأمین نه بلکې د سولې تر نامه لندې د افغانانو په ضد جنګ دئ‬ ‫‪.‬‬ ‫• له ښارونو نه بهر به په عسکري مراکزو کککې ځککای پککه ځککای کیککږي‪ ،‬تککګ را تککګ بککه یککې د افغککان‬ ‫حکومت په اجازه او او موافقه وي‪ ،‬د موقت حکومت تر قومندې لندې به عمل کوي او دمسؤلو افغاني‬ ‫مقاماتو له موافقې پرته به دهیڅ نظامي تحرک حق نه لري‬ ‫• همدا راز حاضر یو په دې اړه هم ددوی پر غوښتنې بحث وکړو چې د بهرنیو ځواکونککو د وتلککو تککر‬ ‫څنګ باید د مجاهدینو په لیکو کې که د بهرنیو جنګیککالیو شککتون و څیکړل شککي مککوږ ټولککو خکواوو تککه‬ ‫اطمئنان ورکوو چې له دې سککره پککه بشککپړه تککوګه موافککق یککو چککې پککه افغانسککتان کککې دې نککه بهرنککي‬ ‫نیواکګران وي او نه بهرني جنګیالي‪ ،‬نککه دې دهغککو لککه پککاره نظککامي اډې وې او نککه ددغککو لککه پککاره‬ ‫نظامي مراکز‪.‬‬


‫‪57‬‬

‫• دې ته هم چمتو یو چې تضمین کړو په افغانسکتان ککې بکه دمخکدره مکوادو د تولیکد او تجکارت مخکه‬ ‫ونیسو‪ ،‬مونږ د نشه یي موداو کښت‪ ،‬تولید او تجارت حرام ګڼو‪ ،‬دهیواد منتخبککه شککوری بککه د نککورو‬ ‫اساس مسائلو ترڅنګ په دې قضیې بحث کوي او لزم تدابیر به نیسي‬ ‫امریکایان باید پوه شي چې ‪:‬‬ ‫• دوی اوس په افغانستان کې هغه ډلې او اشخا ص حمایه کککوي چککې ملککت رټلککي دي‪ ،‬غککواړی ددوی د‬ ‫اقتدار له پاره و جنګیږئ‪ ،‬او رقیبان او مخالفین یې ورته څملوئ ‪......‬‬ ‫• د افغانستان اداره او د یوه مضبوط او قوي حکومت جککوړول لککه یککوه ځککواکمن ‪ ،‬افغانسککتان شککمول او‬ ‫منظم حزب نه پرته امکان نه لري‪..... ،‬‬ ‫• مجاهدین دې ته تیار نه دي چې په اوسني بدنام او ناکام حکومت کې برخه واخلي ‪....... ،‬‬ ‫مونږ دا خبره تضمینولی شو چې ستاسې له وتلو وروسته به افغانسککتان د بهرنیککو جنګیککالیو اډه نککه وي چککې‬ ‫‪.......‬‬ ‫• حزب اسلمي تل پر انتخاباتو ټینګککار کککړی اودایککې د بحککران دحککل یککوازنۍ او اسککانه لر ګڼلککې‪ ،‬د‬ ‫شوروي د ځواکونو دوتلو په مهال هم د حزب طرحه دا وه چې قدرت دې یوه موقت حکککومت‬ ‫ته انتقال شي ‪ ،‬بیا دې عام او ازادانه انتخابکات تکر سکره شکي‪ ،‬د نجیککب د حککومت د نسکککوریدو پکه‬ ‫مهال هم حزب اسلمي د ملګرو ملتونو د هغې طرحې ملتړ وکړ چې په نتیجه کی به یککې قککدرت‬ ‫له ډاکټر نجیب نه یوه موقت حکومت ته انتقالیدو او بیا به انتخابات تر سره کیدل‪ ،‬خو مسکو‪ ،‬تهککران‬ ‫او په دوی پورې تړلککو ډلککوددې طرحککې مخککالفت وکککړ‪ ،‬د مسکککو پککه وینککا او د ایککران پککه وسککاطت‬ ‫شمالي ائتل ف جوړ شو او د ډاکټر نجیب په ضد کودتا وشوه او د حزب اسلمي په ضککد ددوی ګککډه‬ ‫جګړه پیل شوه ‪...... .‬‬ ‫• دوی په افغانستان کې د نوي اساسي قانون خبره کوي‪ ،‬په داسې حال کې چکې د کابکل پکه حککومت ککې‬ ‫شاملې ډلې دا قانون نه مني‪ ،‬د ریاستي نظام پر ځای پارلماني نظام غواړي‪ ،‬هغه اساسککي قککانون چککې‬ ‫د حزب له لوري اعلن شوی تر دې قانون ډیر مترقي دی‪...... ،‬په دې کې به وګورئ چې ریاستي‬ ‫نظام‪ ،‬منتخب جمهور رئیس ‪ ،‬منتخب پارلمان‪ ،‬منتخبه کابینه‪ ،‬منتخبې ولیتي شورا ګانې یې اساسي‬ ‫برخې دي‪ ،‬البته د کابل د اوسني اساسي قانون سره یې په څو قضایاوو کې تککوپیر شککته او هغککه دا‬ ‫چې د جمهور رئیس ځینې صلحیتونه محدودوي‪ ،‬ددوو جرګو پر ځای یوه منتخبه جرګککه ‪ ،‬محککدوده‬ ‫اداره‪ ،‬د مکلفیت ددورې په بنسټ پوځ جوړول په کې غوره ګڼل شوي ‪.‬‬ ‫همدا راز یې په امریکا کې د حزب داړیکو د مسؤل د هغککو وړانککدیزونو پککه اړه چککې د امریکککا د حکککومت د‬ ‫بهرنیو چارو په وزارت کې یې د افغانستان ددفترد مسؤل‪ ،‬چې د ریچرډ هالبروک معاون هککم دی‪ ،‬سککره‬ ‫د هغه د غوښتنې په اساس‪ ،‬د ‪ ۲۰۱۰‬ز کال د اپریل په اولسمه مطر ح کړی و داسې ولیکل ‪:‬‬ ‫• ‪.........‬د بهرنیو پوځونو‪ ،‬القاعدې او ډیورنډ په اړه زمونږ موقف همغه دی‪ ،‬ټول بهرني پوځونه به‬ ‫وځي ‪ ،‬افغانستان به د بهرنیو جنګیالیو اډه نه وي‪ ،‬د ډیورنډ)دکرښککې( پککه اړه بککه منتخککب پارلمککان‬ ‫وروستی تصمیم نیسي ‪.‬‬ ‫• د اساسي قانون په اړه زمونږ ملحظات محدود دي‪ ،‬منتخب پارلمان ته خپل ملحظککات وړانککدې‬ ‫کوو‪ ،‬مونږ ریاستي نظام ‪ ،‬یوه منتخبکه شکوری‪ ،‬وړه اداره‪ ،‬د جمهکور رئیکس او شکوری لکه پکاره‬ ‫همهاله یو ځل انتخابات‪ ،‬هغه هم د متناسب استازیتوب پر بنسټ ‪ .‬د افغانستان اقتصادي ‪ ،‬اجتماعي‬ ‫او سیاسي حالت همدا تقاضا کوي ‪.‬‬ ‫• بین الفغاني مذاکراتو ته دې لندې خواوې دعکوت شکي ‪ .‬حکزب اسکلمي‪ ،‬طالبکان‪ ،‬شکمالي ائتل ف‪،‬‬ ‫کمیسیون صلح و ازادی برای افغانستان )المان ( ‪ ،‬ملي سراسري جرګه )کابل ( ‪..... .‬‬ ‫• مونږ له دې سره موافق یو چې ددې غونډې اجنککدا دې د یککوه داسککې انتقککالي حکککومت جککوړول وي‬ ‫چې حد اکثر یو کال به دوام کوي رئیس او د کابینې غړي به یې په انتخاباتو کې د برخې اخستو حق نه‬ ‫لري ‪......‬‬ ‫• د انتقالي دورې په وروستیو دریو میاشتو کې دې انتخابات تر سکره شکي ‪ ،‬دا انتخابکات بایکد یکو ځکل‬ ‫وي‪ ،‬جمهور رئیس‪ ،‬د ولسي جرګې غړي‪ ،‬د ولیتي شورا ګانو او د ولسوالیو د شوراګانو غړي بککه‬ ‫د همدې یو ځل انتخاباتو په نتیجه کې ټاکل کیږي ‪ ،‬هر حزب او انتخاباتي مجموعه به په شوراګانو‬ ‫کې د خپلو اراوو په تناسب غړیتوب لري‪ ،‬هغه څوک به منتخب جمهککور رئیککس ګڼککل کیککږي چککې تککر‬ ‫نیمایي زیاتې رایې تر لسه کړي ‪.‬‬


‫‪58‬‬

‫• ټولې خواوې باید تعهد وکړي چې له دې وورسته به اقتدار ته د رسیدو له پاره نه د توطئو لر غوره‬ ‫کوي او نه د پردیو د مټو‪ ،‬وسلو او پیسو په زور د جګړو لر‪ ،‬دولس رأیې ته به درناوی کککوي‪ ،‬د‬ ‫اکثریت پریکړه به د ځان او رقیب په اړه مني ‪...... .‬‬ ‫د امریکا دبهرنیو چارو د وزارت لوړ پوړو چکارواکو او د سکنا او د ککانګرس یککو شکمیر غککړو تککر اوسککه‬ ‫پورې څو ځلکه د حکزب اسکلمي د سیاسکي اړیککو د مسؤلینوسکره لیکده ککاته ککړي او دحکزب اسکلمي پکه‬ ‫وړاندیزونو یې ورسره تفصیلي خبرې کککړی‪ ،‬خککو د پنتککاګون او سککپینې مککاڼۍ تککر منکځ د ژور اختل ف پککه‬ ‫اساس تر اوسه دې لیکدنو کتنکو ککومې ځکانګړې پکایلې نکه درلکودې‪ .‬دا بکه د یکادولو وړ وي چکې د حکزب‬ ‫اسلمي د امیر وړاندیزونه د امریکا ولسمشر اوباما او ددې هیواد امنیتي شورا تر بحث او څیړنې لنککدې‬ ‫هم راغلي دي ‪.‬‬ ‫٭٭٭٭٭‬ ‫ترکیه چې د ناټود ټلوالې یوازنی اسلمي غړی هیککواد دی او پکه افغانسککتان ککې د نکاټو تککر مشکرۍ لنککدې‬ ‫خپل سرتیرې هم لري د افغانستان د بحران د حل په اړه د اړوندو اړخونو سره په تماس کککې ده‪ ،‬او پککه‬ ‫دې لړ کې یې په اروپا کې د حزب اسلمي افغانستان نماینده ګانو ته څو ځلې هلته انقری ته د ورتلکو بلنکه‬ ‫هم ورکړې ده‪ ،‬او د هیواد د غمیزې د حل د یوې سهي لرې له پاره یککې خپکل وړانککدیزونه هکم لککه حککزب‬ ‫اسلمي سره شریک کړي دي ‪ .‬دحزب اسلمي مسؤلینو د هغوی وړاندیزونه د حزب امیر تککه د ځککواب‬ ‫د اخستلو له پاره ور استولي ‪ .‬چې مونږ یې د نمونې په توګه یوازې د یوه لیککک د ځککواب لنککډیز دلتککه را‬ ‫اخلو ‪:‬‬ ‫په اروپا کې د ترکیې د حکومت سره د اړیکو د مسؤل د لیک په ځواب کې یې داسې ولیکل ‪:‬‬ ‫• مونږ ددوی د هڅو قدرونه کوو او موافق یو چې دا کار ددوی لککه لر ې تککر سککره شککي‪ ،‬دوی‬ ‫تر ټولو ښه منځګړیتوب کولی شي ‪.‬‬ ‫• زمونږ طرحه بیا هم ورته تشریح کړئ چې اساسي ټکی یې دادي ‪ :‬د بهرنیو ځواکونو د وتلو له‬ ‫پاره معقول مهال ویش‪ ،‬موقت غیر ائتلفکي حککومت‪ ،‬انتخابکات د متناسکب اسکتازیتوب پکه‬ ‫بنسټ‪ ،‬په انتخاباتو کې به د موقت حکومت غړي برخه نککه اخلککي‪ ،‬ځواکککونه بککه لککومړی لککه‬ ‫ښارونو عسکري مراکزو ته انتقالیږي‪ ،‬بیا بکه تکر انتخابکاتو مخککې وځکي‪ ،‬د مکوقت حککومت پکه‬ ‫وخت کې به په پشپړه توګه د حکومت تر واک لندې وي اوپه خپل سککر بککه نککه عملیککات کککولی‬ ‫شي او نه تحرکات ‪.‬‬ ‫• که د مذاکراتو اجندا دغه اساسي ټکې وي مونږ په کې برخه اخلو‪.‬‬ ‫همدا راز د حزب اسلمي یو لوړ پوړی هیئت د ‪ ۲۰۱۰‬زکال د جککون دمیاشککتې پککه اخککري ورځککو‬ ‫کې ترکیې ته یو تفصیلي سفر درلود اوهلته یې د ترکیې د بهرنیککو چککارو د وزارت د مککامورینو سککره‬ ‫دحزب اسلمي لخککوا پککه وړانککدې شککوې »د ژغککورنې ملککي میثککاق « بانککدې ورسککره تفصککیلي خککبرې‬ ‫درلودی ‪.‬‬ ‫د هیواد د استقلل او ازادۍ د اعادې او د امریکایي زبرځواک څخه د خلصون لککه پککاره د حککزب اسککلمي‬ ‫افغانستان هلې ځلې که له یوه اړخه په نظامي برخه کې په پراخه پیمانه جریان لري‪ ،‬نو په سیاسي برخککه کککې‬ ‫یې هم هیڅ ډول کمښت نه دی راغلی ‪ .‬د حزب اسککلمي افغانسککتان د سیاسککي بیککرو غککړو د نککړۍ پککه ګککوټ‬ ‫ګوټ کې ‪ ،‬هر چیرې چې ورته زمینه برابره شوې د حزب د امیرد سکولې او امکن پیغکام او دخپکل هیکواد د‬ ‫ازادۍ له پاره جوړه کړې طرحه یې د هغو هیککوادو مسککؤلینو تککه ور رسکولې او دا هلکې ځلکې بککه تککر هغککې‬ ‫پورې دوام ولري ترڅود هیواد استقلل بیرته اعاده شي او زمونږ ویککاړلی ولککس د خپلککې خوښککې د منتخککب‬ ‫اسلمي حکومت خاوند شي‪.‬‬


‫‪59‬‬

‫دریم فصل‬ ‫د سولې د پروسې له پاره د مختلفو اړخونو وړاندیزونه ‪:‬‬ ‫پر افغانستان د ا مریکایي زبرځواک له پوځي یرغل وروسته ډیرو دا ګومان نه کاوو چې د افغانستان میړنکې‬ ‫ولس به هغه خپل پخوانی ویاړلی تاریخ را ژوندی کړي او د مقدوني سکندر‪ ،‬چنګیزخککان‪ ،‬انګلیسککانو او روسککانو‬ ‫په خل ف د ازادۍ او استقلل د پاڅونو په څیر به یو ځل بیا خپل سرونه په لسو کې واخلي او د خپککل ویککاړلي‬ ‫هیواد د استقلل اوځمکنۍ بشپړتیا د خوندي ساتلو له پاره به ډګر ته را ودانګي‪.‬‬ ‫د امریکایانوله اړخه د افغانستان پوځي اشغال او هلته د خپلې خوښې د حکومت تر واکمنولو وروسککته د ډیککرو‬ ‫اند دا و چې نیواکګران به رښتیا هم د افغانستان د بیا ودانۍ له پاره لکه څنګککه یککې چککې ژمنککه کککړې ‪ ،‬کککار‬ ‫وکړي او زمونږ د غه جنګځپلی هیواد به بیرته په اقتصادي‪ ،‬اجتمککاعي اوسیاسککي تککوګه پککه خپلکو پښککو و‬ ‫دروي ‪ .‬په خپله نیواکګرو به هم ویل چې د افغانستان د بیا ودانۍ له پاره به لکککه څنګککه یککې چککې د دویمککې‬ ‫نړیوالې جګړې وروسته د جرمني د بیا ودانولو له پککاره مارشککال پلن جککوړ کککړې و دهمغککې پککه څیککر یککو‬ ‫مارشال پلن جوړ او د هغې په پایلو کې به دغه هیواد په څو کلونو کې په خپلو پښو و دروي خو د اشغال په‬ ‫همغو لومړیو کې دا ډاګیزه شوه چې خبره هسې چې امریکایان یککې وایکي نکه ده‪ ،‬بلککې دغککه نیککواکګر‬ ‫ځواکونه اصل دافغانستان د بیا ودانۍ سره هیڅ علقه نه لري‪ .‬هغوی د هیواد د بیا ودانولو پر ځای د هیوادوالککو‬ ‫په وژلو او نیولو‪ ،‬د هغوی په کورونو او عفت د تجاوز کولو‪ ،‬د هغوی د ښځو او نرو پکر عصککمت بانککدې د‬ ‫تیرې کولو‪ ،‬او په عمومي توګه د هیوادوالو د ځپلو نه اخککو ا بککل کککوم پروګککرام نککه لکري‪ ،‬د افغانککانو ازاد او‬ ‫مستقل هیواد یې په خپله د افغانانو له پاره یوستر زندان وګرځاوه‪ ،‬تنکي ځوانان او عمر خوړلي خلک یې یا‬ ‫ګوانتانامو ته او یا د بګرام په بدنامه زنککدان کککې ور واچککول‪ ،‬پککه ټککول هیککواد کککې یککې پککه سککلګونو شخصکي‬ ‫زندانونه جوړ او د هیواد مسکلمان او وطکن پکاله وګکړي یکې پکه ککې ور واچکول‪ ،‬خکو پخپلکه دغکه نیکواکګر‬ ‫امریکککایي اواروپککایي پوځککونه دداسککې جرایمککو مرتکککب شککول او تککر اوسککه یککی مرتکککبیږي چککې د روسککانو د‬ ‫سرولښکرو د تور تاریخ شرم اوننګ یې شاته پریښود‪.‬‬ ‫نیواکګرو ځواکونو په ډله ایزه توګه افغانان ووژل‪ ،‬د هغوی د ودونو جشنونه یې په ویرځایو تبدیل کککړل‪ ،‬د‬ ‫هغوی هره غونډه یې د ترهګر تر نامه لندې بمباري کړه‪ ،‬د هغوی قومي مشکران یککې یکو پککه بککل پسکې تکرور‬ ‫کړل‪ ،‬د هغوی علما یې د مخالفینو د بدنامولو په خاطر ووژل‪ ،‬د هغوی زراعتي ځمکې یې له منځه یککوړې‪،‬‬ ‫کانالونه او د اوبه خور سر چینې یې په راکټو او بمونو وویشتلې او د خپلو کورو څخه یې په بیا بیا لیږد ته‬ ‫مجبور کړل ‪ .‬د نیواکګرو ځواکونو دغه کار دود پخپله افغان ولس ته دا څرګنده کړه چې د نیواکګرو موخې‬ ‫د هغوی ابادي نه بلکې د هغوی بربادي اوتباهي ده ‪.‬‬ ‫په همدې اساس افغان میړني ولس دخپل دغه جنګ ځپلي ټاټوبي د ازادۍ له پاره یو د بل سره اوږه ورکړه‪،‬‬ ‫په وسلوال او ټولنیزو پاڅونو یې پیل وکړ‪ ،‬سرښندنې یې وکړې او د همدې پاڅونو پککه پککایلو کککې یککې بهرنککي‬ ‫نیواکګر دا دي دیته اړ کړي چې د جنګ پر ځای د سیاسي خککبرو لککه لرې د هیککواد اوسککني بحککران تککه دپککای‬ ‫ټکی کیږدي ‪.‬‬ ‫د افغانستان دولت د نیواکګرو ځواکونو په مشوره د مخالفینو د لیکوڅخه د یوشمیر وګړو د را جلبیدو پککه خککاطر‬ ‫د سنا د جرګې د مشر حضرت صبغت اک مجککددي تککر مشکرۍ لنککدې پککه د ‪۲۰۰۵‬ز ککال دمکارچ د میاشککتې پککه‬ ‫شپاړسککککمه د سککککولې ملککککي پیوسککککتون ) ‪Afghanistan National Independent Peace and‬‬ ‫‪( Reconciliation Commission‬ترنامه لندې یو کمیسیون جوړ کړ‪(۱۷) .‬‬ ‫که څه هم دکمیسیون مشر حضرت صبغت ا مجددي په خپل هماغه لومړنیو مطبوعاتي خبرو کې اعلن وکړ‬ ‫چې دسولې د ملي پیوستون دکمیسیون دروازې د طالبانو داسلمي غورځنګ د مشر ملمحمد عمککر او د حککزب‬ ‫اسککلمي د امیککر انجنیککر ګلبککدین حکمتیککار پککه وړانککدې پرانسککتې دي‪ ،‬خککو د هغککه دې خککبرو د نړیککوال ښکککیلک‬ ‫ځواکونه وار خطا کړل او د هغه خبره یې د ملګرو ملتونو او هم د نړیوالو ځواکونو د مشرانو له اړخه څو ساعته‬ ‫وروسته مسترد کړه‪ ،‬او پخپله حضرت صیب مجددي یککې دیتککه اړ کککړ چکې ووایکي د هغککه خککبرې مطبوعککاتو‬ ‫غلطې منعکس کړیدي ‪(۱۸) .‬‬ ‫دهیواد د نیواک په لومړیو کې دولت او بهرنیو ملتړو یې هڅه کوله تر څو د مخالفینو پر شتون سترګې‬ ‫پټي کړي او د هیواد د نیواک په خل ف را ولړ شوی دغه ټول مخالفت یوازې د یوڅو ناراضه کسانو او یککا د‬ ‫طالبانو د اسلمي غورځنګ او حزب اسلمي د مشرانو یو شخصي مخالفت څرګند کړي‪ ،‬خککو ورځنیککو حقککایقو‬ ‫او د بهرني اشغال په خل ف د مقکاومت ورځنکی ځواکمنیکدو او د هیکواد نکورو برخکو تکه د هغکې خوریکدو دغکه‬ ‫حقیقت نور پټیدو ته نه شو پریښولی‪ ،‬نوپه دې خاطر دولت او بهرنیو ملتړو یې د حضکرت صککیب پککه څیکر‬


‫‪60‬‬

‫یو معمر او دروند شخصیت د مخالفینو د لیکو د ماتولو له پاره وګوماره ‪ .‬کککه لککه یککوه اړخککه دولککت د بهرنیککو‬ ‫ځواکونو څخه د استقلل له پاره د راولړ شوي غورځنګ دغړو شمیره ډیره لږه څرګنککدوله خککو د بلککه اړخککه‬ ‫به دغه کمیسیون هم نژدې هره ورځ اعلن کاوه چې په دې او هغه ولیت کې د حزب اسککلمي او طالبککانو‬ ‫دغورځنګ لسګونه وګړي د سولې د ملي پیوستون د پروسې سره یو ځککای شککول‪ ،‬دې اعلنککاتو او خککبرونو د‬ ‫دولت ټول تبلیغات دروغ ثابتول او د مخالفینو د لیکو پیاوړتیا یې ډاګیزه کوله ‪.‬‬ ‫د افغانستان ددولت او د هغې د بهرنیو ملتړو له خوا د سولې د ملي پیوستون د پروسې د پیل تر څنککګ څونککورې‬ ‫پروسې په پټه په کار واچول شوې‪ ،‬چې په هغې ډله کې ددولت د یوه سلکار وزیر )‪(۱۹‬هلې ځلې هم د یککادولو‬ ‫وړ دي‪ ،‬نومککوړي څککو ځلککه د طالبککانو داسککلمي غورځنککګ د پخوانیککو غککړو سککره پککه دوبککۍ او یککو شککمیر نککورو‬ ‫هیوادونو کې لیدل کتل کړي ‪ .‬دا په داسې حال کې چې د طالبککانو د غورځنککګ ټککول پخککواني غککړي هملتککه پککه‬ ‫کابل کې د دولت او د هغوی د بهرنیو ملتړو تر سترګو او نظارت لندې خپلې شپې سبا کوي ‪.‬‬ ‫ددې ټولو تر څنګ په اروپا کې د یوشمیر افغانانو له اړخه هم د سککولې او ازادۍ تککر نککامه لنککدې یککو کمیسککیون‬ ‫خپل کار پیل کړ‪ ،‬په دې اړه د د ې کمیسیون ویاند )‪ (۲۰‬داسې ښکلې ‪:‬‬ ‫د سولې او ازادۍ دکمیسیون د جوړښت له پاره د فکري کار پیلمه د ‪ ۲۰۰۴‬ز کال څخککه پیککل او تککر ‪۲۰۰۷‬ز‬ ‫ککاله پکورې یکې دوام وککړ ‪ .‬د کمیسکیون د جوړښکت لکه پکاره اساسکي موضکوع ګکانې‪ ،‬د افغکان ولکس د رښکتونو‬ ‫ارمانونو څخه دفاع ‪ ،‬او د هیواد د نوامیسککو‪ ،‬جهکاد اواسککتقلل د ارزښککتونو سککاتنه وه ‪ .‬او هڅککه کیککده چکې ددې‬ ‫ارزښتونو د ترلسه کولو له پاره د اروپاني ټولنې د هغه وخت د سختو شرایطو او حالتو د په نظر کې نیولککو‬ ‫سره سم سیاسي ملتړ تر لسه کړي ‪.‬‬ ‫ددرې کاله سیاسي بحث او څیړنو وروسته د) ‪۲۰۰۷‬ز کککال ( د مککارچ پککه میاشککت کککې د څوکسککو خوینککدو او‬ ‫وروڼو او په ځانګړې توګه د ډاکټر احدزاده‪ ،‬ډاکټر حلیم کریککم‪ ،‬انجنیککر محمککد امیککن کریککم‪ ،‬انجنیککر ولکي کککبیر‪،‬‬ ‫خلیل الرحمن واصلزاده‪ ،‬انجنیر نجیب ا کوچی‪ ،‬خور شغنان احدزاده‪ ،‬ایوب شریفي‪ ،‬خور سحر شر یف کي‪،‬‬ ‫فیض محمد شریفي‪ ،‬ډاکتر علي احمد لودین‪ ،‬ویس ناصري‪ ،‬ډاکتر روستار تره ککي‪ ،‬اسکتاد نګکارګر‪ ،‬پکه ګکډون‬ ‫د)المان( د ِاسن په ښار کې یوه غونډه جوړه شوه چې نژدې )‪( ۲۵۰‬کسانو په کې ګډون درلود‪ .‬اوبیا پککه همککدې‬ ‫غونډه کې د افغانستان د سولې او ازادۍ تر نامه لندې یو کمیسیون جوړ شواو د هماغه کککال د مککئ پککه میاشککت‬ ‫کې یې خپله لومړۍ غونډه وکړه ‪ .‬د حالتو د پککه نظککر کککې نیولککو پککه اسککاس انجنیککر محمککد عظیککم ابرومنککد ددې‬ ‫کمیسیون د ویاند په توګه وټاکل شو ‪.‬‬ ‫د سولې اوازادۍ دکمیسیون موخې په لندې توګه را لنډولی شو‪:‬‬ ‫د شخړې د حل وفصل له پاره د بین المللي ټولنې او پر افغانستان باندې د تیري کوونکککو هیوادونککو تشککویقول ‪،‬‬ ‫تر څو د افغانستان بحران د نظامي ځواک د زور پر ځای د خپل منځي سیاسي خکبرو لکه لرې حکل وفصکل‬ ‫شي‪.‬‬ ‫په بین المللي سطحه د افغانستان د ملت دسیاسي شخصیت بیرته را ژوندي کول ‪.‬‬ ‫د افغانستان د استقلل او ازادۍ خوندي ساتل ‪.‬‬ ‫په بین المللي سطح په افغانستان باندې د یرغلګرو د نظامي ځواکونو دکړچار محکومول ‪.‬‬ ‫د اشغال په مقابل کې د افغان ولس د مقاومت اعاده کول‪.‬‬ ‫پککه نککړۍ والککه سککطحه ددې ذهنیککت منعکسککول چکې افغانسککتان اشککغال شککوی او د افغانسککتان اوسککنی حکککومت‬ ‫داشغالګرانو لس پوڅی حکومت دې ‪.‬‬ ‫د شخړې په دواړو اړخونو ) دمقاومت او اشغالګرانو ( باندې فشار راوړل تر څکو د شکخړې دحککل لککه پککاره‬ ‫سیاسي لره خپله کړي ‪.‬‬ ‫د سولې اوازادۍ کمیسیون په بین المللې سطح باندې لومړی خوځښت و‪ ،‬چککې د نړیوالککو پککه افکککارو کککې یککې د‬ ‫اشغال او مقاومت مفهوم مطر ح کړ او په دې لره کې یې اغیزمن ګامونه هم واخستل )‪.(۲۱‬‬ ‫حزب اسلمي افغانستان ‪ ،‬که له یوه اړخه د اشغال په خل ف خپل لومړنی مقاومت پیل کړ‪ ،‬خو تککر څنککګ یککې‬ ‫هغه وخت چې د حزب اسلمي امیر انجنیر حکمتیار ل په ایران کې و‪ ،‬هم د افغانستان د ازادۍ او استقلل‬ ‫له پاره امریکایانواو د هغو متحدینو ته په افغانستان کې د نه مداخلې او تر څنګ یې د وخکت د بحکران د حکل لکه‬ ‫پاره وړاندیزونه کړی و چې ددې نه مخته ذکر شول ‪ .‬خو هغه وخت چې حزب اسلمي خپل جهادي سنګرونه‬ ‫ګرم و ساتل اوتر څنګ یې بیا دطالبانو اسلمي غورځنکګ هکم بیرتککه ډګککر تککه را ووت ‪ ،‬نکو حکزب د جنککګ د‬ ‫اوږدیدو او ولس ته د هغو دزیانونو دکمښت په خاطر په افغانستان کې ټولو بهرنیو او کورنیو اړخونو تککه یککو‬ ‫ځل بیا د بحران د حل په خاطر خپل وړاندیزونه وړاندې کړل ‪.‬‬


‫‪61‬‬

‫په افغانستان باندې واکمنو پوځونو دا ګومان نه کاوه چې دوی به دافغانستان په څیر یوه هیواد کې د داسې‬ ‫ستونزو سره مخ کیږي چې بالخره به دخپلو سیاسي اونظامي مخالفینو سره د خبرو میککز تککه را دانګککې‪ ،‬نککو پککه‬ ‫دې اساس یې د حزب وړاندیزونه په کڼو غوږونو اوریدل‪ .‬اوڅه خا ص التفات یې ورته نه کاوه ‪.‬‬ ‫حزب اسکلمي افغانسکتان نکه یکوازې امریکایکانو او د نکاټو غکړو هیوادونکو تکه خپکل دغکه د سکولې پلن‬ ‫وړاندې کړ بلکې په اروپا او امریکا کې د حزب اسلمي سیاسککي مسککؤلینو هککم دغککه وړانککدیزونه د‬ ‫دغو هیوادونو د سیاسي کړیو اوتر څنګ یې د مهمو سیاسي شخصیتونو سره تر بحث او څیړنې لندې‬ ‫ونیول ‪.‬‬ ‫خو حزب اسلمي د خپل ولس د یو موټي کیدو په خاطر او ټولو هغو ته چې د هیککواد دخپلککواکۍ او پککه‬ ‫هیواد کې د یوه ولسواکه اسلمي نظام د جوړښت سره مینه لکري‪ ،‬خپکل د ژغکورنې ملکي میثکاق تکر‬ ‫نامه لندې یو )‪(۲۲‬پلن جوړ او د خپل عالي رتبه هیئت په لس یې د کابل د مشککرتابه هیئککت تککر‬ ‫څنګ د ټولو مدني‪ ،‬سیاسي اړخونو سره او همدا راز یې د بین المللې ټولنیې د استازو سره شککریک‬ ‫کړ‪ ،‬او د هیواد د خپرنیزو څیړونکو ادارو په بسپنه یې ټول ولس ته ورساوه ‪(۲۳) .‬‬ ‫د حزب اسلمي افغانستان تر څنګ د طالبانو اسلمي غورځنګ‪ ،‬چې په هیواد کککې د بهرنیککو ځواکونککو‬ ‫پ که خل ف سککتر ځککواکمن تحریککک ګڼککل کیککږي‪ ،‬نککژدې شککپږ کککاله )د ‪۲۰۰۱-۱۹۹۶‬ز ( پککه افغانسککتان‬ ‫حکومت وکړ‪،‬خو د هغوی حکومت او نظام دامریکایانو د پوځي یرغل په واسطه د سکقوط سکره مکخ‬ ‫شو ‪ .‬د طالبانو دغه غورځنګ پککه هیککڅ ځکای کککې د امریکایکانو او یکا د هغکوی پکه لسکو د جکوړ شکوي‬ ‫حکومت سره د خبرو اترو له پاره تیار نه ښکاریږي ‪ .‬هغککوی تککل پکه خپلکو اعلمیکو او خککپرونوکې دا‬ ‫خبره په ډاګه کوي چې تر څو چې د هیواد اشغال پای ته نه وي رسیدلی‪ ،‬او بیروني پوځونه د هیواده‬ ‫وتلو ته چمتو نه شي ‪ ،‬تر هغې به نه د بهرنیو پوځونو سره او نه د هغوی په لسو د جوړشوي نظککام‬ ‫سره خبرو اترو ته کیني‪ ،‬خو په دې وروستیو وختو کې د طالبککانو د غورځنککګ مشککر ملمحمککد عمککر‬ ‫مجاهد د سعودي عربستان پا چا ته د خپله اړخه د خبرو اترو له پاره تیاري ښوولې او تر څنګ یې په‬ ‫هیواد کې د سولې د پروګرام له پاره خپل پلن ډاګیزه کړی ‪:‬‬ ‫ملمحمد عمرمجاهد د سعودي عربستان پاچا ملک عبدا ته د سولې خپله اوه ماده یې طر حه ور اسککتولې ‪ .‬د‬ ‫هغه له اړخه د حامد کرزي د حکومت سره د مذاکراتو اوهمدا راز د القاعدې سکره د خپلکو اړیککو د شککولو لککه‬ ‫پاره د طالبانو مهمترین شرایط‪ ،‬د یوې اوه ماده یي طرحې په بڼه د ادیانو په کنفرانس کې د سعودي پککاد شککاه‬ ‫ملک عبدا ته ورسپارل شول ‪:‬‬ ‫دغه کنفرانس د سعودي د پاچا ملک عبدا په نوښت په نیویارک کې جوړ شککوی و ‪ .‬پککه د ې کنفرانککس کککې د‬ ‫ملک عبدا او د افغانستان د ولسمشر حامد کرزي تر منځ کتنه وشوه‪ ،‬د همدې کتنې په جریان کې ملککک عبککدا‬ ‫د طالبککانو د خککبرو وړانککدیزونه حامککد کککرزي تککه وسککپارل ‪ .‬چککې ویککل کیککږي د حامککد کککرزي د خوشککحالۍ سککبب‬ ‫ګرزیدلي ‪ .‬په دغه طرحه کې راغلي چې ‪:‬‬ ‫‪ /۱‬د بهرنیو پوځونو د ویستلو له پاره یو زماني جدول‪:‬‬ ‫په دې نوې طرحه کې د ملي اردو په لیکو کې د طالبانو جذبول بالکل نوې دي ‪ .‬په دې طرحککه کککې طالبککانو‬ ‫غوښتنه کړې ده چې د بهرنیو پوځونو د وتلو له پاره دې یو مهال ویش و ټاکل شي‪ ،‬تر څو د همغې په رڼککا کککې‬ ‫د دولت سره خبرې اترې صورت و نیسي ‪.‬‬ ‫‪ /۲‬په مرکزی او سیمه ایزو حکومتونو کې د طالبانو ور ګډول ‪:‬‬ ‫که څه هم د دولت په جوړښت کې د طالبانو یوشمیر غړي په لوړو پوستونو باندې کار کوي‪ ،‬خو په دغه نوې‬ ‫طرحه کې یې په سیمه ایزو ادارو کې د طالبانو د فعال ګډون غوښتنه هم کړې ده ‪.‬‬ ‫‪ /۳‬دملي اردو په لیکو کې د طالبانود نظامي ځواکونو ور جذبیدل‪:‬‬ ‫ویل کیږي چې د طالبانو په وړاندیزونوکې دا بند کامل یو نوی بند دی‪ ،‬داسې څرګندیږي چې ملمحمدعمر د‬ ‫بهرنیو پوځونو د پوره وتلو سره سم د افغانستان د اوسني نظام د په رسمیت پیژندلو له پاره یو قدم اخستی دی‬ ‫‪.‬‬ ‫‪ /۴‬د ټولو هغو طالبانو له پاره عفوه او بښنه چې همدا اوس د دولت په خل ف په جنګ بوخت دي ‪.‬‬ ‫‪ /۵‬په افغانستان کې د اسلمي هیوادونو د ځواکونو ځای په ځای کیدل‪:‬‬ ‫د بهرنیککو ځواکونککو د وتلککو پککه صککورت کککې پککه هیککواد کککې د امکککاني ګککډوډیو څخککه د مخنیککوي پککه خککاطر مل‬ ‫محمدعمر‪ ،‬په هیواد کې د اسلمي هیوادونو د پوځونو د ځای په ځای کولو غږ کړېدی‪ ،‬خوپه دې طرحککه کککې د‬ ‫هیڅ اسلمي هیواد نوم نه دی اخستل شوی‪.‬‬


‫‪62‬‬

‫‪ /۶‬اسلم دافغانستان د اساسي او رسمي قانون په څیر اعلنون ‪.‬‬ ‫طالبانو اعلن کړی چې د هر هغه قانون چکې د اسکلم سکره مطکابقت و نکه لکري‪ ،‬مخکالف دي ‪ .‬هغکوی همکدا‬ ‫اوسنی اساسي قانون غیر اسلمي ګڼي‪ ،‬هغوی پککه دې اړه کککوم نوښککت تککه هککم حاضکرنه دي‪ ،‬بلککې غککواړي‬ ‫یوازې اسلم د اساسي قانون په څیر اعلن شي ‪.‬‬ ‫‪/۷‬د القاعدې سره د طالبانو اړیکې ‪:‬‬ ‫مل عمر د القاعدې او طالبانو تر منځ د اړیکو په اړه وایي چې ‪ :‬د هغوی تکر منکځ دا اړیککې یکوازې د جنکګ‬ ‫پورې اړوند دي‪ ،‬په داسې حال کې چې د دواړو اړخونو تر منځ ډیر واټن شتون لککري‪ ،‬ان تککر دې چککې د‬ ‫هغوی د نظامي عملیاتو سیمې یو د بل څخه جل جل دي ‪ .‬خو طالبان وایي چې د افغانستان څخککه د بهرنیککانو د‬ ‫وتلو وروسته به دوی خپککل دغککه دریککځ کککې بککدلون راوړي ‪ (۲۴) .‬همککدا راز دطالبککانو اسککلمي غورځنککګ د‬ ‫امریکایي ولسمشر اوباما د نوې ستراتیژۍ په اړه چکې د) ‪۲۰۰۹‬ز ککال( د مککارچ پکه اوویشککتمه یککې اعلن ککړه‬ ‫داسې عکس العمل وښود ‪ ....» :‬د پخوا په څیر دغه ستراتیژي د پنتاګون د جنرالنککو‪ ،‬د امریکککي د نویککو محککافظه‬ ‫کارانو او د امریکې د سترو پانګه والو د ګټو د خوندي کولو او فشار لندې جوړه شویده‪ .‬له همککدې لملککه دغککه یککوه‬ ‫استعماري ستراتیژي ده چي غواړي د امریکې د پانګه والو اسکتعماري ګکټې تکامین ککړي اوداسکې څرګنکدیږي چکي‬ ‫امریکا نه یوازې د افغانستان لپاره بلکې د ټولې سیمې لپاره پراخ او اوږده‪ ،‬کرغیړن او معاندانه پلنونه لري‪« ....‬‬ ‫په همدغه مقاله کې د طالبانو د مشر لخوا د افغانستان د اوسني پوځ چې د امریکایي اونککاتو د ځواکونککو پککه لسککو‬ ‫روزل کیککککږي او شککککمیره یککککې نککککژدې دوه لکککککو کسککککانو تککککه رسککککیږي داسککککې څرګنککککدونه شککککوې‪:‬‬ ‫»د اوباما دا خبره چې د کابل دادارې اردو او پولیس به زیات او تربیه کړي له دې لمله بې نتیجې او بکې ګکټې ککار‬ ‫دی چکې د افغانسککتان پککه اسککلم او ازادۍ میککن ولککس دکابککل ادارې او د هغککوی وسککلوالو ځواکونککوته د اشککغالګرو د‬ ‫ګوډاګیانواو مفسدینو په نظرګوري‪ .‬ددښمن داطرحه له مخکې نه ل ددوی پککه تککاوان تمککامه شککویده‪،‬ځکککه افغانککانو او‬ ‫نړیوالو په سترګو ولیدل چی هرڅومره د همدې ځواکونوتعککداد او روزنککه زیککاته شککوې‪ ،‬د مجاهککدینو قککوت نککور هککم‬ ‫ورسره زیات شوی او مجاهدینوته په مخالف صف کې د جهککادپه ګټککه د ل زیککات نفوذمککوکه پککه لس ورغلکی او د‬ ‫ولس ملتړ نور هم له مقاومت سره زیات شوی دی ‪(۲۶) «.‬‬ ‫په اسلم اباد کې د افغانستان ) طالبانو( د حکومت پخوانی سفیر د هیواد د بحران دحل په اړوند څلببور نکببتې‬ ‫وړاندې کوي ‪:‬‬ ‫لومړی باید د افغانستان د جنګ په سببتراتیژۍ کببی بببدلون راشببي ‪ .‬اوهغببه پببه دې تببوګه چببې ټببول سیاسببي او‬ ‫نظامي امورات دې افغانانو ته ور کړل شي ‪.‬‬ ‫دویم دا چې طالبانو ته د هغوی مناسب سیاسي وقعت باندې قائله شککي ‪ .‬هغککه وایکي چککې کککه چیککرې امریکککا د‬ ‫طالبانو سره د خبرو کولو هیله لري نوباید په دریککم هیکواد ککې داسکې پروګککرام جکوړکړل شکي چکې د طالبککانو‬ ‫مشککران پککه کککې د رښککتني مقابککل لککوري پککه څیککر ګککډون وکککړي ‪.‬اوهملتککه دطالبککانو سککره خککبرې وکککړل شککي ‪.‬‬ ‫درې یم د ګوانتانامو‪ ،‬بګرام او نورو زنککدانونو زنکدانیان دې ازاد ککړل شکي او یککا دې د افغانسکتان دولکت تککه ور‬ ‫حواله کړل شي‪.‬‬ ‫هغه وایي چې امریکایانو د هلمند د ولیت د »دشوراب« پکه نظکامي تمځکای کککې) ‪( ۱۰۵۰‬کسکه افغانکان بنککدیان‬ ‫کړېدي او ددوی د ټولو برخلیک ناملومه دی‪ .‬هغه وایي چې تر اوسه ددې زندان څخه نه د افغانستان دولت او‬ ‫نه ملګري ملتونه خبر لري ‪.‬‬ ‫څلورم دا چې د لست او لست بازۍ لوبې ته دپای ټکې کیښودل شي ‪ .‬هغه وایي چې یککوازې تککور لسککت نککه دی‬ ‫بلکې څه نور عجیب اوغریب لستونه هم جوړ شوي چې باید د بطلن کرښه پرې راښکل شي ‪.‬‬ ‫هغه وایي چې ددې مراحلو وروسته به د افغانستان د دولت دامریکایانو اوطالبانو تر منځ د بککاور فضککا رامنځتککه‬ ‫شي او بیا به د طالبانو‪ ،‬د افغانستان د دولت‪ ،‬او امریکایانو تر منځ مذاکراتو له پاره لره هواره شي ‪(۲۷) .‬‬ ‫همدا راز ویل کیږي چې د اکتوبردمیاشتې په نیمایی کې د طالبانودهیئت او دافغانستان دحکومت ترمنځ دسولې له‬ ‫پاره خبرې اترې شوي دی ‪ ،‬خو طالبانو دا موضوع په کلکه رد کړې اوهغه کسان چې دطالبانو تر نامه لندې‬ ‫یی په خبرو کې برخه اخستې د دولت د لس لندې برمته شوي کسان ګڼلي ‪ ،‬په دې اعلمیه کې چې د اکتوبر‬ ‫په ‪۲۱‬مه په نړیوالو خپرونو کې خپره شوې راغلی دي » دامریکادمتحده ایالتو ترمشرۍ لندې دافغانستان‬ ‫اشغالګرانو دکابل رژیم چارواکواویوشمیرغربي مطبوعاتو په دې وروستیو کې په منظمه توګه هڅې پیل کړې دي‬ ‫ترڅو دمکررو تبلیغاتو او اوازوخپرولو له لرې داسې وښیي چې ګوندې دافغانستان داسلمي امارت مجاهدین له‬ ‫دوی سره مذاکراتوته چمتو شوي دي اوپه دي برخه کې پرمختګ شوی‪ ،‬په دې اړوند د برهان الدین رباني په ګډون‬


‫‪63‬‬

‫ځینو نورومعلوم الهویته شخصیتونو ته باید ووایو چې دداډول بې حقیقته اوازو او پروپاګندو دبیابیا راغبرګولو له‬ ‫لرې دې پخوانۍ کینې نه پالي او نه دې دامریکایي موخو دترلسه کولو لپاره تبلیغاتي کمپاین چلوي اودیوه افغان‬ ‫په صفت دي دجنرال پیټراییس سره په هغه جوړه شویې طر ح ) موامرې ( کې مرسته نه کوي کومه چي دپنټاګان‬ ‫له لوري ورکړل شوي ده ځکه چي نوموړی جنرال غواړي چي داطرحه ستاسو په مټ په افغانستان کې په داسي‬ ‫ډول عملي کړي چي په نتیجه کې یې افغانستان خدای مکړه دابد دپاره دامریکا مستعمره وګرځوي‪«.‬‬ ‫په هیواد کې ددې غمیزې د پای ته د رسولو او د هیواده د بهرنیو پوځونو د ویستلو او د هیواد دازادۍ اواستقلل‬ ‫د بیرته اخستلو له پاره په دغه سیاسي ډګر کې حزب اسلمي افغانستان او طالبان ځانته نه دي بلکې د هیواد‬ ‫نور روڼ اندي مفکرین او قایدین چې په مختلفو هیوادو کې ژوند کوي هم په دې اړه په خپلو پلنونو باندې‬ ‫کار کوي ‪ .‬هغوی د سولې د خپل پیغام د ور رسولو له پاره خپلې ټولنې جوړې کړې او په دې لړ کې یې‬ ‫زیات زیارونه ګاللي ‪.‬‬ ‫د افغانستان یوتکړه حقوق پوه‪ ،‬ډاکټرعثمان روستار تره کي‪ ،‬په خپل یوه انځور کې دافغانستان د مسککئلې د حککل‬ ‫په اړه داسې وایي ‪:‬‬ ‫» د ‪ ٢٠٠۷‬م کال د سپتامبر په میاشت کي مې د سیمه ایزې جرګګۍ د لومړۍ غونډې په درشل ک بې د سببولې یببو‬ ‫پلن میډیا ته وسپاره ‪ .‬نوموړی پلن په وروستیو وختو کې په کابل کې د یوه سیاسي جوړښت ) د سببولې ملببي‬ ‫جرګي ( له خوا په نوې بڼه مطرح او راته استول شویدی ‪.‬‬ ‫په افغانستان‪ ،‬سیمې او نړۍ کې د نویو پیښو په نظر کې نیولو سره او د سولې د ملي جرګببې د غوښببتنې سببره‬ ‫سم په مخکني پلن باندې په لندې ډول د سره کتنه کیږي ‪.‬‬ ‫د ) ‪ (۴۷‬هیوادونو په پرمخ تللې نظامي ټکنالوژۍ سمبال عسکري یونټونه د ‪ ۷‬کلو را هیسې د تروریزم سره‬ ‫د جګړې تر پلمې لندې په افغانستان کې مستقر شویدي ‪.‬‬ ‫د تروریزم سره جګړه د خپل لومړني چوکات نه وتلې ده ‪ :‬افغانستان د نوې وسلې د آزمببویني پببه لبراتببوار‪ ،‬د‬ ‫ذینفعو هیوادونو د ژیوپولتیکو ګټو د ټکر‪ ،‬او د مختلفو سیمه ایزو شخړو د تصفیې حساب په ډګر بدل شویدی ‪.‬‬ ‫په افغانستان کې د تروریزم سره مبارزې د خلکو سره د جګړې بڼه غوره کړیده ‪ .‬په واقعیت کې نړیوال نظببامي‬ ‫ائتل ف د افغانانو د تاریخي مقاومت سره مخ دی ‪ .‬که واقعیتونو ته غباړه کښببېنږدو‪ ،‬جګببړه لپسبي اوږدېبږي او‬ ‫ورسره به هیواد لزیات وران او انساني تلفات زیاتیږي ‪.‬‬ ‫د ‪ ۷‬کلو راهیسي نړیوال نظامي ائتل ف افغاني اوسنی حکومت د خپلو مقاصدو د پاره استعمالوي ‪.‬‬ ‫افغاني لورئ کومه ملي ستراتیژي نلري ‪ .‬طبیعي خبره ده تر هغه وخته پورې چې حکومت د غیر افغاني کړیو پببه‬ ‫لس جوړ او ملتړ شي افغانستان د ملي ستراتیژۍ د درلودلو نه بې برخې پاتې کېږي ‪.‬‬ ‫افغانستان باید د بل واکۍ‪ ،‬جګړې او بې ثباتۍ د حالت څخه د خپلواکۍ‪ ،‬سولې او ثببات خببوا تببه د یببوه انتقببالي‬ ‫پړاو نه تیر شي ‪ :‬په انتقالي پړاو کې واک یو لنډ مهال حکومت ته سپارل کېږي ‪.‬‬ ‫د انتقالي پړاو د جوړیدو لومړی ګام د وسله والو مخالفینو سره د خبرواترو څخه پیل کېببږي ‪ .‬خککبرې اتککرې د‬ ‫څو پړاونو نه تیریږی‪:‬‬ ‫لومړي بب د باور فضا د رامنځته کولو هلې ځلې باید د لندې اقداماتو په چوکاټ کې تر سره شي ‪:‬‬ ‫بب په مطبوعاتو او میډیا کې مخکنۍ ترمینالوژۍ ګانې ) یاغي‪ ،‬تروریست‪ ،‬اورپکی‪ ،‬ترهګر ‪ ( ...‬چې د‬ ‫وسله وال مقاومت په پته حواله کېدلې‪ ،‬د نوو اصطلحاتو سره چه د سولې او پخلینې جذبات منعکسوي‪ ،‬بدلې‬ ‫شي ‪.‬‬ ‫بب د مقاومت یو شمیر بندیان خوشي شببي ‪ .‬د زنببدانیانو پبباتې برخببه د خبببرو اتببرو د دوام پببه بهیببر کببې خوشببي‬ ‫کېږي ‪.‬‬ ‫بب اوربند اعلن شي ‪ .‬د اوربند د څارنې دنببده ګببډ کمیسببیون تببه چبې د جګببړې د اړخونببو نببه ترکېببب شببوی وي‬ ‫سپارل کېږي ‪ .‬د کمیسیون مشرتوب د ملګرو ملتونو ) م‪ ،‬م ( پر غاړه دی ‪.‬‬ ‫دوهم بب د خبرو اترو سیاسي چوکاټ په درې بڼو مطرح کېدلی شي ‪:‬‬ ‫بب لویه جرګه‬ ‫بب د امن جرګه بب نړیوال کنفرانس ‪.‬‬ ‫د سولې د هر یو الترنتیف ) بدیل ( څخه که کومې مثبتې پایلې تر لسه نشوې‪ ،‬کولی شو چې بل الترنتیف تببه‬ ‫مخ واړوو ‪ :‬همدا اوس سوله د سیمه ایزې جرګګۍ له لرې مطرح ده ‪ .‬که ټینګې بېلګببي تببر لسببه شببي چببې د‬ ‫هغبببه نبببه څبببه شبببي نبببه جبببوړیږي ببببل الترنبببتیف یعنبببی نړیبببوال کنفرانبببس تبببه مراجعبببه کبببولی شبببو ‪.‬‬


‫‪64‬‬

‫دریم بب نوی نړیوال کنفرانس باید د افغانستان د کشالې د هوارولو په مقصد د م‪ ،‬م تر څارنې لندې د افغانسببتان‪،‬‬ ‫سیمې او نړۍ د واقعیتونو په بنسټ باندې جوړ شي ‪.‬‬ ‫کنفرانس یوازنی بهرنۍ مرجع ګنلئ شو چې په اوسني حکومت باندې د سولې د راوستلو په مببوخه کببافي فشببار‬ ‫اچولئ شي ‪ :‬موجوده حکببومت » سیاسببي ببباور « د بببن نړیببوال کنفرانببس پببه واسببطه تببر لسببه کببړ او د یببو بببل‬ ‫کنفرانس د لرې یې له لسه ورکولئ شي ‪.‬‬ ‫په کنفرانس کې باید یوازې په جګړه کې ښکېلو ډلو ) ناټو‪ ،‬د کابل حکومت او وسله وال مقاومت(‬ ‫ګډون ولري ‪.‬‬ ‫د کنفرانس ترکیب ته پراختیا ورکول دخبرو اترو د اوږدیدو‪ ،‬پیچلتیا او نهایتا دناکامۍ لمل ګرځي‪.‬‬ ‫د کنفرانس د اجندا په سر کې به دوه موضوعګانې ځای ولري ‪:‬‬ ‫بب د وسله وال مقاومت او نړیوال نظامي ائتل ف متقابله ژمنه ‪:‬‬ ‫نړیوال نظامي ائتل ف دافغانستان ملي واکمنۍ ته په درناوي سره په مناسب وخت خپببل پببوځ لببه افغانسببتان څخببه‬ ‫باسي او افغاني لوري ته د عدم مداخلې ژمنه ورکوي ‪ .‬بهرني هیوادونه افغانستان تببه خپببل بشببري او اقتصببادي‬ ‫مرستې جاري ساتي ‪.‬‬ ‫وسله وال مقاومت کنفرانببس تببه ژمنببه ورکببوي چبې د بهرنیببو ځواکونببو پببه وتلببو سببره خپلببې اړیکببې د بهرنیببو‬ ‫جنګیالیو او مقاومت سره د ملتړ کونکو هیوادونو سره شکوي ‪.‬‬ ‫بب نړیوال کنفرانس د یوې نوې مسلکي‪ ،‬ناپییلي لنډ مهالي حکومت د جوړیدو د پاره بند او بست کوي ‪.‬‬ ‫یو مرکزي اوملي حکومت کولی شي چې د یو باانډول بهرني سیاست په بنست باندې‪ ،‬هیواد چې په سیمه کې د‬ ‫جګړې د پراختیا په مرکز بدل شویدی‪ ،‬د سیاسي ثبات‪ ،‬سولې او اقتصادي پرمختیل په یو ستر محور بدل کړي ‪.‬‬ ‫د اوسني حکومت ترمیم د مقاومت د استازي د ګډون په نیت د ستونزې دحل لره نه ده ‪ .‬دلیل یي هم دا دی چببې‬ ‫د جنگیالیو په » فدراسیون « کې نوي غړي زیاتیږي‪ ،‬د حکومت په د ننه سیاسي تجانس لزیببات لببه منځببه ځببي‬ ‫او اوسبببني نظبببام پبببورې تړلبببي جنگبببي جنبببایت کببباران سیاسبببي پناهګببباه او مصبببئونیت تبببر لسبببه کبببوي ‪.‬‬ ‫څلورم بب انتقالي پړاو ‪ :‬نوی حکومت د دوو کلونو د پاره لندې دندې تر سره کوي ‪:‬‬ ‫بب یوه سالمه اداره رامنځته کول ‪.‬‬ ‫بب د هیواد د اوسنیو ایجاباتو سره سم د حکومت اقتصادي‪ ،‬ټولنیز او کلتوري کړنلره جوړول ‪.‬‬ ‫بب با انډول بهرني سیاست په بنسټ باندې د بهرنیو هیوادونو سره اړیکې برقرارول‪.‬‬ ‫بب د قانون د واکمنۍ د ټینګیدو په موخه نا قانونه جګړه مار بې وسلې کول ‪.‬‬ ‫بب د نړیوالې ټولنې په مرسته د مخدره موادو سره د مقابلې په نیت یو پلن جوړول ‪.‬‬ ‫بب د جنګي جنایت کارانو د محاکمې د پاره د م‪ ،‬م په مرسته مخکنی و کمزورو هلو ځلو ته چټکتیا ورکول‬ ‫‪.‬‬ ‫بب د نړیوالې ټولنې په مرسته کورنی امنیتي میکانیزم ته وده ورکول ) په دغه موضوع بانببدې وروسببته‬ ‫تبصره کېږي ( ‪.‬‬ ‫بب د بهرنیو قواوو د تدریجي وتلو په مقصد مهال ویش ټاکل ‪.‬‬ ‫بب د قواوو د نوې معادلې په بنست باندې نوی اساسي قانون تسویدول ‪.‬‬ ‫بب دودیزه لویه جرګه د اساسي قانون د تصویب په موخه رابلل ‪.‬‬ ‫بب انتخابات اعلنول ‪ ) .‬په انتخاباتو کې د انتقالي حکومت غړي ځان کاندیدولی نشي ( ‪.‬‬ ‫بب تر هغه وخته پورې چې نوی اساسي قانون جوړیږي‪ ،‬چارې د اوسني اساسي قانون د هغو احکامو په‬ ‫بنسټ باندې تر سره کېږي چې د نوو شرایطو سره سمونوالی ولري او په نړیوال کنفرانس کې د اړخونو له خو ا‬ ‫ورباندې توافق شوئ وي ‪.‬‬ ‫د امنیت ستونزه ‪ :‬انتقالي حکومت د بهرنیو مرستو په بنسټ باندې باید په ډیره بېړه امنیتي ملي اورګببانونو تببه‬ ‫پیاوړتیا ورکړي‪ .‬خو سره له دې داسې ګومان نه کېږي چې ملي امنیتي اورګانونه په چټکۍ دومره وده وکببړي‬ ‫چې موږ په امنیتي لحاظ په بشپړه توګه په خپلو امکاناتو متکي شو ‪.‬‬ ‫د امنیتي الترنتیفونو ) بدیلونو ( محتببوا هببر څببه چببې وي د اجنببډا پببه سببر کبې بایببد د ناقببانونه جنگببي ډلببو او‬ ‫خصوصي کمپنیو بې وسلې کول ځای ولري ‪.‬‬ ‫دامنیت د تأمین په اړه دوه الترنتیف مطرح کیدی شي ‪:‬‬ ‫بب په جنګ ځپلو سیموکې د نوي حکومت د امنیتي پرسونلو او د مقاومت د ملیشیو له خببوا ګببډې امنیببتي کمیببټې‬ ‫جوړول ‪.‬‬


‫‪65‬‬

‫د نوموړې پروسې د بریالیتوب ضمانت دا دی چې د مقاومت ملیشې د هغه حکومت په ملتببړ وفببادار پباتې شببي‬ ‫چې د نړیوال کنفرانس د توافق له لرې جوړې شویدي ‪.‬‬ ‫کله چې امنیتي ګډې کمیتې په جنگ ځپلو سیمو کې په اوضاعو باندې خپله ولکه ټینګه کړي‪ ،‬باید په افغانستان‬ ‫کې میشت بهرنۍ قواوې د خپل نظامي تحرکاتو استقامت شمالي او لویدیزو سیمو ته پراخ کړي ‪ .‬شبمالي پبولې او‬ ‫د هغه سره تړلې لوژستیکې او اکمالتي لرې تر کلکې څارنې لندې ونیسي ‪.‬‬ ‫کله چې په ټول افغانستان کې امنیتي ګډې کمیټې او ملببي پبوځ پببه اوضبباعو بانببدې واکمببن شببو‪ ،‬بهرنیببو قببواوو‬ ‫حضور ته اړتیا له منځه ځي ‪.‬‬ ‫کک د امنیت د تأمین په موخه دوهم الترنتیف‪ ،‬چې نړیوال کنفرانس ورباندې غږیدل ی شي په ټول افغانستان کې د م‪،‬‬ ‫م د سولې ځواکونو استقرار دی ‪.‬‬ ‫دغه قوأ چې باید اسلمي غیر ګاونډ ي هیوادونه په کې ونډه ولري‪ ،‬د اوسني نړیوال نظامي ائتل ف ځای نیسي‪ ،‬او‬ ‫د هغه حکومت ملتړ کوي چې په نړیوال کنفرانس کې په جوړیدو یي توافق شککوی وو‪ .‬د م‪ ،‬م د سککولې قککواوې تککر‬ ‫هغه وخته پورې په افغانستان کې پاتې کېږي چې افغاني امنیتي‪ ،‬ملي اورگانونه د امنیت د تکأمین پکه مکوخه وړتیکا‬ ‫را پیدا کړي‪.‬‬ ‫همدا اوس د حکومت په د ننه او د باندې ځینې مغرضببو کړیببو چببې خپببل سیاسببي برخببه لیببک بهرنیببو ځواکونببو‬ ‫حضور‪ ،‬جګړې دوام او د اوسني حالت ساتنې )ساتونکو ( سره تړلی د ولسمشببری انتخاببباتو پببه دایریببدو تینګببار‬ ‫کوي ‪ .‬دوی غواړي چې ‪ ۷‬کلن اشغال‪ ،‬جګړه او افغان وژنببه د ‪ ۵‬راتلونکببو کلببو د پبباره د فرمایشببي او دسببتوري‬ ‫انتخاباتو له لرې اوږده شي او مشروعیت ومومي ‪.‬‬ ‫که موږ د انتخاباتو منطق ته ځیر شو نو په ډاګه حکم کولی شو چې په اوسنیو شببرایطو کببې پببه هیببواد کببې د‬ ‫انتخاباتو د تدویر د پاره زمینه مساعد ه نده ‪:‬‬ ‫په جنګ ځپلو هیوادونو او له هغې جملببې پبه افغانسبتان کببې بایببد د انتخاببباتو نبه د دوو مقاصببدو د پباره ګتببه‬ ‫پورته شي ‪:‬‬ ‫بب واکمنۍ ته مشروعیت ورکول ‪.‬‬ ‫بب وسله والو مخالفینو ته په سیاسي پروسه کې د راجذبولو له لرې‪ ،‬جګړې ته د پای ټکی ایښودل‪.‬‬ ‫خو اوسمهال د نوموړو موخو د تامین د پاره شرایط سم نه ښکاري ‪ .‬ځکه چې ‪:‬‬ ‫کک هیواد د بهرنیو قواوو تر اشغال لندې دی ‪.‬‬ ‫کک د هیواد په یوه لویه برخه کې د نا امنۍ له کبله رای ورکونکي مصئونیت نلري ‪.‬‬ ‫کک د عمومي سر شمیرنې د نشتوالي له درکه د مستحقو رای ورکونکو شمیر معلوم ندی ‪.‬‬ ‫انتخابات په اوسنیو ستونزمنو شرایطو کې د سولې ضد توطئه ګڼلی شو ‪.‬‬ ‫د سولې لره هواره او روښانه ده یوازې سیاسي اراده‪ ،‬واقعبېني او صداقت ته اړتیا لري ‪.‬‬ ‫جګړه په زور پر موږ تپل شویده‪ ،‬دت پل شوې جګړې طلسم یوازې د افغانببانو پببه لس مبباتولې شببو‪ .‬پببه دې‬ ‫شرط چې ‪:‬‬ ‫بب د افغانستان د سیاسي قدرت د ډګر لیونیان د پردیو د لوبو وسیله ونګرځي ‪ .‬د ملي ګتو په سر باندې د هیچا‬ ‫سره معلمله ونکړي ‪.‬‬ ‫بب د افغانستان ملبي کړیبو خپلبې هلبې ځلبې د یبوه ملبي‪ ،‬خپلبواک او انتقبالي حکبومت د جوړیبدو چبې د بهرنیبو‬ ‫مهاجمو قوتونو سره د تپل شوې غیر عادلنه جګړې او افغان وژنبې پببه اړونببد حسبباب او کتبباب وکببړي ‪ ،‬وقببف‬ ‫کړي ‪(٢۸) .‬‬ ‫همدا راز یوبل افغان سیاستپوه‪ ،‬ډاکټر فاروق اعظم‪ ،‬هببم د هیببواد دازادۍ اواسببتقلل لببه پبباره د افغانببانو سببره د‬ ‫مشورو له پاره ګام اخستی‪ ،‬هغه وایي چې په د ې اړه یببې‪ ،‬دوه ځلببې د اروپببا مختلفببو هیوادونببو تببه او تببر‬ ‫څنګ یې امریکا ته هم سفرونه کړي او په دې هیوادو کې یې د مختلفببو افغبباني کړیببو سببره خببرې کببړې او د‬ ‫خپلې سولې طرحه او پلن یې ورته وړاندې کړې ‪ .‬تر اوسه پورې درې ځله افغانستان ته هببم د هغببه ځببای د‬ ‫سیاسي کړیو سره دکتلو له پاره تللې اوهم یې د طالبانو او د حزب اسلمي د یو شمیر کړیو سببره لیببده کبباته‬ ‫کړي دي ‪ .‬هغه خپل د سولې پروګرام‪ ،‬دافغانستان د مسئلې د سیاسي حل تر عنوان لندې په دې تببوګه ترتیببب‬ ‫کړې دی ‪:‬‬ ‫د افغانستان د اساسي قانون د) ‪ 64‬مادې( د حکم په اساس دی د راتلونکو انتخاباتو پر ځای لککویه جرګککه پککه لنککدې‬ ‫ډول راوبلل شي‪:‬‬ ‫الف‪ .‬دافغانانو دخپلمنځي خبرو پیل‪:‬‬


‫‪66‬‬

‫] دباور فضاء رامنځته کول‪ :‬د دایمي سولې په منظور دخبرو اترود پیل دمخه دمتخاصمو ډلو ترمنځ د باور د‬ ‫فضاء رامنځته کېده ضرور دي؛ په نشراتو کې یو د بل خل ف مضر تبلیغات بندول او په عککوض کککې د‬ ‫پخلینی خبرې کول‪.‬‬ ‫دمتخاصمو ډلو ترمنځ دې د تفاهم په منظور بېطرفه او دخیر خلک وګرځي‪.‬‬ ‫د حسن نیت د ښوولو لپاره د یوشمیر بندیانو خوشي کول‪.‬‬ ‫یو پرب ل دتورونو اخیستل او پر سرونو د جایزو لغو کول‪.‬‬ ‫د اوربند اعلن‪ .‬د اوربند څارنه یو ګډ کمیسیون کوي او دواړه خواوې کمیسیون ته د دندې داجراء لپاره سړي‬ ‫او لزم امکانات برابروي‪.‬‬ ‫ب ‪ .‬لویه جرګه ‪:‬‬ ‫د افغانانو‪ ،‬ګاونډیانو او نړیوالو سره تر تفاهم ورورسته‪ ،‬اسلمي کنفرانس دیوې بېن الفغاني جرګګۍ لککه جوړیککدو‬ ‫سره مرسته کوي چې د لویې جرګې دجوړیدو او رابللو لپاره کړنلره جوړه کړي‪.‬‬ ‫لویه جرګه د افغاني ټولو متخاصمو‪ ،‬مطر ح‪ ،‬معتنابه ډلو او پوهو شخصیتونو له منککځ څخککه د اسککلمي کنفرانککس پککه‬ ‫مرسته رابلل کېږي‪ .‬د لویې جرګې په درشل کې ټول سیاسي بندیان خوشي کېږي‪ .‬اوربند دوام لري او وسله والو‬ ‫مخالفینو ته په سیاسي پروسه کی دځای ورکولو له لرې جګړه عمل ختمیږي‪.‬‬ ‫د سولې ابتکار ته د لرې د هوارېدو په منظور لویه جرګه په اوسني اساسککي قککانون کککې لزم تعککدیلت راولککي او د‬ ‫افغانانو ترمنځ د یو آزاد‪ ،‬آرام او پرمختلونکي افغانستان لپاره پککه یککوه روښکانه فضککاء کککې مسککتقیم او غیککر مشککروط‬ ‫خبرې پکیلوی‪.‬‬ ‫لویه جرګه د خپلمنځي تفاهم په نتیجه کې د هیواد لپاره قیادت تثبېتوي او یو بېطر ف شخص دحکومت په جوړولو‬ ‫چې ټولو جنګي خواوو ته قابل قبول وي مکلفوي‪ .‬ددولت موجوده رئیس خپله چوکۍ او صلحیتونه د لککویې جرګککې‬ ‫په مخکې ودغه منتخب شخص ته سپاري او هغه پخپل وار و اسلم‪ ،‬هیواد او اساسي قانون تککه د تعهککد او وفککادارۍ‬ ‫لوړه کوي‪.‬‬ ‫د لویې جرګې دغړو لخوا ددولت و نوي مشر ته په اسلمي طریقککه تککر بېعککت ورسککته لککویه جرګککه رخصککتیږي او‬ ‫پرخپل ځای د هر ولیت څخه درې تنه نمایندګان پریږدي )دیني عالم‪ ،‬قومي مشر او دعصري علومککو تعلیککم یککافته(‬ ‫چې د ولسي جرګې وظیفه اجراء کړي‪ .‬ددولت نوی رئیس خپله کابېنه دغه ممثلی ولسي جرګې ته د اعتماد د رائې‬ ‫د اخیستو لپاره معرفي کوي‪.‬‬ ‫ج‪ .‬حکومت ‪:‬‬ ‫‪ .‬انتقالي حکومت ملي وحدت ته متعهد او د ناپکېکیلو او مسلکي کارپوهانو څخه جوړ دی‪.‬‬ ‫‪ .‬انتقالي دوره درې کاله ده‪.‬‬ ‫‪ .‬د انتقالي دورې مشر او د حکومت غړي یې د یوې معینی ډلې غړي ندي او نه کککومه ډلککه تقکویه کککوي او یککایې‬ ‫ځپي بلکې د ټول ملت گټه یې په نظر کې ده او د هغه لپاره کار کوي‪.‬‬ ‫‪ .‬دافغانستان دولت تعهد کوي چې د نورو هیوادو په داخلي چارو کککې مککداخله نکککوي او اجککازه نککه ورکککوي چککې‬ ‫خاوره یې د نورو په ضد استعمال سي‪ .‬او کوښښ کوي د سیمې او نړۍ په ثبات او پرمختککګ کککې لزم مثبککت رول‬ ‫ولوبوي‪.‬‬ ‫‪ .‬د افغانستان گاونډیان ددغه هیواد په داخلي چارو کککې د عککدم مککداخلت تعهککد کککوي او د م‪ .‬م‪ .‬م‪ .‬د امنیککت شککوری‬ ‫ددوی دغه تعهد تضمینوي او پرهغه هیواد تعذیرات لګوي چې په راتلونکې کې د افغانسککتان پککه چککارو کککې مککداخله‬ ‫کوي‪.‬‬ ‫‪ .‬افغانستان دیو ازا هیواد په توګه د نړیوالې ټکولنې یکو فعکال غکړی دی‪ .‬د ملگکرو ملتکو مؤسسکه انتقکالي دولکت پکه‬ ‫رسمیت پیژني او د هغه ملتړ کوي‪.‬‬ ‫‪ .‬انتقالي حکومت د هیواد د استقرار او پرمختګ لپاره پنځکلن انکشافي پلن جوړوي او نړیواله ټککولنه تعهککد کککوي‬ ‫چې افغانستان ته خپلې اقتصادي مرستې حاري ساتي ‪.‬‬ ‫‪ .‬خارجي پوځونه د یوکال په موده کې له افغانستانه وځي‪ .‬ناټو د افغانستان پوځ ته هغه مځکن کي اوهککوائي حرب کي‬ ‫وسایل پریږدي چې دداخلي امن لپاره ضرور دي‪ .‬دناټو دپوځونوځای اسلمي پوځ نیسي چې په هغککه کککې ګاونککډیان‬ ‫او هغه هیوادونه شامل ندي چې اوس په افغانستان کې پوځ لري‪.‬‬ ‫‪ .‬په ایران او پاکستان کې ټول مهاجرین د دوو کالو په موده کې د م‪ .‬م‪ .‬د مؤسسې په مرسته افغانستان ته سککتنیږي‬ ‫او داخلي بېځایه سوې کورنۍ ځای پرځای کېږي‪.‬‬


‫‪67‬‬

‫‪ .‬انتقالي دولت ټوله غیرمجازه وسله له افغانانو ټولوي او بهرني مسلح افراد اوګروپونه له افغانسککتانه رخصککتوی‪.‬‬ ‫که څوک پاتېږي د جینوا د ‪ 1951‬کنونشن او ددولت د مقرراتو مطابق د مهاجر په ډول معامله ورسره کېږي‪.‬‬ ‫‪ .‬افغانستان یو اسلمي هیواد او د اسلمي امککت یککوه برخککه ده‪ .‬د اسککلمي کنفرانککس پککه مرسککته د اسککلمي نککړۍ د‬ ‫معتبرو علماؤ یوه ډله د افغاني علماؤ سره انتقالي حکومت ته په ځینو مهمو اسلمي مسائلو کې مشوره ورکککوي؛ او‬ ‫ګوري د دا ډول مسائلو سره په نورو اسلمي هیوادو کې څنکه معلمله سویده‪ .‬لکه د ښځو تعلیم‪ ،‬د ښکځو حجکاب‪ ،‬د‬ ‫عصري علومو زده کړه‪ ،‬موسیقي او داسې نور‪.‬‬ ‫‪ .‬انتقالي حکومت د خپلې دورې په دریم کال کې چې خارجي قواوې وتلې‪ ،‬وسلې ټولې سوې او اکککثره مهککاجر او‬ ‫بېځایه سوې کورنۍ پرځای سوی وي اساسي قانون تدوین او د لویې جرګې په تصویب یې رسوي‪.‬‬ ‫‪ .‬انتقالي حکومت په اخیرو شپږو میاشتو کې د اساسي قانون مطابق د اسلمي کنفرانس او ملګروملتو پککه مرسککته‬ ‫ددولت دمشر او شوری لپاره انتخابکات ککوي او دخپلکې دورې پکه پکای ککې واک ونکوي منتخکب جمهکور رئیکس تکه‬ ‫سپاري‪.‬‬ ‫‪ .‬د انتقالي دورې رئیس او وزیران په راتلونکې لومړنی دوره کې ددولت د ریاست او یا وزارت دنده نسی ترسره‬ ‫کولی‪(۲۹) .‬‬ ‫د افغانستان ملي سراسري جرګې هم د هیواد دستونزو دحل له پاره وړاندیزونه کړي او لیکي چې ‪:‬‬ ‫زموږ په اند د دې وخت را رسېدلی‪ ،‬چې نړیواله ټولنه د افغانستان په اړه په خپله ستراتیژۍ بېا کتنه وکړي او د‬ ‫نویو شرایطو او ایجاباتو په رڼا کې په خپله ستراتیژۍ کې ژور بدلونونه راولي‪ .‬تر هککر څککه د مخککه نړیککواله ټککولنه‪،‬‬ ‫امریکا او ناټو باید خپلې تګلرې سره همغږې کړي او د افغانستان له دولککت سککره یککوه ګککډه سککتراتیژي طرحککه او د‬ ‫هغې له پلي کولو سره د ټولو هغو تېروتنو‪ ،‬چې مخکې ترسره شوی مخنیوی او جبران وکړي‪ .‬په دغه طرحه کککې‬ ‫باید لومړی له وسله والو مخالفینو سره اړیکې ونیول شي او هغککوی تککه ډاډ ورکککړل شکي‪ ،‬چککې کککه چېککرې دوی د‬ ‫سولې پروسې ته را ګډ شي‪ ،‬نو بهرني ځواکونو به د یوه ټاکلي مهال وېش له مخې افغانستان پرېږدي او دوی ته بککه‬ ‫د واک په ټاکلو کې برخه ورکول کېږي‪.‬که چېرې له وسله والو مخالفینو سره مککذاکراتو نککتیجه ورکککړه‪ ،‬کېککدای‬ ‫شي د ملي پخلینې یو بېن الفغاني کنفرانس د ملګرو ملتونو او اسلمي کنفرانس تر سرپرستۍ لنککدې راوغوښککتل‬ ‫شي او بېا په هغه کې د یوې ملي لویې عنعنوي جرګې په اړه‪ ،‬د هغې د مېکانېزم او صلحیتونو په اړه پرېکړې‬ ‫وشي او په دې توګه د یوه داسې حکومت لپاره لره اواره شي چې د ولس د رښتینو استازو په ګډون د ټولو اړخونو‬ ‫لپاره د منلو وړ وي‪.‬په دې توګه د افغانستان ملي سراسري جرګکه وړانکدیز ککوي‪ ،‬چکې ‪ :‬د ملګکرو ملتونکو د امنیککت‬ ‫شورا‪ ،‬د اسلمي کنفرانس‪ ،‬ناپییلو هیوادونو او د افغانستان د شپږو ګاونډیانو تر مستقیمې څارنې لنککدې دې‪ ،‬د خیککر‬ ‫غوښتونکو افغانانو په واسکطه‪ ،‬د کلیمکې پکه رښکتینې مانکا یککوه لکویه ملکي او عنعنکوي جرګککه جکوړه او د جرګکې‬ ‫پرېکړې دې د نړیوالو څارونکو په واسطه تضمین شي‪.‬د عنعنوي لککویې جرګککې تعریککف‪ ،‬د جوړېککدو میکککانیزم‪ ،‬د‬ ‫پرېکړو څرنګوالى او د هغوى پلي کول د افغانستان ملي سراسري جرګې د سولې په طرحه کککې پککه لزم تفصککیل‬ ‫څېړل شوې دي‪.‬په پاى کې د افغانستان ملي سراسري جرګه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د محترم مقام لککه لرې‬ ‫د ټولې نړۍ هېوادونو‪ ،‬دولتونو‪ ،‬ځواکونو او بنسټونو ته دا پیغام استوي‪ ،‬چې ‪:‬موږ ته د حکومت او نظککام جوړولککو‬ ‫نسخې مه لیکئ ! په زور یې مه راباندې تپئ ! موږ ته پالیسي او ستراتیژي مه جککوړوئ ! زمککوږ د خپلککواکۍ‪ ،‬ملککي‬ ‫واکمنۍ او د ځمکنۍ بشپړتیا درناوى وکړئ ! یوازې د افغان اولس په دوستۍ حساب وکړئ‪ ،‬نه د ځانګړو ډلو‪ ،‬سل‬ ‫کارانو‪ ،‬جاسوسانو او ژباړونکو په خبرو‪«.‬‬ ‫آزاد او با ثباته افغانستان نه یوازې د افغانانو بلکې د ګاونډیانو‪ ،‬سیمې او نړۍ په ګټه هم دى !!‬ ‫یوه افغان سیاست پوه د افغانانو په نامه په یوه لیک کې لیکلي چې‪:‬‬ ‫» ما له لومړی ورځې پر افغانستان دامریکا حمله غندلې او هغه مې د تروریزم ترعنوان لندې دامریکا په مشرۍ‬ ‫دغرب یوه استعماري هڅه ګڼلې ده‪ .‬زما یقین دی لکه پخوا چې انګریزي استعمار او ورپسې روسي ښکېلک نشو‬ ‫کامیاب‪ ،‬داسې به امریکا هم پخپل دغه استعماري هد ف کې نه بریالی کېږی‪ .‬اوس سؤال دا دی چې که جنګ د حل‬ ‫لر نه وي او امریکا به حتما ووځي نو بېا به څه کېږي او پرځای به یککې څککه ډول حکککومت وي؟ مککوږ ډیککر ځلککه‬ ‫جنګ په ډیرو قربانیو ګټلی دی‪ ،‬خو دا ګټه مککو بېکا خپلکه نککده سککمباله کککړې؛ او دغککه سککبب دی چکې لکږ و ډیکر هکر‬ ‫څلوېښت کاله پر موږ بېا یو تباه کوونکی جنګ تحمیل شویدی‪ .‬څنګه کولی شو ددغسې غمجن تاریخ د تکرار مخ‬ ‫ونیسو؟ یو مطمئن سیاسي حل او باثباته مستقل دولت به کوم وي؟‬ ‫یوولس میاشتې د مخه ما د افغانسککتان دکړکېککچ دسیاسکي حککل د مونککدلو پککه منظککور امریکککا‪ ،‬اروپککائي هیوادونکو او‬ ‫ورپسې افغانستان او پاکستان ته سفرونه وکړل‪ .‬ددغه ورکې د موندلو په تلش کې چې چیرې چا یو پککوه او د وطککن‬ ‫په درد دردمن افغان یا ډله راښوولې ده ورغلی یم‪ .‬پدغه سلسله کې مې حامد کرزي‪ ،‬یو شکمیر وزیکران‪ ،‬والیکان‪ ،‬د‬


‫‪68‬‬

‫شوری وکېلن‪ ،‬دپوهنتون استادان‪ ،‬لیککوالن‪ ،‬پوهکان‪ ،‬قکومي سکپین ږیکري‪ ،‬دجهکاد رهکبران‪ ،‬غازیکان او د حکزب‬ ‫اسلمي او طالبانو مشران لیدلي او مفصل مجلسونه مې ورسککره کړیکدی‪ .‬هغککوی ټولککو تککه مککې همککدا سککؤال مطککر ح‬ ‫کړیدی چې که د افغانستان مسئله په جنګ نسي حلیدای نو سیاسي حل به یې کوم وي؟ هغه به کوم حل وي چککې پککر‬ ‫لندې بېنادونو ولړ وي‪:‬‬ ‫‪ -1‬افغانستان اوس اشغال دی او دا اشغال څرنګه ژر تر ژره رفع کېدای سي؟‬ ‫‪ -2‬په افغانستان کې څه ډول یو حکومت باید راشي چې اکثریت یې خپل وګڼي او ملتړ یې وکړي خو کککوم کسککان‬ ‫او لږکي چې یې خپل نه ګڼي دومره ځان محروم احساس نکړي چې ټوپک پسې راواخلي‪.‬‬ ‫‪ -3‬موږ په داسې یوه سیمه کې پراته یو چې ګاونډیان مو حریص‪ ،‬منافق‪ ،‬د اسلم ترنامه لندې نامسلمان او نککامرد‬ ‫دي‪ .‬خو د بد ګاونډي سره به هم څوک دګذارې لر مومي او د ډپلوماسی مهارت همدلته دی‪ .‬څنګه کېدای سي چې‬ ‫زموږ په هیواد کې دګاونډیانو مضر رقابت او بالوکاله جنګ په همکارۍ بدل شي؟ که دوستانه اړیکې نش کو ورسککره‬ ‫ساتلی نو کم تر کمه عادي روابط خو ورسره ولرو؟ له شره یې حداقل څنګه ځان ساتلی سو؟‬ ‫‪ .4‬موږ پداسې حال کې چې دچا غلمي نه منو‪ ،‬دنړیوال کلي یوه برخه یو‪ .‬افغانستان باید د نړیوالې ټولنې یو فعال‬ ‫غړی او بزنس پارټکنر وي‪ .‬هغه به څنګه دولت وي چې خپلې ګټې تعریف کړي؟ او څنګه کولی سي چې په سککیمه‬ ‫کې د ګاونډیو او دن ړۍ د لویو طاقتونو مشروع ګټې تشخیص او د افغانستان دګټو سره یې همږغی کړي؟« )‪(۳۰‬‬ ‫په امریکا کې دافغانانو د لوړې پوهې د خاوندانو یوې ډلې هم په افغانسکتان ککې دسکولې او امنیکت د ټیګښکت لکه‬ ‫پاره هلې ځلې پیل کړې‪ ،‬او دهیواد دسولې له پاره په مختلو طرحو باندې کار کوي ‪(۳۱) .‬‬ ‫په امریکا او اروپا کې هم د افغانانو مختلفې ډلې او کلتوري ټولنې د هیواد ددې غمیزې د پای ته رسیدو له پککاره‬ ‫لس و پښې وهکي‪ ،‬خککو بککدبختانه چکې ددوی ټولککو کککارونه پککه خپلککو منځککو کککې هماهنککګ نککه دي ‪ .‬همککدا راز د‬ ‫افغانستان د ننه هم یو شمیر منورین ددې غمیز ې دحل له پاره کار کوي )‪(۳۲ .‬‬ ‫یو شمیر نور افغانان په وګړیزه توګه داسې انګیککري چکې پککه افغانسککتان کککې اوسککني نککاغیړه حککالت د کککرزي د‬ ‫حکومت او د هغوی د مخالفینو تر منځ د قدرت جنګ دی نو په دې اساس د هغوی انککد دادی چککې د کککرزي‬ ‫ددولت او د مخالفینو تر منځ د خبرو له پاره لره هواره شي او داسې شرایط برابر کړل شي چې مخالفین پککه‬ ‫کې په حکومتي امورو کې را ګکډ کککړل شکي ‪ .‬خکو یوشککمیر نکورو بیکا پککه دې پسکې پښکې را لکوڅې کککړې چکې‬ ‫افغانستان دې دسویس زرلیند په څیر بې وسلې کړل شي‪ ،‬اردو دې یې له منځه ولړه شي او یوازې پولیس دې‬ ‫یې امنیتي مسؤلیتونه په غاړه واخلي ‪ .‬دا په داسکې حککال کککې چککې یککا هغککوی د سککیمې د جغرافیککې او د بککې رحمککه‬ ‫ګاونډیو د اهدافو څخه بې خبره دي او یا دا چې تجاهل العار ف کوي او غواړي په زوره د افغانانو پښې دې بې‬ ‫رحمه ګاونډیو ته زولنه کړي‪.‬‬ ‫یو شمیر نورسیاسي شنونکي هم د هیواد د اوسنۍ غمیزې دحل وفصل له پاره یببو شببمیر وړانببدیزونه لببري‬ ‫چې مونږ یې دلته لنډیز را اخلو‪ .‬ددوی په اند ‪:‬‬ ‫ تر هر څه د مخه دې د دغه دوه فکتورونو )د طالبانو اسککلمي غورځنککګ او حککزب اسککلمي افغانسککتان ( سککره د‬‫خبرو اترو لپاره لره همواره شي ‪ .‬د خپل ملت اود افغانسککتان د سککلمتیا پککه خککاطر دې دواړه اړخککونه یککو شککمیر‬ ‫قربانیو ته و لو که هغه په ځواک کې د بدلون سبب هم و ګرځي حاضر شي‬ ‫‪ -۱‬ولسمشر کرزی باید په خپل وړاندیز کې صادق او ریښتونی اوسي او پرینږدي چکې د هغکې یکو شکمیر اداري‬ ‫کسان چې خپل ځواک په خطر کې ګڼي د هغې دغه صادقانه وړاندیز په اصطل ح های جیک کړي‬ ‫‪-۲‬دغه دواړه فکتورونه چې د مخالفت سبب ګرځیدلي د خبرو اترو میز تککه راوغککواړي کککه څککه هککم هغککه پککه کککوم‬ ‫بهرني هیواد کې وی او د هغوی وړاندیزونو ته په پوره دقت سره و کتل شي ‪.‬‬ ‫‪ -۳‬مخالفین ) حزب اسلمي او طالبان ( هم باید دموقع نه په ګټې اخستلو سره ددولکت د مسکولېنو سکره پکه خل ص‬ ‫ذهن کښیني او د خپل ولس د سالمیت او هلته د امن و امان د خوندي کېدو په خاطر د حل یوه اسانه لر ولټوي‪.‬‬ ‫‪ -۴‬بهرني ځواکونه باید د افغانستان ملي حاکمیت او اسککتقلل تککه احککترام وکککړي او د افغانسککتان دولککت تککه پککه دې‬ ‫هکله پوره خپلواکي او ازادي ورکړي چې خپلې ستونزې پخپله حل کړي ‪.‬‬ ‫‪ -۵‬بهرني ځواکونه چې افغانستان ته د امنیت د ټیګښت په خاطر راغلي باید د افغانککانو دخپککل منځکي خککبرو اتککرو د‬ ‫پیل کېدو سره سم د خپل بیرته تللو مهال ویش اعلن کړي ‪ .‬ځکه په هغه صورت کې د هغوی د پاته کېدو جککواز‬ ‫له منځه ځي ‪.‬‬ ‫‪ -۶‬په هیواد کې د ملي اردو د ځواکونو او ملي پولیسو په روزلو کککې بایککد پککر مختککګ صککورت و نیسکي او د هیککواد‬ ‫امنیتي چارې د ملي پولیسو په واک کې ورکړل شي ‪.‬او په دې ترتیککب د نککاټو او امریکککایي پوځونککو د موجککودیت‬ ‫ضرورت رفع شي‪.‬‬


‫‪69‬‬

‫‪-۷‬همدا راز امریکایان باید ټولې خپلې تورې او سپینې ټاپې چې پر یوشکمیر مشکرانو یکې لګکولې بیرتکه واخلکي او د‬ ‫خپلو عسکرو د وتلو سره سم یې بیرته امریکا ته له ځانه سره یوسي ‪.‬‬ ‫‪-۸‬ملګري ملتونه هم د یو شمیر مشرانو په هکله د امریکایکانو پککه واسکطه شککوی پریکککړې تبککدیل کککړي او دا مسککله‬ ‫افغان قوم ته پریږدي تر څو زمونږ ولس د خپل عدالت پککه تککرازو کککې څککوک چککې تککور وي تککور کککړي او سککپین‬ ‫سپین کړي ‪(۳۳) «.‬‬ ‫همدا راز په کابل کې یو شمیر کړۍ هڅه کوي چې دولسمشر کرزي دولت او هککم امریکککایي ځواکککونه پککه دې‬ ‫قانع کړي چې د مجاهدینو)دحزب اسلمي او طالبانو( د قیادتونو لککه پککاره پککه کککوم دریککم ګککړي هیککواد کککې ځککای‬ ‫ورکړل شي‪ ،‬او ګوندونه یې دوی ته ) په کابل کې( تسلیم کړل شي ‪ .‬د طالبانو په کابل میشتو کړیو کککې دا ډول‬ ‫اند شتون نه لري خو ددې اند ډیره کي د حزب اسلمي هغه شمیر پخککواني غککړي دي چککې اوس پککه دولککتي‬ ‫اموراتو کې لوړ لوړ ځایونه لري ‪ .‬د هغوی دا ډول اند هم د حزب اسلمي دقیادت له اړخه او هم د طالبانو د‬ ‫اسلمي غورځنګ له اړخه په مکمله توګه مسترد شوېدی‪.‬‬ ‫د همدې ډول خلکو په اړه حزب اسلمي په خپله یوه اعلمیه کې څرګنده کړې چې ‪» :‬حببزب د اشببغالگرانو‬ ‫په ضد په جهاد باور لري‪ ,‬دا جهاد داسې گڼي لکه د روسانو په ضد جهاد او امریکایانو تببه تسببلیمیدل داسببې گڼببي‬ ‫لکه روسانو ته تسلیمیدل‪.‬‬ ‫په دې وروستیو کې په خاصه توگه په کابل کې د حزب اسلمي تر عنوان لندې د هېواد په د ننه او بهببر کببې‬ ‫یو لړ شایعات او افواهات خپاره شوي چې گویا حببزب اسببلمي افغانسببتان د هېببواد د اشببغالگرو او د هغببوى د‬ ‫مببببببببببزدور نظببببببببببام سببببببببببره د سببببببببببازش او روغببببببببببې جببببببببببوړې لر خپلببببببببببه کببببببببببړې ده‪.‬‬ ‫د دغو شایعاتو په هکله حزب اسلمي افغانستان خپل موقببف او دریببځ پببه قبباطع او غببوڅ ډول پببه لنببدې تببوگه‬ ‫اعلنوي ‪:‬‬ ‫‪ _۱‬دوى نه د حزب اسلمي استازي دي او نه د حزب دریځ تمثیلوي‪ .‬حزب د اشغالگرانو په ضد په جهاد ببباور‬ ‫لري‪ .‬دا جهاد داسې گڼي لکه د روسانو په ضد جهاد او امریکایانو تببه تسببلیمیدل داسببې گڼببي لکببه روسببانو تببه‬ ‫تسلیمیدل‪.‬‬ ‫‪ _ ٢‬د اشغالگرا نو په ضد سکوت‪ ،‬د دوى له لنډمهاله یببا اوږدمهبباله حضببور سببره توافببق او د اشببغالگرانو تببر‬ ‫سیوري لندې د کابل په لس پوڅي حکومت کې برخه اخیستل مو په واضح او پرېکنده الفاظو محکوم کړي او‬ ‫محکوموو یې‪.‬‬ ‫‪ _٣‬د صلیبي اشغالگرو ځواکونو په شتون کې انتخابات هیڅ ارزښت نه لري‪ .‬داسې پارلمان بببه جببوړیږي لکببه‬ ‫اوسنى‪ ،‬دې پارلمان څه وکړى شول‪ ،‬چې بل به یې وکړي؟‬ ‫‪ _٤‬حزب اسلمي افغانستان تر هغې چې پببه هېببواد کببې ښببکېلکگر ځواکببونه موجببود وي) او دیببوه معقببول‬ ‫مهال ویش له لرې د هیواده څخه د وتلو له پاره حاضر نه شي ( د حل یواځینۍ لر جهاد بولي او بس‪.‬‬ ‫‪ _ ٥‬حزب اسلمي افغانستان پر خپل ملت غږ کوي چې خپل بچېان په اجیرې اردو او پولېسو کې د تنظیببم پببر‬ ‫ځاى د جهاد په لیکو کې ځاى پر ځاى کړي‪(٣۴) «.‬‬ ‫ددې ټولو هلوځلو تر څنګ حزب اسلمي بالخره یو نوی ابتکار وکړ او په یوه ملي میثکاق )ژمنکې ( یکې د ټکول‬ ‫ولس د را یو ځای کېدو له پاره خپله اخري طرحه نه یوازې وړاندې کړه بلکې په دې طرحې یې د بحککث او‬ ‫څیړلو له پاره خپل یو لوړ پوړی هیئت کابل ته و استاوه تر څو هلته د اړوندو کورنیککو اوبهرنیککو اړخونککو سککره‬ ‫پرې بحث اوڅیړنه وکړي ‪ .‬د ا) ‪ ۱۵‬ماده ی ( طرحه چې د )ژغورنې د ملي میثاق ( ترنامه لندې یاده شککوې‬ ‫ده ددې کتاب په لومړی برخه کې په تفصیل سره راغلې ‪.‬‬ ‫دکابل د دولت مسؤلین او د مشرتابه هیئت‪ ،‬په ښکاره توګه‪ ،‬پخپله غواړي ددې غمیزې څخه ځان را وباسککي‬ ‫‪ .‬ولسمشر کرزی‪ ،‬د هغه د خپلې وینا په اساس‪ ،‬اراده لري د خپل حکومت په دغو اخري کلونو کې په هیواد‬ ‫کې د سولې د رامنځته کېدو او د هیواد د استقلل دبیرته تر لسه کولو له پاره کار وکړي ‪ .‬په دې خککاطر یککې‬ ‫د) ‪( ۱۳۸۹‬لمریزکال د غبرګولي له) ‪ ۱۲‬څخه تر ‪ (۱۴‬پورې ‪ ،‬د کابل دښار د لویې جرګې په خیمه کې یککوه‬ ‫سککتره غونککډه را وبللککه تککر څککو پککه هیککواد کککې د سککولې د اعککادې او د افغانسککتان داسککتقلل او ازادۍ غوښککتونکو‬ ‫ځواکونو سره د خبرو په لرو چارو باندې د ولسمشر کرزي حکومت ته اړینه مشورې ورکړي‪ .‬د ولسمشککر‬ ‫کرزي له اړخه رابلل شکوې دغکه غونکډه د مخکالفینو لکه اړخککه تکر سکختو نیوکککو لنککدې راغلکه‪ ،‬حکزب اسککلمي‬ ‫افغانستان په خپله یوه اعلمیه کې چې په همدې مناسبت یې خپره کړې وه داسې ویلي و و‪:‬‬ ‫»د کرزي مشورتي جرگه له دې لمله خاص اهمیت نه لببري چبې د دولببت د خوښبې خلببک پبه کببې راغونببډیږي‪ ،‬د‬ ‫کومې پرېکړې واک نه لري یوازې مشورتي جرگه ده‪ .‬مجاهدین په کې برخببه نببه اخلببي‪ ،‬امریکایببان دا اختیببار نببه‬


‫‪70‬‬

‫ورکوي چې د پوځونو د وتلو او د بحران په اړه داسې پرېکړه وکړي چې د افغان ولس د هیلو ترجماني وکببړي او‬ ‫زمونږ ملي گټې تضمین کړي‪ .‬امریکایانو تر جرگې د مخه اعلن وکړ چببې اوس د صببلحې او لببه مخببالفینو سببره د‬ ‫خبرو مناسب وخت نه دى‪ ،‬د کابل چارواکو ته یې امر وکړ چې جرگه وځنډوي‪ ،‬په هغه صورت کببې بببه د دایرولببو‬ ‫اجازه ورکوي چې د دوى شرایط مراعات شي‪(٣۵) «.‬‬ ‫همببدا راز د طالبببانو د اسببلمي امببارت لخببوا ددې مشببورتی جرګببې پ به خل ف پببه )‪(۱۸/۶/۱۴٣۱‬یببوه اوږده‬ ‫اعلمیه خپره شوه چې مونږ یې په لږ څه اقتباس سببره را اخلببو ‪ .‬پببه دغببه اعلمیببه کببې راغلبي دي چببې ‪:‬‬ ‫‪»-‬داچې په اوسنیوشککرایطوکې افغانسککتان دبهرنیککانو تراشککغال لنککدې دی لهککذا د بهرنیوعسکککروپه سککیوری کککې‬‫دبهرنیانو پکه فرمکایش ددغکې جرګکې پکه شکمول داشکغالګروبهرنیانو هکره هڅکه یکوازې دهغکوئ د شخصکي ګټکو‬ ‫دخوندیتوب هڅه بلل کېږي او دافغان ځوریدلي ولس لپاره د خوشالۍ اوسکوکالۍ هیکڅ تمکه نشکي تکری کېکدلی «‬ ‫»دافغانستان اسلمي امارت د دغې تش په نککوم مشککورتي جرګککې مرسککته وال او ګککډونوال د افغانسککتان دغمیککزې‬ ‫اصلي عاملین بولي او د هغوئ د هر راز نارواپریکړو مقابله به د هغوئ په مقابل کې د اسلمي جهاد په تککداوم‬ ‫اواستمرارسره کوي ‪ ،‬دلوی خدای جل جلله په نصرت او د خپل مسلمان ملت په مرسته به د یکوه خپلکواک او پکه‬ ‫خپلو پښوولړاسلمي نظام د پاره مبارزه کوي ‪ ،‬یرغلګر بهرنیان به دیته مجبوروي چې دقضکیې اساسکي او واقعکي‬ ‫حل ته غاړه کېږدي ‪(۳۶) « .‬‬ ‫ددغې مشورتي جرګې جوړښت دوه ځله د ځنډ سره مخا مخ شو‪ ،‬پککه پککام کککې وه‪ ،‬چککې د سککولې ملککي مشککورتي‬ ‫جرګه د غویې د میاشتې په دولسمه نیټه جوړه شوې واى‪ ،‬خو دغه جرګه د یاد شککوي کمېسککیون د مسککوولېنو پککه‬ ‫وینا‪ ،‬د یو شمېر موجهه دلیلو له لمله وځنډول شوه‪،‬خو د) ‪۲۰۱۰‬ز کال( دجون د میاشتې پککه دویمککه د ولسمشککر‬ ‫حامد کرزي له خوا پرانیستل شوه‪ .‬مهم علت یې دا څرګندیده چې امریکایان او دناټو ټلوالې دا ویره څرګندوله‬ ‫چې که په غونډه کې د ولس داسې کسان ګډون وکړي چې هغوی د بهرني اشغال مخککالف وي او هغککوی د‬ ‫بهرنیو پوځونو د شتون دمخالفینو سره لس یو کړي او د افغانستان څخه د بهرنیو پوځونکو د ویسکتلو لکه پکاره‬ ‫غږ پورته کړي‪ ،‬نو دا به د بین المللي ټولنې له پاره یو ناورین وګرځي ‪ .‬همدا علت او اندیښنې وې چې د‬ ‫هیواد ولسمشر کککرزی یکې د)‪ ۲۰۱۰‬ز ککال( دمکئ دمیاشککتې پکه یولسککمه امریککا تککه ور و بکاله‪ ،‬او کلکه چکې‬ ‫امریکایانو پوره ډاډ تر لسه کړ نو بیا یې د دې جرګې د جوړښت اجازه ورکړه او پخپله یې هم په کې خپککل‬ ‫ګډون حتمي کړ ‪.‬‬ ‫دغببه ناننببدریزه غونببډه د مخببالفینوتر څنببګ پبه هیببواد کببې د اوسببیدونکو روڼ ان و افغانببانو د ټولببو نیوکببو او‬ ‫اعتراضونو سره بیاهم دایره شوه‪ ،‬او نژدې درې ورځې دوام وکړ ‪ .‬غونډې په خپله اخري ورځ یو پریکببړه‬ ‫لیک صادر کړ‪ ،‬خو دغه پریکړه دهغه څه څخه چې د ولس ډیره کو یې هیله درلوده ‪ ،‬د هیلو څخه ډیر کم‬ ‫و‪ .‬په دې خاطر زیات شمیر لیکوالنو او سیاست پوهانو ددې پریکببړه لیببک څخببه خپلببه ناخوښبي څرګنببده‬ ‫کړه ‪ .‬ځکه په دې جرګه کې هم همغه پخببوانی سیاسبت تبر بحبث لنببدې راغلبی و او د هیببواد د اسبتقلل او‬ ‫ازادۍ او د هیواد څخه د بهرنیو پوځونو د ویستلو په اړه په کې هیڅ یادونه نه وه شوې ‪ .‬د جرګې د جوړښت‬ ‫نه د مخه د یوشمیر سیاستپوهانو اند دا و چې دا جرګه به یو ستر تاریخي قبدم واخلبي او د بهرنیبو د اشبغال‬ ‫څخه به دخپل هیواد دازادیدو په لور د هغوی د وتلو د یوه معقول مهال ویش له پاره غږ پببورته کببړي او د‬ ‫افغانانو د دودیزې جرګې عزت او ویاړ به و ساتي‪ ،‬اما بهرنیو اشغالګرانو د جرګی ګډو ونکي په یوه ډول‬ ‫یا خو تطمیع کړل او یا یې وویرول تر څببو دداسببې یببوه غببږ د پببورته کولببو څخببه ځببان و سبباتي ‪ .‬دې غونډې‬ ‫ددرې ورځو بحث او څیړونو وروسته دا ډول پریکړه لیک صادر کړ‪:‬‬ ‫د سولې د ملي مشورتي جرګې پرېکړه لیک‬ ‫د ‪ ۱۳۸۹‬لمریزکال د غبرګولي له ‪ ۱۲‬څخه تر ‪ ۱۴‬پورې‬ ‫د لویې جرګې خیمه‪ ،‬کابل ښار‬ ‫د سولې ملي مشورتي جرګه د افغانستان د رنځېدلي ملت د ‪ ۱۶۰۰‬تنو پېژندل شویو استازو په ګډون چککې د ملککي‬ ‫شورا په دواړو مجلسونو کې د ملت د منتخبو استازو‪ ،‬ولیککتي شککوراګانو‪ ،‬علمککای کرامککو‪ ،‬قککومي مخککورو‪ ،‬د مککدني‬ ‫ټولنې د نهادونو‪ ،‬په ایران او پاکستان کې د مېشتو افغان مهاجرینو د استازو او د ټککولنې د نککورو پرګنککو پککه شککمول‬ ‫چې په ‪ ۱۳‬کټګوریو کې تنظیم او دعوت شوي وو‪ ،‬له موجوده ناامنیو څخه د وتلو د لرو د لټون او پککه هېککواد کککې‬ ‫پایدارې سولې ته د رسېدو په مقصد د مشورې لپاره د پروفیسور برهان الدین رباني تر مشرۍ لندې جوړه شوه‪.‬‬ ‫د سولې د ملي مشورتي جرګې غړو د دریو ورځو په ترڅ کې د طرحه شوې اجنککدا مطککابق د کککاري کمیټککو پککه ګککڼ‬ ‫شمېر غونډو او عمومي غونډه کې هراړخیزې خبرې اترې وکړې او په لندې موادو موافقې ته ورسېدل‪:‬‬


‫‪71‬‬

‫موږ د سولې د ملي مشورتي جرګکې ګکډون ککوونکي د خپلکو دینکي او ملکي مکلفیتونکو پکه درک کولکو او دې تکه پکه‬ ‫پاملرنې سره چې سوله د ژوندانه یوه اړتیا او د دې ملت د هر فرد غوښتنه ده‪ ،‬د افغانستان د اسککلمي جمهککوریت د‬ ‫جمهور ریېس له نوښت او ژمنې څخه چې له ملکت سکره د مشکورې پکر بنسکټ پکه هېکواد ککې د جګکړې او وینکې‬ ‫تویولو د پای ته رسولو او له سوله یېزې لرې پایدارې سولې تکه د رسکېدو لپکاره یکې کککړې ده‪ ،‬هراړخیکز ملتککړ‬ ‫کوو‪.‬‬ ‫موږ سولې‪ ،‬خپلواکۍ او د هېواد عامه سوکالۍ ته د رسېدو لپاره‪ ،‬د افغانستان د مسککلمانو خلکککو د زغککم‪ ،‬صککبر او‬ ‫قربانیو قدرداني کوو‪.‬‬ ‫د افغانستان خلک د هېواد د ملي نهادونو او بنسټونو په بیارغاونه کې د نړیوالې ټولنې پککه خصککو ص د امریکککې لککه‬ ‫متحده ایالتو له هراړخیز ملتړ څخه قدرداني کوي او د افغانستان د دولت په ځان تر متکي کېدو پورې د هغوی د‬ ‫پراخو‪ ،‬اغیزمنو او بنسټیزو همکاریو د دوام غوښتونکي دي‪.‬‬ ‫موږ د اسلمي هېوادونو له زړه سواندو هڅو‪ ،‬په ځانګړې توګه‪ ،‬د حرمین شککریفین د خککادم د سککعودي عربسککتان د‬ ‫پاچا او د ترکېې د جمهوریت له اقداماتو او نوښتونو څخه د هغه ملتړ له لمله‪ ،‬چې زموږ په جنککګ ځپلککي هېککواد‬ ‫کې د سولې سبب کېږي قدرداني کوو او د هغوی د ډېرو همکاریو د دوام‪ ،‬تسریع او پراخوالي غوښتونکي یوو‪.‬‬ ‫موږ د سولې د ملي مشورتي جرګې ګډون کوونکي د لندې مواردو په اړه پرېکړه ککوو او د افغانسکتان لکه اسکلمي‬ ‫جمهوري دولت او له هغه سره له ښکېلو مخالفو اړخونو هیله کوو‪ ،‬څو په عملي کولو کې یې چټک‪ ،‬صادقانه او د‬ ‫لمس وړ اقدام وکړي‪.‬‬ ‫پایدارې سولې ته د رسېدو لپاره مفاهمه‪ ،‬مذاکره او موافقه‪:‬‬ ‫‪ .۱‬موږ د سولې د ملي مشورتي جرګې ګډون کوونکي په جګړه کې له ټولو ښکېلو اړخونو څخه غوښتنه کوو‪ ،‬څو‬ ‫د اسلم د مقدس دین د ارشاداتو مطابق‪ ،‬د افغانستان د خلکو غږ او غوښتنې ته د جګړې‪ ،‬ورور وژنککې د بنککدولو او‬ ‫دایمي سولې ته د رسېدو لپاره لبیک ووایي او د مفاهمې او مککذاکرې لره خپلککه کککړي‪ .‬دا د ټولککو افغانککانو ترمنککځ د‬ ‫سولې او پخلینې نوښت دی او په هېڅ توګه بهرني افراطي عناصر او نړیوالې ترهګرې شبکې نه رانغاړي‪.‬‬ ‫‪ .۲‬دولت باید د سولې د پروسې د پیل لپاره د سولې د ملي مشورتي جرګې د پرېکړو په پام کې لرلککو سککره یککو هککر‬ ‫اړخیز پروګرام جوړ او د سولې د تامین لپکاره دوامککداره برنککامې د یککوې ملککي او دایمککي سککتراتیژۍ پککه تککوګه اعلن‬ ‫کړي‪.‬‬ ‫‪ .۳‬د سولې هڅې باید د نظام لسته راوړنې او د هغه قانوني ارزښتونه تر پوښتنې لندې رانه ولي چککې پککه هېککواد‬ ‫کې د تازه کړکېچ د رامنځته کېدو سبب شي‪.‬‬ ‫‪ . ۴‬پایه دارې سولې ته د رسېدو په مقصد د ټولو اړخونو هراړخیزې او صکادقانه ژمنککې یکو ضکروري کککار دی‪.‬‬ ‫موږ ګډون کوونکي جدي هیله لرو‪ ،‬څو د افغانستان د خلکککو او د سککولې د ملککي مشککورتي جرګککې د ګککډون کوونکککو‬ ‫غوښتنو ته درناوی وشي او د دې جرګې پرېکړې په جدي تککوګه پککه عمککل کککې پلککې شککي‪ .‬پرتککه لککه دې بککه د جرګککو‬ ‫تاریخي ارزښتونو ته زیان ورسیږي‬ ‫‪ .۵‬موږ له ټولو ښکېلو خواوو څخه هیله کوو څو له هغو مخکې شرطونو څخه چې د مذاکرې او مفککاهمې د پیلولککو‬ ‫زمینه ناشونی کوي‪ ،‬ډډه وکړي او د تفاهم د پیل لپاره جوړونکي او انعطا ف منونکي چلندونه ترلس لنککدې ونیسککي‬ ‫او خپل ښه نیت څرګند کړي‪.‬‬ ‫‪ .۶‬قومي‪ ،‬سیمه یېزو‪ ،‬ژبني‪ ،‬سمتي‪ ،‬تنظیمکي‪ ،‬مککذهبي او سیاسکي مسکایلو تککه د لمکن وهلکو مخنیککوی‪ ،‬چکې د ملکي‬ ‫وحدت د زیانمنولو سبب کېږي‪ ،‬د ښکېلو خواوو په کاري لومړیتوبونو کې ونیول شي‪.‬‬ ‫‪ .۷‬د اقتصادي بنسټ د پیاوړي کولو لپاره د پانګې اچونې د زمینو برابرول‪ ،‬د بوختیا د پیدا کولو په مقصد د بشککري‬ ‫منابعو او د هېواد د بنسټونو پرمختیا او وده‪ ،‬د بې وزلۍ کمول او د اسلمي او عمومي تعلیماتو د ظرفیتونو لوړول‬ ‫دې د دولت د برنامو په سر کې ځای کړای شي‪.‬‬ ‫له ناراضیانو سره د مذاکرې د چوکاټ جوړول‬ ‫‪ .۸‬موږ د افغانستان له دولت او په افغانستان کې له مېشتو نړیوالو ځواکونو څخه غوښتنه کوو چې‪:‬‬ ‫ د ښککه نیککت پککه عنککوان دې دولککت د هغککه شککمېر افککرادو د آزادولککو پککه اړه چککې د غلطککو رپوټونککو او یککا‬‫ناثابتوتوروڼو پر بنسټ په بېلبېلو جېلونو کې پراته دي سملسي او جدي اقدام وکړي‪.‬‬ ‫ دولت باید له نړیوالې ټولنې سره په تفاهم کې له تور لست څخه د مخالفینو د نومونو په وېسککتلو کککې چټککک‬‫اقدام وکړي‪.‬‬


‫‪72‬‬

‫ دولت او نړیوال ځواککونه بایککد د هغوکسکانو چکې د سکولې لککه پروسکې سکره یکو ځکای کېکږي د امنیککت او‬‫خوندیتوب د تامینولو ضمانت وکړي او د هغوی لپاره دې‪ ،‬خوندي ژوندانه ته د بېرتککه راسککتنېدو زمینککه‬ ‫برابره کړي‪.‬‬ ‫ْ‬ ‫ له نړیوالو او افغاني ځواکونو څخه جدا غوښتنه کېږي‪ ،‬څوله بې مکورده نیونکو او د کورونکو پخپکل سکرو‬‫تالشیو او د استوګنې په سیمو باندې له بمبارۍ څخه چې د ملکي تلفاتو سبب کېږي‪ ،‬په کلکه ډډه وکړي‪.‬‬ ‫ دولت باید د پوځي عملیاتو د رهبري کولو او په افغانستان کې د مېشتو ځواکونو ترمنککځ د همغککږۍ لپککاره‬‫جدي اقدامات وکړي‪.‬‬ ‫ وسله وال ناراضیان باید تاوتریخوالی او هغه ټول فعالیتونه چې د ګرانو هېوادوالو د وژلو او د بنسټونو د‬‫تخریبولو سبب کېږي‪ ،‬پرېږدي اوخپلې اړیکې دې له القاعده او سیمه یېککزو ترهګککرو شککبکو سککره پککرې‬ ‫کړي‪.‬‬ ‫ له نړیوالې ټولنې څخه غوښتنه کېږي څو د افغانستان د امنیتي ځواکونو په تجهیزولو‪ ،‬روزلو او پیککاوړي‬‫کولو کې جدي همکاري او اقککدامات وکککړي څککو دا ځواکککونه وکککولی شککي د هېککواد او خلکککو د امنیککت د‬ ‫تامینولو مسوولیت پخپله غاړه واخلي‪.‬‬ ‫ موږ له نړیوالې ټولنې څخه د اوږدمهالو ژمنو غوښتونکي یوو څو افغانسککتان بیککا د سککیمه یېککزو سککیالیو د‬‫کړکېچونو په ډګر بدل نه شي‪ ،‬د بهرنیو لسکوهنو مخنیکوی وشکي او د سکیمه یېکزو همککاریو د پیکاوړي‬ ‫کولو لپاره زمینه مساعده شي‪.‬‬ ‫ موږ له نړیوالې ټولنې څخه غوښتنه کوو څو د افغانستان د اسککلمي جمهککوري دولککت تککر مشککرۍ لنککدې د‬‫سولې له پروسې څخه هراړخیز ملتړ وکړي‪.‬‬ ‫ دولت دې د خلکو په همکارۍ د ښې حکومت دارۍ د جوړولو‪ ،‬کار د کککار اهککل تککه د سککپارلو لپککاره او لککه‬‫اداري او اخلقي فساد سره د مبارزې او د مرکز او ولیتونو په کچې د ځمککې د غاصککبینو پککه ضککد اقککدام‬ ‫وکړي‪ .‬دا اقدامات پر دولت د خلکو د باور په ترلسه کولو او له دولککت سککره د ملکت پککه نککږدې کولککو او د‬ ‫سولې د پروسې په بري کې کلیدي رول لوبوي‪.‬‬ ‫ د افغانستان خلک د عادلنه سولې غوښتونکې دي چې په هغې کې د ښځو او ماشومانو په شمول د هېواد‬‫د ټولو اتباعو حقونه په پام کې نیول شوي وي او د ټولنیز عدالت د تامینولو په مقصد جرګه ټینګککار کککوي‬ ‫څو قوانین پر ټولو اتباعو یو شان تطبیق شي‪.‬‬ ‫‪ .۹‬موږ د دې جرګې ګډون کوونکي له علمای کرامککو‪ ،‬د چککاپي‪ ،‬صکوتي او تصککویري رسککنیو لککه مسککوولینو او‬ ‫کارکوونکو څخه غوښتنه کوو څو د سولې د تبلیغ او تاوتریخوالي د پرېښودو لپاره د جومکاتونو لککه منککبرونو او‬ ‫ډله یېزو رسنیو څخه رسالتمنده او مسوولنه استفاده وکړي‪.‬‬ ‫‪ .۱۰‬موږ د دې جرګې ګډون کوونکي له خپلو ټولو دیندارو خلکو څخه غککواړو څککو لککه دولککت سکره یککو ځکای د‬ ‫هېواد د اوسنیو ناارامیو د پای ته رسولو لپاره یو بل ته لسککونه ورکککړي او د دې پروسککې د بککري لپککاره هڅککه‬ ‫وکړي‪ .‬دولت باید د خلکو په همکارۍ ټول لزم تدبیرونه د امنیت د تامینولو لپاره تر لس لندې ونیسي څککو د‬ ‫جنایتکارانه او ترهګریزو اعمالو مخه ونیول شي‪.‬‬ ‫له ناراضیانو سره د مذاکرې لپاره د میکانیزم جوړول‪:‬‬ ‫‪ .۱۱‬په هېواد کې د سولې د پروسې د پر مخ وړلو او د جرګې د مشورو د عملي کولو لپاره دې د ولیتونو او‬ ‫ولسوالیو د نمایندګیو په لرلو سره‪ ،‬واکمن کمېسیون یا د سولې عالي شورا جوړه شي‪ ،‬چې د هغه پککه ترکېککب‬ ‫کې دې د خویندو او وروڼو په شمول مصلح‪ ،‬زړه سکواندي شخصکیتونه‪ ،‬علمکای ککرام‪ ،‬قکومي مشکران‪ ،‬د ملکي‬ ‫شورا له دواړو مجلسونو څخه یوک یو تن استازی او هغه مخالفین چې لککه تککاوتریخوالي څخککه یککې لس اخیسککتی‬ ‫وي‪ ،‬شامل شي‪ .‬دا شورا باید بندیانو ته د رسېدګۍ‪ ،‬خلصولو او عادي ژوند ته د هغوی بېرته سککتنیدو لپککاره‬ ‫د رسېدنې په مقصد ځانګړې کمیټه جوړه کړي‪.‬‬ ‫‪ . ۱۲‬موږ د دې ملي مشورتي جرګې ګډون کوونکي ژمنه کوو څو د دې جرګې د سولې د پیغام ورکوونکو پککه‬ ‫توګه خپلو سیمو او ځایونو ته د بېرته ستنېدو پر مهال د دې جرګې پیغام خپلو خلکو ته ورسوو او په دې لر‬ ‫کې به د سیمه یېزو ادارو‪ ،‬علماوو‪ ،‬قومي مشرانو‪ ،‬ځوانانو او ښځو په همکارۍ هر اړخیزې هڅې وکړو څککو‬ ‫خپله ملي او دیني ونډه د سولې په تامینولو کې ادا کړو‪.‬‬ ‫‪. ۱۳‬د سولې د ملي مشورتي جرګې له پرېکړه لیک څخککه د نړیککوالې ټککولنې د ملتککړ د ترلسککه کولککو لپککاره‪ ،‬د‬ ‫افغانستان اسلمي جمهوري دولت مکلفیت لري څو هغه د کابل د کنفرانس په اجندا کې شامل کړي‪.‬‬


‫‪73‬‬

‫‪ .۱۴‬دولت باید د هغه میکانیزم له لرې چې جوړېږي‪ ،‬د سولې د برنامې د پرمختګ په اړه خلک پککه دوامککداره‬ ‫او روښانه توګه خبر کړي‪.‬‬ ‫‪ .۱۵‬د جرګککې د ‪ ۲۸‬ګونککو کمیټککو سپارښککتنې د سراسککري سککولې د عمککل د برنککامې او د سککولې د سککتراتیژۍ د‬ ‫جوړولو او تعقیبولو په مقصد له دې پرېکړه لیک سره مل دي‪.‬‬ ‫‪ .۱۶‬په پای کې د سولې ملي مشورتي جرګه د افغانستان د مسلمان ملت په استازیتوب‪ ،‬په نړیوالککو اوبککو کککې د‬ ‫فلسطین د بېوزلو او محاصره شویو خلکو لپککاره د غککزې پککه تړانګککه کککې د بشردوسککتانه مرسککتو پرکککاروان د‬ ‫اسرایېلو د پوځي ځواکونو وحشیانه برید چې د لسګونو تنو د وژلو او ټپي کېدو سبب شو پککه کلکککه غنککدي‪ ،‬د‬ ‫قربانیانو له کورنیو او ټپیانو سره خپله همدردي څرګندوي او د لوی خدای له در بار څخککه هغککوی تککه صککبر او‬ ‫استقامت غواړي‪.‬‬ ‫له ملګرو ملتونو او نړیوالې ټولنې څخه په کلکه غوښتنه کېږي څو د غزې د تړانګې ظالمانه محاصککرې تکه د‬ ‫پای ټکې کېږدي‪(۳۷).‬‬ ‫اماد مشورتي جرګې پریکړې هغه وخت تککر پوښککتنې لنککدې راغلککی چککې د افغانسککتان د علمککاوو شککورا دغونککډې‬ ‫وروسته په خپله یوه اعلمیه کې و لیکل چې ‪ »:‬امریکا په سنه )‪ (٢٠٠۱‬م کې د اسامه په بهانه پر افغانسببتان‬ ‫تجاوز وکړ‪ .‬زاړه او واړه قتلوي او د افغانستان ټول ذخایر یې چورکړل‪ .‬د روسانو جنایات د امریکایي جنایککاتو پببه‬ ‫مقابل د افغانانو هېر شول‪ .‬یوازې د ملکونو په قبضه او د مسلمانانو په قتل او د معادنو او ذخایرو په چور غاړه‬ ‫نه باسي‪ .‬د قرآن مجید په عوض کې یې یو کتاب په نامه د الفرقان په نیټ کې نشر کړى دى او په کببویټ او مصببر‬ ‫وغیره کې تقسیم کړى دى‪ .‬په هغه کې یې قرآن مجید‪ ،‬نبي صلى ا علیه وسلم د ا جل جلله په شان کې هغسببې‬ ‫الفاظ ویلي دي چې ابلیس پرې شرمیږي او د ادیانو توهین د ملگرو ملتونو له منشور څخه هم خل ف دى‪ .‬د نړۍ‬ ‫په ملتونو کې یوازې کمونستانو د ادیانو توهین کاوه‪ ،‬اوس امریکا دا کار شروع کړى دى او دا قوي دلیل دى چې‬ ‫غربېانو د یهودیت او نصرانیت دینونو ته جواب ورکړى‪ ،‬د کمونیزم عقیده یببې اختیببار کببړې ده‪ .‬الغببرض‪ :‬اعلن‬ ‫شوى دى چې په افغانستان کې لویه جرگه جوړیږي‪ .‬زموږ پوښتنه دا ده چې پر افغانستان د امریکببا پببه مشببرۍ د‬ ‫ټولې دنیا د کفره وو قبضه ده‪ ،‬هغه څه یې وکړل چې د بشر په تاریخ کې یې مثال ډېر کم پیداکېږي‪ .‬په داسې حال‬ ‫کې چې حیوانات‪ ،‬لیوه‪ ،‬چغال او میږې وغیره خپل مسکن ته بل څوک نه پریږدي او مقابله یې کوي‪ .‬افغانببان چببې‬ ‫د څوارلس سوه کاله راهیسې په اسلم او حریت کې راغلي دي‪ ،‬د دوى په برکت ټوله نړۍ د انگریببزي او روسببي‬ ‫لعنت څخه خلصه شوه‪ .‬هغه قوم به څبه رنگبه د اسبلفو تاریبخ ببدنامه کبوي؟ عصبر حاضبر فرعبون امریکبا پبه‬ ‫غلمۍ به قناعت کوي؟ خلصه د کلم دا ده؛ چې د امریکا تر قیادت لندې‪ ،‬په نامه لویې جرگې ته ورتلل دامریکببا‬ ‫تجاوز ته قانونیت ورکول او د دوى په تجاوز او قانون راضي کېدل دي چې هر څوک کړي‪ ،‬هغه د امریکایانو په‬ ‫حکم کې دى‪ .‬فلهذا دا جرگه نه شرعي جرگه ده‪ ،‬نه افغاني‪ ،‬شرکت په کې کول شببرعاً حببرام دی‪ .‬داسببلم د مقببدس‬ ‫قانون په مقتضى او د اسلفو د تاریخ مطابق ټول افغانان بل استثناء باید د حاضر عصر فرعون‪ ،‬امریکا په مقابل‬ ‫کې ودریږي‪ .‬د ا جل جلله په نصرت به افغانستان او جهان د دې جبار له ظلم څخه خلص شي‪(٣۸) «.‬‬ ‫خو د مشورتي جرګې د پریکړو او د هغککوی لککه اړخککه د مککذاکراتو د وړانککدیزونواو هککم د سککعودي عربسککتان پککه‬ ‫منیځګړیتوب د خبرو اترو د پیلمې په اړه حزب اسلمي افغانسککتان پکه خپکل یکوه پریکککړه لیککک ککې داسکې‬ ‫وویل ‪:‬‬ ‫»حزب اسلمي تل د جگړې په عاجل او دائمي پاى ته رسېدو او د ملت دخوښې حکومت په جوړیدو ټینگار کړى‬ ‫او له بېن الفغاني مذاکرتو سره ئې خپل توافق اعلن کړى‪ ،‬تل ئې په واضح الفاظو او مکرره تببوگه ویلببى چببې‬ ‫بهرنۍ لسوهنې اوبهرني ځواکونه دجگړو د ادامې باعث دي‪ ،‬که دا لسوهنې بندې شي او اشغالگر ځواکبونه لبه‬ ‫افغانستانه ووځي‪ ،‬نو د جگړې اصلي عوامل پاى ته رسیږي‪ ،‬په دې سره افغانبانو تبه د خپبل برخلیبک ټباکلو او د‬ ‫خپلې خوښې نظام جوړولو موقع په لس ورځي او د سولې د تأمین لپاره لر اواریږي‪ ،‬په دې کې هیڅ شک نشته‬ ‫چې د مطرح افغاني لور یو ترمنځ دخبرو اوتفاهم له لرې د جگړې پاى ته رسول تر ټولو غوره‪ ،‬آسانه او عملببي‬ ‫لر ده ‪ .‬دغه حقایقو ته په پام سره موږ د سعودي عربسببتان پبه وسبباطت لببه بېببن الفغبباني مذاکراتوسببره پببه دې‬ ‫شرط موافق یو چبې دا ناسبته د ببن د ناسبتي پبه څیبر نبه وي‪ ،‬نبه حکبومت د پردیبو پبه خوښبه جبوړ شبي او نبه‬ ‫وزارتونه په پردیو پورې د تړلو ډلوتر منځ وویشل شي‪ ،‬بهرني ځواکونه او زموږ کېنه کښ گاونډیان پرې اغیببز‬ ‫ونلري‪ ،‬بهرني تیري ته مشروعیت ورنه کړي او زموږ د هیواد اشغال مشروع ونه گڼي او د خبرو اتببرو د اجنببدا‬ ‫اصلي موضوعات دا وي ‪:‬‬ ‫ دټولو بهرنیو ځواکونو وتل‪.‬‬‫‪ -‬د هېواد په کورنیو چارو کې د بهرنیو لسوهنو مخنیوى‪.‬‬


‫‪74‬‬

‫ یوه موقت حکومت ته دقدرت انتقال‪.‬‬‫ په آزاد او خپلواک افغانستان کې آزاد او عادلنه انتخابات‪.‬‬‫ د ټولو سیاسي بندیانو بلقید و شرط آزادول‪ -.‬دائمي اوربند‪.‬‬‫ ټول هغه تصرفات لغو اوباطل اعلنببول چببې داشببغال پببه دوران کببې نیببواکگرو ځواکونببو او د دوى لس پوڅببو‬‫حکومتونو تر سره کړي ‪.‬‬ ‫ اسلمي شریعت د ټولو قوانینو یواز ینۍ مرجع گڼل اوټول هغه قوانین‪ ،‬لوایح اومقببررات باطببل اعلنببول چببې لببه‬‫اسلم سره اړخ نه لگوي‪.‬‬ ‫ هغه معاهدې چې اشغالگرانو پر افغانانو تحمیل کړې اوزموږ لببه آزادۍ او خپلببواکۍ سببره مغببایرت لببري‪ ،‬بببې‬‫اعتباره گڼل‪ ،‬دپردیو نظامي اډې‪ ،‬زندانونه‪ ،‬د افغانانو نیونه‪ ،‬په غیر افغاني محکمببو کببې ددوى محبباکمه‪ ،‬بهرنیببو‬ ‫محبسبونو تبه د دوى انتقبال او د ظالمبانه او غیبر اسبلمي مقرراتبو لبه مخبې ددوى مجبازات د تبل لپباره پباى تبه‬ ‫رسول‪(٣٩) «.‬‬ ‫په افغانستان باندې مسلط بهرني ځواکونه هم په هیواد کې د سولې له پاره خپل پلن لري‪ ،‬بهرني ځواکببونه‬ ‫غواړي د څو لرو څخه خپله د تسلط او سولې پروسه پلې کړي ‪ .‬امریکایان له یوه اړخه هڅه کوي چې خپببل‬ ‫مخالف غورځنګ په څو ټوټو وویشي‪ ،‬یوه برخه یې د منځلرو یا )‪ (Modern‬وګړو تر نببامه لنببدې یبباده‬ ‫کړي او د خپله ځانه سره یې د یوځای کېدو هڅې او هاند وکړي او بله برخه یې د افراطي یا) ‪(Extremest‬‬ ‫په نامه و ځپي‪ .‬همدا علت دی چې د امریکایي زبر ځواک مسؤلین په خپلو خبرو کې کله هم چببې د سببولې‬ ‫له پاره وړاندیز کوي‪ ،‬نو په کې د منځ پوړو یا موډرن طالبانو نومونه اخلي ‪ .‬د حزب اسببلمي افغانسببتان‬ ‫په اړه یې هم همداسې پالیسي خپله کړی‪ .‬امریکایان همدا ډول وګړو او د هغببوی د دفببترونو سببره د خپلببو‬ ‫غیر دولتي مؤسسو له لرې ډیرې زیاتې مالي بسپنې کوي ‪.‬‬ ‫ددې تر څنګ امریکایانو او د نبباټو د غببړو هیببوادو د ټلببوالې مشببرانو پببه افغانسببتان کببې د سیاسببي ګونببدونو د‬ ‫جوړیدو په پروسه ډیر اوږود کار کړی‪ ،‬یو شمیر وګړي یې دې ته هڅولي چې خپل سیاسي تنظیمببونه جببوړ‬ ‫کړي او نومونه یې د عدلیې په وزارت کې ثبت کړي ‪ .‬په کابل کې د یوې اونیببزې چلببونکي وویببل چببې څببو‬ ‫ځله امریکایانو ور غوښتی چې د هغوی په مادي مرستو ځانته یو سیاسي ګوند جوړ کړي ‪ ،‬خببو هغببه وای بي‬ ‫چې زما د عمر غوښتنه دا وه چې زه دداسې یوه کار له پاره ځان چمتو نه کببړم چببې پببه وس مبې پببوره‬ ‫نه وي‪ ،‬نو معذرت مې ترې غوښتې دی ‪ .‬هغه وایي چبې د زیبات شببمیر اورګببانونو مسببؤلین پیژنبي چبې‬ ‫څببه ډول د امریکایببانو د بببودی جې څخببه د خپببل سیاسببي بنسببټ د ټینګښببت لببه پبباره کببار کببوي‪ ،‬همببدا راز‬ ‫امریکایانو او نورو اشغالګرو ځواکونو هملته په افغانستان کې د خپلببو غیبر دولبتي مؤسسبو د فعببالیتونو تبر‬ ‫څنګ یو شمیر تلویزیوني‪ ،‬رادیویي او چاپي خپرنیز وسایل په کببار اچببولي او د یوشببمیر افغانببانو څخببه‬ ‫په دې لره کې کار اخلي‪ .‬د جمهوري ریاست له پاره د تیرو ټاکنو پببه وخببت کببې او د امریکببایي اشببغال پببه‬ ‫دوران کې د دویم ځلي پارلماني ټولټاکنو په وخت کې هم زیات شمیر کسان د امریکایانو د بودیجې څخه پببه‬ ‫ګټې سره په دې ټاکنو کې ګډون کوي‪ ،‬د هیواد د پخواني پارلمان په اړه هببم دا ډاګیببزه شببوې وه چببې د‬ ‫پارلمان ښځینه او نارینه غړي د همدې غیر دولتي مؤسساتو لخوا اجاره کړل شوي او د همدې مؤسسو د‬ ‫)‪ (Donor‬یا مرسته کوو نکببو هیوادونبو پبه ګټببه تبرې کببار اخلبي ‪ .‬همبدار راز ډاګیببزه شبوې چبې د هیبواد د‬ ‫پارلمان)‪ (٩٠ ٪‬سلمه غړي د ایران معاش خواره دي ‪(۴۱) .‬‬ ‫د علماؤ د شورا ترنامه لندې یې هم یوشمیر کسان استخدام کړي او د همدې لرې څخه د جومبباتونو یببو‬ ‫شمیر ملیانو ته څه ناڅه تنخواه ور رسوي تر څو په خپله ګټه ترې کار واخلي‪ ،‬د علمبباو تببر نببامه لنببدې‬ ‫درې ورځني او یا اونیز کنفرنسونه جوړیږي او د همدې کنفرنسونو له لرې یو شمیر علماء تطمیع کوي‬ ‫او د افغانستان د ازادۍ د غورځنګ په خل ف پرې تبلیغات کوي ‪.‬‬ ‫ددې ټولو هلو ځلو تر څنګ کله چې د افغانستان د بحران د حل له پاره کومه خبره پیلیږي‪ ،‬نببو د امریکایببانو‬ ‫او د ناټو د ټلوالې شراېط بیا داسې تکراریږي چې » ټولو منځلرو طالبانو ته چببې وسببله پببه زمکببه کېببږدي‪،‬‬ ‫اساسي قانون ومني‪ ،‬د ښځو حقوق تائید کړي‪ ،‬د خبرو اترو بلنه ورکوو « ‪ .‬خببو دا ټببول شببراېط د واقعیببت‬ ‫نه ډیر لرې دي ‪ .‬ځکه چې ‪ :‬لومړی ‪ :‬د طالبانو او یا نبورو ازادي غوښبتونکو مجاهببدینو تبر منببځ منځلري‬ ‫نه شته‪ ،‬ټول د یوې لرې خاوندان او د یوې غوښتنې د تببر لسببه کولببو خلببک دي ‪ .‬هغببوی چببې ځببانو تببه‬ ‫منځلري وایي هغوی ل د پخوا څخه د امریکایببانو تببر سببیورې لنببدې د دولببت سببره یببو ځببای شببوي‪ ،‬پببه‬ ‫وزارتونو کببې ناسببت یببا د پارلمببان او سببنا د مجلببس غببړي ګرځیببدلي دي او یببا د ولیبباتونو او ریاسببتونو پببه‬ ‫چوکېو ناست دي ‪ .‬خو ډیر داسې شمیر شته چې هغوی ته ډیر دا ډول وړاندیزونه شوي اما هغوی دخپببل‬


‫‪75‬‬

‫هیواد د ازادۍ د تر لسه کولو پرته دې ټولو لوړو لوړو پوړونو اخسبتو تبه حاضبر شبوي نبه دي ‪ .‬د جیبدو‬ ‫علماؤ زیات شمیر کسان په داسې حال کې چې د خپل مصببئونیت پببه خبباطر ددوی سببره سببر خوځببوي خببو‬ ‫عملً ددوی په خل ف یې د خپلو جوماتونو ممبرونه د ازادۍ او استقلل دغږ مرکزونه ګرځولي دي ‪.‬‬

‫څلورم فصل‬ ‫ایا افغانستان تجزیه کېدی شې‬ ‫د احمدشاه بابا افغانستان ‪:‬‬ ‫افغانستان یو وخت د خپل پېر د لویې اسلمي امپراتورۍ مرکز وو‪ .‬احمد شاه بابا پبه) ‪۱۷۴۷‬ز کببال (کببې دغبه‬ ‫امپراتوري رامنځته کړه‪ .‬په همدې اساس هغه ته د نوي یا معاصر افغانسببتان بنسببټ ایښببودونکی وای بي ‪.‬ده د‬ ‫ننني هند سربیره‪ ،‬پاکستان‪ ،‬بنګله دیش‪ ،‬نیپال‪ ،‬له نیمایي زیات ایببران او دمرکببزي اسببیا ځینببې هیببوادونه لنببدې‬ ‫کړل او خپل سلطنت یې ور وغځاوو‪.‬‬ ‫احمد شاه بابا زړور او ازمیښتکاره مشر وو‪ .‬دی د خپل ولس پبر سبایکالوجۍ پوهیبده‪ .‬لبه افغباني دودونبو او‬ ‫رواجونو ښه خبر وو‪ .‬ده د ولس لرښونه خپببل مبباموریت ببباله او د همببدې لپبباره دی دټولببو افغانببانو سیاسببي او‬ ‫پوځي مشر وټاکل شو‪.‬‬ ‫دی دافغانستان لومړنی پاچا وو چې پګړۍ ېې پر سر کوله‪ ،‬کلیوالې جامې او موزې ېې پښو کولې او له عببادي‬ ‫خلکو سره پر ټغر کښېناسته‪ .‬ده په ټولو مهمو چارو کې به یې له قومي مشرانو سره مشورې کولې‪.‬‬ ‫احمد شاه بابا له کړکېچ ډک وخت کې واګې تر لسه کړې‪:‬‬ ‫احمد شاه بابا په داسې وخت کې د هیواد ولسمشر شبو چبې د پښبتنو د ملبي یبووالي څلبی د بهرنیبو دښببمنانو د‬ ‫ت ېري او یرغل له لمله ویجاړ شوی وو‪ .‬هرې قبېلې د اړوند قومي مشر تر څارنې لندې ځانګړی قبایلي ژوند‬ ‫کاوه او د پښتني قبېلو تر منځ د ملي او قومي یووالي رسۍ شکېدلې وې‪ .‬ایران او نورو ګاونببډیو هیوادونببو د‬ ‫افغانستان په کورنیو چارو کې دومره لسوهنه کوله چې پښتانه قومونه یې پخپلو کې سببره اچببولي وو‪ .‬پببه دغبه‬ ‫حساس وخت کې احمد شاه بابا مشرۍ ته ورسید‪ .‬ده له ټولو قومونو سره خببرې اتبرې وکببړې ‪ .‬جببوړ جباړی یبې‬ ‫رامنځته کړ او د پښتنو د بیلبیلو پرګنو ترمنځ یې ټینببګ یببووالی جببوړ کببړ او پببه دې تببوګه یببې د نننببي افغانسببتان‬ ‫بنسټ کېښود‪ .‬هغه وخت افغباني پرګنبو تبه څرګنبده نبه وه چبې ددوی د هیببواد پبوله چېرتبه ده او مسباحت یبې‬ ‫څومره دی؟ که څه هم پښتني قومونه له پیړیو پیړیو راهیسې په دغه سیمه کبې پراتبه وو‪ ،‬خبو هیڅکلببه تبر یبو‬ ‫ځانګړي مشرتوب لندې نه وو راټول شوي‪ .‬احمد شاه بابا هغوی سره راټول کړل او یو هیواد یې ورته تشببکېل‬ ‫کړ ‪.‬‬ ‫د نني افغانستان په څیر ‪ ،‬هغه وخت هم په سیمه کې بیل بیل هیوادونه وو‪ .‬هر هیواد د یببو ځببانګړي قببوم پببه نببوم‬ ‫جوړ شوی وو‪ .‬په هر ځانګړي هیواد کې هغه قوم اوسیده چې د هیواد نوم یې ورسره تړلی وو‪ .‬لکه په ایران کببې‬ ‫پارسي ژبي اوسیدل‪ .‬تاجکستان کې تاجک اوسیدل‪ .‬په هندوستان کې هندوان اوسیدل او د هغوی پببه مببذهبي نببوم‬ ‫هغه هیواد جوړ شو‪ .‬په روسیه کې روسان اوسیدل‪ .‬احمد شاه بابا فکر وکړ چې افغانان ) پښببتانه ( بایببد لببه خپببل‬ ‫نامه سره تړلی هیواد ولري ‪.‬ده بیا د افغانستان لپاره پولې غوره کړې‪(۴۱) .‬‬ ‫موږ د خپل تاریخ په اوږدو کې دا تجربه کړې چې هر کله د وخت زبر ځککواک پککه افغانسککتان اسککتعماري منګککولې‬ ‫ښخې کړي‪ ،‬نو ډېر ژر له ماتې سره مخ شوى‪ ،‬چې بالخره له دې خاورې نکه وتلکو تکه اړشکوي او تکر شکاه یکې دې‬ ‫ولس ته لویې غمیزې پرایښي دي‪.‬‬ ‫افغانستان دخپل لرغوني او معاصر تاریخ په اوږدو د وخت یرغلګرو له لوري درانه ګزارونه خوړلي‪ ،‬ددې هېواد‬ ‫حساس سترا تیژیک موقعیت هغه وخت نور هم نړیوال پام ځانته راواړه‪ ،‬کله چې په ‪ ۱۹‬مه پېړۍ کې انګلیسانو د‬ ‫هند نیمه لویه وچه اشغال کړه او مخ په افغانستان یې راوځغاستل ‪.‬د نولسمې پېړۍ له نیمایي نه راپدېخوا چککې اوس‬ ‫یووېشتمه پېړۍ ده افغانستان د لویې لوبې )‪ (great game‬په ډګر واوښت دا لویه لوبه له نولسمې پېککړۍ پیلی کږي‬ ‫چې په لومړني سرکې یې عمکده لوبغکاړي تکزاري روسکیه او انګلیکس و‪ .‬پکه منځنکۍ آسکیا ککې د تکزاري روسکیې او‬ ‫انګلیسانو ترمنځ سیاسي سیالیو هغه وخت نور هم پسې زور واخیست‪ ،‬چې کله روسیې غوښتل دافغانستان لککه لرې‬ ‫پر هند لښکر کشي وکړي‪ ،‬انګلیسان چې کله د روسیې په دې نیکت خکبر شکول‪ ،‬نکو ژر تکر ژره یکې د افغانسکتان لکه‬ ‫لرې پر هند د روسیې د مخنیوې لپاره هلې ځلې پیل کړې‪ ،‬هغکه مهکال هنکد تککه د ورننوتککو یککوازېنى اجبکاري معکبر‬


‫‪76‬‬

‫) لېږدېدونکې( لر افغانستان و‪ ،‬انګلیسانو د افغانستان د نیواک لپاره خپل ټول امکانات په کار واچول‪ ،‬تردې چککې‬ ‫بالخره د پرمختګ پالیسۍ )‪ ( forward po- icy‬له مخې یې پر افغانسککتان درې ځلککه ناکککامه یرغککل وکککړ‪ ،‬خککو د‬ ‫افغان مېړني او مجاهد ولس په لس له شرمونکې ماتې سکره مککخ شکول او د سکر او مککال بککې شکمېره زیکانونه ور‬ ‫واوښکککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککتل‬ ‫انګرېزانو پر افغانستان پرلپسې درې ځله یرغل وکړ خو بریا یې په برخه نه شوه‪ ،‬دوى له خپل ټول زور او ځواک‬ ‫سره ونه شکوکولى چکې ددې ولکس اراده بکدله ککړي او دیکوه مکري پکه څېکر یکې تکر خپکل اسکارت لنکدې راولکي‪.‬‬ ‫په پاى کې له انګرېزانو سره د افغان ولس پرلپسې جګړو او مقاومتونو د انګرېزانو شومه اېستلې وه او د خلصون‬ ‫یوازېنۍ لر یې ددې هېواد تجزیه وه‪ ،‬ترڅو ا فغانستان د نړۍ له نقشې نابود کړي‪ ،‬انګلیسانو د خپل شککوم سیاسککت‬ ‫–) اېل یې کړه‪ ،‬بېل یې کړه ) ‪ dived and rule‬افغانستان او هند نه د وتلو پر مهال دواړه هېوادونه تجزیه کړل‬ ‫چې د سیمې د هېوادونو او ولسونو ترمنځ یې یوه تلپاتې غمیزه تر شا پرېښوده د شلمې پېړۍ په وروستیو کې کلککه‬ ‫چې روسانو پر افغانستان یر غل وکړ نو دوى هم د انګرېزانو په شان ورته برخلیک سره مخ شول‪ ،‬دوى تککر خپلککې‬ ‫وسې قومي‪ ،‬سیمه ییز او مذهبي تعصبونو ته لمن وهله او آن له ځینو جهادي قومانککدانانو سککره یککې د افغانسککتان پککه‬ ‫تجزیې هوکړې کړې وې‪ ،‬خو دوى هم له دې خاورې مختورن او شرمیدلي ووتل‪.‬‬ ‫دلته د بحث اصلي محور د یوه پخواني امریکایي چارواک ي پر هغو بې منطقه او احمقانه څرګندونې راڅرخي‪ ،‬چې‬ ‫پکککککه افغانسکککککتان ککککککې د امریککککککا د اوسکککککنۍ جګکککککړې بریکککککا ددې هېکککککواد پکککککه تجزیکککککه ککککککې وینکککککي ‪.‬‬ ‫په هند کې د امریکا یوه پخواني سفیر )رابرټ بلیک( دا وینا د هند په ټایمز ورځپککاڼه کککې خککپره شککوې او ویلککي یککې‬ ‫دي‪ ،‬چې امریکا اوس په افغانستان کې د طالبانو او تروریزم ضد جګړې کې ماتې خوړل ې او دا هېواد )افغانستان(‬ ‫باید په دوه برخو ووېشل شي‪ ،‬هغه جنوبي سیمې چې طالبان په کې په جګړه بوخت دي باید هغوى ته ور پرېښککودل‬ ‫شي او امریکایي سرتیري په شمالي ولیتونو کې چې وګړي یې د امریکا له شتون سره په افغانستان کککې مخککالفت‬ ‫نککککککککککککه لککککککککککککري‪ ،‬لککککککککککککه همککککککککککککاغه ځککککککککککککایه د طالبککککککککککککانو پرضککککککککککککد وجنګیککککککککککککږي‪.‬‬ ‫زه فکر نه کوم چې دا به د یوه عادي امریکایي چارواکې )رابرټ بلیک ویل( نظر وي‪ ،‬دا د سککپینې مککاڼۍ نظککر دى‬ ‫چې اوسمهال یې د افغانستان جګړه بایللې او ځانته د تېښتې لرې چارې لټوي‪ ،‬امریکا پککه افغانسککتان کککې شککاوخوا‬ ‫اته کاله بې موخې او ناکامه جګړه وکړه‪ ،‬ډېر زیات مکالي اوځکاني تلفکات ور واوښکتل‪ ،‬پکه افغانسکتان ککې د امریککا‬ ‫ناکامه جګړې د نوموړي هېواد حیثیت ته هم زیان ور رسولى‪ ،‬متحککدین یککې هککم ورځ پککه ورځ تککرې مککخ اړوي او‬ ‫دجګړې ټول پېټى یې د امریکا پر اوږو اچولى‪ ،‬د امریکا ولس هم په افغانستان کې له روانې جګړې سککره سککخت‬ ‫مخالفت کوي‪ .‬دا ټول هغه څه دي چې له امریکا نه یې لره ورکه کړې‪ .‬امریکا ددې پرځاى چې د افغانستان مسککلې‬ ‫ته د حل معقوله او اساسي لر ومومي‪ ،‬نو په دې ډول احمقانه پککروژو لس پککورې کککوي‪ ،‬چکې پککایلې بککه یککې ډېککرې‬ ‫ترخې وي )‪.(۴۲‬‬ ‫یو افغان سیاسي کار پوه د افغانستان د تجزیې په اړه لیککي چککې ‪ :‬د افغانسککتان د تجزیکې خوبککونه لککه هغککه کککاله )‬ ‫‪ (1709‬چې میرویس نیکه د صفویانو )‪( 150‬کلنه اداره په قندهار او بېا هرات کې ختمه کړه‪ ،‬وقتإ فوقتا د غلیمانو‬ ‫لخوا‪ ،‬تر اوس پورې لیدل کېږي‪ .‬د افغانستان په ختیځ کې چې تر کابل او کله کله به تر غزني پککورې د مغلککو پککه‬ ‫لس کې ؤ‪ ،‬د بایزید روښان )‪ (1585-1525‬او د هغه حتی تر لمسي پورې )‪ 16‬او ‪ 17‬پیړیککو پککورې( د مغلککو پککه‬ ‫مقابل کې ودریدل او د خوشحال خان خټک د دورې جنګونو او مقاومت ته یې دوام ورکړ‪ .‬په یو جنګ کککې )جککون‬ ‫‪ (1630‬د د بایزید روښان لمسي‪ ،‬عبککدالقادر‪ ،‬د پښککتنو ‪ 11‬غککټ‪ ،‬قومککونه لکککه افریککدي‪ ،‬اورکککزي‪ ،‬بنګککښ‪ ،‬مهمنککد‪،‬‬ ‫یوسفزي‪ ،‬محمدزي‪ ،‬ګیګیاڼي‪ ،‬ترکلرزي‪ ،‬بنوڅي‪ ،‬توري او ځاځي چې شمیر یې څلویښت زرو ته رسیدو د پیښور‬ ‫د حملې لپاره را ویستل‪ .‬که څه هم هغوی هندوستان د غزنوي محمود او احمد شاه دراني پکه شکان پکه دې سکل کلکن‬ ‫مقاومت کې و نه نیولوخو مغل دومره په دې اوږدو فرسایشي جنګونو کې ضعیف شکول چککې انګریککزان پککه آسکانۍ‬ ‫سره تر ډهلې پورې راورسیدل‪ .‬په دې وخت کې د افغانستان شمال برخې لکه قندز‪ ،‬تاجقرغان‪ ،‬بلککخ او میمنککه کککې‬ ‫ازبکسالري روانه وه‪ ،‬چې د ګوډ تیمور د بقایاو څخه وو‪ .‬دا ازبک نشینه برخې د بخارا د امیرانو تر ولکې لندې‬ ‫وې او مونږ په شمال کې د ازبک واکمنو او یا خلکو له خوا د بخارا د امیرانو په مقابل کې کوم مقاومت نه وینؤ‪.‬‬ ‫د افغانستان په شمال کې د بخارا واکمني او د ترکمنککانو د درو قومونککو)دورهیککي‪ ،‬سککار او سککارق( چککې تککر میمنککې‬ ‫پورې به په چور او چپاول په أسانو راوتل‪ ،‬لوی احمد شاه ختم کړل‪ .‬له بده مرغه د افغانستان دا برخې د ‪ 19‬پیړې‬ ‫په لومړۍ لسیزه کې چککې پککه افغانسککتان کککې د سککلطنت پککه سککر جنګونککونه روان وو‪ ،‬بېککا د ازبکسککالرانو پککه لس‬ ‫ورغلې چې هغه امیر دوست محمد خان د دوهمې دورې‪ ،‬د امیر د ژوند په ورستیو شپو ورځککو کککې بېککا لکه مرکککز‬ ‫سره ونښلولې« )‪(۴۳‬‬


‫‪77‬‬

‫د ‪ ۲۰۰۸‬ز کال د ملګرو ملتونو د راپور له مخې په افغانستان کې لندې هیوادونککو پوځککونه درلککودل خککو پککه دې‬ ‫شمیره کې وروسته تغی یرات راغلل ‪ .‬دیوشمیر هیوادونو پوځونه ددې هیواده ولړل او یو شمیر نورو ورته نور‬ ‫عسکر هم را واستول ‪.‬ددې ډلې څخه دامریکا متحده ولیاتو نژدې ‪۳۴‬زره نکور نظکامي پرسکنول افغانسکتان تکه را‬ ‫واستاوه‪.‬‬ ‫دعسکککککرو ګڼه دهیککککککواد دعسکروشمیره‬ ‫ګڼه د هیواد نوم دعسکروشمیره ګڼه دهیوادنوم‬ ‫نوم‬ ‫شمیره‬ ‫‪- ۲۵۰‬‬ ‫البانیه‬ ‫‪۱ ۴۰‬‬ ‫ارمینیا‬ ‫‪۲ ۱۴۵۵‬‬ ‫استرالیا‬ ‫‪۳‬‬ ‫‪- ۳‬‬ ‫استریا‬ ‫‪۴ ۹۰‬‬ ‫ازربایجان‬ ‫‪۵ ۵۷۵‬‬ ‫بلجیم‬ ‫‪۶‬‬ ‫‪- ۱۰‬‬ ‫بوزنیا‬ ‫‪۷ ۴۵۰‬‬ ‫بلغاریا‬ ‫‪۸ ۲۸۳۰‬‬ ‫کاناډا‬ ‫‪۹‬‬ ‫‪- ۴۵۹۰‬‬ ‫جرمني‬ ‫‪۱۰ ۵۰۰‬‬ ‫ناروی‬ ‫‪۱۱ ۷۵‬‬ ‫ګریس‬ ‫‪۱۲‬‬ ‫‪- ۲۶۳۰‬‬ ‫پولنډ‬ ‫‪۱۳ ۲۵۰‬‬ ‫پورتګال‬ ‫‪۱۴ ۳۶۰‬‬ ‫‪ ۱۵‬هنګري‬ ‫‪- ۵‬‬ ‫ایسلنډ‬ ‫‪۱۶ ۱۷۵۰‬‬ ‫رومانیا‬ ‫‪۱۷ ۳۰‬‬ ‫سینګاپور‬ ‫‪۱۸‬‬ ‫‪- ۶‬‬ ‫ایرلنډ‬ ‫‪۱۹ ۳۴۰۰‬‬ ‫ایټالیا‬ ‫‪۲۰ ۳۰۰‬‬ ‫سلواکېا‬ ‫‪۲۱‬‬ ‫‪- ۷۰‬‬ ‫سلواینا‬ ‫‪۲۲ ۶‬‬ ‫اردن‬ ‫‪۲۳ ۲۷۰‬‬ ‫کوریا‬ ‫‪۲۴‬‬ ‫‪- ۱۵۵۵‬‬ ‫سپین‬ ‫‪۲۵ ۵۳۰‬‬ ‫سویډن‬ ‫‪۲۶ ۱۷۰‬‬ ‫لیتویا‬ ‫‪۲۷‬‬ ‫‪- ۲۴۰‬‬ ‫‪ ۲۸ ۲۴۵‬مسډونیا‬ ‫لتوانیا‬ ‫‪۲۹ ۲۹۵‬‬ ‫کروشیا‬ ‫‪۳۰‬‬ ‫‪- ۱۷۴۰‬‬ ‫ترکېا‬ ‫‪۳۱ ۹‬‬ ‫‪ ۳۲ ۵۰۰‬لوکسمبورګ‬ ‫چېک‬ ‫‪۳۳‬‬ ‫‪- ۱۵‬‬ ‫اکراین‬ ‫‪۳۴ ۴۰‬‬ ‫مالیزیا‬ ‫‪۳۵ ۷۳۰‬‬ ‫ډنمارک‬ ‫‪۳۶‬‬ ‫‪- ۱۵‬‬ ‫‪ ۳۷ ۱۹۵‬عربکککککککی‬ ‫منګولیا‬ ‫‪۳۸ ۱۶۰‬‬ ‫استونیا‬ ‫‪۳۹‬‬ ‫امارت‬ ‫‪- ۹۵۰۰‬‬ ‫‪ ۴۰ ۳۰‬انګلستان‬ ‫مونتیګرو‬ ‫‪۴۱ ۸۰‬‬ ‫فینلینډ‬ ‫‪۴۲‬‬ ‫‪- ۷۸۴۳۰‬‬ ‫امریکا‬ ‫‪۴۳ ۳۸۰‬‬ ‫نیدلینډ‬ ‫‪۴۴ ۳۷۵۰‬‬ ‫فرانسه‬ ‫‪۴۵‬‬ ‫‪- ۹۲۵‬‬ ‫جورجیا‬ ‫‪۴۶ ۲۰۵‬‬ ‫نیوزیلینډ‬ ‫‪۴۷ ۱۱۹،۸۱۹‬‬ ‫ ټول پوځونه‬‫یو افغان حقوقپوه لیکي چې ‪:‬افغانستان د تاریخ په ډیرو حساسواو خطرنککاکو مرحلککو کککې پککروت دی دلیککل یککې‬ ‫همدا دی چې نژدې) ‪(۴۷‬هیوادونو د خپلو ټولو نظامي ځواکونو سره یو ځای د لسو کالو راهیسې په دې هیواد‬ ‫کې لنګر اچولې ‪ .‬او ځانونه یې په هغه څه کې چې دوی یې د تروریزم په خل ف جنګ ګڼي مشغول کړي‬ ‫‪ .‬په دې اخري وختونوکې د افغانستان په قضیه کې را نغښتو هیوادونو افغانستان او پاکستان ته خپل خصوصککي‬ ‫سیاسي نمایندګان ټاکلي تر څو د اړوندو اړخونو سره د خبرو اترو له لرې خپلو هیککوادو تککه اړین کې مشککورې‬ ‫ورکړي ‪ .‬چې د هغوی د ډلککې څخکه یککو ریچکارډ هکالبروک دی‪ .‬هکالبروک د یوګسککلویا لکه پککاره هکم د امریککا‬ ‫ځانګړی استازی و او د هغې هیواد د تجزیې په اړه ښه تجربککه لککري‪ .‬د هغککه هیککواد د ټککوټه کېککدو د قککرارداد‬ ‫لسلیک کونکی هم دی ‪ .‬په همدې توګه انګلستان هم پکه کابکل ککې خپکل پخکوانی سکفیر) پکرککول( د پاکسکتان‬ ‫اوافغانستان له پاره ګډ نماینده ټاکلی دی ‪ .‬په دې اسککاس ددې نککه دا اسککتنباطېږي چککې د افغانسککتان او پاکسککتان‬ ‫دواړو تجزیه په یوه مشترکه نظامي‪ ،‬سیاسي‪ ،‬جیوپولیتکس کامپلیکس کې د غربي هیوادونو قرار لري ‪.‬‬


‫‪78‬‬

‫مهمه داده چې د افغانستان په داخل کې متاسفانه داسې حکومت چې و توانیږي د افغانستان د ملي ګټو څخه پککه‬ ‫سترو جیوپولیتیکو معاملتو کې دفاع وکړي‪ ،‬وجود نه لري ‪ .‬دلیل یې دادی چې اوسککنی حکککومت د تیککرو څککو‬ ‫کالو راهیسې دبهرنیوځواکونو له اړخه جوړ او ډیر کمزوری ساتل شوېدی او د افغانستان په داخل او بهر کککې‬ ‫په مهمو سیاسي او بین المللي تصمیمونو کې د مداخلې صلحیت او قدرت نه لري ‪ .‬او د بله اړخه د خپلې دفککاع‬ ‫هغه میکانیزم چې د قبیلوي ټولنو څخه جوړ شوی هیواد لکه افغانستان یې چې ولري هم نه لککري‪ ،‬تککر څککو‬ ‫د ملي منافعو او ارضي تمامیت څخه دفاع وکړای شي ‪ .‬ځکه دغه جوړښت په واقعیت کې پککه افغانسککتان کککې‬ ‫د رانښتو بیروني هیوادونو سره په تقابل کککې قککرار لککري او دا هککم د همککدې خککارجي ځواکونککو پککه واسککطه پککه‬ ‫تدریجي توګه کمزوری کېږي او افغانستان د قدرت په خل کې واقع کېږي ‪....‬‬ ‫په دې اساس باید وویل شي چې په افغانستان کې په اوسني وخت کککې یککو قککوي مرکککزي حکککومت شککتون نککه‬ ‫لري‪ ،‬نو بیروني هیوادونه غواړي چې د همسایګانو پښې هم دې لوري ته راکاږي ‪.‬‬ ‫د افغانستان په قضیه کې د همسکایه ګککانو را کشککول یککوه ډیککره خطرنککاکه او ویجکاړونکې خککبره ده‪ ،‬دا داسکې یککو‬ ‫حرکت دی چې مونږ د افغانستان او یا د سیمې په اړه ترې کوم څه نه شو اخذکولی‪..‬‬ ‫په افغانستان کې د جنګ خواوې معلومه دي‪ ،‬یککو لککوري تککه جنګککي ډلککې دي چککې د بهرینککو ځواکونککو پککر خل ف‬ ‫جنګیږي اوبل اړخ یې که له یوه لوري دکابل حکومت دی نو تر څنګ یې خارجي قواوی هم دی‪ .‬د کابککل‬ ‫حکککومت هککم د جنګسککالرانو پککه واک کککې دی‪ ،‬اودا جنککګ سککالران تککر ډیککره حککده د افغانسککتان همغککه قککومي‬ ‫جوړښت منعکسوي ‪(۴۴) ....‬‬ ‫یوبل افغان سیاسي کار پوه وایي چې ‪ :‬افغانستان هغه بد نصیب هېواد دئ چې د ‪ ۸۲‬کالو په دوران کې درې ځله‬ ‫د وخت د سترو ځواکونو تر پوځي نیونی لندې راغلی دئ ‪ .‬افغانستان په نولسمه پیړۍ کې انګریزانو نیولی و‪ ،‬پککه‬ ‫شلمه پیړۍ کې شورویانو نیولی و‪ ،‬او دا دئ په یوویشتمه پیړۍ کککې هککم امریکایککانو نیککولی دئ ‪ .‬لککومړني اشککغال د‬ ‫افغانستان ریښې ولړزولې‪ ،‬دوهمي اشغال هغه ُسستې کړې‪ ،‬او درېیمي اشغال له بېخه پسی وکښلې ‪.‬‬ ‫افغان ولس تل د پردي یرغل او بهرنۍ نیونې پر ضد کلک مقاومت کړئ او یرغلګر یې هککر ځککل د سککترو تلفککاتو او‬ ‫شدیدو سر خوږیو سره مخامخ کککړي دي ‪ .‬د هندوسککتان مرسککتېال واکمککن » لرډ لرنککس « حککق پککه جککانب و چککې‬ ‫ولیکي » افغانان به فقر حتی له خطره ډک ژوند وګالي خو د پردیو تر واک لندې راتلل هیڅکله هم نه زغمي ‪«.‬‬ ‫همدا علت دئ چې افغانان د » ملي مبارزینو « په نککوم د انګریزانککو سککره وجنګېککدل‪ ،‬د » مجاهککدینو « پککه نککوم د‬ ‫شورویانو سره وجنګېدل او د » طالبانو « په نوم هم نن د امریکایانو سره جنګیږي ‪ .‬سابقه او تجربه ښیي چککې تککر‬ ‫څو د افغانستان نیونه جاري وي‪ ،‬نو مقاومت به هم موازي ور سره رهي وي ‪ .‬دا به حق تلفي او ناځواني وي چې د‬


‫‪79‬‬

‫افغانانو دا غیرت او سرښندنه د پردیو ) مثل پاکستان ( په پله کې ور واچوو او د افغاني همت اعتبار ټول نککورو تککه‬ ‫وقف کړو حال دا چې په باطن کې ښه پوهیږو چې دا هر څه بنا پر کومه خاصه ُُُعقده او عقیده باندې کوو ‪(۴۵) .‬‬ ‫افغانستان دخپل جیوستراتیژیک موقعیت له مخې او هم د خپلو ځمکنیو طبیعي زیرمو د شتون په اساس ‪ ،‬پککه‬ ‫خپل معاصر تاریخ کې د سترو سترو ځواکونو د پوځونو اولښکر کشیو ډګر ګر ځیدلی دی ‪ .‬مقدوني سکندر‪،‬‬ ‫چنګیزخان د خپلو لښکرو سره و نه توانیدل دا هیواد ټوټې کړې او له منځه یې یوسي‪ ،‬انګلیسانو پرې هم څو‬ ‫ځله خپلې لښکرې ازمیښت کړې خو د ناکامۍ سره مخ شوې ‪ .‬انګلیسانو ددې هیکواد د نیولکو لکه پکاره د پښکتنو‬ ‫ستر ولس د یوې ناقانوني لیکې په واسطه په دوو برخو وویشه‪ .‬تر څو ددې ولس‪ ،‬چې تککل یککې د اشککغالګرانو‬ ‫په خل ف قیام کړی‪ ،‬د حملو نه ځان خوندي کړی ‪ .‬انګلیسانو دافغانانو د تجزیې او ټوټې کېدو هڅې کولې خو‬ ‫پخپله یې خپله امپراطوري له لسه ورکړه ‪.‬‬ ‫د روسانو امپراطورۍ او د وارسا نظامي ټلوالې په ‪ ۱۹۸۰‬مککو کلنککو کککې هککم ددې هیککواد د ولکککه کولککو پککه‬ ‫خاطر خپلې لښکرې و ازمویلې ‪ .‬خوکله چې هغوی د ناکامۍ سره مخ شول نو بیا یې و پتییله چې ددې هیککواد‬ ‫د قومونو اوولسونو تر منځ جنګ جګړو ته لمن ووهي ‪ .‬کله چې د روسانو او د وارسا نظامي ټلککوالې هڅ کې‬ ‫د ناکامۍ سره مخ شوې نو ددې هیواد د تجزیې او ټو ټه کېدو خبره یې را غککبرګه کککړه ‪ .‬امکا د افغکان ولککس د‬ ‫ولسي قیام په مقابل کې د هغوی دا هڅې هم د ناکامۍ سره مخ شوې ‪ .‬او د افغانستان د ټوټه کېدو په ځای یککې‬ ‫خپله امپراطوري له لسه ورکړه ‪ .‬د وارسا نظامي ټلواله له ماتې وروسته وشړیده او اوس یې یوازې نککوم‬ ‫د تاریخ په پاڼو کې پاته دی ‪.‬‬ ‫د وارسا د نظامي پکت په مقابل کککې د ولسککي قیککام او هکر اړخیککز جهککاد پککه وخککت کککې نککه یککوازې روسکانو د‬ ‫افغانستان د تجزیې خبرې کولې بلکې امریکایانو هم د افغانستان د ټوټه کېدو خبره بیا بیا تکراروله ‪ .‬د امریکککا‬ ‫یوې مهمې مجلې په ‪ ۸۰‬ومو کلونو کې ولیکل چې ‪ :‬د افغانستان په جهککادي ګونککدونو کککې د پښککتنو مشککري د‬ ‫پاکستان سالمیت ته ګواښ پیښوي‪ ،‬دې مجلې په ښکاره توګه د حزب اسلمي مشر انجنیر ګلبدین حکمتیککار تککه‬ ‫ګوته نیوله چې هغه یو پښتون مشر دی او د افغانستان د پښتنو تر څنګ د پاکستان په پښتنو کې هم پوره مینه‬ ‫وال لري‪ ،‬نو په دې اساس به یې په افغانستان کې قیادت د پاکستان له پککاره سککتونزې را ولړې کککړي ‪ .‬دې‬ ‫مجلې هڅه کوله تر څو د پاکستان پالیسي جوړونکي په دې قانع کړي چې د افغانستان قیادت داسې چاته و نه‬ ‫سپارل شي چې هغه د یوه ځواکمن سیاسي ګوند خاوند هم وي او د افغانستان د راتلونکې له پاره یوه بشپړه او‬ ‫هر اړخیزه جوړونکې اجنډا هم ولري ‪ .‬همدا لیکنه ددې سبب وو چې پاکستان په افغانستان کې د حزب اسککلمي‬ ‫په لسو د حکومت د جوړولو او یا په هغه وخت کې په حکومت کې د ورګډیدو مخالفت کککاوه‪ ،‬د پاکسککتان د هغککه‬ ‫وخت د استخباراتو رئیس په ډاګیزه توګه وویل چې ‪ :‬که چېرې حزب اسککلمي ځککواک پککه لس کککې واخلکي نککو‬ ‫پاکستان به د پوځي ځواک نه په کار اخستلو سره هغوی بې واکه کړي ‪(۴۶) .‬‬ ‫خو د ‪۲۰۰۱‬ز کال د اکتوبر د اوومې راپه دیخوا‪ ،‬یعنې هغه وخت چې افغانستان د امریکایککانو د پککوځي یرغککل‬ ‫لندې راغلی او په دې تیرو نهو کالو کې د هغوی پوځونو د ناټو د ټلوالې په ګککډون پککه دې ونککه توانیککدل دا‬ ‫هیواد په خپلو لسو کې ولکه کړي‪ ،‬نو دوی هم اوس ددې هیواد د ښکېلولو له پاره د تجزیې خبره کککوي ‪.‬‬ ‫امریکایان غواړي دغه ډول اندونه دنورو په شننو او لیکنو کې خپاره کړي تر څو د خپلو راتلونکو پلنونککو‬ ‫له پاره لره هواره کړای شي ‪.‬‬ ‫په دې اړه څو کسه امریکایي لیکوالنو او ډیپلو ماتانو خپل اندونه ډاګیزه کړي دي چې د هغککې ډلککې څخککه‬ ‫یې یو ) رالف پیټرز ( دی ‪ .‬رالف پیټرز د افغانستان ‪ ،‬پاکستان او نککورو هیوادونککو لککه پککاره نککوې نقشککه جککوړه‬ ‫کړې ‪.‬که څه هم د واشنګتن مسؤلینو د رالف پیټرز د نوې نقشې او د سیمې د نوي ویش او نککوې نقشکې د‬ ‫جوړولو له اند سره سر نککه دی خوځککولې خککو ډیککر شککنونکي او سیاسککي کککار پوهکان دا منککي چککې دا ډول‬ ‫تبلیغات د امریکایانو له اړخه د همداسې وګړو له لرې د خپلو راتلونکو موخکو د تکر لسکه کولکو لکه پکاره‬ ‫کارول کېږي او د سیمې له پاره د پیټرز اوسنی ویش څه نوې خبره نه ده چککې امریکایککان یککې د خلکککو د‬ ‫اندونو د معلومولو له پاره په خپرنیزو پروګرامونو کې تر لس لندې نیسکي ‪ .‬پیکټرز د ‪۲۰۰۹‬ز ککال د اګسکت‬ ‫په ‪۲۶‬مه دپاکستان او منځني ختیځ د نوې ویش له پاره د نوې نقشې وړاندیز کړی چې مککونږ یککې لنککډیز دلتککه‬ ‫را اخلو ‪:‬‬ ‫د )‪ (Ra- ph Peters‬رالف پیټرز له اړخه د )‪ (B- ood borders‬تر سرلیک لندې یوه تفصیلي لیکنه کې‬ ‫راغلي ‪ :‬د منځني ختیځ د هیوادونو او هم د افریقایي هیوادونو تککر منککځ د پولککو ټککاکنه ډیککره غیرعککادلنه او یککو‬ ‫اړخیزه شوې او دوباره جوړښت ته اړتیا لري ‪ .‬په دې نوې نقشه کې پاکستان‪ ،‬عراق‪ ،‬سککعودي عربسککتان‪،‬‬ ‫او ترکېه په ځانګړې توګه د دوباره بدلونونو له پککاره پککه ګککوته شککویدي ‪ .‬تککر څنککګ یککې پاکسککتان او سککعودي‬


‫‪80‬‬

‫عربستان د غیر طبیعي هیوادونو په نامه یادکړل شوي دي ‪.‬اویادونه کوي چککې د سککعودي او پاکسککتان هیککوادونه‬ ‫غیرطبیعي هیوادونه دي او باید له منځه ولړ شي او د مسلمانانو د مکې او مکدینې مقکدس ښکارونه دي‪ ،‬لککه د‬ ‫عیسوي واتیکان په څیر‪ ،‬د اسلمي هیوادو له اړخه په دوراني شکل اداره کړل شي ‪ .‬هغه وایي چې دسعودي‬ ‫د طبیعي زیرمو سیمې دی نوې جوړ شوې شیعه عربي هیواد ته ورکړل شککي او د ال سککعود کککورنۍ تککه دې‬ ‫هملته د ریاض تر څنګ لږ څه ځمکه ورکړل شي تر څو په ازاده توګه په کې ژونککد وکککړي ‪ .‬د هغککه لککه انککده‬ ‫ایران به خپله ډیره ځمکه اذربایجککان او ازاد کردسککتان ‪ ،‬د شککیعه عربککو ازاد هیککواد او ازاد بلوچسککتان تککه‬ ‫پریږدي‪ ،‬خو د افغانستان د هرات ولیت به ایرانیانو ته ورکړل شي ‪ .‬اوپه دې ترتیب به ایران یو ځکل بیککا یککو‬ ‫نژادي فارسي ژبی هیواد وګرځي ‪ .‬همدا راز د ایران دولت به بندر عباس یا له ځانه سره وساتي او یا به هغککه‬ ‫نوی شیعه عربي هیواد ته تسلیم کړي ‪.‬افغانستان به خپل غربي ولیتونه ایران ته پریږدي‪ ،‬خو په شرق کې‬ ‫د پاکستان څخه جل شوی خیکبر پختونخکوا ایکالت او د قبکایلو سکیمې ټکولې لکه ځکانه سکره را یکو ځکای ککړي ‪.‬‬ ‫پاکستان به خپله بلوچي سیمه د ازاد بلوچستان له پاره پریککږدي اوپککه خپلککه طککبیعي پاکسککتان بککه د انککډوس د‬ ‫دریاب پر هغه غاړه پاته شي خو دکراچۍ غربي برخه به له لسه ورکړي ‪.(۴۷).....‬‬ ‫لکه څنګه چې مخته یادونه وشوه‪ ،‬دجولی په ‪ ۸‬مه په هند کککې د امریکککا پخککواني سککفیر د امریکککا حکککومت تککه‬ ‫وړاندیز کړی چې افغانستان دې موقت اً په دوو برخو وویشي‪ ،‬د جنوب پښتني سیمې دې پرېږدي او د کابل په شککمول‬ ‫شمال او لوېدیځ دې د دغو سیمو د اوسېدونکو په همکارۍ وساتي ‪ .‬د امریکا د پخواني سفیر»رابرټ بلی کک ویککل«‬ ‫وړاندیز د امریکا په پولیتیکونشریې او د هند په ټایمز ورځپاڼه کې خپور شوی ‪ .‬په هغه کې ویککل شککوي چککې د بلککوا‬ ‫ضد اوسنۍ ستراتیژي نتیجه نه لري ځکه چې طالبان په دې خاطر چې د جګړې پککه میککدان کککې نککه دي مککات شککوي‬ ‫خبرو او پخلینې ته حاضر نه دي ‪.‬نو امریکا باید د افغانستان د جنوبي ولیتونو کنټرول طالبانو ته ورپرېږدي ‪.‬‬ ‫څو کاله وړاندې دامریکا د اوسني مرستېال جوبایډن په شمول یوشمیر امریکایي چارواکو وړاندیز کککړی وو چککې‬ ‫امریکا دې خپل ځواکونه له افغانستانه وباسي او یوازې دې په لویو اډو کې د کومانډو او هوایي ځکواک پکه وسکیله د‬ ‫طالبانو مرکزونه په نښه کوي‪.‬‬ ‫رابرت بلی ک ویل وایي په افغانستان کې د امریکا له کلونو‪ -‬کلونوناسمې پالیسۍ وروسته د دغه هیواد له خرخوړۍ‬ ‫څخه د وتلو لپاره اسانه‪ ،‬چټکه او بې مصرفه لر نشته خوله ټولو ستونزو سره سره د امریکککا لپککاره د سککتراتیژیکې‬ ‫ماتې ترټولو ښه متبادل دا دی چې افغانستان تجزیه کړي‪.‬‬ ‫دی وایي که امریکا د افغانستان جنوبي سکیمې طالبکانو تکه ورپرېکږدي‪ ،‬خپکل پکام بکه شکمالي او لوېکدیځو سکیمو تکه‬ ‫واړوي چې د کابل په شمول د افغانستان شاوخوا شپېته فیصده نفککوس پکککې دېککره دی‪.‬د دغککو سککیمو د اوسککېدونکو‬ ‫اکثریت پښتانه نه دي او د امریکا له هلوځلو سره ملګري دي‪.‬‬ ‫بلیک ویل چې له) ‪ ٢٠٠۱‬تر ‪ ( ٢٠٠٣‬پببورې پبه هنببد کببې د امریکاسببفیر وایکي ‪ »:‬د دې مانکا بکه دا نکه وي چکې‬ ‫امریکا کام ً‬ ‫ل ووځي بلکې د دې پرځای به موږ په افغانستان کې د القاعده پر اډو او دغه راز د طالبانو پر مشرانو د‬ ‫حملو لپاره له هوایي ځواک او خاصو ځواکونو)سپېشل فورس( څخه کار اخلو‪.‬موږ به دغه راز له نویو ټاکل شویو‬ ‫پولو پر اوښتونکو افغان طالبانو او همدا راز د پاکستان د پولو په اوږدو کې د تروریسککتانو پککر پناهځککایونو بریککدونه‬ ‫کوو‪«.‬‬ ‫بلی ک ویل همداراز لیکلي ‪:‬امریکابه د افغانستان د لوېدیځ‪ ،‬شمال او کابل د ساتنې هڅه کککوي چککې پککه نسککبي ډول د‬ ‫طالبانو حضور او نفوذ پکې کم دی ‪.‬د بلی ک ویل په نظر له دې سره به په اوږده موده ککې پککه افغانسکتان کککې د ډېککر‬ ‫شمېر امریکایي پوځیانو اړتیا پاته نه شي او ممکن څلوېښت یا پنځوس زره کافي وي ځکه چککې د ده پککه نظککر دوی‬ ‫کولی شي په دې کار کې د ازبکو‪،‬هزاره وو‪،‬تاجکو او یوشککمېر پښککتنو ملتککړ ترلسککه کککړي او د نککاټو د متحککدانو‪،‬‬ ‫روسیې‪ ،‬هند‪ ،‬ایران‪ ،‬ممکن چېن‪ ،‬د منځنۍ اسیا هیوادونو او د ملګروملتو د امنیت شککورا حمککایت هککم جلککب کککړای‬ ‫شي‪.‬‬ ‫دا امریکایي دیپلومات په خپل وړاندیز کې دا هم وایي چککې د امریکککا لس بککه خل ص وي چککې حککتی د طالبککانو پککر‬ ‫غیرنظامي مشرانو هم د افغانستان په جنوب کې بریدونه وکړي‪.‬‬ ‫دی دا هم وایي چې دا مسله به پاکستان خوابدی کړي‪.‬پاکستان د افغانستان له موقککتي تجزیککې سککره مخککالف دی او د‬ ‫اسلم اباد عکس العمل هم ساده خبره نه ده ځکه چې د پاکستان پوځ تمه لري چې له افغانستانه د امریکایي ځواکونو‬ ‫له وتلو وروسته به په خپله ستراتیژیک بری ترلسه کړي ‪(۴۸) .‬‬ ‫په افغانستان کې د ملګرو ملتو د نماینده پخواني معاون پیټر ګالبریټ په خپلې یککوې شککننې کککې لیکلکي چککې ‪:‬‬ ‫) افغانستان له مختلفو قومونو څخه جوړ شوى‪ ،‬چې یو ځاى کول یې د امریکا لپاره ستونزمن دي او امریکا بایککد لککه‬ ‫دې هېواده خپل سرتیري وباسي(‬


‫‪81‬‬

‫ګالبرېټ ویلي‪ ،‬چې د وسله والو طالبانو لویه برخه پښتانه دي او پښتانه د دوى ملتړ ککوي‪ .‬دى زیکاتوي چکې ځینکې‬ ‫پښتانه شته چې د طالبانو مخالفت کوي‪ ،‬خو د طالبانو اصلي مخالفین تاجک‪ ،‬ازبک او هزاره ګان دي‪.‬‬ ‫ګالبرېټ په دې لیکنه کې ویلي‪ ،‬چې د افغانستان په جنوب او ختیځ کې طالبان له دې لمله ځواکمن دي چې په خلکو‬ ‫کې پراخ نفوذ لري‪.‬‬ ‫نوموړى ادعا کوي چې په هلمند او کندهار کې د طالبانو په ضد جګړه د پښتنو په ضد جګړه ده‪ .‬ګالبرېټ دغه راز‬ ‫وایي چې پخوانۍ شمال ټلواله چې له تاجک‪ ،‬هزاره او ازبک قومونو څخه جوړه وه‪ ،‬ډیر وخت یککې د طالبککانو سککره‬ ‫جګړه وکړه او امریکا ته په کار ده‪ ،‬چې د پښتنو طالبانو پکه وړانکدې لکه همغکه پخکوانۍ شکمال ټلکوالې څخکه د خپلکو‬ ‫موخو په خاطر کار واخلي‪.‬‬ ‫ګالبرېټ د افغانستان د تجزیې وړاندیز هم کړى دى او د مقالې د لیکلو اصلي انګیزه او عنوان یې هککم همککدا دی‪) «.‬‬ ‫‪(۴۹‬‬ ‫خو افغان چارواکي د ګالبرېټ څرګندونې د افغانستان له واقعیت څخه لرې بولې او وایي چې د افغانستان خپلواکي‪،‬‬ ‫ارضي تمامیت او ملي حاکمیت له کوم ګواښ سره مخ نه دى‪.‬‬ ‫انګریز سیاستوال »پډي اشډون« په ډاګه کړیده‪ ،‬اوویلي یې دي چې ‪ » :‬ناټو له سیاسي ماتې سره مککخ ده‪ ،‬ځکککه د‬ ‫دوی جګړه په کور د ننه د ولس ملتړ له لسه ورکوي او دې جګړې زه دومره اندیښککمن کککړی یککم چککې خککوب مککې‬ ‫تښتیدلی«)‪(۵۰‬‬ ‫د سیاسي چارو شنونکي وایي چې په ښکاره دا د امریکا دریځ نه دى‪ ،‬خو تککر شکا یککي ددوى پککټ پلنککونه ښککاري‪.‬‬ ‫نوموړي وایي چې ددې ډول څرګندونو او پلنونو اصلي لمل هغه ماتې ده‪ ،‬چې امریکککایي ځواکککونه پککه افغانسککتان‬ ‫کې ورسره مخ دي او غواړي په دې ډول کارونو خپله ماتې پټه کړي‪ .‬دوی زیاتوي‪ ،‬امریکایي چارواکې باید پککه‬ ‫دې وپوهیږي چې افغانستان یو واحد او نه تجزیه کېدونکى هېواد دى او دا ډول څرګندونې او پلنونه به ددوى پ ه‬ ‫ضد روان مقاومت ل پیاوړى کړي‪« .‬‬ ‫یوه افغان سیاسي کار پوه په خپلې یوې اوږدې شننې کې د افغانستان د تجزیې په اړه بحث کککړی او وای کي چککې‬ ‫» افغانستان یو نه تجزیه کېدونکی‪ ،‬داوږده تاریخ خاوند واحد هیواد دی ‪ .‬مونږ د غریبکۍ او نکه زغمیکدونکو‬ ‫شرایطو تر څنګ بیا هم خپل د نفس عزت او ملي غرور ساتلی او دخپل ملي وحدت نه مکو پکه پکوره زړه ورتیکا‬ ‫سره دفاع کړی ‪ «.‬مونږ د یوه چمن ګلونه یو ‪ ....‬روسانو دافغانستان د اشغال په وخت کې او امریکایانو پککه‬ ‫دغه تیرو نهو کالو کې دلږه کېو او ډیره کېو تر نامه لندې زمکونږ ولکس ویشکلی‪ ،‬خکو هیککڅ شکریف غیککر‬ ‫پښتون د پښتون په خل ف نه دی را پاڅیدلی ‪ » .‬روسانو دافغانستان د اشغال په وخکت کککې )‪۱۹۸۸‬ز ( یکو شککمیر‬ ‫ملیشیي قومندانانو ته د تجزیې وړاندیز کړی و خو موفق نه شول ‪ (۵۱) .‬د پاکستاني ژورنالست احمکد رشککید‬ ‫په وینا‪ ،‬ایران په ‪ ۱۹۸۰‬کلونو کې داستاد رباني په دوره کې هڅې کولې چې د ایران اوهزاره جات تر منځ د‬ ‫افغانستان په غرب کې د وصل سیمه را منځته کړي‪ ،‬خو بریالي نه شول ‪) .‬اما د حامد کرزي په ولسواکۍ کککې‬ ‫ایرانیان دغه هد ف ته ور رسیدل ( د طالبانو دحاکمیت په دوران کې په تاجکستان او ایران کې یککو شککمیر کړیککو‬ ‫هڅه وکړه تر څو د افغانستان په شمال کې یو ستر تاجکستان جوړ کړي خو بریمند نه شول ‪ .‬پاکسککتان هککم‪ ،‬د‬ ‫احمد رشید د وینا له مخې‪ ،‬هغه وخت د افغانستان د تجزیې خبره وکړه چې طالبان بریالي نه شکول دافغانسکتان‬ ‫شمالي برخې تر خپل پوره کنترول لندې راوړي ‪ .‬خو طالبانو د پاکستانیانو دا خبره په غوڅه توګه رد کړه ‪«.‬‬ ‫)‪(۵۲‬‬ ‫هر وخت چې د اشغالګرانو استعماري پلنونه زمونږ د غیور ولس په مقابل کې د ماتې سره مخامککخ شککوي نککو‬ ‫بیا د مرکز د کمزورۍ او والیانو ته د ډیر صلحیت د ورکولو ‪ ،‬د ملیشکې د جوړولکو‪ ،‬دفککدرالیزم ‪ ...‬غوغکا او‬ ‫هم د هیواد د ویش مسئله را منځته کوي‪ ،‬د روسانو دا استعماري پلنونه همدا اوس زمونږ تر مخه دي‪.‬‬ ‫افغان سیاست پوه ډاکتر فاروق اعظم ‪ ،‬د افغانستان دنه تجزیې اوملي وحدت په اړه لیکي چې ‪:‬‬ ‫• د هیواد د ډیره کېو وطن پالنه او د هیواد سره مینه دا جوته وي چې زمونږولس یککو مککوټی او واحککد‬ ‫ولس دی ‪ .‬یوازې یو موټی هغه ناڅیزه او د پردیو په لسو روزل شوي عناصر به دې کار ته خوښ وي‬ ‫چې خپلې ګټې په جنګ‪ ،‬د بهرنیو په مداخلو او د استعمار په شتون کککې خونککدي ګککوري‪ ،‬خککو دداسککې‬ ‫وګړو شمیره د افغانستان د نفوس په سلمو کې هم نه راځي ‪.‬‬ ‫• د افغانستان د مختلفو طبقو تر منځ ګډې تاریخي اړیکې ‪ :‬افغانان د ګاونډیانو برعکس‪ ،‬په خپلو منځو کې‬ ‫ډیرې نژدې اړیکې لري ‪ ،‬په خپلو منځو کې ودونه کوي او په ټولو سیمو کې په ګډه ژوند کوي ‪.‬‬ ‫• اسلم د ټولو هیوادوالو په سینو کې د ګککډ او مشککترګ رو ح حیککثیت لککري اوهمککدا زمککونږ د ملککي وحککدت‬ ‫رمز ګڼل کېږي‪ ،‬دا خبره د شوروي اشغالګر پوځ په خل ف د ولککس مقککاومت او جهککاد پککوره څرګنککده‬


‫‪82‬‬

‫کړې ده‪ .‬ددې ترڅنګ دکابل دښککار ټککول غیککر پښککتون امامککان دجمعکې د ورځککې پککه خطبککو کککې پککه‬ ‫څرګنده توګه د امریکا مداخله غندي او خلک د دې مهاجمینو په مقابل کې قیام ته را بلي ‪.‬‬ ‫• د هیواد په شمال کککې دپښکتنو شککتون نکژدې د ‪ ۴۰‬سکلمې څخکه زیکات دی‪ ،‬کککه څکه هکم هلتککه د نککورو‬ ‫قومونو په مجموعي تناسب لږه کی دی خکو د بکل هکر قکوم نکه زیکات دي‪ ،‬همکدا علکت دی چکې هلتکه‬ ‫هیڅوک هم د هیواد تجزیه عملي نه ګڼي‪ .‬پخپله بلیک ویل هککم چککې د افغانسککتان دتجزیککې وړانککدیز‬ ‫کوي په شمال کې دخپل دغه شوم پلن دعملي کولو تر مخه د همدې پښتنو شتون یکوه سککتره سککتونزه‬ ‫ګڼي ‪.‬‬ ‫• په پښتون میشته سیمو کې هم نور لږه کي قومونه ژوند کوي د نمونې په توګه هرات چې یو پښککتون‬ ‫میشته ښار دی‪ ،‬هلته اوس تاجک او شیعه زیات میشت شوېدي‪ ،‬دحامد کرزي د حکومت پککه وخککت‬ ‫کې په لسګونو زره هزاره ګانو ته هلته ځمکې ورکړل شوې اومیشت شول‪ ،‬په فکراه ولیکت کککې هکم‬ ‫تاجک میشت شوی دي ‪ .‬په هلمند کې هم په زرګونو شیعه اوسیږي دقندهار د ښکار پککه زړه کککې هغککه‬ ‫شیعه ګان چې د ایران نه راغلي اوس اوس ځای پر ځای شکوي‪ ،‬همداسکې د غزنکي‪ ،‬پکتیکا‪ ،‬پکتیککا‪،‬‬ ‫ګردیز‪....... ،‬سیمې در واخله ‪.‬‬ ‫• دا به د امریکایانو په ګټه نه وي چې دافغانستان د تجزیې په واسطه خپل ځان د نړیوالو په سککترګوکې‬ ‫یو ستر استعماري ځواک ثابت کړي‪ ،‬او سیاست یې هماغه د انګلیسانو د »ویې ویشه اوحکککومت پککرې‬ ‫وکړه« سیاست وي ‪ .‬دا کار به غربېانو ته د ګټې پر ځای ضررمند ثابت شي‪.‬‬ ‫• جککورج ډبلیککو بککش ادعککا کککړې وه چککې خککدای ورتککه ویل کي چککې افغانسککتان تککه ولړ شککه او هلتککه‬ ‫دیموکراسي پیاده کړه او د ښځو د حقوقو نه دفککاع وکککړه ‪ .‬هغککه پکر افغانسککتان بانککدې حملککه یککو صککلیبي‬ ‫جنګ او مذهبي وجیبه ګڼله ‪ .‬نو د افغانستان د تجزیې او ددې هیواد یوه برخه طالبانو تککه پککه پریښککولو‬ ‫سره به دا ادعا کککوم ځککای ونیسککي ؟ او هلتککه بککه د دیموکراسککۍ برخلیککک او د ښکځو حقککوق څککه ډول‬ ‫ارزیابي کوي او امریکا به د نړیوالو په سترګو کې څه ډول ور وپیژندل شي‪.‬‬ ‫• د شوروي د تجاوز په مقابل کې تر ټولو ستره قرباني پښتنو ورکړې او ګټه یې غربېانو او په ځانګړې‬ ‫توګه امریکایانو ته و رسیدلې ‪ .‬خو نن ورځ د طالبانو په مقابل کې دامریکا په جنګ کې هم همدا قوم پککه‬ ‫اور سوزیږي ‪ .‬او د جنګ دغه دروند اوسوزیدونکی بار هم دهمدې قوم پر غاړه دی ‪.‬‬ ‫• نن چې افغانستان د غربېانو سره هیڅ ډول دښمني نه لري نککو د احتمککالي تجزیککې پککه وخککت کککې بککه‬ ‫هغه د دوست او دښمن هیوادو په بڼه دامریکا مخته راشي ‪ ...‬چې دا حال به نه دامریکا پککه ګټککه وي او‬ ‫نه د سیمې د هیوادونو په ګټه ‪.....‬‬ ‫• د تجزیې په صورت کې به امریکا دافغانستان په شمالې برخه کې )لکه د جنککوبي کوریککا( پککه څیککر پککاته‬ ‫شي چې دا په هیڅ صورت د افغانستان دګاونډیو هیوادو په ګټه نه دی بلکې په سیمه کککې بککه د تشککنج‬ ‫د نور ډیریدو سبب و ګرځي ‪.‬‬ ‫د افغانستان د تجزیې په صورت کې‪ ،‬پاکستان چې یو ضعیف البنیاد هیواد دی پرته لککه شکککه د تجزیککې سککره مککخ‬ ‫کېږي او د هغه هیواد )د پښتنو( څلویښت میلیونه نفوس بککه دافغانسککتان سکره یککو ځکای کېککږي‪ ،‬ایککران هکم دخپککل‬ ‫جوړښت له پلوه ډیر زخم خوړونکی هیواد دی‪ ،‬او دښمنان یککې همداسککې یککوه فرصککت تککه منتظککر دي او هڅککه‬ ‫کوي چې ایران د نړۍ د نقشې څخه لرې کړي ‪ .‬همدا راز زمونږ نور ګاونډیان لکه ترکمنستان‪ ،‬ازبکسککتان‪،‬‬ ‫او تاجکستان هم د سخت ګواښ سره مخ کېږي‪(۵۳).... .‬‬ ‫یو شمیر روڼ اندي شنونکي افغانان په دې ګروهه دي او وایي چې ‪ :‬په داسې حال کې چې په هندوسککتان کککې‬ ‫د امریکا پخواني سفیر د افغانستان د ټوټې ټوټې کولو خککبره مطککر ح کککړې ‪ ،‬د افغانسککتان خلکککو پککه خپلککو سیاسککي‬ ‫اندونو کې‪ ،‬که په هر څه فکر کړی وي‪ ،‬خو په دې اړه یې هیڅ ډول فکر نککه دې کککړی ‪ .‬او شککونې ده چککې پککه‬ ‫دې اړه یې فکر کول هم د خپل ځان له پاره اړین نه وي ګڼلي ‪ .‬پککه دې اسککاس پککه قککاطعیت سککره ویلی شککو‬ ‫چې د تجزیه کېدو خبره یوه وارداتي خبره ده او د هر لوري یې باید مقابله شي‪.‬‬ ‫دا چې امریکایي خپرونې )پولیتیکو( په خپله خپرونه کې د دې پخواني سفیر له خولې لیکلي دي چې افغانسککتان‬ ‫دې په دوو برخو‪ ،‬شمالي او جنوبي ‪ ،‬وویشل شي او کابل دې هم د شمالي برخې سره پاته شي‪ ،‬علت یې دادی‬ ‫چې امریکایان په افغانستان کې ناکامه دي او د امریکا اوسنۍ جنګي ستراتیژی هککم بککې نککتیجې ده‪ ،‬او ددې لککه‬ ‫پاره چې طالبان هم د میدان ګټونکي و نه ګرځي ‪ ،‬نو د مصالحې پر ځای باید یوازې د حنککوبي ولیککاتو کنککترول‬ ‫طالبانو ته ورکړل شي ‪.‬‬


‫‪83‬‬

‫د امریکایانو له پاره دافغانستان په دوو برخو ویشل د ستونزو د حل یککوه لره ګڼککل کېککږي خککو د افغانککانو لککه‬ ‫پاره په هیڅ توګه د حل لره نه ده بلکې دداسې مفکورې پککه واسککطه بککه دافغانسککتان سککتونزې دهغککو څخککه هککم‬ ‫ډیرې زیاتې شي د کومو چې تصور هم نه کېږي‪.‬‬ ‫تر څنګ یې د افغانستان اوسنی اساسي قانون هم افغانستان یو نه تجزیه کېدونکی هیواد ګڼکي او وایکي چککې د‬ ‫افغانستان خلکو دا هوډ کړی چې د یوه ملت په څیر به یو د بل تر څنګ اوسیږي‪ ،‬ددوی تر منځ بیلتون یککو‬ ‫نه تصورکېدونکی عمل دی ‪.‬‬ ‫څرنګه چې د فیډرالیزم اند له یوه سره مسککترد کککړل شککو نککو د خلکککو لککه اړخککه خککو د تجزیککې خککبره پککه هیککڅ‬ ‫صورت د منلو وړ نه ده ‪ .‬زمونږ ولس باید د دښمنانو شومو دسایسو ته جدي پاملرنه وکړي‪ ،‬تر څو د هغوی‬ ‫د تزویر په دام کې را ګیر نه شي ‪.‬‬ ‫همککدا راز یککو شککمیر کلتککوري ټولنککو‪ ،‬سیاسککي کارپوهککانو ‪ ،‬لیکوالنککو او روڼ انککدو‪ ،‬پککه دې اړه خپککل کلککک‬ ‫غبرګونونه ښوولي او د قهره ډکې اعلمیې خپرې کړې او په افغان ولککس یککې غککږ کککړی چککې د امریکککایي‬ ‫استعمار دداسې توطئو د پلي کولو مخه ونیسي ‪ .‬د افغانستان د ملي تفککاهم د تحقککق ټککولنې او د افغانسککتان د‬ ‫نجات جرګې او په اروپا کې د سولې او د افغانستان د ازادۍ کمیسیون جل جل اعلمیې خپرې کککړې ‪ .‬د نجککات‬ ‫د جرګې په یوه اعلمیه کې ویل شوي دي چې »‪ ....‬دافغانستان د تجزیککې پلن د انګلیسککانو د اسککتعماري ځککواک‬ ‫په لسو د ډیورنډ د کرښې په ویستلو عملي شو او د افغانستان د زخم خوړلي وجود څخه یې یوه برخککه پککرې‬ ‫کړه ‪ .‬روسانو هم د خپلو لښکرو د ماتې په وخت کې د هیواد شمالي برخې د روسانو د نفوذ د سککاحې سککره د‬ ‫یوځای کولو پلن مطر ح کړ‪ ،‬خو د خپلککو ټولککو پلنونککو او پککانګې اچککونې سککره د ناکککامۍ سککره مککخ شککول ‪.‬‬ ‫روسانو د ماتې په وخت کې غوښتل د افغانستا شمالي سیمې د روسانو د نفوذ د سیمو سره را یوځای کړي خککو‬ ‫د مادي اوسیاسي پانګې اچونې سره سره یې هم دغه شوم پلن د ناکامۍ سککره مککخ شککو ‪ .‬اوس )رابککرت بلیککک‬ ‫ویل( هم غواړي د هماغه پخواني بې لرو اوبې هویته کسانو له لرې دداسې پلن د پل کي کولککو خککبره وکککړي‪.‬‬ ‫دا د شک او تردد نه پورته ده چې د افغانستان ټولنیز جوړښت د زرګونو کالو په دوران کې د استقلل‪ ،‬ازادۍ‬ ‫او ځمکني تمکامیت پکه خونکدیتوب ککې اوبکدل شکوېدی ‪.‬د رابکرت بلیکک ویکل وینکاوې پکه نظکامي ډګکر ککې د‬ ‫امریکایانو د ناتوانۍ او ماتې ښکاروندویې دي ‪(۵۴) «.‬‬ ‫»په هیواد کې د هزاره میشتو سیمو یو شمیر مخورو ویلککي‪ ،‬افغککان ولککس یککو و‪ ،‬یککو دى او یککوبه وي‪ ،‬هېککڅ پککردي‬ ‫لسونه دا ولس نشي جل کولى‪ .‬دوى زیاتوي که په دې خاوره کې جنګ هم دى؛ خو ددې هېواد تجزیې تککه اړ تیککا‬ ‫نشته‪ .‬نوموړي وایي دا په استخباراتي کړیو پورې تړلي نظرونه اوڅرګندونې دي‪« .‬‬ ‫»بل لورته د هیواد په شمال کې مخورو دا څرګندونې جنایتکارانه ګڼلې اودا یې په ښکاره ډول سره ددې هېواد‬ ‫په عرضي تمامیت کې لسوهنه ګڼلې ‪ .‬دوی وایي دا د یوه ډیپلومات نظککراو فرمککایش دى‪ ،‬چککې دا ډول فرمایشککونه‬ ‫په دې هېواد کې نشي پلي کېدلى دوی په دې باور دي چککې دا ډول څرګنککدونې دافغانککانو غوسککه اوحساسککیتونه‬ ‫راوپاروي‪ ،‬نو دا ډیپلومات باید له افغانانو بښنه وغواړي‪ .‬ددوی پککه وینککا امریکککا او د امریکککا ولککس بایککد دهغککه چککا‬ ‫خوله وتړي‪ ،‬چې د ولسونو په منځ کې د نفاق اور ته لمن وهي«‬ ‫په دې اړه یوه افغان سیاسي کارپوه بلیک ویل ته یو په زړه پورې پرانستی لیک استولې چککې دلتککه یککې رانقلککول‬ ‫اړین ګڼم ‪ :‬هغه په خپل لیک کې لیکي چې ‪:‬‬ ‫سفیر صیب ! ستا هغه مرکه مې چې په هندي رسنۍ کې دې د افغانستان د تجزیې وړاندیز په کې کړی و‪ ،‬ولوسته‪.‬‬ ‫دومره پوخ سړی او دومره اومه خبره! دا خو د کاوبایانو د غویانو ګله نه ده چې غواګککانې پرېککږده او نککر غککویېي‬ ‫یوه کونج ته کړه‪ ،‬د مرګ ټاپه پرې ولګوه‪ .‬دا درس دې ولې ابراهام لنکن ته نه ورکاوه چې وېشل شوې امریکا یې‬ ‫بېرته سر ه یوه کړه؟په موږ چې تیار متحد یو بیا تجزیه لککوروئ؟ د سککفارت لککه تجربککو سککره سککره دومککره احمککق‬ ‫شوې چې افغانستان تجزیه کول غواړي؟ ستا په خیال دا پرګنې هسې تصادفي را غونډې شوې‪ ،‬یککو ه ټککوټه خککاوره‬ ‫یې له ګاونډیو بېله کړې او بیا یې د افغانستان نوم ورباندې اېښی دی؟ دا ملک امریکو سپوڅي په سهوه کې نه دی‬ ‫کشف کړی چې بیا خلکو په بدله کې د امریکا نوم ورباندې ایښی وي‪ .‬پښککتنو ولېککدل چککې دوی پککه دې مځکککه کککې‬ ‫اکثریت دي‪ ،‬همدا غرونه یې ټاټوبی دی نو نککورو پاچایککانو او وړو وړو ملوکککانو تککه ولککې بککاج ورکککړي‪ .‬همککدې تککه‬ ‫ورته‪ ،‬خو په ټیټه سویه کار تاسو امریکایانو هم ونه کړ؟یوه ډله رټلي له انګلستانه راغلککئ‪ ،‬مرتککد‪ ،‬قککاتلن‪ ،‬جېلونککو‬ ‫ځ پلي‪ ،‬ځینې د غراب او زولنو سره‪ .‬د سره پوستو مځکه مو په وچ زور لندې کړه بیا مو د خپل مورني ملک تککاج‬ ‫او تخت په لته وواهه‪ ،‬مځکه مو په په خپله قواله کړه‪ .‬فرق داو چې پښکتنو د بکل چکا مځککه نکه ده نیکولې‪ ،‬بکس خپکل‬ ‫ټاټوبی یې له ایران او تورانه بېل کړ‪ ،‬افغانستان یې اعلن کړ‪ ،‬خپل مشر یې په مشوره وټاکه‪ ،‬سکه یې ووهله‪ .‬کککه‬ ‫ته وایې چې غیر له پښتنو نورې ژبنۍ ډلې هم هلته شته چې هغوی افغان نککه دي‪ ،‬نککو دا د افریقککا نککه راوسککتل شککوي‬


‫‪84‬‬

‫توران‪ ،‬دا سره پوستي‪ ،‬دا د نورو ملیتونو نه راغلي جرمنان‪ ،‬هالینډیان‪ .......‬او دا د نورو مذهبونو خلککک‪ ،‬یهککودان‪،‬‬ ‫مارمنان‪ ،‬مسلمانان‪ ،‬هندوان ‪ .....‬دا ټول ځانته امریکایان نه وایي؟ موږ هم همداسې دربوله‪ ،‬تاجېک‪ ،‬ازبک‪ ،‬پشککه‬ ‫یې‪ .....‬نو اوس څه ټکه راشکېدلې چې ته تجویز کوې چې افغانستان دې په شمال او جنوب ووېشکل شکي‪ .‬مکوږ پکه‬ ‫پېړیو خواري کړې چې ځانته ټاټوبی ولرو‪ ،‬ته مو بیکا تجزیکه او د ګاونکډو ملککو لس پکوڅي ککوې؟ چکې بیکا اول‬ ‫جنوب ووهې بیا شمال؟ ) ‪( ?Divide and rule‬‬ ‫د پښتنو ګناه دا بولې چکې تاسکو یکې پکه خپکل ملکک ککې نکه خوښکېږئ‪ .‬دا سکې نکه ده‪ .‬چکې لشککرګاه مکو ودانکوله‬ ‫خوښېدئ یې‪ ،‬چې مو سړکونه ډمبر کول خوښېدلې یې‪ .‬اوس هم یوازې تاسو نه یئ چې پښتانه مککو نشککي زغملکی‪.‬‬ ‫تر تاسو دمخه یې ستاسو له مورینې‪ ،‬پرنګیانو‪ ،‬بیا همدا څه د پاسه یوه لسیزه د مخه یې د روسانو‪ ،‬تککر هغککې ډېککر د‬ ‫مخه یې د ایران‪ ،‬چنګېز‪ ،‬بابر او تیمور سره هم همدا حساب درلود‪ .‬ټولو ته یې همدا یوه خبره کوله‪ :‬زما له مځکې‬ ‫وځه! د افغانانو مقاومت یوه لرعونې عنعنه ده‪ ،‬زمککوږ مځکککه تککل د امککپراطورانو هککدیره پککاتې شککوې ده‪ .‬نککو مککوږ‬ ‫پرېږدئ خپلې فقیرۍ ته‪ ،‬تاسو پورې ده چې په مخه موښه که بده‪(۵۵) .‬‬ ‫د اوسنیو تازه حالتو څخه داسې بریښې چککې امریکایککانو همغککه د بلیککک ویککل د ویککش پالیسککي خپلککه کککړ ې ده‪ ،‬د‬ ‫‪۲۰۱۰‬ز کال د اګست په میاشت کې امریکایانو او انګلیسانو دهلمند په ولیت کې‪ ،‬چې ددوی د ځواکونو له پاره‬ ‫ډیر مرګونی ګڼل کېږي‪ ،‬خپل څلکور پککوځي تمځکایونه پریښکوول‪ ،‬عسکککر یککې پکه څرخکي الوتککو کککې تکرې‬ ‫ولړل او پاته ابادۍ یې په بمونو والککوزولې ‪ .‬خککو ترڅنککګ یککې بیککا امریکایککان غککواړي پککه هیککواد کککې درې‬ ‫نورې سترې پوځي قرارګاوې جوړې کړي چې یوه یې هم د هیواد په شمال کې تر ککار لنکدې ده ‪ ) .‬پکه دې‬ ‫اړه تفصیل په اړوندې برخه کې کتلی شئ‪(.‬‬ ‫همدا راز راپورون ه ډاګیزه کوي چې د هیواد د شمال څخه د پښتنو د بې کوره کولو هڅ کې پیککل شککوې دي‪ ،‬دا‬ ‫پلن پخوا د شمال د ټلوالې د قومندان احمدشاه مسعود او د ګلیمجم د ملیشې د قومندان جنرال دوسککتم لککه اړخککه‬ ‫پلی شوې و‪ ،‬هغوی د روسانو داشغال په وخت کې زیات شمیر پښتانه مشران ترور کړل او پاته یې د خپلو‬ ‫کوروڼو څخه لیږد ته محبور کړل چې همدا اوس هم د هرات او قندهار په دښتو کې بیرته د خپلو کوروڼککو د‬ ‫ورتلو غږ ته انتظار کوي‪ ،‬خو نه دکرزي حکومت او نه هم ددې ‪ ۴۷‬هیوادونو نظامي شتون او نککه د ملګککرو‬ ‫ملتونو ادارې ددې خلکو د بیرته میشتو کېدو په اړه څه کار کړی دی ‪ .‬ددې ترڅنککګ تخککار تککه د ورسککتنیدونکو‬ ‫پښتنو کورنیو نژدې اوه سوه کسان ل تر اوسه هم خپلو کوروڼو ته نه پریښول کېږي او هلته د تخککار پککه زنککدان‬ ‫کې د بې وسۍ شپې سکبا ککوي‪ ،‬اوس داسکې انګیککرل کېککږي چکې امریکایکان د یوشککمیر لسکپوڅو پکه واسکطه‬ ‫غواړي د پښتنو په سیمو کې خپلې عملیاتي ساحې جوړې کړي‪ ،‬تر څو دا پاته پښتانه هم ددې ځایو کډه کککړي ‪.‬‬ ‫او دا هماغه پلن دی چې امریکایان یې پلي کولو ته منتظر دي ‪ .‬امکا افغکان ولکس تکه بکه ددې ککار پلکي کککول‬ ‫ډیرې خطرناکې پایلې ولري ‪.‬‬ ‫همدا راز د افغانستان یو سیاسي شنونکی په دې اند دی چې دامریکایانو له اړخه په شمال کې د شمال د ټلککوالې‬ ‫پخوانی قومندان او د مزار والي معلم عطا ساتل او د هغه د واکمنۍ دپراخه ولو له پاره د ملیشیي قومندان جنککرال‬ ‫دوستم ترکېې ته تبعیدول دهمدې پلن د پلي کولو پیلمه ده‪ .‬د قومنککدان عطکا سککره دامریکککا د خکا ص اسککتازي‬ ‫ریچارډ هالبروک ډیرې نژدې اړیکې او هلتککه د نککورو بهرنیککو لککوړ رتبککه مککامورینو تلککل راتلککل‪ ،‬ددې معنکی‬ ‫ورکوي چې امریکایانو هلته د همداسې یوه پلن له پککاره د پخککوا څخککه ملتړلککې ده ‪ .‬امککا پککه دې اړه پخپلککه د‬ ‫قومندان عطا اند ل تر اوسه مخته نه دی راغلی چې ایا هغه به د امریکایانو په دې لومه کککې را ونښککلي او کککه‬ ‫دخپلې پخوانۍ جهادي سابقې پر بنسټ به ددې نیواکګرو دا پلن ورشنډ کړي او پر خپل تندي به د افغانستان د‬ ‫ویش دا تور داغ کېښودو ته پری نږدي ‪.‬‬ ‫امریکا یو نړیوال استعماري ځکواک دی او ککه وغکواړي چکې افغانسککتان پکه دوو برخککو وویشکي نککو د ملګکرو‬ ‫ملتونو د چتر او پریکړې له لرې‪ ،‬د افغان ولس د ټولو مخالفتونو سره سره‪ ،‬ورته دا کار د یو څککو لسککپوڅو‬ ‫ناافغانو په اخستلو شونی دی‪ ،‬هغوی ته د خپل برم اواستکبار د ساتلو لککه پککاره د افغانسککتان قربککاني هیککڅ نککه‬ ‫ښکاري ‪ .‬او لکه مخته چې وویل شول دا د استعمار عادت دی چې د ناکامیو په وخت کې همداسې پلنونو تککه‬ ‫لس اچوي‪ ،‬لکه ددې تر مخه چې انګلیس کړي او یا د ویتنامونو‪ ،‬کوریاګانو او ‪ ....‬د جنګونو په پایلو کې یککې‬ ‫چې مونږ وینو اویا مو همدا اوس د سوډان دبرخلیک په اړه تر سترګو دې‪.‬‬ ‫په پایلو کې دا ډاګیزه کېږي چې بلیک ویل چې په هندوستان ککې دامریکککا سکفیر و او د افغانسکتان د ویشکلو انکد‬ ‫یې هم په هماغه ځای کې د لومړي ځل له پاره په هندي ورځپاڼو کې خپور کککړ‪ ،‬شککوني ده چککې پککه دې انککد‬ ‫کې به ورسره هند‪ ،‬ایران او روسان هم ګډون ولري‪ .‬دا هغه هیوادونه دي چې زمونږ په هیواد کککې د یککوه‬ ‫قوي او ځواکمن نظام د درلودلو څخه ویره لري‪ .‬دوی غواړي چې په دې هیواد کې یا ددوی تر تسلط لنککدې‬


‫‪85‬‬

‫یو لسپوڅی نظام حاکم وي اویا دا هیواد ټوټه شي‪ ،‬خو دقوي او ځواکمن حکومت خاوند ونه ګرځککي‪ .‬اوس دا‬ ‫په افغانانو پورې اړونده ده چې د استعمار دا توطئې دخپل منځي اتحاد‪ ،‬یووالي‪ ،‬او یو د بل د زغم لککه لرې‬ ‫شنډې کړي‪ ،‬او دا کار هغه وخت شونی دی چې ټول ولس ‪ ،‬لکه د روسانو د اشغال په خل ف چې متحد اویککو‬ ‫موټی ولړ و همغسې یو ځل بیا ددې نیواک په خل ف هم یو موټی او متحد و دریږي ‪.‬‬

‫پنځم فصل‬ ‫افغانستان ‪ :‬یونه ګټونګی جنګ‪:‬‬ ‫‪Afghanistan: The Unwinnab- e War‬‬ ‫د افغانستان په جنګونو کې ښه تجربه لرونکی عسکري مامورښاغلی پټریک سیېل وایي‪:‬‬ ‫» په داسې حال کې چې پخواني شوروي اتحاد د سل زرو څخه د زیاتو نظامي ‪ ،‬په وسککله سککنبال‪ ،‬ځواکونککو پککه‬ ‫واسطه ونشو کولی چې په اتیاومه کې افغانستان کنټرول کړي‪ ،‬او دیته اړ شول چې خپل پوځککونه د افغانسککتان‬ ‫څخه وکاږی ‪ .‬انګلیسي امپراطوري په خپل ټول توان و نه توانیدله چې افغانستان اشغال کړي ‪ .‬په داسې حککال‬ ‫کې چې په ‪ ۱۸۳۹‬اتلس سوه نهه دیرش کې انګلیسي ځواکونو د افغانستان پایتخت اشغال ککړ‪ .‬خکو کلکه یکې چکې‬ ‫هڅه کوله خپل پښې د کابل څخه سپکې کړي نو د افغاني جنګیالو په مقابل کې یې د خپلککو شککپاړس زره انګلیس کي‬ ‫عسکرو په تلفاتو دا کار ترسره کړ‪ .‬او کېدای شي چې ناټو هم د همدغه ډول مقدر سره مخ شي ؟ او دا بایککد هغککه‬ ‫پوښتنه وي چې د ناټوسیاسي او عسکري مسولېن یې په ذهنونو کې ولري ‪«.‬‬ ‫»پککه مسکککو کککې د نظککامي څیړنککو مرکککز مشککر‪ ،‬الیکزانککډر کونووالککو ف‪ ،‬وای کي چککې شککوروی اتحککاد غوښککتل‬ ‫سوسیالیزم خپور کړي او امریکایان غککواړي چککې دیموکراسکي خککپره کککړي ‪ .‬خککو دواړه اوس د ناکککامۍ څنککډې تککه‬ ‫رسیدلي دي ‪ .‬اوس دوی د رابیداریدونکي ولسي ځواک سره چې د اسلمي نړۍ لخککوا یککې بسککپنه کېککږي مخامککخ‬ ‫دي‪ .‬او دواړه د داسې خلکو سره په ډغرو دي چې د بهرنۍ مداخلې په خل ف جنګي تجربه لري‪(۵۶) .‬‬ ‫نژدې لږ وخت دمخه )د افغانستان څخه د روسي ځواک د وتلو د ورځې په یکادولو سکره ( د روسکي هغکو پخوانیکو‬ ‫عسکرو چې په افغانستان باندې دروسي د سرولښکرو د تیري په وخت کې د هغککه لښکککرو غککړي وو او پککه دغککه‬ ‫هیواد کې د جنګونو او جګړو شاهدان ول د خپلو پخوانیو تجربو په رڼاکې د یوه امریکایي ژورنالست سککره مرکککې‬ ‫کړې او په دغه مرکو کې خپلې ناخوالې او بیا د امریکایانو راتګ افغانستان ته او په دغه هیواد کې د هغوی د تککم‬ ‫کېدو په هکله خپلې تجربې روښانه کړې او امریکایانو او ناتو ته یې یولړ اړونککدې مشککورې ورکککړې چککې ددې‬ ‫لیکنې په اوږدوکې به یې په لنډه توګه ولولۍ‪.‬‬ ‫د دلوې شپږویشتمه چې د فروري د میاشتې د پنځلسککمې سککره سککمون خککوري د افغانسککتان پککه تاریککخ کککې یککوه نککه‬ ‫هیروندونکې ستره پیښه ده ‪ .‬په دغه ورځ د پخواني شوروي اتحکاد پوځککونه چککې د څککو محککدودو قطعککو تککر عنککوان‬ ‫لندې په هیواد کې دکمو نستو رژیمونو د ملتړ او په دغه هیواد کې د سولې او ثبات د راوسککتلو تککر نککامه لنککدې‬ ‫راغلي و و په پوره ذلت او سپکاوي سره په داسې حال کې د افغانستان څخه ووتل چې پککه زرګونککو کسککه عسکککر‬ ‫یې د افغانستان د دښ تو او بیابانونو خوراک شول او نکور پککه لسککګونو زره یکې ‪ ،‬شکل‪ ،‬ګکوډ‪ ،‬ړانککده او کککاڼه ددغکه‬ ‫هیواد د باتورو مجاهدو په لسو بیرته خپل هیواد ته ستانه شککول ‪ .‬دغککه مغککروره ځککواک چککې ټککوله نککړۍ یککې د‬ ‫دهشت او وحشت څخه په ویره کې وه‪ ،‬او ان تر دې چې د امریکا د سپینې ماڼۍ ستنې یې لړزولککې‪ ،‬او پککه ډیککرې‬ ‫دبدبې سره یې د هیوادونو یو پر بل پسې د اشغال له پاره دروند قدم ایښوده او زمونږ په هیواد کککې‪ ،‬لکککه د اوس‬ ‫په څیر‪ ،‬د یو شمیر عناصرو له خوا د ګلونو په شیندلو او خندا سر ه بدرګه شول‪ ،‬د لس کاله پرلپسې جګککړې‪ ،‬د‬ ‫افغان ولس د میلیونو شهیدانو او د میلیو نو نورو د بی کوره کېدو او د ټول هیواد د لوټې لوټې کولو وروسته‪ ،‬پککه‬ ‫داسې حال کې خپل هیواد ته ستانه شول چې نه یې په پښو څپلۍ وې او نه یې هغه هیواد ورته پاته وو چې دوی‬ ‫ترې راغلي وو ‪ .‬روسي امپراطوري د افغان ولس د ځان ځککاریو پککه واسککطه لککه منځککه تللککی و‪ ،‬اقتصککاد یککې تککر‬ ‫اخري پولې پورې لندې را پرزیدلی و‪ ،‬او د استعمار لندې یو شمیر اسلمي او غیر اسلمي هیوادونه چککې پککه‬


‫‪86‬‬

‫زور د وارسا په پکټ کې او د شوروي اتحاد په قلمرو کې راکښل شوي و خپله ازادي تککر لسککه کککړه ‪ .‬او پککه دې‬ ‫ترتیب د تاریخ یو ستر باب‪ ،‬چې د کمونیزم او سوسیالیزم تر نامه لندې یې ولسونه د مرګ‪ ،‬ژوبلکې او تبکاهۍ‬ ‫سره مخامخ کړي و د افغان فقیر بلکې میړني او په ا )ج( مین ولس په لس یوځل او د تل له پاره و تړل شو ‪.‬‬ ‫د افغانستان د ولس دغې سترې ځان ځارنې نه یوازې افغانستان او د هغککې ګاونککډیان یککې د سوراسککتعمار د سککره‬ ‫سیلب څخه په څنګ او خوندي کړل بلکې ټوله نړۍ نن د کمونیزم د سیلب د وچېدو جشنونه نیس کي ‪ .‬دغککرب‬ ‫او په ځانګړې توګه د امریکایانو او شورویانو تر منځ سوړ جنګ چې په هغه وخت کې یې هر کال پککه میلیککاردونو‬ ‫ډالر مصر ف درلود پای ته ورسید ‪ .‬شرقي اروپای ي هیوادونه چې د کمونیزم د سککره سککیلب پککه واسککطه د وارسککا‬ ‫پکټ ته ور لهو شوي و بیرته د خپلو مورنیو هیوادونو سره یوځککای شککول ‪ .‬شککرقي المککان چککې د دویمکې نککړۍ‬ ‫والی جګړې وروسته د روسانو په لس کې کښیوتی و او ټول سیستم یککې روسککي کککړل شککوی و بیرتککه د غربککي‬ ‫المان سره یوځای شو او دا په داسې حال کې وشول چې روسانو د دواړو المانونو تر مینځ داوسپنې پککه څیککر کلککک‬ ‫دیوال جوړ کړی و او غربي نړۍ ددې څخه نوره مایوسه شوې وه چې دواړه المانونه به یوځککل بیککا سککره یوځککای‬ ‫کړي‪ ،‬او ان تر دې چې دا خیال او فکر یې هم په مغزو کې نه راته چې داسې وخککت بککه هککم راشکي چککې روسکي‬ ‫سور استعمار به له منځه ولړ شي د شوروي امپراطوري به دړې وړې شي او دواړه المانونه او یا هم د شککرقي‬ ‫اروپا هیوادونه به یو ځل بیا سره پخپلو کې را ونغاړي‪.‬‬ ‫خو افغان مومن ولس دا سحر د خپلو معجزه لرونکي جهاد په دوران کې په داسکې حککال کککې لککه منځککه یککوړ چکې‬ ‫امریکااو اروپا له یوه اړخه او شوروي اتحاد له بله اړخه یو د بل د تباهۍ او یو پر بل د برلسۍ د ښوولو په خاطر‬ ‫د عامه وژونکو خطرناکه اتومي او بیولوژیکي وسلو په ګډون د هرډول پرمختلیلو وسلو د انبارونو پککه جوړولککو‬ ‫لګیا و‪ .‬او دا ویل کېده چې دریم نړیوال جنګ به که چېری هم پیښیږي هغه به د نړۍ د هغه لوري د تباهۍ سککبب‬ ‫ګرځي چې تر ټولو لومړی تر حملې لندې راغلی دی ‪ .‬خو پ کر ګککران افغانسککتان د روسککي زبککر ځککواک را ختککل‪،‬‬ ‫پخپله د هغوی د مرګ سبب و ګرځید او ان تر دې چې د وارسا پکټ ورمات شو او نن ددغککه پکککټ پککه هیوادونککو‬ ‫کې د ناټو ترنامه لندې نوي عسکري تمځایونه جوړېږي ‪.‬‬ ‫نن متمدنه نړۍ د خپل پرمختګ تاریخي پړاوونه په دری مرحلو ویشي‪ ،‬یوه یې د دویم نړیوال جنګ ترمخه یعنککې‬ ‫تر ‪۱۹۴۹‬کال پورې مرحله ده ‪ ،‬دویمککه مرحلککه د سککوړ جنککګ مرحلککه ګڼکي چککې هغککه د )‪ -۴۹‬څخککه تککر ‪۱۹۹۰‬‬ ‫زیږدیزکال پورې چې د شوروي اتحاد د ماتیدو کال دی او دهغه وروسته دریمککه مرحلککه چککې د ‪ ۱۹۹۰‬را پککدیخوا‬ ‫نوی تاریخ دی ‪ .‬یعنې د روسانو د امپراطورۍ ړنګیدلو د ټولې نړۍ په تاریککخ ککې یونککوی بککاب پرانیسککت ‪ .‬او نککن‬ ‫نړۍ د هوسایۍ او ارامۍ‪ ،‬ډاډ او اطمینان ساه اخلي‪.‬‬ ‫نړۍ ته دغه ورځ یوه ستره تاریخي ورځ ده ‪ .‬خو بدبختانه چې یوشمیر کسان هڅه اوهاند کوي چې هککم شککپږم د‬ ‫جدی‪ ،‬چې په افغانسککتان بانککدې د روسککانو د سککرو لښکککرو دیرغککل ورځ ده‪ ،‬او هککم شپږویشککتم د دلککو ې‪ ،‬چککې د‬ ‫روسي لښکرو د شرمیدلې ماتې‪ ،‬او په ټیټ سر د افغانستان څخه د تیښتی ورځ ده‪ ،‬د یککاده وباس کي او تاریککخ یککې‬ ‫زمککونږ د ولککس د ځککوانې طبقککې پککه ذهنونککو کککې مغشککوش و ګرځککوی ‪ .‬پککه همککدې اسککاس قصککدا تبلیغککات کککوي‪،‬‬ ‫اوتلویزونونه او مطبوعات یې د همدې پیښو د پټولو په هڅه کې دي او وایي چې افغانسککتان د دری لسککیزو کککورني‬ ‫جنګ ښکار شوی دی ‪ .‬یعنی پکه دې دری لسکیزو ککې هیکڅ بیګکانه عسککر‪ ،‬پکردۍ مکداخلې‪ ،‬پکردی لس پکو څکي‬ ‫رژیمونه‪ ،‬د پردیو په ټانکونو سپاره مزدو ر عناصر او ‪ .........‬هیڅ نه وو او دا جنګ یوه داخلي خپل منځي جګړه‬ ‫وه‪.‬‬ ‫راځئ د روسي زبر ځواک دغه تاریخي ماتې‪ ،‬پخپله د هغو روسي عسکرو په ویناو او لیکنوکې ولولککو‪ ،‬چککې پککه‬ ‫افغانستان کې یې د افغان ننګیالي ولس سره د ډغرو وروسته د خپلو تجربو په رڼا کې لیکلی او په هیواد بانککدې یککې‬ ‫د امریکایي لښکرو د یرغل او ددغې لښکرو په لسو ددې هیواد د اشغال وروسککته یککې‪ ،‬اوس اوس ددغککه وینککاوو‬ ‫لږ څرک او عکس العملونه مخ ته راځي ‪ .‬هغوی پر افغانستان باندې د شوروي اتحاد او امریکایککانو د لښکرکش کیو‬ ‫او د هغککوی د موخ کو ترمنککځ یککووالی وین کي او امریکایککانو تککه مشککوره ورکککوي چککې »افغانسککتان همککدا اوس‬ ‫پریږدئ‪،‬هو همدا اوس «‪.‬‬ ‫یو روسي شنونکی په دې اړه لیکي چې ‪:‬‬ ‫]په افغانستان کې د روسي ځواکونو د شرمیدونکې ماتې او د شوروي اتحاد د امپراطورۍ د ړنګیککدو وروسککته دا‬ ‫دی نژدې اتلس کاله تیریږی‪ ،‬زیات شمیر هغه عسکر چکې هلتکه پکه افغانسکتان ککې جنګیکدلي وایکي چکې پکه دی‬ ‫باورلري چې د همکاغه ډول تاریکخ د تکراریکدو اوازونکه یکې تکر غکوږو کېکږي ‪ .‬امریکایکان چکې هغکه وخکت )د‬ ‫شوروي اتحاد د تیري په وخت کې ( د افغانانو د مقاومت تر شا یو ستر قوت و‪ ،‬نن داسې بریښي چککې د عککراق د‬ ‫جنګ په دلدل کې هماغه ډول نښتي او راګیر شوي )لکه روسان چې هغه وخت په افغانستان کې راګیر شوي وو(‪،‬‬


‫‪87‬‬

‫) امریکایي سر تیري( د داسې ځواکونو تر محاصرې لندې راغلي‪ ،‬او )داځواکونه ( د هغو څخه څککه ډیککر تککوپیر‬ ‫نلري‪ ،‬چې نژدې دوه لسیزې د مخه یککې د شکوروي اتحککا دراپرزولککو لککه پکاره روزنککه ورکککوله او پککه وسککایلو یککې‬ ‫سمبالول‪ ..‬د ډیرو له پاره دغه یوشانوالی د مماثلت او نمونه یي توب څخه زیات بریښي ‪(۵۷) [ .‬‬ ‫]یو روسي متقاعد کېپتان چې شل کاله پخوایې په افغانستان کې د یوه سړک تر خوا ایښوول شوي بککم پککه واسککطه‬ ‫دواړه سترګې له لسه ورکړې‪ ،‬نو کله چې هم په همککدغه ډول ورتککه پیښککه کککې‪ ،‬کککه پککه عککراق کککې وی او یککا پککه‬ ‫افغانستان کې‪ ،‬دکوم امریکایي عسکر د مړینې او یا زخمی کېدو خبر واوري نو خپلې اوږې وڅنککډي او ووایکي‬ ‫چې » دوی هم همغسې یوه جنګ ته یو ځل بیالمن وهلې ده )لکه روسانو چې ورته اور ورتککه کککړی و(‪ ،‬دا صکحیح‬ ‫ده چې سیاسي مسله به بل رنګه وي خو باوري یم چې نظامي زبیښې به یکې هماغسکې وي‪ ،‬او هغکه ]ناککامي[‬ ‫ده ‪ .‬که څه هم ددې دواړو عسکري مداخلو دلیل به یو له بل سره توپیر ولري او همدا راز هغه حکومتونه بککه‪،‬‬ ‫چې ددې مداخلو سبب ګرځیدلي‪ ،‬یو له بل سره مختلف وي ‪ .‬ځکه امریکایککان عککراق تککه ورننوتککل او دلیککل یککې داو‬ ‫چې د عراق دیکتاتور رژیم چې د ټولنیزو وژونکو وسلو خاوند دی له منځه یوسککي‪ ،‬خککو بیککایې خپککل هککد ف هتلککه‬ ‫ددېموکراسۍ ټینګښت اعلن کړ‪ .‬د شککوروي اتحادمشککر لیونیککډ بریژینککف پککه) ‪۱۹۷۹‬کککال( پککه افغانسککتان کککې خپککل‬ ‫پوځونه ورننویستل او هد ف یې په یوه داسې ځای کې د کمونیزم ساتنه وه چې هلته یې هیڅکله هم جرړ ې نه ویې‬ ‫ښخې شوې « )‪(۵۸‬‬ ‫خو پخپله تجربه لرونکي روسي عسکر‪ ،‬منصبداران او نورعسکري پوهان )ددې عسکري یرغلونو پککه هکلککه (‬ ‫ډیرو مشابهاتونواو یوشانته والی ته ګوته نیسي ‪ .‬او وایي چې روسان هم په افغانستان کې د ګلونو په شیندلو او خندا‬ ‫سره استقبال شول ‪ .‬او د همداسې یوه مشابهې اندازې عسکري قوت سره وجنګیدل ‪ .‬د اتیککاومې لسککیزې پککه منککځ‬ ‫کې هلته دروسي عسکرو شمیره یوسل او شل زرو وګړو ته رسیدله او هرکال تر ې تر دیارلس سوه کسانو پورې‬ ‫وژل کېدل ‪ .‬هغوی د یوه زبرځواک په څیر»افغانستان ته « راغلل خو په ذلککت سککره بیرتککه تککرې ولړل ‪ .‬رښککتیا‬ ‫چې د هغوی سیاسي مشرانو هیڅکله هم دا درک نکړه چې جنګ څه ته وایی ‪(۵۹ ) .‬‬ ‫د هغه بدو زبیښو پر اساس )چې په افغانستان کې مو درلودی‪ ،‬دلته په روسیه کې( د روسانوپه مککداخلې نککن ورځ‬ ‫هم پښیماني ښوول کېږي‪ ،‬امریکایانو او د سککعودي حکککومت د افغانسککتان مقککاومت سککره بسککپنه وکککړه تککر څککو د‬ ‫روسانو د پراخ غوښتنې اهدا ف له منځه یوسي ‪ .‬او پدې خاطر یې د ټولې اسککلمي نککړۍ څخکه مسککلمان جنګجویککان‬ ‫دلته د جنګ میدان ته راټول کړل ‪ .‬د هغې ډلې څخه یو رضاکار)خپل خوښی( اسامه بن لدن دی چې هغه همککدلته‬ ‫پاته شواو د القاعدې په نوم یې یو تنظیم جوړکړ اود همدې لرې یې خپل جهاد اعلن کړ ‪ .‬خو داځل یې‪،‬خپل جهاد‪،‬‬ ‫د امریکایانو او سعودیانو په خل ف پیل کړ‪ .‬د روسانو له پاره افغانستان یوه مکمله تباهي وه ‪ .‬نژدې یوه لسیزه هغه‬ ‫د یو پټ )راز( په څیر پاته شو او لتر اوسه هم په سیاسي انځورونو کې تر بحث لنککدې نککه راځککي ‪.‬یککوازې پککه‬ ‫لومړنۍ روسي سینما کې چې د همدغې تجربو په بنسټ جوړه شوې وه تیرکال را څرګنده شوه‪.‬‬ ‫په مسکو کې د نظامي څیړنو مرکز مشر‪ ،‬الیکزانډر کونووالو ف‪ ،‬وایې چې شوروي اتحاد غوښککتل سوسککیالیزم‬ ‫خپور کړي او امریکایان غواړي چې دیموکراسي خپره کړي ‪ .‬خککو دواړه اوس د ناکککامۍ څنککډې تککه رسککیدلي دي ‪.‬‬ ‫اوس دوی درابیداریدونکي ولسي ځواک سره چې د اسلمي نړۍ لخوایې بسککپنه کېککږي مخامککخ دي‪ .‬او دواړه د‬ ‫»افغانستان هیڅکله هککم نککه‬ ‫داسې خلکو سره په ډغرو دي چې د بهرني مداخلې په خل ف جنګي تجربه لري‪.‬‬ ‫دی فتح شوی« ‪ .‬او عراق خود انګلیسي مستعمرو څخه را پاته یو غیرطبیعي هیواد دی‪.‬‬ ‫کونووالو ف وایي چې پخوانیو روسي عسکرو له پاره‪ ،‬اوس په افغانسکتان ککې د امریکایکانو جنکګ یکو ځکل بیکا د‬ ‫»عراق به‬ ‫پخوانیو جغرافیایي جنګونو خاطرې را په زړه کوي ‪ ،‬لیکن ډیر په د ې باندې باورلري چې‬ ‫د امریکایانو له پاره داسې وي لکه افغانستان چې د روسانو له پاره و« )‪. (۶۰‬‬ ‫متقاعد جنرال ویکتور یرمکو ف چې د ‪ ۱۹۸۰‬کلونو کې یې د افغانستان په شرق کې د تککورې بککورې پککه سککیمې‬ ‫کې د شوروي عسکرو د څلویښتم ځواک مشري په غاړه درلوده وایي کله چې په عراق کې د حالتو د ښه کېککدو‬ ‫او د افغانستان د حالتو دکنترولیدو خبرې ) په رادیوګانواو مطبوعاتو کې( اوري نککو تصککمیم نشککي نیککولی چککې ایککا‬ ‫خپل سر و ټکوي او که چېغې او سورې ووهي‪ .‬او وایي چې هغکه راتلککونکې چکې د امریککایي عسککرو انتظکار‬ ‫کوي هغه ] د هغوی مرګ دی خو هغوی به د هیڅ له پاره قرباني شي[ ‪ .‬هلته په عراق کې هیڅ داسې مثبت کککار‬ ‫نه لیدل کېږي چې تر سره شي ‪ .‬زما مشککوره ډیککر ه سککاده ده او هغککه دا چککې ‪» :‬امریکایککانو افغانسککتان همککدا اوس‬ ‫پریږدئ‪ ،‬هو همدا اوس «‪ .‬هغه پر توره بوره د امریکایي پوځونو یرغککل د نمککونې پککه تککوګه وړانککدی کککړ‪ .‬او ووی‬ ‫ویل چې زه د امرایکایانو په دی کار ډیرخوښ شوم چې د تورې بورې کنترول یې تر لسککه کککړ‪ .‬او دا ډیککره سککتره‬ ‫لسته راوړنه ده‪ ،‬خو زه باید ووایم چې دا کار ما دری ځله تر سره کړی دی‬


‫‪88‬‬

‫هغه په داسې حال کې چې خپل سر یې په ناخوښۍ سره خوځاوه وویل چې » په تاسف سره چې هر ځککل مککا هغککه‬ ‫ځای ته شا ورګرځولې بیامی اړتیا موندلې چې دوباره یې فتحه کړم‪ ،‬هغه اوس هککم هماغسکې دی او هیڅکلککه بککه‬ ‫هم بدلون و نه مومي« ‪ .‬هغه وایي هر ملت په دی باوري دی چې هغککوی د هغککو وګککړو څخککه چککې پخککوا تککر دوی‬ ‫دلته راغلي ډیر زیرکه دي ‪.‬‬ ‫الیکزانډر ګولټس چې په هغه وخت کې یې د یوه ژورنالست په څیر د روسانو اوافغانانو جنککګ پککه مطبوعککاتو او‬ ‫رسنیوکې په نشر رساوه‪ ،‬وایي چې )دهغه وخت (جنګ د هماغه لومړیککو څخککه د ناکککامیو پککه لککور روان و ‪ .‬خککو‬ ‫روسي سیاسي مشرانو هغه په لومړیو وختو کې د کومکي عملیاتو په نامه یادوه )او ویل یې( چې پککه طککبیعي تککوګه‬ ‫به د غه جنګ امن او پرمختک ته لره پرانیزي‪(۶۱) .‬‬ ‫هغه وایي چې‪ ،‬دټول شوروي اتحادکلیو اوبانډو ته به هغه وخت »د اسرارو ډک تابوتونه « راوړل کېککدل ‪ .‬چککې‬ ‫په هغې کې به د هغو عسکرو مړي پراته وو‪ ،‬چې د )نظامي( راپورونو له مخې به په کوم امن ځای کککې پککه قتککل‬ ‫رسیدلي وو ‪ .‬روسي مشرانو هڅه کوله چې د دغکه تکابوتونو څخکه د خلککو تکوجه واړوي ‪ .‬د ګکولټس پکه وینکا چکې‬ ‫روسي مشرانو به د جنګ د راپورونو د نشرولو څخه مخنیوی کاوه‪ .‬هغککه وایککي چککې یککوه ورځ زه یککوه جنککرال‬ ‫ودرولم ‪ .‬اوراته یې وویل چې ولیکه چې »زمونږ عسکر دلته بل هیڅ کار نه کوي‪ ،‬یوازې مکتبونه جککوړوي او‬ ‫نیالګي ږدي ‪ ،‬نو وښایه چې څه ډول به زمونږ هلکان ومري ؟«‪(۶۲) .‬‬ ‫پتان وشیوټسیو‪ ،‬د پراګ د کنفرانس هغه غونډه چې څوکاله د مخه یې په کې ګډون کړی و راپه یاد کککړه‪ ،‬هلتککه‬ ‫هغه د یوه چېک عسکر سره چې د افغانستان د جنګ څخه چې هلته یې د نککاټو دعسکککري ځککواک تککر چککتر لنککدې‬ ‫جنګ کې برخه اخستې وه او تازه را ګرزیدلی و خبرې وکړې ‪ ).‬هغه وایي چې(کله مونږ ددې جنګ قصې یو لککه‬ ‫بله سره بدلې کړې‪ ،‬نو ډیره ژر مو دا خبرې هیرې کړې چې مونږ د مختلفو جنګونککو چککې پککه مختلفککو وختونککو‬ ‫کې پیښ شوي دي‪ ،‬په هکله خبرې کوو‪ .‬هغوی په هماغه یوشان ځمکه باندې ګرزیدلي او د همککاغه یوشککانه دښککمن‬ ‫په خل ف جنګیدل او د هماغه شان تهدید سره مخ ول ‪.‬‬ ‫نن چې کله وشیوټسیود ولسمشر بش د پرمختګ او بري خبرې اوري نو هغه تککه همکاغه د روسکانو د مشکر تکابه‬ ‫ویناوې چې په هغه وخت کې به یې کولې را په یادیږي ‪.‬‬ ‫هرڅومره چې دا جنګ دوام کوي نو په هماغه انکدازه بکه د جنکګ لکه پکاره نکوي رضکاکاران را پیکداکېږي او د‬ ‫وسلې د قاچاق له پاره به نوی لرې موندل کېږي ‪ .‬هغه وایي چې »دښمن به د وخت په تیریدو سره نور هم قوي‬ ‫او قوي شي ‪ .‬د هغوی وسلې به نورې هکم پرمختللکی او ایکډوانس شکي ‪ .‬خکو پککه اوس وخکت ککې د سکوب ې لککه پکاره‬ ‫چانس‪ ،‬لکه چې هیڅکله هم ښه نه و‪ ،‬په ډاډمنه توګه له لسه وتلی دی ‪(۶۳) [«.‬‬ ‫همدا راز د یوه افغاني انټرنیټي سایت له مخببې د حببزب اسببلمي افغانسببتان مشبر انجنیرګلبببدین حکمتیببار پبه‬ ‫خپله هغه اعلمیه کې چې د فبروري په درویشبتمه یبې د اسویشبیتډپریس لبه لرې پبه افغانسبتان کبې دخپبل‬ ‫جهادي سنګرڅخه خپره کړې‪ ،‬د امریکایانو څخه غوښتي چې د وخت د ضببایع کولببو پرتبه دې خپببل ځواکبونه د‬ ‫افغانستان څخه و باسي ‪ .‬هغه په هغبه ویببدیو پیغبام کبې چبې نبوی خپببور شبوی ویلب ي دي چبې امریکبا پبه‬ ‫افغانستان کې د اوږدې مودې د تم کېدو توان له لسه ورکړی او ډیر ژر به دغه هیواد او عراق دواړه پریږد ي‪.‬‬ ‫هغه په دغه بیان کې وړاند وینبه کببړی چبې ګومببان ګیببږي چبې امریکایببان راتلببونکی کببال د افغانسبتان څخببه‬ ‫ووځي ‪ .‬هغه ویلي چې تر هغو چې امریکایي ځواکونه په افغانستان کې د اشغالګرو ځواکونببو پببه څیببر پبباته وی‪،‬‬ ‫نو جنګ او ستونزې به دوام ولري ‪(۶۴) .‬‬ ‫د روسیې دسیاسي او نظامي مسئولینو خبرې او د خپلو تجربکو پکه رڼکاکې دغکه نکوی څرګنکدونې او امریکایکانو تکه‬ ‫مشورې په داسې حال کې رامخته کېږي چې امریکایانو دګلوبلیزشن تر عنوان لندې پر ټککوله نککړۍ د تسککلط او‬ ‫قبضې هوډ کړی ‪ .‬دا چې په عراق او افغانستان کې ورته څه پیښیږی‪ ،‬او په دغه هیوادونو کککې څکومره انسکانان د‬ ‫تباهیو او هلکتونو سره مخ دي‪ ،‬پرواه یې پرې نشته او نه ل تراوسه په دیې پککو هیککدلي چککې پککه افغانسککتان کککې د‬ ‫روسي عسکرو د برخه لیک څخه په ګټې اخستو سره خپل ځانونه ددې ګړوب څخه وکاږي ‪.‬‬ ‫د)‪ ٢٠٠۱‬زکال ( راهیسې په نړیوال سیاست کې نوي بدلونونه ‪:‬‬ ‫د دوزره شپږ زیږدیز کال په نومبر کې د امریکا په پارلماني ټاکنو کې چککې د سککنااو کککانګرس دواړو لککه پککاره تککر‬ ‫سره شوې‪ ،‬د ولسمشر بش ډله په نړۍ کې د بش د ناکامه او جارحانه سیاستونو پر اساس د پککوره مککاتې سککره مککخ‬ ‫شوه‪ ،‬کانګرس هم د بش مخالفینو فتح کړ او په سنا کې یې هم د یوې چوکۍ په ډیرښت سره خپل بری اعلن کککړ‪.‬‬ ‫په دی منځنیو ټاکنو کې د بش مخالفینو هغه شعارونه بدرګه کړل کوم چککې دامریکککا ولککس ورسککره مینککه اوعلقککه‬ ‫درلوده او هغه داچې په عراق کې باید خپل میشت عسکر ژر تر ژره د هغه هیواد څخه را وویستل شي ‪ .‬ددې تر‬ ‫مخه د عراق د څیړنو د ګروپ تر عنوان لندې د امریکا یوې ډلې ماهرینو هم پککه خپلککو تجزیککو او تحلیلونککو کککې د‬


‫‪89‬‬

‫امریکایانو له اړخه پر عراق عسکري یرغل یو ناکام کار وګاڼه او ولسمشر بش ته یې مشوره ورکککړه تککر څککو پککه‬ ‫دی هکله په خپله پالیسۍ کې نوی نظر وکړی‪ .‬د امریکا ددغه انتخاباتو په نتیجه کې د بش په اداره کککې هککم نککوي‬ ‫بدلونونه راغلل‪ .‬د دغه هیواد د دفاع وزیر رامسفیلډ د خپلې دندې څخککه ګککو ښککه کککړل شککو ‪.‬د ښککاغلي رامسککفیلډ پککه‬ ‫هکله‪ ،‬وډوارډ‪ ،‬په خپل کتاب کې لیکي چې] هغه یو ضدی‪ ،‬نااهل او سرزوری شخصیت دی ولسمشر بوش پر‬ ‫هغه پوره باور څرګند کړی او هغه د عراق د جنګ سره یو لزم اوملزوم حککثیت لککري نککو کککه چېککرې رامسککفیلډ‬ ‫خپله دنده پریږدي او یا د هغې څخه ګو ښه شي نو دا به د دغه جنګ د ماتې او شکست سره متراد ف وي[‪ .‬وډوارډ‪،‬‬ ‫په خپل کتاب کې د بوش دموقف د کمزورویو ذکر کړی او هغه یې پدې ملمت کړی چې دخپلککو غلطککو خیکالتو د‬ ‫تردید پر ځای هغو ته د خدایي مشن رنګ ورکوي‪ ،‬واشګنتن کې د عراق او افغانستان د جنککګ ختمولککو اسککانه لره‬ ‫داده چې بوش ددېموکرات ګوند لککه لککوړ پککوړو چککارواکو سکره غککوږ وجنګککوي او لککه هغککوی څخکه د امریککایي‬ ‫عسکرو په بیرته را وتلو کې مرسته و غواړي ‪ .‬کېدای شي بوش دغه لره غوره کړي ‪(۶۵) [.‬‬ ‫د همدې ستونزې په هکله امریکایي لیکوال ریچرډ کوهن لیکي چې‪] :‬مګر د مسلې د اصلي حل غوښتنه داده چې‬ ‫مشر بش ) دکشر بش پلر( له خپلې بی غورۍ څخه لس واخلي اوخپل زوی ته ښه پککه ګککوته کککړي ځکککه هغککه‬ ‫یوازې د خپل پلر پورې تړلی ښکاري چې دا به د امریکایي ولس له تباه کولو پرته بل هیڅ نه وي[‪.‬‬ ‫د رامسفیلډ د ګو ښه کېدو وروسته دهغه ځای ناستی د امریکاد جاسوسۍ )سی‪ ،‬ای‪ ،‬ای ( ادارې پخوانی مشککر‬ ‫رابرټ ګیټ ددفاع د نوی وزیرپه توګه و ټاکل شو‪.‬‬ ‫د ګیټ ټاکنې په نظامي او سیاسي حالتوکې د عراق دګروپ د څیړونو په اساس کوم تغییر رانه وست‪ .‬هغه سککیمې‬ ‫ته د لنډو لنډو سفرونو وروسته ولسمشر بش ته دا مشوره ورکړه چې هغککه یوچککانس لککري اوهغککه داچککې د عککراق‬ ‫مرکز بغداد ته د امنیت د راوستلو په خاطر یوشپیته زره او پنځه سوه نور عسکر ور واستوی‪ .‬د بش دغه پریکککړې‬ ‫د امریکا په دواړو غونډو‪ ،‬کانګرس او سنا‪ ،‬کککې نککوي غککبرګونونه راوپککارول اوپککه دواړو غونککډو کککې د امریکککاد‬ ‫ولسمشر ددغې پریکړې په هکله سخت عکس العملونه وښوول شول‪ .‬د امریکا نژدې ‪٪۶۶‬شپږشپیته پککه سککلوکې د‬ ‫بش ددغې پریکړې په خل ف رایه ورکړه ‪ .‬خو امریکایي ولسمشر پر خپل ضد ټینګ ولړ دی )‪.(۶۶‬‬ ‫اوس په داسې حال کې چې د امریککا د ولسمشکرۍ د ټولټکاکنو لکه پکاره نکوی ټکاکنیزې مبکارزې پیکل شکوې دي نکو‬ ‫ددېموکرات ګوند کاندیدی میرمن کلنتن په خپل یوه انتخابي کمپاین کې د ولسمشر څخه و غوښتل چې دعراق څخه‬ ‫دخپلو پوځونو دبیرته راوستلو له پاره په نوي ‪ ۹۰‬ورځوکې خپله پریکړه وکړي ‪.‬د امریکککا کککانګرس هککم پککه خپلککه‬ ‫یوه نه الزامي پریکړه کې د ولسمشر بش څخه و غوښککتل چککې دعککراق څخککه دې د خپلککو عسکککرو دلیږلککو څخککه ډډه‬ ‫وکړي ‪ .‬ان تردې چې د کانګرس رئیسې نینسي پلوسي‪ ،‬غونډې ته په خپله وینا کککې وویککل چککې نککورددې وخککت‬ ‫ولړ چې پریزډنټ بش ته په داسې امورو کې سپین چېک ورکړل شي ‪.‬‬ ‫د عراق او افغانستان په هکله ولسمشر بش په ډیره بده وضعه کې راګیر دی ‪ .‬او طککبیعي ده چککې د عککراق څخککه د‬ ‫وتلو وروسته یې بیا پښه په خلیج او عربی هیوادو کې او همدا راز په افغانستان کې هم د ټینکېدو نه بریښي ‪.‬‬ ‫دسپینې ماڼۍ مسولېن له یوه اړخه په داخل کې هم دامریکا دولس او هم دکانګرس او سنا دفشککار سککره مککخ دي تککر‬ ‫څو خپل پوځونه له عراقه وباسي او هم د خپلو همغږو ملګرو لکه په عراق کې د ایتلفي انککډیوالنو سککره او هککم پککه‬ ‫افغانستان کې د ناټو د ځواکونوسره په ستونزه کې اخته دي ‪ .‬همدانن د فککروري پککه یویشککتمه دانګلیککس صککدراعظم‬ ‫ټوني بلیر اعلن وکړ چې ددې کال تر اخره پورې به د عراق څخه د خپلو اوه زره عسکرو څخه تککر دری زرو‬ ‫بیرته را وغواړي‪ ،‬د بلیر اعلن پر هالیند باندې هم سمدستي اغیز وکړ او دغه هیواد هم وویل چې ددې کال تکر‬ ‫اګست پورې به خپل هغه پنځه سوه پنځوس عسکر چې په عراق کې یې لري بیرتککه خپککل هیککواد تککه راوبلکي ‪ .‬د‬ ‫انګلیس او هالند دغه اعلنونه د امریکا په سیاست او هم په نظامي ساحه کې د هغکې پککه عسککر ي ځواکونکو بانککدې‬ ‫ډیره زیاته منفي اغیزه لري‪ ،‬ځکه دا اعلنونه په داسې وخت کې وشول چې د امریکا ولسمشر د خپککل ولککس او د‬ ‫هغې هیواد د سنااو کانګرس د غونډو د پریکړو پکه خل ف ‪ ،‬عککراق تککه د نککورو زرګونککو عسککرو د لیږلککو تصککمیم‬ ‫نیولی ‪ .‬او په همدې وختو کې د امریکایانو تلفات او ضایعات هم په عککراق کککې او هککم پککه افغانسککتان کککې ورځ پککه‬ ‫ورځ زیاتیږي او هره ورځ دغه هیککواد تککه د مککړو کڅککوړې‪ ،‬چککې ملککت یککې تریکې نفککرت لککري‪ ،‬ور روانکې دي‪ .‬د‬ ‫زخمیانو شمیره یې ورځ په ورځ زیاتیږي او په طبیعي توګه یې په اقتصادي توګه زیانونه نور هم ډیرښت مومي ‪.‬‬ ‫که څه هم د سږکال د پیلمې سره سم او هم په امریکاکې د ډیموکرات ګوند د بري د تر لسه کولو وروسته د سپینې‬ ‫ماڼۍ مسولېنو تصمیم ونیو چې د افغانستان او عراق جنګونه باید د همدې هیواد د وګړو په واسطه پر مککخ بککوځي‬ ‫او په دې اساس یې هم د افغانستان له پاره د لس عشاریه شپږ میلیاردو ډالرو بسپنه چې نظامي تککوکي پککه کککې هککم‬ ‫شامل دي اعلن کړه او هم یې د عراق له پاره نژدې اتیا میلیادره ډالر د هغې هیواد د عسکري او پولیسي و ګککړو د‬ ‫روزنې په خاطر اعلن کړه ‪ .‬افغانستان ته یکې دغککه تککوکي پرتکه لکه دې چکې ددغکه هیککواد ددفککاع وزارت پککرې‬


‫‪90‬‬

‫خبرتیا ولري ور ولیږل او هم یې د خپلوپخوانیو پالیسو په خل ف اعلن وکړ چې د افغانستان عسکککري ځواکونککو‬ ‫شمیره به لوړوي او د پولیسو روزنککه بککه یککې نککوره هککم ښککه کککوي‪ .‬ځکککه پخککوا چککې د هیککواد حککالت سککاړه و‪ ،،‬نککو‬ ‫امریکایانو بیا بیا ویل چې دلته د عسکري ځواکونو د ډیرښت له پاره اړتیا نشته یوازې پولیس باید روزنه ومومي‬ ‫تر څو امنیت خوندي وساتي ‪ .‬خو د هغه احصایېو او راپورونو په حواله چې ددفاع د وزارت او د کورنیککو چککارو‬ ‫د وزارت له اړخه خپاره شوي ویل کېږي چې دغه روزل شوي کسان‪ ،‬د روزنې وروسته بیرته خپل ټوپک له‬ ‫ځانه سره وړي او بیادندې ته نه حاضریږي‪ .‬همدا تیره میاشت د کورنیککو چککارود وزارت یککوه مسککول اعلن وکککړ‬ ‫چې د تروریزم په مقابل کې روزل شوي پولیسو خپل ټول وسایل چې په کې نقلیه وسایل هم شلمل دي لککه لسککه‬ ‫ورکړي او ویل کېږي چې دغه وسایل ټول پلورل شوي وي‪ .‬د ملي اردو ترنامه لندې چې کککوم وګککړي روزل‬ ‫کېږي هغوی هم که د سیمه ایزو اویا قومي جنجالونو په خاطر د بل د وژلو له پاره تیار نشي نککو حاضککر نککه دي‬ ‫چې دهیڅ له پاره ځانونه له لسه ورکړي ‪.‬‬ ‫د افغانستان په اړه د کاناډا په سیاست کې هم د امریکا په اوسني کاردود باندې نیوکې ترسترګو کېږي‪،‬‬ ‫او ددې هیواد یو شمیر شنونکي اوسیاست پوهان په دې اند دي چې‪:‬‬ ‫»ولسمشر بش د افغانستان د جګړې په هکله نوې ساه واخسته‪ ،‬افغانستان ته د دریزره پنځه سوه نورو سککرتیرو پککه‬ ‫لیږلو سره یې‪ ،‬د کاناډایانو له پاره دا ستونزمنه کړه چې د افغانستان څخه خپلې پښې راسپکې کړي‪ .‬دلتککه هغککه څککه‬ ‫چې مهم دي هغه دا چې امریکایانو یو ځل بیا افغانستان ته مککخ ورګرزولککی دی ‪ .‬کککه څککه هککم دا د هغککه اصککلي پلن‬ ‫برخه نه ده‪ ،‬د کوم په هکله چې څه موده مخته امریکایانو‪،‬ان د خپلو میشتو یوویشککت زره سککرتیرو د کمښککت پککه‬ ‫هکله خبرې کولې ‪ .‬په هغه وخت کې د امریکایانو نظر داو چې هغوی به افغانستان خپلو نژدې ملګرو لکه کاناډاته‬ ‫پریږدي او خپل مخ به په پوره تکوګه دعکراق پکه لکور ورواړوي ‪ .‬پکه همکدې منظکور امریکایکانو د خپلکو ځواکونکو‬ ‫قومانده په افغانستان کې د ناتو ځواکونو ته وسپارله ‪ .‬خو دا هر څه د کانګرس د ټاکنو تر مخه و‪ ،‬یعنککی هغککه وخکت‬ ‫چې ولسمشر بش فکر کاوه چې اوس هم د عراق په هکله ازاد لس لري‪ .‬او فکر یې کاوه چې هغه به دغه نککاارامه‬ ‫هیواد ارام کړي ‪ .‬خو اوس چې کانګرس د دېموکراتانو له خوا کنککترولیږي‪ ،‬نککو جمهککوري اړخککه بککوش اوس هغککه‬ ‫ازاد لس نلري چې د کوم په هکله یې فکر کاوه ‪ .‬اوس هغه څه چې ډیر روښانه دي هغه دا چککې‪ ،‬هیڅکلککه بککه هکم‬ ‫په عراق کې سوبمن نه شي ‪ .‬هغه اوس په دې ویره کې دی چې هغه به لومړي امریکایي ولسمشککر وي چککې هغککه‬ ‫جنګ یې چې په خپله اراده یې پیل کړی و‪ ،‬بیه کړي‪(۶۷) .‬‬ ‫دداسې یو سړي له پاره‪ ،‬چې خپل ځان د جنګ د وخت ولسمشر ګڼي‪ ،‬دا ډیره ګرانککه ده چککې دا ډول مککاتې وزغم کي‪.‬‬ ‫دابه څنګه د یو داسې وګړي له پاره ممکن وي چې خپل ځان د ټولو ځواکونککو عمککومي قومانککدان ګڼکي پککه داسککې‬ ‫حال کې خپل دفتر پریږدي چې په نړۍ کې یې خو لږ ترلږه په یوه جنګ کې بریا موندلی وي ‪ .‬د لږ څه وخککت لککه‬ ‫پاره دا ممکن وه چکې ایکران بکه ورتکه دا ډول زمینکه برابکره ککړې وای ‪ .‬دا پکه داسکې حکال ککې چکې تیکر پسکرلی‬ ‫واشګنتن پر لبنککان بانککدې د اسکرایېلو د بربنککډ تیککري ملتککړ وککړ تککر څوتککل ابیککب هلتککه د ایککران لخککوا د بسککپنه‬ ‫اخستونکي حزب ا نظامي ځواک له منځه یوسي ‪ .‬خو اسرایېلو دا کار تر سره نکککړای شککو‪.‬امکا بککش د ایککران پککه‬ ‫هکله هماغسې پاته شو‪ .‬هغه یو ځل بیا دعام وژنې د وسلو د درلودلو پخوانی قمار راتازه کړ او دلیککل یککې وړانککدې‬ ‫کاوه چې ایران هڅه کوي چې هستوي وسکله جکوړه ککړي او دا د نکړۍ لکه پکاره تهدیکد دی ‪ .‬د بکش دغکه اسکتدلل‬ ‫اروپایانو وانخست ‪.‬‬ ‫د کاناډا او د ناټو نورو غړو هیوادونو ته دا ډیر ډاډمن خبر دی چې امریکایان غواړي بالخره خپککل ټککول ځککواک‬ ‫افغانستان کې ځای پر ځای کړي او په دې ترتیب د طالبانو مخالفت له ماتې سره مخ کړي ‪ .‬خککو حقیقککت دادی چککې‬ ‫دا خبره هیڅکله هم صحیح نه بریښي ‪ .‬پخواني شوروي اتحاد هم همداسې تیوری او نظر خپل کړی و هغککوی پککه)‬ ‫‪ ۱۹۷۹‬زکال(کې پر افغانستان باندې تیری وکړ اوهلته یې لکه د اوسني ولسمشر حامد کککرزي پککه څیککر خپککل لس‬ ‫پوڅی حکومت جوړ کړ ‪ .‬ترڅو مخالف غورځنګ له پ ښو و غورزوي او د ښځو حقونه هغوی ته بیرته ورکړي ‪.‬‬ ‫خو تاریخ دا وښووله چې روسان ناکام شول‪.‬‬ ‫همداراز تاریخ وایي چې امریکایي ولس د مړو د خلتو د راوړولو څخه نور په تنګ راغلی او نور حاضر نککه دی‬ ‫چې دې خلتو او په خلتو کې را نغښتو مړو عسکرو ته ښه راغلست ووایي ‪ .‬خو دا ټول هر څککه د راتلککونکي پککه‬ ‫خاطر دی ‪ .‬خوحقیقت دادی چې امریکایان اوس بیرته راتلونکي دي ‪.‬‬ ‫د ولسمشر بش د خبرو تر مخه‪ ،‬دکاناډا لوړې طبقې غوښتل چککې دخپلککو عسکککرو د بیرتککه راوتلککو لککه پککاره لره و‬ ‫لټوي‪ ،‬ان تر دې چې تیره اونۍ دکاناډا د سنا دکمیټې راپور کې ویل شوي و چککې پککه هغککه صککورت کککې چککې نککور‬ ‫هیوادونه نه غواړي افغانستان ته نور عسکر واستوي نو بیاولې کاناډایي عسکر هلته ومری‪.‬‬


‫‪91‬‬

‫اوس چې زمونږ ستر ملګري یو قدم مخته کېښیښود‪ ،‬نواوس مونږ تککه هککم کککومه بککانه نککه ده پککاته ‪ .‬مګککر داچکې د‬ ‫کاناډا مفکرین یوځل بیا ددغه جنګ په واقعیتونو باندې له سره غور وکړي‪ ،‬او که نه زمونږ مقدر بیا هملته د پککاته‬ ‫کېدو دی‪(۶۸) .‬‬ ‫د ټورنټوسن د ورځپاڼې مشهور لیکوال )اریک مارګولیس( تر دې سککرلیک لنککدې چککې »وخککت د افغانسککتان د‬ ‫پریښودلو دی« لیکي چې ‪:‬‬ ‫دا چې صدراعظم دا مني چې دغه جنګ نه شي ګټل کېدای‪ ،‬نو کاناډایي پوځیان هلته نور څه کوي ؟‬ ‫خورا ډېر وخت یې ونیو چې صدراعظم سټیفن هارپر بالخره اعترا ف وکړ چې د افغانستان دا جګکړه نکه شکي ګټکل‬ ‫کېدای ‪ .‬هو‪ ،‬تر هیڅ خو همدا ناوخته هم ښه دی ‪ .‬هارپر بیا هم ځکککه د سککتاینې وړ دی چککې حقیقککت یککې ومککانه او‬ ‫کاناډایانو ته یې رښتیا وویل ‪.‬‬ ‫که دا جنګ نشي ګټل کېدای‪ ،‬نو بیا ولې د کاناډایي پوځیانو ژوند چټي د خطر سره مخامخ دی ؟ دا چې همدا شعار‬ ‫هلته د افغانستان پر دېوالونو لیکلی‪ ،‬نو ولې ل نور هم ځانونه د دې خطکر پکه خکوله ککې ورککوو؟ ولسمشکر بککارک‬ ‫اوباما هم چې غواړي نور ‪ ۳۰۰۰۰‬پوځیان افغانستان ته ولیږي‪ ،‬باید له ځانه همدا پوښتنې وکړي ‪.‬‬ ‫موږ باید له ځانو سره هلته په سپکو وسلو د هغو غرنیو قبایلي خلکو په ضد د دې زیاتېدونکې خکونړۍ جګکړې پکه‬ ‫هکله فکر وکړو چې هره ورځ څلیرویشت ساعته د امریکایي ځکواک تکر درنکو بکم وریکو‪ ،‬جکټ او هلیکوپکترونو‪،‬‬ ‫توپ لرونکو اې سي ‪ ۱۳۰‬نومو الوتکو‪ ،‬وژونکو بې پیلوټه طیارو او د درنو توپونو تر مهلکو حملککو لنککدې شککپې‬ ‫سبا کوي ‪ .‬آیا موږ په رښتیا هم د هغو خلکو ټینګ عزم ازمویو چې هغسې غککونچې ای بمککونه تحمککل کککوي چککې پککه‬ ‫زرګونو تېرې ټوټې او هغسې سپین فاسفورس لري چې تر هډوکو پککورې ټککولې غوښککې سککوځوي او داسککې تکَوښ‬ ‫تنفس کوي چې سږي څیرې کوي او بدنونه ټوټه ټوټه کوي ؟ آیا د کاناډا لخوا به د شککوروي سکاخته هلیکوپککترونو او‬ ‫اسراًییلی ساخته بې پیلوټه طیارو استعمال د افغانانو زړونه وګټي ؟‬ ‫زموږ پروپاګنډ پر دغو پښتني قبایلیانو باندې د » تروریسټو طالبانو « ټاپه وهي ‪ .‬خو هغوی ځانونه هغه جنګیالي‬ ‫بولي چې د لویدیځو ځواکونو او د دوی د محلي کمونیسټو‪ ،‬تاجکو او ازبکو ملګرو په ضد جنګیږي ‪ .‬د القاعده څککو‬ ‫سوه غړي ډېر مخکې ل محوه سوي دي ‪.‬‬ ‫زموږ دا احمقانه ادعاګانې چې وایو افغانستان مو د ښځو د ساتنې په غرض نیولی‪ ،‬په اصل کې د لویدیځ تککر واک‬ ‫لندې د افغاني ښځو د پرله پسې بدې ورځې په توګه منل کېږي ‪ .‬یو برتانوئ تازه راپور وایي چې پککه هندوسککتان‬ ‫کې هر کال یو لک ) سل زره ( ښځې د خپلو هغو کورني سامان آلتو له درکه چې د خپل میړه کور ته یې ورسره‬ ‫راوړي‪ ،‬ژوندۍ سَوځل کېږي ‪ .‬چې داسې ده‪ ،‬نو موږ باید هند ته هم خپل پوځونه ولیږو ؟‬ ‫صر ف لومړنی ګام ک‬ ‫د دې خبرې منل چې امریکا او ناټو افغان مقاومت د تسلیمولو په غرض نشي ماتولی‪ ،‬صککر ف لککومړنی ګککام دی ‪.‬‬ ‫نو دا چې موږ یې نه شو ګټلی‪ ،‬غوره دا ده چې کاناډایي پوځیان په خپلو اډو کې پاته سي‪ ،‬خپلې یرغلیککزه ګزمککې‬ ‫ودروي‪ ،‬او د طالبانو پر ملتړو او په ملکې خلکو حملې بندې کړي ‪ .‬د ناټو نور غړي هم باید کټ مټ همککدا کککار‬ ‫وکړي ‪ .‬ورپسې ګام دا دی چې باید پوه سو چې جګړې د دې لپاره نه وي چې یوازې خپل دښککمنان ووژنککي‪ ،‬بلکککې‬ ‫هغه د سیاسي هدفونو په غرض راپیلیږي ‪.‬‬ ‫د ناټو د غړو هیوادو ستونزې او په دی هکله پو ښتنې ‪:‬‬ ‫مشهور انګلیسي لیکوال او سیاسي شنونکی‪ ) ،‬پټریک سیېل ‪ ( Patrick Sea- e‬په خپلې شننې کې چې د‬ ‫فروري په اتمه خپره شوې د )افغانستان‪ ،‬یونه ګټونکی جنګ( تر عنوان لندې لیکي چې ‪:‬‬ ‫په افغانستان کې د ناتو ځواکونه د یوه سخت‪ ،‬داخلکي ګکوریلیي جنکګ سکره مخامکخ دي‪ ،‬او د)نکاتو( ککار او دنکده‬ ‫واضح نه ده‪ .‬اوس د ناټو د غړو هیوادو ددفاع وزیران په سیویل کې یو له بل سره وینکي تککر څککو هغککه اختلفککات‬ ‫چې د ایتلفی ځواکونو تر منځ موجود دي او د ایتلفي ځواکونو دکار او دندې د ترسککره کولککو لپککاره د اهمیککت وړ‬ ‫دی‪ ،‬حل کړي ‪.‬‬ ‫هغه پو ښتي چې ؛ ولې د ناتو ځواکونه په افغانستان کې میشت دي ‪.‬؟ او هغوی څه غواړي چې تر لسه یې کړي‬ ‫؟ د ناتو ددفاع وزیران به د همدغې سوالونو د حل په هکله په سیویلکې دغه اونۍ یو له بل سره مککټې رانغککاړي‬ ‫‪ .‬لکه چې بریښي د ناتو د غړو هیوادونو تر منځ اختلفات دومره ژور دي چې ددې سوالونو ځوابول به په دې‬ ‫غونډه کې ورته ډیر ستونزمن وي ‪.‬‬ ‫په تیرکال کې د ناتو د غړو هیوادو‪ ،‬په افغانستان کې‪ ،‬د امن دنده په یوه مکمل او هر اړخیز جنګ تبدیل شوی ‪ .‬د‬ ‫ناتو غړو هیوادو ته دا ښکاره د حیرانتیا او د خطر د زنککګ وړ خککبره ده چککې کلککه ددوی او افغککاني ځواکونککو پکه‬ ‫خل ف‪ ،‬ځان مرګي بریدونه‪ ،‬د سړک د غاړې بمونه‪ ،‬د ناتو په پوځي تم ځایو باندې مستقیم راکټي بریکدونه‪ ،‬نکه‬


‫‪92‬‬

‫یوازې زیات شول بلکې تر یوې ځانګړې پولې پورې ورسیدل ‪ .‬طالبان‪ ،‬چې پککه ډیککره ښککه وسککله سککنبال‪ ،‬او د‬ ‫پخوا په نسبت ښه منظم شویدي‪ ،‬خپله عملیاتي سیمه یې اوس پوره غځولې ده ‪ .‬یککوازې تیککر کککال پککه افغانسککتان‬ ‫کې د مخالفینو پورې اړوندنژدې څلور زره وګړي ووژل شول ‪.‬اوس په پسرلي کککې د طالبککانو بککوه بلککه زبردسککته‬ ‫پسرلنۍ حمله کېدونکې ده چې ګومان کېږي هد ف یې د قندهار او هلمنککد پککه څیکر د جنککوبي ولیککاتو کنککترولول‬ ‫وي ‪(۶۹) .‬‬ ‫نو څه باید و کړل شي ؟‬ ‫هغه وخت چې امریکایي څلور ستوري جنرال‪ ،‬ډن میک نیېل‪ ،‬د انګلیسي جنککرال‪ ،‬ډیویککډ ریچککارډ‪ ،‬څخککه پککه‬ ‫افغانستان کې د ناتو د نظامي ځواکونو قومانده واخسته ‪ .‬داسې افواهات خپاره شول چې هغه بککه د مخککالفینو پ که‬ ‫خل ف سخت موقف ونیسي ‪ .‬هغه به نژدې پنځه دیرش زره او پنځه سوه عسکر د خپلې قوماندې لندې ولککري ‪.‬‬ ‫دا په داسې حال کې چې پخواني شوروي اتحاد د سل زرو څخه د زیاتو نظامي‪ ،‬پککه وسککله سککنبال‪ ،‬ځواکونککو پککه‬ ‫واسطه ونشو کولی چې په اتیاومه کې افغانستان کنټرول کړي‪ ،‬او دیته اړ شول چې خپل پوځککونه د افغانسککتان‬ ‫څخه وکاږي ‪ .‬انګلیسي امپراطوري په خپل ټول توان و نه توانیدله چې افغانستان اشغال کړي ‪ .‬په داسې حککال‬ ‫کې چې په ‪ ۱۸۳۹‬اتلس سوه نهه دیرش کې انګلیسي ځواکونو د افغانستان پایتخت اشغال ککړ‪ .‬خکو کلکه یکې چکې‬ ‫هڅه کوله خپلې پښې د کابل څخه سپکې کړي نود افغاني جنګیالو په مقابل کې یې د خپلککو شککپاړس زره انګلیس کي‬ ‫عسکرو په تلفاتو دا کار ترسره کړ‪ .‬او کېدای شي چې ناټو هم د همدغه ډول مقدر سره مخ شي ؟ او دا بایککد هغککه‬ ‫پو ښتنه وي چې د ناټوسیاسي او عسکري مسولېن یې په ذهنونو کې ولري ‪.‬‬ ‫خو هغه څه چې ډیر روښانه دي هغه دادي چې ناټو په افغانستان کې د یوه سخت‪ ،‬داخلي ګوریلیي جنګ سککره‬ ‫مخ ده‪ ،‬او کولی شي هغوی دغه جنګ تر اوږدې مودې پورې په پوره ځواک او د بهرنیککو څخککه دکرکککې او د‬ ‫اسلمي عقیدې او قبایلي کلکو ریښو په اساس دوام ورکړي ‪.‬‬ ‫د جنګ او نظامي عملیاتو ډیرښت به په حتمي توګه د لزیاتو زیانونو سبب ګرځي او هغه داچې د بی ګناه افغانانو‬ ‫د لزیاتو وژلو‪ ،‬دکورنو او دکرهڼی د ځمکو نوره زیاته تباهي‪ ،‬او د بهرنیانو له پاره لزیککات نفککر ت او کرکککه‪،‬‬ ‫دا ټول هر څه دا پو ښتنه را پورته کوي چې ایا د سیاسي لرو چارو پر ځای نظککامي تګلره هغککه یککوازنۍ لره‬ ‫ده چې دغه جنګ ځپلی هیواد د ثبات او امن په لور را وګرځوي‪..‬‬ ‫د افغانستان په جنوب کې یو کلی‪ ،‬موسی کل‪ ،‬په دې لنډو وختونو کې څو ځله لس په لس شو ‪ .‬تیککر پسککرلی ‪،‬‬ ‫انګلیسي عسکرو له دغه ځایه طالبان وویستل او په بدل کې یې ځایي وګړو ته واک و سپاره ‪ .‬خو هغه څه چککې‬ ‫را پور یې نه ورکړ ل شوی هغه دا و چې دغه سیمه د نښتو اوجګړو په دورا ن کې په مکمله توګه له منځککه تلل کې‬ ‫وه او د هغې ځای نژدې لس زره اوسیدونکي په زور د هغه ځایه څخه کککډې کولککو تککه مجبککور شککوي وو ‪ .‬کلککه‬ ‫چې انګلیسان ترې راووتل نو طالبان بیرته وروګرزیدل ‪ .‬چې یوازې تیره اونۍ د طالبانو یو ځایي قومانککدان‪ ،‬مل‬ ‫عبدالغفور‪ ،‬د ناټو په هوایي برید کې ووژل شو‪ ،‬خو دا وژنه ولسي وګککړو تککه پککه کککوم قیمککت پریککوته ؟ ځکککه هککر‬ ‫وخت چې غربي نظامي ځواکونه د پلټون او تباهۍ په نوم عملیاتو ته وتلي نو هغوی بیا د خلکو په کورونو چپاو‬ ‫ور وړي او د مسلمانو ښځو عفت یې تر پښو لندې کړی ‪ .‬او په دی تر تیب ایتلفي ځواکونو‪ ،‬که په عککراق کککې‬ ‫وي او که په افغانستان کې‪ ،‬ولسي ملتړ یې ددې پر ځای چې تر لسه کړي‪ ،‬له لسه ورکړی ‪.‬‬ ‫په افغانستان کې نظامي عملیاتو ډیرې سترې سترې ستونزې را پیدا کړیدي ‪ .‬مرکزي حکومت ډیککر کمککزوری دی‬ ‫‪ ،‬او سیمه بې ساري ځانګړتیاوې لري ‪ .‬د یوه پرمختللي لښکر لپکاره ډیکرې لکږې اسکانتیاوې پککه کککې شکته ‪ ،‬او‬ ‫هیواد د جنګونو په واسطه د تباهۍ سره مخ شوی او وګړي یکې تعککذیب او شککنجه شکویدي ‪ .‬افغانککان‪ ،‬پککه عکامه‬ ‫توګه‪ ،‬د بهرنیو د تسلط نه کرکه او نفرت لري او په ډیکره ژوره تکوګه د خپکل عکزت‪ ،‬عفکت‪ ،‬د اسکلمي عقیکدې او‬ ‫کلتور ساتنه کوي ‪(۷۰).‬‬ ‫دوه نورې سترې ستونزې دي چې بهرنۍ لښکرې ورسره مخ دي ‪ .‬لومړی د افینو تر کرهڼې پککورې د افغانککانو‬ ‫اقتصادي پیوند‪ ،‬او د نارکوتیکو تجارت دی ‪ .‬د ولسي وګړو لپاره دا ویره پوره ده چې فکر وکړي چې بهرن کي‬ ‫نظامي ځواکونه او یا د هغوی سیاسي مسولېن غواړي دغه ښه نموکونکی فصل له منځه یوسي‪ ،‬او په دې تککر‬ ‫تیب د هغوی په مقابل کې په پوره دښمنۍ سره را پورته شي ‪.‬‬ ‫دویمه ستونزه د افغانستان او پاکستاني قبایلي ایجنسیو تر مینځ د پولې طبیعت دی‪ ،‬او دا سیمې په اسلم ابککاد کککې‬ ‫د پاکستان د مرکزي حکومت د کنترول نه بیرون دي ‪ .‬د وزیریستان په څیر ددې سیمې سککخت غرن کي حککالت د‬ ‫طالبانو د مقاومت له پاره یو ډاډمن د امن ځای ګرځیدلی دی ‪ .‬هلته هغوی ارام کککولی شکي‪ ،‬خپکل ځکانونه دوبککاره‬ ‫سمبالولی او نور نوي ملګري له ځانه سره د نورو عملیاتو په خاطر د پولې بل لوري ته را ټولولی شي ‪.‬‬


‫‪93‬‬

‫لکه په عراق کې چې وخت به یې وښیي‪ ،‬په افغانستان کې هم د ټولو افغانانو او قبایلي ډلو ټپلو تککر مینککځ خپککل‬ ‫منځي ډیالوګ او خبرو ته لره هواره کړل شککي‪ ،‬کککه هغککه پښککتانه وی او کککه بککل څککوک‪ ،‬او پککه ځککانګړی تککوګه‬ ‫دامریکا په ملتړ ټاکل شوی ولسمشر حامد کرزي او طالبانو تر مینځ ‪ .‬لکه څنګه چې په عراق کې وشککول‪ ،‬پککه‬ ‫افغانستان کې هم همداسکې یکوې سکیمه ایکز د حکل لرې تکه اړتیکا لیکدل کېکږي چکې پکه هغکې ککې ټکول ګاونکډي‬ ‫هیوادونه ګډون ولري ‪ ،‬او دا به د نظامي عملیاتو د لزیاتیدو څخه ښه او غوره لره وي‪.‬‬ ‫د ناټو غړي هیوادونه په ډیرو بنسټیزو امورو کې یو له بل سره اختل ف لري ‪ .‬نظامي قوماندانان د نکورو زیکاتو‬ ‫پوځونو غو ښتنه کوي خو په اروپا یې هیوادونو کککې سیاسککي مشککران ډیککر ناخوښککه دي چککې دا کککار وکککړي ‪ .‬د‬ ‫نمونې په توګه ایټالیا ته وګورئ هلته صدراعظم رومونو پروډی‪ ،‬هم د خپل مرکزی چپ اړخي تنظیم لککه خککوا او‬ ‫هم په حکومت کې د خپل ایتلفي راډیکال چپي تنظیککم لککه خککوا تککر زیککات فشککار لنککدې دی چککې خپککل پوځککونه د‬ ‫افغانستان څخه را وباسي ‪ .‬د هغوی ایتلفي حکومت په پارلمان کککې د مخکالفینو څخککه یککوازې یککوه چکوکۍ زیککاته‬ ‫لري او کېدای شي په دې مسله یې حکومت له منځه ولړ شي ‪.‬‬ ‫په افغانستان کې زیات شمیر میشت عسکر د امریکا )‪ (۱۰۳۰۰۰‬او انګلیس )‪ (۱۰۰۰۰‬پور ې اړوند دي ‪.‬چککې پککه‬ ‫دې شمیره کې به نور زیادښت هم راشي ‪.‬‬ ‫یو ډیر بنسټیز توپیر چې د ناټو د غړو هیوادونو تر مینځ موجکود دی هغکه ددغکه یککووالي پکه سکتراتیژیو او اهکدافو‬ ‫پورې اړوند دی ‪ .‬داسې بریښي چې د امریکا متحده ایالت د یککوه )نککوی نککاټو( د جوړښککت پککه لککور قککدم اخلکي‪،‬‬ ‫ترڅو هغه د خپلو اروپایي پولو اخوا‪ ،‬په مرکزي اسیا‪ ،‬افریقا‪ ،‬اود منځني ختیکح پکه هیوادونکو ککې خپلکه دنکده د‬ ‫امریکا د نړیوالې ستراتیژۍ او ددغه هیواد د بهرنیو پالیسیو سره سمه تر سره کړي ‪.‬‬ ‫خو د امریکا یوشمیر اروپایي ملګري ورسره په دغه اهدافو کې ګډون هم نلري او نه ورسککره پککه دې هکلککه کککومه‬ ‫همکدردي ککوي ‪ .‬هغکوی د امریکایکانو سکره پکه دې هکلکه چکې افغانسکتان دې دنکاتو تکر بیکرغ لنکدې یکو ه داسکې‬ ‫مستعمره شوی او تابع هیواد وګرځي چې له هغې ځایه بیا امریکایککان د خلیککج دهیوادونککو اود مرکککزي او جنککوبي‬ ‫اسیا د هیوادونو له پاره خپل توان او پوځي ځواک استعمال کړي ‪.‬‬ ‫دغه ستونزې او اختلفات که په عراق کې د امریکاد مداخلې ترشا د اهککدافو او د همکدې نقطکې څخکه د ایککران د‬ ‫محاصکره کولکو لکه نظکره وکتکل شکي ډیکر ژور او پکه حقیقکت ولړ بریښکي ‪ .‬اوهمکدغې مسکلې د امریکایکانو او‬ ‫اروپایانو ترمینځ د توپیر تر ټولو زوروره موضوع را ولړ ه کړیده‪.‬‬ ‫حقیقت دادی چې په افغانستان کې د ناتو دنده ډیره بحراني او د دې یووالي له پاره سیاسي او نظامي وړتیا وې‬ ‫په ګوته کوي ‪ .‬او اوس دا ډیر ویل کېږي چې که چېرې په افغانستان کې ناټو د ناکامیو سره مخ کېږي نککو ددې‬ ‫معنی به د ناټو د له منځه تګ او محو کېدل وي‪.‬‬ ‫په افغانستان کې د ناټود دندې په هکله ددغه یووالي جنرال سکرتر )جف ډی هو ف شیفر ( څرګنده کړې چککې پککه‬ ‫دغه هیواد کې ناټو ته ورسپارل شوې دنده ‪ ،‬دغه یووالي ته تر اوسه پورې د ورسپارل شوو دنککدو څخککه تککر ټولککو‬ ‫ستر چلینج دی ‪ .‬خو د بین المللي امنیت له پاره دا یو جدي ګام ګڼل کېږي ‪.‬‬ ‫ایا دا خبره رښتیا ده ؟ او یا دا چې د هغې برعکس خبره به رښتیا وي‪ ،‬او هغه داچې نککاټو د هغککه څککه څخککه چککې‬ ‫جوړوي یې‪ ،‬ډیر له منځه وړي ‪ .‬او ددوی همدا کار د انارشککیزم او خپککل سککرۍ پککه خککپرولو کککې کککې بسککپنه او‬ ‫کومک کوي ‪.‬‬ ‫یو شمیر پوهان په دې باوري دی چې د افغانستا ن د ثبات له پاره به پنځه کککاله نککورهم ولګیککږي ‪ .‬ایککا نککاټو‪ ،‬یککا‬ ‫امریکایان به هلته نور همدومره وخت تیرکړای شي ؟ پککه داسککې حککال کککې چککې د پنتککاګون د دوه زره اتککم کککال‪،‬‬ ‫] ]میلیارده»‪]« $۶۲۵‬شپږسوه او پنځه ویشت میلیکادره ډالکره ریککارډ بکودیجه [‪ ،‬همکدا اوس تکر بحکث لنکدې ده‪،‬‬ ‫چې ددې اندازه د دولتي مصارفو یو په پنځه برخه تشکېلوي ‪ .‬پوښتنه داده چې تر کوم وخت پورې به د امریککا‬ ‫کانګرس او ددغه هیواد وګړي داسې ضایعات برداشت کړي ؟ دا پداسې حال کې چې دلته په هیواد کې ډیککر څککه‬ ‫پاته دي چې باید ترسره شي او همداراز په بهر کې باید انجام و مومي ؟‬ ‫په افغانستان کې دجنګ په نانندریود ناټو د غړو هیوادونو تر منیځ اختلفات‪:‬‬ ‫د ناټو یا د امریکا او د شمالي ایتلنتیک د غړو هیوادونو نظامي ایتل ف‪ ،‬ځواکونه چې له کومې ورځې څخککه د‬ ‫افغانستان جنګ ته را کش کړل شوي د هماغه ورځې را هیسې ددوی تر مینځ ستر ستر درزونه را پیدا شککویدي‬ ‫‪ .‬دغه ټلواله چې یوه دفاعي ټلواله ده او د روسي کمونیزم د پراختیا غوښتنې صهیوني ځانګړتیاو او ددغککه سکیلب‬ ‫د نظامي ګواښ سره د مقابلې له پاره جوړه شوې وه د عملیاتو او کار سکاحه یککې یکوازې د اروپککایي هیوادونککو د‬ ‫ځمکنیو او هوایي پولو خوندي ساتل او دفاعي شکل یې درلود‪ .‬افغانستان یوازنی هیککواد دی چککې دغککه ټلککواله د‬ ‫امریکایانو لخوا اجبارا و رکش کړل شوه ‪ .‬د دغې ټلوالې موخې او اهدا ف پککه هغکو لومړیککو کککې د افغانسککتان د بیککا‬


‫‪94‬‬

‫ودانۍ پروژې او دغه هیواد ته د روسي زبرځواک د ماتېدو وروسته د امنیت او ثبات بیرته را ګرځیدل و‪ ،‬خو‬ ‫کله چې د امریکا او انګلیس پوځونه هلته په عراق کې د هغه ځای د ولس د سخت مقاومت سره مخا مککخ شککول ‪،‬‬ ‫نو امریکایانو او انګلیسانو دا غکوره و ګڼلکه چکې خپلکه ټکوله تکوجه هغکه لکوري تکه واړوي او دغکه سکاحه نکاټو تکه‬ ‫وسپاري ‪ .‬ناټو دغه دنده په سر واخسته خو هر هیواد خپلو عسکرو ته دامن ځایونه ورپه ګوته کککړل ‪ .‬ځکککه هیککځ‬ ‫هیواد نه غوښتل او نه غواړي چې خپل عسکر د هیکڅ لپکاره قربکاني ککړي ‪ .‬د نکاټو د غکړو هیکوادو تکر مینکځ دغکه‬ ‫اختل ف هغه وخت ډیرښت وموند چې ددغې ټولې عسکر د جنګ په ډګککر کککې د طالبککانو د ډزو تمریککن وګرځیککدل ‪.‬‬ ‫ددغه جنګ څخه د مړو د خلت و راتګ ددغې ټولوالی پککه هیکوادو ککې‪ ،‬او پککه ځکانګړې تکوګه ددې هیوادونکو حکاکمو‬ ‫نظامونو کې چې په ډیر نري اکثریت سره حاکم دي‪ ،‬دا ویره او ترهککه را پیککدا کککړه چکې کککه چېکرې عسکککر یککې‬ ‫ومري نو دلته په کور کې یې حکومت له منځه ځي‪ ،‬د بله اړخه ډیر یې د امریکککا د پککراخ غوښککتنې د سیاسککت سککره‬ ‫سخت مخالف دي او نه غواړي د امریکا د ګټوله پککاره د خپککل وطککن او هیککواد زامککن پککه قتککل وررسککوي ‪ .‬مککا ددې‬ ‫اختلفاتو یو نمونه چې د ناټو د دفاع د وزیرانو د ډیرې مهمې غونډې ترنامه لندې څه موده مخته په هسپانیه کې‬ ‫جوړه شوې وه د ځینو رسنیو څخه اقتباس کړې او هغه داچې ‪:‬‬ ‫]دناټود سازمان غړو هیوادو د امریکا دا غوښتنه رد کړه چې افغانستان تببه دطالبببانو سببره د جنببګ پببه خبباطر‬ ‫هغه هیواد ته نور سر تیري و لیږي ‪ .‬دغه تصبمیم د نباټو د غبړو هیببوادو پبه هغببه غونبډه کببې چبې د هسبپانیې د‬ ‫سویېل په ښار کې تر سره شو او په هغې کې د روسیې اوافغانستان د بهرنیو چارو وزیرانو هم ګببډون درلببود‬ ‫اعلن شو ‪.‬‬ ‫په دغه غونډه کې د هسپانیا ددفاع وزیر خوسه انتونیوالونسو ‪ ،‬امریکایي جنرال جان کرادوک تببه وویببل چببې‬ ‫افغانستان ته عسکر د سولې او امن د راوستلو په خاطر لیږدول شوي نه د جنګ او جګړې له پبباره ‪ .‬دا خبببرې‬ ‫هغه د جان کرادوک د هغې غوښتنې په مقابل کې وکړې چې هغه د خپل هیببواد پببه نماینببدګۍ د ایتل ف د غببړو د‬ ‫شورا څخه غوښتنه کوله تر څو افغانستان ته د طالبانو دپسرلنیو عملیاتو په خاطر نوي عسکر واستوي ‪ .‬همدا‬ ‫راز په دې غونډه کې د المان ددفاع وزیر فرانببزژوز ف جونببګ هبم پبه دې تاکېببد کبباوه چبې د نباټو د ځواکونبو‬ ‫توجه باید د بیاودانۍ په کارونو باندې متمرکزه وي او دا کار کببولی شببي پببه دغببه هیببواد کببې تببر اوږدې مببودې‬ ‫پورې سوله او امنیت تضمین کړي‪ .‬هغه وویل چې د اتیاومې لسیزې په دوران کبې روسبانو د سبلوزرو زیبات‬ ‫سرتیري افغانستان ته واستول خو د امنیت په ټینګښت بریالي نه شول ‪ .‬دفرانسې ددفاع وزیببر‪ ،‬میشببل الیببوت‬ ‫ماری هم وویل چې پخواله دې چې ناټو په نورو هیوادونو کې د خپلو ځواکونو د زیادښت په لور توجه وکببړي‪،‬‬ ‫باید د نببورو ډیببرو ارزښبتناکه اهببدافو پببه لببور مببخ واړوي ‪ .‬ددې تببر څنببګ د امریکببا تبر مشببرۍ لنببدې د ایتل ف‬ ‫قوماندان او د ناټو د غړو هیوادونو عمومي سکرتر‪ ،‬چېپ هوپ شفر‪ ،‬د غببړو هیببوادو څخببه و غوښببتل چببې‬ ‫دپاکستان د پولې سببره نبژدې دافغانسبتان د ج نببوبي سبیمو د کنببترول لبه پبباره د څلبورو او پنځبه زره کسببانو پبه‬ ‫شاوخواکې وګړي تهیه کړی ‪ .‬امریکایي جنرال وویل چې دغه ځواکونه به په پسرلنیو عملیاتو کببې د طالبببانو‬ ‫په خل ف استعمال کړل شي ‪ .‬جنرا ف کرادو ف د غړو هیوادونو څخه وغوښتل چې ورتبه هلیکوپبترې او نبورې‬ ‫بمبارکونکې طیارې ورکړل شي‪ .‬هوپ شفر وویل چې ناټو باید دومره ځواکمنه شي چې خپلببې ورسببپارل شببوې‬ ‫دندې په ښه توګه تر سره کړای شي ‪ .‬په دغه غونډه کې د امریکاددفاع وزیببر رابببرت ګیتببس وویببل چببې دغببه‬ ‫نوی کال‪،‬د افغانستان او هم د ایسا ف او ناټو له پاره‪ ،‬یببو برخبه لیببک جببوړونکی کبال دی او پبه دغببه کبال کبې د‬ ‫طالبانو اونورو مخالفینو په خل ف زموږ عملیات باید تهاجمي شکل ولري‪.‬‬ ‫دامریکایانو له پاره ددې غونډې ناکامي ددې سبب وګرزیده چې د پخوانیو پلنونو په خل ف اعلن وشببي چببې‬ ‫هسپانیا نه شي کولی دکابل د امنیت له پاره د بین المللي ځواکونببو قومانببده پببه راتلونکبو میاشببتوکې پبر غبباړه‬ ‫واخلي‪ .‬او دا په داسې حال کې و چې ناټو د ډیرې مودې را هیسې دا اعلن کاوه چې غواړي په افغانستان کې د‬ ‫خپلو پوځونو شمیره زیاته کړي ‪ .‬د هسپانیې د دفاع وزیر ‪ ،‬النسو‪ ،‬د امریکببا د غوښببتنې پببه ځببواب کببې وویببل‬ ‫چې د سویېا غونډه د څه ځانګړو ټاکل شوو لسته راوړنو له پاره نه ده جوړه شوې ‪.‬‬ ‫رابرټ ګیټس د هسپانیې ددفاع د وزیر سره د کتنې او خبرو وروسته په ډیببرې ناخوښبۍ سببره وویببل چببې‪ :‬مببونږ‬ ‫ټول یوشمیر تعهدات لرو چې د هغبې د لسبته راوړلبو لبه پباره بایبد د عمبومي افکبارو پبه هکلبه پبوره متبوجه‬ ‫اوسو‪.‬‬ ‫د هسپانیې په ښارګوټي‪ ،‬سویېا‪ ،‬کې د ناټو غونډه په داسې حالتو کې پا ی ته ورسببیده چببې دغببه غونببډه‪ ،‬پببه‬ ‫تیره لسیزه کې‪ ،‬په دغه اروپایي هیواد کې‪ ،‬ددغې ټولنې ترټولو ستره او مهمه غونببډه ګڼببل کېببږي‪ .‬چبې پببه‬ ‫کبې د پنځبه دیبرش هیوادونبو څخبه نبژدې اوه سبوه متخصصبینو ګبډون کبړی و‪ .‬پبه دی غونبډه کبې یبوازې د‬ ‫امریکایي هیت شمیره یوسل او شپیته کسانو ته رسیده ‪ .‬ددې غونډ د نشر او پخش له پاره تر پنځه سوو زیببات‬


‫‪95‬‬

‫خبرنګاران او لیکوالن راغلي وو او نژدې پنځه زره پولېسو یې امنت خوندي ساته ‪ .‬خو ددې سره سببره بیبباهم‬ ‫په زرګونو کسانو پر نړۍ باندې د امریکا په لښکر کشۍ داعتراض په تببوګه شببعارونه ورکببول ‪ .‬دغببه مظبباهرو د‬ ‫غونډې تر وروستۍ دقیقې پورې دوام درلود‪(۷۱) [.‬‬ ‫پر افغانستان بانبدې د امریکبا ببې جبوازه او نباروا لښبکر کشبي او بیباد خپبل ځبان سبره د جهباني ټبولنې او پبه‬ ‫ځانګړې توګه د ناټو د غړو هیوادونو را کشول او دڅوکاله جنګ جګړې او عام وژن ې وروسته نن دادی د ناټو‬ ‫د غړو هیوادونو تر منځ یو لوی درز پیدا شببوی او دا پببه خپلببه پببر امریکببایي ځواکونببو او هغببوی چببې ددغببه‬ ‫امریکایي ځواکونو د ملتړ له پاره یې په افغانستان کې ټټر واهه یو ملماتونکیګذار دی ‪.‬‬ ‫همدا نن )دویشتم فروري ( د دې پیښو د درج کولو او لیکلو په وخت کې پببه رسببنیو کببې خبببر نشببر شببو چببې د‬ ‫ایټالیا حکومت‪ ،‬د هغه جنجال په سر چې په حکومت کې د ګډون کونکو عناصرو تبر منببځ د افغانسبتان څخببه د‬ ‫پوځونو د بیرته را غوښتلو په سر را پیدا شوی و د هغه ځای حکومت په پارلمان کې دخپلببې یببوی چببوکۍ د‬ ‫اکثریت د لسه ورکولو په اساس مستعفي شو‪.‬‬ ‫ته‬ ‫تارک پت‬ ‫تدې د ډدنمت‬ ‫ترلیک لدنت‬ ‫تر ست‬ ‫همدا راز د )بایللي جنګ( تت‬ ‫سیاست کې هم څه بدلون کتل کېږي ددې هیواد شنودنکي لیکي چتې ‪:‬‬ ‫)په افغادنستان کې هغه مشر جنرال چې باید ستتایل شتوی وای‪ ،‬لته‬ ‫ددندې ګوښه کړل شو ‪ .‬زه فکر کوم اوس هغه وخت رارسیدلی دی چې پته‬ ‫افغادنستان کې د خپل جنګ په اړه ځادنودنه په واقعیودنو خبر کتړو او‬ ‫پدې پوه شو چې هلته څه تیریږي‪ .‬دنه پوهیږم چې دا جنګ اوس په څه‬ ‫دنامه وبولم ‪ .‬بیله دې دنه چې د ) بایللي جنګ ( په دنامه یتې یتاد‬ ‫کړم‪ ،‬سخته به وي چې لدینه بل ښه دنوم ورته پیداکړم ‪ .‬یو یا دوه‬ ‫کاله وروسته که و غواړو او یا و دنه غواړو موږ به دیتته اړشتو‬ ‫چې خپل قوتودنه له افغادنستادنه را وباستو او وروستته بته طالبتان‬ ‫یوار بیا په ارامه سره ښارودنو ته ور دننوزي‪.‬‬ ‫ما دخپل هیواد د ملي دفاع وزیر له خولې ارویدلي دي چې موږ‬ ‫باید له هر څه دنه وړادندې پدې بادندې ځادنودنه په ښه توګه ډاډه کړو‬ ‫چې دافغادنستان خاوره یو وار بیا د لودیځ په وړادندې د بریتد پته‬ ‫موخه ودنه کارول شي ‪ .‬خو زه فکر کوم چې دې موخې ته موږ په اسادنه‬ ‫توګه د طالبادنوسره دجوړ جاړي دلرې رسیدلی شو‪ ،‬دنه د جنتګ دلرې‬ ‫‪ .‬که چیرې داکار مو له اوله سره کړی وای اوس به مو لږ تر لتږه‬ ‫د ‪ ۳۵‬تنو ډدنمارکي سرتیرو ځلمیتادنو ژودنتد ستاتلی وای ‪ .‬دا هتم د‬ ‫یادولو وړ ده چې هلته دنور د القاعدې تروریستان پته زیتات شتمیر‬ ‫شتون دنلري‪ .‬په لږ شمیر خو که ستومالیا تته ستر ووهتو‪ ،‬هتم یتې‬ ‫مودندلی شو‪.‬‬ ‫دا مې هم له سیاستوالو څخه ډیر اوریدلي او تل یې تکراروي چې‬ ‫موږ هلته افغادنادنوته پولېس او د جنګ وړتیا لرودنکتې اردو روزو ‪.‬‬ ‫داخبره هم بیله خوشي اوتو بوتو دنه بل څه بللی دنشو ‪ .‬دا ځکه چتې‬ ‫افغادنان دا وروستنۍ دنژدې دری لسیزې بیله وقفې دنته پته جنتګ کتې‬ ‫ښکېل دي‪ ،‬دنو یوازدنۍ شي چې دوی پدغه متوده کتې ښته زده کتړي او‬ ‫اوږې یې ورسره ښې پخې کړیدي هغه جنتګ او جنګتي چتارې دي ‪ .‬پتدې‬ ‫خاطر دنو دوی دیته اړ دندي چې د جنګي وړتیا د پاره یې موږ و روزو‬ ‫‪ .‬موږ په حقیقت کې ددې څو کالو په متوده کتې ددوی پته وړادنتدې‬ ‫خپل زده کړی جنګي مهارت هیر کړ چې څنګه د مخالفو وسله والو پته‬ ‫وړادندې وجنګیږي ‪ .‬که چیرې موږ کوم شل کاله پخوا دوی و دی کارته‬ ‫روزلی‪ ،‬دنو کولی مو شول چې ووایو چې ‪ » :‬ډیر لیق شاګردان لترو‬ ‫«‪(۷۲) .‬‬ ‫که هرڅوهم داخبره به دلته عجیبه ښکاره شي‪ ،‬خو پرځای به وي‬ ‫که ووایو چې داجنګ اوس یو بایللی جنګ دی‪ ،‬کنه دنتو متوږ بته ددې‬ ‫ټولو خبرو سره یوازې پدې خاطر داهڅه کوو چې په یوه یا بتل ډول‬


‫‪96‬‬

‫دجنګ متورال وستاتو ‪ .‬داچتې اوس امریکایتان هڅته کتوي د هتوایي‬ ‫بمباریو په مټ طالبان دځمکې له مخ دنه پاک کړي‪ ،‬دا برستیره پتر‬ ‫دې چې ډیره برخه یې د ملکي وګړو ژودند اخلي‪ ،‬د طالبادنو پته لته‬ ‫منځه وړلو کې هم هیڅ د پام وړ رول لوبولی دنشي ‪ .‬زما پته ګومتان‬ ‫دا ډیر بې ځایه کار دی چې ددې ټولو دنیمګړتیاوو سره بیتاهم متوږ‬ ‫ددغه دناوړه جنګ د ارزښتودنو په هکله خبرې وکړو ‪ .‬دا هم باید لته‬ ‫یاده ودنه باسو چې افغادنان تل دهر هغه پردي په وړادنتدې جنګیتدلي‬ ‫دي چې وطن ته یې وسله په لس راغلي دي ‪ .‬داخبره اوس ترلمر سپینه‬ ‫ده چې جنګ دنور موږ بایللی دی‪ ،‬خو یوازې د خپل دنامه او عتزت د‬ ‫ساتلو پخاطر پر دغه خبره بادندې خوله پټه دنیسو‪(۷۳) .‬‬ ‫په افغانستان کې د جګړې په برخه کې د »‪ «Rasmussen Reports‬ادارې دامریکایي وګککړو څخککه خپلکې نوبککتي‬ ‫نظر غوښتنې ترسره کړیدي‪ .‬ددې نظرغوښکتنې څخکه داسکې معلکومیږي چکې یکوازې پکه سکلو ککې ‪ ٪۳۲‬امریککایي‬ ‫وګړي پدې باور دي چې دامریکا متحده ایالتونه د افغانستان په نهه کلنه جګړه کککې د دولککت پککه مخککالفینو بریککالیتوب‬ ‫ترلسه کولی شي‪ ،‬د همدې پوښتنی په ځواب کې د سلو څخه ‪ ٪۴۶‬پوښتل شوي پدې باور لري چې امریکا جګککړه‬ ‫نشي ګټلی‪ .‬پاتې په سلو کې ‪ ٪ ۲۱‬پوښتل شوي په افغانستان کې دجګړې په هکله دځککواب ویلککو څخککه عکاجز پککاتې‬ ‫شککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککککویدي‪.‬‬ ‫د هغه نظرغوښتنې سره سم چې د روان کال د مې د میاشککتې پککه پککای کککې ترسککره شککوی یککوازې پککه سککلوکې ‪٪ ۴۸‬‬ ‫پوښتل شوي پدې نظر دي چې په افغانستان کې د دولت پر وسله وال اپوزیسون باندې دبریالیتوب پرځای د جګککړې‬ ‫پای ته رسول اساسي هد ف دی‪ .‬یوازې په سلوکې ‪ ٪ ۴۲‬پوښتل شوي په جګړه کې دامریکایي قکواوو بریکالیتوب تککه‬ ‫ډیر ارزښت ورکوي‬ ‫د یوې بلې نظر غوښتنې له مخې چې د » ‪ «News Week‬لخوا تر سره شوی‪.‬پدې نظرغوښتنې کې دامریکایي‬ ‫وګړو په سلو کې ‪ ٪ ۴۶‬پوښتل شوي باور لري چې د امریکا متحده ایالتونه په افغانستان کې جګړه نشي ګټلی‪ .‬په‬ ‫همدې برخه کې یوازې په سلوکې ‪ ٪ ۲۶‬پوښتل شوي د پورتنیو فیصدي په پرتله برعکس )دبریالیتوب( نظر لري‪.‬‬ ‫په سلوکې ‪ ٪ ۵۳‬پوښتل شوي د ولسمشر باراک اوباما د پوځي)نظامي( سیاست سره همغږی نه ښایي‪.‬‬ ‫سره ددې د »‪ «Rasmussen Reports‬د نظر غوښتنې سره سم په سلوکې ‪ ٪ ۴۷‬پوښتل شوي په افغانستان کې د‬ ‫امریکا او ناټو د قواو د قوماندان جنرال ستنلی مک کریستل د ګوښه کېدو په باب د ولسمشر باراک اوباما د‬ ‫پریکړې څخه ملتړ کوي او یوازې په سلوکې ‪ ٪ ۳۶‬پوښتل شوي د جنرال د ګوښه کېدو په هکله مخالف او په‬ ‫سلو کې ‪ ٪ ۱۷‬پوښتل شوي د ځواب ویلو څخه عاجز پاتې شویدي‪.‬‬ ‫په افغانستان کې د امریکایي ځواکونو دوهم نمبر قوماندان جنرال ډیوید روډ ریګز وویککل چککې پککه افغانسککتان کککې د‬ ‫‪ ۲۰۱۰‬ز کال د جون میاشت زموږ لپاره تر ټولککو مرګکونې میاشکت وه چکې د هغکې پککه تککرڅ طالبککانو ‪ ۱۰۳‬بهرنککي‬ ‫پوځیان وژلي چې ‪ ۶۱‬یې امریکایان دي ‪ .‬جنرال د دې تلفاتو علت دا وباله چې موږ ګواکي د طالبککانو اصککلي اډو او‬ ‫مرکزونو ته ورځو نو ځکه باید تلفات هم ډیر ورکړو ‪ .‬ده وویل چې جنګ اوس د عروج په حککال کککې دی نککو ځکککه‬ ‫ګواکي تلفات هم ورسره ډیریږی ‪ .‬خو د جولې میاشت امریکایي ځواکونو ته ددې نه زیاته مرګکونې ثکابت شکوه‬ ‫ځکه په دې میاشت کې د دوی تلفات ‪ ۶۷‬کسو ته ورسیدل‪ ،‬خو ماهرین وایي چکې کککه پککه تیککرو درو کککالو کککې د‬ ‫طالبانو د حملو مسلسل ډیرښت وګورو‪ ،‬نو د دغه جنرال ُعذر معقول نه ښکاري ‪(۷۴) .‬‬ ‫امریکایي خبري شبکه » اې بی سی نیوز « راپور ورکوي چې روان کککال پککه افغانسککتان کککې د امریکککایي پوځیککانو‬ ‫لپاره د تیرو نهو کالو تر ټولو د تلفاتو څخه ډک کال ثابت شوی دی ‪ .‬په دغه کال کې د پوځیانو زخمي کېدل هم تر‬ ‫نورو ټولو کلونو ډیر شوي دي‪ ،‬لکه څنګه چې د سږ کال د لومړیو شپږو میاشتو په ترڅ کې د امریکککایي زخمیککانو‬ ‫تعداد د تیر ټول کال سره معادل بلل شوی دي ‪ .‬راپور وایي چې د جولی تر درېیمکې پککورې پککه افغانسککتان کککې دوه‬ ‫زره امریکایي پوځیان زخمي او معیککوب شکوي دي حککال دا چککې پککه تیککر ټککول کککال کککې دا تعککداد ‪ ۲۱۳۹‬و ‪ .‬راپککور‬ ‫زیاتوي چې د تیر کال دغه تعداد بیا په خپل وار د ماقبل کال تر تعداد درې چنده زیات و او د دې څخه ثابتیږي چککې‬ ‫افغان جنګ پراخېدونکی او د طالبانو حملې شدیدې کېدونکې دي ‪ .‬راپور زیاتوي چې د تیر کال په لومړیو شککپږو‬ ‫میاشتو کې د زخمي امریکایانو تعداد ‪ ۴۸۵‬و‪ ،‬حال دا چې د سږ کال په همدې موده کې هغه ‪ ۱۹۲۲‬ته جګ شو‪.‬‬ ‫په افغانستان کې د جنګ په دوام او هلته دامریکایي عسکرو د شتون په اړه د سي بی اس له اړخککه د ‪۲۰۱۰‬ز‬ ‫کال د جولې د میاشتې په ‪۱۶‬مه عام پوښتنه تر سره شوې چې په کککې ډیککرو یککې ویلکي دی ‪» :‬اوبامککا بککه د‬ ‫افغانستان په جنګ کې بریمند نه شي ‪ «.‬د همدې نظر پوښتنې په اسککاس ‪۶۲‬سککلمه امریکایککان پککه دې عقیککده دي‬ ‫چې دامریکا ولسمشر باراک اوباما به د افغانستان په جنګ کې بریالی نه شي ‪ ۴۹ .‬سلمه خلکو په افغانستان کې‬


‫‪97‬‬

‫د امریکایي پوځونو د شتون مخالفت کړی ‪ ۵۴ .‬سلمه خلکو د افغانستان څخه د خپلو پوځونو د راوتلو له پککاره د‬ ‫یوه مهال ویش غوښتنه کړې ‪(۷۵) .‬‬ ‫په افغانستان کې د امریکایي پوځونو قومندان پیترایوس وایي چې د افغانستان نهه کلنه جګړه حساسببې مرحلببې‬ ‫ته رسېدلې ده‪ .‬ده په کابل کې د ناټو ځواکونو په مرکز کې وویل ‪»:‬موږ په سخته جګړه کې ښکېل شوي یببو‪.‬لببه‬ ‫نهه کلنې جګړې وروسته موږ حساس پړاو ته رسېدلي یو‪ .‬جنرال بیتریوس وویل چبې پبه افغانسبتان کببې جگبړه‬ ‫گټل څه اسانه کار نه دی‪،‬خو له دې سره سره به موږ د وضببعیت پببه بببدلولو کببې پرمختببګ وکببړو‪!.‬؟ همدا راز د‬ ‫امریکا د ولسمشر معاون »جوبایدن« افغان مشرانو ته ګواښ کړی چکې بایککد صککحنې تککه را ووځکي‪ ،‬ځکککه چکې‬ ‫مونږ به ورسره دلته تل پاتې نه اوسو‪ .‬هغه وایي چې ) باید په لوبه کې ور ننوځئ‪ ،‬مونږ د تککل لککه پککاره دلتککه‬ ‫نه پاته کېږو ‪(۷۶)(.‬‬ ‫نه یوازې اروپایي او امریکایي ولسونه ددې جنګ په خل ف دي بلکې ددې هیوادونو پوځیان هم پککه دغککه ظالمککانه‬ ‫جنګ کې د ګډون څخه لریوالی کوي ‪ .‬د نمونې په توګه ‪:‬‬ ‫د انګلیس یو عسکري مامور )‪ (Joe G- enton‬په دې خاطر د انګلیسي پوځ له اړخه په زندان کې واچککول شککو‬ ‫چې نه یې غوښتل په افغانستان کې خپل پوځي ماموریت ته دوام ورکړي ‪ .‬هغه همدا اوس د خپلو نورو پخوانیو‬ ‫عسکري ملګرو سره یو ځای په افغانستان کې د جنګ په خل ف خککبرې کککوي ‪ .‬هغککوی وایککي چککې »دافغانسککتان‬ ‫جنګ اوس یو ستر بحران ګرځیدلی ‪ .‬او دمیک کرسټل په لرې کولو سره د غربیانو ستراتیژي نوره هم مککتزلزله‬ ‫شوې ده‪ ،‬ددغه بې هدفه او بې نتیجې جنګ د اوږدیدو په اساس هلته بحران ورځ په ورځ ډیرښت مککومي ‪.‬‬ ‫په زرګونو افغان ملککې وګکړي هکر ککال ددې بکې نکتیجې جنکګ قربکاني ګرځکي‪ .‬پکه داسکې حکال ککې چکې د‬ ‫انګلستان ‪ ۷۷‬سلمه خلک په افغانستان کې د انګلیسانو د ګډون په خل ف دي خو حکومت یې په پرلپسککې تککوګه‬ ‫د تازه پوځونو په لیږلو لګیا دی تر څو هلته په دغه بایللي جنګ کې یا ووژل شي او یا پخپله ومري‪» .‬دا ډیککر‬ ‫غلط جنګ دی‪ ،‬دا یو ناکام جنګ دی او اوس وخت دې چې باید ترې لس واخلو‪(۷۷) «.‬‬ ‫) ‪This war is wrong, this war has fai- ed and it's Time To Go‬‬ ‫نوي دریځونه اود امریکایانو ترمخ نوي چلینجونه‪:‬‬ ‫د افغانانو په مټودشوروي امپراطورۍ د ړنګیدو )‪ (‍۱۹۹۱‬را پدېخوا نککړۍ پککه مکملککه تککوګه د امریکککاد اسککتکباري‪،‬‬ ‫استعماري او مغرور کپیټالیستي نظام د نوي نظام یا) نیککو ورلککډ اورډر ‪ (New Wor- d Oreder‬لنککدې اداره‬ ‫کېږي ‪ .‬دغه نظام چې د لومړي ځل له پاره د اوسني بش پلر جارج بش لخوا اعلن او نافذ شککوی و د زوی‬ ‫بش لخوا پلی کړل شو ‪ .‬په لومړیو وختو کې پلن او پروګرام دا جوړ شو چې د ناټو د نظامي تړون ریښې ټولو‬ ‫هغو پخوانیو کمونیستي هیوادو ته چې د شوروي اتحاد د ړنګیدو تر مخه د وارسا د پکټ لندې یککې کککار کککاوه و‬ ‫ر وغوزول شي ‪ .‬دا کار د امریکایانو له لوري په دومره چټکۍ سره تر سره شو چې د شوروي میککراث خککورو‬ ‫روسانو پولې یې هم د ناټو په نظامي تم ځایونو بدلې کړې ‪ .‬او ګومان دا کېککده چککې کککه د روسککیې داخلککي اداري‪،‬‬ ‫سیاسي او اقتصادي نظام د همدا ډول هرج ومرج سره مخ وي نو کېدای شي چې روسککان هککم د خپلککو اقتصککادي‬ ‫پیاوړتیاو په خاطر د امریکایانو او ناټو په لور مخه کړي ‪.‬‬ ‫اما روسان په دې و توانیدل خپل ړنګ او کمزوری اقتصاد بیرته په خپلو پښو ودروي ‪ .‬هغوی د نظکامي وسکایلو د‬ ‫پلورلو تر څنګ د ګازو او تیلو تجارت ته وده ورکړه ‪ .‬دغه کار روسانو ته هغه وخت ډیر ګټه ورثککابت شککو چککې‬ ‫امریکایانو پر افغانستان او عراق باندې عسکري تیري وکړ‪ .‬اوددې تیري په نتیجه کککې د امریکایکانو پکه خل ف پکه‬ ‫دغو هیوادونو کې د ولسونو لخواد ازادۍ ترنامه لندې مقاومت پیل شو‪ .‬که څه هم په لومړیککو کککې ګومککان کېککده‬ ‫چې د امریکا د زبر ځواک په مقابل کې به دا مقاومتو نککه ډیککر ژر خپلککه سککاه لککه لسککه ورکککړي‪ ،‬خکو د وخککت پککه‬ ‫تیریدو سره او د امریکایي عسکرو د مغرورانه برخورد او دسیمې دخلکو د کلتککور اوعقیککدې سککره د نککا اشککنایۍ پککه‬ ‫اساس دغه مقاومت نور هم ګړندی شو او اوس دا دی غککواړي خپککل اوج تککه ورسککیږي ‪ .‬امریکککایي ځواکککونه هککم‬ ‫نژدې دي خپله ماتې ومني‪ . .‬په همدې ترتیب د امریکا یو شمیر نورو ایتلفي ملګرو ل د پخوا څخکه دغکه جنکګ‬ ‫ته شا ور اړولې‪ ،‬او پخپله د امریکا په ولس کې ددغه جنککګ پکه خل ف د نفککرت او کرکککې امککواج راولړ شککویدي‪.‬‬ ‫ددغه هیواد د دېموکراتانو کانګرس او سنا یې مخالف دی او د ولسي خلکو په سلو کې شککپږ شککپیته یککې پ که خل ف‬ ‫را یه ورکړې ‪ .‬دغه کار د امریکا اقتصاد هم تر سختې ضربې لندې راوړی او د امریکا ولس ته دا ډیره ګرانککه ده‬ ‫چې دغه ډول اضافي هسې مصار ف په خپلو اږو بار کړی او یا داچې هره ورځ ورته په خلتو کې پټ مککړي )د‬ ‫روسانو د پټواسرارو په څیر(د کورونو تر مخ کېښودل شي ‪.‬‬ ‫په نړۍ کې د امریکا بهرنی سیاست‪ ،‬ددې هیواد د صهیونیستي ځانګرتیاو په خاطر او د خپلو ګټککو وټککو لککه پککاره د‬ ‫نورو د قرباني کولو په اساس‪ ،‬د پوره ناکامۍ سره مخامخ دی ‪ .‬که څه هم امریکا په خلیج کې د خپل پوځي فوقیت‬


‫‪98‬‬

‫په خاطر په ټولو عربي هیوادو کې د هغه ځای پر واکمنو پوره کنترول لري او د تیلو او ګازو مهمې زیرمکې یککې‬ ‫په واک کې دي‪ ،‬او د عربو ټوله سرمایه یې په خپلو بانکونو کې د ټولکو واکمنیکو سکره را ټککوله ککړې او د مصکر‬ ‫دولسمشر مبارک نه نیولې د سعودیانو‪ ،‬کویټیانو‪ ،‬اردنیانو او ‪......‬ټول د همدوی له خوا ټاکل شککوي او د همککدوی‬ ‫په طبیعت باندې حکومت کوي خو پر عراق او افغانستان باندې د امریکایي ځواکونو یرغل نه یوازې ددې سککیمې‬ ‫جیوپولېټیک حالت تبدیل کړل بلکې داسې ګومان کېږي چې یوځل بیا امریکایککان د نککړۍ د ازادو هیوادونککو د‬ ‫یوه ستر چلینج سره مخامخ ده ‪ .‬او دا خبره هغه وخت ډیره را څرګنده شوه چې د روسي ولسمشر پککه جرمنککي کککې‬ ‫راټولو شویو نړیوالو ته چې د نړۍ د امنیت په هکله یې نژدې دوه اونۍ مخته خبرې کولې‪ ،‬امریکایانو ته سپینې‬ ‫څرګندونې وکړې چې په خبري رسنیو کې دا ډول منعکس شویدي ‪:‬‬ ‫])د روسیې ولسمشر ولدیمیر پوتین د امریکایانو په دی هڅو چې غواړي نړۍ د خپل ځککواک پککه زور تککر خپککل‬ ‫تسلط لندې راوړي‪ ،‬سخت په غوصه شوی دی ‪.‬هغکه وپکو ښکتل چکې »یوقطکبی نکړۍ څکه تکه وایکي ؟« مکونږ ککه‬ ‫هرڅومره دغه الفاظ په ډیره ښکلې او زیبا توګه بیان هم کړو نو بیا هم د هغې معنککی همککاغه یککوه ده » او د هغککې‬ ‫معنی د ځواک یو مرکز او یو ماسټر دی« ولسمشر پو تین دا خکبره ددفکاع او امنیکت تکر نکامه لنکدې یوجکوړ ککړل‬ ‫شوي کنفرانس ته په خپلو خبرو کې وکړه‪ .‬په دغه کنفرانس کې چې د جرمني د میونیخ په ښککار کککې جککوړ شککوی‬ ‫وښاغلي پوتین وویل چې »دا ددېموکراسۍ سره هیڅ ډول تړاو نلري ځکه چې دا د ډیرکېو ګروهه ده چې په لږه‬ ‫کېو باندې بریمند کېږي ‪ » «.‬ځینې خلک مونږ ته تل د ډیموکراسۍ درس راککوي‪ ،‬خکو هغکوی چکې مکونږ تکه‬ ‫ډیموکراسي را زده کوي نه غواړي چې په خپله یې زده کړی ‪«.‬‬ ‫ګورډن جانډرو‪ ،‬د سپینې ماڼۍ ویاند وویل چې هغه د پو تین په خبرو حیران هم دی او ترې ناامیککده هککم ‪ .‬د هغ که‬ ‫اتهامات غلط دی ‪.‬‬ ‫» ولسمشر پو تیببن پببه زغببرده وویببل چببې »نببړۍ ډیببره لببږه محفببوظه اوخونببدي ده « هغببه زیاته کککړه چککې‬ ‫امریکایانو د نورو غربي هیوادونو نه پرته‪ ،‬بیا بیا د خپلوملي سرحدونو څخه اخوا قدم اخستی او په دی ترتیب یې‬ ‫خپل بین المللي سرحدونه ترپوښتنې لندې راوړي دي ‪ .‬او دا داسې پالیسي ده چې هیڅکله یې نکړۍ نکه ده خونکدي‬ ‫کړی ‪.‬‬ ‫هغه وویل چې ؛برعکس نړۍ ورځ په ورځ د بې خوندي توب په لور درومي ‪.‬‬ ‫پو تین وویل چې یواړخیزه کړنو هیڅکله هم د نړۍ ستونزې نه دي غوڅې کړې‪ ،‬بلکې د بدو یې بدترې کړیدي ‪.‬‬ ‫دا ډیر خطرناک کار دی‪ ،‬هیڅوک پس له دې خپل ځان خوندي نه احساسوي‪ ،‬ځکه چې هیڅوک هم د بین المللککي‬ ‫قوانینو تر شا خپل ځان نه شي پټولی‪[(.‬‬ ‫د ولسمشر پو تین له دغې ډاګیزې اوڅرګندې وینککا وروسککته نککړۍ پککه سیاسککت کککې د یککوه نککوي بککدلون پککه لککور قککدم‬ ‫واخیست ‪.‬او ډیر شمیر هغه هیوادونه چې د امریکایانو د ویرې او د خپل ناپیده قککدرت د دوام پککه خککاطر یککا خککو د‬ ‫امریکایانو شعارونه په پټو سترګو بدرګه کول او یا خو یې چپه خوله نیولې وه یو ځل بیا د ډاډینې ساه واخسته ‪.‬‬ ‫)‪(۷۸‬‬ ‫د ولسمشر پو تین ددې وینا وروسته یو شمیر عربي هیوادونه هم په غورځنګ راغلل‪ ،‬چککې مشککاهده یککې د ښککاغلی‬ ‫پوتین په سفر کې چې سعودي عربستان ‪ ،‬اردن او قطر ته وکړ په څرګنده توګه په نظککر راغلککه‪ .‬ځکککه پککو تیککن‬ ‫لومړی روسي ولسمشر دی چې په دې څو لسیزو کې د لومړي ځل له پاره د سعودي عربستان په لور سفر کوي‬ ‫‪ .‬د سعودي واکمنو د پو تین ډیره په زړه پورې میلمه پالنه وکړه او هغه ته یې په ډیکره ښکه تکوګه ښکه راغلسکت‬ ‫ووایه ‪ .‬د سعودي واکمنو ښاغلي پو تین ته یو مډال هم په غاړه کې واچاوه او رښتیا هم چې دا د روسککیې د هغککې‬ ‫زبر ځواک د ولسمشر له پاره ډیر د افتخار وړ و چې تر اوسه پورې یې سعودي خپل دښمن ګاڼه او سعودیانو هککم‬ ‫روسان د کمونیزم د خپریدو عاملین او خپل دښمنان ګڼل ‪.‬د بله اړخه د شوروي اتحاد د امپراطورۍ په ړنګولککو کککې‬ ‫د افغانستان د مجاهدینو سره د هغه هیواد مالي او سیاسي مرستې او بین المللي ملتړ هم شکامل و ‪ .‬ددې ترڅنککګ‬ ‫دغه دری واړه اسلمي هیوادونه چې هلته د روسي ولسمشرپه ډیککره درنککه تککوګه اسکتقبال وشککو د امریککایي کمککپ‬ ‫پورې اړوند هیوادونه ګڼل کېږي‪ .‬او طبیعي خبره ده چې د امریکایانو له پاره به دا ډیر خواشینونکی عمککل وي‬ ‫‪.‬‬ ‫د خلیج هیوادونو ته د پوتین سفر او هلته دامریکککا او اسککرایېلو د پالیسککیو برعککس د فلسککطین د حمککاس د اسککلمي‬ ‫غورځنګ د حکومت نه ملتړ هم د امریکایانو له پاره د خواشینۍ وړدی‪ ،‬او دا په داسې حال کې تککر سککره کېککږي‬ ‫چې د خلیج هیوادونه د فلسطین د موضوع حل او د اشغالي سیمو څخه د اسرایېلو د وتلو مسئله خپله ملي‪ ،‬قومي‬ ‫او دیني مسئله ګڼي ‪ .‬هغوی ددې مسئلې د حل په هکله د امریکایانو څخه‪ ،‬چې د اسرایېلو د هر جارحیت او هرې‬


‫‪99‬‬

‫ناروا او هرتروریستي عمل په ډاګه او څرګنده توګه ملتړ کوي نور ناهیلي شوي او غواړي د روسیې په څیر یو‬ ‫زبر ځواک په خپل څنګ کې و دروي‪.‬‬ ‫روسانو هغه وخت د مسلمانانو د زړونو د لسته راوړو بریالۍ هڅې پیل کړې چې د فلسطین پککه ټککاکنو کککې یککې د‬ ‫حماس د حکومت بریا وستایله او ددې ګوند مشککر خالککد مشککعل یککې د امریکایککانو د قهککر او اعککتراض سککره سککره د‬ ‫کرملین ماڼۍ ته وباله او خپل سیاسي ملتړ یکې ورنکه اعلن وککړ د روسکانو دغکه اقکدام یوځکل بیکا د امریککا د‬ ‫مغرورانه او متکبرانه پالیسیو په خل ف د مسلمانانو زړونه ځانته را واړول ‪.‬‬ ‫د حالتو څخه داسې څر ګندیږي چې روسان یوځل بیا غواړي امریکایانو ته په سیمه کې ماتې ورکککړي او د ویتنککام‬ ‫د جنګ په څیر یې د سیمې څخه ناکام او نامراده و شړي‪ .‬څرنګه چې د امریکایانو ډیرې ګککټې د اسککلمي هیککوادو‬ ‫او په ځانګړې توګه د خلیج په هیوادو کې دي او د جنګ او جګړې لر یې هم په همدې هیوادونو کې پیککل کککړی او‬ ‫روسان هم دلته ځانګړې ستراتیژیکې ګټې لري او په ډیرو اموراتو کې‪ ،‬چې په ځککانګړې تککوګه پککه کککې د تیلککو او‬ ‫ګازو مسله خورا رول لري‪ ،‬ورسره ګډې ګټې لري‪ ،‬نوغککواړي پککه دی سککیمه کککې یککو ځککل بیککا خپککل اغیککز را‬ ‫ژوندی کړي ‪ .‬اسلمي هیوادونه چې شمیر یې نژدې څلور پنځوسو ته رسیږي او تل‪ ،‬لکه د اوس په څیر‪ ،‬د پردیو‬ ‫د مزدورانو او لس پوڅو لخوا اداره کېږي او هر وخت د پردیو ګټې د اسلمي امت له ګټو نه مقدمې شککمیري‪،‬‬ ‫او امریکایان او غربیان یې هم ّنه پریږدي چې په خپلو مینځو کې سرونه سره نژدې کړي‪،‬نو تل د ځواک انډول تککه‬ ‫ګوري او دا ځل د ځواک په انډول کې روسانو نوی قدم ایښی دی‪ ،‬چې ګومان کېږي یو شمیر اسککلمي هیککوادونه‬ ‫به یې د اغیز څخه ګټه پورته کړي ‪ .‬او په همدې توګه به روسان هم ددې هیوادو څخه د امریکایانو د ویستلو هڅککه‬ ‫او هاند کوي او ددې له پاره د نورو لرو تر څنګ د نظامي اړخه بککه د هغککه اسککلمي غورځنګونککو سکره تعککاون او‬ ‫بسپنه وکړي‪ ،‬چې غواړي خپل هیوادونه د امریکا او انګلیس له جغ او غلمۍ څخککه‪ ،‬چککې ددېموکراسککۍ ترنککامه‬ ‫لندې یې پر دی هیوادونو ایښی‪ ،‬خل ص کړي ‪ .‬او داکار همدا اوس جریان لري ‪ .‬پککه عککراق او افغانسککتان کککې د‬ ‫امریکایي پوځي یرغل په مقابل کې اوسنی پیل کړل شوی مقاومت یې غککوره مثککال او نمککونه ده ‪ .‬همککدا څککوورځې‬ ‫دمخه په رسنیو کې راغلل چې روسان په افغانستان کې د امریکایککانو د کمزورتیککا څخککه پککه ګککټې اخسککتلو سککره‪ ،‬د‬ ‫پخوا په څیر‪،‬د افغانستا ن دشمال ټلوالې ته نظامي وسایل برابروي‪ .‬او که دغه وسایل د هغو وسله والو مخالفینو په‬ ‫لسو کې ولویږي چې همدا اوس په وسله وال مخالفت کې نښتي دي نو طبیعي ده چې د جنګ زبیښې به ډیککرې ژر‬ ‫د مقاومت په ګټه وڅرخي‪ .‬او د مقاومت مسولېن به ځان ته داحق هم ورکړي چې د هغه روسانو پککه مقابککل کککې‬ ‫چې ددوی په هیواد یې تیري کړی و د امریکایانو څخه‪ ،‬یو بل ته د اړتیکا پکه خکاطر‪ ،‬وسکله او نظکامي مهمکات تکر‬ ‫لسه کول‪ ،‬نو اوس د همدغه غربککي ځواکونککو د مککاتولواو د خپککل هیککواد څخککه ددغکو ځواکونککو د شککړلو لککه پککاره د‬ ‫روسانو څخه د هماغه یوبل ته د اړتیا تر فورمککول لنککدې وسکایل تککر لسککه کککړي‪ .‬او دا کککار دامریکایککانو دروحکي‬ ‫کمزور تیا سره سم ممکن بریښي ‪ .‬تاریخ دا وښووله چکې کلکه چکې روسکانو پکر افغانسکتان پکوځي یرغکل وککړ نکو‬ ‫امریکایان اوغربیان وارخطا و او ویل یې چې دا فیل چې چیرې پښه کېږدي نو بیا دهغه ځایه څخککه یککې د پککورته‬ ‫کېدو توان له چا سره نه شته‪ ،‬همدا لمل و چې په افغانستان باندې د شوروي د لښکککرو د یرغککل) ‪ ۱۹۷۹‬زیږدیککز‬ ‫کال ( په پیل کې یا دا تیاومې لسیزې په لومړیو کې کله چې امریکایانوغوښتل د افغانستان د جهادي تنظیمککو سککره‬ ‫نظامي مرستې وکړي نو ټولې مرستې یې پټې او تر پردې لندې وې ‪ .‬خو کله یې چککې ولېککدل افغانککان ددې وړتیککا‬ ‫لري چې ددغه زبرځواک پښې ورماتې کړي او د بله اړخککه یککې د روسککي ځواکونککو د جنککګ او جګککړې طریقککه او‬ ‫وارخطایي وکتله نو بیایې خپلې مرستې ډاګیزه ککړې ‪ .‬روسکان هکم د همداسکې شکرایطو منتظکر دي او د ولسمشکر‬ ‫پوتین اوسنی بیان او هم اسلمي هیوادونو ته سفر او هم د حماس د اسلمي ګوند سره ښې اړیکې ددې ټولو ککارنو‬ ‫مقدمه ده ‪.‬‬ ‫د پوتین ددغه مقدماتي خبرو وروسته یو بل ستر تحول هم راغی او هغه دا و چې په هند کې‪ ،‬د روسککیې‪ ،‬هنککد او‬ ‫چېن د بهرنیو چارو د وزیرانو غونډه وه ‪ .‬دغه هیوادونه د نړۍ هغه دری ستر هیوادونه دي چې هککم اقتصککادي‬ ‫ځواک لري او هم په نظامي توګه د نړیوال ځواک خاوندان دي‬ ‫روسان د پخوا څخه د اتومي تکنالوژۍ خاوندان دي او د افغانانو په لسو د شوروي امککپراطورۍ دړنګیککدو)‪۱۹۹۱‬‬ ‫( نه مخته یې د امریککا سکره پککه سکوړ جنکګ او تسککلیحاتي ډګکر ککې سککتره سککیالي ککوله د لکږې مککودې پکورې د‬ ‫جنجالونو او ستونزو سره مخ و خو د پټرو ډالر یا تیلو او ګازو د بیو د لوړېدو په اسککاس روسککانو یوځککل بیککا چککانس‬ ‫پیدا کړ په خپلو ستراتیژیو له سره نظر وکړي او همدا اوس اوس یې اعلن وکړ چې غککواړي د بلسککتیکي میزایلکو‬ ‫نظام له سره تیار کړي‪ .‬په اقتصادي لحاظ هم نن روسان د هیچا نه وروسته نککه دي پککاته ‪.‬اود یککوه ډاډمککن مشککر پککه‬ ‫درلودلوسره هر وخت کولی شي د امریکایانو په سترګو کې ځانونه ورننه باسي ‪.‬‬


‫‪100‬‬

‫چېن نن په نړۍ کې تر ټولو سترې اقتصادي او نظامي ځانګړتیاوې لري ‪ .‬او د دی هیواد اتومي تکنالوژي دومککره‬ ‫پرمخ تللې چې نژدې څو ورځککې د مخککه یککې هغککه توغنککدی چککې سککپوږمکۍ ویشککتلی شکي وازمکایه او دغککه کککار‬ ‫امریکایان او نور غربیان ټول اندیښمن کړیکدي‪ .‬همکدا نکن دفکبروری درویشکتمه‪ ،‬د امریککاد جمهکور ریکس معکاون‬ ‫ډیک چېني په خپلې یوې وینا کې ویلي چې د چېن نظامي پرمختګ نړۍ ته خطر پیدا کککړی او دا بایککد کنککترول‬ ‫شي‪ .‬که څه هم امریکایانو هڅه کړی چې د چېن هیواد د تایوان د ټاپو وزمې سره‪ ،‬چککې د چېککن د خککاورې یککوه‬ ‫برخه ده‪ ،‬په جنګ او جګړو مصرو ف وساتي خو چنیایانو له دغه کار څخه په ډیر احتیاط سره ځان ژغککورلی دی‬ ‫‪ .‬دبله اړخه چېن د افریقایي هیوادونو د نورو مارکېټونو ترڅنګ د هغوی د تیلو او تعمیراتو پر مارکېټونو بانککدې‬ ‫هم نژدې زیات تسلط لري ‪ .‬او په دی هکله یې د امریکایانو او انګلیسانو مونوپولي له منځه وړې او دا کار پخپلکه‬ ‫د امریکایانو د اقتصادي مارکېټ له پاره چې د لسته راوړو په خاطر یې د هیڅ نوع جرم د اراتکاب هککم ډډه نککه‬ ‫کوي ډیره ستره ضربه ګڼل کېږي ‪.‬‬ ‫همدا راز هند‪ ،‬په داسې حال کې چې امریکایککانو ورسککره د اتککومي سککتراتیژۍ سککتر تککړون لسککلیک کککړ او دغککه‬ ‫هیواد یې په داسې حال کې چې د اتومي انرژۍ د نککه خککپرولو د تککړون لسککلیک کککونکی هیککواد نککه دی‪ ،‬هککم د یککوه‬ ‫اتومي هیواد په څیر په رسمیت و پیژانده او ددې څخه یې هد ف دا و چې دغه هیواد په راتلونکي کې د چېن پککه‬ ‫خل ف خپل اتحادي و ګرځوي‪ ،‬خو هندوانو د وخت نه په ګټې اخستلو سره یوځل بیککاخپله بهرنککۍ پالیسکي هماغسکې‬ ‫چې پخوا وه یوځل بیا اعلن کړه او د روسیې‪ ،‬او چېن دواړو سره په دې غبرګون کې شریک شو چککې ووای کي‪،‬‬ ‫باید د نړۍ سیاسي او نظامي ستونزې د یوه ځواک له لرې پخپل سککر مختککه نککه شککي ولړی‪ .‬او نککوره نککړۍ هککم د‬ ‫نړیوالو مسایلو په حل کې د نړیوال منشور د مندرجاتو په اساس شریکه واوسي ‪.‬‬ ‫ددغه دری واړو هیوادونو ګډ دریځ د امریکایانو پر بهرني سیاست باندې ژور اغیز کړی چې څرګندې نښې یې د‬ ‫امریکا د بهرنیو چارو د پخوانۍ وزیرې میرمن رایس د هغې بی نتیجې سفرونو څخه چې منځني ختیځ او یا نورو‬ ‫اسیایي هیوادونو ته یې په ډیره ګړندۍ توګه تر سره کول‪ ،‬په نظر راځي‪.‬‬ ‫ددې ترڅنګ په سیمه ایزه توګه هم د وخت په تیریدو سره او د امریکایي او ناټو د پوځونو د ناکککامه او خپککل سککري‬ ‫پوځي عملیاتو په لړ کې هم په خپله په افغانسککتان ککې او هکم د دغککه هیککواد دګاونککډیانو پکه پالیسککیو کککې څکه ګړنکدي‬ ‫تغییرات لیدل کېږي ‪.‬‬ ‫ایران چې د امریکا او انګلیس سره د اتومي وسلې د جوړښت او د یورانیمو د غني کولو په پروسي بانکدې کلکک‬ ‫اختل ف لري او دا دی د ایران په مقابل کې هغه وخت بندیز چې د امریکا په حکم د ملګرو ملتونو د ادارې لخککوا‬ ‫تر یویشتم د فروري پورې اعلن شوی و هم تیرشو خو د ایران حکومت او ولس په خپل عزم ولړ دی او غواړي‬ ‫چې خپل دغه حق‪ ،‬د یوارنیمو د غني کولو پروسه‪ ،‬چې د نړیوالو موازینو برابر دی د لسککه ورنکککړي‪ .‬ددې تککر‬ ‫څنګ امریکایانو ایران په عراق او افغانستان کې د مقاومت د ډلو سره په تعاون متهم کړی‪ ،‬په داسې حال کې چې‬ ‫ایران یې په کلکه مستردوي ‪ .‬او اوس خو په ځینو رسنیو کې راځي چې امریکا او اسرایېل غواړي ایران باندې‬ ‫یوناڅاپی هوایي برید وکړي اود اتومي انرژۍ د مراکزو په شمول ټول نظامي تم ځایونه یې له منځککه یوسکي ‪ .‬او‬ ‫د امریکا ولسمشر بش چې په دی وخت کې په عراق کککې د پککوره ناکککامیو سککره مککخ دي او د بیککن المللککي فشککارونو‬ ‫ترڅنګ یې په خپل ولس کې هم باور له لسه ورکړی نو ګومان کېږي چې هغککه بککه د خپلککو ناکککامیو د پټولککو پککه‬ ‫خاطر دداسې یو قدم له پورته کولو څخه ډډه ونکړي ‪ .‬ځککه امریکایکان همککدا اوس پکه افغانسککتان او عککراق کککې‬ ‫کافي شمیر عسکري ځواکونه لري او ایران یې تر عسکري محاصککرې لنککدې دی ‪ .‬البتککه پککه دی کککار کککې پخپلککه د‬ ‫ایران پخوانۍ اداره چې امریکایانو ته یې په افغانستان باندې د پوځي یرغل په وخت کې نه یوازې کومککک وکککړ‬ ‫بلکې د هغوی له پاره یې لرې هم ښوولې پوره ملمته ده او د ایران ولس د خپلو پخوانیککو مسککولېنو څخککه چککې‬ ‫غوښتل یې په دی ترتیب ځانونه غرب ته نژدې کړي‪ ،‬ددغې ناکامه پالیسۍ پو ښتنه وکړي ‪.‬خککو اوس د ایککران پککه‬ ‫پالیسیو کې یو لړ بدلونونه راغلي او هغوی اوس افغانستان یو اشغال شوی هیواد ګڼ کي او د امریکایککانو پککه ګککډون د‬ ‫بهرنیو پوځونو د وتلو غوښتنه کوي‪ .‬خو نوي حالت دڅه پټو رازونو او مؤامرو خبرې کوي‪ ،‬چککې وروسککته بککه‬ ‫را څرګند کړل شي ‪.‬‬ ‫پاکستان چې د تروریزم تر نامه لندې جګړه کې د امریکایانو یو بې پو ښتنې او د‪ ،‬یس س کر‪ ،‬ملګککری دی او تککر‬ ‫اوسه پورې یې هیڅ هغه حکم چې د سپینې ماڼۍ څخه ورته شوی وي نه دی مسترد کککړی او زیککات شککمیر پخککواني‬ ‫عرب مجاهدین او افغانان یې د ټولو بین المللي پرنسککیپونو پککه خل ف امریکککایي ځواکونککو تککه سککپارلي‪ ،‬دیککو لککړ‬ ‫داخلي ستونزو تر څنګ د اسلمي امت تر فشار لندې هم دی ‪ .‬او هیڅکله به هم په دې راضي نشي چې پر ایککران‬ ‫هم لکه د افغانستان په څیر د پردیوحملې تایېد کړي ‪ .‬د ایران او پاکستان تر مینځ ډیرې کلکککې ریښ کې‪ ،‬اقتصککادي‬


‫‪101‬‬

‫او نظامي اړیکې موجودې دي ‪ .‬همدا علت دی چې د پاکستان پالیسي جوړونکواعلن کړی چې پکر ایککران بانککدې‬ ‫به د امریکا حمله تایېد نکړي ‪.‬‬ ‫پاکستان په افغانستان کې د ناټو او امریکایي ځواکونو پوځي قوت ته ګوري ‪ .‬او لکه د روسککانو او چېنایککانو پککه‬ ‫څیر‪ ،‬که وویني چې دغه ځواکونه د ناکامیو او تیښتې سره مخ دي‪ ،‬نو په همغه ورځ بککه بیککا د نککوې پالیسککۍ اعلن‬ ‫کوي ‪ .‬همدا علت دی چې د پاکستان دولتي مسولېن د یوې ریښتونې پالیسۍ خاوندان نه بریښي ‪.‬که له یوه طرفککه د‬ ‫پاکستان هیواد د افغانانو او په ځانګړې توګه د پښتنو د خوښې په خل ف د ډیورنډ په کرښه اغزن سیم ږدي او یا په‬ ‫ځینو ځایو کې ترې دیککوال تککاووي‪ ،‬او تعهککد کککوي چککې د ټولککو مخکالفینو مخنیککوی بککه کککوي خکو لککه بلککه اړخککه د‬ ‫پښتونخوا والي په زغرده اعلنوي چې په افغانستان کې مقاومت د یوه ازادي غوښتونکي ملي مقاومت شکل خپل‬ ‫کړی او ولسي ملتړ ورته ورپه برخه دی ‪.‬د هغه خبرې په رسنیو کې داسې راغلې ‪:‬‬ ‫])دپاکستان یوه لوړ پوړي مقام ویلي چې د طالبانو مقاومت په افغانسککتان کککې د ازادۍ غوښککتنې پککه یککوه غورځنککګ‬ ‫تبدیل شوی‪ ،‬او د افغانستان ددولت څخه یې غوښتنه کړی چې د اړ ودوړ د لککه منځککه وړلککو پککه خککاطر دې ددغککه‬ ‫مقاومت سره د خبرو دروازه پرانیزي ‪.‬‬ ‫د پښتونخوا ایالت والي‪ ،‬پخواني جنرال علي محمد جان اورکزي افغانسککتان تککه ویل کي چککې د طالبککانو غورځنککګ‬ ‫همدا اوس په افغانستان کې د ازادۍ په غورځنګ بدیل شوی دی‪.‬‬ ‫هغه د لیکوالنو په یوه غونډه کې وویل چې دغه غورځنګ اوس د یوه ملي پاڅون او د ایتلفي ځواکونو پککه مقابککل‬ ‫کې د ازادۍ یو مقاومت ګرزیدلی دی‪[(.‬‬ ‫دپښتونخوا د ایالت د والي ښاغلي اورکزي وینا په څرګنده توګه ددغه هیواد په پالیسکیو ککې یکو نکوی خکط پکه ګکوته‬ ‫کوي ‪ .‬ځکه د افغانستان په هکله د پالیسیو په جوړولوکې اسلم اباد دسرحد د والي او حکومت نظککر او کککره کتنکې‬ ‫ته د پام وړ اهمیت ورکوي‪.‬‬ ‫د نوموړي والي داخبره تر ډیره حده پورې رښکتیا هکم ده ځککه هیککڅ تحریکک او غورځنکګ چکې داخلکي او ولسکي‬ ‫ملتړ ونلري هغه هلته په ولس کې نمو نشي کولی‪ ،‬او نه پردي عناصکر ککولی شکي چکې پککه نککورو ولسکونو ککې‬ ‫ځانوته د پښو ځای پیدا کړي ‪ .‬په دی کې هیڅ شک نشته چې دغه مقاومت بککه بیرونکي ملتککړي هکم ولککري ځکککه‬ ‫دغه ‍ډول سترکارونه د بهرني ملتړ پرته نشي تر سره کېدای ‪ .‬او دبله اړخه که د طالبانو غورځنګ دی نو هغوی‬ ‫خو په افغانستان کې پنځه کاله حکومت کړی او د ولس په ټولو پرګنو کې ځانته ځای لري او تکر څنکګ یکې حکزب‬ ‫اسلمي افغانستان دی چې دافغانستان د اسلمي جهککاد او د روسککانو د پککوځي مککداخلې پکه خل ف د ازادۍ د جهککاد او‬ ‫مقاومت د مل تیر ګڼل کېده‪ ،‬نو اوس دغه دواړه اسلمي غورځنګکونه سکره یککو ځکای د یکوه اعلن شکوي پکوځي‬ ‫ځواک په خل ف په وسله والې مبارزې او مقکاومت بکوخت دي ‪ .‬نکو کککه چېکرې دغکه دواړه سکتر سکتر تنظیمکونه‬ ‫ولسي جرړې ونلري نو بیا خو به یې پخواني حالت هم شکمن و ګڼل شککي ‪ .‬دا بالکککل صککحیح ده چککې دغککه دواړه‬ ‫ډلې ولسي ډلې دي‪ ،‬د ولس په منځ کې پرتې دي او د همدې ولس په کومک او مټو باندې همدا اوس خپککل مقککاومت‬ ‫ته دوام ورکوي ‪ .‬په دی اساس د پاکستان په پالیسیو کې د حالتو په کتلو سره هر وخت بدلون ممکککن دی ‪ .‬خککو‬ ‫دا به راتلونکې عسکري خوځښتونه و ښیي چې تله په کوم لوري درنه ده ‪.‬‬ ‫ددې تر څنګ پخپله په هیواد کې هم د پنځه کاله تیریدو نه وروسته په ولس کې او هم د ولس پککه نماینککدګانو کککې دا‬ ‫جرا ت را پیدا شوی تر څو بهرنیو ځواکونو ته ووایي چې خپل قدم درست کېږدی‪ .‬د نورو پیښو څخککه علوه څککه‬ ‫موده مخته د ننګرهار په ولیت کې څه داسې حالت راولړ شول چې د ننګرهار ولیتي شورا یې دیتککه اړ کککړه‬ ‫چې د امریکایي پوځونو د نظامي خپل سري عملیاتو په خل ف خپل دفترونه د احتجاج په توګه د څو ورځو له پاره‬ ‫وتړي ‪ .‬په رسنیو کې ددې خبر داسې غبرګون وموند‪:‬‬ ‫])د خبري رسنیو له مخې‪ ،‬د ننګرهار ولیتي شورا په اتلسکم د دلکوې د سکه شکنبې پکه ورځ د امریککایي سکرتیرو د‬ ‫خپل سري عملیاتو او ددې عملیاتو په دوران کې د شپږو وګړو توقیفولونه وروسته د اعتراض په تککوګه تککر څلککورو‬ ‫ورځو پورې خپل دفترونه وتړل ‪ .‬د امریکا تر قوماندې لندې ځواکونو د نظامي عملیاتو په ترڅ کې شپږ کسان د‬ ‫القاعدې د تنظیم سره د تړاو په اتهام له ځانه سره یوړل اویو کس یې په قتل وررساوه‪.‬‬ ‫د ننګرهار د ولیتي شورا رئیس په دې هکله وویل چې بندیان کړل شوی وګککړي د خوګیککاڼو د ولسککوالۍ د یککوه‬ ‫کلي اوسیدونکي دي او د هیڅ ډول تروریستي شبکو سککره اړیکککې نلککري‪ .‬دکورنیککو چککارو د وزارت وینککدوی هککم‬ ‫تایېد کړه چې دغه عملیات د محلي ارګانونو سره د یووالي پرته په خپل سر ترسره شوی‪ .‬هغه زیاته ککړه چکې د‬ ‫دې پنځو کسانو تر څنګ د وژل شوي کس ورور هم په بندیخانه کې پککروت دی ‪ .‬ددې ترڅنککګ د ننګرهکار ولیککتي‬ ‫شورا ددغې غمجنې پیښې د پیښیدو وروسکته ملکي مکاتم اعلن ککړی او د امریککایي ځواکونکو دغکه خپکل سکري او‬


‫‪102‬‬

‫غیرمسولنه کړنې یې په کلکه غندلې دي ‪ .‬او په دې عملیاتو کې یې د مولوي محمد یحیکی وژل پککه کلکککه محکککوم‬ ‫کړیدي ‪.‬‬ ‫هغه ایتلفي ځواکونو د خلکو د مالونو او د هغوی څخه د نقدو پیسو په لوټلو باندې متهککم کککړل او زیککاته یککې کککړه‬ ‫چې دوی غواړي دغه شرقي ولیت په داسې بې نظمۍ تبدیل کککړي لکککه همککدا اوس یککې چککې د هلمنککد‪ ،‬قنککدهار او‬ ‫زابل ولیتونه ککړ کړیدي‬ ‫هغه وویل چې هغوی د امریکایي قوماندانانو‪ ،‬د هغو د سفیر او همدا راز د انګلیکس د سکفیر څخکه غوښکتي چکې‬ ‫دغه ډول خپل سري عملیاتو او د خلکو د کوروڼو د لټولو څخه لس واخلي هغه د ننګرهار د ولیت مسککولېن هککم‬ ‫د ډیر ناوړه حکومت په کولو سره محکوم کړي او ویلکي دي چکې دغکه مسکولېن پکه دې ککې پکاته راغلکي چکې د‬ ‫پردیو عسکرو د خپل سري عملیاتو ځواب ووایي ‪.‬هغه وایي چې په ګککډه بککه د ننګرهککا د ولیککت د خلکککو سککره د‬ ‫راتلونکي په هکله تصمیم ونیسي مګر داچې زمونږ د اعتراضونو په ځکواب ککې پکه حکالتو ککې ککوم بکل ډول‬ ‫تغییر او تبدیل راشي ‪[(.‬‬ ‫د ننګرهارولیتي شورا لومړنی رسمي مقام و چې هم یې په رسمي توګه ددغو بهرنی کو ځواکونککو د خپککل سککریو پککه‬ ‫مقابل کې په پوره جرا ت سره خپل احتجاج اعلن کړ او هم یککې د ولسککي وګکړو د خونککدي سکاتلو او د خپککل ولککس‬ ‫سره د همدردۍ د ښوولو جوګه شول‪ .‬فکر داکېده چې د ننګرهار د ولیتي شورا د غککړو سککره بککه کککه د پارلمککان‬ ‫غړي نه وي‪ ،‬نو لږ تر لږه خو به ورسره د ګاونډیو ولیاتو او یککا د ټککول افغانسککتان د ولیککاتو د ولیککتي شککورا ګککانو‬ ‫غړي په دغه احتجاج او ماتم کې یو ځای شي او یا خو به د ننګرهار څخه ولسي جرګی ته ټاکل شککوي غککړي دغککه‬ ‫موضوع په ولسي جرګې کې د بحث او څیړنې له پاره وړاندې کړي ‪ .‬خو بدبختانه داسې هیککڅ و نشککول او نککه یککاد‬ ‫شوو وګړو د ننګرهار د ولیتي شورا سره په دغه ملي ماتم کې د ګډون کوم غږ را پورته کړ‪.‬‬ ‫د افغانستان د پخوانیو مجاهدینو مشران چې یو شمیر یې اوس پککه ولسککي جرګکه او پارلمککان کککې ځکای لکري خکو د‬ ‫امریکایانو لخوا د انساني حقوقو د اداری له لرې تر زیات فشار لندې راغلي ‪ .‬په داسې حال کې چککې هغککوی د‬ ‫خپلو ځانو د خلصون په خاطر یو زیات شمیر کمونستو او ملیشومجرمو او قاتلو عناصرو تککه چکې پککه خپککل ملکت‬ ‫او ولس یې هیڅ ډول رحم نه دی کړی اودغه اوسنۍ وضع او د دریو لسیزو په جګړو کې د وژل شوو خلکککو ټککول‬ ‫مسولېت ددو ی پر غاړه دی‪ ،‬هم د معافۍ تر فرمان لندې راوړي او خبره یې اوس د ولسمشکر ککرزي پکه غیککږ‬ ‫کې ورغورزولې تر څو قانوني شکل اختیارکړي‪ ،‬خو امریکایي او بین المللي ادارې دوی نککه پککر یککږدي چککې پککه‬ ‫ارام د پارلمانو د مصونیت څخه برخمن شي ‪ .‬په دې خاطر یې اوس په لرېونونو پیککل کککړی تککر څککو بهرنیککو تککه د‬ ‫خپل ملتړ د ورښوولو او د هغوی د ویرولو لپاره ځانونه د دې لرې مصئون کړي ‪ .‬دغه لرېونونه چککې لککومړی‬ ‫یې د فبروری په درویشتمه په کابل کې تککر سکره شکو او د امریککا دسککفارت تککر مخکه یککې د امریککا ضکد شککعارونه‬ ‫ورکړل‪ ،‬ددې خبرې پیلمه ګڼل کېږي چې حالت دکوم نوي لوري په لور نوی قدم اخلي ‪ .‬څکه ددغه لرېونونو‬ ‫لړۍ د هغوی د اعلناتو تر مخه کېدای شي نورو ولیاتو ته و غزیږي او په دې ترتیب خلک ددې فرصت نه په‬ ‫استفادې سره خپل د زړه اواز را وباسي‪.‬‬ ‫که څه هم دا مشران غواړي خپلې غوښتنې ددې لرې وپلوري خو داسککې بریښککي چککې دا بککه ورتککه ډیککره ګرانککه‬ ‫تمامه شي‪ .‬همدا علت دی چې ددغه مشرانو یو شمیر همدا اوس د خپلو هغه پخوانیو ملګرو سره چې پککه غرونککو‬ ‫کې ناست دي اړیکې کلکې کړې او غواړي ددغه نوي تحول په رڼا کې یوځل بیا ځانونه سره یوځککای کککړي ‪. .‬او‬ ‫دا حقیقت دی چې د هغوی له پاره هم‪ ،‬د همدې ځایه پرته‪ ،‬بل ځای او بل درک نشته ‪.‬‬ ‫هو ! دا حقیقت دی چې افغانستان د نیواکګرو تر ولکې لندې هیڅکله هم نه شي راتللی نو په دې خاطر چککې‬ ‫د افغانستان ملي وحدت او د خاورې بشپړتیا ته کوم زیکان و نکه رسکیږي ‪ ،‬اړینکه ده چکې د هیکواد ټکول سیاسکي‬ ‫کدرونه که په داخل کې دي او که په خارج کې د مقاومت په لیکو کې مشغول دي باید په یوه صف کککې سکره‬ ‫راټول او دا ملت ددې غمیزې څخه و کاږي او ولس د نجات لر پیدا کړي‪ ،‬دا کار باید پخوا لککه دې چککې ډیککر‬ ‫ناوخته شي همدا اوس باید تر سره شي ‪.‬‬ ‫شپږم فصل‬ ‫ستونزې او خنډونه ‪:‬‬ ‫افغانستان نه یوازې په دې وروستیو دیرشو کالو کې د پردیو د لسوهنو او پوځي مداخلو او اشککغال پککه واسککطه‬ ‫د ستونزو سره مخ دی بلکې دهغه دمخه هم په دغه هیواد حاکم شاهي نظام خپلو هیواد والو ته د فقر‪ ،‬نککاپوهۍ‬ ‫او بې کارۍ پرته نور څکه نکه دي ورککړي ‪ .‬افغانسکتان چکې د انګریزانکو څخکه یکې د ‪۱۹۱۹‬ز ککال د اګسکت پکه‬


‫‪103‬‬

‫‪۱۹‬مه خپله ازادي بیرته واخسته‪ ،‬د هغه وخته راهیسې پر دې هیواد حاکم نظامونو دخپل ځککواک د ټینګښککت‬ ‫له پاره د ولسونو په ښکېلولو باندې کار کړېککدی‪ ،‬او د نککورو ازادو هیوادونککو پککه څیککر یککې د خپککل ولککس د‬ ‫پرمختګ ټول چانسونه له دې ویرې له لسکه ورککړي چکې ولکس یککې را بیککدا ر نککه شکي او د دوی ظالمکانه‬ ‫سلطنتونه او دعیاشۍ ځالې له منځه یونسي ‪.‬‬ ‫زمونږ د هیواد ملي حاکمیت‪ ،‬ځمکنۍ بشپړتیا او ملکي او سیاسکي مشکروعیت یکو ځکل پکه ‪ ۱۹۸۰‬ومکو کلونکو ککې‬ ‫پخواني شوروي اتحاد تر پښو لندې کړ‪ ،‬خو د افغان ولس د میړانې په مقابل کې تم نشول او نسککبي اسککتقلل‬ ‫مو بیرته تر لسه کړ‪ ،‬خو اوس دا دی یوځل بیا ‪۲۰۰۱‬ز کال د اکتوبر راهیسې زمونږ ملي حاکمیت‪ ،‬ځمکنې‬ ‫بشپړتیا او ملي او سیاسي مشروعیت د امریکایي نیواکګرو له اړخه تر پښو لنککدې شکوی‪ .‬اصککلي اراده او اداره‬ ‫بالکل د پردیو په لس کې ده او د هېواد د برخلیک تصمیم د هغه د پولو څخه بهر نیول کېږي‪.‬‬ ‫» شواهدو ثابته کړې چې » تروریزم « یوه پلمه وه او اصلي غایه د کسپین د حوزې او منځنۍ آسککیا نفککتي زیرمتککون‬ ‫ته ځان ور رسول دي چې دروازه یې همدا افغانستان دی ‪ .‬دوهم دا چې افغانستان د درو عمده ستراتیژیکو سککیمو د‬ ‫تړلو نقطه ده چې هغه منځنی ختیځ‪ ،‬منځنۍ آسیا او جنوبي آسیا ده او واشنګټن همدې نقطې تککه سککخته اړتیککا لککري ‪.‬‬ ‫پدې حساب‪ ،‬افغانستان نن د خپل حساس موقعیت قرباني شویدئ او د خپل دغه مهم دریځ سزاوې ګالي ‪(۷۹) «.‬‬ ‫ترڅنګ یې په افغانستان کې د اوسنۍ جګړې سرچېنه د طالبانوراګرځیدل‪ ،‬د امریکې د تیلو د کمککپینو لککه اتحککادیې‬ ‫‪ UNOCAL‬څخه د ارجنټینا د تیلو او ګازو کمپنۍ)‪ ( Bridas‬له لوري د مرکککزي آسککیا د تیلککو او ګککازو څخککه د‬ ‫افغانستان له لیارې د هند سمندر ته د پایپلین د غزولو د ښو شرایطو وړاندېز ته ورګرځي‪.‬‬ ‫د افغانستان په اړه په هغه کنفرانس کې چې د جرمني‪،‬دبرلین په ښار کې دجولې په ‪ ۲۰۰۱‬کال کې د ملګرو‬ ‫ملتونو له لوري جوړشوې و‪ ،‬امریکایي چارواکو د پاکستان د بهرنیو چارو سکرتر‪ ،‬نیاز نایک تککه مشککوره ورکککړه‬ ‫چې "مخکې لدېنه چې د اکتوبر په میاشت کې واوره راښکته شي‪ ،‬موږ به په افغانستان حمله وکړو" د )بروس جککي‬ ‫ریچارډسن( له قوله چې د افغانستان په اړه د دوو کتابونو لیکوال دی‪ ،‬د نایک خیال دا و چې په افغانستان کې بککه د‬ ‫امریکې لس پوڅی رژیم د ‪ UNOCAL‬د پایپلین په پرمختللې پروژې بدلې شي‪.‬‬ ‫امریکایي ژورنالیست‪ ،‬ریچارډسن د سي آی اې یوه پخواني افسر‪ ،‬کریسټن روکا ته اشاره کوي چککې د امریکککې تککر‬ ‫رهبرۍ لندې مذاکراتو کې یې طالب چارواکي زړه نا زړه کړه او ورته یې وویل" ته باید دا زرین وړاندېز ومنککې!‬ ‫که نه نو مونږ به دې د بمونو په فرش کې ښخ کړو" )‪(۸۰‬‬ ‫د یوه غربي شنونکي د وینا له مخې د افغانستان او عراق جنګونه استعماري جنګککونه دي او اسککتعمار د خپلککو‬ ‫دې جنګونو دپرمختللو له پاره او د عام ولس په سترګو کککې د خککاورو اچولککو پککه خکاطر ډیککر غککوړ او پککه زړه‬ ‫پورې شعاراستعمالوي ‪ .‬امریکایانوهم په لومړیو کې ددې جنګ د موخو د بیانولو په وخککت کککې وویککل چککې ‪:‬‬ ‫غواړي په افغانستان کې د تروریزم جرړې وکاږي‪ ،‬ترڅو بیا امریکا ته کوم ګواښ پیدا نه کړل شي‪ ،‬ترڅنګ‬ ‫یې باید په افغانستان کې دیموکراسي پلې کړي‪ ،‬همدا راز یې هوډ کړی و چې د مخدره موادو کښت او تولېککد‬ ‫به له منځه وړي او د ښځو د حقوقو اعاده به کوي ‪.‬‬ ‫امریکایانو ددې ظالمانه جګړې له پاره د ناټو د ټلوالې د هیوادو په ګډون دنړیوالې ټولنې د ټولو هیوادونو څخه‬ ‫عسکر راټول کړل او د ملګرو ملتونو څخه یې د دې جواز واخست چې د تروریزم په خل ف پ کر افغانسککتان‬ ‫باندې یرغل وکړي ‪ .‬تر څنګ یې په ولسمشر ککرزي بانککدې دخپلککو دغکو قکاتلینو د مصکئونیت لکه پکاره فرمککان‬ ‫صادر کړ‪ ،‬چې دا دی نن په افغانستان کې عامو خلکو ملکي تلفات تر سلو زرو اوښتي دي ‪.‬‬ ‫که څه هم د تروریزم په خل ف د یرغل له پاره امریکایانو د ملګرو ملتو د ادارې د چککارواکو څخککه اجککازه تککر‬ ‫لسه کړه خو هغوی امریکایانو ته د افغانستان د اشغال اجازه نکه وه ورککړې او نکه یکې ددې اجکازه درلکوده‬ ‫چې د افغانستان په څیر یو هیواد د تل له پاره تر خپلې ولکککې لنککدې راوړي ‪ .‬او ددې هیککواد ازادي‪ ،‬اسککتقلل ‪،‬‬ ‫ځمکنی تمامیت او د خاورې بشپړتیا تر پښو لندې کړي ‪.‬‬ ‫د افغانستان استقلل همغه وخت له منځه ولړ چې د بن په نامیمونه غونډه کې یو شمیر عناصککرو د قککدرت‬ ‫او واکمنۍ د ترلسه کولو په خاطر د هیواد ټوله واکمني د ملګرو ملتونو او یا یوناما په غیږ کککې ور واچککوله ‪.‬‬ ‫او د خاورې بشپړتیا مو هغه وخت تر پښکو لنکدې شکوه چکې د بکن د غونکډې پکه اسکاس پکه افغانسکتان ککې یکو‬ ‫کمزوری لسپوڅې رژیم منځته راغی او بیا ددغه رژیم مشرتابه امریکایانو او نورو نیواکګرو تککه پککه خل ص‬ ‫لس د افغانانو د نیولو‪ ،‬بندي کولو‪ ،‬د هغوی دکورونو د لټولو او د هغوی د بمباردولو او وژلو اجازه ورکړه‪.‬‬ ‫د )‪ (Al terNet‬د بریښنایي شبکې له مخې‪»:‬افغانستان په مکمله توګه یو اشغال شوی هیواد دی‪ ،‬په دې هیواد‬ ‫کې د ننګرهار د شینوارو په څیر د کککوچني عسککري تمځکای څخکه نیککولې بیککا تککر بګککرام پککورې تککر لویککو لویککو‬ ‫عسکري تمځایو پورې چې دامریکایانو د ښارګوټو په څیر ښکاري هککم شککامل دي ‪ .‬نککن د رسککمي سککرچېنو لککه‬


‫‪104‬‬

‫مخې په دغه هیواد کې اوه سوه عسکري تمځایونه شتون لري‪ .‬دغه بریښککنا پککاڼه د )‪Total l y Occupied:‬‬ ‫‪ (700 Mil itary Bases Spread Across Afghanistan‬تر عنوان لندې د ایسا ف د یوه قومندان )‪Wayne‬‬ ‫‪ (Shanks‬لککه خککولې لیکککي چککې پککه دوی کککې څلورسککوه د خککارجي عسکککرو او پککاته درې سککوه د کورنیککو‬ ‫عسکروتمځایونه دي‪ ،‬خو دکورنیو عسکرو په تمځایو کې هم امریکایي عسکر میشت دي «‪(۸۱) .‬‬ ‫پر افغانستان باندې د امریکې د یرغل یو هد ف دا و چې د القاعدې مرکزونه له منځه یوسي‪ ،‬غړي یې ونیسي او‬ ‫تر څنګ یې په افغانستان کې د طالبانو حکومت‪ ،‬چې د امریکایانو د احکککامو منلککو تککه تیککارنه و‪ ،‬لککه یککوه مخککې‬ ‫چپه کړي او پر ځای یې د خپلې خوښې حکومت کېنوي ‪ .‬اوس په داسې حال کککې چککې د امریکککا د سککي ای‬ ‫اې)‪ (CIA‬د ادارې رئیس )‪ ( Michael Hayden‬وایي چې په افغانستان کې د القاعدې دغړو شمیر د ‪۶۰‬‬ ‫او سلو ترمنځ دی‪ ،‬نو د انساني حقوقو ګڼ شمیر ازاد کارپوهککان پوښککتنه کککوي چککې ایککا امریکایککان ددې جککواز‬ ‫لري چې د دومره لږو کسانو پسې د تللو په خاطر د بین المللي ټولنې یو ازاد او مستقل غړی هیواد تککر پښککو‬ ‫لندې کړي او خپل یونیم لک وسله وال پوځونه دې هیواد کې ځای پر ځای کړي ؟ طبیعي ده چې امریکا په‬ ‫خپلو موخو کې اوس تر هر وخت زیاته د ډیرو ستونزو سره مخ ده او په عزتمنککده تککوګه د ځککان دخلصککون‬ ‫له پاره لرې چارې لټوي ‪.‬‬ ‫په افغانستان کې د ولسمشرۍ د دویم ځل ټاکنو‪ ،‬د خلکو تر منځ د ټاکنو ټول باور له منځه یوړ ‪ .‬دا ټککاکنې پککه‬ ‫داسې حال کې چککې د یونامککا ) ‪ ( United Nations Assistance Mission in Afghanistan‬مسککتقیمی‬ ‫څارنې لندې تر سره شوې له دومره د ګډوډیو ډکې وې چې د افغانستان تاریخ به یې په تورو ټکو ولېکي ‪.‬‬ ‫په افغانستان کې د واکمنۍ اصلي مرکزونه دامریکا سفارت او د یوناما)‪ (UNAMA‬دفتر او ددې دفتر امریکککایي‬ ‫مسؤلین دي ‪ .‬د افغانستان د ولسمشرۍ د دفتر له اړخه چې هره کوچنۍ یا ستره پریکړه کېږي بایککد د یونامککا د‬ ‫دفتر اجازه ولري ‪ .‬ان تر دې چې د والیانو او رئیسککانو د ټککاکلو پککه اړه هککم بایککد د یونامککا او امریکایککانو مککوافقه‬ ‫شتون ولري ‪ .‬ډیرې داسې پریکړې چې د هیواد د امنیتي وضعې د ښه کېدو په خاطر چې د ولسمشر کرزي‬ ‫له اړخه شکوی نککو د یونامکا دفککتر هغککه سمدسکتي مسکترد ککړې ‪ .‬همککدا راز د یونامککا دفکتر او د امریککایي قکواوو‬ ‫قومانککدان د ولسمشککر کککرزي هغککه وړانککدېز چککې د حککزب اسککلمي د امیککر انجنی کر حکمتیککار او د طالبککانو د امیککر‬ ‫ملمحمدعمر سره د خبرو په اړه کړې و په څو ساعتو کې د یوناما دفتر او د امریکایانو له اړخه یې پککه خل ف‬ ‫سخت غبرګونونه را پورته شول ‪ .‬همدا راز هغه وخت چې حضرت صبغت ا مجددي د مخالفینو سککره د سککولې‬ ‫دکمیسیون د مشر په څیر و ټاکل شو نو هغه په خپل لومړني کنفرانس کې اعلن وکړ چې حاضککر دی د حککزب‬ ‫اسلمي او د طالبانو د مشرانو سره کېني او د سولې د را وستو پککه اړه ورسککره د نککژدې څخککه خککبرې وکککړي‪ .‬د‬ ‫هغه دا خبره نژدې دوه ساعته وروسته د یوناما او امریکایانو له اړخه خفه کړل شوه ‪.‬‬ ‫همدا راز څرنګه چې پارلماني ټاکنې د یوناما د دفتر تر څارنې لندې د همدوی په مصارفو تر سره کېککږي نککو‬ ‫په دې اساس یوناما په کې ازاد لس لري چې څوک او کوم کاندید بریمند و ګڼ کي اوڅککوک د صککحنې څخککه بهککر‬ ‫کړي ‪ .‬د یوناما د دفتر پالیسي داده چې هغوی به په پارلمککان کککې یککو ډول انککډول سککاتي ‪ .‬اوکککوم کسککان چککې‬ ‫هغوی ترې ویره لري اویا یې نه شي خپلولی هغوی له صحنې کاږي ‪ .‬دا کار پکه عملککي تکوګه پکه پخوانیکو‬ ‫پارلماني ټولټاکنو کې هغه وخت تر سکترګو شکو چکې د ګکڼ شکمیر نکامطلوبه کاندیکدانو د رایکو صکندوقونه د‬ ‫شمیرلو څخه مستثنی او قرنطین شول‪.‬‬ ‫امریکایانو ددې سترې جګړې د زبیښو څخه سککتره ګټککه پککورته کککړه‪ ،‬خپککل اقتصکادي مککارکېټونه یککې لککه سککره‬ ‫ارزیابي کړل‪ ،‬د خپلو نظامي او نورو تولېداتو له پاره د نویو مارکېټونو په لټه کې شول ‪ .‬امریکایانو او غربیانو‬ ‫چې هغه وخت یې د اسلمي امت څخه د شوروي امپراطورۍ د کمونیزم په مقابل کې د خپلکو ځکانو لککه پکاره سکپر‬ ‫جوړ کړی و یوازېنۍ ویره یې دا وه چې شوروي کمونیزم پرې غالب نشي‪ ،‬ځککه هغکه وخکت یکې کمکونیزم او د‬ ‫کمونیزم چټک خوریدل ) لکه نن چې د اسلمي نظریې خوریدل ګڼي( د نړۍ له پاره او هم دخپککل کپیټککالیزم لککه‬ ‫پاره ستر خطر ګکاڼه‪ ،‬او پککه هرځکای کککې یکې د اسککلمي غورځنګونکو چکې د روسکي کمککونیزم پککه مقابکل کککې پکه‬ ‫ایډیالوژیکي او فزیکي ډول په جهاد او مبارزه مصرو ف ول‪ ،‬تایېدول او تبلیغات یې ورته کول‪ ،‬خو نککن چککې‬ ‫نړۍ یو قطبي شوې او ټول ځواک د امریکایانو او انګلیسانو په لسو کې پروت دی‪ ،‬هر چېرته یککې چککې خوښککه‬ ‫وي هلته مداخله کوي او د هر چا څخه یې چې ویره او ترهه وي هغه د تروریست تر نامه لندې په هککر وخککت او‬ ‫هر ځای کې چې وغواړي تر خپلې ضربې لندې نیسي ‪ .‬د انساني حقوقککو د رعککایت کولککو معنککی ددوی لککه پککاره د‬ ‫خپل امنیت په خوندي ساتلو او د نورو په وژلو کې ده‪ .‬که د دوی عسکر په زرګونه کېلککو مککتره لککرې د نککورو‬ ‫هیوادونو استقلل او ځمکنی تمامیت له منځه وړي‪ ،‬د وسلو انبارونه هلته منتقلوي‪ ،‬او د ترور تر نامه لنککدې پککه‬ ‫عککامه وژنککه لس پککورې کککوي ‪ ،‬پککه سککلګونو او زرګونککو کوچنیککان او ښککځې‪ ،‬زاړه او ځوانککان د خپلککو ناپککالم او‬


‫‪105‬‬

‫فاسفورسککي کېمیککاوي بمونککو پککه واسککطه لککه منځککه وړي‪ ،‬نککو دا کککار روا دی او دوی یککې بایککد د خپککل هیککواد د‬ ‫اوسیدونکو د امنیت په خاطر ترسره کړي‪ ،‬خو که چیرې ددوی د یوه عسکر پوزه هم زخمي کېږي نو پلټنککه یککې‬ ‫کوي چې دا په کوم ډول وسله زخمي شوی او دا وسله له کومه ځایه او دکوم هیواد څخه ددغککه هیککواد د وګککړو پککه‬ ‫لس کې لویککدلې ده ‪ .‬چککې غککوره مثککالونه یککې پککه عککراق او افغانسککتان کککې تککر سکترګوکېږي ‪ .‬همککدا اوس اوس پککه‬ ‫رسنیوکې خبرونه را ځي چې د امریکا ولسمشر بش ایران په دی متهم کړی چې د عراق مبارزینو تککه سککپکې او‬ ‫درنی وسلې ورکوي ترڅو امریکایان پرې ووژني او د خپلککو ټولککو تبلیغککاتي چېنلونککو لککه لککوري داډول وسککایل د‬ ‫تلویزیونونو پرمخ نړیوالو ته ورښوول کېږي ‪ .‬خو څو ک به ترې وپوښتي چې تاسې ولې عراق اوافغانستان تککه‬ ‫راغلي یاست؟ او دا دومره سترې سترې وسلې او بحري بیړۍ مو ولې دلته را وسککتې ؟نککو کککه تاسکې غککواړی چککې‬ ‫سلمت پاته شئ نو غوره ځای درته خپل هیوادونه دي ‪ .‬په همدې ترتیب په افغانستان کککې هکم دغککه حکال دی ‪ .‬پککه‬ ‫هیواد کې هم کله چې د ناټود پوځونو په خل ف د هغوی دمخالفینو له اړخه کوم اقدام صورت نیسي‪ ،‬نو سمدستي د‬ ‫هغه ډول وسلو په هکله لبراتواروکې تجربې او تجزیې ترسره کوي چې په‪ .‬ډزو کې استعمال شویده ‪.‬‬ ‫په افغانستان کې د امریکایانو د بیاودانۍ او نظکامي عملیکاتو پالیسکۍ د مکملکې ناککامۍ سکره مکخ دي‪ ،‬د انسکاني‬ ‫حقوقو د اعادې په هکله یې کوم د پام وړ کارنه دی تر سره کړی بلکې برعکس یې یو شمیر بې کفایته او مجرمو‬ ‫عناصرو تککه پککه خپلککه لمککن کککې د ودې ورکولککو لککه پککاره پنککاه ورکککړې او هککم یکې هغککوی د هیککواد د واک پکر ګککدیو‬ ‫کښینولې دي‪ ،‬د ګوانتانامو بي ‪ ،‬بګرام‪ ،‬قندهار او کابل د زندانونو تر څنګ د هغککه راپککور لککه مخککې چککې د ولسککي‬ ‫جرګې د امنیت دجرګګی له خوا نشر شوی‪ ،‬نژدې دیرش نور شخصي زندانونه یې په هیواد کې جوړ کړي چې‬ ‫پخپله د امریکایانو پرته پرې بل څوک خکبر نلککري‪ ،‬همککداراز د همککدغه مجرمککو عناصککرو پککه لسککو ککې د واک د‬ ‫ورکولو سره یو ځای یې هغوی ددې وړ ګرځولي چککې خپلککو ځککانونو تککه لښکککرې جککوړې کککړې او خپککل شخصکي‬ ‫زندانو نه او د شکنجې‪ ،‬او د ویرې او ترهې له پاره وسایل ولري ‪.‬نو څرنګه چې دوی پخپله د انساني حقوقو د نککه‬ ‫رعایت ریکارډ مات کړی دی نو څنګه به نور ترې منع کړي‪.‬‬ ‫همدا راز د بیاودانۍ پروسه یې هم لکککه د روسکانو او کمونسککتانو د کککور‪ ،‬ککالي‪ ،‬ډوډۍ پککه څیکر یککوه ډیککره منفکي‬ ‫پروسه و ګرځیده‪ ،‬هغوی هم همدا شعارونه ورکول‪ ،‬خو د افغانانو څخه یې د خپلې ټککولې مککداخلې پککه دوران کککې‬ ‫هم کور‪ ،‬هم ډوډۍ او هم کالي واخستل ‪ .‬ان تردې چې خلکو د کفن د اخستلو توان هم دلسه ورکړی و‪ .‬امریکایککان‬ ‫او غربیان د بوجیو بوجیو ډالرو سره افغانستان ته راغلککل‪ ،‬او پککه میلیککاردو ډالککرو وعککدې یککې هککم و کککړې ‪ .‬او ددې‬ ‫زیری ورکاوه چې د یوې لنډې مودې وروسته به افغانستان د پرمختګ له اړخه‪ ،‬ګا ونډي هیوادونه خککو ل پرېککږده‬ ‫چې د اروپکای ي هیککوادو هککومره بککه‪ ،‬مختککه ولړ شکي ‪ .‬او رښکتیبا هکم ککه چیکرې پککه درسکته تکوګه د افغانسکتان د‬ ‫بیارغونې له پاره د زړه نه کار شوی وی ‪ ،‬او اهل‪ ،‬باکفایته‪ ،‬پوهو او تجربه لرونکو وګړو ته د هیککواد د بیککاودانۍ‬ ‫امورات ورسپارل شوي وی او د این‪ ،‬جي‪ ،‬او‪ ،‬ګانو یا په اصطل ح د بسپنه کوونکو هیوادونو او ملګککرو ملتونککو‬ ‫دغه د جاسوسۍ د اورګانونو جال نه وای خپور شوی نو دا د هره اړخه ممکن وه چې ګککران هیککواد د پرمختککګ‬ ‫او ترقۍ په لور ګړندي ګامونه واخلي‪ .‬ځکه همدا اوس تککر دری زرو زیککاتو بهرنککۍ )ان‪ ،‬جکي‪.‬او ګککانې( دا دي پککه‬ ‫هیواد کې په نا هماهنګه کارو لګیادي‪ ،‬او څومره سرمایه چې د بهر څخه هیواد ته را وړل کېږي هغککه بیرتککه د‬ ‫همدوی له لرې بهر ته بیرته لیږدول کېږي‪ .‬ما په خپکل یکو مخکېنکي تحلیکل ککې وړانکدېز ککړی و چکې راځکی‬ ‫ددغو ادارو مرکزي دفترونه د ولیتو مرکزونو ته منتقل کړئ ‪ .‬او د هیواد په درې سوه پنځه شپیته ولسککوالیوکې‬ ‫د دغه دری زره انجیوګانو څخه لس‪ ،‬لس هر ې ولسوالۍ ته و لیږدوی‪ ،‬او د هغوی دکارو د پرمختګ د پروسې‬ ‫پلټنه هم د ولسي وګړو ګډې جرګګۍ ته وسپارئ‪ ،‬نو تاسې به بیا وګورئ چې هیواد پکه څکومره بیکړه د پرمختکګ‬ ‫په لور درومي ‪ .‬خو حقیقت دادی چې نه خو بیروني عناصر له دې سره مینه لري چې افغانستان ددې مومن او با‬ ‫ایمانه ولس له پاره اباد کړي او نه د خپلو انجیوګانو څخه د هغې د ابادولو کار اخل کي ‪ .‬دادی تککر لسککوکالو زیککاده‬ ‫موده تیره شوه خو افغانستان د میلیاردونو ډالرو په مصرفولو بیا هم و نه توانید یوبین الولیت ي سړک په داسې توګه‬ ‫تعمیر کړي چې لږ تر لږه یوڅو کاله کار ترې واخستل شي ‪ .‬د هر تعمیککر وروسککته بایککد بیککا د هغککې د تعمیککر‬ ‫ټیکه یو بل بهرني ټیکدار ته ورکړل شي تر څو راغلې سرمایه بیرتککه ددې جنککګ ځپل کي هیککواد د ورانککو ویجککاړو‬ ‫څخه خپلې پښې سپکې کړي‪ .‬په دې تر تیب امریکایانو او غربیانو هم لکککه د روسککانو پککه څیککر د افغانککانو څخککه نککه‬ ‫یوازې کور‪ ،‬کالي‪ ،‬ډوډۍ واخستل‪ ،‬بلکې هغوی یې د هجرت د تم ځایو څخه هم را وکښل‪ ،‬په ګاونککډیو یککې فشککار‬ ‫راوړ‪ ،‬تر څو ددوی د عسکري ځواکونککو د ارام او امنیککت پککه خککاطر د مهککاجرینو پنککډ غککالي چکې ددوی پککه انککد د‬ ‫مقاومت د وګړو مرکزونه جوړوي وتړي او مهاجرین اجبارا او قهر ا ‪ ،‬په زور خپلو ولیاتو ته په داسککې حککال‬ ‫کې راستانه کړي چې نه ورته کور پاته دی‪ ،‬نه سرمایه لري تر څو خپله کوډله پککرې جککوړه کککړي‪ ،‬او نککه پیسکې‬ ‫لري چې د خپل کور او بچېانو له پاره پرې حلل رزق و ګټي ‪ .‬همدا اوس د ایران او پاکسککتان څخککه مهککاجرین‬


‫‪106‬‬

‫په جبري توګه را ویستل کېککږي او د مهککاجرینو سککتر پنککډغالي لکککه د جلککوزو او کچککې ګککړۍ او ګککردي جنګککل‬ ‫پنډغالي د پاکستاني او افغاني مسولېنو لخوا تړل شویدي او په دی تر تیب څو سوه زره بې ګناه وګړي چې ډیره‬ ‫شمیره یې ښځي‪ ،‬کوچنیان او زاړه عمرتیري وګړي تشکېلوي‪ ،‬د پردیککو د امنیککت تککر نککامه لنککدې یککو ځککل بیککا د‬ ‫زجر‪ ،‬اوستونزو ډک ژوند تکه اړ شکول ‪ .‬بکې کککوره شکول‪ ،‬او د خپکل ژونککد خکواږه یککې لسکه ورککړل‪ .‬او د ا پکر‬ ‫افغانستان د امریکایانو د یرغل بله میوه ده چې افغانان یې د انساني حقوقو د رعایت تر نامه لندې مومي ‪.‬‬ ‫د افغانستان په اړه د امریكایانو ستر ستر اشتباهات‪:‬‬ ‫د روسي پوځونو د وتلو پکه مهکال؛ روسکیه لکه دې وېرېکده چکې ښکایي د افغانسکتان د اسکلمي انقلب څکپې د‬ ‫مركزي آسیا هغه هېوادونه هم ونیسي او تر خپل مضبوط اغېز لندې ئې راولې چې نږدې اویا كاله د روسانو پککه‬ ‫اوسپنیزو منگولو كې ځپل شوي وو‪ ،‬او دا هېوادونه هم د افغانستان په څېر له لسه وركړي‪ ،‬د روسانو یوه سککیمه‬ ‫ییز ملگري ایران هم دا وېره درلوده چې په افغانستان كي د مجاهدو سنیانو په لس اسلمي حكومت به د دې بککاعث‬ ‫شي چې ایرانکي سککنیان چکې یککو مهکال ئککې پکر ایککران حكکومت كکاوو‪ ،‬او اوس د شککیعه وو د ظلکم پکه منگولکو كککي د‬ ‫محكومیت بدي ورځې گالي او داسې ظالمانه سلوك ورسره كېږي چې د نړۍ په هیڅ گوټ كي لککه مککذهبې اقلیتونککو‬ ‫سره نه كېږي‪ ،‬د ایران د نفوس دېرش په سلو ‪ %30‬كي دي‪ ،‬او په حساسو سرحدي سیمو كي مېشت دي‪ ،‬ټول به‬ ‫د ایراني شیعه حكومت په ضد پککاڅون وكککړي‪ ،‬لککه هنککد سککره هککم دا اندېښککنه وه چککې پککه افغانسککتان کککې د مجاهککدینو‬ ‫حكومت به د سیمې انډول د پاكستان په گټه بدل كړي‪ ،‬درې واړو په گډه دا فیصله وكړه چې په ټول توان طاقت باید‬ ‫د داسې حالت رامنځته كېدو مخنیوى وكککړي‪ ،‬مسککكو لککه یککوې خککوا پککه دې وتوانېککدو چککې د واشککنگټن خواخککوږي‬ ‫ترلسه كړي‪ ،‬سپینه ماڼۍ په دې قانع كړي چې د مجاهدینو د بریا او د یوه اسلمي حكکومت د جوړېکدو پکه مخنیکوي‬ ‫کې له روسانو سره لس یو كړي‪ ،‬روسانو ته دا امتیاز ومني چې مركزي آسیا د مسكو تر اغېز لندې پاته شي‪ ،‬له‬ ‫بلي خوا ئې د ایران په وساطت په افغانستان کې داسې ائتل ف جوړ كړ چې د مسكو او ایککران پلککوه ډلککو څخککه جککوړ‬ ‫شوى وو او مأموریت ئې دا وو چې د شوروي اتحاد د وتکونکې پکوځ نیمگکړى جنگکي مکأموریت پکر غکاړه واخلکي‪.‬‬ ‫امریكا ئې هم په دې قکانع كکړه چکې د دې ائتل ف ملتکړ وكکړي‪ ،‬پکه امریكکا پکورې تړلکو هېکوادو ککې د افغانسکتان‬ ‫سفارتونه او په ملگرو ملتونو کې د افغانستان كرسۍ د دې ائیل ف په واك کې پرېږدي‪ ،‬د سپیني ماڼۍ لویه غلطي دا‬ ‫وه چې د روسانو دا دواړه خبرې ئې ومنلې‪ ،‬په افغانستان کې ئې د هغه چا مرسته وكړه چې پر غاړه ئککې د ایککران د‬ ‫سپاه پاسداران برگ دسمالونه او په پښو ئې روسي بوټان ول‪ ،‬او په مركزي آسیا کې ئې همغه مخكني د کې جي بې‬ ‫بدنام غړي په اقتدار کې پرېښودل‪ ،‬دا په داسې حال کې چې دلته د كمونیستانو د سلطې د پاى تککه رسککېدو امكانککات‬ ‫تر هغه ډېر مضبوط او ځلنده ول چې د شرقي اروپا مسكو پلوه كمونیست ډلې ورسره مخامخ وې‪ ،‬خککو ومککو لیککدل‬ ‫چې غرب او په سر کې ئې امریكا په شرقي اروپا کې د كمونیستانو د واكمنۍ پاى ته رسېدا كافي وگڼله او مركزي‬ ‫آسیا ئې د كمونیستانو په واك کې پرېښوده‪ .‬كمعقلو امریكائي چارواكو به هغه مهال له روسککانو سککره د مککذاكراتو پککه‬ ‫ارتباط ویل چې مركزي آسیا د شوروي اتحاد د بدن نازكه برخه ده‪ ،‬مسكو دا حق لري چې په دې اړه اندېښنه ولري‬ ‫او‬ ‫واشنگټن د هغوى وېره او اندېښنه رفعه كړي‪ ،‬همداسکې ئکې وكکړل!! خکو راشکئ وگکورو چکې دې غلطکې پرېكکړي‬ ‫امریكایانو ته څه سوغاتونه درلودل؟ امریكا ته ئې څرگند تاوانونه دا وو‪:‬‬ ‫• د ایران او روسیې گډي ستراتیژي پلي كېدو ته ئې لر اواره كړه‪ ،‬هغه څه ئې وكړل چککې ایککران او روسککیې‬ ‫غوښتل او گټه ئې دوى ته ورسېده‪.‬‬ ‫• له هغه چا سره په جنگ کې ښكېل شول چې تر دې د مخه ئې د روسانو په ضد د هغوى مرسته كوله‪.‬‬ ‫• د هغه چا مرسته ئې وكړه چې په مسكو او تهران پورې تړلي ول‪.‬‬ ‫• د دې په ځاى چې پرېږدي مركزي آسیا د روسککانو لککه منگولککو ووځککي او ایرانککي سککنیان هککم لککه مظلککومیت او‬ ‫محكومیت نه وژغورل شي‪ ،‬برعكس ئې د كمونیستانو او متعصبو ایراني شیعه واكمنانو منگولې مضبوطې كړې‪.‬‬ ‫• د كمونیزم په ضد د نړۍ وال اسلمي تحریك مخه ئې له مخكني لوري نه د غرب لوري ته واړوله‪ ،‬كه هغوى‬ ‫دا غلطي نه وئ كړې نو غرب به له دې شخړي خوندي وو‪ ،‬له مسلمانانو سره به ئې ستونزه نه درلوده‪ ،‬كه جگککړې‬ ‫دوام كولو نو یا به په افغانستان کې خلصه كېده او یا به د مسكو په شاوخوا کې وه‪.‬‬ ‫• دوى په خپل لس د روسانو په ضد جگړه د غککرب پککه ضککد جگککړې بانککدې بککدله كککړه‪ ،‬القاعککده د دوى د غلککط‬ ‫سیاست زېږنککده ده‪ ،‬د یولسککم سککتمبر او لنککدن او نککورو سککیمو د پېښککو مسککئولېت د هغککه چکا پکر غکاړه دئ چکې پککه‬ ‫افغانستان کې ئې له مجاهدینو سره خیانت وكړ او غوښتل ئې چې د دوى وینې په روسانو خرڅې كړي‪.‬‬ ‫• د دوى د غلطو سیاستونو په نتیجه کې پاكستان د دوى نږدې دوست هم لککه سککختو سککتونزو سککره مخامککخ شککو‪،‬‬ ‫هغه جگړه چې په طبېعي توگه به د پاكستان له پولو نه ډېره لرې روانه وه‪ ،‬نن په پاكستان کې او حتى د اسلم آباد‬


‫‪107‬‬

‫شاوخوا روانه ده‪ ،‬پاكستان ئې هم له مجاهدینو سره په جگړې کې ښكېل كککړ‪ ،‬هغکه هنکد چکې تکل د روسکانو دودیککز‬ ‫ملگرى پاته شوى او په راتلونکې کې به هم د روسیې ملگرى وي‪ ،‬دې هند تککه ئککې دا موقککع وركککړه چککې جگککړه لککه‬ ‫كشمیر نه وزیرستان او سوات ته انتقال كړي‪ .‬هند ته ئې په افغانستان کې داسې شرایط برابر كړل چې وكککولى شککي‬ ‫په پراخه پیمانه د پاكستان په ضد تخریبي فعالیتونه وكکړي‪ ،‬پاكسکتان تکه وسککلې ولېکږي او جگکړه مککاران وروزي‪،‬‬ ‫دومره چې نن په خپله امریكایان د هند له پراخو پاكستان ضد هلو ځلو نه شكایت كوي!!‬ ‫امریكایان اوس هم د جهل پر خره سپاره دي‪ ،‬په داسې جگړي ټینگار كوي چې مالي او ځاني تلفککات ئککې دوى گککالي‬ ‫خو گټه ئې ایران او روسیې ته رسي‪ .‬په داسې حال کې چې له دې جگړي ئې پککه تېککرو اتککو كلونککو کککې لککه مککرگ‪،‬‬ ‫ژوبلي او په سلگونو ملیاردو ډالرو لگولو نه پرته هیڅ نه دي ترلسه كړي‪ ،‬په داسې سوړې او بند تونل کې مخکککې‬ ‫درومي چې د هیڅ رڼا څرك ئې نه تر سترگو كېږي‪ ،‬ل نه دي پوه شوي چې د خپلو حریفانو په لومو کې ئککې پښککې‬ ‫نښتې دي او په یوې بېهوده او بې گټې جگړې کې لگیا دي‪ ،‬د دې په ځاى چې د وینو له دې ډنډ نککه د بککاعزته وتلککو‬ ‫لر ولټوي؛ د دې ناكامي او بې مقصده جگړې پر دوام ټینگار كوي!! عجیبه ل دا ده چې مجاهدین ورته وایي‪ :‬كه د‬ ‫باعزته وتلو لر لټوئ موږ مو مرسته كولى شو!! خو دوى د دې خبرې په اهمیت او ارزښت هم نککه پککوهېږي!! دا‬ ‫هغه خبره ده چې مجاهدین تیار نه وو د روسانو د وتلو پر مهال ئې وكړي!! هلته مجاهدینو ویل‪ :‬روسان بایککد سککپك‬ ‫او ذلیل ووځي‪ ،‬داسې چې د وتلو پر مهال ئې د غوږونو خوا ته مرمۍ تېرېږي‪ ،‬داسې چې وتل ئې د ماتي په معنى‬ ‫وي نه د كومي روغي جوړي په معنى‪ ،‬داسې ووځي چې همغه د جنرل گرامو ف خبره وكړي‪ :‬پر افغانستان تېرى‬ ‫یوه ستره اشتباه وه‪ ،‬موږ به بېا دا غلطه تجربه په بل ځاى کې تكرار نه كړو!! )‪(۸۲‬‬ ‫خو دافغانستان بحران چې پخپله د امریکایانو او ناټود ټلوالې د مداخلې په پایلوکې را ټوکېدلی دومره‬ ‫اوږود شو چې اشغالګرانو یې تصور هم نه شو کولی‪ .‬په افغانستان د یرغل په وخت کې که څه هم د طالبانو‬ ‫رژیم په څو اونیو کې د پښو وغورځید او امریکایانو او د هغوی افغاني ملګرو دا وپتیېله چې افغانستان یککې‬ ‫نور ولکه کړی او په دې هیواد کې په خلکو کې د مقاومت او مقابلې توان نور له منځه تللی نو په دې اساس د‬ ‫امریکا دهغه وخت ولسمشر بش په ډیره خوښۍ سره اعلن وکړ چې دغکه هیکواد یکې پکه ډیکر لکږ قیمکت یعنکې‬ ‫یوازې )‪ ۷۵‬میلیونه ډالرو( باندې تر خپلې ولکې لندې راوست ‪ .‬ویل کېږي چې پککه همغککو لومړیککو شککیبو کککې‬ ‫حزب اسلمي افغانستان ته هم د دیرش میلیونو ډالرو وړاندېز شوی و تر څو د امریکانو نیواک پککه رسککمیت و‬ ‫پیژني خو دحزب اسلمي قیادت او شورا د امریکایانو دا وړاندېز نه یوازې دا چې مسترد کړ بلکککې برعکککس یککې‬ ‫ورته ګواښ هم وکړ چې زمونږ دهیواد د تسخیر او ولکې څخککه لس پککه سککر شککي ‪ .‬خککو کلککه چککې د ولککس پککه‬ ‫رګونو کې د خپلې ازادۍ له پاره وینه په څپو راغله نو هغه وخت امریکایککانو دا احسککاس کککړه چککې افغانسککتان‬ ‫کې ورته ستونزې زیاتې دي ‪.‬‬ ‫د نهو کالو پرلپسې جنګونو وروسته امریکا او د ناټو ټلواله یو ځل بیا په هماغه ځککای کککې ولړه ده چککې د ‪۲۰۰۱‬‬ ‫کار نه مخته وه‪ ،‬بلکې اوس دهغه وخته په ډیر کمککزوري حککالت کککې ‪ .‬نړیککوالې احصککایې ډاګیککزه وي چککې لککه‬ ‫‪۲۰۰۱‬م ککال راهیسکې پکه افغانسکتان ککې ‪ ۲۰۰٤‬بهرنکي سکرتېري وژل شکوي چکې ‪ ۱۲۲۹‬یکې امریکایکان دي‪ .‬او‬ ‫اقتصادي مصار ف یې اوس هر کال د ‪ ۱۴۰‬بیلیککونه ډالککرو پککورې رسککیږي ‪ .‬ددې کککار پرلپسککې والکی پخپلککه د‬ ‫امریکایانو له پاره‪ ،‬چې هیڅکله یې داسې فکر هم نه کاوه‪ ،‬ملماتونکی دی‪ .‬لندې جدول د بهرنیو ځواکونو‬ ‫د تلفاتو په اړه میاشتني معلومات داسې وړاندې کوي ‪:‬‬


‫‪108‬‬

‫دامریکا اوسني ولسمشر بارک اوباما چکې د خپککل کککار دهمککاغه لکومړي نیککټې څخکه ددې غوښککتونکې و چککې پککه‬ ‫امریکا کې اصلحات پیل کړی او په نړۍ کې دخپلو مصارفو بودجه راکمه او د امریکا د ولس سککتونزې پککرې‬ ‫حل کړي ‪ .‬هغه دا هوډ کړی و چې د عراق او افغانستان څخه به خپل پوځونه بیرته راباسي ‪ .‬باراک اوبامکا پکه‬ ‫دې بریالی شو چې په عراق کې خپله پالیسې پلې کړي خو د افغانستان په اړه د سککترو سککتونزو سککره مککخ دی‪.‬‬ ‫دامریکا نظامي کارپوهان په دې اند دي چې که چېرې امریکایان د افغانسککتان څخککه همداسککې را ووځککي نککو‬ ‫پایلې به یې د امریکا پر نړیوال سیاست باندې ډیر منفی اغیز ولکري ‪ .‬بیکا بککه پککه هغککه صکورت کککې دامریککا‬ ‫ټول ډسمبر نومبر اکتوبر ستمبر اګسټ جولي‬

‫جون‬

‫مئ اپرېل مارچ فروري جنوري‬

‫‪12‬‬

‫‪4‬‬

‫‪5‬‬

‫‪3‬‬

‫‪0‬‬

‫‪0‬‬

‫‪0‬‬

‫‪0‬‬

‫‪0‬‬

‫‪0‬‬

‫‪0‬‬

‫‪0‬‬

‫‪0‬‬

‫‪2001‬‬

‫‪49‬‬

‫‪1‬‬

‫‪1‬‬

‫‪6‬‬

‫‪1‬‬

‫‪1‬‬

‫‪0‬‬

‫‪3‬‬

‫‪1‬‬

‫‪5‬‬

‫‪9‬‬

‫‪11‬‬

‫‪10‬‬

‫‪2002‬‬

‫‪48‬‬

‫‪1‬‬

‫‪6‬‬

‫‪4‬‬

‫‪2‬‬

‫‪4‬‬

‫‪2‬‬

‫‪3‬‬

‫‪1‬‬

‫‪2‬‬

‫‪12‬‬

‫‪7‬‬

‫‪4‬‬

‫‪2003‬‬

‫‪52‬‬

‫‪1‬‬

‫‪7‬‬

‫‪5‬‬

‫‪4‬‬

‫‪3‬‬

‫‪2‬‬

‫‪5‬‬

‫‪8‬‬

‫‪3‬‬

‫‪3‬‬

‫‪2‬‬

‫‪9‬‬

‫‪2004‬‬

‫‪99‬‬

‫‪3‬‬

‫‪3‬‬

‫‪7‬‬

‫‪11‬‬

‫‪15‬‬

‫‪2‬‬

‫‪27‬‬

‫‪4‬‬

‫‪18‬‬

‫‪6‬‬

‫‪1‬‬

‫‪2‬‬

‫‪2005‬‬

‫‪98‬‬

‫‪1‬‬

‫‪7‬‬

‫‪10‬‬

‫‪6‬‬

‫‪10‬‬

‫‪9‬‬

‫‪18‬‬

‫‪11‬‬

‫‪1‬‬

‫‪7‬‬

‫‪17‬‬

‫‪1‬‬

‫‪2006‬‬

‫‪117‬‬

‫‪6‬‬

‫‪11‬‬

‫‪10‬‬

‫‪8‬‬

‫‪18‬‬

‫‪14‬‬

‫‪12‬‬

‫‪11‬‬

‫‪8‬‬

‫‪5‬‬

‫‪14‬‬

‫‪0‬‬

‫‪2007‬‬

‫‪155‬‬

‫‪3‬‬

‫‪1‬‬

‫‪16‬‬

‫‪27‬‬

‫‪22‬‬

‫‪20‬‬

‫‪28‬‬

‫‪17‬‬

‫‪5‬‬

‫‪8‬‬

‫‪1‬‬

‫‪7‬‬

‫‪2008‬‬

‫‪317‬‬

‫‪18‬‬

‫‪18‬‬

‫‪59‬‬

‫‪40‬‬

‫‪51‬‬

‫‪45‬‬

‫‪25‬‬

‫‪12‬‬

‫‪6‬‬

‫‪13‬‬

‫‪15‬‬

‫‪15‬‬

‫‪2009‬‬

‫‪296‬‬

‫‪X‬‬

‫‪X‬‬

‫‪X‬‬

‫‪X‬‬

‫‪29‬‬

‫‪65‬‬

‫‪60‬‬

‫‪34‬‬

‫‪20‬‬

‫‪26‬‬

‫‪32‬‬

‫‪30‬‬

‫‪2010‬‬

‫خبره په هیڅ ځای کې وا نه وریککدل شکي ‪ .‬تککر څنکګ بکه یکې امریککا مجبککوره وي چکې د افغانسککتان څخکه د پکه‬ ‫شاکېدو په صورت کې د خلیج د هیوادونو څخه هم خپل پوځونه وکاږي او امریکا به د پخواني شوروي اتحاد پککه‬ ‫برخلیک اخته شي ‪ .‬همدا راز افغانستان به یو ځل بیا د طالبانو وسلوالو ځواکونو په لسو کې سقوط وکککړي او‬ ‫پخوانی دور ان به بیرته پیل شي‪.‬‬ ‫په دې اړه د بارک اوباما د ټیککم او د پنتککاګون د پککوځي جنرالنککو تککر منککځ ډیککر اختل ف را منځتککه شککوی ‪.‬‬ ‫پنتاګون غواړي د خپل هیواد د مستقبل له پاره افغانستان په هر قیمت چککې وي پککه خپلککه ولکککه کککې وسککاتي ‪ .‬د‬ ‫پنتاګون د پوځي جنرالنو اند دا دی چې دوی تر اوسه پورې په نړۍ کې هیڅ جنګ نه دې ګټلې اوس غواړي‬ ‫چې په افغانستان کې دا جنګ وګټي ‪ .‬په همدې خاطر یې په اوباما باندې دومره فشار راوست چې په ‪۲۰۰۹‬‬ ‫ز کال د دسمبر په لسمه یې پرې اعلن وکړ چې افغانستان ته نور سر تیري واستوي‪ ،‬خککو اوبامککا د سککرتیرو د‬ ‫استولو تر څنګ د ‪۲۰۱۱‬ز کال د جولې د میاشتې تر نیمایي پورې بیرته د خپلو ځواکونو د ویسکتلو اعلن وککړ‬ ‫‪ .‬خو اوس اوبا ما هم په خپل دغه اعلن کې دوه زړې دی ‪ .‬او دا دوه زړیتوب یې د جې ‪ ۲۰‬په کنفرانککس کککې‬ ‫را څرګند کړ هغه وویل » ضرور نده چې د افغانستان څخه د قواوو د وتلو په برخه کې عجلکه وشکي« هغکه ټینګکار‬ ‫وکړ چې په» نننیو شرایطوکې زمالپاره اساسي هد ف دادی چې خپلې کړنې )ستراتیژي( په بریالیتوب سره پلې شککي‬ ‫د کومو موخو لپاره چې زموږ دهیواد ډیر زلمیان قرباني ورکوي«‪.‬‬ ‫خو د بله پلوه هغه ټینګار وکړ چې ) دنکاټو قکواووې د ‪ ۲۰۱۱‬م ککال دجکولی پکه میاشکت ککې د افغانسکتان‬ ‫څخه په وتلوپیل کوي( همداسې د امریکا ولسمشر وعده وکړه چککې ‪ :‬دده هیککواد بککه پککه راتلونکککو اوږدو کلنککو کککې د‬ ‫قواوو د وتلو څخه وروسته د افغانستان سره خپلو دیپلوماتېکو او اقتصادي مرستو ته دوام ورکوي‪» .‬دافغانستان په‬ ‫برخه کې د امریکا دسیاست اساسي هد ف دادی چې دغه هیواد )افغانستان ( څخه د راتلونکي لپککاره د تروریسککتانو د‬ ‫روزنې اود دوی د حملو مرکز جوړ نشي‪«.‬‬ ‫په افغانستان کې د امریکا پوځي ائتل ف د ماتې او ناکامۍ سره مخ دی او هکر څکومره چکې دوی هلتکه پکه‬ ‫دی هیواد کې اوږده پاته کېږي په هماغه اندازه به یې ملګري تککرې ځککانونه جککدا کککوي او د تیښککتې لر بککه‬ ‫خپلوي ‪ .‬دا دې همدا اوس هالیندیان ووتل‪ ،‬کاناډا په ‪ ۲۰۱۱‬کې وځي‪ ،‬جرمني او ایټالیا هم همدا ډول هککوډ لککري‬ ‫‪ ،‬په ناروې کې هم داګست په اوومه یوه سروې شوې چې ‪ ٪۴۹‬خلککک یککې دخپلککو پوځونککو د ویسککتلو هیلککه لککري‬ ‫‪.....‬په داسې حال کې چې له یوه اړخه امریکایي ولسمشر اوباما اعلن کړې چې د ‪۲۰۱۱‬کال د جککولې د میاشککتې‬ ‫وروسته به د افغانستان امنیت ددغه هیواد امنیتي ځواکونو ته سپاري اود خپلککو پوځونککو د بیرتککه ویسککتلو کککار بککه‬ ‫پیلوي ‪ .‬ترڅنګ یې د کابل په کنفرانس کې‪ ،‬چې شاوخوا د ‪ ۷۰‬هېوادونو دبهرنیوچککارو وزیرانککو اواسککتازو پککه‬

‫کال‬


‫‪109‬‬

‫کې ګډون کړی و‪ ،‬په افغانستان ککې پکه شکته سکتونزو هکر اړخیکزه خکبرې وشکوې‪ .‬چکې مهکم ټککي بکه یکې لکه‬ ‫مخالفینوسککره د سککولې اوجوړجککاړي خککبرې او د افغانسککتان اقتصککاد تککه وده ورکککول وو‪ .‬پککه دې کنفرانککس کککې د‬ ‫افغانستان په اداراوکې د اداري فساد او اختلس د ختمولو په لرو چارو هم خبرې وشوې‪ ..‬دغه کنفرانککس چککې د‬ ‫‪۲۰۱۰‬ز کال د جولې د میاشتې په ‪۱۹‬مه په کابل کې دایر شو د افغانستان د ولسمشر لککه اړخکه اعلن وشکوچې‬ ‫بین المللي ټولنه به خپل ځواکونه تر ‪۲۰۱۴‬ز کاله پورې د افغانستان څخه باسي او امنیت بکه پکه مکملکه تکوګه‬ ‫افغانانو ته سپاري‪ .‬تر څنګ یې دا ژمنککه وشککوه چکې دافغانسککتان د اردو او پولېسکو پککه روزلککو ککې بکه چټکک‬ ‫ګککامونه اخلککي او د دوی شککمیره بککه تککر څلککورو لکککو پککورې رسککوي ‪ .‬حکککومت هیلککه درلککوده چککې د ډېککرو‬ ‫هېوادونوملتړبه ترلسه کړي‪ ،‬او په ‪۲۰۱۱‬کال کې له افغانستان څخه د امریکایي پوځیانوپه وتلوبه هم غور وشي‬ ‫‪.‬‬ ‫امریکا او افغانستان دواړه هېوادونه هیله لري چې راتلونکي کال کې لککه افغانسککتان څخککه د امریکککایي ځواکونککو د‬ ‫وتلو پروسې ته د حل یوه سیاسي لره پیداکړي‪.‬‬ ‫اما امریکایان که له یوه اړخه د افغانستان څخه دخپلو پوځونو د وتلکو خککبره کککوي خکو د بلکه اړخککه ایکرش ټکایمز‬ ‫ورځپاڼې د افغانستان په شمال کې د امریکایې قواوو د نویو پروژو په باب خبرې کړې‪.‬‬ ‫ورځپاڼه کاږي چې‪ :‬د امریکا دولت پلن لري د مزار په ښار کې د ازبکستان پولې ته نککږدې د خاصککو عملیککاتو یککو‬ ‫مرکز جوړ کړي‪ .‬د امریکککا دولکت دغکې پککروژې تککه اوه هکټکاره ځمککه او سکل ملیکونه ډالکر ځکانګړي کککړي دي‪.‬د‬ ‫امریکا مرکزي قومانداني د ‪ ۲۰۱۰‬او ‪ ۲۰۱۶‬کلونو تر منځ پککه مرکککزي اسککیا ا و د افغانسککتان پککه شککمال کککې د ‪۳‬‬ ‫اعشاریه ‪ ۸‬ملیارده امریکایي ډالرو په لګښت د یو شمیر پوځي تاسیساتو د جوړلو پلن لري ‪.‬دغه نککوی مرکککز بککه د‬ ‫مزار ښار شمال پلو له ازبکستان سره نږدې د ښار په ‪ ۵۶‬کېلومترۍ کې جوړ شي‪.‬‬ ‫ویل کېږي چې د ‪ ۲۰۱۱‬کال تر پای او د ‪ ۲۰۱۲‬کال تر لومړیو پورې باید دغه مرکز په بشپړه توګه چمتو وي‪.‬‬ ‫دا په داسې حال کې ده چې د امریکا ولسمشر بارک اوباما تیره میاشت وویل چې هیواد یې پلن لري په ‪ ۲۰۰۹‬کال‬ ‫کې افغان ځواکونو ته د ټولو مسولېتونو د سپارلو لړۍ پیل کړي او په ‪ ۲۰۱۱‬کال کې به له افغانستان څخه د خپلککو‬ ‫سرتیرو د وتلو لړۍ پیل کړي‪.‬‬ ‫همدا راز پټې سرچېنې ډاګیزه کوي چې امریکا غواړي درې ستر هوایي ډګرونه عسکري تمځایونه جوړ کړي‬ ‫او دا پروژې د ‪ ۲۰۱۱‬کال له نیمایي وروسته بشپړېږي چې د امریکا ولسمشربارک اوباما له افغانستانه د امریکایي‬ ‫ځواکونو د ایستلود پیل نېټه اعلن کړې ده‪.‬‬ ‫خو درې هوایي اډې‪ ،‬چې امریکا پر هرې یوې سل – سل ملیون ډالره لګوي‪ ،‬د دې مانا دا ده چې په افغانستان کککې‬ ‫به د امریکا حربي عملیات دوام کوي‪.‬‬ ‫د امریکا دفاع وزارت په پام کې لري چې د افغانستان په لوېدیځ کې د سل ملیونو ډالرو پککه لګښککت د شککینډنډ هککوایي‬ ‫اډه پراخه کړي او هلته د ځانګړو عملیاتي هیلي کوپترو‪ ،‬بې پېلوټو الوتکو او کشافو الوتکو‪ ،‬همککداراز د الوتکککو د‬ ‫ساتنې او ترمیم تاسیسات جوړ کړي‪.‬دوی به د شپېتو پرسونلو لپاره بارکونه هم ودان کړي‪.‬‬ ‫سل ملیونه نور به په هلمند کې د سککمندري پلیککو ځواکونککود ډیککور کمککپ پککه هککوایي اډې ولګککوي چککې وزر لرونکککې‬ ‫الوتکې او هیلي کوپترې پکې ځای پرځای شي‪.‬دا کمپ د خاصو ځواکونو د عملیاتو لپاره کلیدي اهمیت لري‪.‬‬ ‫سل ملیونه نور د مزار شریف په هوایي اډې مصرفېږي چې د عملیاتو اړتیا پکې مخ په زیاتېدو ده‪(۸۳).‬‬ ‫په افغانستان کې د ناټو نوي قوماندان جنرال دیوید پترېوس د اپرېل په میاشت کې د امریکا د سنا د نظارت کمیککټې‬ ‫ته وویل چې د افغانستان په لرې پرتو سرحدي سککیمو کککې د امریکککایي پککوځي اډو جککوړول او سککاتل د سککیمې لپککاره‬ ‫حیاتي مسله ده )‪(۸۴‬‬ ‫د سي بې ایس له یوې نظرپوښتنې سره سم‪ ،‬په سلو کې ‪ ۴۴‬امریکایان په افغانستان کې د ولسمشککربارک اوبامککا د‬ ‫جګړې تکلره ردوي یا یې ناکامه بولي‪.‬‬ ‫د سي بې ایس له نظرپوښتنې سره سم اکثره امریکایان باور لري چې د افغانستان جګړه په سم لور روانه‪ ،‬نه ده ‪.‬پککه‬ ‫دې نظرپوښتنه کې ‪ ۶۲‬فیصدو پوښتل شویو امریکایانو ویلي چې د افغانستان جګړه بد لور یا ډېر بد لککور تککه روانککه‬ ‫ده‪.‬د مې په نظرپوښتنه کې په سلو کې ‪ ۴۹‬امریکېانو دا ډول نظر څرګند کړی وو‪.‬‬ ‫په دې نظر پوښتنه کې له ‪ ۹۶۶‬تنو څخه د جولی د اوومې او دولسمې ترمنکځ پوښکتنې شکوې چکې ولسمشکر بکارک‬ ‫اوباما افغانستان ته په زرګونو نور ځواکونه لېږلي او په افغانستان کې د جګړې د اوج وخت را رسېدلی دی‪.‬‬ ‫دا نظرپوښتنه په داسې وخت کې شوې چې په افغانستان کې د امریکایی پوځیانو د مرګ ژوبلو پر له پسککې خککبرونه‬ ‫خپرېږي او په جګړه کې د پرمختګ هیڅ راز څرک نه لګېږي‪.‬‬


‫‪110‬‬

‫خو د هغو کسانو شمېر‪ ،‬چې په دې باب یې په مې کې ځان ته د څه ویلو جرات نککه وو ورکککړی‪ ،‬لککه ‪ ۱۹‬فیصککدو‬ ‫‪ ۱۳‬فیصدو ته راکم شوی دی )‪(۸۵‬‬ ‫که څه هم د امریکا له اړخه د بالکان د امن او سولې د تړون معمار ښککاغلي ریچککاردډ هککال بککروک )‪Richard‬‬ ‫‪ (Ho- brooke‬د اوباما د حکومت له اړخه د افغانستان د مسئلې دحل له پاره ټاکل شککوی دی ډیککر سککتونزمنه‬ ‫دنده په مخکې لري ‪ .‬دا په داسې وخت کې چې له یوه اړخه د بارک اوباما حکومت غککواړي دیککرش زره نککور‬ ‫سرتیري دغه هیواد ته د جنګ د ګټلو په خاطر واستوي او له بله اړخه اعلن کککوي چککې غککواړي د افغانسککتان‬ ‫څخه د خپلو سر تیرو د وتلو له پاره مهککال ویکش اعلن کککړي‪ .‬د امریککا د نوېککو پوځونکو پکه لیږلککو سکره بککه پککه‬ ‫افغانستان کې د ټولو بهرنیو پوځونو شمیره تر یولک وسله والو کسانو څخه ډیره شي ‪ .‬او دا هغککه شککمیره ده‬ ‫چې روسانو هم دخپل تجاوز په وخت کې په ‪ ۱۹۸۰‬ز کال کې درلوده ‪ .‬د امریکایانو مککوخې دا دي چککې پککه‬ ‫افغانستان کې اوسني خراب امنیتي حالت ددغه پوځونو د ډیرښت په اساس لکه د عراق په څیر تر کنترول‬ ‫لندې راوړي ‪.‬‬ ‫خو په ‪ ۲۰۰۳‬کال د رنډ کارپورېشن )‪ (Rand Corporation‬د اندازې لککه مخککې پککه افغانسککتان کککې د بریمنککدې‬ ‫مککداخلې او د هککرو زرو کسککو افغانککانو د کنککترولو لککه پککاره شککلو بهرنیککو وسککلوالو تککه اړتیککا ده ‪ .‬پککه دې اسکاس‬ ‫افغانستان ته باید د ‪ ۵۰۰۰۰۰‬د پنځه سوه زرو بهرنیو عسکرو اړتیا ده تر څو هلته امنیت خونککدي وسککاتي ‪.‬‬ ‫اوس هلته یوازې ‪ ۸۰۰۰۰‬اتیا زره بهرني عسکر شتون لکري ‪ .‬دغکه کمښکت پکه طکبیعي تکوګه پکه هکوایي‬ ‫ځواک باندې تکېه کول دي په دې اساس اوس په افغانستان کې هوایي جنګ دی ‪Afghanistan : why).‬‬ ‫‪.( ..we shou- d get out? Page‬‬ ‫همدا راز د بوسټن د پوهنتون د بیککن المللکي اړیککو پوهانکد )‪ (Andrew Bacevich‬چکې د ) ‪The - imits of‬‬ ‫‪ (,Power: The End of American Exceptiona- ism‬لیکوال هم دې د نیویارک ټایم )‪ (NY Times‬کې‬ ‫پککه خپلککه مقککاله کککې لیکککې چککې )“‪Crowe points out that by the mi- itary's own standards, a‬‬ ‫‪successful counter insurgency coul d require 655,000 troops throughout Afghanistan, or,‬‬ ‫‪if the mil itary simp- y wants to go after surge proponents - ike the 14 mil l ion‬‬ ‫‪ (.Pashtoons, we're stil l tall king 230,000 troops‬د عسکري معیارونو په مطابق په افغانستان کې د‬ ‫بغاوت دماتولو له پاره نژدې )‪ (655,000‬کسکو عسککرو تکه اړتیکا ده خکو ککه چېکرې نظامیکان غکواړي چکې‬ ‫یوازې د ‪ ۱۴‬میلیونه پښتنو د ځپلو له پاره ولړ شي نو بیا هم مونږ )‪ (230,000‬ته اړتیا لرو ‪«.‬‬ ‫دامریکا د ولسمشر معاون جوبایډن )‪ (Joe Biden‬په خپله یوه لیکنه کې دامریکککایي عسکککرو پککه مککرګ ژوبلککه‬ ‫ډیر خفګان ښکاره کړی او ویلې یې دي چې » تر اوسه پورې مو په افغانستان کې تر ‪ ۶۰۰‬شپږ سوو زیککات‬ ‫پوځیان له منځه تللي چې ددې ډلې څخه یوازې په ‪ ۲۰۰۸‬م کال کککې د وژل شککوو پوځیککانو شککمیره تککر ‪۱۵۵‬‬ ‫پورې رسیږي ‪«.‬‬ ‫نیویارک ټایمز د )‪ (Andrew Bacevich‬خبره را اخلي او لیکي چې » دا اوس ډیره ډاګیزه ده چې هککر څککه‬ ‫په غلطه لر روان دی‪ ،‬خو هغه څه چې تر اوسه پورې ما ته روښانه نه دی هغه دادې چې ولککې د نککورو‬ ‫)‪ ( ۳۰۰۰۰‬زره عسککرو لیکږل یکو اړیکن قکدم دی چکې دا غلطکي پککرې را جکوړه شکي ‪ .‬ایکا د نکورو )‪(۳۰۰۰۰‬‬ ‫پوځونو لیږل به د امریکا د عسکرو او تککر څنککګ یککې نککور ټککول مککالي اخراجکات هسککې د مککږې پککه سکوړه کککې‬ ‫ورغورځول نه وي ؟«‬ ‫په همدې توګه د ولسمشر معاون )‪ (Joe Biden‬وایي چې امریکایان باید د نورو مړو او زخمیککانو د راوړلککو‬ ‫انتظار وکړي ځکه چې همدا اوس د اوبا ما حکومت افغانستان ته د نورو عسکرو د لیږلو تابیا کوي ‪.‬‬ ‫همدا راز د اریزونا سناتور )‪ (John McCain‬چې د ولسمشر بوش په رژیم کې عراق ته د زیاتو عسکرو د‬ ‫لیږلو مهم ترېن محرک ګڼل کېږي د اوباما حکومت ته اخطار ورکککوي چککې »پککه افغانسککتان کککې د عسکککرو‬ ‫ډیرښت به هیڅکله هم همغسې پایلې ورنکړي‪ ،‬لکه په عراق کې یې چې درلودې ‪«.‬‬ ‫د امریکا د دفاع وزیر رابرټ ګیټ )‪ (NY‬ته وویل چې » افغانستان ته د زیاتو عسکرو لیږل بایککد د غیککرې‬ ‫نظامي حل سره یوځای صورت و نیسي «‬ ‫حقیقت دادی چې په افغانستان کې سیاسي او امنیتې حالت ورځ په ورځ خرابیږي ‪ .‬د امریکا‪ ،‬انګلیس او نککاټو‬ ‫د غړو هیوادو اوه کلن اشغال دا و ښووله چې اشغالګرو ځواکونه و نککه توانیککدل د افغانسککتان امنیککتي حککالت‬ ‫تر کنترول لندې راوړي بلکککې بککر عکککس دغککه حککالت ورځ پککه ورځ د خرابیککدو پککه لککور روان دي ‪ .‬او د‬ ‫سیاسي شنونکو له مخې داسې نه بریښي چې دا حالت به پس له دې د پوځونو د ډیرښت سره سره بیا هککم د‬ ‫امنیت په لور روان شي ‪ .‬که څه هم ددې پوځونو شمیره د بین المللي احصائیو له مخککې )‪ (۶۵۵۰۰۰‬کسککانو‬


‫‪111‬‬

‫ته هم ورسیږي او یا د رنډ کارپورېشن له مخې د هر شلو افغانانو په سر یو بهرنی عسکر پیره ورکړي ‪ .‬همککدا‬ ‫سروې دا ډاګیزه کوي چې افغانان د بهرنیو ځواکونو د ړندو بمبککاریو څخککه چککې د ودونککو‪ ،‬جنککازو او یککا د‬ ‫خیر خیرات پر غونډو او یا په کلیو او بانډو باندې یې د شمالي ټلوالې د غچ اخستنې د سیاست له مخې کوي‪،‬‬ ‫ډیر نا امیده شوي دي ‪ .‬په دغه بمباریو کې تر اوسه پورې نژدې )‪ (۸۰۰۰۰‬بې وزله افغانان ‪ ،‬ښځې ‪ ،‬نککر او‬ ‫کوچنیان په ډیره بې دردۍ سره په شهادت رسیدلي ‪ .‬بلکې د افغانستان د یوه ستر توکم )پښککتنو( نسککل وژنککه یککا‬ ‫جینوسایډ په قصدي توګه روانه ده او افغانان دا حق لري بین المللککي حقککوقي ټولنککو څخککه وغککواړي چککې ددې‬ ‫جینو سایډ په هکله څیړنه او تحقیق وکړي او مجرمین یې د عدالت مخې ته راوړي ‪.‬‬ ‫د سولې او امن د همدې دروغجنو مدعیانو د وحشت او بربریب له مخې په میلیونو افغانککان پککه ګککڼ میشککتو پښککتنو‬ ‫سیمو کې د خپله کوره بې کوره او د سختو ستونزو سره مخ دي ‪.‬د هیواد د امنیتي ارګانونو او هککم د ټولټککاکنو د‬ ‫کمیسیون د احصایېو له مخې د هیواد د ‪ ۳۴‬ولیتونو څخه نژدې ‪ ۲۲‬ولیتونه د سختو امنیتي ستونزو سره مخ‬ ‫دي ‪ .‬ددې ولیتونو خلک د ژوندانه دهر ډول لومړنیو اواړینو اړتیاو لکه‪ ،‬پناه ځککای‪ ،‬روغتیککایي مرکزونککه‪،‬‬ ‫د ژمې د یخنۍ او د اوړي د ګرمې څخه د سر پټونې ځای او ‪.......‬‬ ‫هغه تخمینه چې د ملګرو ملتونو د ادارې لخوا خپره شوې ده ښیي چککې د افغانسککتان د دیککرش میلککونه نفککوس‬ ‫څخه نژدې نیمایي یې د قحط او پناه ځای د نشتوالي سره مخ دي ‪.‬‬ ‫د افغانسککتان د نفککوس د سککتونزو او کړاوونککو پککه هکلککه چککې کککوم راپککور د دوه کسککه څیړونکککو )‪CHRIS‬‬ ‫‪ (NINEHAM and JANE SHAll ICE‬لخوا په )‪Afghanistan : why we shou- d get out?).‬‬ ‫‪.( ..Page‬کتاب کې خپور شوی وایي چې ‪ » :‬د ‪ ۲۰۰۱‬ز کال امریکایي پوځونو لښکر کشۍ چې پککه پککایلو کککې‬ ‫یې د طالبانو رژیم را نسکو کړل شو‪ ،‬خو پخپلکه افغانکانو او امریکایکانو تکه پکه ډیکر سکتر قیمکت تمکام شکو‪ .‬پکه‬ ‫لسککګونو زره افغانککان پکه ککې پککه قتککل ورسکیدل او پکه سکلګونو زره نکور د خپلکو ککورو بکې کککوره شکول ‪ .‬د )'‬ ‫‪ ('international Security‬اداره وایي چې د امریکایي او انګلیسي پوځونو د پوځي عملیاتو په اساس انساني‬ ‫کومکونه هم دې خلکو ته متوقف شول او په دې تر تیب یې د میلیونو افغانانو ژوند د خطر او تهدیر سره مخ‬ ‫کړ‪ .‬د هماغه وخته راهیسې حالت‪ ،‬دښه کېدو پر ځای‪ ،‬ډیر زیات خراب شوي ‪ .‬د ‪۲۰۰۸‬م ز کال د ملګککرو‬ ‫ملتونو )‪(United Nations Devel opment Report‬‬ ‫را پور په ډا ګه کوي چې په دغه هیواد کې د بیا ودانۍ ګرا ف مککخ پککه ښکککته روان دی‪ .‬د نمککونې پککه تککوګه ‪ :‬د‬ ‫نړۍ په وروسته پاته هیوادو په لست کې افغانستان په اخري لړ کې دریم هیواد شمیرل کېږي ‪ .‬د ژونککدي پککاته‬ ‫کېدو منځنی عمر د ‪ ۲۰۰۱‬کال په نسبت په ‪ ۲۰۰۳‬کال کې ‪ ۴۳‬کالو ته را کېککوتی دی ‪ .‬دکوچنیککانو د مړینککې‬ ‫شمیره په هرو زرو کسانو کې ‪ ۱۳۵‬ته رسیږي ‪ .‬د دیرشو میلیونو افغانکانو څخکه یکوازې شکپږ میلیکونه خپلکې‬ ‫لومړنۍ اړتیاوې پوره کولې شي ‪ .‬یوازې یو سلنه خلک پاکو اوبو ته رسیدای شي ‪ .‬د ځوانانو ښوونه او روزنه‬ ‫د ‪ ۲۰۰۳‬کال کې ‪ ۲۳،۵‬سلنې ته را کېوتې ده ‪ .‬او تر سلو زرو پورې کوچنیان د جنګ او جګړو په دوران کې‬ ‫معیوبه شویدي ‪.‬‬ ‫د ‪۲۰۰۸‬م ز کال د اګست په میاشت کې نژدې سلو افغان مؤسسو)‪ (Afghan NGO's‬را پور ورکړ چې پککه‬ ‫افغانستان کې فساد او تشدد هغه بدترېنې درجې ته رسیدلې دی ‪ .‬یوازې د همدې کککال د جککولې پککه میاشککت کککې‬ ‫نژدې ‪ ۲۶۰‬بې ګناه کسان ووژل شول‪ .‬همدا راز په همدې موده کککې د اشککغالګرو پوځونککو د مړینککې شککمیره‬ ‫هم د پخوا څخه ډیره ده ‪.‬‬ ‫د امریکا او ناټو د پوځونو دغه ړندو او ورځېنو بمباریو ولسمشر کرزی دېته اړ کړ چې د خپل ولککس د وژلککو‬ ‫په خاطر چې د تروریزم د چتر لندې صورت نیسي په بین المللي اشغالګرانو باندې نیوکه وکړي او د بندولو‬ ‫غوښتنه یې وکړي ‪ .‬ان تردې چې هغه په خوست کې د همدې ړندو بمباریو او خپل سرو پوځي عملیاتو پککه تککرڅ‬ ‫کې د وژل شوو کورنیو سره د خواخوږۍ غږ پورته کړ او اعلن یې وکړ چې که چېرې دا خپل سککري پککای‬ ‫ته و نه رسیږي نو هغه به د افغانانو څخه و پوښتي چې ددې بین المللې پوځونو پککه مقابککل کککې څککه ډول دریککځ‬ ‫خپل کړي )‪(۸۶‬‬ ‫د افغانستان ملي اردو او پولېس چې شمیره یې نژدې څلور سوه زرو ته رسیږی ددې توان او ځواک نه‬ ‫لري چې د اټکل دیرش زره مخالفینو سره مقابله وکړي‪ ،‬ددې ستره انګیکزه ‪ ،‬د عسککري ککار پوهکانو پکه انکد‬ ‫داده چې اردو او پولېس نه پوهیږي د څه له پاره جنګیږي‪ ،‬د هغوی د وسایلو او روزنې کېفیت هکم دا ډول‬ ‫دی چې هغوی دداسې جنګونو وړنه دي ‪ .‬بل دا چې هغوی ډیره کي یې د معاش له پاره جنګیږي‪«.‬‬


‫‪112‬‬

‫د هغوی وسایل اونظامي تجهیزات هم ډیر ناکافي او تر ډیره حده پورې د ډاډ وړ نه دی ‪ .‬دعسکرو او پولېسو‬ ‫قومندانان ډیر وخت د وسایلو د نشتوالي څخه شکایت کوي ‪ .‬ترڅنکګ یکې د افغانسکتان د دفکاع وزیکر وایکي چکې‬ ‫دپولېسو نیمایې برخې وګړو دخپلې دندې په اړه روزنه نه ده تر لسه کړې ‪.‬‬ ‫د القدس العربي ورځپاڼه د )ناپوهه او ګیچ لښکر حتما د ماتې سره مخ کېږي ( تر عنوان لندې کاږي چې ‪» :‬د‬ ‫امریکا ددفاع وزیر وایي چې افغان امنیتي ځواکونه د امریکایانو په لسو روزل شوي او تجهیککز شککوي او‬ ‫د افغانستان په یو شمیر سیمو کې د امنیتي دندو د ترسره کولو له پاره پوره وړتیا لري ‪ .‬دهغه پککه انککد چککې‬ ‫دا کار به د افغانستان څخه د امریکایي پوځونو د په شا کېدو سره پوره بسپنه وکړي« ‪ .‬ګیت په داسې وخککت‬ ‫کې دا ډاډ ورکوي چې پخپله د افغانستان ددفاع وزارت وایي چې د ملککي اردو پککه واک کککې عصککري او پککر‬ ‫مختللي وسایل نه شته او نه هوایي ځواک په واک کې لري تر څو د اړتیا پککه وخککت کککې تککرې کککار واخسککتل‬ ‫شي‪ ،‬که څه هم روسان هڅه کوي په ناټو بانککدې دافغانسککتان د اردو لککه پکار څلویښکت څرخکي هلیکوپککتر و‬ ‫پلوري‪ ،‬خو دا به هیڅکله هم د افغان اردو او ملي پولېسو وړتیا دومککره زیککاته نککه کککړي چککې پککه نظککامي‬ ‫پروګرامونو کې دمخالفینو سره د ټکر جوګه شي ‪.‬‬ ‫»تر څنګ یې امریکایانو د ملي ادردو او ملي پولېسو باندې هم خپل باور له لسککه ورکککړی ‪ .‬نککه یککوازې د‬ ‫ملي اردو او ملي پولېسو په لسو امریکایان او د ناټو عسکري مامورین وژل شککوي بلکککې د امریکایککانو پککه‬ ‫اند‪ ،‬هغوی تردې دمه نژدې د شپږ میلیارده ډالرو پککه مصکر ف افغکان ملکي اردو اوملککي پولېسککو تککه وسککلې او‬ ‫تجهیزات ورکړي‪ ،‬ددې پرمختللو وسلو څخه نژدې پنځوس زره یې په طالبانو پلککورل شککوي او یککا پککه تککور‬ ‫بازار کې همدا اوس د پلورنې له پاره عرضه کېږي ‪«.‬‬ ‫»ددې نه زیات ویرونکې شمیرې چې په دې تیرو وختونو کې د امریکایي پوځونو له اړخه پککه غربکي خککپرونو‬ ‫کې خککپرې شککوې دي کککاږي چککې د افغانسککتان د امنیککتي ځواکونککو نککژدې دیککرش سککلمه وګککړي یککې‪ ،‬چککې د‬ ‫امریکایي پوځونو د وتلو وروسته باید امنیتي مسؤلیتونه پر غاړه واخلي‪ ،‬د مخدره موادو عادي ګرځیدلي دي‬ ‫او دا به حیرانونکې نه وي چې د ناټو د ځواکونو څخه هم همکدومره شکمیره د مخکدره مکوادو عکادي ګرځیکدلې‬ ‫وي‪«.‬‬ ‫په دې اساس د ناپوهو او ګیچو عناصرو څخه جوړه شوې اردو هیڅکله هم نه شي کککولی پککه جنککګ کککې بریککا‬ ‫ومومي‪ ،‬او دا هغه څه دي چې په هلمند کې دامریکککایي پوځونککو د مکاتې او د غربکي هیوادونکو‪ ،‬پککه ځکانګړې‬ ‫توګه د هالند‪ ،‬د پوځونو د تیښتې سبب وګرځید‪.(۸۷) .‬‬ ‫همدا راز په افغانستان کې اداري فساد د پخوا په نسبت ډیره زیاده وده کړې ‪ .‬دمالي فساد په خل ف د مبارزې‬ ‫اداره وایي چې په هیواد کې د فساد کچه د ‪ ۲۰۰۸‬کال په نسبت دوه برابره لوړه شوې ده‪ .‬په راپور کې ویل‬ ‫شوېدي چې په ‪ ۲۰۰۹‬زکال کې افغانانو نژدې یو میلیارد ډالر د خپلو کارونو د اجرا له پاره رشکوت ورکککړې‬ ‫خو په نوو پلټنو کې ډاګیزه شوې چې هر افغان په منځنۍ کچه ‪ ۱۸۳‬ډالره دخپلو کارونو د اجرا له پاره دولتي‬ ‫مامورینو ته رشوت ورکړېدی ‪ .‬دملګرو ملتونو د فساد په خل ف د مبارزې د ادارې رئیککس )جککان لککوک لیمککایو(‬ ‫وایي چې په ‪ ۲۰۰۹‬ز کال کې افغانانو د دولت مامورینو ته در یو میلیارد ډالرو زیات رشتوت ورکککړې دې‬ ‫‪.‬‬ ‫تر څنګ یې د انټګریټي واچ په نوم نړېوالې ادارې هم یوه سروې تر سره کړې ‪.‬د انټګریټي واچ په رپوټ کې د‬ ‫مخکېنکککۍ سکککروې راپکککور تائیکککد شکککوی ‪ .‬دغکککه سکککروې پکککه شکککپږنیم زره کسکککانو تکککر سکککره شکککوې ده‪.‬‬ ‫په رپوټ کې راغلي چې له هرو درېو پوښتل شوېو کسانو څخه یوه ویلي چې په ادارو کې د کار خلصککولو لپککاره د‬ ‫رشوت ورکولو ته مجبور شوی دی‪ .‬تر نیمایي زیاتو ویلي‪ ،‬چې د طالبانو د قدرت زیاتېککدو یککو عامککل پککه حکککومت‬ ‫کې د اداري فساد موجودیت دی‪ ،‬انتیګریټي واچ ویلي چې اداري فساد دومکره پکراخ شکوېدېی چکې ان د افغانسکتان د‬ ‫بیارغونې او په دې هېواد کې د ثبات د ټینګښت لپاره د نړېوالې ټولنې هڅې یې لکه ګککواښ سکره مخامککخ کړیککدي‪) .‬‬ ‫‪(۸۸‬‬ ‫د امریکا د سنا یوه مهم غړي‪ ،‬جان کېرې‪ ،‬کرزي ته ګککواښ کککړی چککې امریکککا پککه افغانسککتان کککې د داسککې یککوه‬ ‫حکومت د ملتړ لپاره بې پایه حوصله نلري چې په هېواد کې د فساد د مخنیوي لپاره کوټلي اقدامات نه کوي‪.‬‬ ‫د نن نه نږدې درې میاشتې وړاندې د مجاهدینو لخوا د خبرو اترو د پروسې یوه معقوله لیحه د افغان سببتونزې د‬ ‫سوله ییز حل په موخه وړاندې شوې وه‪ .‬خو هغه مهال امریکایي پوځي چارواکو د خبرو په دغه لیحه عمل کول‬ ‫د ځان لپاره ذلت او رسوایي گڼله خو اوس د خپل متحد جرمني هېواد د سیاستوالو په خوله له مجاهببدینو سببره د‬ ‫خبرو اترو وړاندیز کوي‪.‬‬


‫‪113‬‬

‫د امریکا دفاع وزیر رابرټ گیټس چې تر نورو زیات له مجاهدینو سره د خبرو ا تببرو لببه پروسببې سببره مخببالف و‬ ‫اوس د مجاهدینو په وړاندې د جگړې په ډگر کې د امریکبایي ځواکونبو پبه مباتې اعبترا ف کبوي او وایبي چبې پبه‬ ‫افغانستان کې د امریکایي ځواکونو لخوا د ملکي چارو د پرمختببگ پببه لره کببې د امریکببا ولسببي جرگببه سببتونزې‬ ‫راولړوي‪ .‬یعنې د ملکي چارو لپاره کافي بودیجه نه ورکوي‪(۸٩) .‬‬ ‫کله چې جنرال پترېوس په افغانستان کې د جګړې مشري پر غاړه واخیسته او ویې غوښتل چې هغه امریکایي پلن‬ ‫پلی کړي چې له مخې یې کلیوال د ځان د ساتنې لپاره د طالبانو په وړاندې مسلح کېږي‪ ،‬په دغه برخه کې د افغککان‬ ‫ولسمشر حامد کرزي له تیز مخالفت سره مخ شو‪.‬‬ ‫واشنګټن پوست لیکي چې د کلیوالو افغانانو مسکلح ککول او د طالبکانو پکه وړانکدې د هغکوی د خپلکې دفکاع د سیسکتم‬ ‫رامنځ ته کول د افغانستان لپاره د امریکا د ستراتیژۍ یوه برخه ده ‪.‬‬ ‫عالي رتبه امریکایي چارواکي وایي چې د امریکا دولت غواړي د اربکېو ځواکونکو منطقکوي شکمیره د افغانسکتان‬ ‫په بیل بیلو برخو کې څو ځله لوړه کړي ا و په ورته وخت کې د کککرزي اندیښککنو تککه هککم ځککواب ورکککړي او د هغککه‬ ‫قناعت حاصل ککړي‪ .‬خکو دغکې مسککلې هغککه اندیښکنې را برسککیره ککړې چکې دغککه ککار بککه یککو ځکل بیکا افغانسککتان د‬ ‫جنګسالرېزم په رژیم بدل کړي او دغه وسله والې ملیشې به له کنټرول څخه ووځي‪.‬‬ ‫د جنرال کرستال د ماموریت په مهال هم دغه ډول امتحککاني اربککي ټککولګي جککوړ شککوي چککې بیلګککې یککې پککه میککدان‬ ‫وردګو ولیت کې لیدل کېږي‪ .‬واشنګټن پوست لیکي چې جنرال پترېوس د اربکېو د رامنځ ته کولککو د مفکککورې‬ ‫سخت پلوی دی او دی په عراق کې هم د دغې مفکورې پلی کونکی شمیرل کېږي‪.‬‬ ‫کله چې نوموړی په عراق کې د امریکایي ځوا کونو مشر وو نو هغه د زرګونو تنو ملکي عراقي عسکککرو سککربیره‬ ‫اربکي ځواکونه هم را منځ ته کړل تر څو پرې القاعده ښه وټکوي او سرکوب یې کړي چې همداسککې هککم وشککول‪) .‬‬ ‫‪(۹۰‬‬ ‫یو شمیر لسوندونه دا ډاګیزه کوي چې امریکایي او انګلیسي ځواکونه د طالبانو یو شمیر کړیو ته نظامي وسککایل‬ ‫او پیسې ورکوي ‪ .‬په پاکستان کې د طالبانو پاڅون هم دهمدې انګلیسي کړیو د فعالیت پککایلې دي ‪ .‬څرنګککه چککې‬ ‫پاکستان په ډاګیزه توګه د افغانسکتان د طالبکانو ملتککړ کککوي نککو پکه دې اسکاس انګلسککتان او امریککا غوښکتل چکې‬ ‫پاکستان ته د افغاني هغو طالبانو په ملتړ چې ددوی په خل ف دلته جنګیږی سزا ورکړي په دې اساس یې هلته‬ ‫د پاکستان د بې ثباته کولو له پاره د طالبانو غورځنګ ته پوره امکانات ورکړل‪ ،‬د هغو راپورونو له مخې چککې‬ ‫پخپله امریکایي پوځي سرچېنو خپاره کړل په هغې کې د پنتاګون له خولې ویل شوي چې ‪ ۸۷۰۰۰‬درنکې‬ ‫اوسپکې وسلې یې چې د ‪ ۲۰۰۴‬او ‪ ۲۰۰۸‬کالو تر منځ د افغانستان ملي پوځ او پولېسو تککه ورکککړې وې بککې‬ ‫درکه شوې دي ‪ .‬د جي اې او)‪ (GAO‬په راپور کې چې کانګرس ته وړاندې شوی ویککل شککوي چککې ‪۱۳۵۰۰۰‬‬ ‫هغه درنې اوسپکې وسلې چې افغانانو ته ورکړل شوی اوس نه تر سترګو کېږي ‪(۹۱) .‬‬ ‫شونې ده چې نژدې دا ټوله سپکه او درنه وسله اوس د طالبانو لسو ککې لویکدلې اوبیرتککه د همککدوی پکه خل ف‬ ‫استعمالیږي ‪.‬‬ ‫همدا راز یو شمیر پټو سرچېنو خبر ورکړ چککې انګلیسککي او امریکککایي پوځونککو څرخکي الککوتکې طالبککانو تککه‬ ‫نظامي او ملکي وسکایل د هکوا څخکه را غکورزوي ‪ .‬همکدا راز شکمال تکه د طالبکانو د ورسکولو پکه اړه هکم دولکتي‬ ‫سرچېنو ډاګیزه کړې چې د لویدیځو هیوادو څرخي الوتکې ددې کار له پاره اسککتعمال شککوې‪ ،‬پخپلککه ولسمشککر‬ ‫کرزي هم په ډاګه په دې اړه خپله اندیښنه څرګنده کړې ده ‪ .‬همدا راز یو شمیر پټې سرچېنې دا ډاګیککزه کککوي‬ ‫چې ټول هغه هیوادونه چې په افغانستان کې پوځي شتون لري د طالبانو په ډله کې خپلې خپلې ډلګۍ لري چې‬ ‫دهره اړخه یې پالنه کوي ‪.‬‬ ‫یو شمیر افغان سیاست پوهان په شمال کې د طالبانو د شتون په اړه پوښته کوي او وایي چککې »دلتککه طالبککان لککه‬ ‫کومه شول؟د ځمکې اوکه د هواله لرې راغلل؟ چا راوستل؟ چا چورلکې ورکړې؟ دڅه لپاره یې شمال ته راوسککتل‬ ‫؟ طالبان د ناټوله کوم غړي هیوادسره دومره له رازونو ډکککې او غښککتلې اړیکککې لککري چککې دوی یککې لککه هلمنککده پککه‬ ‫چورلکو کې کندوز‪،‬بغلن‪،‬سمنګان اونورو ولیتونوته راوړل ؟ دا دنکاټوغړي دڅکه لپکاره داککارکوي ؟ دچکاله لرې‬ ‫یې کوي ؟ ایا دولت په دې کې ښکېل دی اوکه نه؟‬ ‫د افغانستان کوچېانو په خپله دبریتانویانو هغه شینوک)‪ (Chinook‬چورلکې په خپلو سترګو ولېدلې چې ډلککه ډلککه‬ ‫طالبان یې د شپې د هیواد د شمال په ډاګونو اوغرونوکې راکوزول ‪.‬‬ ‫همداراز په ‪ ۲۰۰۸‬کال کې کرزي دوه هغه برتککانوي ډیپلوماتککان چککې د طالبانومشککران پککه ځککانګړې تککوګه منصککور‬ ‫دادا یې دې ته رابللو ترڅو له بریتانویانوسره ښې اړیکې ولري له افغانستان څخه وشړل ‪(۹۲) «.‬‬


‫‪114‬‬

‫خو یوشمیر نور امریکایي ستراتیژستان په دې اند دي چې په افغانستان کې د واکمنۍ مرکزیت لککه منځککه یوسککي‬ ‫او واک والیانو او د اربکېو قومندانانو ته منتقل کړي‪ ،‬په دې ترتیب دوی ‪ ،‬لکه همدا اوس یې چې په یوشککمیر‬ ‫ولیتونو کې کوي‪ ،‬د والیانو سره په ازاده توګه معلمله وکړي اومرکزي حکومت له سترګو وغورځوي‪.‬‬ ‫جنرال ماټیس چې په اوس وخت کې د امریکککا د ګککډو قککواوو د قومانککدانۍ عمککومي قومانککدان دی‪ ،‬چککې دنککده یککې د‬ ‫روانو نظامي عملیاتو ملتړ کول او د راتلونکو نظامي عملیاتو پلن جکوړول دي‪ .‬جنکرال مکاټیس د خپلکې دنککدې پکه‬ ‫مهال د جګړې له قوماندانانو سره په خبرو کې ویلي‪ ،‬چې طالبانو د خپلې واکمنکۍ پکه مهکال ښکځې پکه کورونکو ککې‬ ‫بندې کړې وې او هغوى به یې په متروکو وهلې او زه د دوى له وژلککو ځککانګړى خونککد اخلککم‪ .‬نومککوړي پککه طالبککانو‬ ‫سربېره په عراق کې هم د سخت دریځو له وژلو څخه د خوند اخیستنې په اړه خکبرې ککړې دي‪ .‬واشکنګټن پوسکت‬ ‫ورځپاڼه لیکې چې جیمز متس ویلي دي‪ ،‬په افغانانو ډزې ډیره ښه تفریح ده‪.‬‬ ‫دې امریکایي ورځپاڼۍ لیکلي‪ ،‬جنرال جیمز متس په ‪ ۲۰۰۵‬کال کې په سن دیاګون ښار کې په یوې وینککا کککې ویلککي‬ ‫وو‪ ،‬د افغانستان نارینه‪ ،‬هغه ښځو ته سپکاوی کوي چې ټیکري یا حجاب نلککري او لککه دې کبلککه ځینککې افغانککان بایککد‬ ‫مړه شي ‪.‬له دې وروسته‪ ،‬جنرال متس افغان ضد څرګندونو فلم یو ځل بیا په ډګر کې راوتلی‪ ،‬او تر اوسه د امریکککا‬ ‫پوځ د مک کرستل له جنجاله نه دی خل ص شوی‪،‬چې نوې ستونزه هم ورسره یوځای شوه‪.‬‬ ‫خارجي ځواکونه په تیرو ‪ ۹‬کلونو کې افغانان د تفریح په توګه عام وژني‪ ،‬او هغوی د هالیوود د فلمونو صککحنې پککه‬ ‫سمه توګه په افغانانو جوړې کړیدي‪.‬‬ ‫اوس د امریکایانو لپاره د یوه افغان بیه‪ ،‬سیبل یا د نښې په اندازه ده چې دافغانستان په ګوټ ګوټ کې چې هر وخککت‬ ‫وغواړي تفریح وکړي‪ ،‬او خپله نښه پخه کړي‪ ،‬ورته پیدا کېږي‪.‬‬ ‫دغه ثابت او متحرک سیبل یا نښې په حرکت او کېناستو کې افغانان دي او ډیره په آسانۍ سره په نښککه کېککږي ‪.‬نککه‬ ‫یوازې پیاده بلکې هوایي ځواکونه هم په افغانانو په ډزو سره غواړي خپلککه نښککه پخکه کککړي او هککم تفریککح وکککړي‪ .‬د‬ ‫ویلککککو ده چککککې پککککر دې سککککربیره‪،‬هغککککوی نککککوې وسککککلې هککککم پککککه آسککککانۍ سککککره پککککه افغانککککانو آزمککککایي ‪.‬‬ ‫پککه تیککرو ‪ ۹‬کلونککو کککې ثککابته شککوې چککې ډول ډول یککورانیمي بمککونه او وسککلې‪ ،‬پککه افغانککانو وکککارول شککوې‪.‬‬ ‫د داسې نادودو وسلو کارولو پایلې ورو ورو روښانه کېږي او دافغانستان په جنوب ا و ختیځ کې شکککمن مرضککونه‬ ‫لیدل شوي‪.‬اوس ځنګلي سیمې‪ ،‬ونککې او آب و هککوا‪ ،‬پککه یورانیمککو اونککورو کېمیککاوي مککوادو ککککړې دي چککې خلککک‬ ‫ورسره په تماس کې دي او یا یې هم د اوبو څښلو او تنفس له لرې بدن ته داخلوي‪.‬‬ ‫د دغو مرګوڼو موادو په وسیله بدن ته داخلیږي او ممکنه ده چې تککر څککو کککاله پککورې‪ ،‬اغیککزې یککې لزیککاتې ښکککاره‬ ‫شي ‪.‬د ویلو ده چې څه موده وړاندې هم له توره بوړې راپورونه رارسککیدلي چککې ځینککې نککاقص العضککاء ماشککومان‬ ‫زیږیدلي‪(۹۳) .‬‬ ‫د امریکا د بین المللي څیړنو مرکز دامریکایي پوځیانو د وحشت په اړه وایي چې ‪ :‬په افغانستان کې د امریکایي‬ ‫ځواکونو کاردود‪ ،‬په دې هیواد کې دتاو ترېخوالي ډیرښت‪ ،‬او د اداري فسککاد خککپراوی د دغککه هیککواد پککه خلکککو‬ ‫کې نا رضایتونه ډیر کړېدي او ددې هیواد امنیتي وضع د پخوا په نسبت ډیره خرابککه شککوې ده ‪ .‬دغککه مرکککز‬ ‫وایي چې که چېرې د افغانستان د ستونزې د حل له پاره کومه بیړایزه لره پیدا نه شککي نککو د ددې هیککواد د‬ ‫دولت او خلکو تر منځ به فاصله نوره هم زیاته شي‪ .‬مرکز زیاتوي چککې د امریکایککانو او نککاټو پککوځي عملیککات‬ ‫ددې په ځای چې ګټه وکړي زیانمن ثابتیږي‬ ‫د ناټو او امریکایانو د وحشیانه بمباریو او په افغانسکتان ککې د ملککي خلککو د وژلکو کېکدو او ددې وژل کېکدو‬ ‫څخه د خوند د اخستلو په اړه افغانانو ډیر سخت عکس العملونه ښوولې دې ‪ .‬ان تردې چې د هیواد د مشرانو‬ ‫د جرګې رئیس صبغت ا مجککددي هکم پککه څرګنککده تککوګه دغککه ډول وژنککې وغنککدلې او افغانسککتان یککې یککو نیمککه‬ ‫مستعمره هیواد وګاڼه ‪.‬‬ ‫د اربکېوجوړول او د یو شمیر ملیشو وسلوالول په افغانستان کککې د پخککواني شککوروي اتحککاد د امککپراطورۍ لککه‬ ‫اړخه هم تجربه شوی و خو هیڅ ډول مثبتې پایلې یې نه درلودې ‪.‬‬ ‫افغان پوځي کارپوهان په دې بککاور دي چکې د خلکککو وسککلوالول پکه ټکولنه کککې »بکې بنککدوباري « او »زور‬ ‫سالري « منځته راوړي ‪ .‬همدا راز په افغانستان کې د قبیلو تر منځ تاو ترېخوالی په خپل ځای پاته دې نککو کککه‬ ‫چېرې دغه وسلوالول کنترول نه شي او کومه ګډه انګیزه و نه لري ‪ ،‬د ډیرو سککتر سککتونزو د را پیداکېککدو‬ ‫سبب به وګرځي ‪ .‬که چېرې په دوو کلیو کې مونږ لس کسه وسککلوال ولککرو او امتیککازات ورکککوو نککو نککور پککه‬ ‫زرګونو به د هغوی د اغیز لندې راځي او دا په خپله ددېموکراسۍ داصولو خل ف کار دی ‪.‬‬


‫‪115‬‬

‫کاناډایي ورځپاڼه ټورنټوسن د اریک مارګولېس په قلم یوه په زړه پورې شننه خپره کړې ده چې په کې‬ ‫راغلي ‪:‬په پورونو کې تر غوږو غرقېدل او د بریالیتوب څخه واټن ښای ي ځکه سرونه وپیچي‪ ،‬چې امریکا او ناټو‬ ‫لګیا دي د خپل بې ځایه افغان خطر څخه ځانونه راکاږي‬ ‫په پام کې وو چې مک کریسټل یعنی هغه امریکایي جنرال‪ ،‬چې تر خوله یې اور راوتًی او د ده خا ص ځواکککونه »‬ ‫مافیا « به افغان مقاومت د لویدیځې نیونې په پښو کې دړې وړې کړی ‪ .‬خو مک کریسټل ځکه له کککاره وشککړل سککو‬ ‫چې دفتر یې د سپینی ماڼۍ په هکله یوه بې ادبه څرګندَونه وکړه ‪ .‬یو ډیکر دمکاغي او سیاسکي جنکرال ډیویکډ پکترس د‬ ‫مک کریسټل پر ځای کښېنوول سو ‪ .‬پترس په دې توانېدلی و چې عراقی مقاومت مؤقتأ وځپي‪.‬‬ ‫همدغه معمول احتیاط کاره پترس تیره اونۍ د کابل څخه دا هوډ وکړ چې دغه افغان جنګ به » وګټي « یعنککی هغککه‬ ‫جنګ چې تر ننه امریکا ته په څه کم ‪ ۳۰۰‬بلیونه ډالره او څه د پاسه ‪ ۱۰۰۰‬تلفاتو سره تمام سکوئ دی سککتونزه خکو‬ ‫دا ده چې ‪ :‬هیڅوک هم دا نشي تعبیرولی چې ګټل اصل څه معنا لري ‪ .‬هر ځل چې امریکا خپل قوت زیات کککړئ‪،‬‬ ‫نو مقاومت هم ورته پیاوړئ سوی دی ‪ .‬افغانستان همدا نن د امریکا تر ټولو اوږد جنګ ثابت سککوئ دی ‪ .‬اوس هککره‬ ‫میاشت د امریکایي مالیه ورکوونکو ‪ ۱۷‬بلیونه ډالره دغه جنګ ته ځي ‪ .‬د ولسمشر بارک اوباما لخوا د نورو دیرش‬ ‫زرو پوځیانو » عاجل ډېرښت « به نور دیرش بلیونه ډالره هم کش کړی ‪.‬د افغانستان او عراق جنګونه ک چې په یککو‬ ‫ټریلیون ډالرو تمام سوي ک د پور په روپیو چلیږی حال دا چې امریکا همدا نن ‪ ۱،۳‬ټریلیونه ډالره پککورړې ده ‪ .‬هککو‪،‬‬ ‫امریککککککککککککککککککککا نکککککککککککککککککککن د پکککککککککککککککککککور او جنکککککککککککککککککککګ معتکککککککککککککککککککاده سکککککککککککککککککککوې ده ‪.‬‬ ‫کاناډایان به تر ‪ ۲۰۱۱‬پورې اټکل ‪ ۱۸،۱‬بلیونه ډالره مصر ف کړی‪ ،‬چې د هری ککورنۍ پکه سکر بکه ‪ ۱۵۰۰‬ډالکره‬ ‫ورسیږی ‪.‬‬ ‫د امریکا کانګریس یعنی یوازینۍ هغه مرجع چې جنګ اعلنولی سي او هغه پسککې تمویلککوي‪ ،‬پککه شککرمندګۍ سککره‬ ‫ولسمشرانو جورج بوش او بارک اوباما ته اجازه ورکړې چې دا قدرت ځنې غصب کړي ‪ .‬نن اکثریت امریکایان د‬ ‫دې استعماري بدمرغۍ او مصیبت سره مخککالفت ښککیي ‪ .‬کککه څککه هککم سیاسککت وال بیریککږي چککې د دغککه جنککګ سککره‬ ‫مخالفت مبادا » د خپلو پوځیانو سره د خیانت « په تور و نه ګڼل سي‪ ،‬خککو بیککا هککم نارضککاېت او مخککالفت ورځ پککه‬ ‫ورځ زیاتیږي‪.‬‬ ‫تیره اونۍ د جمهوریت غوښتونکې ګوند د ملي کومیټې مشر » مایکل سټیل « همدغه پشي د توبرې څخککه راوکښککله‬ ‫او دا یې ومنل چې افغان جنګ ګټونکی نه دی ‪ .‬جګړه پاله جمهوریت غوښتونکی له قهره وپړسککېدل‪ ،‬تقریبککأ ټولککو‬ ‫سټیل په بې وفایۍ او خیانت سره متهم کړ ‪ .‬پر سټیل ډیرو شاهین مزاجه جمهوریت غوښتونکو انتقادیانو لکه جورج‬ ‫بوش او ډیک چېني پخپله د ویتنام د جنګ پر مهال د پوځي خدمت څخه ځانونه دورې هورې کښل ‪.‬‬ ‫جمهوریت غوښتونکو د مک کریسټل دا معقوله کړنلره ورانوله چې غوښته یې د امریکایي بم وریو او توپ وریو‬ ‫له لمله د ملکي افغانانو تلفات راټیټ کړي ‪ .‬په افغانستان او پاکستان کې د همدې زیاتېدونکو ملکي تلفاتو په سککر د‬ ‫لویدیکککککککککککځ پکککککککککککه ضکککککککککککد د خشکککککککککککم یکککککککککککوه تونکککککککککککده څپکککککککککککه ایجکککککککککککاد شکککککککککککوې ده ‪.‬‬ ‫جمهوریت غوښتونکي د نورو زیاتو یرغلیزو بریدونو په نکارو سکره چککې د ملککي انسککانانو ژونککد بککه د خطککر سکره‬ ‫مخامخ او طالبان به ځواکمن کړي‪ ،‬یو ځل بیا په خواشینۍ سره راښکًیي چکې هغکوی د امریککا د نکاپوهو او تاریککک‬ ‫فکره کسانو یو ګوند او ږغ دی ‪.‬‬ ‫اوباما ادعا وکړه چې غواړي افغان جګړه پراخه کړي تر څو د القاعده سره وجنګیږی ‪ .‬خو د دې سره سره بیککا هککم‬ ‫پنتاګون اټکل کوي چې په افغانستان کې د یو څو کوچنیو القاعده والو څخه پرته نور څه شککتون نککه لککري ‪ .‬نککو ځکککه‬ ‫اوباما د امریکایانو پوروړئ دی چې د افغانستان په هکله باید رښتیا ورته ووایي ‪.‬‬ ‫تر نهو کالو جګړې وروسته‪ ،‬د امریکا خورا ستر پوځي طاقت‪ ،‬د هغه تر غاښککو وسککلوالو ملګککرو یعنککی نککاټو‪ ،‬او‬ ‫اجیرو ځواکونو ونشو کړای چې د لویدیځ اشغال په ضد دغه مقاومت مات کړي یا دا چککې پککه کابککل کککې وګړنیککز او‬ ‫مشروع حکومت جوړ کړي ‪ .‬د مخدره موادو تولېد نور هم زیات شوی دی ‪.‬‬ ‫څنګه چې امریکا د جولی په څلککورمه د بهرنیککو ظالمککانو څخککه د خپلککواکۍ اخیسککتلو ورځ ونمککانځله‪ ،‬خککو مسککلکي‬ ‫پوځیانو یې بیا په افغانستان کې هر ډول وسله د درنو بم وریو څخه نیولې تر ټانکونو‪ ،‬زرهپوشونو‪ ،‬توپ لرونکککو‬ ‫هلیکوپترو‪ ،‬بې پیلوټه طیارو‪ ،‬درنو توپ وریو‪ ،‬غونچه اي بمونو‪ ،‬او هر ډول عککالي تکنککالوژۍ لرونکککو وسککایلو‬ ‫پورې هر څه استعمالول‪.‬‬ ‫خو د دې ټول طاقت سره سره‪ ،‬یو څو پښتني قبایلیان او بزګران د خپلو صر ف کوچنیو وسلو‪ ،‬خپلکې ارادې او بکې‬ ‫حکده زړه ورتیکا سکره د لویدیککځ د دغکه سکتر جنګکي ماشککین سکره پکه وقفکه اي تکوګه جنګیککږي او هغکه یکې اوس یککو‬ ‫ستراتیژیکي دفاعي حالت ته رسولی دی ‪.‬‬


‫‪116‬‬

‫د » ګلیات په وړاندې د داؤد « دغه بې رحمه جنګ نور نو د کاناډا په شمول د لویدیځو قدرتونو لپاره د عککزت کککوم‬ ‫ځای نه دی پرې یښی ‪ .‬هو‪ ،‬هغوی نن په بهر کې یو بل داسې نا زړه سویه استعماري جنګ ویني چې د یو کککوچني‬ ‫ولس او وروسته پاته خلکو سره کېږي او هد ف یې پر منابعو تسلط او ستراتیژیکې جغرافیه ده ‪.‬‬ ‫د بشپړ اکثریت افغانانو زړونه پس له دیرشو کالو جنګ څخه سولې تککه تککږي دي ‪ .‬خککو د حامککد کککرزي د حکککومت‪،‬‬ ‫طالبانو او پاکستان دا هڅې چې غواړي سوله راستنه کړي‪ ،‬نن د واشنګټن‪ ،‬اوټکاوا او د افغانسکتان د مسکلط تاجکک‬ ‫کمونیسټي ایتل ف لخوا خنثی کېږي ‪ .‬هند هم په افغانستان کې دغه اور ته په داسې حال کې لمن وه کی چککې هلتککه د‬ ‫هند تر نیونی لندې کشمیر کې ښورښ راپورته شوئ دی ‪.‬‬ ‫هو‪ ،‬دغه کافر شوئ جمهوریت غوښتونکی » سټیل « خو صحیح دی چې وایي دغکه کرغیکړن او چکټي جنکګ ګټکل‬ ‫کېدونکی نه دی ‪ .‬خو د واشنګټن استعماري لمسون بیا هم پایښت لري ‪ .‬په امریکا‪ ،‬کاناډا او اروپا کککې خکورا ډیککر‬ ‫سیاسي کسان په دې نامشروع جنګ پورې مښتي دي ‪ .‬ګڼ شمیر هم په دې عقیده دي چککې د نککاټو اتحککاد بککه د همککدې‬ ‫افغانستان په غرونو رغونو کې د واټرلو غوندې حتمي ناکامۍ سره مخامخ کېږي ‪(۹۴) .‬‬ ‫د روان كال د جون په ‪ 13‬د سنډې تایمز ورځپاڼې دا خبر خپور كړ چې د انګستان صدراعظم دی وید كامیرون‬ ‫د اردو اركان حرب ) لوى درستیز ( مارشال جوب ستیر اب له خپلې دندې څخه لرې كړ ‪ .‬ورځپباڼې زیباته كبړه‬ ‫چې مارشال جوب په دې خاطر تر نیوكو لندې راغلى ؤ چې نوموړى په افغانسببتان كببې د انګلیسببي قببواو‬ ‫سره په مرسته كولو كښې پاتې راغلببى ؤ او نببتیجه دا شببوه چببې پببه افغانسببتان كببې ‪ 300‬انګلیسببي عسببكر‬ ‫ووژل شول‪.‬‬ ‫بله مهمه ستونزه چې ورباندې بحث او خبرې شو ې او کېږي هغه د ناټو او امریكایي قواوو لخوا طالبانو‬ ‫او نورو وسله والو ډلببو تبه د رشببوت وركببول دي ‪ .‬دا رشببوت ددې د پباره وركببول کېببږي چببې د افغانسببتان پبه‬ ‫بېلبېلو سیمو كښې میشتو امریكایي او ناټو قواوو ته د امببدادي توكببو لكببه ) غببذائي مببوادو‪ ،‬اوبببو او تیلببو(‬ ‫موټرې وكولى شي له خطرناكو لرو څخه چې كنترول یې د طالبانو په لس كې دى په آسانه عبببور وكببړي ‪.‬‬ ‫دا موضوع شپږ میاشتې تر تحقیق لندې وه او اوس ورباندې د كانكرس په یوه كمیټه كې خبرې روانې دي ‪.‬‬ ‫د راپور له مخې د رشوت دا پیسې محلي قوماندانانو ته رسیږي او یوه لویه برخببه یببې طالبببان تببر لسببه كببوي ‪.‬‬ ‫ددې معنى داده چې د امریكې د خلكو د ټكس پیسې په غیر مستقیمه توكه طالبانو ته ورسیږي‪(٩۵) .‬‬ ‫د افغانستان څخه د امریکایي پوځونو د ویستلو په اړه هم د سپینې ماڼۍ او پنتاګون ترمنځ اختلفات زیات دي ‪.‬‬ ‫سپینه ماڼۍ وایي‪ ،‬د ‪ ٢٠۱۱‬کال په جولی میاشت کې له افغانستانه د امریکایي ځواکونببو د وتلببو د پیببل نېټببه نببه‬ ‫بدلېدونکې ده او په دې برخه کې هېڅ راز شک نشته‪ ..‬خبو پبه افغانسبتان کبې د امریکبا ټباپ پبوځي قومانبدان‬ ‫تېره ورځ وویل چې د ځواکونو وتل به په افغانستان کې د شرایطو له څرنګوالي سره تړلي وي‪.‬‬ ‫دالقدس العربي ورځپاڼه کاږي چې ‪»:‬په افغانستان کې د امریکا ګرداب ورځ په ورځ ژورتیککا مککومي‪ ،‬او ددې‬ ‫سبب یوازې د ناټو په ټلواله کې د انساني ځانونو د تلفاتو ډیرښت نه دی بلکې د امریکککایي جنرالنککو تککر منککځ‬ ‫ژور اختل ف او ترڅنګ یې ددې هیواد سیاسي مسؤلین دي چې د جنګ د ادارې او د خپلکو پوځونکو د پکه شکا‬ ‫تګ له پاره په ناارامۍ سره د وخت انتظار کوي‪« .‬‬ ‫»دا په داسکې حکال ککې چکې ګیټکس چکې پکه راتلکونکي ککال)‪ (۲۰۱۱‬ککې دخپلکې دنکدې څخکه ګوښکه کېکږي د‬ ‫راتلونکې جولې په میاشت کې د خپلو پوځونککو د بیرتککه ویسککتلو پککه اعلن شککوي مهککال ویککش بانککدې د جنککرال‬ ‫پیټریوس سره اختل ف لري ‪ .‬ځکه پیټریوس غواړي د پوځونو په وتلو کې ځنډ راوړي ‪«.‬‬ ‫په افغانستان کې د امریکا او ناټو د ځواکونو عمومي قوماندان جنرال ډیویډ پیټریوس وایککي‪ ،‬چککې لککه افغانسککتانه د‬ ‫امریکایي ځواکونو د وتلو پیل له شرایطو سره تړلی کار دی او که شرایطو ایجاب کاوه نو ښایي د ځواکونککو د وتلککو‬ ‫په نېټه کې ځنډ راشي‪.‬خو د سپینې ماڼۍ ویاند بل بورتون خبرېالنو ته وویل‪ ،‬چې د جنرال پټریویس څرګندونې پککه‬ ‫غلط مفهوم نقل شویدي‪«.‬‬ ‫د امریکایي چارواکو د متضادو ویناوو څخه ډاګیزه کېږي چې تر اوسه پورې دوی په خپلو منځو کککې پککه دې‬ ‫سل شوې نه دي چې د افغانسکتان څخکه د خپلکو پوځونکو د ویسکتلو لکه پکاره اخکري خکبره وککړي ‪ .‬او دا هغکه‬ ‫اختلفات دي چې د اوباما د ولسمشرۍ د دورې د پیل سره سم د سپینې مککاڼۍ او پینتککاګون ترمنککځ پیککل شککویدي‪.‬‬ ‫که څه هم د امریکا ددفاع وزیر رابرت ګیټس هم اوس د سپینې ماڼۍ خوا نیولې او وایي چې ‪ :‬د هېچا په ذهن‬ ‫کې هم په دې کې شک نککه ګرځکي چکې د ‪ ۲۰۱۱‬کککال پککه جکولی ککې بککه د ځواکونکو وتکل پیکل شکي‪ « .‬د ګیټککس او‬ ‫پیټری وس په اندونو کې هم ډیر زیات توپیر شتون لري او دا کار دامریکا د ولسمشر پالیسي د سککتونزو سککره مککخ‬ ‫کوي ‪.‬‬


‫‪117‬‬

‫بله ستونزه په افغانستان کې د خصوصي امینتي شرکتونو شککتون دی‪ .‬پکر افغانسککتان د امریکککایي پککوځ د یرغککل‬ ‫وروسته په دې هیواد کې په لسګونو وسکلوالو ګروپونکو د خصوصکي امنیکتي کمپنیکو تکر نومونکو لنکدې ځکانته‬ ‫ځالې جوړې کړې‪ ،‬چې په دې ډله کې د بهرنیو نه علوه د شککمال ټلککوالې د پخوانیککو قومنککدانانو کمپنککۍ هککم‬ ‫شتون لري‪ ،‬ددې کمپینو د وګړو شمیره په صحیح توګه معلومه نه ده خو اټکل کېږي چې تککر څلویښککتو زرو‬ ‫پورې کسان به په کې په دندو بوخت وي ‪ .‬اما په بهرنیو هیوادو پککورې د تړلککو خصوص کي کمپنیککو د وګککړو‬ ‫شمیره نژدې شپیته زره کسانو تککه رسککیږي‪ ،‬همککدا کمپنککۍ پککه افغانسککتان کککې شخصکي زنککدانونه لککري‪ ،‬خلککک‬ ‫تښتوي‪ ،‬ترور او وحشت جوړوي او د ښځینه کول د بې عفتۍ موجب ګرځیدلی دي‪ ،‬تر څنګ یې د هیواد پککه‬ ‫چارو کې لسوهنه کوي ‪.‬‬ ‫دغه کمپنۍ د ‪۲۰۱۰‬م کال د اګست د میاشتې په لومړیو کې د ولسمشر کرزي له اړخه د سختې نیوکو لندې‬ ‫راغلې ‪ .‬ولسمشر کرزي په خپلې یوې وینا کې دغه خصوصي امنیتي کمپنۍ پککه نککاامنیو او تروریسککتي فعککالیتونو‬ ‫کککککې پککککه لس لرلککککو تککککورنې کککککړې او د هغککککو د ژر تککککر ژره لککککه منځککککه وړلککککو غوښککککتنه یککککې وکککککړه‪.‬‬ ‫او په ډاګه یې په کنفرانس کې اعلن وکړ چې ټولې خصوصي امنیتي کمپنۍ دې په څلورو میاشتو کې خپککل‬ ‫حسابونه پاک کړي او دفترونه دې یې وتړل شي ‪ .‬خو په لومړیو کې امریکایانو سککخت عکککس العمککل وښککود او‬ ‫دکرزي ددې وړاندېز سره یې خپل مخالفت اعلن کړ ‪ .‬د امریکا د بهرنیو چارو د وزارت ویاند برایککن وایټمکن پککه‬ ‫افغانستان کې د خصوصي امنیتي شرکتونو د بندولو لپاره د کابل د حکومت د خبرداري سره مخککالفت وکککړ او ویککې‬ ‫ویل دغه شرکتونه باید په افغانستان کې خپلو فعککالیتونو تککه دوام ورکککړي‪ .‬امریکککا پککه افغانسککتان کککې تککر سککلو زرو‬ ‫زیات عسکر لري چې تر څنګ یې د خصوصي امنیتي شکرکتونو د وګککړو شککمیره هکم تککر څلویښککتو زرو پککورې‬ ‫رسیږي‪ .‬د کار پوهانو د ویناوو په اساس د همدې کمپنیو وګړي دي چې په افغانستان کې د هر ډول قتککل و قتککال‬ ‫او وژنو او یا نورو جرمنو د ارتکاب په صورت کې د افغانستان دمحکمو نه مصون دي او دا حکککم هککم د اشککغال‬ ‫په هماغه لومړیو شپو کې د ولسمشککر کککرزي لخککوا ورکککړل شککوی و‪ .‬پنتککاګون وایککي چککې د خصوصککي امنیککتي‬ ‫کمپنیو ‪ ۲۶‬زره کسان ورسره قرارداد لري چکې ددې ډلکې څخککه ‪ ۱۹‬زره کسککانو تککه ددفککاع وزارت معککاش‬ ‫ورکوي اوپاته نورو ته یې د بهرنیو چارو وزارت پیسې ورکوي ‪.‬‬ ‫همدا راز دایسا ف د ځواکونو ویاند جنرال جوز ف وایي چې د امنیتي خصوص ي شرکتونو دکارونو د ښه والي‬ ‫په موخه به ددوی کارونه‪ ،‬د انحلل پر ځای‪ ،‬د یوه ځانګړي ځواک له خوا کنټرول کړي ‪.‬‬ ‫بله ستر ستونزه د امریکایانو لخوا په تور لست کې د یوشمیر افغانانو د نومونو ور ګډول دي ‪.‬‬ ‫پر افغانستان له امریکایي یرغل سره سبم د ملګبرو ملتونبو ادارې د امریکبا پبه اشباره د هغبو کسبانو‪ ،‬ټولنبو او‬ ‫ګوندونو نومونه په تور لست کې ولېکل چې د امریکایي چارواکو له خوا د مخالفینو )دښمنانو( په توګه پیژنببدل‬ ‫شببوي وو‪ ،‬او نببن سبببا همببدغه لسببت د کابببل او واشببنګټن د تبلیغبباتو لببه لملببه د نړیوالببو پببه ژبببه ناسببت دی‪.‬‬ ‫دغه لست چې دوی یې تور بولي تقریبا په ‪ ۸۶‬پاڼو کببې لیکببل شببوی‪ ،‬پببه پیببل کببې د افغبباني طالبببانو نومببونه دي‪،‬‬ ‫ورپسې د نړیوالو شخصیتونو نومونه راغلي چې شمیره یبې د افغانببانو لبه شببمیرې ډیبره ده‪ ،‬خببو مبونږ یبوازې د‬ ‫افغانانو نومونه رانقل کړل‪.‬‬ ‫د یادولو وړ ده چې پدغه لست کې ډیری غلطۍ هم شته‪ ،‬ډیر پکې شامل کسببان مببړه شببوي‪ ،‬ډیببر یبې پبه پیښببوراو‬ ‫کابل کې دکانونه او یا ماموریتونه لري‪ ،‬په هر حال لست کې شامل نومونه مو د ملګرو ملتو له ویبپاڼې رااخستي‬ ‫)‪ (1‬انجنیر ګلبدین حکمتیار‪ ،‬کندز‪ ،‬د حزب اسلمي افغانستان امیر‪.‬‬ ‫یادونه ‪ :‬د لسبت د نومونبو ترتیبب مبو د اصبل مطبابق لیکلبی دی‪ ،‬یبوازې د حبزب اسبلمي افغانسبتان د‬ ‫مجاهد امیر ورور حکمتیار نوم مو لدې لمله په سر کې راوړی چې هغه پببه اصببل کببې هببم د طالبببانو لببه‬ ‫نومونو ځانګړی لیکل شویدی‪.‬‬ ‫دبي بي سي د بریښنایي پاڼې لککه مخککې‪ ،‬انجنیککر حکمتیککار د امریکککا د ولسمشککر بککوش لککه اړخککه پککه‬ ‫‪ ۲۰۰۳‬ز کال کې د یو شمیر افغاني مخالفینو په فشار د تروریستاتو په لست کککې و نیککول شککو ‪ .‬د هغککه‬ ‫له پاره یې دلیل دا وښود چې هغه د امریکایانو پککه خل ف پککه جنککګ کککې د القاعککدې او طالبککانو سکره‬ ‫لس یو کړې دی‪ ،‬خو هغه د ډیره کي افغانانو له پاره د افغانستان د ازادۍ قهرمان دی ‪.‬‬ ‫ددې تر مخه په) ‪ ۲۰۰۲‬ز کال ( د مۍ په لسمه دجمعې پکه ورځ سکي اې اې هڅکه وککړه دخپلکو بکې‬ ‫پیلوټه الوتکو له لرې په شیګل دره کې هغه ووژني‪ ،‬خو هڅه یې شنډه شوه ‪.‬‬ ‫حکمتیار وایي چې » که چېرې بیروني پوځونه د جنګ په تداوم باندې اصرار وکړي‪ ،‬نو مککونږ‬ ‫هم د جنګ او دفاع پرته بله لر نه لرو ‪«.‬‬


‫‪118‬‬

‫امریکایان حکمتیار په دې هم تورنوي چې هغه په )‪۲۰۰۶‬ز کال(کې په خپله یوې وینا کې ویلی چککې‬ ‫» د هغه ځواکونو د اسامه بن لدن سره د تورې بورې څخه د راوتلو په وخت کې بسپنه کړی ده ‪)«.‬‬ ‫‪(۹۶‬‬ ‫همدا راز د حکمتیار په اړه د جمیزټاون بریښنایي پانه په ډاګه کوي چې »د حکمتیار له پککاره اسککلم د‬ ‫سیاست په برخه کې تر هر څه ډیر ارزښت لري ‪ .‬په همدې خاطر هغککه د طالبککانو د مشککر مل محمککد‬ ‫عمر څخه‪ ،‬چې د یو شمیر ناپوهه مذهبي ملیانو تر منځ را ګیر دی‪ ،‬ډیر خطرناک دی‪ .‬تککر څنککګ یککې‬ ‫حکمتیککار پککه نظککامي او سیاسککي سککتراتیژیو کککې هککم ډیککره پککوهه لککري‪ ،‬همککدا راز حکمتیککار پککه ټککول‬ ‫افغانستان کې د روسانو داشغال په وخت کې جنګ رهبري کړی او د افغانسککتان د جغرافیککې د ګککوډ ګککوډ‬ ‫څخه خبرتیا لري ‪ .‬د حکمتیار وړتیا د ځوانانو په جذب او رهبرۍ کې د باور نه پورته ده ‪ .‬هغه په دې‬ ‫څو تیرو کلونو کې بلکل یو نوی حزب اسلمي جوړ کړی دی چکې غکړي یکې ټکول ځوانکان دي‬ ‫‪(۹۷) «....‬‬ ‫همدا راز د انګلستان د کورنیو چارو په وزارت کې هم د ښاغلي حکمتیار نوم په تورلست کببې شببامل دی او‬ ‫دلیل یې دا څرګند کړی چې » انجنیر حکمتیار پببه افغانسببتان کببې یببو اسببلمي بنسببټ پبباله حکببومت غببواړي او‬ ‫دغربي کلتور او ارزښتونو سخت مخالف دی ‪«...‬‬ ‫دا ټول تورونه چې د ښاغلي حکمتیار پبه خل ف لګیبدلي پخپلبه دلویببدیځو معیببارونو مخببالف دي‪ .‬ځکبه پبه‬ ‫لویدیځو معیارونو کې هره سیاسي ډله اوهر ګوند کولی شي په ازادانه توګه په خپل هیواد کې د خپلې خوښې‬ ‫د نظام د راوستلو له پاره هلې ځلې وکړي ‪.‬‬ ‫په ښاغلي حکمتیار باندې د تورونو په لست کې دا خبره هم شته چې هغه د امریکا د پخواني ولسمشر رونالببډ‬ ‫ریګن سره د هغه د زیاتو غوښتنو سره سره و نه کتل ‪.‬‬ ‫خو دا ټول تورونه بې بنسټه اوبې بنیاده دي ‪ .‬هیڅ یو یې داسې نه شته چې د ښاغلي حکمتیار په اړه دا ثببابته‬ ‫کړي چې هغه د خپل هیواد د ازادۍ او استقلل نه اخوا دبل کوم هیواد پبه خل ف کببوم کببوچنی یببا سبتر عمبل‬ ‫اجرا کببړی دی ‪ .‬د روسببي لښببکرو پبه خل ف پبه عملببي جهبباد کببې هببم حکمتیببار د روسببي پوځونببو د وتلببو‬ ‫غوښتنه کوله او دسولې له پاره یې مختلفې عملي طرحی وړاندې کولې او دا اوس د امریکانو د اشغال څخببه‬ ‫د خپل هیواد د ازادۍ په خاطر هم د ګرم سنګر تر څنګ د بهرنیو ځواکونو د وتلو له پاره د یوه معقببول مهببال‬ ‫ویش اوتر څنګ یې په هیواد کې د ازاد و او ولسواکه ټاکنو له لرې د یوه ولسواکي نظام غوښتنه کوي ‪.‬‬ ‫او دا هغه څه دي چې لویدیځوال یې په خپلو هیوادو کې غواړي ‪ .‬د حکمتیار ستونزه داده چببې هغببه پردیببو‬ ‫ته د سر د ټیټولو عادت نه لري‪ ،‬غواړي ولس یې خپل برخلیک په خپله و ټاکي ‪ .‬په همدې خاطر وایي چببې‬ ‫» که هغوی زموژ نومونه په تور لیست کې لیکلي نو موژ د دغو نیواکګرو شیطانانو او دوزخیانو نومونه پککه سککور‬ ‫لیست کې نیولي‪« .‬‬ ‫همدا راز هغه وخت چې کابل ته دسولې د خبرو له پاره د حزب اسلمي لوړپوړی هیئت ورته‪ ،‬نو د ښککاغلي‬ ‫حکمتیار څخه یې و پوښتل چې د تورلست په اړه یې اند څککه دی هغککه وویککل ‪»:‬مککا هیڅکلککه هککم لککه دوی نککه دي‬ ‫غوښتي چې زما نوم له تورلسته وباسي‪ ،‬ددې وروسته یې هم ترې نه غواړم ‪.‬دې موضوع ته زیات اهمیت مککه‬ ‫ورککوئ‪ ،‬دا زمکونږ ددنیکوي عکزت او اخکروي سکعادت سکند دی ‪ .‬چکې اصکلي مسکئله حکل شکي دا پخپلکه حکل‬ ‫کېږي‪«.‬‬ ‫د طالبانو نومونه‪:‬‬ ‫‪ - ۱‬مولوی عبدالباقی‪ ،‬جلل آباد ننګرهار‪ ،‬د طالبانو د خوست‪ ،‬پکتیا والي او د اطلعات و کلتور وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ٢‬مولوي عبدالقدیر عبدالبصیر‪ ،‬ننګرهار په اسلم آباد کې د افغانستان په سفارت کې د طالبانو نظامي آتشه‬ ‫‪ - ٣‬مولوي عبدالغفور‪ ،‬کنړ‪ ،‬د طالبانو د زراعت وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ٤‬مولوي عبدالمنان په ابوظبې کې تجارتي آتشه )طالبانو حکومت(‬ ‫‪ - ٥‬مولوي عبدالرزاق د کندهار ارغنداب ولسوالي‪ ،‬د طالباتو د تجارت وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ٦‬مولوي عبدالوهاب‪ ،‬فاریاب‪ ،‬د طالبانو په حکومت کې په ریاض کې د افغانستان د سفارت سرپرست‪.‬‬ ‫‪ - ۷‬مولوي عبدالرحمن آغا‪ ،‬ارغنداب کندهار‪ ،‬د طالبانو د پوځي محکمې رئیس‪.‬‬ ‫‪ - ۸‬مل عبدالواسع معتصم آغا‪ ،‬کندهار ښار‪ ،‬د طالبانو د مالیې وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ٩‬مل جانان آغا‪ ،‬ارزګان‪ ،‬د طالبانو د فاریاب والي‪.‬‬ ‫‪ - ۱٠‬مولوي سید محمد عظیم آغا‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو په حکومت کې د بهرنیو چارو وزارت د پاسپورت او‬


‫‪119‬‬

‫ویزې څانګې رئیس‪.‬‬ ‫‪ -۱۱‬مولوي سید غیاث الدین آغا‪ ،‬فاریاب‪ ،‬د طالبانو د حج او اوقافو وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ۱٢‬مل محمد احمدي‪ ،‬دامان ولسوالي کندهار‪ ،‬د طالبانو په وخت کې د افغانستان بانک رئیس‪.‬‬ ‫‪ - ۱٣‬مل محمد شفیق احمدي‪ ،‬د طالبانو د سمنګانو والي‪.‬‬ ‫‪ - ۱٤‬قاري احمد ا‪ ،‬قره باغ غزني‪ ،‬د طالبانو د امنیت وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ۱٥‬مولوي عبدالباري آخوند‪ ،‬هلمند‪ ،‬د طالبانو د هلمند والي‪.‬‬ ‫‪ - ۱٦‬مولوي احمد جان آخوند‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو د اوبو او بریښنا وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ۱۷‬مولوي عتیق ا آخوند‪ ،‬شاه ولې کوټ کندهار‪ ،‬د طالبانو د زراعت وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ۱۸‬مل حمید ا آخوند‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو په وخت کې د آریانا هوایې شرکت رئیس‪.‬‬ ‫‪ - ۱٩‬مل محمد حسن آخوند‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو د وزیرانو شوری لومړي مرستېال‪.‬‬ ‫‪ - ٢٠‬مل محمد عباس آخوند‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو د عامې روغتیا وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ٢۱‬الحاج مل محمد عیسی آخوند‪ ،‬سپین بولدک کندهار‪ ،‬د طالبانو د اوبو او بریښنا وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ٢٢‬مل عبیدا آخوند‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو د دفاع وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ٢٣‬مولوي احمدجان آخوند زاده‪ ،‬ارزګان‪ ،‬د طالبانو د ارزګان والي‪.‬‬ ‫‪ - ٢٤‬محمد صدیق آخوند زاده‪ ،‬کابل‪ ،‬د طالبانو د شهداوو او بیرته راستنیدونکو وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ٢٥‬مولوي محمد اسحاق آخوند زاده‪ ،‬قره باغ غزني‪ ،‬د طالبانو د لغمان والي‪.‬‬ ‫‪ - ٢٦‬مولوي ا داد‪ ،‬سپین بولدک کندهار‪ ،‬د طالبانو د تعمیراتو )ښار جوړولو( وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ٢۷‬مولوي امین ا امین‪ ،‬د طالبانو د سرپل والي‪.‬‬ ‫‪ - ٢۸‬الحاج مولوي محمد صادق امیر محمد‪ ،‬غزنی‪ ،‬د طالبانو د وخت په پیښور کې د افغان سوداګری دفتر‬ ‫رئیس‪.‬‬ ‫‪ - ٢٩‬مل محمد طاهر انوري‪ ،‬زرمت پکتیا‪ ،‬د طالبانو د مالیې وزارت د اداري چارو رئیس‪.‬‬ ‫‪ - ٣٠‬مولوي عار ف ا عار ف‪ ،‬زرمت پکتیا‪ ،‬د طالبانو د مالیې وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ٣۱‬مولوي سید عصمت ا عاصم‪ ،‬ننګرهار‪ ،‬د طالبانو د امر بالمعرو ف او نهي عن المنکر وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ٣٢‬سید علم الدین اثیر‪ ،‬بدخشان‪ ،‬د طالبانو په وخت کې په پیښور کې افغان قنسلګرۍ دوهم سکرتیر‪.‬‬ ‫‪ - ٣٣‬مل حاجی عتیق ا‪ ،‬د طالبانو د ټولنېزو چارو وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ٣٤‬مولوي عبدالحکېم مجاهد محمد اورنګ‪ ،‬شرنه پکېتکا‪ ،‬په ملګرو ملتو کې د طالبانو استازی‪.‬‬ ‫‪ - ٣٥‬عزیز الرحمان‪ ،‬په ابوظبی کې د طالبانود سفارت دریم سکرتیر‪.‬‬ ‫‪ - ٣٦‬مل عبدالغني برادر‪ ،‬دهراود ارزګان‪ ،‬د طالبانو د دفاع وزارت مرستېال‪.‬‬ ‫‪ - ٣۷‬محمد داوود‪ ،‬کابل‪ ،‬په اسلم آباد کې د طالبانو د سفارت اداري اتشه‪.‬‬ ‫‪ - ٣۸‬مولوي ارسلن رحماني محمد دولت‪ ،‬ارګون پکتیکا‪ ،‬د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ٣٩‬مولوي شهاب الدین دلور‪ ،‬لوګر‪ ،‬د طالبانو د سترې محکمې مرستېال‪.‬‬ ‫‪ - ٤٠‬مل دوست محمد‪ ،‬دامان کندهار‪ ،‬د طالبانو د غزني والي‪.‬‬ ‫‪ - ٤۱‬مولوي محمد اعظم علمي‪ ،‬د طالبانود کانو او صنایع وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ٤٢‬مولوي فیض‪ ،‬غزني‪ ،‬د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د اطلعاتو رئیس‪.‬‬ ‫‪ - ٤٣‬قاضي حبیب ا فوزي‪ ،‬اندړ غزني‪ ،‬په ریاض او اسلم آباد کې د طالبانو د سفارت لومړي او دوهم‬ ‫سکرتیر‪.‬‬ ‫‪ -٤٤‬مولوی رستم حنفي حبیب ا‪ ،‬دو آب نورستان‪ ،‬د طالبانو د ټولنېزو چارو وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ٤٥‬مولوي ګل احمد حکېمي‪ ،‬په کراچۍ کې د طالبانو د قنسلګرۍ تجارتي آتشه‪.‬‬ ‫‪ - ٤٦‬مولوي عبدا حماد‪ ،‬هلمند‪ ،‬په کویټه کې د طالبانو قنسل‪.‬‬ ‫‪ - ٤۷‬مولوی حمدا‪ ،‬په کویټه کې د طالبانو قنسل‪.‬‬ ‫‪ - ٤۸‬ذبیح ا حمیدي‪ ،‬د طالبانو د لوړو زدکړو وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ٤٩‬قاري دین محمد حنیف‪ ،‬بدخشان‪ ،‬د طالبانو د پلن اولوړو زده کړو وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ٥٠‬مولوي سید الرحمان حقاني‪ ،‬کنړ‪ ،‬د طالبانو د کانو او صنایع وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ٥۱‬مولوي عبدالجلیل حقاني‪ ،‬ارغنداب کندهار‪ ،‬د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ٥٢‬مولوي عزت ا حقاني‪ ،‬لغمان‪ ،‬د طالبانو د پلن وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ٥٣‬مولوي جلل الدین حقاني‪ ،‬ځدارن خوست‪ ،‬د طالبانو د سرحداتو وزیر‪.‬‬


‫‪120‬‬

‫‪- ٥٤‬‬ ‫‪- ٥٥‬‬ ‫‪- ٥٦‬‬ ‫‪- ٥۷‬‬ ‫‪- ٥۸‬‬ ‫‪- ٥٩‬‬ ‫‪- ٦٠‬‬ ‫‪- ٦۱‬‬ ‫‪- ٦٢‬‬ ‫‪- ٦٣‬‬ ‫‪- ٦٤‬‬ ‫‪- ٦٥‬‬ ‫‪- ٦٦‬‬ ‫‪- ٦۷‬‬ ‫‪- ٦۸‬‬ ‫‪- ٦٩‬‬ ‫‪- ۷٠‬‬ ‫‪- ۷۱‬‬ ‫‪- ۷٢‬‬ ‫‪- ۷٣‬‬ ‫‪- ۷٤‬‬ ‫‪- ۷٥‬‬ ‫‪- ۷٦‬‬ ‫‪- ۷۷‬‬ ‫‪- ۷۸‬‬ ‫معین‪.‬‬ ‫‪- ۷٩‬‬ ‫‪- ۸٠‬‬ ‫‪- ۸۱‬‬ ‫‪- ۸٢‬‬ ‫‪- ۸٣‬‬ ‫‪- ۸٤‬‬ ‫‪- ۸٥‬‬ ‫‪- ۸٦‬‬ ‫‪- ۸۷‬‬ ‫‪- ۸۸‬‬ ‫‪- ۸٩‬‬ ‫‪- ٩٠‬‬ ‫‪- ٩۱‬‬ ‫‪- ٩٢‬‬ ‫‪- ٩٣‬‬ ‫‪- ٩٤‬‬ ‫‪- ٩٥‬‬ ‫‪- ٩٦‬‬ ‫‪- ٩۷‬‬ ‫‪- ٩۸‬‬

‫مولوي محمد مسلم حقاني‪ ،‬بغلن‪ ،‬د طالبانو د حج او اوقافو وزارت معین‪.‬‬ ‫مولوي محمد سلیم حقاني‪ ،‬د طالبانو د امر بالمعرو ف او نهي عن المنکر وزارت معین‪.‬‬ ‫مل سید محمد حقاني‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو په وخت کې د کندهار ولیت د اطلعاتو رئیس‪.‬‬ ‫سراج الدین جلل الدین حقاني‪ ،‬ځدران خوست‪.،‬‬ ‫مولوي عبدالحي عظیم‪ ،‬غزني‪ ،‬په کویټه کې د طالبانو د قنسلګرۍ لومړي سکرتیر‪.‬‬ ‫هدایت ا‪ ،‬ارغنداب کندهار‪ ،‬د طالبانو د ملکې هوانوردۍ وزارت معین‪.‬‬ ‫مولوی عبدالرحمان هوتک‪ ،‬غزني‪ ،‬د طالبانو د اطلعاتو او کلتور وزارت معین‪.‬‬ ‫مولوي نجیب ا حقاني هدایت ا‪ ،‬د طالبانو د مالیې وزارت معین‪.‬‬ ‫مولوي نور جلل‪ ،‬کنړ‪ ،‬د طالبانو د کورنیو چارو وزارت اداري معین‪.‬‬ ‫مولوي قدرت جمال‪ ،‬ګردیز پکېتا‪ ،‬د طالبانو د اطلعاتو وزیز‪.‬‬ ‫مولوي رحمت ا کاکا زاده‪ ،‬غزني‪ ،‬په کراچۍ کې د طالبانو قنسل‪.‬‬ ‫مل عبدالرو ف خادم‪ ،‬ارزګان‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو د مرکزي قول اردو قومندان‪.‬‬ ‫مولوي خیرا خیر خواه‪ ،‬ارغستان کندهار‪ ،‬د طالبانو د هرات والي‪.‬‬ ‫مل عبدالصمد خاکسار‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو د داخله وزارت معین‪.‬‬ ‫شمس ا کمال زاده‪ ،‬په دوبۍ کې د طالبانو د سفارت دوهم سکرتیر‪.‬‬ ‫مل عبدالرزاق آخوند لل آخوند‪ ،‬سپین بولدک کندهار‪ ،‬د طالبانو د کورنیو چارو وزیر‪.‬‬ ‫جان محمد مدني‪ ،‬په ابوظبې کې د طالبانو استازی‪.‬‬ ‫مولوي ضیا الرحمان مدني‪ ،‬طالقان تخار‪ ،‬د طالبانو د لوګر والي‪.‬‬ ‫مولوي عبداللطیف منصور‪ ،‬زرمت پکتیا‪ ،‬د طالبانو د زراعت وزیر‪.‬‬ ‫مولوي محمد ا مطیع‪ ،‬ارغنداب کندهار‪ ،‬د طالبانو ټولنېزو چارو وزیر‪.‬‬ ‫مل مطیع ا‪،‬دامان کندهار‪ ،‬د طالبانو دکابل ګمرک رئیس‪.‬‬ ‫مولوي اختر محمد مظهري‪ ،‬کندز‪ ،‬په پیښور کې د طالبانو د کنسلګرۍ تعلیمي آتشه‪.‬‬ ‫مل فضل محمد مظلوم‪ ،‬ارزګان‪ ،‬د طالبانو د لوی درستیز مرستېال‪.‬‬ ‫مولوي نظرمحمد‪ ،‬د طالبانو د کندزوالي‪.‬‬ ‫رحمت ا وحید یار فقیر محمد‪ ،‬زرمت پکتیا‪ ،‬د طالبانو د شهداوو او بیرته راستیندونکو چارو وزارت‬ ‫انجنیر محمد همایون‪ ،‬د طالبانو د اوبو او بریښنا وزارت معین‪.‬‬ ‫مولوي محمد شفیق محمدي‪ ،‬ارزګان‪ ،‬د طالبانو د خوست والي‪.‬‬ ‫محمد اسلم محمدي‪ ،‬روری دو آب سمنګان‪ ،‬د طالبانو د بامیانو والي‪.‬‬ ‫مولوي عبدالکبیر‪ ،‬ځدران‪ ،‬پکتیا‪ ،‬د طالبانو د مشرتابه شوری دوهم مرستېال‪ ،‬د ننګرهار والي او‪..‬‬ ‫مولوي محمد رسول‪ ،‬سپین بولدک کندهار‪ ،‬د طالبانو د نیمروز والی‪.‬‬ ‫مولوي محمد ولې‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو د امر بالمعرو ف او نهي عن المنکر وزیر‪.‬‬ ‫مولوي محمد یعقوب‪ ،‬د طالبانو د باختر اطلعاتی آژانس رئیس‪.‬‬ ‫مل امیر خان متقي‪ ،‬هلمند‪ ،‬د طالبانو د معار ف وزیر‪) .‬نوموړې د اطلعاتو او فرهنګ وزیر و‪(.‬‬ ‫مولوی عبدالحي مطمئن‪ ،‬زابل‪ ،‬د مل عمر د مطبوعاتي دفتر مسوول‪.‬‬ ‫مولوي رفیع ا مؤذن‪ ،‬پکتیا )وردګ(‪ ،‬د طالبانو د سترې محکمې مرستېال‪.‬‬ ‫مل ا داد طیب ولې محمد‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو د مخابراتو وزارت معین‪.‬‬ ‫مولوي نجیب ا جمعه‪ ،‬فراه‪ ،‬په پیښورکې د طالبانو قنسل‪.‬‬ ‫مل محمد حسین مستعید‪ ،‬د طالبانو د علومو اکادمۍ رئیس‪.‬‬ ‫مل محمد نعیم‪ ،‬د طالبانو د ملکې هوانوردۍ وزارت معین‪.‬‬ ‫مولوي نیک محمد‪ ،‬د طالبانو د تجارت وزارت معین‪.‬‬ ‫مولوي حمدا نعماني‪ ،‬غزني‪ ،‬د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر‪.‬‬ ‫مفتي محمد علیم نوراني‪ ،‬په کراچۍ کې د طالبانو د قنسکګرۍ لومړي سکرتیر‪.‬‬ ‫مولوي نورا نوري‪ ،‬شاه جوی زابل‪ ،‬د طالبانو د بلخ والی‪.‬‬ ‫مل عبدالمنان نیازی‪ ،‬پشتون زرغون هرات‪ ،‬د طالبانو د کابل والي‪.‬‬ ‫مل محمد عمر‪ ،‬ارزګان‪ ،‬د طالبانو امیر‪.‬‬


‫‪121‬‬

‫‪ - ٩٩‬مولوی عبدالجبار عمري‪ ،‬زابل‪ ،‬د طالبانو د بلخ والي‪.‬‬ ‫‪ - ۱٠٠‬الحاج محمد ابراهیم عمري‪ ،‬ځدران خوست‪ ،‬د طالبانو د سرحداتو وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ۱٠۱‬ډاکتر عبدالستار پکتین‪ ،‬پکتیا‪ ،‬د طالبانو د خارجه وزارت د پروتوکول رئیس‪.‬‬ ‫‪ - ۱٠٢‬مل نور الدین ترابې‪ ،‬چورا ارزګان‪ ،‬د طالبانو د عدلیې وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ۱٠٣‬مل عبدالسلم حقاني‪ ،‬درزاب فاریاب‪ ،‬د طالبانو د پوهنې وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ۱٠٤‬مولوي عبدالغفار قریشي‪ ،‬په اسلم اباد کې د طالبانو د سفارت د مهاجرینو چارو آتشه‪.‬‬ ‫‪ - ۱٠٥‬مل محمد رباني‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو د مشرتابه شوری رئیس‪.‬‬ ‫‪ - ۱٠٦‬مل یار محمد رحیمي‪ ،‬پنجوایي کندهار‪ ،‬د طالبانو د مخابراتو وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ۱٠۷‬مل محمد حسن رحماني‪ ،‬پنجوایي کندهار‪ ،‬د طالبانو د کندهار والي‪.‬‬ ‫‪ - ۱٠۸‬مل حبیب ا رشاد‪ ،‬غزني‪ ،‬د طالبانو د پلټنو رئیس‪.‬‬ ‫‪ - ۱٠٩‬مولوي عبدالحي سالک‪ ،‬د طالبانو د ارزګان والي‪.‬‬ ‫‪ - ۱۱٠‬مولوي سناني‪ ،‬زابل‪ ،‬د طالبانو د دارالفتاء رئیس‪.‬‬ ‫‪ - ۱۱۱‬نور محمد ثاقب‪ ،‬بګرامي کابل‪ ،‬د طالبانو د سترې محکمې رئیس‪.‬‬ ‫‪ - ۱۱٢‬مولوی قلم الدین سر انداز‪ ،‬بره کې برک لوګر‪ ،‬د طالبانو د حج وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ۱۱٣‬مولوی احسان سر فدا‪ ،‬قره باغ غزنی‪ ،‬د طالبانو د استخباراتو وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ۱۱٤‬مولوی سعد الدین سید‪ ،‬چمن پاکستان‪ ،‬د طالبانو د کار او ټولنېزو چارو وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ۱۱٥‬قاري عبدالولې صدیقي‪ ،‬غزني‪ ،‬په پیښور کې د طالبانو د قنسکګرۍ دریم سکرتیر‪.‬‬ ‫‪ - ۱۱٦‬مولوي عبدالواحد شفیق‪ ،‬ننګرهار‪ ،‬د طالبانو د کابل والي مرستېال‪.‬‬ ‫‪ - ۱۱۷‬محمد سهیل شاهین‪ ،‬پکتیا‪ ،‬په اسلم آباد کې د طالبانو د سفارت دوهم سکرتیر‪.‬‬ ‫‪ - ۱۱۸‬مولوي سید احمد شاهد خیل‪ ،‬غزني‪ ،‬د طالبانو د معار ف وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ۱۱٩‬اختر محمد منصور‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو د ترانسپورت او ملکې هوانوردۍ وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ۱٢٠‬مولوي شمس الدین‪ ،‬کشم بدخشان‪ ،‬د طالبانو د وردګو والي‪.‬‬ ‫‪ - ۱٢۱‬محمد شریف‪ ،‬د طالبانو د کورنیو چارو وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ۱٢٢‬مل شمش الرحمان شیر آلم‪ ،‬د طالبانو د زراعت وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ۱٢٣‬حاجي عبدالغفار شینواری‪ ،‬کندهار‪ ،‬په کراچۍ کې د طالبانو د قنسلګرۍ دریم سکرتیر‪.‬‬ ‫‪ - ۱٢٤‬مولوی جلل الدین شینواری‪ ،‬شینواري ننګرهار‪ ،‬د طالبانو د عدلیه وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ۱٢٥‬محمد سرور صدیق مل‪ ،‬منګل پکتیا‪ ،‬په اسلم آباد کې د طالبانو د سفارت دریم سکرتیر‪.‬‬ ‫‪ - ۱٢٦‬شیر محمد عباس ستانکزی‪ ،‬لوګر‪ ،‬د طالبانو د عامې روغتیا وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ۱٢۷‬مولوي طه‪ ،‬ننګرهار‪ ،‬د طالبانو د پکتیا والي‪.‬‬ ‫‪ - ۱٢۸‬حاجی تاحیس‪ ،‬د طالبانو د ملکې هوانوردۍ وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ۱٢٩‬مولوی عبدالرقیب تخاري‪ ،‬تخار‪ ،‬د طالبانو د بیرته ستنیدونکو چارو وزیر‪.‬‬ ‫‪ - ۱٣٠‬مولوي ولې جان‪ ،‬کویټه پاکستان‪ ،‬د طالبانو د جوزجان والي‪.‬‬ ‫‪ -۱٣۱‬مولوي نذیر ا حنفي ولې ا‪ ،‬کندهار‪ ،‬په اسلم آباد د طالبانو د سفارت تجارتي آتشه‪.‬‬ ‫‪ - ۱٣٢‬مولوي عبدالحق وثیق‪ ،‬غزني‪ ،‬د طالبانو د امنیت وزارت مرستېال‪.‬‬ ‫‪ - ۱٣٣‬محمد جواد وزیري‪ ،‬د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د ملګرو ملتو د څانګې مسوول‪.‬‬ ‫‪ - ۱٣٤‬مل عبدالسلم ضعیف‪ ،‬کندهار‪ ،‬د طالبانو د کانو او صنایعو وزارت معین او په اسلم آباد کې سفیر‪.‬‬ ‫‪ - ۱٣٥‬مل عبدالرحمان زاهد‪ ،‬خروار لوګر‪ ،‬د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت معین‪.‬‬ ‫‪ - ۱٣٦‬مل محمد زاهد‪ ،‬لوګر‪ ،‬په اسلم آباد کې د طالبانو د سفارت دریم سکرتیر‪.‬‬ ‫‪ - ۱٣۷‬مولوي رحیم ا زرمتی‪ ،‬زرمت پکتیا‪ ،‬د طالبانو د اطلعاتو او کلتور وزارت معین‪(٩۸) .‬‬

‫اووم فصل‬


‫‪122‬‬

‫پایلې‪:‬‬ ‫زمونږ د غمیزې د حل له پاره د کېدونکو هڅو تر مخ ستره ستونزه دا ده چککې ددې جککړې دخلصککون ډیککرو‬ ‫هڅه کوونکو تر اوسه ددې غمیزې دپایلیدو بنسټیزې جککرړې لککه پککامه غورځککولي او دایککی نککه ده درک کککړې‬ ‫چې په افغانستان کې د غمیزې پیلمه د کومه ځایه شوې او ولې پیل شوې ‪ .‬یو شمیر وګړي هسې سطحي اند‬ ‫لري او فکر کوي چې ددې غمیزې حل په هیواد کې د اوسني حاکم رژیم او مخالفینو تر منځ په سککوله او ګککډ‬ ‫کار کولو کې پټ دی ‪ .‬خو دا بایککد څرګنکده وي چکې پکه دې غمیکزه کککې د قضکیې اصکلي اړخ نکه ولسمشکر‬ ‫کرزی دی او نه د هغه دولت او نظام‪ ،‬بلکې اصلي ځواکونه نیواکګران دي چې د افغانستان په سیاسي امککورو‬ ‫او ځمکنۍ فضا باندې یې د افغان ولس د ارادې په خل ف‪ ،‬په زور ولکه کړې ‪.‬‬ ‫د افغان سیاست پوهانو په وینا »ددې نیواکګرو په خل ف را پورته شوی مقاومت یو ملي مقاومت دی او غککواړي‬ ‫د خپل هیواد استقلل او ازادي بیرتککه اعککاده کککړي او د خپلککې ځمکککې بشککپړتیا پککه خپلککه وسککاتي «‪ .‬همککدا راز‬ ‫مقاومت اعلن کړی چې » د ولسمشر کرزي حکومت او نظککام د دې نیککواکګرو یککوه برخککه ده ‪ .‬پخپلککه ولسمشککر‬ ‫کرزی هم د دې نیواکګرانو د لښکرو سره یو ځای په هیواد حاکم شوېدی ‪ .‬مقاومت دا اعلن هم کککړی چککې نککه‬ ‫خو به د کرزي په حکومت کې ګډون وکړي او نه به د هغککه سککره د سککولې خککبرې‪ ،‬ځکککه چککې ولسمشککر نککه د‬ ‫خبرو واک لري او نه یې د پرېکړو د پلي کولو وړتیا‪(۹۹) «.‬‬ ‫د نژدې لس کالو‪ ،‬وژلو‪ ،‬ورانولو او تباهیو وروسته ‪ ،‬دادي بهرني ځواکونه خپله د تیښتې لر لټوي خو اوس‬ ‫داسې بریښي چې دا لره ترې ورکه ده‪ ،‬ګیچ او منګ دي‪ ،‬نه پوهیږې څه ډول خپل عزت وساتي‪. .‬‬ ‫ریښتیا هم چې ناپوهه او ګیچ لښکر هیڅکله هم جنګ نه شي ګټلی‪ ،‬د هغو ځواکونو چې تر دیرش سلمه یکې پکه‬ ‫مخدره موادو او د وسلې په پلورلو عادي وي اویا هغه ځواکونه چې مسؤلین یې اعترا ف کوي چې د پیسو لککه‬ ‫پاره جنګیږي هیڅکله هم میدان نه شي وهلککی ‪ .‬دا هغککه حقیقککت دی چککې د هلمنککد د نککادعلي د ولسککوالۍ یککوې‬ ‫امریکایي ځواکونو ته پیککښ شککول ‪ .‬او هغککه‬ ‫برخې مارجې کې‪ ،‬چې وروسته یې د ولسوالۍ لقب خپل کړ‪،‬‬ ‫څه ډاګیزه کوي چې غربي ځواکونه‪ ،‬په ځانګړې توګه هالندیان ‪ ،‬یې تیښتې ته اړ کړل ‪(۱۰۰) .‬‬ ‫د هلمند د مارجې عملیات د امریکا د نوي قوماندان مک کرسټل او د اوباما د نوي جوړ شوي نطام له پاره یو‬ ‫ازمیښت و‪ .‬په دغو عملیاتو کې له پنځلس زرو زیاتو امریکایي او اتحادي ځواکونو برخککه اخسککتې وه‪ ،‬پککایلې‬ ‫یې د امریکایانو د پوځي لښکر ناکامي‪ ،‬د سیمې د ټول سیستم تباهي‪ ،‬د بې ګناه ملکي وګړو وژل او د میلیونککو‬ ‫میلیونو ډالرو مالي زیان او ‪.....‬‬ ‫د مارجې نظامي عملیاتو نړیوالې ټولنې ته او په ځانګړې توګه هغو هیوادونو ته چې په افغانستان کککې نظککامي‬ ‫شتون لري دا ډاګیزه کړه چې د افغانانو ماتول او ددې ولس په خل ف نظامي برې شونی نه ښکاري ‪.‬‬ ‫د پخواني شوروي اتحاد وروستی ولسمشر ګورباچو ف وایي چې» افغانستان ته د پوځونو داخلول زمککونږ سککتر‬ ‫سهوه وه په دې خاطر دا سهوه باید بیا تکرار نککه شککي « هغککه وایککي چککې »زمککونږ قککواووې چککې افغانسککتان تککه‬ ‫ورننوتې راسا د افغانانو پارتیزاني جنګونو سره مخامخ شوې‪ ،‬كمینونه راته نیککول كېککده‪ ،‬لککه بلککه پلککوه دا ځککانګړی‬ ‫جغرافیایي موقعیت او دنګ دنګ غرونه چى هلته زمونږ ټانكونو كار نه كاوه‪،‬او اوس همدا علت دى چې امریكاېککان‬ ‫هم هیڅ نه شي كولی او نه پرابلومونه حلولى شي او نه امنیت راوستلی شي ځكه د افغانستان خلککك خارجیککان نککه‬ ‫غواړي مونږ مجبور وو چى منطقه پرېږدو او و وځو «) ‪(۱۰۱‬‬ ‫په افغانستان کې د روسي ځواکونو عمومي قومندان )‪(Gen. Boris Gromov's‬ک ‪ ،‬د روسي ځواکونو اخککري‬ ‫عسکر چې افغانستان یې پرېښود‪ ،‬امریکایي او د ناټو ځواکونو ته ګواښ کړی او ورته وایککي چککې » افغانسککتان‬ ‫مونږ ته ډیر عبرتناکه درس راکړ‪ ...‬همدا اوس او د تل له پککاره دا نککا شککونې ده چککې سیاسککي کړکېچککونه د‬ ‫ځواکونو په زور حل و فصل کړو ‪ .‬هغککه وایککي » دا چککې امریکایککان پلن لککري نککور پککه زرګونککو تککازه پوځککونه‬ ‫افغانستان ته واستوي‪ ،‬د طالبانو او مقاومت په لیکو کې به هیڅ تغییر اوبدلون را نه وستلی شي ‪ .‬او پککه طککبیعي‬ ‫توګه به یې پایلې منفي وي ‪«.‬‬ ‫د هغه تر څنګ یو بل دافغانستان د جګړې روزل شوی )‪ (Ol eg Samoil ov‬وایي چې » زه داجنګ د عقل نه‬ ‫لرې ګڼم‪ ،‬هلته مونږ څه وکړل ؟ او څه مو تر لسه کړل؟ طبیعي ده چې هیککڅ مککو نککه دي ترلسککه کککړي‪ ،‬یککوازې‬ ‫مړي مو شاته پرې ایښي دی‪ ،‬زمونږ وژل شوي ملګري‪ ،‬د هغوی میندې او د هغوی کونډې‪ ...‬او دا ټول هغه‬ ‫څه و چې وشول‪«..‬‬ ‫د ‪ ۲۰۰۱‬ز کال د اکتوبر راپه دیخوا داسې ګومان کېده چې نړیوال پوځونه به افغانستان تر کومي تیر ککړي‬ ‫او ددې هیوادو د سترو لښکرو په مقابل کې به هیڅ څوک د پککاڅون حوصککله ونککه لککري ‪ .‬خککو دې وروسککتیو‬ ‫نهو کلونو دا اند او انګیرنه ډیره غلطه ثابته کړه‪ ،‬په همدې خاطر اوس نړیواله ټولنه چې هم د انساني تلفککاتو‬


‫‪123‬‬

‫او هم د مالي زیانونو د زغم وړتیا ورځ په ورځ له لسه ورکوي ‪ ،‬غواړي چې د افغانستان موضوع د سککولې‬ ‫او خبرو اترو له لرې حل شي ‪ .‬پخپلکه امریککایي چکارواکي هکم اوس دغککې انکد تکه رارسکیدلي خکو د ککار‬ ‫دپیلم کې نککه ویککره لککري ‪ .‬د هغککوی پککه انککد پککه افغانسککتان کککې مککاتې بککه د هغککوی برخلیککک د هغککو پخوانیککو‬ ‫امپراطوریو په څیر کړي چې ددې نه مخته یې په دغه هیواد باندې د ولکې کولو ناکامه تجربې تککرار کړیکدي‬ ‫‪.‬‬ ‫د امریکا‪ ،‬انګلستان او د ناټو دنورو هیوادو د سیاسي کار پوهانو ټولو اند دادې چککې دا موضککوع بایککد دخککبرو‬ ‫اترو له لرې حل کړل شي ‪.‬‬ ‫په اروپایي هیوادونو کې افغانستان ته د پوځونو د ور استولو په بحثونو کې حکومتونه یو پککه بککل پسککې ړنککګ‬ ‫شوي چې مهم مثالونه یې د ایټالیې او هالنډ حکومتونه دي خکو تککر څنککګ یککې پککه نککورو هیوادونککو کککې هککم دا‬ ‫کمشکش اوس خپل اوج ته رسیدلې دی ‪.‬‬ ‫د جرمني د بهرنیو چارو وزیر »ګیدو وسټروله« وایي چې په افغانستان کې له مخالفو وسله والو سره له تفاهم‬ ‫پرته بله لره نشته‪ .‬د جرمني سیاستوالنو هببم د مل عمببر پببه شببمول د مخببالفینو د ډلببو لببه ټولببو مشببرانو سببره د‬ ‫مشروطو خبرواترو غوښتنه وکړه‪ .‬د جرمني شپیګل مجلې په خپلې یببوې ګڼببې کببې ولېکببل د جرمنببي د عیسببایي‬ ‫ډیموکراټ واکمن ائتل ف ګوند د فراکسیون د خارجي سیاست د کمیټۍ ویندوی »مبس فیلبډر« وویببل د مل عمبر او‬ ‫انجنیر ګلبدین حکمتیار په شان افغانان کولی شي سولې ته د خبرواترو لپاره زمینه برابره کړي‪ .‬هغې وویل البته‬ ‫دغه کسان باید دښځو حقوقو ته داحترام او له تاوترېخوالي د ډډې کولو په شببان شبرطونه ومنببي‪ .‬د جرمنببي دغببه‬ ‫مسؤل زیاته کړه له طالبانو او دافغانستان له نورو وسله والو مقاومتي ډلو سره د خبرو اترو هد ف په دغه هیببواد‬ ‫کښې د ثبات رامنځته کول دي‪ .‬د جرمني په پارلمان کښې د شنو ګوند استازي »کریسټین مولر « هببم د افغانسببتان‬ ‫په حکومت کښې د مخالفینو ګډون منتفي بللی دی‪« .‬‬ ‫پاکستانی کارپوه احمدرشید ‪ ،‬چې په سیمه کې د امریکایانو او ناټو بکاوري سکرچېنه ګڼککل کېکږي اوس پککه دې‬ ‫باور دی چې » باید د افغانستان د شخړې د اواري لپاره له طالبانو سره ژر تر ژره خبرې وشي‪«.‬‬ ‫هغه چې دهمدې خبر د څرګندولو له پاره ان لندن ته را بلل شوی و په یوه کنفرانس کې وویل ‪» :‬زما په باور‬ ‫که دا خبرې ژر ترسره ونه شي‪ ،‬د حالتو د ل خرابېدو او له افغانسککتانه د بهرنیوځواکونککوله وتلککو وروسککته بککه پککه‬ ‫سیمه کې د ګډوډۍ او بې ثباتۍ امکان ډېر شي‪«.‬‬ ‫په دې کې شک نه شته چې احمد رشککیدبه دا خککبرې د غربیککانو پککه اجککازه او د هغککوی ولسککونو تککه د بککاور د پیککدا‬ ‫کېدوپه خاطر کوي ‪ ،‬نو ځکه هغه خبره غبرګوي او وایي چې ‪ » :‬چې د طالبانو په برخه کې څککو ټکککي پککه پککام‬ ‫کې ولرئ دا چې طالبان په افغانستان کې د بهرنیانو د حضور مخالف دي او بککل دا چککې پککه وروسککتیو کلونککو کککې‬ ‫دوی د جهاد کلمه ډېره لږه استعمالوي او د دوی په خپرونو کې ځینې وخت اص ً‬ ‫ل د جهاد کلمه نه کارول کېږي‪«.‬‬ ‫هغه په لندن کې لویدیځوالو ته دا ډاډ ورکوي او وایي چې د ده په نظر د طالبانو په منککځ کککې معقککول عناصککر‬ ‫ممکن په دې پوه شوي وي چې دوی د یوه داسې حکومت په توګه‪ ،‬چې لوېدیځوال یککې هککم د کککرزي د حکککومت پککه‬ ‫شان ملتړ کوي‪ ،‬په افغانستان کې واک ته ورسېږي او عم ً‬ ‫ل د تېرو تجربو له تکرارسره مخامخ نه شي‪.‬‬ ‫ده وویل چې په لوېدیځ او په افغانستان کې د ایتلفککي ځواکونککو ترټولککو لککویه سککتونزه دا ده چککې دوی د خککبرو لپککاره‬ ‫کومه جدي ستراتیژي نه لري او دا په داسې حال کې ده چې له طالبانو سره د خبرو اترو موضوع لککه ډېککرې مککودې‬ ‫راهیسې بیا بیا یادېږي‪.‬‬ ‫هغه وایي چې باید د طالبانو له مشرانو سره خبرې وشي‪.‬د ده په نظر د طالبانو له مشککرانو سککره د خککبرو پککه برخککه‬ ‫ککې د امریککا او د هغکې د لوېککدیځو متحککدانو سککتونزه د دغککو هیوادونکو د عککامه افککارو لکه درکککه ده ځککه چکې لکه‬ ‫کلونوکلونو جګړې وروسته څرنګه خپلو ولسونو ته ووایي چې له طالبانو سره خبرې کوي‪.‬‬ ‫هغه په عین حال کې وویل چې د دواړو خواوو ترمنککځ د خککبرو لپککاره ګککډې زمینککې شککته‪.‬مث ً‬ ‫ل امریکککا وایککي چککې د‬ ‫راتلککونکي کککال لککه جککولیه لککه افغانسککتانه د خپلککو ځواکونککو ایسککتل پیلککوي او طالبککان هککم نهایت کاً لککه افغانسککتانه د‬ ‫بهرنیوځواکونو د وتلوغوښتونکي دي‪.‬د احمد رشید په نظر کېدای شي دا ګډ ټکي پککه یککوه رسککمي چوکککاټ کککې پککه‬ ‫نظر کې ونیول شي‪.‬‬ ‫ده په دې خبره ټینګار کاوه چې په بېلبېلو دلیلو د کرزي حکومت په یوازې توګه دا هد ف پرمخ نه شککي بېککولی‬ ‫او د خبرو دا پروسه نړیوال ضمانت ته اړتیکا لکري )‪(۱۰۲‬د اى ایببس اى پخببواني مشببر او د افغانسببتان د امببورو‬ ‫کارپوه جنرال حمیدگل ویلي دي ‪ »:‬د مذاکراتو پرته په افغانستان کې امنیت نه شي راتلى« له سي ان ان سره په‬ ‫ځانگړې مرکه کې حمیدگل ویلي ‪ »:‬امریکا او هند په سیمه کببې منفببي رول اداء کببوي‪ .‬امریکببا پببه افغانسببتان کببې‬ ‫ماته وخوړه او هند د پاکستان دکمزوري کولو هڅببې کببوي‪ «.‬حمیببدگل زیبباته کببړې ‪» :‬د افغببان شببخړې د هببوارۍ‬


‫‪124‬‬

‫یوازینۍ لر دمقباومت د لیکببو سبره خببرې اتبرې دي ترڅبو پببورې چبې دخببرو اتببرو لر نیبول شببوې نبه وي پبه‬ ‫افغانستان کې سوله او امنیت نه شي راتلى« ‪ .‬حمید گل زیاته کړې ‪:‬‬ ‫» دپاکستان واکمنان دې هم د روانې جگړې څخه ځان رابېل کړي ځکه چې را روان حالت به ډیر زیات خطرناک‬ ‫او خواشینونکى وي ‪«.‬‬ ‫همدا راز دغه د سیاسي امورو کارپوه وایي چې ‪ »:‬اوباما به سږکال د طالبانو سره سوله کوي ‪ .‬هغه وایي چببې‬ ‫سږکال د نوامبر په میاشت کې به د اوباما حکومت د مجاهدینو د ډلو سره د سولې دروازې پرانیز ي‪ .‬د هغه په‬ ‫اند د مقاومت ډلې به خپل اساسي قانون لیکي او هیچاته په کار نه ده چببې د افغانسببتان پببه داخلببي امببورو‬ ‫کې لسوهنه وکړي‪ .‬ځکه افغانان دا نه خوښوي چې پردي دې ورته په کورنیو چارو کببې لسببوهنه وکببړي‪،‬‬ ‫هغه وړاند وینه کړې چې د حامد کرزي دولت به ډیر ژر خپل انجام ته ورسیږي او امریکایببان بببه د ‪۴٠٠‬‬ ‫نه تر ‪ ۵٠٠‬پورې د حامد کرزي نژدې دوستان له خپلو ځانو سره اروپا یي هیوادونو ته منتقل کړي ‪ .‬هغه په‬ ‫دې باور دی چې افغانستان به د طالبانو او یا بلې مجاهدې ډلې لخوا اداره کړل شي ‪(۱٠٣) .‬‬ ‫دپاکستان د نشنل عوامي ګوند یو مشر اوسناتور‪،‬ښاغلي افراسیاب خټک ‪ ،‬زما سره په یوه کنفرانس کببې د ګببډون‬ ‫په وخت کې په یوه ځانګړې لیدنه کې په دې تأکید کاوه چې د انجیرګلب الدین حکمتیار پرته د افغانستان سیاست‬ ‫نیمګړې دې اوپه هر صورت چې شوني وي داسې لرې باید ولټول شي چببې دافغانسببتان پببه سیاسببت کببې دهغببه‬ ‫ګډون حتمي کړي ‪.‬‬ ‫په اسلم اباد کببې د افغانسبتان د )طالبببانو( حکببومت پخببوانی سببفیر‪ ،‬مل عبدالسکلم ضکعیف‪ ،‬چببې د طالبببانو د‬ ‫اسلمي غورځنګ یو باوري وګړی ګڼل کېږي په دې اند دی چې ‪:‬‬ ‫» د مذاکراتو پرته د افغانستان د بحران د حل بله کومه لره شتون نه لري‪ .‬هغکه وایککي چکې د افغانسککتان دولکت‬ ‫دسولې کولو په اړه هیڅ توان نه لري ‪ .‬او زیاتوي چې د افغانستان ستونزه داخلي نه ده بلکککې خککارجي عوامککل‬ ‫لري ‪ .‬په دې اساس که دا ستونزه داخلي وي نو بیا امریکایان دلته څه کککوي ؟ مل ضککعیف پککه دې انککد دی چککې‬ ‫تر هر څه لومړي دې د امریکایککانو او مخکالفینو تککر منککځ د بککاور فضککا را منځتککه شکي اوبیککا دا خککبرې پککه کککوم‬ ‫دریمګړي هیواد کې تر سره شي ‪ .‬د ملضعیف ددې وړاندېز سره چې » د لست او لست بازۍ لوبې تککه دپککای‬ ‫ټکې کېښودل شي ‪ «.‬ګڼ شمیر افغاني او بین المللي سیاسي کار پوهان په دې اړه هم انده دي ‪ .‬ددې ټولککو انککد‬ ‫دادی » چې یوازې تور لست نه دی بلکې څه نور عجیککب او غریککب لسککتونه هککم جککوړ شککوي چککې بایککد د بطلن‬ ‫کرښه پرې راښکل شي« ‪.‬‬ ‫هغه وایي چکې ددې مراحلکو وروسککته بککه د افغانسککتان د دولکت‪ ،‬د امریکایکانو او طالبککانو تککر منککځ د بکاور فضکا‬ ‫رامنځته شي او بیا به د طالبانو‪ ،‬د افغانستان د دولت‪ ،‬او امریکایککانو تککر منککځ د مککذاکراتو لککه پککاره لره برابککره‬ ‫شي ‪(۱۰۴) .‬‬ ‫یوشمیر خلک بیا غواړي د جرګو له لرې ددې غمیزې دحل لره پیدا کړي ‪ .‬که څه هککم د پښککتنوپه سککیمو کککې‬ ‫ددواړو اړخونو تر مینځ د جنجالو دحل وفصل له پاره د جرګو جوړښت په خپله ګټککور کککار دی او ددې لرې نککه‬ ‫پښتانه کولی شي خپلې ستونزې حل کړي‪ .‬خو د افغانستان د اوسنۍ غمیزې د حککل لککه پککاره داسککې جرګککې دومککره‬ ‫ګټورې نه بریښي او نه به په افغانستان کې د بهر نیو ځکو اکونکو پکه خل ف د روان مقکاومت پکه کمښکت ککې څکه‬ ‫اغیز ولري ځکه چې ‪:‬‬ ‫‪-۱‬په افغانستان کې د بهرنیو ځواکونو په خل ف اوسنی مقاومت کامل یو فکري مقاوت دی چې پککه هیککڅ قککوم او‬ ‫ولس کې نه را نغښتل کېږي بلکې ټول ولسونه او قومونه پخپل ځان کې را نغاړي ‪.‬‬ ‫‪-۲‬دا غورځنګ یوازې د ډیورنډ د کرښې تر څنګ نه دی را ټو کېدلی بلکې په ټول هیوا کې یککې د مختلفککو قومونککو‬ ‫او ولسونو ترمنیځ یوډول ریښې غځولې دي ‪.‬‬ ‫‪-۳‬مختلفو پیښو وښووله چې ددې غورځنګ او مقاومت غړي خپککل هککر مخککالف کککه هغککه قککومي مشککر وي او کککه‬ ‫مذهبي مشر وي د خپلې مخې څخه لرې کړی او له منځه یې وړی ‪.‬‬ ‫په دې اساس ددې لنجې د حل له پاره باید د افغانستان میشت دولت اود هغوی ملتړي ددې غمیزې د حل داخلککي‬ ‫فکتورونه و لټوي او د هغې د حل لپاره هڅه و هاند وکړي‪ .‬چې شونی ده او هغه دا لندې دي ‪:‬‬ ‫‪-۱‬پککه هیککواد کککې اوسککنی جنجککال ددوو فکتورونککو تککر مینککځ دی ‪ .‬د طالبککانو اسککلمي غورځنککګ او حککزب اسککلمي‬ ‫افغانستان یو اړخ او د افغانستان دولت او بهرني ملتړي یې بل اړخ جوړوي ‪.‬‬ ‫‪-۲‬پورته یاد شوي دواړه حزبونه په ټول ملت کې پیژندل شوي او په هر ځانګړي ولس او قوم کککې ژورې ریښ کې‬ ‫او ښه پیژندګلوي لري‪.‬‬


‫‪125‬‬

‫‪ -۳‬دغه حزبونه )د طالبانو اسلمي غورځنګ او حزب اسلمي افغانستان ( پکه هیکڅ نسکلي‪ ،‬ژبنکي او یککا منطقکوي‬ ‫اړخ پورې تړلی نه دي په دې اساس د روانو جرګو او ددې جرګو پرېکړې د هغوی په خوځښککت بانککدې هیککڅ‬ ‫ډول اغیز نشي کولی ‪.‬‬ ‫‪-۴‬دواړه حزبونه په پراخه توګه نظامي او سیاسي تشکېلت لري او دغه تشکېلت یې د کابل د حساسو ادارو پککه‬ ‫شمول په ټول هیواد کې غځیدلي دي ‪.‬‬ ‫په دې اساس ددغه ډول جرګو څخه چې په هغوی کې د افغانستان د قضیې په اصلي لکوري غککور ونککه شکي‪ ،‬د‬ ‫غمیزې دحل هیله درلودل د پوهې وړ خبره نه بریښي ‪.‬‬ ‫د هیواد د غمیزې د سیاسي حل لرو چارو د پیدا کېدو له پاره )‪۲۰۱۰‬ز کال( د جون په میاشت کې د هیواد په‬ ‫مرکز کابل کې یوه ستره بین المللي غونډه جوړه شوه چې په هغې کې ټولو هغو هیوادونو چې په افغانسککتان‬ ‫کې پوځي شتون لري ګډون کړی و‪ .‬ددې غونډې پکه اخکر ککې د ولسمشکر ککرزي لکه خکوا اعلن وشکو چکې‬ ‫بیروني پوځونه به د افغانستان څخه د ‪ ۲۰۱۴‬کال تر اخره پکورې وځکي او امنیکت بکه د افغانسکتان ملکي اردو او‬ ‫ملي پولېسو ته سپاري ‪ .‬خو وروسته بیا امریکایي کړیو دکرزي ددې اعلن سره مخالفت ښکاره کړ ‪.‬‬ ‫الماني ژبې مجلې شپیګل په دې اړه لیکلي چې ‪:‬د کابل د نړیوال کنفرانس د تصویب شوې اعلمیې پکه اسکاس بکه د‬ ‫افغانستان د ‪ ۳۴‬ولیتونو د امنیتي چارو مسؤولېت افغان ځواکونو ته وسپارل شي‪.‬‬ ‫خو په سند کې دا نه دي ویل شوي‪ ،‬په دې هېواد کې دېره نړیوال ځواکونه به چې دا مهال یکې شککمېر شکاوخوا یککو‬ ‫لکو پنځوسو زرو ته رسیدلی‪ ،‬کله له افغانستان څخه ووځي‪.‬‬ ‫د شپیګل په باور‪ ،‬د امریکا جمهور رئیس بارک اوباما ممکن د سیاسي او کورنیو دلیلو له وجې پککه راتلککونکي یککوه‬ ‫کال کې له افغانستان څخه د امریکایي عسکرو ایستل پیل کړي او له دې سره سم به ناټو ځواکونو ته هم د وتلککو لر‬ ‫خلصه شي‪.‬‬ ‫شپیګل لیکې‪ ،‬د کابل په نړیوال کنفرانس کې له افغانستان څخه د بهرنیو ځواکونو د وتلککو لپکاره د ‪ ۲۰۱۴‬کککال نېټککه‬ ‫هم مبهمه او ګونګه بریښي‪.‬‬ ‫د اعلمیې په ‪ ۱۷‬مې فقرې کې راغلي‪ »،‬نړیواله ټولنه به په افغانستان کې د امنیت د ټینګښت او پراختیا په مقصککد‪،‬‬ ‫د افغانستان له ملي پوځ سره مالي او پوځي مرستو ته دوام ورکړي‪«.‬‬ ‫که له یوه لوري په ‪۲۰۱۴‬م کال کې د ځواکونو د وتلو خبره کېږي‪ ،‬خو د بله اړخه همککدې خککبرو د ګاونککډیو‬ ‫په ګډون په یو شمیر هیوادونو کې سیاسي غورزې پرزې را پیدا کړې دي ‪.‬‬ ‫د پاکستان حکومت او نظام د افغانستان دحل د سیاسي پروسې د مختل کولو له پاره د ‪ ۲۰۱۰‬م کککال پککه لومړیککو‬ ‫کې د طالبانو یو لوړپوړی چارواکی )ملعبدالغني ( ملبرادر په دې خاطر و نیوه چې هغه د کرزي د حککومت‬ ‫سره د پاکستان د جاسوسي نظام د خبرېدو پرته په پټککه د سکولې د پروسکې کککار مختککه ککړې و‪ .‬او پاکسککتان چکې‬ ‫افغانستان د خپلو ستراتیژیکو موخو له پاره یو بنسټیز مرکز ګڼي هیڅکله هککم نککه غککواړي چککې پککه دې مهمککه‬ ‫پروسه کې خپل قیادي رول له لسه ورکړي‪(۱۰۵) .‬‬ ‫همداراز انګلیسانو هم د طالبانو سره د خبرو اترو د بلنې په تور خپل سیاسي نماینده )سیرشیرارډ کاوبر( له‬ ‫کاره ګوښه کړ‪ .‬ګاردین ورځپاڼې دا خبر ه څرګنده كبړه چبې د افغانسبتان او پاكسبتان د پباره د انګلسبتان خباص‬ ‫نماینده‪ ،‬سیر شیرارد كاوبر‪ ،‬چې له طالبانو سره یې د خبرو اترو غوښتنه كړې وه ‪ ،‬كله چبې دى لنببدن تبه لړ‬ ‫نو هلته پاتې شو او بېرته سیمې ته ستون نه شو‪.‬‬ ‫كاوبر له طالبانو سره د خبرو ا ترو پیشنهاد كړى ؤ او په افغانستان كښې یې د نبباټو د جنببګ د سببتراتیژۍ پببه‬ ‫اړه اندیښنه ښودلې وه‪ .‬د ګاردین ورځپاڼې د خبر پببه اسبباس د انګسببتان د دفبباع د وزارت اعلن وكببړ چببې د‬ ‫افغانستان په جګړه كې ‪ 300‬انګلیسي عسكر وژل شوي او په عببراق او افغانسببتان كښببې د جګببړې مصببار ف ‪20‬‬ ‫ملیارده انګلیسي پونډو ته رسیدلي دي ددې اعلن سره جوخت كاوبر هم له خپلې دندې كوښه شو‪.‬‬ ‫دکاناډا یوې کارپوه ډلې دغربي هیوادنو څخه غوښتنه کړې چې په افغانستان کې د امنیت د راوسککتلو پکه خکاطر‬ ‫دې هلته د طالبانو سره خبرې اترې وشي ‪.‬‬ ‫د افغانستان د مطالعاتو د جیوپولېټیک ډلې دغې کارپوهانو د کاناډا په مرکز کې ویلي دي چې‪:‬‬ ‫که څه هم د طالبانو سره د خبرو موفقیت مخدوش دی خو بیا هم سیاسي میز ته د هغوی راتګ به د هغوی څخککه‬ ‫د عمل ډګر را خپل کړي ‪.‬‬ ‫په ناټو کې د کاناډا پخواني سفیر ګورون اسمیت وایي چکې ‪ :‬دا بکه د مکوفقیت لکه پکاره ډیکر ښکه چکانس وي ‪ .‬د‬ ‫طالبانو سره خبرې به ډیرې ستونزمنې او دزغم وړ نه وي او نه طالبان داسې خلک دي چې زه یککې غککواړم‪،‬‬ ‫خو زه د خبرو پرته بله لر هم نه وینم ‪ .‬مونږ د حل یوې سیاسي لرې ته اړتیا لرو ‪.‬‬


‫‪126‬‬

‫د افغانستان ولسمشر کرزي د)‪۲۰۱۰‬م کال ( د عاشورا په ورځ دطالبانوسره د خبرو غوښککتنه وکککړه ‪ .‬هغککه وویککل‬ ‫چې د ملمحمد عمر مجاهد او ګلبدین حکمتیار د ځواکونو سره د سولې غوښککتونکی دی ‪ .‬خککو د نککاټو سرمنشککي‬ ‫وایي چې د طالبانو سره خبرې ګټورې نه دي ‪ .‬همدا راز په کابل کې د امریکا سفیر په ډاګیزه توګه دکککرزي د‬ ‫خبرو سره مخالفت کړی او ویلی یې دي چې د ولسمشر خبرو څخه غلط تعبیر شوېدی ‪ .‬دهغککه پککه انککد تککر‬ ‫هر څه لومړي باید په دې اړه د امریکا په سفارت کې یوه هماهنګي منځته راغلې وی اوبیا اعلن شوی وی‪.‬‬ ‫جنرال پیترېوس ویلي دي چې متحده ایالت نشي کولی چې د وژلو په زور کامیابي تر لسه کړي‪ .‬بهرني عسکککر‬ ‫یو بومي بغاوت او ښورښ نشي ماتولی‪ ،‬یوازی ځایي عسکر چې د خلکو ملتړ ور سره وي دا کار کککولی شککي‪.‬‬ ‫جنرال پیترېوس غواړي چې د محلي خلکو په مرسته طالبان سټ کړي‪ .‬همدا پالیسي پککه افغانسککتان کککې شککورویانو‬ ‫هم عملي کړه‪ ،‬خو مختوري او ناکام شول‪ .‬په افغانستان کې‪ ،‬محلي جنګسالران سمدستي د یککو بککل پککه خل ف ډزې‬ ‫پیلوي‪ .‬افغانان وایي‪ :‬جنګسالران کرایه کېدای شي‪ ،‬خو بالکل رانیول کېدای نه شي‪ .‬بلخوا‪ ،‬څوک غواړي چککې‬ ‫یو طالب ووژني‪ ،‬او بیا په نتیجه کې بدي ورته پاتې شي؟ )‪(۱۰۶‬‬ ‫د فرانسې محککافظه کککاره ورځپککاڼه لیفیگککارو) ‪ (e Figaro -‬پککه افغانسککتان کککې د لوېککدیځو هیوادونککو د مرسککتندویه‬ ‫کارکونکو تر وژلو وروسته په تبصره کې لیکي چې‪:‬‬ ‫» دغه نوي فاجعې یوار بېا دا روښانه کړه چې طالبان ډیر متعصب دي‪«.‬‬ ‫ورځپاڼه لیکي‪ ،‬سړي ته پوښتنه پیدا کېږي چې آیا داسې ورځ به هم راشي چې په دغه هیواد کې به سکوله راشکي؟‬ ‫د ورځپاڼي په خبره د ‪ ۲۰۰۱‬میلدي کال راهیسې روانه جگړه چې امریکایانو او د هغوی متحدینو د افغانستان پککه‬ ‫لوړو او ژورو کې پیل کړې‪ ،‬د بایللو په حال کې ده‪.‬‬ ‫همککدا راز پککه افغانسککتان کککې د امریکککایي او ناټوپوځیککانو قومنککدان وایککي چککې دی لککه طالبککانو سککره دپخلینککې د‬ ‫هلوځلوملتړ کوي او د امریکا متحدو ایالتونو په ځینو قضیو کې یې د طالبانو اود دولت نورو وسککله والککو مخالفککانو‬ ‫سره د خبرو اترو له پرمختګ سره مرسته کړې ده‪ .‬جنرال ډیویډ پیتریوس له فکس نیوز تلویزیون سره په مرکه کې‬ ‫وویل د افغانستان حکومت د طالبانو له مشرانو سره د خبرو اترو د پیلولو مخکښ رول پر غاړه لري او په دې منککځ‬ ‫کې امریکا دا بهیر له نژدې څارلی دی‪ .‬ده همداراز وویل‪» :‬امریکا په یوشمېر مواردو کې ډېره مرسته کړې‪ ،‬خککو‬ ‫خپله په خبرو کې برخه نه لري‪«.‬‬ ‫جنرال پیتریوس وویل‪» :‬دنړۍ د نورو جګړو په شان به د افغانستان جګړه هم بالخره د خبرو له لرې اواره شککي‪.‬‬ ‫موږ په عراق کې له داسې کسانو سره خبرو ته کښېناستوچې لسککونه یککې زمککوږ پککه وینککو ککککړ ول !!؟ دا کککار د‬ ‫هرې بلوا په پای کې شوی دی‪ «.‬وړمه ورځ نیویارک ټایمز په یوه راپککور ککې وویککل چککې دطالبککانو او د افغانسککتان‬ ‫دحکومت ترمنځ په وروستیو کې په دوبۍ کې پټې خبرې شوې دي‪(۱۰۷) .‬‬ ‫ترڅنګ یې د)‪ ۲۰۱۰‬زکال (د اګست د میاشتې په ‪۲۶‬مه د ډنمارک حکومت د ناټو د مشرتابه دا غوښتنه چککې‬ ‫ډنمارک دې خپلې ایف ‪ ۱۶‬تیارې افغانستان ته منتقل کړي‪ ،‬مسترد کړه ‪ .‬د ډنمارک دبهرنیککو چککارو وزیککر )‪-‬‬ ‫‪ (ene Espersen‬وویل چې دا غوښتنه زمونږ د عسکرو د بیرته را ویستلو د پلن سره ټککر کککوي‪ ،‬تکر څنککګ‬ ‫یې هغه وایي چې دولت یې نه توانیږي د نورو څلویښت میلیارده ډنمکارکي کرونککو اضکافي مصکارفو بککار پکر‬ ‫اوږو واخلي ‪ .‬مونږ د هغوهیوادونو په ډله کې وو چې غواړي په افغانستان کې ثبات او امنیت را منځته شي ‪ .‬خو‬ ‫اوس وخت را رسیدلی چې په افغانستان کې خپل فعالیتونه را کم کړو ‪ .‬د ډنمارک د دفاع وزیر )‪Gitte l illel‬‬ ‫‪ (und Bech‬هم وایي چې دولت یې ددې کار له پاره د مصارفو بار نه شي پورته کولی ‪(۱۰۸).‬‬ ‫د پورتنیو اندونو او وړاندېزونو په بنسټ دا ډاګیزه کېږي چې لویدیځوال او هم په هغوی پککورې اړونککده کککړۍ‬ ‫دې پایلو ته رسیدلي چې د افغانستان د ډنډ څخه د وتلککو لر د سیاسککي خککبرو او د افغانسککتان لککه مقککاومت سککره د‬ ‫تفاهم پرته نه تر سترګو کېږي ‪ ،‬نو هغه څه چې سبا یې د سکخت مجبکورېت پکه اسکاس تکر سکره ککوي هغکه‬ ‫اوس په ښه دریځ کې تر سره کولی شي ‪ .‬اوهغه دا چې د هیواد دې غمیزې ته دسیاسي خبرو اترو له لرې د‬ ‫پای ټکی کېښودل شي او پخپله ترې په پتمنه توګه خپل پوځونه وکاږي ‪.‬‬ ‫که څه هم د امریکایانو اند دادی چې هغوی غواړي د ځواکونو د ویستلو وروسته هم یوشمیر عسکري قطعککات‬ ‫په افغانستان کې وساتي لکه څنګه یې چې په عراق کې وکړل ‪ .‬په عراق کې یې د پوځونککو د ویسککتلو پککه اخککري‬ ‫ورځ )‪۲۰‬م داګست ‪۲۰۱۰‬م ( اعلن وکړ چې د هغوی )‪ ( ۵۰،۰۰۰‬عسکري پرسکونل بککه پکه عکراق ککې تکر‬ ‫اوږدې مودې پورې پاته وي ‪ ،‬او ترڅنګ به یې نژدې سکل زره هغکه )‪ (contractors‬یکا تکړون ککوونکي هکم‬ ‫پاته وي چې دعراق د بیاودانولو د پروسې او یاد هغه هیواد د طبیعي زیرمو ټول تړونونه یې د هغه ځای د‬ ‫دولت سره لسلیک کړي دي ‪ .‬دا چې په عراق کې به یې پایلې څه وي بیلککه خککبره ده‪ ،‬خکو پککه افغانسککتان کککې‬ ‫دداسې یوه پلن پایلې له ورایه ډاګیزه دي اوهغه دا چې»اوسني مقاومت چې له هره اړخه ملي صبغه لککري‬


‫‪127‬‬

‫اعلن کړی چې په هیواد کې به د یوه بهرني عسکر شتون هم و نککه زغمککي « تککر څنککګ بککه یککې نککه زمککونږ‬ ‫ګاونډیان اونه هکم د چېکن او روس هیککوادونه پککه افغانسکتان کککې د امریکایککانو شکتون وزغمکي‪ ،‬ددوی پکوځي‬ ‫شتون به لکه څنګه چې اوس یکې د هیکواد سیاسکي اسککتقلل او ځمکنکۍ بشککپړتیا لکه خطکره سکره مککخ کککړی ‪،‬‬ ‫زمونږ د هیواد امنیتي حالت د نورو زیاتو ستونزو سره مخ کړي ‪ .‬ځکه هیڅ ګاونککډی او امریکککایي ضککد بیککن‬ ‫المللي ځواکونه نه غواړي امریکایان په افغانستان کې شتون ولري نو دوی به په طبیعي توګه یو شککمیر کسککان‬ ‫د امریکایانو د نظامي تمځایونو په خل ف استعمالوي چې دا کار به هیواد همغسې پککه بککې ثبککاتۍ او نککا امنککۍ ککې‬ ‫ورغورځوي ‪.‬‬ ‫که څه هم امریکایان وایي چې دوی به پرې نه ږدې چې د افغانستان اوسنی نظککام سککقوط وکککړي ‪ .‬امککا دا بایککد‬ ‫ډاګیزه وي چې هیڅو ک نه غواړي د افغانستان نظام سقوط وکړي بلکې غواړي دا نظام په یوه ښککه ‪ ،‬ولسککواکه‬ ‫نظام باندې تبدیل شي ‪ .‬امریکایان باید پرېږد ي چې افغانان د ازادو ټاکنو له لرې خپل قیادت په خپله و ټاک ي‬ ‫‪ .‬او پخپله ولس د هغه نظام بقا تضمین او ډاډمنه کړي ‪.‬‬ ‫دا ټول هغه څه دي چې د حزب اسلمي افغانستان په ‪ ۱۵‬ماده ې طرحه کې چې د ملي نجات د میثاق تر نامه‬ ‫لندې یې خپل ولس ته او ټولو کورنیو او بهرنیو اړخونو ته وړاندې کړی‪ ،‬شتون لري ‪.‬‬ ‫دغه میثاق په دوو برخو مشتمل دی‪ ،‬یوه برخه یې د بهرنیو ځواکونو د ویستلو او بله برخککه یکې پکه افغانسککتان‬ ‫کې د یوه منتخب نظام په جوړښت باندې را څرخي ‪.‬‬ ‫په دې کې شک نه شته چې زمونږ د هیواد د پخوانۍ غمیزې مسؤلین هککم همککدا نیککواکګر دي او ددې غمیککزې‬ ‫اوږدونکي او تر دې حاله پورې د را رسیدو مسؤلین هم همدوی دي ‪ .‬او تر هغو چې دوی دلتککه شککتون ولککري‬ ‫دا غمیزه به دوام کوي ‪.‬‬ ‫حزب اسلمي افغانستان په خپل وړاندېز کې دا ډاګیزه کړې چې بهرنککي ځواکککونه دې دیککوه مهککال ویککش لککه‬ ‫لرې د افغانستان څخه د وتلو تیاري وکړي‪ ،‬او په دې جریان کې دې په ټولو ولیاتو کککې ملککي اردو‪ ،‬ملککي‬ ‫پولېس او مجاهدین یو ځای د امنیت چارې پ ر غاړه واخلی‪ .‬او تر څنګ دې یې ټولې هغه ادارې چې په دې‬ ‫دوران کې جوړې شوی پر خپل ځای پاته او اصل ح کړل شي ‪ .‬او داکار هغه وخت شونی دی چکې بهرنککي‬ ‫ځواکونه د وتلو په مهالویش راضي شي‪.‬‬ ‫تر څنګ یې ددې له پاره چې د ‪ ۱۹۹۲‬م کال ترخې پیښې یو ځل بیا تکککرار نککه شککي او د قککدرت تشککه منځتککه‬ ‫رانشي‪ ،‬نو همدا رژیم دې د تړون له مخې تر بیا ټاکنو پورې خپل کار ته دوام ورکړي ‪ .‬او بیا دې ټول واک‬ ‫همغه ګوند ته چې تر ټولککو زیککاتې راېککې یککې تککر لسککه کککړې وي وسککپارل شککي ‪ .‬او بیککن المللکي ټککولنه دې د‬ ‫همداسې ولسواکه منتخب نظام ملتړ وکړي ‪.‬‬ ‫دا وړاندېزونه تر اوسه پورې ډیر معقول او په ځای دې‪ ،‬په دې اسککاس پککه دې وړانککدېزونو کککې پککه ولکس غککږ‬ ‫شوی چې دهمداسې یوې معقولې طرحې له پاره دې دهر ډول تبعیض نه پورته ‪ ،‬د ولس دنجات او په ولککس‬ ‫کې د یوه منتخبې ادارې د جوړښت له پاره لسونه سره یو کړي ‪.‬‬ ‫پاې‬

‫ضمیمه‪:‬‬ ‫ددعوت بریښنایي پاڼې سره مرکه ‪:‬‬ ‫کابل ته دسفر نه د بیرته را ګرځیدو سمدستي وروسته په ناروې کککې میشککت ددعککوت د بریښککنایي پککاڼې مسککؤل‪،‬‬ ‫طارق بزرګر‪ ،‬له ما څخه و غوښتل چې دبریښنایي پکاڼې د کتونککو پوښکتنو تکه دخپکل سکفر پکه اړه معلومککات‬ ‫ورکړم ‪:‬‬ ‫دعوت‪ :‬کولې شئ د حزب اسلمي د ‪ ۱۵‬مادو د طر ح اړوند یو څه معلومات راکړئ؟‬ ‫تر هر څه د مخه اجازه را کړئ تاسې او ستاسې د وزینې بریښککنا پککاڼې لککه لرې ټولککو وطنوالککو تککه‪ ،‬او پککه‬ ‫ځانګړې توګه هغوی ته چې د وطن د سوکالۍ او هلته د امن د ټینګښت او د پردیو د ولکې څخه د خلصون له‬ ‫پاره نه ستړې کېدونکې هلې ځلې تر سره کوي ‪ ،‬خپل عاجزانه سلمونه او نیکې هیلې وړاندې کککړم او د‬ ‫ټولو هغو ښاغلو او اغلو څخه هیله وکړم چې په اوسني وخت کې د هیواد او ولس ددغې سترې غمیزې په‬


‫‪128‬‬

‫اړه چې هره ورځ په کې په لسګونو کسان په یوه او بل نوم په پوره وحشت او بربریب سره له منځه ځي‬ ‫‪ ،‬بې طرفه پاته نه شي ‪ ،‬د خپل قلم‪ ،‬د خپلې ژبې او هم د خپلو مادي امکاناتو له لرې د خپککل ولککس چککوپړ‬ ‫ته ور ودانګي او د تاریخ په دغه نازکو شیبو کې خپل ولس یوازې پرې نه ږدي ‪.‬‬ ‫ستاسې د پوښتنې په اړه باید عرض کړم چې حزب اسلمي افغانستان‪ ،‬چې اوس د خپلککې مبککارزې نککژدې ‪۴۱‬‬ ‫کاله تیروي ‪ ،‬د هیواد په ډیرو بحرانککي حکالتو ککې یککې هکم د بحکران څخکه د وتلککو لکه پککاره لرې چکارې‬ ‫لټولې‪ ،‬طرحې او پلنونه یې جوړ کړي او هغه یې په یوه معقول شکل سره د خپل ولس او په جنګ کککې‬ ‫د راښکېلو ډلو تر منځ د سولې د پلن او طرحې په څیککر وړانککدې کککړی دي ‪ .‬د روسککانو د سککرو لښکککرو د‬ ‫تجاوز او تیرې په وخت کې هم او د هغه وروسته د په اصطل ح مجاهدینو دحکومت په وخت کې د خپل منځي‬ ‫کشمکش څخه د خلصون له پاره هم ‪ .‬خو بدبختانه چې زمونږ د هیواد داخلي او بهرني دښمنان نه پرېږدې‬ ‫افغان ویاړلی ولس د خپل استقلل او ازادۍ په پاکه هوا کې یو خپلواک نظام ولري ‪ .‬څرنګه چککې حککزب‬ ‫اسلمي د جګړو څخه کرکه لري نو په همدې خاطر یې تل په جګړو کې راښکېلو اړخونککو تککه د سککولې‬ ‫او تفاهم له پاره خپله طرحه وړاندې کړې‪ ،‬خو د ولس د قیادت مسئله یې تل د ولس خوښې ته پککرې ایښککې ‪.‬‬ ‫ځکه حزب په دې باور لري چې د قیادت د ټاکلو یوازنۍ لر د ولس د خوښې په واسطه شونې ده ‪.‬‬ ‫په ‪ ۲۰۰۱‬م کال پر افغانستان باندې د امریکا د بربنډ تیري په پایلو کې چې کوم حالت را منځته شککول او‬ ‫هیودا نیغ په نیغه د امریککایي ځواکونکو تکر ولککې لنکدې راغکی او د هیکواد خپلکواکي او ځمکنکی تمکامیت د‬ ‫بهرنیانو په لسو کې ولوید نو په هماغه وخت کې د حزب قیادت د بهرنیو د ولکې پککه خل ف قیککام وکککړ او د‬ ‫خپل هیواد د استقلل د بیرته اخستو له پاره یې هم په ګرم سنګر کې ‪ ،‬لکه د روسانو د تجککاوز پککه خل ف‪،‬‬ ‫و درید اوهم یې د دې ولکې او اشغال د پای ته رسیدو له پاره خپله طر حه وړاندې کړه او اعلن یې وکړ‬ ‫چې مونږ د بهرنیو ولکې څخه د هیوادد خلصون له پکاره دوه لرې لکرو ‪ ،‬لکومړي داچکې بهرنیکان د یکوه‬ ‫معقول مهال ویش له لرې چې د دواړو اړخونو له اړخه پرې توافق شوی وي زمونږ هیککواد پرېککږدي‬ ‫اوبیا په هیواد کې د ټولټاکنو له لرې د پردیو د لسوهنو پرته ‪ ،‬خپلواک نظام جوړ شي‪ ،‬خو کککه داسککې ونککه‬ ‫شي نو د هیواد د خپلواکۍ او استقلل د بیرته اخستلو په خاطر به د خپلې ځان ځارنې سنګرونه ګرم وساتي‬ ‫‪.‬‬ ‫دادی د امریکایې اشغال نهم کال جریان لري‪ ،‬په دې وخت کې له ‪ ۸۰۰۰۰‬زیاتو افغانانو‪ ،‬چې ډیرې یې‬ ‫پښتانه دي د امریکایي اشغالګرانو په لسو خپل ژوند له لسه ورکړی‪ ،‬د بین المللي ټولنو د پلټونو لککه‬ ‫مخې‪ ،‬د هیککواد د ولیتونککو امنیککت‪ ،‬نککژدې ‪ ۷۵‬سککلمه د بهرنککي یرغککل او ولکککې پککه خل ف د راولړ شککوي‬ ‫مقاومت او مجاهدینو په لسو کې دی ‪ .‬اوس پخپله امریکایان ‪ ،‬چې د اشغال په لومړیو وختو کې یې افغانستان‬ ‫خپله خاوره او خپله شتمني ګڼله په دې اقککرار کککوي او وایککي چککې د جنککګ او زور لککه لرې ورتککه پککدې‬ ‫هیواد کې سوبه شونې نه ده ‪.... .‬‬ ‫تر څنګ یې د افغانستان د اوسني نظام مسؤلینو هم دا درک کړې چې هیواد او ولس په جنګ کې را ګیککر‬ ‫دی او ددې جنګ او ناامنۍ له پاره بهرني او کورني هغه ځواکونه لمن وهي چې ګټې وټې یې پککه همککدې‬ ‫جنګ کې او ددې اور په تازه کولو کې را نغښتې دي ‪ .‬خو حزب اسلمي افغانستان یککو ځککل بیککا د پخککوا پککه‬ ‫څیر ددې بحران څخه د وتلو او د دښکمن د نکاولو عزایمکو د ناککامولو پکه خکاطر یکوه هکر اړخیکزه طرحکه »د‬ ‫ژغورنې د ملي میثاق « تر نامه لندې ترتیب کړې ترڅو په هیواد کې د اړوند اړخونو سره تر بحککث لنککدې‬ ‫را شي ‪ ،‬او ټول کورني اړخونه په دغه میثاق باندې را ټول شي تر څو د هیواد خپلواکي هم تر لسککه شککي‬ ‫او د هیواد قیادت هم د ولس له لرې د ټولټاکنو په واسطه و ټاکل شکي ‪) .‬د ملکي نجکات میثکاق پککه مخکنیکو‬ ‫پاڼو کې توضیح شوی دی‪ ،‬په دې خاطر له دې ځایه مو حذ ف کړ(‬ ‫دعوت‪ :‬پخوا حزب اسلمي د کابل د حکومت سره د خبرو مخالف وو اوس څه وشول چې تاسو د کرزي او د هغککه‬ ‫د ادارې سره خبرې وکړې؟‬ ‫هو ! دا بالکل ډاګیزه ده چې اوسنی نظام‪ ،‬په ‪ ۲۰۰۱‬م کال کې په هیواد کې د طالبانو د اسلمي غورځنګ د‬ ‫حکومت د ړنګیدو وروسته ‪ ،‬د بن د ناولې پرېکړې په واسطه پر ولس و تپل شککو‪ ،‬ددې تککړون لککه مخککې د‬ ‫افغانستان خپلواکي او ځمکنی تمامیت امریکایانو او ملګرو ملتونو ته ور قباله کړل شو ‪ .‬که څه هم په هغککه‬ ‫وخت کې د حزب اسلمي دا خبره د چا غوږو ته نه لویده خککو اوس دادی پخپلککه د حکککومت مسککئولېن او د‬ ‫مشرتابه هیئت وایي چې واک او اختیار یې د نورور سره دی‪ ،‬پخپله هیڅ واک نککه لککري‪ ،‬ان تککردې چککې د‬ ‫یو مامور ټاکنه هم باید د یوناما او امریکایانو څخه و پوښتي‪.‬‬


‫‪129‬‬

‫حزب اسلمي نه غوښتل چې دداسې یوه نظام سره د خبرو له پاره کېني چې واک یې د بل سره دی‪ ،‬خپله د‬ ‫پرېکړې او بیا د پرېکړې د پلې کولو توان و نه لري ‪ .‬اوس هم حزب اسلمي ددې نظام سککره دخککبرو لککه‬ ‫پاره په دې خاطر نه دې ناست چې د نظام څخه څه وغواړي‪ ،‬بلکې حزب اسلمي د میثککاق »ژمنککې « تککر‬ ‫نامه لندې یوه هر اړخیزه طرحه جوړه کړې تر څو د هیواد د اوسني مشرتابه په ګډون پککه کککې ټککول ولککس‬ ‫را ونغککاړي ‪ ،‬د ولککس ټککول مخککور د هیککواد د اسککتقلل او ازادۍ پککه خککاطر او هلتککه د امککن د ډاډمنککې فضککا د‬ ‫جوړېدو په خاطر سره یو لس شککي ‪ ،‬بهرنککۍ واکمنککۍ تککه د بهککانې د جوړولککو لرې بنککدې شککي او پککه دې‬ ‫ترتیب بهرنی اشغال پای ته ورسیږي ‪.‬‬ ‫حزب اسلمي په نظام کې د شمولېت له پاره نه کوم وړانککدېز کککړی او نککه بککه یککې وکککړي‪ ،‬زمککونږ هیئککت د‬ ‫هیواد د نظام د مسئولېنو سره دا خبره ډاګیزه کککړې چککې حککزب اسککلمي نککه غککواړي پککه دې نظککام کککې ګککډون‬ ‫وکړي ‪ ،‬بلکې د حزب غوښتنه داده چې له مونږه سره په دغه میثاق کې را یو ځای شئ‪ ،‬تر څو د بهرنککۍ‬ ‫واکمنۍ د پای ته د رسیدو غږ د ټکول ولکس غکږ و ګرځکي ‪ ،‬او پکه دې ترتیکب مکونږ د هیکواد ټکول مطکر ح‬ ‫اړخونه که هغه ولسي جرګه ده او که د مشرانو جرګه‪ ،‬که هغککه سیاسککي ګونککدونه او مشککران یککې دي او کککه‬ ‫مدني ټولنې او مسئولېن یې‪ ،‬که هغه د ښځو ټولنې دي او که نورې ‪ .....‬ټول بایککد پککه یککوه اواز د هیککواد د‬ ‫خپلواکۍ له پاره غږ پورته کړو او بیا نوی نظام د خپل منځې تفاهم له لرې ‪ ،‬د ولس رای او ټککاکنې تککه‬ ‫ور حواله کړو ‪ .‬او دا خبره هغه وخت شونې وه چې حزب اسلمي یو سککتر تککاریخي قککدم پککورته کککړي ‪ ،‬او‬ ‫خپل لومړنی رسمي او لوړ پوړې هیئت کابل ته ولېږي ‪ .‬او بالخره دا تاریخي ویاړ مونږ ته په برخه شو ‪،‬‬ ‫مونږ په هیواد کې خپل همدا غږ د رسنیو له لرې او هم پککه ځککانګړو لیککدنو کتنککو کککې پککه پککوره تککوګه را‬ ‫پورته کړې او هر اړخ ته مو په ډانګ پیلې توګه ویلي چې لومړی د خپلککواکۍ تککر لسککه کککول اوبیککا د نظککام‬ ‫جوړښت ‪.‬‬ ‫دعوت‪ :‬د ښاغلي کرزي سره خبرې دا د حزب اسلمي غوښتنه وه که د کابل د حکومت؟‬ ‫د دواړو اړخونو! دکابل حکومت د تیرو څو کالو را هیسې د بهرنۍ واکمنۍ په خل ف د را ټوکېدلي منظککم‬ ‫مقاومت او جهادي ډلو سره د خبرو اترو وړاندیزونه کوي ‪ ،‬ان تردې چې پخپله محترم کرزي څککو څککو‬ ‫ځله دا ویلي چې که چېرې د حزب اسلمي د مشر محترم حکمتیار او د طالبانو د اسلمي غورځنګ د مشککر‬ ‫مل محمد عمر مجاهد ادرس ورته څرګند شي نو پخپله به ولړ شي او د هغوی سره به په هیککواد کککې د‬ ‫سولې او امن د را وستلو له پاره د خبرو اترو دروازه پرانیزي ‪ .‬په دې لړ کې یې د حزب اسلمي مراکککزو تککه‬ ‫بیا بیا مراجعه کړې ‪ ،‬پیغککامونه یککې لیږلککي او بیرتککه یککې ځککواب مونککدلی دی ‪ .‬خککو حککزب اسککلمي افغانسککتان‬ ‫مشرتابه په هیواد کې د سولې او امن د بیرتککه اعککادې او د پردیککو د ولکککې څخککه د خلصککون پککه خککاطر یککوه‬ ‫طرحه تیاره کړه او په دې طرحې د بحث له پاره یې ‪ ،‬لکه چې مخته مو وویل یو دروند هیئت و ټاکه تککر‬ ‫څو هلته په کابل کې یې د خپل ولس سره شریکه کړي ‪ .‬دا یوه »ژمنه« ده چې د کابل د حکککومت پککه ګککډون‬ ‫په کې باید ټولې ټولنې را ټولې شې او هیواد ددغه غمیزې څخه وکاږي‪ ،‬دا د حکزب اسکلمي یکو ابتککار او‬ ‫نوښت و چې په دې نوښت کې د حزب له پاره هیڅ ډول امتیاز نه دې غوښتل شوی ‪ .‬ټول امتیاز مو ولس‬ ‫ته ورکړی او پخپله حزب اسلمي هوډ کړی چې د خپلواکۍ تر لسه کولو وروسته به د ټولټاکنو لککه لرې‬ ‫په نظام کې ور ګډیږې ‪.‬‬ ‫دعوت‪ :‬د دې خبرو څخه چا ګټه پورته کړه حزب اسلمي که د کابل حکومت؟‬ ‫طبیعي ده چې دواړو اړخونو به ګټه تر لسه کړې وي خو ډیره ګټه یککې ولککس تککه ورسککیده‪ ،‬د کابککل حکککومت‬ ‫ګټه دا وه چې د لومړي ځل له پاره د حزب اسلمي د یو دروند هیئت کوربه و‪ ،‬په خلصه توګه یې ددې‬ ‫هیئت سره خبرې کړې‪ ،‬زمینه یې ورته برابره کړې تر څو د ټولو پرګنو سره دغه د »ژغورنې ملي میثاق «‬ ‫تر بحث او څیړنې لندې و نیسي‪ ،‬په بین المللي توګه یې باور او وړتیا ډیرښت مونککدلی‪... ،‬خککو ریښککتونې‬ ‫ګټه به هغه وخت ورته تر لسه شي چې په دې میثاق باندې د ټولو نورو اړخونککو سککره یککو ځککای لسککلیک‬ ‫وکړي او د بهرني اشغال څخه د هیواد د خلصون له پاره یو ستر قدم واخلي ‪.‬‬ ‫حزب اسلمي افغانستان هم د خپل دغه نوښت او ابتکار په اساس هم خپل ولس ته او هم نړۍ والککې ټککولنې تککه‬ ‫دا څرګنده کړه چې که د هیواد د استقلل له پاره د بهرنیو په خل ف یې د جهاد تاوده سکنګرونه ګکرم سکاتلي‬ ‫خو د دېپلوماسۍ لرې یې هم نه دي پرې ایښې او تل یې د بحران او غمیزې د پای ته رسکولو پککه خکاطر عملککي‬ ‫طرحې وړاندې کړې او د خبرو اترو میز ته د ناستې له پاره تیار دی‪.‬‬ ‫د حزب اسلمي هیئت د لومړي ځل له پاره د هیواد په پایتخت کې د ټولو اړوندو اړخونو سککره ‪ ،‬د ولسکي‬ ‫جرګې اومشرانو جرګې د غړو په ګډون د علماو‪ ،‬سیاست پوهانو‪ ،‬مدني ټولنو ‪....‬سره په تفصیلي توګه خپل د‬


‫‪130‬‬

‫سولې پرواګرام شریک کړی چې په ډیره پراخه ټنککډه ورتککه ښککه راغلسککت ویککل شککوي‪ ،‬مککونږ وکتککل چککې‬ ‫زمونږ په هیواد والو کې زمونږ غږ څومره اغیز درلود‪ ،‬ټول تږي همداسې یوه غږ ته ناسککت دي‪ ،‬د هیککواد‬ ‫ټولو بریښنایي او چاپي رسنیو زمونږ غږ په ډیره پراخه تکوګه د خلککو غوږونکو تکه ور سکاوه‪ ،‬او زمکونږ‬ ‫سره یې په دې کار کې اوږه په اوږه په ډیره میړانه برخه واخسته ‪ .‬د جوماتونو علماو د حزب اسککلمي ددې‬ ‫طرحې څخه په خپلو خطبو کې ملتړ اعلن کړ او ددولت د منسوبینو څخه یککې پککه کلکککه غوښککتل د حککزب‬ ‫اسلمي د امیر محترم حکمتیار دغه وړاندېزونو ته ښه راغلست ووایي او بهرنۍ واکمنۍ نککه دخلصککون پککه‬ ‫خاطر دحزب سره لس یو کړي ‪ .‬په بین المللي توګه هم حزب اسلمي خپل دا دریځ اعلن کککړ چککې کککه‬ ‫مونږ د بهرنیو د واکمنۍ نه دخلصون په خل ف ځان ځارنۍ لر خپله کړې خو د خککبرو اتککرو او دیپلوماسککۍ‬ ‫لره مو هم نه ده پرې ایښې ‪ ،‬په دې خاطر د حزب اسککلمې دغککه میثککاق د بیککن المللککي ټککولنې لککه اړخککه‪ ،‬د‬ ‫اروپایي هیوادونو له اړخه او هم د بیل بیلو هیوادو له اړخه تایید شو او د حزب اسلمي دغه ابتکار ته ښه‬ ‫راغلست وویل شول ‪.‬‬ ‫په هیواد کې د ننه هم د مختلفو ولیاتو څخککه د ولیککتي شککوراګانو غککړو ‪ ،‬مخککورو مشککرانو‪ ،‬پخوانیککو جهککادي‬ ‫قومندانانو‪ ،‬او علماوو د حزب اسلمي د هیئت سره لیدنې کتنې درلودې او خپل ملتړ یې ترې اعلن کړ ‪.‬‬ ‫دعوت‪ :‬حزب اسلمي د خبرو میدان ته راودانګل او طالبان چې تراوسه یې خککبرې رد کړیککدي‪ ،‬څککه فکککر کککوی پککه‬ ‫خبرو کې د برخې اخیستو له لمله به اوس د حزب او طالبانو ترمنځ واټن ډیر شوی نه وي‪.‬؟‬ ‫د حزب اسلمي او د طالبانو د اسلمي غورځنګ تر منځ په ډیرو مسایلو کې یووالی شته‪ ،‬دواړه ګونککدونه د‬ ‫هیواد ازادۍ او استقلل ته د اولېت حق ور کوي‪ ،‬او پککه تککودو سککنګرونو کککې یککو د بککل ملتککړي دي ‪ .‬دواړه‬ ‫ګوندونه غواړي چې تر هر څه د مخه دې د هیواد څخه د بهرنیو لښکرو د وتلو له پاره یو مهال ویش جوړ‬ ‫شي‪ .‬په دې غوښتنه کې لږ څه توپیر شته‪ ،‬ځکه حزب اسلمي افغانستان غواړي د بهرنیو ځواکونو د وتلککو‬ ‫له پاره یو معقول او د منلو وړ مهال ویش تیار کړل شي‪ ،‬او په هیکواد ککې دې راتلکونکی نظکام او قیکادت د‬ ‫ولس په خوښه او د ټولټاکنو له لرې و ټاکل شي ‪ ،‬اما د طالبانو اسلمي غورځنګ بیرته د خپل نظام د اعککادې‬ ‫غوښتنه کوي ‪.‬‬ ‫مونږ د مولوي متوکل او مولوي ضعیف په ګډون د طالبانو د اسلمي غورځنککګ د یککو شککمیر غککړو سکره‬ ‫تفصیلي کتنه درلوده او هغوی مو په جریان کې کړل‪ .‬نو که چېرې مککونږ و تککوانیږو چککې پککه دغککه میثککاق‬ ‫باندې‪ ،‬چې لومړنۍ ماده یې د بهرنیو پوځونو د وتلو له پاره د مهال ویش ټاکل دي‪ ،‬د خپککل ولککس پرګنککې را‬ ‫ټولې کړو او په یوه اواز د امریکایانو اشغال ته د پای ټکی کېږدو نو بیا خو د طالبانو دا لکومړنۍ غوښکتنه هکم‬ ‫تر لسه کېږي‪ ،‬خو د حکومت د نظام د جوړښت او قیادت د ټاکلو له پاره به د خپل منځي تفککاهم لککه لرې د‬ ‫حل لره پیدا کوو‪ ،‬اما د حزب له انده د نظام د جوړښت له پاره له ټولټاکنو پرته بله لر نککه شککته ‪ .‬نککو هیلککه‬ ‫خو داده چې د طالبانو اسلمي غورځنګ به چې د همدې خاورې زامن دي هم د ولس ددې غمیزې د پای ته‬ ‫رسیدو په خاطر له مونږه سره په همداسې یوه میثاق کې را ګډشي ‪.‬‬ ‫دعوت‪ :‬په کابل کې ستاسو شتون او په رسمي ډول د حزب اسلمي استازیتوب څنګه ارزوی؟‬ ‫لکه څنګه چې مو مخکې وویل کابل ته د حزب اسلمي د هیئککت د ورتککګ مککوخه ‪ ،‬د کابککل د حکککومت پککه‬ ‫ګډون د ټولو نورو اړخونو سره خبرې کول او هغوی » د ژغورنې په دې میثاق کې « را ښکېلول و ‪ .‬مونږ‬ ‫دا کار په پوره بریالیتوب سره تر سره کړی‪ ،‬او ملت ته مو د سولې د اپیغام نیغ په نیغه ور رسککولې دی ‪.‬‬ ‫طبیعي ده چې دې کار به د حزب اسلمي په پرستیژ کې ډیر زیاتوالی راوستی وي ‪ .‬بایککد دا ډاګیککزه کککړم‬ ‫چې حزب اسلمي افغانستان یوازنی ولس شککموله ګونککد دی چککې پککه هککر کلککي ‪ ،‬هککرې بانککډې اوهرښککار کککې‬ ‫چپ ناست‬ ‫شتون لري ‪ ،‬مونږ وکتل چې د حزب اسلمي ټول هغه غړي چې تر اوسه په یوه بڼه اویا بله‬ ‫وو یو ځل بیا ډګر ته را ووتل ‪ ،‬او د حزب اسلمي د سولې د غه میثاق یې لس په لس کړ او د ولس ټولککو‬ ‫پرګنو ته یې د رسولو هوډ وکړ ‪.‬‬ ‫اوس خو حزب خپل د سولې دغه میثاق د افغانستان د ولس تر مکخ پکه پکوره تفصکیل سکره کېښکود‪ ،‬هیلکه‬ ‫لرو چې ولس به زمونږ دغه غږ ته مثبت ځواب ووایي ‪.‬‬ ‫دعوت‪ :‬دا ځل څه وشول چې حزب په ښکاره وویل چې د کابل د حکومت سره په خبرو بکوخت دی‪ ،‬پخکوا هکم ډیکر‬ ‫ځله اوریدل شوي وو چې په دوبۍ‪ ،‬مالدیپ او نورو ځایونو کې د حزب اسلمي او د کککرزي د اسککتازو ترمنککځ لیککده‬ ‫کاته شوي دي؟‬ ‫ددې رسمي هیئت د تللو د مخه ‪ ،‬حزب اسلمي افغانستان هیڅ کله او هیڅ وخت هم نه په پټه او نککه پککه ښکککاره‬ ‫ډول د کابل د حکومت سره په خبرو اتککرو کککې ګککډون کککړی‪ ،‬دحککزب اسککلمي تګلر ه څرګنککده او ډاګیککزه ده ‪.‬‬


‫‪131‬‬

‫حزب هر وخت او په هر ډول شرایطو کې د هیواد د لنجې او غمیزې د حل له پاره معقولې طرحې وړاندې‬ ‫کړې‪ ،‬پخوا تر دې هم مونږ په همدغه ډول یوه طرحه باندې کار کړې و اوهغه مو د اروپایې هیککوادو او‬ ‫انګلستان دپارلمانونو غړو‪ ،‬د بهرنیو چارو وزارتونو او ان د ناتو سر منشي پورې رسولې او د یو شککمیر‬ ‫سیاستپوهانو سره مو په دې اړه لیدني کړې خو دا ټولې لیدنې دحزب د رسکمي هیئکت پکه څیکر نکه بلککې پکه‬ ‫وګړیزه توګه تر سره کړې ‪ .‬په ټولو هغه ځایو کې چې تاسې ورته اشاره کړې ‪ ،‬حزب رسمي ګډون نککه‬ ‫دی کړی‪ ،‬کېدی شي د حزب یو شمیر وګړو په انفرادي توګه په هغو غونډو کې ګککډون کککړی وي ‪ ،‬خککو د‬ ‫حزب اسلمي رسمي نماینده په هیڅ داسې غونډه کې ګډون نه دی کړی ‪.‬‬ ‫لکه څنګه چې مې مخته وویل دا لومړي رسمي هیئت و چې د حکزب اسکلمي د امیکر پکه امکر‪ ،‬نیکغ پکه نیغکه‬ ‫کابل ته ولړ او په خپل هیواد کې له اړونده افغاني او بهر نیو اړخونو سککره خککبرې وکککړې ‪ .‬دا بایککد ډاګیککزه‬ ‫وي چې حزب اسلمي افغانستان د کابل د نظام سره یوازې د نظام په سر دښمني نه لري‪ ،‬بلکې هغککه نظککام‬ ‫د پردیو د لس اله ګڼي‪ ،‬خو اوس چې د کابل نظام په خپله د پردیو څخه تر ستوني راغلککی او غککواړي ددې‬ ‫مصیبت نه ځان خل ص کړي‪ ،‬او په حزب اسلمي باندې یککې بیککا بیککا د خککبرو لککه پککاره غککږ کککړی خککو حککزب‬ ‫اسلمي په نظام کې د ګډون پر ځای د ټولکو اړونکد کورنیکو اړخونکو سکره د میثککاق تکر نککامه لنکدې د یککوې‬ ‫ژمنې له پاره غږ ککړی ‪ .‬او دا غکږ هغکه وخکت عملکي بڼکه خپلکولې شکوه چکې حکزب اسکلمي دغسکې یکو‬ ‫ابتکارانه عمل تر سره کړی وی ‪ .‬او اوس ددې عمل له مخې د ا فضل دی مونږ ډیرې ښې پککایلې تککر لسککه‬ ‫کړیدي ‪.‬‬ ‫دعوت‪ :‬حزب اسلمي په دې ټینګار کوي چې د بهرنیو قواو د وتلو له پاره باید وخت وټاکل شي‪ ،‬په داسې حال کې‬ ‫چې د حزب اسلمې خبرې د ښاغلي کرزي سره وې ایا کرزی به دا واک ولري چې پککه دې اړه د بهرنیککو قککواو پککه‬ ‫استازیتوب وغږیږي؟‬ ‫لکه څنګه چې مې مخته عرض وکړ چې حزب اسلمي ‪ ،‬هم د کابککل د نظککام مشککرتابه هیئککت او هککم ټککولې‬ ‫سیاسي او مدني پرګنۍ او ټولنې د یوه میثاق لوري ته را بللې دي تر څو په دې میثاق باندې د توافق وروسته‬ ‫د بهرنیو اوپه ځانګړې توګه د امریکایانو دغه وحشککت‪ ،‬جککبر او ولکککې تککه د پککای ټکککې کېککږدي‪ ،‬نککو پککه دې‬ ‫اساس‪ ،‬مونږ د محترم حامد کرزي په ګډون ټولو پرګنو باندې غککږ کککړی تککر څککو د حککزب اسککلمي د غککږ‬ ‫ملتړ وکړي ‪ ،‬په دغسې یوه میثاق کې را یو ځای شي‪ ،‬د بهرنۍ ولکککې څخککه خلصککون و مککومي او بیککا را‬ ‫تلونکی نظام د ولککس پککه خوښککه د ټولټککاکنو لککه لرې منځتککه راشککي‪ ،‬د سازشککونو او زور زیککاتي لککه لرې د‬ ‫نظامونو د جوړښت مخنیوی وشي ‪.‬‬ ‫مونږ د کابل حاکم نظام ته د نجات او خلصون لر ښوولې او ورته مو ویلي چې تر هر څککه لککومړی بایککد د‬ ‫استقلل له پاره سره لس یو کړو ‪ .‬او دغه فرصت چې ا دوی ته ورکړې ددې نه په ګټې اخستو سره ټول‬ ‫یو موټی شو او د هیواد د غمیزو دغه بیړۍ د ډوبیدو څخه خوندي کړو او په پوره یو والي سککره یککې سککاحل‬ ‫ته وکاږو ‪ .‬تر هغه چې مونږ احساس کړې نه یوازې د دولت مشرتابه هیئت بلکې ټولې سیاسي او مککدني‬ ‫ټولنې زمونږ سره په دې غږ کې شریکې وې ‪.‬‬ ‫هیودا د بهرني ښکېلک څخه ژغورل یوازې د کابل د نظام د مشرتابه په وس کې نه ده ددې له پاره بایککد د‬ ‫نظام مشرتابه هیئت د ټولو اړوندو ځواکونککو سککره لس یککو کککړي تککر څکو د ټککول ولککس د غوښککتنې پککه څیککر‬ ‫امریکایي ولکه له منځه ولړه شي ‪.‬‬ ‫دعوت‪ :‬که بهرنۍ قواوې ووځي د دې ضمانت به څوک ورکړي چې هغه پخوانۍ لوبه یانې تنظیمي جګړې بککه نککه‬ ‫تکراریږي په بغلن ولیت کې یې د حزب او طالبانو وروستۍ نښتې یوه ښه بیلګه ده؟‬ ‫ډیر خلک همدا اندیښنه لري ‪ ،‬فکر کوي چې زمونږ پایښت د بهرنیو ځواکونو په ولکې کې دی ‪ ،‬که دا نککه‬ ‫وي نو هیواد به یو ځل بیا د پخوانیو تنظیمي جګړو په اور کې را ونښلي ‪ .‬حال دا چې دا انګیرنه زما پککه‬ ‫اند سهي نه ده ‪ .‬لومړی دا چې روسان د مجاهدینو سره د یوه تړون پرته په عاجله توګه د افغانستانه و تښککتیدل‬ ‫‪ ،‬ان تر دې چې د روسانو د تیښتې په وخت کې هم د حزب اسلمي مجاهدینو پر هغککوی خپلککو ګککذارونو تککه دوام‬ ‫ورکاوه ‪ .‬دویم دا چې روسانو خپل لښکر وویست خو تر شا یې کمونستي ډلې ټپلې او د جبل السککراج د تککړون‬ ‫به څیر یوناولی او نا مقدسه اتحاد پرېښود چې په هغې کې دنظار د شورا تککر څنکګ د جنکرال دوسکتم د ګلکم‬ ‫جم ملیشې‪ ،‬د پرچم ګوند نظامي او سیاسي څیرې‪ ،‬د حکزب وحککدت ګونکد ‪...‬داسکې عناصکرو ګکډون درلکود‪،‬‬ ‫ددوی ملتړي پخپلکه روسکان ‪ ،‬ایرانیکان او هنکدوان ول ‪ ،‬د هغکوی مکوخه دا وه لککه څنګکه چکې اوس دا‬ ‫حقایق د څیړونکو له اړخه را بربنډ شویدي ‪ ،‬حزب اسلمي پرې نږدي په واکمنۍ کې ګډون وکککړي ‪ .‬او ان‬


‫‪132‬‬

‫تردې چې پکه دې سکازش ککې پاکسکتاني پنجکابي ککړۍ هکم شکاملې وې ‪ .‬هڅکه او هانکد یکې دا و چکې حکزب‬ ‫اسلمي هم په نظامي ډګر کې کمزوری کړي او هم په سیاسي ډګر کې ملتړي له لسککه ورکککړي ‪ .‬د حکزب‬ ‫اسلمي د مشرتابه ګناه دا وه چې هغه د خپل هیواد په خپلواکۍ باندې د هیچا سره سودا نککه شککوه کککولی ‪ .‬نککو‬ ‫په دې اساس یې حزب اسلمي په خل ف ډیر بې رحمانه جنګ پیل کړ او له هر لوري پر ې ګذارونه وشککول‬ ‫چې دادي د تاریخ پاڼې اوس پرې ډکې دي ) کېدی شي په دې اړه د بروس ریچارډسن کتاب ته مراجعککه‬ ‫وشي ‪(.‬‬ ‫خو په اوسني حال کې حزب اسلمي پککه خپلککه طرحککه کککې اوسککني حکککومت ‪ ،‬پارلمکان ‪ ،‬ملکي اردو‪ ،‬ملککي‬ ‫پولېس او ټول هغه نهادونه چې ددولت وړتیاوې لوړوي په خپل ځای پرې ایښې بلکې د هغوی د نککورو‬ ‫زیاتو غښتلي کولو له پاره یې غږ کړی‪ ،‬تر څنګ یې په ولس غککږ کککړی چککې را تلککونکی حکومتککونه بککه د‬ ‫زور او تزویر په ځای د ولس په خوښه ټاکل کېږي ‪ ،‬او د ټولو غمیککزو د پککای تککه رسککولو لککه پککاره یککې د‬ ‫قیادت ټاکل ولس ته پرې ایښې دي ‪.‬‬ ‫حقیقت دادی چې دا بهرني ځواکونه دي چې د ټول فسککاد عامککل ګرځیککدلي دي‪ ،‬دادي تاسککې همککدا اوس د‬ ‫محترم حامد کرزي ویناوې اوری چې غربیان او په ځانګړې توګه امریکایان څومره په فسککاد‪ ،‬غککدارۍ او‬ ‫‪....‬کې ککړ دي‪ .‬پخپله حکومتي کړۍ وایي چې د هیو