Issuu on Google+

Alfabe için buradan yardım alabilirsiniz: http://www.isa-sari.com/osmanlica/ Ders 1 Bismillâhirrahmânirrahîm Evet arkadaşlar, hoş geldiniz SamanyoluFanları'nın Osmanlıca sınıfı öğrencileri... Öncelikle şunu belirtelim; Osmanlıca, Türkçe'den ayrı bir dil değildir. Yani biz Osmanlı Türkçesi öğrenirken farklı bir dil öğrenmiyoruz, yalnızca şu anki Türkçemizin yaklaşık yüz yıl evvelki imlasını öğreniyoruz ki, farklı olan şey -istisnalar hariç- yalnızca alfabe. Bu nedenle Osmanlıca, mantığını kavrayıp kurallarını sindirdiğiniz vakit düzenli tekrar ile çok rahat bir şekilde öğrenilebilir bir ders olacak, inşallah. İlk dersimize başlayalım... Harfler Osmanlı Türkçesi'nde kullanılan harfler, içine Türkçe ve Farsça bazı unsurlar dâhil edilmiş bir Arapça alfabedir. Birçoğunuzun zaten aşina olduğu bu harflere yapılan eklemeleri gözden kaçırmayalım.

elif - ‫ا‬ be - ‫ب‬ pe - ‫پ‬ te - ‫ت‬ peltek se - ‫ث‬ cim - ‫ج‬ çim - ‫چ‬


ha - ‫ح‬ hı - ‫خ‬ dal - ‫د‬ zel - ‫ذ‬ ra - ‫ر‬ ze - ‫ز‬ je - ‫ژ‬ sin - ‫س‬ şın - ‫ش‬ sad - ‫ص‬ dat - ‫ض‬ tı - ‫ط‬


zı - ‫ظ‬ ayn - ‫ع‬ gayn - ‫غ‬ fe - ‫ف‬ kaf - ‫ق‬ kef - ‫ك‬ lâm - ‫ل‬ mim - ‫م‬ nun - ‫ن‬ vav - ‫و‬ güzel he - ‫ه‬ lâmelif - ‫ﻻ‬ ye - ‫ى‬


Temin edeceğimiz ve bu ders için kullanacağımız bir deftere yukarıdaki gibi harfleri ve karşılıklarını yazıyoruz. Harflerin yazımı ilk başta zor gelebilir, ama zamanla alışacaksınız. Zorlandığınız harfleri bir değil birden çok yazmayı deneyin. Yarınki derse kadar herkes bunu yazmış olsun lütfen. Ders 2 Dün Osmanlı Türkçesi alfabesindeki harflerden giriş yapmıştık. Herkes bu harfleri ve karşılıklarını defterine yazdı sanıyorum, -sonradan katılanlar ilk dersi telafi ederler- bugün harflerin başta, ortada ve sonda yazılışlarını göreceğiz. Osmanlı Türkçesi'ndeki harflerin karşılık geldiği sesler ile kelime başında, kelime ortasında ve kelime sonundaki aldığı şekilleri içeren bir tablomuz var:


Bu tabloda harflerin aldığı şekilleri ancak yazarak zihnimize oturtabiliriz. Bu yüzden yukarıdaki tabloyu defterinize geçirmeniz gerekiyor. İlk başta tabloya bakarak yazın, daha sonra tabloya bakmadan öğrenmek amacıyla aklınızda kalan şekliyle ikinci ve üçüncü


tablonuzu defterinizde oluşturun. Toplam üç kez yazıyoruz, bu ilk başta sıkıcı gelebilir fakat bitişmeler önemli, iyice öğrenmek amacıyla üçe tamamlamanızı rica ediyorum. Osmanlı alfabesinde kelime içinde bazı harfler kendinden sonraki harf ile bitişmez. Bu harfler şunlardır:

‫ا د ذ ر ز ژ و‬

(Elif, dal, zel, ra, ze, je, vav)

Bu kendinden sonraki harfle bitişmeyen harfler kuralını da defterinize altını çize çize not edin, ileride çok lazım olacak. Ders 3 Bugünkü dersimiz harflerin okunuşu. Aşağıda tüm harflerin karşılık geldiği sesler ve bazı kurallar bulunuyor. Bu okunuşları defterimize yazdıktan sonra seslendirme yaparak pekiştireceğiz.

elif - ‫ ا‬a veya e sesi verir, alfabedeki tek ünlü harftir. be - ‫ ب‬b pe - ‫ پ‬p te - ‫ ت‬t (ince) peltek se - ‫ ث‬s (Türkçe asıllı kelimelerde kullanılmaz.) cim - ‫ ج‬c çim - ‫ چ‬ç ha - ‫ ح‬h (kalın) (Türkçe asıllı kelimelerde kullanılmaz.) hı - ‫ خ‬h (kalın) (Türkçe asıllı kelimelerde kullanılmaz.) dal - ‫ د‬d zel - ‫ ذ‬z (ince) (Türkçe asıllı kelimelerde kullanılmaz.)


ra - ‫ ر‬r ze - ‫ ز‬z (ince) je - ‫ ژ‬j sin - ‫ س‬s (ince) şın - ‫ ش‬ş (ince) sad - ‫ ص‬s (kalın) dat - ‫ ض‬d veya z şeklinde okunur. (Kalın) (Türkçe asıllı kelimelerde kullanılmaz.)

tı - ‫ ط‬t (kalın) zı - ‫ ظ‬z (kalın) ayn - ‫' ع‬a, 'ı, 'i, 'o,'u şeklinde okunur. Normalde sessiz bir harf olmasına rağmen sesli harfleri karşılar. Türkçe asıllı kelimelerde kullanılmaz.

gayn - ‫ غ‬g, ğ (kalın) fe - ‫ ف‬f kaf - ‫ ق‬k (kalın) kef - ‫ ك‬k, g, ğ, n (nazal n) (ince) lâm - ‫ ل‬l mim - ‫ م‬m


nun - ‫ ن‬n vav - ‫ و‬v harfini karşılar. Aynı zamanda o, ö, u, ü sesli harflerini okutur. güzel he - ‫ ه‬h (ince) Aynı zamanda e, bazen de a sesli harflerini okutur. lâmelif - ‫ ﻻ‬lâ (lâm ve elif harflerinin birleşmesinden oluşur.) ye - ‫ ى‬y Aynı zamanda ı, bazen de i sesli harflerini okutur. Şimdi Osmanlıca'da sesli harf olarak kullanılan okutucu harflere geçiyoruz. Okutucu Harfler: 1)

‫( ا‬elif) okutucusu:

‫ ا‬okutucusu önüne geldiği harfi “a” sesiyle okutur. 2)

‫( ه‬güzel he) okutucusu:

‫ ه‬okutucusu önüne geldiği harfi “e” sesiyle ve bazen de “a” sesiyle okutur. 3)

‫( و‬vav) okutucusu:

‫ و‬okutucusu önüne geldiği harfi “o-ö-u-ü” seslerinden biriyle okutur. 4)

‫( ى‬ye) okutucusu:

‫ ى‬okutucusu önüne geldiği harfi “ı – i” seslerinden biriyle okutur. Ders 4 Bugün harflerin bitişerek kelime oluşturmasını ve okutucu harfleri örnekler üzerinde göreceğiz. Aşağıdaki örnekleri inceleyerek okutucuların harfleri nasıl seslendirdiklerine ve kalın - ince harflerin nerelerde kullanıldıklarına dikkat edin ve bunları defterinize yazın. Birazdan vereceğim kelimeleri kendiniz okuyacaksınız. 1)

‫( ا‬elif) okutucusu:

‫ ا‬okutucusu önüne geldiği harfi “a” sesiyle okutur.


Örnek:

‫ اننه‬anne ‫ بابا‬baba ‫ ابل‬abla 2)

‫( ه‬güzel he) okutucusu:

‫ ه‬okutucusu önüne geldiği harfi “e” sesiyle ve bazen de “a” sesiyle okutur. Örnek:

‫ كدى‬kedi ‫ دده‬dede ‫ دوه‬deve 3)

‫( و‬vav) okutucusu:

‫ و‬okutucusu önüne geldiği harfi “o-ö-u-ü” seslerinden biriyle okutur. Örnek:

‫ صو‬su ‫ طوز‬toz ‫ سوز‬süz 4)

‫( ى‬ye) okutucusu:

‫ ى‬okutucusu önüne geldiği harfi “ı – i” seslerinden biriyle okutur.


Örnek:

‫ چيز‬çiz ‫ قير‬kır ‫ ديرى‬diri toz

‫سوز‬

süz

‫توز‬ ‫صوز‬ Yukarıdakileri kelimeleri niçin bu şekilde yazmadım, söyleyecek olan var mı? Kelime başlarında sesli harflerin gösterimi şu şekildedir:

‫( آ‬Medli Elif) E: ‫( أ‬Hemzeli Elif) I, İ: ‫اى‬ O, Ö, U, Ü: ‫او‬ A:

Not: Osmanlıca'da Türkçe asıllı kelimelerin ortasındaki "e" harfi genellikle gösterilmez, ama

‫ه‬

kelime "e" ile bitiyorsa mutlaka sonunda güzel he ( ) gösterilir. Alıştırma 1: Şimdi aşağıdaki kelimeleri okuyun ve buraya latin harfleriyle yazın.

‫سيلگى‬ ‫بولوط‬ ‫ارابا‬ ‫پيژاما‬ ‫ألديون‬ ‫دوﻻپ‬ ‫كوى‬


‫چايدانليق‬ ‫دڭيز‬ ‫دره‬ ‫ديرك‬ ‫قارپوز‬ ‫يولجو‬ ‫بيلگيصايار‬ ‫صابون‬ ‫صامانيولو فانلرى‬ ‫‪ (sağır kef, nazal n) harfi yalnızca ve yalnızca Türkçe asıllı kelimelerde‬ك ‪Önemli not:‬‬ ‫‪kullanılır.‬‬ ‫‪Alıştırma 2:‬‬

‫زامان‬ ‫ايكنه‬ ‫قووا‬ ‫ماصا‬ ‫طاهتا‬ ‫پييانو‬ ‫اپارتمان‬ ‫قاست‬ ‫غازته‬ ‫بيسيكلت‬ ‫آيله‬ ‫كونش‬


Ders 5 Osmanlı Türkçesi'nde Şahıs Zamirleri:

‫بن‬ Sen - ‫سن‬ O - ‫او‬ Biz - ‫بز‬ Siz - ‫سز‬ Onlar – ‫اوكلر‬ Ben -

İşaret Zamirleri:

‫او‬ Bu - ‫بو‬ Şu - ‫شو‬ Onlar - ‫اوكلر‬ Bunlar - ‫بوكلر‬ Şunlar - ‫شوكلر‬ O-

Not: Onlar, bunlar ve şunlar zamirlerindeki "n" harfleri

‫ ك‬ile yazılır.

Şimdi hâl eklerine geçiyoruz. Osmanlı Türkçesi'nde eklerin çoğu tek şekildir. Yani Türkiye Türkçesi'nde olduğu gibi seslere göre çeşitlilik göstermez.

Yönelme (-a, -e) Hâli Eki:

‫( ه اوكوله‬okula)

Belirtme (-ı, -i, -o, -ö, -u, -ü) Hâli Eki: Bulunma (-da, -de, -ta, -te) Hâli Eki:

‫( ى قوشى‬kuşu)

‫( ده أوده‬evde)

Ayrılma (-dan, -den, -tan, -ten) Hâli Eki:

‫( دن ارابادن‬arabadan)


Tek şekil ne demek? Tek şekil demek, Türkiye Türkçesi'nde kullandığımız gibi örneğin bulunma hâli ekini -da, -de, -ta, -te gibi kelimenin ses yapısına uydurarak dört farklı şekilde kullanmak değil de, sadece -de olarak kullanmaktır. (

‫)ده‬

Dünya-da Ev-de Ayak-ta Yemek-te Alıştırma 3

‫ياتاقدن‬ ‫يولجولوغه‬ ‫هالييى‬ ‫سپتده‬ ‫اغاجه‬ ‫چوجوقدن‬ ‫اوكرتمنى‬ ‫اوكلره‬ ‫سنه‬ ‫شوكله‬ ‫بزدن‬ ‫كوزيم‬ Alıştırma 4

‫آق آقچه قارا كون ايچيكدر‬ ‫آياغيكى يورغانيكه كوره اوزات‬


‫دوصت باشه‪ ،‬دوشمان آياغه باقار‬ ‫روزكار أكهن فيرتينا بيچر‬ ‫كهلنه كيت دهنيلمز‬ ‫حق يريكى بولور‬ ‫هامامه كيرن ترلر‬ ‫سن ايشدن قورقما‪ ،‬ايش سندن قورقسون‬ ‫صورا صورا باغدات بولونور‬ ‫صو اويور‪ ،‬دوشمان اويوماز‬ ‫‪Ders 6‬‬ ‫‪Bugün Osmanlı Türkçesi'ndeki bazı tek şekilli ekleri göreceğiz.‬‬

‫)‪ (öğrencidir‬در اوكرنجيدر‬ ‫)‪ (gitti‬دى كتدى‬

‫‪-dır, -dir, -dur, -dür, -tır, -tir, -tur, -tür eki, tek şekildir:‬‬

‫‪Görülen geçmiş zaman eki -dı, -di, -du, dü, -tı, -ti, -tu, -tü tek şekildir:‬‬


Öğrenilen geçmiş zaman eki -mış, -miş, -muş, müş, tek şekildir: (görmüş) Şart eki olan -sa, -se, tek şekildir:

‫مش كورمش‬

‫( سه اوقوسه‬okusa)

Bağlaç olan da, de (ayrı yazılan) tek şekildir:

‫( ده آحمد ده كلسن‬Ahmet de

gelsin) Alıştırma 5

‫بوراصى صامانيولو فانلرى اوقولينيك عصمنليجه‬ ‫صينيفيدر‬ ‫كونش چوقدن دوغمشدى‬ ‫داها اوكجه كلسهيديك‬ ‫آينا ده ماجهراجى كيبى أركن باشلسه‬ Osmanlı Türkçesi'nde iyelik ekleri: 1. Tekil Şahıs: Ben defterim

‫دفتريم‬

2. Tekil Şahıs: Sen defterin

‫سن‬

‫دفتريك‬

3. Tekil Şahıs: O defteri

‫بن‬

‫او‬

‫دفترى‬


1. Çoğul Şahıs: Biz defterimiz

‫دفتريمز‬

2. Çoğul Şahıs: Siz defteriniz

‫سز‬

‫دفتريكز‬

3. Çoğul Şahıs: Onlar defterleri

‫بز‬

‫اوكلر‬

‫دفترلرى‬

Önemli Not: Osmanlı Türkçesi'nde ikinci tekil ve ikinci çoğul şahısların iyelik ekleri (nun) ile değil,

‫ ( ك‬nazal n) ile yazılır.

‫ن‬


Cevap Anahtarı: Alıştırma 1: silgi bulut araba pijama eldiven dolap köy çaydanlık deniz dere direk karpuz yolcu bilgisayar sabun samanyolufanları Alıştırma 2: zaman iğne kova masa tahta


piyano apartman kaset gazete bisiklet aile güneş Alıştırma 3: yataktan yolculuğa halıyı sepette ağaca çocukdan öğretmeni onlara sana şunla bizden gözüm Alıştırma 4: Ak akçe kara gün içindir Ayağını yorganına göre uzat Dost başa, düşman ayağa bakar Rüzgar eken fırtına biçer Gelene git denilmez Hak yerini bulur Hamama giren terler Sen işten korkma, iş senden korksun Sora sora bağdat bulunur Su uyur düşman uyumaz Alıştırma 5: Burası Samanyolu Fanları Okulu'nun Osmanlıca sınıfıdır Güneş çoktan doğmuştu Daha önce gelseydin Ayna da Maceracı gibi erken başlasa Resim 1: Bir kedi gördüm sanki! Resim 2: Trafik kurallarına uyalım uymayanları uyaralım Resim 3: Ankebut adam Resim 4: 1=astronomi 2=referandum 3=doğalgaz


4=molek端ler biyoloji 5=entegrasyon 6=petrol rezervi 7=medikal


Osmanlı Türkçesi Dersleri