Page 1

АҚПАРАТТАР аєыны  Оңтүстік Қазақстан облысында термалды ыстық су тиімді пайдаланыла бастады. Оның шыққан жері – Отырар ауданында көп қабатты тұрғын үйлер 20 жылдан кейін осы ыстық жылумен қамтылды. Пəтерлерде емдік қасиеті бар су ағып тұр.  Қызылорда облыстық про куратурасының ық палы мен 1,9 млрд. теңгенің шығыны өндірілді. Оның 1,5 млрд. теңгесі мемлекеттік бюд жет пайдасына түскен. Еңбек заңнамаларының бұзы луына орай қолданылған нақты шаралардың арқасында 35 кəсіпорындағы 7 460 жұмысшының 407,0 млн. теңге жалақы қарызы өтелді.  Қарағанды облыстық қаржы полициясының эксқызметкері мен оның сыбайласы 550 млн. теңге көлемінде алаяқтық жасағандары үшін 9 жылдан жаза алды. Сот олардан мемлекет пайдасына 116 мың теңгені өндірді, бұл қаражат сараптамаларды өткізуге жұмсалды.  Қазақстанның сақтандыру нарығы 2012 жылы 20,5 пайызға өсті. «Еуразия» сақтандыру компаниясы» АҚ басқарма төрағасының орынбасары Назым Тульчинский бүгін Алматыда өткен баспасөз мəслихатында осыны жеткізді. Оның айтуынша, отандық сақтандыру компанияларының жиынтық жеке капиталы 7,6 пайызға ұлғайып, 239,7 млрд. теңгені құраған.  Қазақстан халқы 17 миллион адамға жақындады. Статистика агенттігінің хабарлауынша, 2013 жылғы 1 қаңтарда бұл мөлшер 16 млн. 911,9 мың адамға жеткен. Мұның 9 264,9 мыңы қалалық, ал 7 646,9 мыңы ауылдық жерлерде тұрады.  2017 жылға қарай Астанада трамвай қозғалысы қатарға қосылады. Ол қала аумағында 50 шақты құраммен қызмет көрсетеді. Желінің жалпы ұзындығы 42,1 шақырымды құраса, оның жер үсті участогы – 12, эстакадалық жолы 30 шақырымға барады.  Павлодар полицейлері ұйымдасқан қылмыстық топтың басшысын ұстады. Тəртіп сақшылары оны Ақсу қаласында өткізілген шұғыл іс-шараның нəтижесінде тізгіндеді. Тексеру кезінде 29 жастағы азаматтан 5,5 грамм героин мен қолдан жасалған бір рет оқталатын 5,6 миллиметрлік атыс қаруы табылды.  Атырауда браконьерлік жолмен ауланған 11 тонна балық алынды. Денін сазан балықтары құраған су жəндіктері табиғатты қорғау прокуратурасы өткізген рейд барысында анықталды. Тексеру кезінде балықтың қайдан алынғандығын түсіндіретін құжаттар жоқ болып шықты. ҚазАқпарат, CA-NEWS (kz), Bnews.kz агенттіктерінің хабарлары бойынша дайындалды.

№61 (28000) 6 АҚПАН СƏРСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

ЌАЗАЌСТАН ПРЕЗИДЕНТІ ИСПАНИЯ КОРОЛЬДІГІНДЕ

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев жұмыс сапарымен Испания Корольдігіне келді, деп хабарлады Қазақстан Республикасы Президентінің баспасөз қызметі.

Мадридтің «Барахас» əуежайында Мемлекет басшысын Испания Корольдігінің Сыртқы істер жəне ынтымақтастық министрлігінің Мемлекеттік хатшысы Гонсало де Бенито қарсы алды.

Сапар барысында Испания Королі Хуан Карлос I-мен, Испания Корольдігі Үкіметінің төрағасы М.Рахоймен жəне испандық бірқатар компаниялардың басшыларымен екіжақты кездесу өткізу жоспарланған.

Республика тынысы: мың бір мысал

«Ќўрылыс-Полимердіѕ» алєашќы ќадамы

Жамбыл облысында таєы бір жаѕа кəсіпорын ашылды

Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Мемлекеттік үдемелі индустриялықинновациялық даму бағдарламасы шеңберінде облыс бойынша бүгінде құны 500 миллиард теңгеге жуық 31 инвестициялық жоба (6,5 мың жаңа жұмыс орны) жүзеге асырылуда. Оның 16,4 миллиард теңгені құрайтын 8 жобасының (646 жұмыс орны) құрылыс жұмысы үстіміздегі жылы аяқталып, ел экономикасын өркендетудегі алғашқы қадамдарын бастамақ. Жақында осы жобалардың алғашқы қарлығашы – «Құрылыс-Полимер» компаниясы өз жобасының тұсауын кесті. Кəсіпорында алғашқы кезде 130-дан астам адам жұмыс істейтін болса, ал жақын болашақта олардың саны 270 адамға дейін жетуі мүмкін. Жамбыл облысындағы бұл таңғажайып кəсіпорынның өнді ріс тік кешенінің құрамына 16 инновациялық желі енеді. Бүгінде полимерден жасалған

өнімдер құрылыс индустриясында кеңінен қолданылады. Оның өндірістік технологиясы мен техникалық сипаттамасы да жақсы деген бағаға ие болған. Мысалы, армирленген пленкалар (үлдірлер) Қазақстанға дейін тек қана Оңтүстік Корея мен Чехияда ғана жасалып келген екен. Ал жол төсеу құры лысында қолданылатын тайқы дəнекерленген геосеткаларды (торларды) жасайтын ел, тіпті, жоқ деуге болғандай. Осы бір ғана торлардың өзін құрылыс саласы үшін, мысалы, қас бетке тұтуға, қорғаныстық-де ко ративтік жағдайда пайдалануға, жамылғы мен қоршау ретінде қолдануға жəне сылақты ұстап тұруға ыңғайлы деген сияқты көп жағдайда жарата беруге болады. Оның бұдан басқа да пайдалы мүмкіндіктері қаншама. Полимер өнімдерінің, өз кезегінде, темір, ағаш, темір-бетон, қиыршық тас сияқты тағы басқа да қымбат құрылыс материалдарын пайдаланудың көлемін қысқартып, тіпті, электр қуатын азайтуға дейін мүмкіндіктері бар, дейді мамандар. Мысалы, жаңадан жол төсеп, оны

мерзімінде пайдалануға беруде осы технологияның арқасында шығынды 20 пайызға дейін азайтуға болады екен. Сондай-ақ, жолды жаңалап қайта жөндеу мерзімін 4-5 жылға ұзарта түсетін қасиеті де бар. Армирленген төсеніш үстіне бетон немесе цемент құйып, оны 6-7 сантиметр қалыңдықта жаю кезінде əр шаршы метрге 2500 теңге үнемделмек. Бұл орасан пайда. Ал бұдан бөлек, жаңа өнімді қолдану құрылыс сапасын жақсартып, оны еуропалық деңгейге көтере түседі. Жобаны жүзеге асыру үшін, яғни қажетті құрал-жабдықтарды алуға «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы шеңберіндегі несие де айтарлықтай көмектескен. «Құрылыс-Полимер» ЖШС-ның əріптес басқарушыларының бірі Марк Векслер аталмыш өндірістің өміршең жоба екеніне тоқталып, жұмыстарына жан-жақты қолдау көрсеткен облыс əкімі Қанат Бозымбаев пен Тараз қаласының əкімі Бекболат Орынбековке өз ризашылығын жеткізді. (Соңы 4-бетте).

Баламалы энергияєа бетбўрыс ќарќынды Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Кеше Премьер-Министр Серік Ахметовтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында баламалы энергия көздерін дамыту мəселелері қаралды. Онда ПремьерМинистрдің орынбасары – Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі Əсет Исекешев елімізде бұл бағытта атқарылып жатқан іс-шаралар барысын баяндады. «Жасыл экономика» жолына түсу, баламалы энергия

көзіне көшу – қазіргі күні біздің ғана емес, бүкіл əлем алдында тұрған маңызды мəселе. Себебі, баламалы энергияны пайдалану энергия қорларын үнемдеудің басты тетігі болумен қатар, экологиялық проблемалармен күресудің де тиімді амалы саналады. Осыған орай еліміз соңғы жылдары бұл бағытты дамытуға барынша күш салып, айрықша назар аударуда. Бұл жөнінде кешегі Үкімет отырысында Ə.Исекешев те кеңінен əңгімеледі. Ол «жасыл экономиканы» дамыту ісі Мемлекет басшысы жүктеген міндет екенін айта отырып, бұл салада

елімізде бірқатар кешенді жобалардың қолға алынғанын атап өтті. «Бұл тапсырма экологиялық, экономикалық жəне əлеуметтік аспектілерді ескере отырып, біртұтас жəне теңгерімді ұстаным қабылдауды талап етеді. Осыған орай бірқатар жүйелі шаралар əзірленді, енді алдымызда еліміздің отын-энергетикалық кешенін орнықты дамытуға бағытталған шараларды зерделеу міндеті тұр», деді Ə.Исекешев.

Айтайын дегенім...

(Соңы 4-бетте).

Бəрі ґзімізге байланысты екен Қаңтар айында облысқа жұмыс сапарымен Парламент Сенатының Төрағасы Қайрат Мəми келіп, өңірдің жергілікті билік активімен кездесті. Жүздесу барысында «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Елбасы Жолдауындағы негізгі бағыттарға баса назар аударылды. Менің айтайын дегенім, Сенат Төрағасы жасаған баяндаманы баяндау емес, сол баяндаманың бастанаяқ түгелдей қазақ тілінде жасалғаны. Үлкен залдың ішінде жиналған қауым (дені – өзіміздің қазақ), өзге

ұлт өкілдері бəрі де (құлақтарында ілеспе-ау дарма құралдары ілінген) сабырлы да салмақты, жағымды үнді қазақы сөздерге ұйып қалыпты. Шынын айтсам, рахаттана сүйсініп, толғандым. Айналама қарап-қарап қоямын. Кеудемді қуаныш сезімі биледі. Бəрі де қазақ тілінде жасалған баяндаманы жан-тəндерімен тыңдап қалыпты. Ана тіліміздің байлығы, құдіреті кең залдың ішіне нұрлы сəуле төккендей. Солтүстік өңірде мұндай қазақ тілінде өткізілген жиынды, қазақ тілінде жазылған баяндаманы тыңдау, əрине, жасырары жоқ, біздер үшін

жаңалық. Көбінесе жиындар ресми тілде өтеді. Қазақ тілінде баяндама жасап, сөз сөйлейтіндер жоқтың қасы. Облыстағы қазақтардың саны қазір 48,8 пайызға жетті. Сүйінші дейік. Өзге ұлт өкілдері үш-төртеу болса да, бүкіл зал қаракөздер толып отырсақ та, баяғыдан қалмаған əдетпен, орыс тілінде сөйлей жөнелеміз кеп. Орыс тілінде сөйлемесін деп ешкім айтпайды, бірақ, басшы, депутат, əкім қазақтардың өз тіліне деген құрметі, ілтипаты, намысы болуы керек. Біз қорғаштанып, жалтақтап, жасқанып тұрамыз. Өз елімізде өмір сүріп

жүріп, өз тілімізде сөйлеуден неге жасқанамыз?.. Бəрі де өзімізден, өзімізге байланысты екен. Менің өзім мəслихат жиындарында қазақ тілінде сауал тастап, қазақ тілінде сөйлеймін. Сенат Төрағасы Қайрат Мəмидің бұл сапары бəрімізге ой салды. Жас баладай қуанып, қолыма қалам алғаным да содан. Елдік, егемендік, қазақ тілінің заманы келді деген осы емес пе? Серік СҮЛЕЙМЕНОВ,

Павлодар облыстық мəслихатының депутаты.

ПАВЛОДАР.

ТОЌЫРАУ ТЎСЫНДА Ќазаќстан Республикасыныѕ Президенті Нўрсўлтан Назарбаев пен журналист Сауытбек Абдрахмановтыѕ сўхбат кітабынан – Нұрсұлтан Əбішұлы, өзіңізбен сұхбаттарымыздың ендігі тарауының сіздің Қарағанды облыстық партия комитетінің хатшылығынан Орталық комитеттің хатшылығына ауысқан тұстағы қызметіңіз, одан кейін республика Үкіметін басқарған жылдарыңыз жөнінде болуы қисынды сияқты. Өткен жолғы əңгіменің соңына дəйектеме ретінде жақында өмірден өткен белгілі қаламгер, ғалым Əбдеш Қалмырзаевтың: «Болат пышақ қап түбінде жатсын ба? Қырыққа жетпей Назарбаев Алматыға партияның Орталық комитетінің хатшысы болып оралды. Қарапайым ауыл баласы есейіп, ержетіп, ақыл тоқтатып, ел ағасы болып, ақбоз атқа мініп, туған жері Жетісуға – сүйікті қаласы Алматыға оралды. Көп ұзамай республика Үкіметінің басшысы болып тағайындалды» деген сөздері келтірілген еді. Расында да, сіздің бұл қызметке тағайындалуыңыз кезінде талай əңгімеге арқау болған оқиға. Ол кезде жасы қырыққа толмаған жігіттің обком хатшысы биігіне көтерілуінің өзі таңданарлық жай саналатын. Осы жайында не айтар едіңіз? – Теміртау мен Қарағандыда жалпы жиырма жылдай жұмыс істедім ғой. Жастықтың жалынымен ерте кетіп, кеш қайтып жүріп, ауылдың алыстығын онша қатты ойлай да бермеппін. Ауық-ауық сағынып, ішің уылжып кетеді, əрине. Ондайда көңілге өлең жолдары да оралатын. Ауылды сағынғаннан шығарған «Шұбарат» деген əнімді «Социалистік Қазақстанның» журналистері Теміртауға келгенде орындап бергенім сендердің газеттеріңде жазылды. 1977 жылы анам қайтыс болды. Аспан айналып жерге түскендей қатты қайғырдым. Алдында ғана Шамалғанға барып, халін біліп кеткен едім. Жамандықты кім ойлайды, апамның денсаулығы тез арада сыр береді-ау деген уайымға бой алдыра қоймағанмын. Қарағанды обкомының хатшылығына ұсынылып, Алматыда ЦК-да болып, Мəскеуге кеткенмін. Нашар жатыр деген хабарды алып, қайтадан ұшып жеткенше жан анам өмірден өтіп кете барыпты. Сонда анашымның мына дүниемен қоштасатын сəтінде жанында бола алмадым-ау, соңғы сөздерін ести алмадым-ау, жақын жерде тұрсам жетер едім-ау деп қатты қамыққаным бар. Алматыға қашан қайтамын деп армандаушы едім. Соның өзінде де екі жыл өткеннен кейін маған Алматыға, Орталық комитет хатшылығына шақыру жасалғанда азаматтығымның алтын бесігіндей болған Арқа жерімен, ондағы жора-жолдастармен қимай-қимай қоштастым. Жүрегімнің бір бөлшегі сонда қалып қойғандай күй кештім. Обкомның сол кездегі бірінші хатшысы А.Коркин шығарып салды. Ал енді ол қызметке тағайындалуым жайында не айтуға болады? Осылай да осылай, жауапты жұмысымды жақсы атқардым, еңбегім бағаланды, содан кейін мынандай биік қызметте көтерілдім дейін бе, немене?.. Қайткенде де аянып қалмағаным анық. Сол он тоғыз жылдың ішінде ысылдым, шыңдалдым, неше түрлі адамдармен араласып-құраласып, сан түрлі ұлт өкілдерімен істес болдым. Менің басқа облыста емес, Қарағандыда жұмыс істегенімнің де өзіндік рөлі болған сияқты көрінеді. Не айтатыны бар, Теміртау мен Қарағанды мектебі кадрларды қатты шыңдайды. Бүкіл ел үшін стратегиялық мəнді, аса маңызды өнім шығаратын Қазақстан Магниткасы, Қарағанды көмір бассейні қашанда Мəскеудің назарында тұрған. Ондағы кадрларға да дəйім көңіл бөлінген. Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің экономика мəселелеріне жауапты хатшысы қызметіне мен 1979 жылдың желтоқсанында сайландым. Солай деп, сайландым деп айтуын айтамыз ғой, негізінде ол кездегі мұндай

биік лауазымды қызметке сайланудың барлығы формальді түрде жүретін. Алдын ала Алматыдағы үлкен үйде əңгіме өткізіледі, одан кейін Мəскеудегі үлкен үйге барасың, талай кабинетте боласың, кандидатураң КОКП Орталық комитетінің секретариатында қаралады, талқыланады, содан кейін Кремль «батасын» берсе ғана мұндағы Орталық комитеттің пленумы «сайлай» алады. Сусловтың маған «Сізді өсіріп шығардық» деп жүргені содан. – Сіз СОКП Орталық комитетінің хатшылығында жаңа қызметке бекітілгеніңіз жайында «Əділеттің ақ жолы» атты кітабыңызда жазғансыз. Сонда мені басқа адамдар өсіріп шығарды дегендей ой айтқансыз. Мұны қалай түсіндірер едіңіз? ДƏЙЕКТЕМЕ: «...1980 жылы мені КОКП Орталық Комитетінің Секретариатында Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің хатшысы қызметіне бекіткен кезде М.А.Суслов Қарағанды металлургия комбинатының мəселелері жөніндегі екеуара əңгімемізді еске түсіріп (бəлкім, бұл туралы оның есіне салып қойған болар), былай деген еді: «Міне, біз сізді өсіріп те шығардық». Иə, жаңа қызметіме келуімде партия басшыларының баз бірінің пікірі де, республика өнеркəсібінің жай-жапсарын білетін, тікелей өндірісте істеп тəжірибе жинақтаған адамның басшылықта болуын қажет еткен Қонаевтың ықтияры да өз рөлін атқарғаны сөзсіз. Алайда, бұған дейінгі жүріп өткен жолым, əйтседағы мені басқа адамдар шыңдап, өсірді деп санауыма толық негіз болады». Н.Назарбаев, «Əділеттің ақ жолы», А., 1991, 122бет. – Менің тағдырымды басшылықтағы бір-екі адам шеше салған жоқ деген сыңайдағы сөз ғой ол. Басқа адамдар деген кімдер? Олар менің бүкіл өмір жолымда кездескен адамдар, маған ұстаздық еткен, жəрдем көрсеткен, менімен бірге жұмыс істеп, маман ретінде шыңдалуыма, азамат ретінде қалыптасуыма септескен жандар. Теміртауда комбинат директоры О.Тищенко өте іскер металлургия маманы еді. Қала партия ұйымының басшысы Н.Давыдов, Қарағанды облысының сол кездегі атқару комитетінің төрағасы С.Досмағамбетов секілді адамдар өз тəжірибесімен, нақты ісімен, қолдауымен көмек етті деуге болады. Отты көсеп жүргенде жұмысшылар арасында да ұстаздарым аз емес еді. Олардың бəрін айтып шығу тұрмақ, еске толық түсіру де қиын. Тіпті маған əртүрлі себеппен зиян келтірген, жолыма көлденең тұрған кісілерден де пайда көрдім деуіме болады. Ондай кедергілер, əсіресе, жас кезіңде ширатады, шынықтырады, өмірдің күнгейі мен көлеңкесін қатар көруге үйретеді, ненің жақсы, ненің жаман екенін ажыратқызады. Əрине, мұндай жоғары лауазымды қызметке жастай көтерілуімде республика басшысы Д.А.Қонаевтың маған деген ықыласты қабағының да белгілі бір дəрежеде əсері бар деп ойлаймын. «Жастай» дегенді сол кездегі өлшемді ескеріп айтып отырмын. Əйтпесе, қырықтағы адам жас бола ма екен? «Отызыңда орда бұзбасаң, қырқыңда қамал ала алмайсың» дейді қазақтың мақалы. Тəуелсіздік жылдарында отыздан жаңа асқан қаншама жігітке жауапты қызметтердің тізгінін ұстаттық, солардың көбі сенімді ақтап шықты ғой. Айтқандай, жас кадрларға сенім бұрынырақта Кеңес одағында да көрсетілетін. Косыгин де, Суслов та, Громыко да билікке жастай араласқандар болатын. Жағдай кейін өзгерді. Кадрлардың тұрақтылығы дегенді алға тосып алып, бір қызметте ұзақ отыру қалыпты жағдай саналып кетті. (Соңы 2-3-беттерде).


2 (Соңы. Басы 1-бетте). Мен Қонаевпен 1977 жылы жақынырақ танысқан едім. Қарағандыға келген сапарында Дінмұхамед Ахметұлы екеу міздің үлкен өндіріс ортасынан шыққанымызға, мамандығымыз металлург екендігіне, Орталық Қазақстанда еңбек еткенімізге назар аударған, жылы сөйлескен. Дегенмен, бұл мəселенің бір ғана жағы жəне негізгі жағы да емес. Екінші жағы жəне негізгі жағы, артық айтты деме, республика басшылығына өнеркəсіптің қайнаған қазанында пісіп шыққан, партиялық жұмыстың бірнеше сатысынан өткен, қай жағынан да сенімді кадрдың қажет болғандығы деп ойлаймын. Жаңа айтып кеткенімдей, жасымнан елге белгілі металлург болдым, комсомол қайраткері атандым, ақпарат құралдарында мен туралы аз айтылған жоқ. Өмірде бір айтарлықтай қате жіберсең партия оны кешірмеуші еді. Ондайларды өсірмейтін. Бұл да ескерілген болар. Маған Мəскеудің оң көзімен қарап тұрғандығы тағы бар. КОКП Орталық комитетінің секретариатындағы талқылаудан кейін Сусловтың Алматыға телефондап, мен жайында жылы сөз айтқанын Қонаевтың ұмытпағаны анық. Ол кезде ұсынған кандидатураңның Мəскеу тарапынан қолдау таппай қалуы деген республика басшылығы үшін үлкен мін, кадр саясатындағы бадырайып тұрған қателік саналатын. Тағы да айтамын, республикалардың орталық комитеттеріндегі басқа сала хатшыларын былайынша бекіте салса да, бүкіл ел үшін аса маңызды стратегиялық шикізат өндірілетін салаға жауап беретін хатшының қызметі тек Мəскеудің прерогативасы болатын. Орталық комитеттің хатшысы лауазымы менің өмірімде үлкен белес екендігін жаңа жұмыстың алғашқы күндерінен-ақ сезіндім дей аламын. Бүкіл республика аумағында ойлау, одақтық министрліктермен ұдайы байланыста болу стратегиялық мəні бар мəселелермен айналысуға мүмкіндік ашады. Орталық комитет хатшысы қызметін атқарған төрт жылдан астам уақыттың ішінде республиканың индустриялық əлеуетін нығайту бағытында қыруар жұмыс атқарылды, əсіресе, мұнай, газ, химия өнеркəсібін, машина жасау, халық тұтынатын тауарлар өндіру ісінде бірқатар ілгерілеушілікке қол жетті. Кезінде Теміртауда өзін-өзі ақтаған жұмыс тəжірибем бойынша бұл қызметте де мүмкіндігінше КОКП Орталық комитетінің, одақтық үкіметтің алдына өткір мəселелер қойып, олардың тиісті шешім табуына күш салып жүрдім. Төрт жылдың ішінде республиканың барлық облыстарында бірнеше реттен болып, белді деген өнеркəсіп нысандарындағы жағдаймен жақсылап таныстым. Ол кезеңде батыс облыстарда мұнай өндіруді өркендетумен, Екібастұз жылу-энергетика кешенін салу, Қарағанды металлургия комбинатын дамыту, түсті металдардың жаңа түрлерін шығаруды игеру сияқты өте күрделі шаруалармен шұғылдануға тура келді. Жеңіл өнеркəсіп, көлік, байланыс жүйелерінің бəрі менің құзырымда болды. Қазақстанды индустриялық-аграрлық республикаға айналдыру жолында жүйелі, жемісті жұмыс істеуге жанымды салып бақтым. – Сол жылдарда жұмысыңыз үшін Еңбек Қызыл Ту орденімен наградталғансыз. – Иə. Орталық комитет хатшысы қызметінде мен депутаттық жұмыстан да біраз тəжірибе жинақтай алдым. Жамбыл облысының Меркі өңірінен республика парламентіне сайланғанымда сол жерде халыққа қажетті біраз құрылыстар тұрғызуға нақты жəрдем етуге мүмкіндігім болды. Мұнда да одақтық ведомстволармен тікелей жұмыс істеудің пайдасы тиді. Оңтүстік Қазақстан облысындағы Леңгір сайлау округінен КСРО Жоғарғы Кеңесіне депутаттыққа сайланғанымда да солай жасадым. 1982 жылы одақтық парламентте сөйлегенімде бірнеше министрліктерді Қазақстанда орналасқан кəсіпорындарында халық тұтынатын тауарлар шығарудан жалтарады, шығарған күнде де өте аз мөлшермен шектеледі деп сынағанмын. – Брежневтің тұсында одақтық министрлікті парламент мінберінен сынау оңай болмағанын білеміз. – Сол сөзімде тиісті министрліктер тарапынан көмір өндіруді ұлғайтудағы жайбасарлық танытылатыны жайында да айтқаным есіме түсіп отыр. – Ол кезде «Социалистік Қазақстанда» жұмыс істейтінмін. Бір жолы бас редакторымыздың орынбасары Сарбас Ақтаев Орталық комитеттегі жиналысқа барып келіп, əсерін бізге айтып отырды. Сіз журналистерді жинап, жаңадан іске кірісіп жатқан хатшы ретінде алғашқы əсерлеріңізбен бөлісіп, экономика проблемаларын газет, телевидение, радиода қозғау жөнінде тілектеріңізді айтқан екенсіз. Сонда ағамыздың: «Қағазға қарамай қырық минуттай сөйледі. Ойпырмай, қаншама цифрды қалай жатқа біледі? Өзі батыл екен, қатты-қатты айтып отырды» дегені есімде қалыпты. – Мен жұмысшы ортадан шықтым ғой. Онда бетің бар, жүзің бар демей, тіліп айта беретінбіз. Қарағанды обкомында да еркін сөйлеп үйренген едім. Соның екпіні де бар шығар. Алматыға ауысып, жаңа элитаға араласқан кезде мұнда жұрттың бəрінің тігісін жатқызып сөйлейтіндерін, басшылық арасында ашық пікір айту деген атымен жоқтығын көріп, қатты көңілім қалғаны бар. – Партиялық басшылық стилі жөнінде неше түрлі пікірлер білдіріліп

www.egemen.kz

жатады. Сіз Орталық комитет хатшысы қызметін атқарған адам ретінде экономикаға партиялық басшылықтың мəнісі жөнінде не айтар едіңіз? – Оның негізгі мəнісі адамдармен, ең алдымен, əрине, коммунистермен, жергілікті партия басшыларымен жұмыс істей білуде. Ал сол кезде елдегі халықтың ең таңдаулы тобы Коммунистік партия мүшелігінде тұрғаны ешқандай талас тудырмайды. Иə, бəрі болды, партияға тамыр-таныстық арқылы қабылдау да, оған мансап жолында өсу мақсатымен өту де, қызыл билетті қалтаға салып жүріп, жолсыздыққа, жөнсіздікке, тіпті қылмысқа бару да, бəрі де болды. Оны жоққа шығара алмайсың. Өмір ғой. Бірақ, сол кезде еңбекте көзге түскен, айналасына сыйлы, ұжымда қадірлі адамдардың дені партияға қабылданып отырғаны, қалай дегенде де КОКП-ның негізгі сүйегін адал коммунистер, сол қоғамның ең алдыңғы қатарындағылар құрағандығы анық. Жұмысына жауапты қарайтын партия ұйымдарында неше түрлі тамаша бастамалар қолға алынып жататын. Қарағанды металлургия комбинатында Сабельников деген коммунист басқаратын кокс химиясы бригадасының бір бастамасы есіме түсіп отыр. Олар жұмыстағы кемшілік атаулының бəріне ұжымдық жауапкершілік алған болатын. Бір адамның кінəсіне бүкіл бригада жауап берген соң ондағылардың бəрі намысқа тырысып, жолдастарын ұятқа қалдырмау үшін жанын сала жұмыс істейтін. Соның нəтижесінде істері əбден алға жүріп еді. Тəртіп күшейіп еді. Тəртіп демекші, қайтадан құрыламыз деп жүрген жылдарда біздің жоғалтқан басты нəрсеміз осы тəртіп. Оған дейін əлемдегі бірде бір партия аппараттың жұмысы жағынан да, ұйымдастырушылық мүмкіндіктері жағынан да КОКП-ға маңайласа алмайтын. Оның біртұтастығына қатты соққы берген оқиға – Ресей Компартиясының құрылуы. «Басқа республикалардың бəрінде өз компартиясы бар, елдегі ең ірі республикада өз компартиясы жоқтығы қалай?» дегенді шығарып, ақыры өз компартиясын құрып тынды. Дұрысында сол ұлы елдің ұйытқысы РСФСР еді ғой! КОКП басшылығының өзі де тұтастай дерлік сол республика адамдарынан құралатын. Мысалы, КОКП Орталық комитеті Саяси Бюросының мүшесі болған Қонаевтың өзі сол Бюроның маңызды отырыстарына шақырылмайтын. Съездер алдындағы, пленумдар алдындағы отырыстары болмаса. Жалпы, Ресейде кешегі кеңестік кезеңді көксейтіндер көп. Шындығында, Одақты ыдыратуды бастаған сол ресейліктердің өзі. Алдымен өз алдына компартия құрып, орталықтанған жүйені əлсіретті, одан кейін РСФСР-дің егемендігін жариялап, тəуелсіздік алды. Сонда олар кімнен тəуелсіздік алды десеңші? Кремльден, Горбачевтан алдық демесе, дербестік алып шығатын басқа ешқандай орын, ешқандай адам жоқ еді ғой? Ельциннің Горбачевпен теке-тіресі болмағанда Кеңес одағы сол күйінде тұра берер еді деудің жөні келмейді. Тарих тегершігінің айналысы ерте ме, кеш пе саяси жəне экономикалық жүйенің тоқырауына əкеле жатқан. – «Əділеттің ақ жолы» кітабынан мынандай дəйексөз жазып алғанмын. «Заводтардың алып ғимараттарының, электр стансалары шоғырларының, қуатты домна пештері мен мұнаралық крандардың тасасында қалған адамдар ондаған жылдар бойы жарқын болашақ жөніндегі үмітін ғана аялап келді. Бірақ олардың бұл үміті уақыт өткен сайын əлдебір құрғақ елеске айналып, біздің қазіргі заманымыздың қатал өмір шындығы жағдайында біржола үзілуге таянды», деген екенсіз. Қызметте ұдайы өсіп келе жатып, мұндай ойларға берілуіңіз қалай болды? Рас, жаңағы сөздерден кейін «Ашығын айтсам, мұндай экономиканың бізді тығырыққа тірейтінін бірден түсіне қойған жоқпыз» деп қосып қойғаныңыз да бар. – Міне, мəселе сонда. Біреулер қайта құру кезіндегі құлшыныспен, біреулер жариялылық кезіндегі желпініспен өздері бəрін о бастан білгендей сөйлей, жаза бастады ғой ана жылдары. Расында да, мен өзім əуелден-ақ жоспарлы экономиканың барлық жағын бірдей көре қалдым, бəрін бірден біле алдым демеймін. Жаңа мемлекет құру жұмысын, əсіресе, индустрияландыруды, соғыстан күйреген халық шаруашылығын қалпына келтіруді жылдар бойы жоспарлы түрде жүргізгеннің арқасында елде талай іргелі шаруалар атқарылғандығын ешкім де теріске шығармайды. Бірақ ол экономиканың адамдардың мұң-мұқтажынан мүлде қол үзу қаупі бар екенін атымен көрмеу де мүмкін емес еді. Парадоксты жағдай қалыптасты. Неше түрлі өнеркəсіптік ірі нысандар жылма жыл салынып жатады, қыруар қаржы игеріліп жатады, жалақы да жаман емес сияқты, сөйтсе де бір бітпейтін де қоймайтын «дефицит». Тəуір дүниені тек тамыр-таныс арқылы ғана алуға болатынына жұрттың бойы үйреніп, ойы көндігіп кеткен. Біресе ана тауар, біресе мына тауар қат болып шыға келеді. Тұрғындардың тауарларға деген сұранысы жылдық тауар айналымының бестен бір бөлігін ғана құрайтын. Ширек бөлігіне де жетпейді деген сөз ғой бұл. Өткен ғасырдың жетпісінші жылдарындағы əлемдік конъюнктура Кеңес одағына əбден қолайлы болды. 1973 жылғы араб-израиль соғысынан кейін мұнай экспорттайтын мұсылман елдерінің шешімі бойынша мұнайды өндіру де, оны сыртқа шығару да қатты шектелді. Сол-ақ екен əлемдік рынокта мұнайдың бағасы аспандап кетті. Бұрын барреліне 13 доллар төленетін мұнайдың 1 баррелі

6 ақпан 2013 жыл

ТОЌЫРАУ Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 34 долларға көтерілді. Ал Кеңес одағы экспортының негізгі көзі мұнай болатын. Тек мұнайды шетке шығарудың өзінен ел жылына шамамен 16 миллиард доллар пайда табатын. Ол доллардың нақты сатып алу қабілеті тіпті басқаша, əрине. Сол кезде біздің дүкендерімізге импорттық тауарлар қаптап түсіп жататын. Мұнай долларларына халық тұтынатын бұйымдарды көптеп сатып алу мүмкіндігі əл-ауқатты жақсарту жөнінде елде əжептəуір жұмыс жасалып жатқандай əсер де қалдырғаны бар. Алайда, сексенінші жылдардың ортасына қарай жағдай атымен өзгеріп сала берді. Сауд Арабиясы аз уақыттың аясында мұнай өндіруді үш еседен артық өсіруге қол жеткізіп еді, мұнайдың бір баррелінің бағасы 10 долларға құлдырап түсті де кетті. Мұның өзі Кеңес одағын қаржылық тұрғыдан да, бюджеттік тұрғыдан да бірден сазға отырғызды. Мұнай қаражатын қылғытып жұтуға есептеліп қалған экономика күйреп түсті, өйткені, ел басшылығы шаруашылық механизмдерін қайтадан құру үшін нақты ештеңе де жасамаған болатын. Бұл – барша елдер сабақ алатындай тарих тағылымдарының бірі. Менің біз мұнайы мен газы жоқ ел сияқты өмір сүруге үйренуіміз керек, əлемдік шикізат бағасына тəуелділіктен құтылуымыз керек деп қайта-қайта айта беретінім, біраздан бері үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасын қолға алып жатқанымыз содан. Жер астының байлығы ерте ме, кеш пе түбі бір таусылмай қоймайтынын ұдайы ұмытпауымыз керек. Əбден қиғаштанып кеткен экономиканың бір үлгісі бізде еді. Мынаны ғана айтайыншы: біздің кəсіпорындарымыздың 95 пайызы Орталықтан басқарылатын. 95 пайызы!.. Бұған түсініктеменің керегі жоқ шығар. Орталық Комитеттің хатшысы қызметіне сайлана салысымен айналысқан бірінші ірі шаруам – Екібастұз электр стансалары шоғырының құрылысы кезінде бүкіл елдегі көкейге қонымсыз жағдайға көзім анық жетті. Құны миллиондық стансалар салуға ақша табылады, ал құны мыңдық балабақшалар салуға табылмайды. Сол тұста Қазақстанда халық тұтынатын тауарлардың алпыс пайызы өзге республикалардан жеткізілетін. Қырық миллионнан астам қойы бар (бір кезде оның санын 50 миллионға жеткіземіз деп те жанталасқанбыз) Қазақстанда жұрт қай жерде де еттің кезегіне шұбап тұрып жататын. Өйткені, бізде ет өңдеу кəсіпорындары ойластырылмаған. Содан кейін қой еті сол туша күйінде вагон-вагонымен сыртқа жіберіле беретін. – Біздің студент кезімізде Алматы дүкендерінде қойдың басы көп болатыны, арзан тұратыны есімде. – Оның көп болатыны, арзан тұратыны өзге жерлерде қойдың басын қажет етпейтінінен. Бізде сүт те жеткілікті еді, бірақ оны өңдеу ойластырылмаған, пастерленген, пакетке салынған, сақталатын сүт жоқ, сондықтан сүттің бəрі дерлік кəдімгі ауладағы сары бөшкеден, дүкендегі флягадан бірден құйылып сатылады, таң алакеуімнен кезекке тұрмасаң балаң сүтсіз қалады. Республикамыздың Орталықтың шикізат шылауы ретінде қаралып кеткені сондай, бізден тыс жерлерге небəрі 12-15 пайыз ғана дайын өнімдер шығарылатын. Қалғанының бəрі шикізат. Əрі кеткенде жартылай шикізат. Ол кезде бізде не көп тері көп. Соның өзінде тон тікпейміз. Жергілікті орындар

ондайды қолға алмаймын демейді, ойластырған нəрсені жеріне жеткізу бір қиямет-қайым. Өйткені, Орталықтың келісімінсіз көк тиын жұмсап, бірдеңе сала алмайсың. Айталық, Семейде жылына 30 мың тон тігетін кəсіпорын салуға рұқсат алу үшін, оны шетелдік жабдықтармен қамтамасыз ету үшін қанша уақыт сергелдеңге түскеніміз есімде. Министрлер Кеңесінің Төрағасы болып тұрғанымда мен сол кəсіпорын үшін Орталық комитеттің салалық хатшысы Горбачевтың алдына арнайы кіргенмін. Əңгіменің ашығын айтқанда, Орталық республикаларға сенімсіздікпен қарайтын. Мысалы, бізде алтын мен күміс аз өндірілмейтін. Бірақ бізге сом алтын мен кесек күміс шығаруға рұқсат жоқ. Тек алтын мен күмістің қорытпаларын ғана басқа жаққа жібере аламыз. Алтынкүмістің бар пайдасын қорытпадан құйма алатын басқа жердегілер көреді. Ал оның түк те қиындығы болмайтын. Немесе мынандай мысал келтірейін. Кəдімгі алюминий глиноземнен алынады ғой. Соны өндіру мен байыту жалпы жұмыстың сексен пайызын қажет етеді. Ал байытылған глиноземнен алюминий табақшаларын жасайтын зауыттар қалған аз ғана жұмысты жасайды да, түптеп келгенде таза табыстың сексен пайызы соларға тиесілі болып шығады. Əділеттілік қайда? Қазір сол алюминийді де, сол алтынды да (жылына 30-40 тоннадай) өзімізде шығарамыз. – Сіздің кітаптарыңызда, сұхбаттарыңызда сол кездегі тағы бір күрделі мəселеге – бюрократиялық аппараттың орынсыз далиып кетуіне де назар аударылады. – Мен оның алдында кеңес экономикасын тұралатқан тағы бір жағдайды да айта кетейін. Ол – əскери-өнеркəсіптік кешеннің шығындары. Қазақтың «Аттыға еріп жаяудың таңы айырылды» деген сөзі осындайда еске түседі. Капиталистік жүйе, НАТО елдері «қырғи-қабақ соғыс» жағдайында қарулануды оңдысолды қарқындата берді, стратегиялық тепе-теңдікке қол жеткіземіз деп Кеңес одағы да тапқан-баққанын қарулануға, əскерді жабдықтауға жұмсап жатты. Бар айырмашылығы жаңағы міндетті шешуге олардың бюджетінің шамалы бөлігінің өзі жетіп жататын, ал қарулану шығындары біздегі бюджеттің бел омыртқасын опырып түсіретін. Оның үстіне өте жоғары деңгейге көтерілген əскери технология жетістіктері азаматтық кəсіпорындарда атымен пайдаланылмады. Сөйтіп, көк жүзіндегі зымыраған ұшақтарды мүлтіксіз атып түсіретін техникасы бар ел (сонау алпысыншы жылдардың өзінде біздің ПВО америкалық Пауэрстің шпион ұшағын 10 мың метрлік биіктікте жайратып еді ғой) қарапайым ғана халық тұтынатын бұйымдарды сапалы етіп жасауды үйренбей-ақ қойды. Сонау ғарышта корабльдерді түйістіре алатын ел өзі жасаған мəшинелердің ішіне ауа реттейтін қондырғы – кондиционер орнатуды білмеген соң не айтуға болады? Əскери-өнеркəсіптік кешеннің не сұрағанының бəрі берілетін бюджеттен. Мұның өзі бейне-бір экономика ішіндегі экономика сияқты еді. Сонша шығын жұмсалған əскери саланың шын шамасы Мəскеудің Қызыл алаңына бір əуесқой жігіт басқарған спорттық ұшақ тапа-тал түсте келіп қонғанда анық көрінген жоқ па? Əскери-əуе күштері ол ұшақты да,

ұшқышты да аяған жоқ қой, атып түсіре алмады ғой. Ал енді осындай жағдайда жаңағы айтқан басқарушы аппараттың жөнсіз өсірілуі де экономикаға қосымша ауыр салмақ салды. 1985 жылға қарай КСРО-дағы үлкенді-кішілі бастық атаулының ұзын саны 18 миллион адамға жеткен екен. Сонда жұмыс істейтін алты-жеті адамға бір бастықтан келіп тұр ғой. Олардың жалақысына, аппаратты ұстауға жыл сайын бюджеттің 10 пайызы жұмсалатын. Компартияның қатары да ретсіз өсіп, партия мүшелерінің саны 19 миллионға барған еді. Партия мүшелерінің қатары қалыңдаған сайын партиялық аппараттың да үлкейе беретіні өзінен-өзі түсінікті. Мəскеудегі жолдастарымның бірі айтқан КОКП Орталық комитетінің аппаратындағы жауапты қызметкерлердің санының өзі 1500-ге жетті деген сөз есімде қалыпты. Партияның өз ішінде де іріп-шіру басталғаны жанымызға қатты бататын. Брежневтің естеліктер брошюралары үшін əдебиет саласындағы Лениндік сыйлыққа ие болуы, сөйтіп, жазушылығы жағынан Шолохов, Леонов, Əуезов сияқты классиктердің қатарына апарылып қолдан қойылғаны соның бір көрінісі еді. Оның инсульт алғанын, содан кейін-ақ дұрыстап сөз сөйлеуден қалғанын бəріміз де білетінбіз. ДƏЙЕКТЕМЕ: «Менің Л.И.Брежневпен алғаш рет жақынырақ танысуым 1980 жылы болды. Осы жылы Қазақстан өзінің алпыс жылдығын атап өтіп, мерекеге КОКП Орталық комитеті Саяси Бюросының мүшелері тегіс келді. Бас хатшының түрі кісі аярлықтай еді. Көзқарасы мүлде бейжай, меңіреу. Ауыр қозғалады. Жүрген кезде оны үнемі екі жағынан еңгезердей екі жігіт сүйемелдеп алады. Екі жайт есімде қалыпты. Салтанатты мəжілістің үзілісінде барлық басшылар сахнаның бүйіріндегі бөлмеге жиналды. Өте ыстық əрі қапырық еді. Сондықтан да бəріміз пенжактарымызды шешіп, шай ішуге кірістік. Леонид Ильичті кенет төте телефонға шақырды. Ол қайтып келгенде (əлгі екі жігіт сүйемелдеп əкелді) дауыстап жаңалығын айта бастады: – Герек менімен кездесуді қасарыса талап ететін көрінеді. Бірақ Андроповтың адамдары кездесудің қажеті жоқ дейді. Геректің күні бітті-ау деймін. Андроповтың адамдары сонда Каня деген бір жақсы жігіт бар дегенді айтады. Польшада ол кезде күрделі оқиғалар болып жатқан. Жаңағы əңгіменің байыбына мен кейінірек, Поляк Біріккен жұмысшы партиясы Орталық комитетінің бірінші хатшылығына Каня сайланғанда барып жеттім. Миллиондаған адамдардың тағдырына қатысты мəселелер осылай шешіле беретін. Ендігі бір оқиға Əуезов театрының фойесінде өткен үлкен мерекелік қабылдау кезінде болды. Оған мыңға тарта адам қатысты. Фойенің екі қабатына да үстелдер қойылды. Жұрт жайғасып бола бергенде Д.А.Қонаев партиямыздың маршалы, армиямыздың маршалы деп шұбыртып келіп Леонид Ильич Брежнев үшін тост көтеруімізді ұсынды. Бокалға ерінімізді тигізіп, орнына қойғанымыз сол болатын, «тостың құрметті иесі» күтпеген жерден тұрды да, есікке қарай беттеді. Бүкіл басшылар, əлбетте, оның соңынан ерді.

Брежнев есік алдына шығып, өз машинасына отырды да, бір минуттан кейін бүкіл машиналар тізбегі қозғала берді. Оның қай жерге жəне не үшін келгенін ұмытып қалғаны айдан анық еді». Н.Назарбаев, «Əділеттің ақ жолы», 121-122-беттер. Кеңес экономикасының қиын кезеңге тіреле бастағанын сезіну үшін үлкен сұңғылалықтың керегі жоқ болатын. Кез келген дүкенге бас сұқсаңыз осыншалық табиғат байлығы, осынша жері, осындай елі бар мемлекетте мұндай жағдайдың орын алуы жөнсіз екендігі ойға келмей қоймайтын. Кейіннен «тоқырау» деген атқа ие болған келеңсіз кезең біздің босағамыздан сол тұста аттаған. – Қайта құрудың жариялылығы жылдарында жарыққа шыққан мəліметтер іс жүзінде он бірінші бесжылдықтың да, он екінші бесжылдықтың да бірде-бір негізгі көрсеткіш бойынша орындалмағанын дəлелдейді. – 1977 жылы КСРО-ның жаңа Конституциясы қабылданды. Ол «кемелденген социализм Конституциясы» деп дəріптеліп жатты. Ал іс жүзінде дəл сол тұста социалистік жүйе, оның көшбасшысы саналатын Кеңес одағы даму сипатынан айырылып біткен болатын. Жетпісіншісексенінші жылдарда елдің бюджеті шығынды күйінде қала берген еді. Жаңа Конституцияда өмірдің ол нақтылығы ескерілген жоқ. Қайта елдің Негізгі Заңы брежневшіл жүйенің қатып-семіп қалған ішкі жəне сыртқы саясатын біржолата құжаттап, қуаттап берді, партияның бүкіл қоғамға идеологиялық қатаң бақылауын заңдастырды, ұлт мəселесінде ушығы жетіп тұрған мəселелерді одан əрі қарай ысырып, бүркемелей түсті. Сол жылдарда ауыл шаруашылығы негізінен шығынмен жұмыс істеуге айналды. Сырттан азықтүлік тасу қалыпты жай болды. Мысалы, мен бүкіл ел бойынша құпия мəлімет алдыртып, ауылшаруашылық импортының көлемін көргенімде жағамды ұстағанмын. Сөйтсем, 1981 жылы ауылшаруашылық импорты елдегі барша пайдаланылатын азық-түлік өнімінің 28 пайызын құрайды екен! Масқара жағдай емес пе? Ал біз революцияға дейін Ресейдің Еуропаға ет, бидай сатып тұрғанын білетін едік қой. Істі бейберекет жүргізгенімізден барша адамзаттың көз алдында айдынды Аралдан айырылып бара жатқанымыз, оны құтқарамыз деп Сібір өзендерінің арнасын Қазақстанға, Орта Азия республикаларына бұрмаққа əрекеттенгеніміз тағы бар. Тығырықтан шығудың жолдары атымен қарастырылмады деудің жөні жоқ. Қарастырылып та жатты. Ең жоғары деңгейде де бұл мəселе талқыланып тұрды. Мен 1979 жылы Орталық комитет хатшылығына сайланған кезде Мəскеуде экономиканың хал-ахуалы туралы аналитикалық баяндама дайындалуда екенінен хабардар болдым. Ол жұмысқа одақтық Совмин Төрағасының орынбасары, академик Кириллин басшылық жасайды екен. Баяндамада совет экономикасының ауыр жағдайы ашық айтылыпты, озық технологияны пайдалануда өте кейін қалғанымыз, күнненкүнге асқынып бара жатқан қаржылықэкономикалық проблемаларды түбегейлі өзгерістерсіз, құрылымдық реформасыз шешу мүмкін еместігі айқын көрсетіліпті деп те жүрді білетіндер. Алайда, ол


www.egemen.kz

6 ақпан 2013 жыл

отырған республиканың тыныс-тіршілігін өзгеріске түскен уақытқа бейімдеуге кіріспегенін құптау қиын. Ал ол кісінің қалыптасқан жағдайды жөндеуге ұмтылыстың бəрін өз беделіне нұқсан келтіру əрекеті деп қабылдағаны менің жанымды қатты жабырқататын. – Нұрсұлтан Əбішұлы, осы тұста əңгіменің ең бір талмау тұсына келіп тірелген сияқтымыз. Мен Қазақстан Компартиясының XVI съезінде болған төтенше жағдайды – сіздің баяндамаңызда Қонаевтың атына айтылған ауыр сынды еске салғалы отырмын. – Мəселені бұлайша қарабайырлатып қоюдың жөні жоқ. Мəселе жеке баста емес. Баяндамада мен Қонаевтың жеке басына тиіскенім жоқ. Оның інісі – Ғылым академиясының президенті қызметіндегі Асқар Қонаевтың атына тікелей сын айтқаным рас.

ТЎСЫНДА пен журналист Сауытбек Абдрахмановтың сұхбат кітабынан баяндама Саяси Бюро мүшелерінің ашуызасын туғызыпты. Артынша Кириллинді орнынан босатып, ол дайындатқан баяндаманы құпиялап, жауып тастаған. Косыгиннің тапсырмасы бойынша əзірленген құжат еді ол. Ақыры, Алексей Николаевич сол соққыны көтере алмады. Көп ұзамай инфарктқа ұшырап, 1980 жылы жұмыстан босатылды да, сол жылдың аяғында жүрек қысымынан қайтыс болды. Негізінде, Косыгин нағыз істің адамы, нағыз реформашыл тұлғатын. Құлашын жая жұмыс істеуіне Брежневтің əсіре сақтығы, жаңалыққа жатсына қарайтын мінезі мүмкіндік бермеді. Оның орнына келген Николай Тихонов жан тыныштықты көбірек күйттейтін адам еді. Бəрі де бəз-баяғы қалпына қайта түсе қалды. Брежнев қайтыс болған соң Бас хатшылыққа сайланған Андроповтың əуелде біраз үміт ұялатқаны рас. Оның «Карл Маркс ілімі жəне КСРО-дағы социалистік құрылыстың кейбір мəселелері» деген мақаласы жұртшылықты бір сілкінтіп тастағаны есімізде. Əсіресе, Андроповтың біз өзіміз өмір сүріп жатқан қоғамның қандай қоғам екенін əлі толық білмейміз деген ойы бəріміздің көкейімізден шыққан еді. Алайда, оның өмірі ұзақ болмады. 1984 жылдың басында ауыр науқастан көз жұмды. Оның орнына келген Черненко одан да өткен аурушаң адам екен. Өзің менімен əңгімелескенде қайта-қайта көлденең тарта беретін «Əділеттің ақ жолында» (жалпы, ол кітаптың өтпелі кезеңде жазылғандығын еске сала кеткенді артық көрмеймін) Қазақстан Үкіметінің басшысы қызметіне тағайындалар кезімде Черненконың мені қалай қабылдағанын келтіргенмін. ДƏЙЕКТЕМЕ: «Бас хатшымен кездесудің қашан болатыны туралы телефон қоңырауын күтіп қонақүйден шықпай отырып алуыма тура келді. Осылай күтумен үш күн өтті. Ақырында телефон соғылды: «Əзірше қабылдай алмайды – науқас. Ұшып кете бер» деді. Бір аптадан кейін тағы да Мəскеуге шақырды. Тағы да қонақүйде күтумен отырдым. Үшінші күні телефон соғылды: «Əзірше күте бер, Константин Устинович Мəскеуде жоқ, шамасы қала сыртындағы резиденциясында демалып жатқан болуы керек» деді. Бір күннен соң баяғы тірлік тағы қайталанды. «Қабылдай алмайды, Алматыңа қайта бер» деді. Тек үшінші кезекте ғана мақсат орындалды. Черненкоға мені Е.К.Лигачев ертіп барды. Бұл кездесуге менің мұқият əзірленгенім, ұялып қалмас үшін республикадағы істің жайы туралы қандай да болсын сұрақты алдын ала болжап, мұқият əзірленуге тырысқаным табиғи нəрсе еді. Біз кабинетке кіргенімізде Константин Устинович өз столының басында шаршап-шалдыққан, қажыған күйде отыр екен. Көзінің жанары сөніп бара жатқан сияқты көрінді. Қатты ауырып отырғаны өңінен де байқалды – шашы аппақ қудай, жүзінде қан-сөл жоқ. Қолын əрең дегенде енжар созды. Е.К.Лигачев мен туралы айта бастады, одақтас республикалардың барлық премьерлерінің ішіндегі ең жасы мен болатынымды да ескертіп өтті. Черненко демін əзер алып, үн-түнсіз

отырды. Лигачев өзінің сөзін аяқтаған кезде ол ақыры алғашқы жəне соңғы бірден-бір сұрағын қойды: – Мұның жасы қаншада? – 44-ке қарай қадам басты, Константин Устинович. Ең жас премьеріміз осы болады, – деп Егор Кузьмич тағы да қайталауға мəжбүр болды. Черненко күтпеген жерден орнынан көтерілді де, маған қарай жүрді. Бірақ кенеттен теңселіп құлап бара жатқандай болды. Жанындағы əлеуетті жігіт оны зорға дегенде сүйеп үлгерді. – Барған соң жолдастарға сəлем айтыңыз. Көңілімді құлазыта əсер қалдырған қабылдау осымен бітті. Мұндай кездесулерден кейін еріксіз ойға қаласың. Аса ірі мемлекеттің басында осындай адам да отырады екенау!». Н.Назарбаев, «Əділеттің ақ жолы», 166-168-беттер. Ел экономикасының қандайлық сырқаулы екендігін 1984 жылғы көктемде Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Төрағасы қызметіне тағайындалған кезде бұрынғыдан да айқын сезіне түстім. Кеңес одағының шаруашылық жүйесі кейде кездейсоқ факторларға тəуелді болатын. Шын мəнінде ол елде сөздің толық мағынасындағы жоспарлы экономика орнықпады деудің де жөні бар. Негізінде, жұмысты жоспарлап жүргізу жаман да нəрсе емес қой. Еңбек ресурстары артық жиналып қалса-ақ сол қалаға 10-15 мың жұмыс орны бар алып кəсіпорындар салына беретін. Ол не шығарады, ол өнім сұранысқа ие бола ма, өте ме, өтпей ме деп бас қатырудың қажеті жоқ. Өйткені, қай кəсіпорынның өнімдерін қай жер алатыны алдын ала белгіленіп қойылған. Алушының таңдау мүмкіндігі жоқ болғандықтан шығарушының сапаны жақсартуға ұмтылысы да жоқ. Өйткені, дəл сол тауарды дəл сол жер дəл сол бағамен сатып алуға тиіс екенін жұрттың бəрі біледі. Үлкен-үлкен мəселелердің өзі көбіне-көп сол мəселені шеше алатын адамның алдына кіре алуыңа, оған тиісті адамға телефон соқтыра алуыңа ғана байланысты болатын. – Ал енді осы сырқаттардың Қазақстандағы көріністері қандай еді? – Адам қоғамнан тыс тұра алмайды дегендей, əрине, бүкіл елдегі жалпы жағдай Қазақстанға да тəн екендігі түсінікті. Істің бар мəні қалайда, қайткенде де жоспар орындауға тіреліп тұрған соң шаруашылықтар басшылары жоғарыға рапорт беруді ғана көздеп, кей жылдары тіпті совхоздар мен колхоздардың қамбасындағы соңғы дəніне дейін мемлекетке өткізіп жіберетінін, дəл сондай құрама жемді кейіннен мал азығы үшін үш есе қымбат бағасына сатып алуға мəжбүр болатынын бұрын бір айтқанмын. Мен Үкімет басына келгенге дейін ешқашан ауыл шаруашылығының мəселелерімен тікелей айналыспаған едім. Совмин Төрағасы қызметіне кіріскен соң байыптап, бойлап қарасам аграрлық сала əбден былығып біткен екен. Көзбояушылық мұнда тіпті шектен шығыпты. Жеке малын отарға қосып қойып, шопанның айлығына, мемлекет дайындаған жемшөппен өсіре беру деген əбден белең алып кеткен, тіпті жұрт назар аудармайтын жайға айналған. Ондай жеке малдың көптігі сондай (бір

совхозда есепте жоқ тоғыз жүзге жуық мал басы анықталғаны есімде қалыпты), санақ кезінде жалпы есепке қоса салады да, əр жүз саулықтан алынатын төлдің санын арттырып шыға келеді. Бұл жағынан ондай мал шаруашылық басшыларына тиімді де болып шығады. Ал шын мəнінде мемлекет меншігіндегі мал талан-таражға түсіп, əбден азайып кеткен. Мысалы, мал санағы қайта жүргізілгенде бір ғана бұрынғы Семей облысында 330 мың бас малдың жетіспейтіні анықталғаны бар. Ақыры, бұл мəселені Бюроның алдына қойып, бүкіл республикадағы мал басын қайта санатуды ұсындым. Алғашқыда қолдау таппаған соң қайтадан жазбаша ұсыныс жасадым. Таңғаларлық жағдай – мəселенің мəнін анықтауға үзілді-кесілді тыйым салынды. Сөйтсем, республикадағы жағдай туралы Мəскеуге беріліп жатқан ресми ақпараттарды жоққа шығаруы мүмкін қадамдардың ешқайсысына да рұқсат етілмейді екен. Ақыры, біз бұл шаруаны Халықтық бақылау комитетінің көмегімен құпия түрде атқарып шықтық, көп, тіпті көп былықтың бетін аштық. – Ол жұмыстың қорытындысы қалай болды? – Айналасы екі-үш жылдың ішінде совхоз директорларының, колхоз басқармасы төрағаларының жартысынан астамы ауыстырылды, олардың əрбір үшіншісі өз міндетін ойдағыдай атқара алмағаны үшін орындарынан босатылды. Мен Орталық комитеттің кезекті пленумы қарсаңында обкомның бірінші хатшылары мен облатком төрағаларының алдында сөз сөйлеуге келісім алдым. Сонда бəрін жайып салдым. Мəжілісті басқарып отырған бірінші хатшы бұл жолы да ештеңе айтпады, тек «Хабарламаны еске аламыз» деумен ғана тынды. – Бірінші хатшы – Дінмұхамед Қонаев. – Бұл арада мен республиканың бірінші басшысы деген тұрғыда айтып отырмын. Жалпы, бұл тақырып – Қонаевпен қарым-қатынас – күрделі тақырып. Бір жағынан, біз жасы үлкенді сыйлаған, ағалардың алдынан қияс өтпеуге тырысатын халықтың баласымыз, оның үстіне Дінмұхамед Ахметұлы – бүкіл елге сыйлы тұлға. Димекеңнің халық үшін еткен еңбегі жөнінде Қонаевтың туғанына жүз жыл толуына арналған іс-шаралар кезінде айтқанымды өзің білесің. Газеттеріңе шықты. ДƏЙЕКТЕМЕ: «Қазақ елінің тағылымды тарихында заман жүгін арқалаған талай толағай тұлғалар болды. Аса көрнекті мемлекет жəне қоғам қайраткері Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев – сондай біртуар болмыс иесі. Дінмұхамед Ахметұлын үлкен ішкі мəдениеті, терең білімдарлығы мен мол өмірлік тəжірибесі ерекшелеп тұратын. Ол өзіне біздің халқымыздың, сол уақыттағы қазақ зиялыларының ең жақсы қасиеттерін сіңіре білді. Дінмұхамед Ахметұлы – айрықша ардақтауға лайықты қарымды қай раткер. Сондықтан, біз оны Тəуелсіздікке дейінгі тарихымыздың тегеурінді тұлғасы деп бағалауымыз керек». Н.Ə.Назарбаев, Д.А.Қонаевтың туғанына 100 жыл толуына арналған салтанатты жиналыста сөйлеген сөзден. «Егемен Қазақстан», 2012, 13 қаңтар.

– Ол сөзіңізде сіз Димекеңнің біздің бертінгі тарихымызда алар орнын айшықты ашып көрсеттіңіз. Жалпы, кешегі өтпелі кезеңде Қонаевқа көзқарас халықтық қалпымызға сын болған жайлардың бірі деудің артықтығы жоқ шығар. Өзге мемлекеттердің біразында кеше көкке көтерген кісілерінің ескерткіштерін бұзып, тіпті кей елдерде бейітін қозғап, кейіннен ел алдында ұятқа қалып жатқанда біз ондай бірде бір қадамға барған жоқпыз. Қонаевқа лайықты құрмет өз қалпында қалды. Оның есімін мəңгі есте қалдыру туралы 1995 жылғы Жарлығыңызда көзделгеннің бəрі орындалды. Сонымен бірге, əрбір тұлға, ең алдымен, өз заманының перзенті екендігі де рас қой. – Рас. Соны айтқалы отырмын. Жаңа мəселенің бір жағын, этикалық қырын қозғадым. Екінші жағынан, Қонаевтың бір басына драмалық қайшылығы жеткілікті, сан түрлі себептерге байланысты дербес саясат жүргізе алмай өткен тұлға екенін де ескеруге тиіспіз. Əйтпесе, ол кісінің де дербестікті аңсағанын мен жақсы білемін. Бір сапарда ұшақта қатар отырғанымызда иллюминатордан ұшықиырсыз даламызға көз тастап, «Қарашы, республикамыз қандай кең байтақ. Өз алдымызға мемлекет болсақ қой шіркін!» деп құлағыма сыбырлап, саусағының ұшымен ернін басқаны бар. Қонаевтың бойындағы қайшылықтардың бəрі дерлік ең алдымен өзі өмір сүрген заманға, өзі қызмет еткен қоғамға байланысты. Ол кезде республикалардың бəрі Орталықтың қатаң бақылауында болды. Қия бастырмайтын, ауыз аштырмайтын. – Солай еді ғой. Орталық комитетте қызметте жүргенімізде Алматыда қалалық қазақша газет ашудың мəселесі бойынша КОКП Орталық комитетіне жарты жыл бойы бірнеше хат жазуға тура келгені, ақыры Секретариат шешімімен ғана рұқсат алғанымыз есте. – Ол таза идеологиялық шешім. Солай болуы қалыпты жай сияқты. Ал енді қарапайым ғана шаруашылық мəселелерінің ешқайсысын да Мəскеудің келісімінсіз шеше алу мүмкін еместігі, қаржы бөлудің, іске кірісудің нақты тетігі жоқтығы жанды қинайтын. Дінмұхамед Ахметұлы сондай жағдайда да, орталықтандырылған жүйенің қыспағында тұрып та ел үшін көптеген іргелі шаруалар атқара алды. Мұны ол кісінің Брежневпен көңілі жақындығымен ғана түсіндіре салатындар мəселенің бетінен қалқитындар. Сол заманда билікте осынша ұзақ уақыт отыру үшін де, мемлекет басшысының дұрыс көңілін халық мүддесіне пайдалана білу үшін де көп ақыл керек еді. Сонымен бірге өмірінің соңғы белесінде Димекеңнің Мəскеуде жыл сайын бірінен кейін бірі ауысқан басшылардың тұсында жаңа уақыт талабына бейімделе алмай қиналған кездері де көп болғаны талассыз. Қонаевтың басты қасіреті өзі шексіз сенген, өзі адал қызмет еткен партияның тарихтың күресініне кетіп бара жатқанын, жалпы, социалистік даму жолын таңдаған жүйенің өзге қоғамдық жүйемен бəсекеде жеңіліске ұшырай бастағанын дер кезінде тани алмағаны деген дұрыстыққа келетін шығар. Əрине, Қонаевтың коммунист күйінде, өз ұстанымында қалғанын құрметтеуге болады, бірақ өзі басқарып

ДƏЙЕКТЕМЕ: «... Академияның президенті А.М.Қонаев бастаған оның басшылығы істі енжар, тиісті инициативасыз жүргізеді. Академия басшылығы рес публиканың ғылыми күштерін ғылымның өзінің жəне халық шаруашылығының іргелі проблемаларын шешуге жұмылдыра алмады. Сондықтан да академияның бірде-бір институтының елімізде құрылған салааралық ғылыми-техникалық комплекстер құрамына енбей қалуы, ал бүкіл өткен бесжылдық тұсында бірде-бір лицензиялық келісім жасалмауы тіпті де кездейсоқтық емес. Енгізілген бір шешімнің экономикалық пайдасы өткен жылы 1980 жылмен салыстырғанда екі еседей кемігені, ал Ғылым академиясының 76 ұсынысынан, олардың ақаулықтарының көп болуы себепті, үстіміздегі жылдың мемлекеттік жоспарына тек 5 ұсыныс, министрліктер мен ведомостволар жоспарларына – 9 ұсыныс қана енгізілуі де көңілге күдік ұялатады. Республика Ғылым академиясы бізде сын айтылмайтын ұйым болғанын да бүгін съезде ашық айтуымыз керек. Онда жарамсақтық, жағымпаздық ахуалы жасалған. Сондықтан болуы керек, Ғылым академиясының президенті Министрлер Кеңесінің мəжілістерінде де, баланс комиссияларында да төбе көрсетпейді. Сөйтіп, ол өз міндетін атқарудан бойын аулақ салып отыр. Димаш Ахметұлы, оны тəртіпке шақыратын кез жетті деп ойлаймыз». Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Төрағасы Н.Ə.Назарбаевтың Қазақстан Компартиясының XVI съезінде жасаған баяндамасынан. – Айып етпеңіз, туған інісіне қатысты ол сынды Дінмұхамед Ахметұлының өзіне алдын ала айтуға болмады ма? – Неге айтылмасын? Айтылған. Өзіңізден басқа оған ешкімнің ықпалы жүрмейді, бауырыңызды жөнге келтірсеңіз деген тұрғыда айтқанмын. Димекең ол сөзімді дұрыс қабылдаған сияқты еді, алайда, бір күннен кейінақ Асқар Қонаев маған телефон соғып, қайта-қайта өзін неге ұнатпайтынымды ғана сұраумен болды. Ішіп алғаны сөзінен сезіліп тұрды. Содан кейін ғана бұл мəселені партиялық трибунаға шығаруға тура келді. Ғылым академиясына байланысты сын ол баяндамадағы көптеген жайлардың бірі ғана. Мəселе бірінші басшының туған інісіне қатысты болған соң есте ерекше қалған сияқты. – Ең бастысы, сіз Қонаевтың атына сынды оның сыртынан айтқан жоқсыз, Мəскеуге барып мəлімдеп, мəселе қойған жоқсыз. Горбачевтің Қазақстанға бірінші рет келгенінде Көк шетауда республикамыздың басшысын кісі құрлы көрмей, қырын қабағын ашықтан-ашық танытқаннан кейін-ақ енді басынан бағы таяды деп сеніп, Қонаевтың үстінен қап-қап арыз боратқандар аз болмағанын біз жақсы білеміз. – Мен ол сөзімде республикада қалыптасқан жағдай өзгертілуге тиіс екенін айттым, ашық айттым. Өзгерістер жасауға шақырдым. Кемшіліктерді көрсету арқылы соларды жоюдың жолдарын бірлесіп талқылауды ұсындым. Ол қадамдарымның бəрін де Қонаевқа жаным ашығандықтан, елдің жақсы атын ойлағандықтан жасадым. Баяндамамды сын тұрғысынан дайындағаным да сондықтан. – Сол баяндаманы өзіңіз қолдан жазғаныңыз, съездің секретариатына баяндаманың басқаша нұсқасын бергеніңіз рас па? – Олай етпесем болмайтын еді. Бұл ешкімге сенетін жер емес еді. – Съезден кейінгі ауыр ахуал, өзіңізді қудалау, қаралау əрекеттері жөнінде де кезінде айтқан болатынсыз. – Кезінде айтқанмын. Қазір айтқым жоқ. Болған істің бəріне салауат. Өтпелі кезеңдегі өкпе де өтпелі болады екен. Сол уақытта маған қарсы əрекет еткен адамдардың, оның ішінде Қонаев екеуміздің арамызға от тастаған адамдардың да ешқайсысына кейін, қолыма билік тиген кезде, адам ретінде реніш сақтасам сақтаған шығармын, бірақ нала сақтаған емеспін. Оның үстіне менің өзім де уақыт өте келе ол кезде Қонаевтың жаңа жағдайға бейімделе алмайтынын ескермегенімді шамаладым. Құбылмалы уақыт, сусымалы саясат бір-бірімізді қарсы қойып қалғанына қарамастан біраздан кейін Димекеңмен де тіл табыстық. Əйелі қайтыс болғанда қаралы хабарды естісімен үйіне

3 барғанмын. Ақсақалмен құшақ жая көрісіп, көңіл айтқан соң ол кісі жайланып отырып біраз əңгіме айтты. Небір замандар өтті, биік қызметте тұрғанда адам, əйтеуір, бір қателеспей қоймайды, біз бірбірімізді кешіруіміз керек деді. Сіздер жасап жатқан жұмыстарды мен қолдаймын, сіздерді халық та түсінеді, қолдайды деп ойлаймын деді. Менің ешкімге ешқандай өкпем жоқ деді. Өзім де бір жеңілдеп қалдым. Димекең ол ойын кейін «Өтті дəурен осылай» деген кітабында да жазды, менің қызметіме ақ-адал көңілмен табыс тілейтінін, қиындықтарды жеңеді, ауыр дағдарыстан тезірек шығудың жолын табады деп сенетінін жеткізді. Ол кісі өмірден өтерінің алдында үйіне хабарласып, Ордабасыдағы үш Ұлы биді еске алу шарасына бірге баруға шақырғанмын. «Мен сияқты шалды қайнаған ыстыққа несіне сүйрелейсің. Жолда өліп қалмайын тағы», деп əзілдей күлгені есімде. Димекеңнің өмірінің соңғы жылдарында саясаттан аулақтап, инабатты ақсақалға лайықты өмір сүргені де тектіліктің бір белгісі еді. – Дінмұхамед Ахметұлы Қонаевтың халық алдындағы еңбегіне дау жоқ. Əйтсе де, сізбен осындай нəзік тақырыпқа сөйлесіп отырып, көптен көкейімде жүрген мына бір жайды да айтпай қалғым келмейді. Өз басым ол кісінің өмірінде біз түсіне алмайтын бір тұсы болса өзінің орнына өз ұлтынан адам дайындамағаны, дайындаса да лайықты түрде, табандап тұрып ұсынбағаны деп ойлаймын. Қонаев өз кітабында Горбачевтің алдына зейнетті демалысқа шығу жөнінде өтінішін қалай бергенін жазады да, мұнан кейінгі əңгімеде Бас хатшы өз орнына кімді ұсынатынын сұрамағанын келтіреді. Сонымен бірге, сол тұстағы сөзден өзінің орнына ешкімді ұсынбағаны да айқын аңғарылып тұрады. ДƏЙЕКТЕМЕ: «Горбачев, менің байқауымда, бұл əңгімеге тас-түйін отырса керек: – Ұсынысыңызды құптаймын, өтінішіңіз Саяси Бюрода қаралады, – деп аз-кем үнсіз отырды да, өз байламын айтты. – Жұмыс мойын бұрғызатын емес, соған орай Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің пленумына қатыса алмаймын, Разумовский барады. Бас хатшы менен «Өз орныңызға кімді лайық деп отырсыз?» – деп, бір ауыз сыр тартар деген ой қылаң берген, шынымды айтсам, іштей үміттеніп едім. Зады, жолы да, жөні де солай ғой. Оның есесіне мен сұрадым. Горбачев: – Ол мəселені шешуді бізге қалдырыңыз, – деп қысқа қайырды». Д.Қонаев, «Өтті дəурен осылай», А., Алматы кітап, 2011, 8-9-беттер. – Сіз бұл жайды қалай түсіндірер едіңіз? – Мəселенің өзі де сонда – осы жайдың түсінуге өте қиындығында. Өмірдің ащысын да, тұщысын да, өрін де, ылдиын да көрген, ақылды адамның жеме-жемге келгенде шамшылдыққа бой алдырғаны, жеке басының өкпесін жеңуге күші жетпегені қайран қалдырады. Оның аяғы республикамызды басқаруға Колбин сияқты кездейсоқ адамның келуіне, ұлттық намысымызға тиіп, сағымызды сындыруға əрекет жасауға соқтырды. Бұл өте өкінішті жай. – Горбачев тіпті Қонаев: «Бізде республиканы басқаруға лайықты адам жоқ. Басшы кадрды сырттан əкелу керек» деп айтты деп тұрып жазады... – Кім білсін? Горбачев – сөзіне куə керек адам. Дəл олай айтпаған күннің өзінде Дінмұхамед Ахметұлының орныма лайықты мынандай адам бар деп нақты ұсыныс жасамағаны анық көрініп тұр. Мен бұл мəселеге түсініктеме беруді артық санар едім. – 2010 жылы Тбилисиде Грузияның экс-президенті Шеварднадзеден сұхбат алғанмын. Сонда Эдуард Амвросиевичтен мынандай жағдайды сұрағанмын. Гейдар Алиев туралы «ЖЗЛ» сериясынан шыққан кітапта ол кісі Колбинді Қазақстанға жіберу идеясына қарсы шыққаны, Горбачевке кіріп, «Колбин – жақсы шаруагер, басқа қай жаққа жіберсеңіз де жұмысты алып кетеді. Тек Қазақстанға жіберу қателік болады» деп айтқаны келтірілген. Осыған байланысты Эдуард Амвросиевич: «Бөлек кіріп, өзіне айтқан болар. Саяси Бюроның отырысында бұл ұсынысқа ешкімнің қарсы шықпағаны есімде» деді де қойды. – Сауытбек, сен екеуміз енді Колбинге кіріссек ұзаққа кетіп қаламыз. Онда ол шешімнің қалай қабылданғаны, қандай жағдайға соқтырғаны, Желтоқсанның жайы егжей-тегжейлі айтылуы керек болады. Бұл жолғы əңгімемізді осымен түйіндейік. Менің Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің хатшысы, республика Үкіметінің Төрағасы қызметтерін атқарған уақытым жалпы ел өміріндегі, соның ішінде Қазақстандағы күрделі кезеңге тұспа-тұс келді. Жан жадыратқан жайлар да, жүйке жұқартқан жайлар да аз болған жоқ. Партиялық басшылық əдістерінің өзіндік артықшылықтары мен кемшіліктерін де көре алдым, Үкімет жұмысын үйлестірудің тағылымды мектебінен де өттім. Мұның бəрі менің болашақтағы тағдырыма шешуші əсер етті. Сондықтан да, қылшылдаған қырық пен есейген елудің арасындағы ол жылдарымды да қашанда қимастықпен еске алатыным анық.


4

www.egemen.kz

Шексіз еркіндік дегеніміз – хаос «Ќазаќстан-2050» Жолдауындаєы дінге ќатысты стратегиялыќ таєылым Мұхитдин ИСАҰЛЫ,

«Нұр» Қазақ-Египет ислам университеті ректорының ғылыми кеңесшісі.

Құранда Хақ Тағала: «Бір ел іштей өздерін өзі өзгертіп түземейінше, Алла ондай елді өзгертпейді», дейді. Яғни, елдің парасат-пайымы оянуы қажет. Бірақ соны оятатын, түрткі болатын елдің қаймағы, зиялысы, ел басшылары. Иə, біздің ел егеменді ел болғалы бері талай белестерден асып, сан биіктерге Хақтың қалауымен қол жеткізді. Əйтсе де қазіргі таңда еліміздің жарқын болашағының алдында бөгет пен қауіп тұр. Дегенмен, Құдайдың қалауымен көп кешікпей мұны да асып өтетінімізге сенімдімін. Сол сенімімді молайтып, түнгі аспаннан шоқ жұлдыздардай жарқырап жаныма жылу болған себептің бастысы – Елбасының жаңа Жолдауындағы дінге қатысты бекем пікірлері мен өткір тұжырымдары жəне алға қойған мақсаттары. Елбасы сөзінің басын: «Бүгінде біздің халқымыз үшін дəстүрлі емес діни жəне жалған діни ағымдар мəселесі өткір тұр» деп бастайды. Президенттің «өткір тұр» дегені көп жайдан хабар береді. Осы орайда есіме Хакім Абайдың: «Бір күшті көп тентекті жыға алмай жүр, Іште жалын дерт болып, шыға алмай жүр», деген өлең жолы оралды. Иə, біз – іргесі бекіген Қазақстан деген мұсылман елміз. Жиырма жылда ел ішінде «көп тентек», яғни жалған діни ағымдар көбейді. Біз күшті болсақ та оларды жыға алмай келеміз. Неге? Міне, осы сауалға келесі сөз жауап береді. «Жастарымыздың бір бөлігі өмірге осы жат жалған діни көзқарасты көзсіз қабылдайды, өйткені, біздің қоғамның бір бөлігінде шеттен келген жалған діни əсерлерге иммунитеті əлсіз». Ендеше, ең басты себеп «иммунитеттің əлсіздігі». Ал ол қандай иммунитет? Əрине, ата-баба дəстүрін қадірлейтін ханафи бағытындағы мұсылмандық иммунитет. Ал осының болмауына мемлекеттен қандай да бір тосқауыл болды ма? Атап айтқанда, жастардың діни білім алуына, мешітке, медресеге баруына бөгет жасалды ма? Əлбетте болған да, жасалған да жоқ. Ал жұмыр басты пенде ешқашан дінсіз өмір сүре алмайды. Əсіресе, жастар. Һəм жастар сезімге берілгіш болғандықтан, «келіннің бетін кім ашса, сол ыстықтың» кебін киіп, өз дінін, өз мəзһабын, ата салтын білмегендіктен, «жат та жалған діни көзқарасты көзсіз қабылдайды». Мысалы, Түркияда халық жаз айларында балаларын көбінесе мешіттердің жанындағы Құран курстарына жіберіп, саналарын ханафи бағытымен сығымдайды. Ал біз көп болса жазғы лагерьге жібереміз. Ал онда ешқандай да дін сабағы берілмейді. Біздер, ата-аналар, көбінесе ұрпағымыздың тəн саулығына көп мəн береміз де жан саулығына немқұрайлы қарап жатамыз. Ал сол жан саулығының басында дін жəне сол дін бояуымен боялған ата-дəстүріміз тұр. Жолдаудағы сөз əрі қарай: «Біздің Конституция сенім бостандығына кепілдік береді, бұл – факт. Бірақ, өздеріңіз білетіндей, шексіз еркіндік деген болмайды. Ол дегеніміз – хаос. Барлығы да Конституция мен заңдар аясында болуға тиіс», деп жалғасын табады. Бұл жерде Елбасы жоғарыдағы жалған діндердің қаншалықты аядан тыс кеткендігін ашып көрсетеді. Елімізде көптеген діни жалған секталар бар. Олар діни сенімді «шексіз еркіндік» деп ұғынады. Мысалдап айтсақ, елдегі сатанистер, иеһовалар, тіпті ислам атын жамылған радикалдық ағымдар осыған жатады. Бірі нəпсіқұмарлықтың шегінен шықса, енді бірі елдің байрағын, заңын танымай, ел қорғаудан бас тартады. Ал ислам атын жамылған радикалдық ағымдар бəрінен да асып түсіп, жарылыс

жасауға дейін барады. Алайда, дін дегеннің өзі – адамдарды түзеп, шектейтін заңдар жиынтығы. Жер шары бір сəт шегінен шықса, ақырзаман орнайды. Қоғам берілген адамдық шегінен шықса, құрдымға жол тартады. Шексіздік көлікті апатқа ұшыратады. Ал «Ол дегеніміз – хаос». Иə, шексіз еркіндік дегеніміз – хаос. Тіпті дінге негізделмеген философиялық шексіз ойлар да тұңғиық түбіне тартып, ұйыққа батырып, жарға соқтырады. Сол себепті, демократия дегеннің өзі – жүгенсіздік деген ұғым емес. Ендеше, сіз елдегі жалған діни секталардың қоғамға қаншалықты зиянды екенінің есебіне жетіп көріңіз. Елбасы осы сөздерімен зиялысын да, мемлекеттік қызметшілерді де, жалпы алғанда, ел халқын ойлылыққа, салиқалылыққа, арлылық пен жігерлілікке шақырады. Елбасы ешкімнің санасы мен жүрегіне жəне рухани əлеміне Ата Заңның тұсау болмайтындығын тағы да баса айтып: «Əркімнің таңдау құқығы бар», дейді. Алайда сол таңдауда сырттан бір күштің, алданыстың ықпалы болмауы қажет. «Діни таңдауға өте үлкен жауапкершілікпен қарау керек, өйткені, адамның өмірлік салты, тұрмысы, көп жағдайда бүкіл өмірі соған байланысты», дейді осы орайда Президент. Иə, адамның өмірі сол өзі ұстанған дініне байланысты. Тіпті бір діннің ішіндегі ағымдарына қатысты. Мысалы, біздің ел бір кездері «қазақ» деген ел болып шаңырақ көтергенде Ислам дінінің ішіндегі ханафи мəзһабы болып құрылды. Əрі ханафи мəзһабы төрт мəзһабтың ішіндегі кең əрі көп тараған мəзһаб болғандықтан, бізге кеңінен жетіп жатты. Қазақтың бүкіл салт-дəстүрі, болмысы, құндылықтары сол мəзһабқа қарай өрбіді. Сол себепті бүгінгі таңда біз осы мəзһабты ұстанбай, келесі бір мəзһабты ұстанатын болсақ, онда бізге өзгеше бір ұлт болуға тура келеді. Ал бұл – атабабамыздың құндылығынан ажырау деген сөз. Мысалы, келін бетін ашу, тұсау кесу, сəлем салу, тіпті жылқы етін жеуге дейін айырмашылық болар еді. Сол себепті, Елбасы айтқандай, «Бүгінде, интернет пен жоғары технологиялар ғасырында, ақпараттар тасқындаған заманда, «сүзгі» – адамның ішінде болу керек». Ол «сүзгі» адамның көкірек көзі. Өзінің алдымен кім екендігі, ата-бабаларының қандай ел болғандығы, санасында жиналған тұжырымы арқылы есеп беріп, өзі таңдаған дінді ұстанса, болашақта кім жəне қалай болып қалыптасатыны хақында ой қорытуы. Сол себепті адам дінді шет мұсылман елінен үйренсе де, өзінің ата-баба салтымен, солардың ұстанған мəзһабымен жүргені жөн. Халқымызға тəн мəдени құндылықтардың жоғалуына көңілі қамыққан Мемлекет басшысы: «Ішкі «сүзгі» сұрақтар қойып отыруға тиіс: аналарымыз, əпке-қарындастарымыз, қыздарымыз орамалға оранып алып, басқа халықтардың киімін кигені бізге керек пе? Бізбен бір дастарқанда отырып тамақ ішпеуге тиіс пе? Көлік жүргізбеуі керек пе? Мұның бəрі – басқа елдердің орныққан дəстүрлері, біздің даламызда ондай дəстүрлер ешқашан болған емес. Классиканы оқыңыздар, фильмдерді көріңіздер», деді. Біздің халық қашанда жауынгер халық болғандықтан, ұлдарымыз тұрмақ қыздарымыз да ат үстінде жүріп жаумен ерлерше соғысқан. Қазақ халқы ешқашан мұсылмандықтан шыққан жоқ, қайта соны өзінің мəдениетіне айналдырды. Сол себепті əйелдің көркі болған орамалын көркемдікпен, əсемдікпен кие білген. Мұндай халық мұсылман əлемінде кемде-кем. Əрі ислам дінінде əйел затына қара жамылып үйде отыр деген қағида жоқ. Қайта ілім, еңбек мұсылман ер мен мұсылман əйелге парыз дейді. «Біздің əйелдерде ұлттық тəкаппарлық,

6 ақпан 2013 жыл

қалыптасқан киіну стилі бар, оны олар ибалылықпен ұстана біледі жəне біз, ерлер, əйелдердің осы қасиетін жиі теріс пайдаланамыз». Қазақ қауымы сəби қыздан бастап ақбасты əжеге дейінгі аралықтағы əйел адамның өзіне сай бас киім үлгісін жасаған. Сөйтіп, ислам шариғатына саймасай əйел адамның бас киіміне қатысты теңдессіз киім үлгісін, мұсылманша киіну мəдениетін қалыптастырған. Мəселен, сəби қыздарға əр түрлі теңге, моншақпен əшекейлеген, үкі, үлпілдек қауырсын қадаған тақия, кепеш кигізген. Бойжете, бəлиғатқа тола келе, жас бойжеткендер қазақтың əр тайпаларының өз-өз үлгісіне сай əр түрлі зерлі қыз тақиялар, құндыз бөрік, кəмшат бөрік киген, моншақпен əшекейленген кестелі орамалды шекелете тағатындар да болған. Ал, бойжеткен қызға құдаласып, қалыңдық атанған сəттен бастап оның басына əйгілі əсем сəукеле кигізілетін-ді. Сəукеле, өзіміз білетіндей, өте биік үшкіл төбелі, не түрлі меруерт, маржан, моншақтармен сəнделген тақияның ерекше түрі. Сəукеленің төбесінен төмен кең мол етіп түсірілген жаулық пердесі болған. Қалыңдық ұзатылып барған жерінде желек деп аталатын қызыл жаулық перделі бас киім киген. Ал сəбилі болған сəтте келіншек кимешек киінген. Ал кимешек үстінен орайтын ақжаулық, шұлауыш деп аталатын кең мол ақ мата болған. Келіншек кимешектен əже кимешекке дейінгі аралықта жасқа сай өз үлгісі де қалыптастырылған. Міне, бұлар – қазақтың өз стилі, баға жетпес құндылығы. Егер осының бəрін тастап, шет елдің ұлтына тəн етіп киінетін болсақ, онда біздің ұлттық құндылығымыз қайда қалмақ? Құранда Хақ Тағала адамдарды ұлттарға бөліп, бір-бірін танысын деп жаратқандығын айтады. Ендеше, біз осыны сақтауымыз қажет. «Біз мұсылманбыз, оның ішінде Əбу Ханифа мəзһабын ұстанатын сүнниттерміз. Бабаларымыз ұстанған бұл жол ұлттық салт-дəстүрді, ата-ананы сыйлауға негізделген». Бұл – бүгінгі таңдағы ең негізгі нəрсе. Жəне қазақ болып қалуымыздың да басты қағидасы. Көңіліме ең көп қуаныш ұялатқан сөздің бірі – осы сөз. Яғни, осы арқылы «Қазақстан-2050» межесі айқындалды. Біз ханафи болып қалсақ қана ұрпағымызды «Бабаларымыз ұстанған ұлттық салт-дəстүрді, ата-ананы сыйлауға негіздей» аламыз. Елбасы сөзін мықтай түсіп: «Ендеше, бүгінгі ұрпақ та əлемдегі ең ізгі дін – ислам дінін қадірлей отырып, ата дəстүрін ардақтағаны абзал», дейді. Біздің діни ар-ождан бостандығы туралы заңымыз осыны меңзейді. Ендеше, Елбасы да бізге осыны тез арада іске асыруымыз қажеттігін алға тартып отыр. Əлемде Ханафи мəзһабының негізгі ұстаздарының басым көпшілігі қазақ топырағынан шыққан. Мысал ретінде Сығынақи, Кердери, т.б. атауға болады. Демек, біз осы Жолдауға орай сол ғалымдардың қолжазбаларынан ықшамдап мектеп пен жоғары оқу орындарына Ханафи жолын ұлттық салт-дəстүрмен салыстыра отырып оқулықтар енгізгеніміз абзал. Елдегі радикалдық ағымдардың алдын алудың бірден-бір əдісі де осы бағдарлама болмақ. Əрі Ханафи мəзһабын терең білетін теологтарды мемлекеттік мекемелер мен органдарға бөлім ашып тартса, осы стратегияның орындалуына септігін тигізер еді деп ойлаймын. Иə, бүгінгі таңда біздің жарқын ел болып, атабабамыздың жолын жаңғыртуымызды қаламайтындар бар. Осыны терең түсінген Елбасы: «Қазір кейбір сыртқы күштер жастарымызды ислам дінінің хақ жолынан адастырып, теріс бағытқа тартуға тырысуда. Мұндай ұлттық табиғатымызға жат келеңсіздіктерден бойымызды аулақ салуымыз керек», деп бізді қырағыландырады. «Соқыр фанатизм біздің бейбітсүйгіш халқымыздың психологиясы мен діліне мүлде жат. Ол Қазақстанның мұсылмандары ұстанатын Ханафи мазһабына қарама-қайшы». Дін атын жамылған радикалдық ағымдарға, əсіресе, жастар не үшін еліктейді? Оның басты себебі, мектеп мен жоғары оқу орындарында діни үгіт, профилактиканың аздығында деп ойлаймын. Бүгінгі таңда мектепте дін тарихы пəні енді. Алайда ол ханафилік бағытты үйретудің үштен бірін де қамтымайды. Сол себепті нақты оқулықтар мен теолог мамандар əзірлеу қажет. Əрине, жастар арасында бүгінде діни экстремизм профилактикасы бар. Бірақ ол аз жəне оған қатысатын жастар да аз əрі еріксіздей көрінеді. Керісінше, жастар арасында діни экстремизмді үгіттейтін топтардың күші басым секілді. Осыны терең түсінген Елбасы: «Біз қоғамда, əсіресе, жастар арасында діни экстремизм профилактикасын күшейтуіміз керек», деп нақты шешімділік көрсетеді. Елбасы егеменді ел болғалы бері елімізді əлемге бейбітсүйгіш ел екенін көрсету жоспарларын жасап, соларды іске асырып келеді. Солардың бірі – жаппай қырып-жою қаруынан бас тарту болса, екіншісі Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының съезін өткізу. Олай болса, Президент атап көрсеткендей, «Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының съезі беретін артықшылықтарды да пайдалануымыз керек». Қорыта айтқанда, дінге қатысты Қа зақ стан-2050 межесі нақтыланды. Ендеше, бірлесіп көтерген жүк жеңіл деп бəріміз бірігіп іске көшкеніміз абзал. АЛМАТЫ.

Мемлекеттік сатып алуларєа жаѕаша кґзќарас Кеше Премьер-Министр Серік Ахметовтің төрағалығымен мемлекеттік сатып алулар жүйесін одан əрі жетілдіру мəселелері бойынша отырыс өтті, деп хабарлады Премьер-Министрдің баспасөз қызметі. Селекторлық режімде өткен отырыста Қаржы министрі Болат Жəмішев оны жақсарту, мөлдірлік пен сатып алу үдерісінің қолжетімділігін қамтамасыз ету жөніндегі жаңа көзқарастар туралы баяндады. Электронды сатып алулардың өміршеңдігі мен зор əлеуетін атап өте отырып, ол мемлекеттік сатып алулар веб-порталы бойынша ақпараттарды таныстырды. Call-орталыққа түскен өтініштер бойынша анықталған проблемалар мен оларды шешу жолдарына, сатып алу бағалары мониторингінің модуліне, келісім-шарт міндеттемелерін

қамтамасыз ету мəселелеріне тоқталды. Қазіргі бар жүйені жақсар ту тұрғысында министр орталықтандырылған (бірегей) мемлекеттік сатып алулар органын құруды ұсынды. Оның ойынша, ол құқықтық жəне техникалық біліксіздікке, сондай-ақ мемлекеттік сатып алулар веб-порталының қолжетімділігіне байланысты проблемаларды шешетін болады. Жүйені орталықтандыру сатып алулар үдерісінің мөлдірлігін қамтамасыз етеді, ондағы қылмыстылықты азайтады, конкурстардың болмай қалуының алдын алады, тапсырыс беруші

мен сатып алуларды орталық ұйымдастырушы арасындағы өзара бақылауды күшейтеді, деді Б.Жəмішев. Сондайақ ол орталықтандырылған сатып алулар органдарының құрылымдары мен құзырлылығына жəне тапсырыс берушінің өкілеттілігіне де тоқталды. Отырысты қорытындылай отырып, Үкімет басшысы мемлекеттік органдар, бизнес, экономика салаларына қатысты талқыланып отырған мəселенің маңыздылығына баса назар аударды. Сондай-ақ С.Ахметов электронды сатып алуларға баламаның жоқ екенін, сондықтан мемлекеттік сатып алулар жүйесінің жаңа тұжырымдамасын мұқият əзірлеп, оны қанатқақты жоба пішінінде сынақтан өткізу қажеттігін атап өтті.

Ќылмысќа ќарсы науќан басталды «Нұр Отан» ХДП бастамасымен қоғамда тəртіпсіздікке мүлдем төзбеушілікті қалыптастыру жөніндегі «STOPҚылмыс» шарасы басталды. Қоғамдық науқанды «Нұр Отан» ХДП жəне Ішкі істер министрлігінің қолдауымен үкіметтік емес ұйымдар жүзеге асырады. Ішкі істер министрлігінің Жедел басқару орталығында «Нұр Отан» ХДП Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек жəне Ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымов еліміздің үкіметтік емес ұйымдары өкілдерінің қатысуымен тəртіпсіздіктерді анықтау жəне оларға қарсы тиімді əрекет ету жөніндегі бірлескен жұмысты талқылады. Кездесуге қатысқандар қаладағы жағдайды бақылайтын, қылмыстар мен төтенше жағдайларға ден қою жөніндегі іс-əрекеттерді үйлестіретін Жедел басқару орталығының жұмысымен танысты. Кездесу барысында Бауыржан Байбек Елбасы тапсырмасы бойынша «Нұр Отан» партиясы қоғамда тəртіпсіздікке мүлдем төзбеушілікті қалыптастыруға белсене атсалысатынын айтып өтті. Осы жұмыстың басты міндеттері

тəртіпсіздіктердің алдын алуға азаматтардың өздерінің қатысуын, ІІМ қызметінің ашықтығын қамтамасыз ету жəне үкіметтік емес ұйымдардың қоғамдық тəртіпті сақтау жөніндегі іс-əрекеттерін жұмылдыру болып табылады. Сондай-ақ «Темекі түтінінен азат Қазақстан үшін» ұлттық коалициясы, «Қазақстан студенттері Альянсы», «Жасыл ел» жəне т.б. ұйымдар өкілдері өз жобаларымен жəне оның нəтижелерімен бөлісті. Атап айтқанда, жоғары оқу орындарындағы сыбайлас жемқорлықпен, қоғамдық орындарда темекі шегумен, ойын бизнесімен күрес, сондай-ақ жасөспірімдер арасындағы озбырлық пен бопсалауға қарсы күрес жөніндегі нақты шаралар ұсынылды. Сонымен қатар, кездесу барысында тəртіпсіздікке мүлдем төзбеушілікті қалыптастыру жөніндегі бірлескен шаралар бағдарламасын əзірлеу туралы шешім қабылданды. Кездесуді қорытындылай келе, Бауыржан Байбек пен Қалмұханбет Қасымов ұсақ тəртіп бұзушылықтың алдын алу жөнінде партия, үкіметтік емес ұйымдар мен құқық қорғау органдарының бірлескен қызметінің маңыздылығын атап өтті. «Егемен-ақпарат».

Баламалы энергияєа бетбўрыс ќарќынды (Соңы. Басы 1-бетте). Осы орайда министр өткен жылдың аяғында Президенттің тапсырмасы бойынша ел Үкіметі баламалы жəне жаңартылатын энергетиканы дамыту жөніндегі 2013-2020 жылдарға арналған іс-шаралардың жоспарын қабылдағанын еске салды. «Қабылданған жоспарға сəйкес 2020 жылға қарай жаңартылатын энергия көздері 1040 МВт қуат көлемінде болады деп күтудеміз. Оның ішінде 13 жел стансасы (793 МВт), 14 ГЭС (170 МВт) , сондай-ақ 4 күн электр стансасы (77МВт) жасақталады», деді министр. Егер жаңартылатын энергия көздерін дамыту жобаларын іске асыруға келетін болсақ, мониторинг мəліметтері бойынша мұндай энергия нысандарының өндірісі жыл сайын артып келеді. 2012 жылы 450 млн. кВт/сағатты құрады, ал бұл алдыңғы жылғы көрсеткіштерден 6 пайызға көп. Ə.Исекешевтің айтуынша, елімізде жаңартылатын энергия көздерін дамы тудың 25 жобасы іске асырылды. Мысалы, Рождество кордонында Болотов қондырғысы, Л.Н.Гу ми лев атын дағы Еуразия ұлттық университетінің шатырындағы күн қуатын жинау қондырғысы жұмыс істей бастады. Сондай-ақ Алматы облысының тау өзендерінде 20 МВт қуатты құрайтын 5 шағын ГЭС іске қосылды. Ал ағымдағы жылы 12 жоба аяқталады деп күтіліп отыр. Оның ішінде «Родина» агрофирмасының жел-энергетика стансасы, Алматы облысындағы екі ГЭС, Қапшағайдағы күн қуаты стансасы, Жамбыл облысындағы екі ГЭС жəне тағы басқа нысандар бар. 2013 жылы Ерейментау жел паркінің бірінші кезеңін қолға алу жоспарлануда. Министрліктің ақпаратына сүйенсек, бұл парктің жалпы қуаты 300

МВт-ны құрайтын болады. Бұл жоба ЭКСПО-2017 нысандарын электр қуатымен қамтамасыз ететін энергия көзі болады деп күтілуде. Ə.Исекешев өз баяндамасында сондай-ақ «Жасыл ауыл» алғашқы күн электр стансасының ілкі жобасын мысал ға келтірді. Мысалдағы «Жасыл ауыл» тұрғындарының саны шамамен 70 шақты, 16 үйден тұратын ауыл, 18 жылдан бері электр қуатымен қамтамасыз етілмеген. Ауыл халқы жер асты тұзды суын тұтынып келген. Енді қазір жобаны іске қосу нəтижесінде барлық қиыншылық артта қалды дейді министр. «Жасыл ауыл» ілкі жобасы арқылы біз əкімдіктерге энергиямен қамтылмаған шалғайдағы ауылдар мен фермер шаруашылықтарында жаңартылатын энергия көздерін пайдалану есебінен энергиямен жəне сумен жабдықтаудың шешімін табу мүмкіндігін көрнекі түрде көрсеткіміз келді», деп жалғады сөзін министр. Министр атап өткендей, осыған ұқсас жоба Қызылорда облысында іске қосылған. Шалғайда орналасқан Ажар ауылын энергиямен жабдықтау мəселесі жел-дизель электр құрылғысын орнату арқылы шешілген. Сондай-ақ, Жамбыл облысының Қордай кентінде де қуаты 1,5 МВт жел құрылғысы мен Отар ауылында өнеркəсіптік көлемдегі күн электр стансасы іске қосылған. Қостанай облысының Қарасу ауданында Қазақстанда алғаш рет биогаз құрылғысы, ал Солтүстік Қазақстан облысының Новоникольский ауылында қуаты 1,5 мегаваттық жел электр стансасы орнатылған. Қарағанды облысындағы Ынтымақ су қоймасында 2012 жылдың соңында қуаты 3,7 МВт болатын су электр стансасы іске қосылды. Үкімет отырысын қорытындылаған Үкімет басшысы С.Ахметов жаңартылатын энергия көздерін дамыту ісі

еліміздің энергетика саласының негізгі бағытының бірі екенін айта келіп, Мемлекет басшысының бұл мəселеге айрықша назар аударып отырғанын атап өтті. «ЭКСПО-2017» көрмесіне дайындық кезінде көрмені жаңартылатын энергия көздерінің есебінен электрлендіру керек. Оған мүмкіндіктер бар. 2017 жылға дейін тек Астананың төңірегінде ғана емес, елорданың өзінде де осындай тартымды жобалар көбейеді деген үміттемін», деді С.Ахметов. Аталған міндетті жүзеге асыру мақсатында Премьер-Министр Қоршаған ортаны қорғау министрлігі мен Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігіне жаңартылатын энергетиканы дамыту жөнінде үйлестірілген жұмыстарды бірлесіп жүргізуді жəне оны бақылауға алуды тапсырды. «Жаңартылатын энергия көздерін дамытудың барлық жобаларын жинақтау керек. Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі «Самұрық-Энерго» компаниясымен бірлесіп жұмыс істесін, бірде-бір жоба сырт қалмауы тиіс. Олардың барлығы есепке алынуы тиіс жəне бұл есепті «е-үкіметтің» жүйесінде қалай жүргізуге болатынын зерделеп көріңіздер», деді С.Ахметов. Үкімет басшысы сондай-ақ, ең маңызды жобаларды республикалық жəне өңірлік индустрияландыру карталарына енгізу керектігін айтты. «Үстіміздегі жылғы қаңтар айында Үкімет Қазақстанда баламалы жаңарты ла тын энергетиканы дамытудың 2020 жылға дейінгі жоспарын бекітті. Бəріміз осы жоспардың жүзеге асырылуын бақылауға алуымыз қажет», деді С.Ахметов. Сонымен қатар, Үкімет басшысы бірінші жартыжылдықтың соңына дейін жаңартылатын энергия көздері туралы заңға енгізілетін түзетулерді қабылдауды аяқтауды тапсырды.

«Ќўрылыс-Полимердіѕ» алєашќы ќадамы (Соңы. Басы 1-бетте). Өйткені, ТМД елдерінде баламасы жоқ жаңа өндірістің облыстағы əлеуметтік-экономикалық жағдайды қазіргіден де жақсарта түсетін рөлі ерекше. Өйткені, полимер материалдары өз елімізде де, шетелдерде де жоғары сұранысқа ие. Жобаның құны 1,8 миллиард теңгеге бағаланған. Мұнда бір жылда 32 миллион шаршы метр пленкалық (үлдір) жəне сеткалық (тор) өнімдер шығарылады. Сондай-ақ, 30 мың текше

метр изоляциялық плиткалар жасалатын болады. Облыс пен кəсіпорын басшылары жұмысшылардың біліктілігін арттыру мен қайта даярлауды «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы шеңберінде тегін өткізбек. ТАРАЗ. ––––––––––––––– Суретте: «Құрылыс-Полимер» ЖШС-ның алғашқы өнімі – құрылыс саласына арналған тайқы дəнекерленген торлар.


негізгі факторы болған еуропалық құқықтың негізіне айналды. Олардың ішіндегі маңыздылары діни ауқымнан əлдеқашан шығып, дамыған елдер қоғамында əдеттегі қалыпты моральдық практика болды. Жапондықтар сана-сезімінің бөлінбейтін бөлшегі саналатын буддизм мен синтоизм құндылықтары ұлтқа өздерінің озық қадір-қасиеттерін сақтап, өмірдің түрлі салаларында адам айтқысыз нəтижелерге жетуіне мүмкіндік берді. Бұған Ли Куан Ю конфуцийлік ізгі ниеттілер арқылы заңның үстемдігі мен елдегі заң алдында барлығының тең екендігі қағидатын сіңірген Сингапурдың оң мысалын келтіруге болады. Еуропалық құқыққа қатысты айтатын болсақ, еңбек құрал ретінде түрлі реттеушілік жəне нормалық құқықты бекітуді талап етті. Батыста еңбек этикасы елдің экономикасын дамыту негізінде қалыптасты.

Еѕбек. Бəрін де жеѕбек Болат БАЙҚАДАМОВ,

«Нұр Отан» ХДП Парламентаризм институтының директоры.

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстанның əлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам» атты бағдарламалық мақаласында, бірінші кезекте, адамның жəне бүкіл қоғамның еңбекке қатынасы мəселесіне назар аударады. Жалпыға Ортақ Еңбек адамның еңбекке жауапкершілігі артқан кезде ғана мүмкін болады. Қолға алынып отырған əлеуметтік жаңғырту еңбекті адам өміріндегі аса маңызды құндылық ретінде бағаланатындай жағдайға əкелуі тиіс. Қазір еңбекке, жаңа еңбек этикасына қатысты ерекше көзқарас қалыптастыру қажеттігі көкейкесті бола түсуде. Капитализм өзінің еңбек этикасымен жəне мəдени-ментальді дəстүрімен кейбір ОңтүстікШығыс Азия елдері үшін үлгіге айналғалы біраз уақыт өтті. Олардың тəжірибелері көрсетіп отырғанындай, өздерінің адамгершілік сенімдеріне сəйкес, жұртшылықты жауапкершілікті еңбекке тарту үш əдіс-тəсілмен жүзеге асырылуы мүмкін. Бірінші – адамдарды осы рухта тəрбиелегенде (Батыс, Жапония, Оңтүстік Корея). Екінші – дəстүр ұйымдасқан түрде боямаланғанда (Тайвань, Малайзия). Үшінші – тікелей əкімшілік немесе заңнамалық мəжбүрлеу жүзеге асырылғанда (Сингапур). Батыс демократиясының жетекші елдеріне қатысты айтатын болсақ, олардағы еңбекке жауапкершілікті көзқарас ғасыр лар бойы қалыптасты. Бұл үдеріске қоғамдық институттар да айтарлықтай үлес қосты. Ал қазіргі заманғы еңбек этикасының пайда болуына оң ықпал еткен объективті факторлар мыналар: - меншік иелерінің бұқара табының қалыптасуы; - меншікке құқықтың мызғымас кепілдігі; - нарықтық қатынастар субъектілерінің өзін өзі жетілдіруін үздіксіз ынталандыратын нақты бəсекелі нарықтық орта (компаниялар, өндіріс құралдары мен капиталдар меншігінің иелері, жалдамалы жұмыскерлер); - мемлекеттің экономиканы инновациялық дамыту үшін, сондай-ақ мемлекеттік жəне корпоративтік секторлардың кадрлық əлеуетін жаңғырту жəне дамыту үшін ерекше жағдай жасау; - діннің азаматтарды адамгершілік тұрғыдан тəрбиелеуге айтарлықтай ықпалы; - орта таптың сана-сезімі құндылықтарын отбасылық жəне мектептік тəрбиелеу дəстүрі; - мəдениет пен қоғамдық моральда «бəрін өз еңбегімен жасаған адамды» үлгі алатын тұлға ретінде көрсету; - «өзін өзі жасаған» адам бейнесін үлгі етіп көрсету бойынша жалпыға ортақ жұмыс. Əлеуметтік жəне еңбек қатынастарының жаңа этикалық тұжырымдамалы ұстанымдарын қоғамның барлық субъектілері бір ыңғайда түсінулері тиіс. Бұл өмірдің капиталистік үдерістерінің құнды бағдарлары болған жағдайда қоғамға пайда əкелуі ықтимал. Оларды заңдастырудың аса ұтымды əдістəсілі осы құндылықтарды біздің рухани өмір шындығымызға жалпыұлттық пікірталас жəне бейімдеу тұрғысынан мазмұндау болатыны күмəнсіз. Талқыланып отырған тақырыпқа орай төмендегі

5

www.egemen.kz

6 ақпан 2013 жыл

не гіз демелерді пайдаланудың ұтымды болатыны анық: - еңбек – əлеуметтік игіліктер мен қажетті əлеуметтік мəртебеге қол жеткізудің жалғыз ұтымды көзі; - тиімді еңбек – адамның табыстылығы мен əл-ауқатының басты өлшегіші; - азат адамдардың бірлескен еңбегі қоғамның прогрессивті, еркін дамуына əкеледі; - өзіңнің бəсекеге қабілеттілігіңе негізделген жеке əлеуметтік табысың – басқалар үшін үлгі боларлық идеал. Жауапкершілікті, тиімді ең бек туралы білімді тарату айтарлықтай маңызға ие. Өйткені, мұндай жағдайда біз күрделі міндет болып табылатын ұлттық ділді түбірінен жаңғырту қажеттігімен бетпе-бет келеміз. Осы үдеріске барлық бұқаралық ақпарат құралдарының (баспа, электронды БАҚ, телевизия, радио) жəне елдің интеллектуалдышығармашыл элитасының (кино өндірісі, жазушылар қо ғамдастығы, ғалымдар, педагогтар) қатысуы айтарлықтай маңызды. Біздің еліміздің ерекшелігі сонда, ол дамыған елдер сияқты классикалық нарықтық қатынастардың табиғи пісіп-жетілуі үшін қажетті тарихи кезеңді басынан өткерген жоқ. Қазақстан – индустрияландыруға дейінгі, индустриялы жəне индустрияландырудан кейінгі елдердің белгісі қатар көрініс тапқан мемлекет. Қазіргі заманғы нарықтық қарым-қатынастар үдерістерінің тез жүруіне байланысты адамдардың мінез-құлқы тек экономикалық жəне құқықтық құралдар арқылы ғана қалыптасса, уақыт рухына жауап беретін дүниеге көзқарас құндылықтарының жүйесі əлі де болса орнығып үлгерген жоқ. Сондықтан бүгінде тұрғындарды Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамы құндылықтарына тарту жұмыстарына барлық қоғамдық институттар – мəдениет, білім беру, отбасы, кəсіподақтар, дін салалары бірі қалмай тегіс қатысулары тиіс. Қаржы мүмкіндіктері, қазіргі заманғы технологиялар, на рықтық экономикаға қажетті инфрақұрылымдар болуы ықтимал, бірақ бұлардың барлығы, егер еңбек адамының, Жалпыға Ортақ Еңбектің жауапкершілікті жəне шығармашылық тұрғыдан ынталандырылған субъектісінің рөлі толық көлемінде сезілмейтін болса, онда мемлекет заманауи дамыған ел деңгейіне көтеріле алмайды. Əлеуметтік жаңғырту мəселесінің мəнін осылайша түйсіну қоғамда кеңінен таралуы тиіс. Осыған байланысты қоғамдық институттардың əлеуетін аталған проблемаларды шешу үшін жұмылдыру аса көкейкесті міндет болып табылады. Кезінде араларында аса маңыздылары еңбек пен отбасыға жауапкершілікті қарым-қатынас, ынталылық, тəртіптілік, байлыққа ұмтылыс, үнемділік, адалдық, сөзге беріктік, заңға бағыныштылық, билікке құрмет, кедейшілікті жақтырмаушылық пен сауатсыздыққа қарсы күрес болып табылатын протестанттық құндылықтар Батыс Еуропа мен АҚШ азаматтарының нарықтық экономиканың өмір шындығына жəне либералды демократияға ырғақты түрде қосылуына оң ықпал етті. Оның үстіне, христиан құндылықтары экономика мен қоғам игілігін қамтамасыз ету салалары арасындағы қабылдауға тұрарлық тепе-теңдікке қол жеткізудің

Орта ғасырлардан кейін капиталистік жүйені, бірінші кезекте, оның экономикасын қалыптастыру басталды. Міне, дəл сол кезде, деп мəлімдейді Адам Смит өзінің «Халықтар байлығы» деп аталатын кітабында, əркім өзіне жұмыс істеуі тиістігі жəне бұл адам мен қоғамның қалыпты табиғи қажеттілігі екені айқындала түсті. Бұл айқындылық еңбек моралі мен этикасына қажеттілікті туындатты. Нидерландтық жəне ағылшындық буржуазиялық революция əлеуметтік-саяси қатынастар саласында төңкеріске, құқық саласындағы айтарлықтай өзгерістер мен жаңа құқық тəртібін қалыптастыруға жол салып берді. Құқықтық жүйе биігіне адамның жеке тұлғасы шығарылды. Адам құқы ажырамайтын жəне киелі нəрсе ретінде жарияланып, олар азаматтың көпшілік жəне жекеменшіктік салалардағы құқықтар кешенімен бекітілді. Негізгі қағидаттар қатарында заңнамалық теңдік қағидатын бөліп көрсетуге болады. Заңнамалық теңдік капиталистік шаруашылық жүйесі қызметі не гіздерінің бірі болып табылады. Кəсіпкерлік қызметтің, саудасаттықтың, бəсекелестіктің еркіндігін білдіретін еркіндік қағидаты үлкен маңызға ие. Жаңа кəсіпкер-капиталистердің экономикалық жəне əлеуметтік қатынастарға мүдделілігі негізгі қағидаттар қатарына заңдылық құқығы мен қағидатын, оның ішінде еңбек құқығы қағидатын ілгерілетті. Джон Локк табиғи құқықтарға айтарлықтай кең ауқымды қамтитын меншікті жатқызған болатын. Ол өз іс-əрекетіне, өз еңбегі мен оның нəтижесіне құқықты қарастыратын еді. Локк бойынша, еңбек ортақ меншіктен «менікі» мен «сенікі» деп бөлінеді, өйткені, меншік дегеніміз – жеке адаммен тікелей байланысты жəне одан бөлінбейтін дүние. Адам өзі не табиғат берген нəрседен өзі нің еңбегімен жасап алған дү ниесін оның меншігі етеді, дейді Локк. Жеке меншікті негіздеу социалистердің бəрін де теңдестіріп қоюға деген теориясына қарсы бағытталды: егер адамдар еңбексүйгіштігі, қарым-қабілеті мен үнемділігі бойынша тең емес болса, онда жекеменшіктік те тең бола алмайды. Көріп отырғанымыздай, Батыста еңбек этикасы еуропалық, буржуазиялық құқық арқылы бекітіліп келді. Осылайша, Еуропа адамының еңбекке деген ерекше қарым-қатынасы заңдық тұрғыдан легетимді болды, оны жүзеге асыру императивтік дерлік сипат алды. Еңбек қызметі мен қатынастарының жаңа қағидаттары заң арқылы қалыптастырылды. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев өзінің бағдарламалық мақаласында əлеуметтік саладағы, əсіресе, мұның еңбек заң намасына тікелей қатысы бар, ұлттық заңнаманы қайта қарау жəне сараптамадан өткізу ту ралы міндетті кездейсоқ қойып отырған жоқ. Қазір бізге, біріншіден, «еңбек» түсінігінің жаңа мағынасын айқындап алу қажет. Сондай-ақ «Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамын» түйсініп, мəнін ашу керек. Қазіргі заманда еңбек дегенді қалай түсінеміз? Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамы идеясын қалайша іс жүзіне асыруға болады? Екіншіден, еңбек заңнамасын жетілдіру керек. Осындай жағдайда ғана біз Қазақстанда жауапкершілікті жəне шығармашылық тұрғыдан мүдделі еңбек адамын қалыптастыра аламыз.

Екіжаќты ыќпалдастыќќа екпін берген сапар Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов өзінің германиялық əріптесі, федералды Сыртқы істер министрі Гидо Вестервелленің шақыруы бойынша ресми сапармен ГФР-да болды. Сапар аясында қазақстандық сыртқы саясат ведомствосының басшысы ГФР саяси жəне іскер топтарының өкілдерімен бірқатар екіжақты кездесулер өткізді, деп хабарлады ҚР СІМ-інің баспасөз қызметі. Сапар бағдарламасын еліміздің дипломатия ведомствосы басшысының Германия Бундестагының түрлі партиялық фракцияларының өкілдерімен кездесуі ашты. Онда екіжақты қарымқатынастың маңызды бағыттары талқыланып, халықаралық қаты настардың өзекті мəселелері бойынша пікір алмасылды. Германиялық депутаттар Қазақстанның Орталық Азиядағы маңызды рөлін атай отырып, Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясында жоспарланған ба сымдықтарға жоғары бағаларын берді. Е.Ыдырысовтың ГФР Ви цеканцлері – Экономика жəне технологиялар федералды министрі Филипп Реслермен келіссөздері барысында екіжақты сауда-экономикалық, инвестициялық жəне технологиялық ын ты мақ тас тық жөнінде кеңінен пікір алмасылды. Қазақстан басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың 2012 жылғы ақпан айында Берлинге жасаған сапары кезінде қол жеткізілген уағда ластықтарды жүзеге асыруға қатысты мəселелер талқыға салынды. Федералды Канцлердің Сыртқы саясат жəне қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Кристоф Хойсгенмен əңгіме барысында екіжақты қарым-қатынас жəне халықаралық ынтымақтастық мəселелері қозғалды. Ауғанстандағы жəне Таяу Шығыстағы жағдайды реттеуге, лаңкестікпен жəне экстремизммен күресуге, Еуропадағы дағдарысқа, сонымен қатар, ҚР мен ЕО арасындағы ықпалдастыққа ерекше назар аударылды. Кездесу соңында К.Хойсген ГФР Канцлері Ангела Меркельдің атынан Қазақстан басшысына ең жақсы сөздерін сəлеммен жеткізуді сұрады. ҚР-ГФР Стратегиялық ынтымақтастық жөніндегі іскерлік

кеңесінің төралқа мүшесі, ГФР Экономика жəне технологиялар министрінің орынбасары Вернер Рессингпен жəне Іскерлік кеңестің тең-төрағасы, «Deutsche Bank» банкінің атқарушы директоры Петер Тильспен кездесулер аясында екі елдің арасында сауда-экономикалық жəне инвестициялық ықпалдастықты кеңейту мəселелері қарастырылды. Қазақстан елшілігінің Германия астанасындағы жаңа ғи маратында өткен кездесуден кейін бірқатар маңызды екіжақты эконо микалық келісімдерге қол қойылды. Соңғы уақыттары Қазақстан мен Германия арасындағы екіжақты экономикалық қарым-қатынастар үдемелі қарқынмен дамып келе жатқанын атап өту қажет. 2011 жылдың қорытындысы бойынша өзара тауар айналымы дағдарысқа дейінгі көрсеткіштерге жетіп, 6,2 млрд. еуродан асып түсті. Бұл үдеріс өткен жылдың қорытындысы бойынша да тіркеледі деп күтілуде. Мəселен, Қазақстан ГФР-ға шикі мұнай жеткізушілер үштігіне кіреді (ОПЕК елдерін есептемегенде), ал ҚР мен ГФР арасындағы тауар айналымының жалпы үлесі Германияның барлық Орталық Азия жəне Оңтүстік Кавказ елдерімен сыртқы саудасының 65%-ынан асып түседі. Еліміз Сыртқы істер министрінің Берлин еуразиялық клубының бесінші отырысында сөз сөйлеуі сапардың маңызды бөлігі болды. Оның жұмысына неміс тарапынан көрнекті саяси қайраткерлер мен сарапшылар, іскер топтар мен БАҚ өкілдері қатысты. Еуразиялық қауіпсіздік тақырыбындағы баяндамасында қазақстандық министр біздің еліміздің жаһандық жəне өңірлік қауіпсіздік, еуразиялық ин теграция мəселелеріндегі

Кадрлыќ мəселе ќаралды

Облыс əкімі аппаратының мəжілісінде кадрлық мəселе қаралды. Ақмола облысының əкімі Қосман Айтмұхаметов өңір активіне өзінің бірінші орынбасары Рашит Əкімовті таныстырды.

ұстанымдарын жеткізіп, БЕК жұмысына мұхиттың арғы жағындағы жəне посткеңестік са рапшы лар қоғамдастығын шақыру арқылы өзара ықпалдасу диалогын кеңейтуді ұсынды. Іс-шара соңында қызу пікір алмасу орын алды. Берлин еуразиялық клубының Президент Н.Назарбаевтың бастамаларын жүзеге асыру аясында ҚР мен ГФР, сондай-ақ ЕО арасындағы қоғамдық-саяси мəселелердің кең ауқымын талқылауға арналған үнқатысу алаңы ретінде құрылғаны белгілі. Клуб Қазақстанның осы ыңғайдағы Еуропадағы алғаш қы жобасы болып табылады. Ол жаңа мүмкіндіктерді зерттеуге, еуропалық жəне азиялық мə дениеттер арасындағы үн қатысуды нығайтуға бағытталған. Қазақстандық министр сондайақ Германия экономикасы Шығыс комитетінің төрағасы Э.Кордеспен жəне бизнес өкілдерімен кездесу өткізді. Кездесулер шеңберінде экономикалық ынтымақтастықты əрі қарай дамыту мен нығайтудың жай-жапсары, сонымен қатар, Қазақстан басшысының

Германияның экономикалық жəне тех нологиялық əлеуетін ескере оты рып əріптестікті ілгерілету туралы тапсырмасын іске асыру мəселелері талқыланды. Германия астанасындағы сапарының соңғы күнінде Е.Ыдырысов ГФР Сыртқы істер федералды министрі Гидо Вестервеллемен келіссөз жүргізіп, саяси, саудаэкономикалық жəне мəдени-гуманитарлық салалардағы екіжақты ынтымақтастықтың ба сым бағыттары мен қазіргі жағдайын қарастырды. Тараптар ха лықаралық бірлестіктер шең бе ріндегі өзара ықпалдастық жөнінде пікір алмасып, қазіргі таң да ғы халықаралық қарым-қа ты нас тардың өзекті мəселелерін қозғады. Кездесу қорытындысы бойынша ҚР мен ГФР дипломатия ведомстволарының басшылары екі елдің сыртқы саясат ведомстволары арасындағы ынтымақтастықты кеңейтуге бағытталған бірлескен декларацияға қол қойды. Сапар шеңберінде Е.Ыдырысовтың қауіпсіздік мəселелері жөніндегі халықаралық конференцияға қатысқаны мəлім.

Семей қаласында 1 сортты нан бағасы 50 теңге мөлшерінен аспайтын болып бекітілген. Тұрғындар сұрақтарына орай Семей қаласы əкімінің орынбасары Нұрбол Жолдасбеков төмендегідей түсініктеме берді.

Баєа ќашанда баќылауда

Облыста отыз жылға жуық жұмыс істейтін Рашит Қайыржанұлы өңір тұрғындарына өндірістің тəжірибелі ұйымдастырушысы, білікті мемлекеттік қызметкер ретінде кеңінен танымал. Ол 1997 жылдан бастап Целиноград, Щучье, Астрахан жəне Ақкөл аудандарын табысты басқара білді. 2004-2007 жылдары Көкшетау қаласының əкімі болды. Сондай-ақ, аудандық мəслихат депутаттарының бірауыздан дауыс беруімен жəне облыс əкімінің өкімімен Теміржан Едігенов Ақкөл ауданының əкімдігіне тағайындалды. Ол 1978 жылы туған. С.Сейфуллин атындағы Ақмола аграрлық университетін жəне Қазақ гуманитарлықзаң университетін бітірген. Ақмола облысының Шортанды аудандық салық комитетінің бас маманы, аудит бөлімінің бастығы болып жұмыс істеген. Аудан əкімі болып тағайындалғанға дейін Премьер-Министр Кеңсесінің бас инспекторы қызметін атқарды.

Азық-түлік бағасын қалыпты жағдайда ұстау мақсатында тұрақтандыру қорынан бөлінетін өнімдер үнемі жергілікті билік бақылауында. Көкөніс түрлерінің бағасы орнықты. Нан саудасы төңірегінде де бір тоқтам жасалған. Нан өнімдерін өндіруші кəсіпкерлердің пікірі мен құқықтарын ескере отырып, əкімдік 22 наубайхана, 1500 дүкенмен меморандумға отырған. Ме морандумға отырған нан өндірушілер мен саудалаушылар 1 сортты 550 грамдық нанды 50 теңгеден, 1 сортты ұн келісін 51 теңгеден асырмауға келісім берген. Сол үшін облыстық тұрақтандыру қорынан же ңілдетілген бағамен ай сайын босатылатын 2500 тонна ұнның 1700 тоннасы наубайханаларға, қалғаны келілеп сатуға бөлінеді. Айта кетерлігі, нан өнімдерінің басқа түрлеріне бұл меморандумның қатысы жоқ.

Ақмола облысы.

СЕМЕЙ.

Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан»

Ќаражат алу машаќаты тобыќтан шалып тўр Сыр өңірі ежелден күріш егумен аты шыққан. Бірақ, ертеден бейнетке төзген осындағы диқандарды соңғы жылдары банктен қаржы алу машақаты тобықтан шалып тұр. Оның басты себебін «Жаңажол» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры Қылышбек Əбішев былайша түсіндіреді: Қайсыбір шаруашылық болмасын айналымда ақшасы болмаса, ісі оңға баспайды. Ал дəл қазір банктен ақша алудың азабы ойдағы жұмысымызды тиянақты атқаруға мүмкіндік бермейді. Себебі, екінші деңгейлі банктердегі пайыздық мөлшер тым жоғары, дейді ол. Əзірге шаруашылық басшысы тыңайтқыш сатып алу үшін «Цеснабанктен» 14 пайыз үстемемен 120 млн. теңге алған. Алайда, осы қаржыны алуға қыруар құжат тапсыруың қажет. Бір қызығы, банк өкілдері өздеріне тапсырылуы тиіс құжатты серіктестік иелеріне біртіндеп айтады. Қылышбек Əбішев осыған налиды. Барлық жұмысты тастап, облыс орталығына қайтақайта келу де оңай емес. Бұл – бір. Екіншіден,

екінші деңгейлі банктердің кейбірі кепілге ауыл шаруашылығы заттарын ала бермейді екен. Сондықтан олар амалдың жоқтығынан жеке кəсіпкердің көмегіне жүгінеді. «Шаған жер» жауапкершілігі шектеулі серіктестігін облыста білмейтіндер кемдекем. Бұл шаруашылық жылына 3200 гектар жерге күріш егеді. Үлкен көлем. Осыншама жерді дұрыс ұстап тұру үшін қажетті тыңайтқыш ауадай қажет. Ал оны сатып алатын қаражат тағы керек. Шаруашылық басшысы банкке барайын десе, жоғарыда аталған қағазбастылықтан ең кем дегенде 9 айды зая кетіреді. Амалдың жоқтығынан ол да жеке кəсіпкерге баруға бел буды. Онымен жасалған

Қайрат ЗЕКЕНҰЛЫ.

келісім-шартта ақталмаған күріштің əр килосын 27 теңгеден алатыны жазылған. Сонда судай тегін алтын дəн жекенің алақанына өтіп кетпек. «Шаған-Жер» ЖШС директоры Бердібек Қамбаров былтыр жергілікті жердегі бірқатар банк филиалдарын аралап, қызметімен танысыпты. Солардың біреуі кепілге қойған затын 100 млн. теңгеге кем бағалаған. Қарап отырсаңыз, шаруашылықтардың жұмысын кері кетіретін қағазбастылық банк саласында жетіп-артылатын секілді. Əйтпесе, шаруашылық басшылары жеке кəсіпкерге алақан жайып несі бар? Облыстағы осы ахуалға қарап, күрмек арқасында су ішіп жүргендердің тірлігіне қарның ашады. Аймақтағы «ҚазАгроқаржы» АҚ-қа көктемгі егіске бөлінген несие тек ақпан айында келіп түседі екен. Қазір шаруашылық басшылары қандай техникалық құрал-жабдықтар керектігі жөнінде тапсырыс бере алады. Ал биыл осы өңірге мемлекет тарапынан бөлінетін субсидия көлемі ұлғайтылады деген ақпар бар. Дегенмен, ел ырзығы қазынамызға құйылуының алдын алған аса маңыздырақ. Əмірхан АЛМАҒАНБЕТОВ.

Қызылорда облысы.


6

www.egemen.kz

6 ақпан 2013 жыл

Қазақстан Республикасының Заңы

Ќазаќстан Республикасыныѕ кейбір заѕнамалыќ актілеріне əлеуметтік ќамсыздандыру мəселелері бойынша ґзгерістер мен толыќтырулар енгізу туралы 1-бап. Қазақстан Республикасының мына заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: 1. 2007 жылғы 15 мамырдағы Қазақстан Республикасының Еңбек кодексiне (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2007 ж., № 9, 65-құжат; № 19, 147-құжат; № 20, 152-құжат; № 24, 178-құжат; 2008 ж., № 21, 97-құжат; № 23, 114-құжат; 2009 ж., № 8, 44-құжат; № 9-10, 50-құжат; № 17, 82-құжат; № 18, 84-құжат; № 24, 122, 134-құжаттар; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 10, 48-құжат; № 24, 146, 148-құжаттар; 2011 ж., № 1, 2, 3-құжаттар; № 11, 102-құжат; № 16, 128-құжат; 2012 ж., № 3, 26-құжат; № 4, 32-құжат; № 5, 41-құжат; № 6, 45-құжат; № 13, 91-құжат; № 14, 92-құжат; № 15, 97-құжат; № 21-22, 123-құжат): 1) мазмұны мынадай мазмұндағы 194-1-баптың тақырыбымен толықтырылсын: «194-1-бап. Жүктілікке жəне босануға байланысты демалысқа, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алған қызметкерлерге берілетін демалысқа ақы төлеудің ерекшеліктері»; 2) мынадай мазмұндағы 194-1-баппен толықтырылсын: «194-1-бап. Жүктілікке жəне босануға байланысты демалысқа, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алған қызметкерлерге берілетін демалысқа ақы төлеудің ерекшеліктері Егер бұл еңбек шартының жəне (немесе) ұжымдық шарттың талаптарында, жұмыс берушінің актісінде көзделсе, жұмыс беруші Қазақстан Республикасының міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы заңнамасына сəйкес жүзеге асырылған, жүктілікке жəне босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлем сомасын шегергендегі орташа жалақысын сақтай отырып, жүктілікке жəне босануға байланысты демалысқа, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алған қызметкерлерге берілетін демалысқа ақы төлейді.»; 3) 284-баптың 2-тармағы мынадай мазмұндағы 11-1) тармақшамен толықтырылсын: «11-1) Қазақстан Республикасының міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы заңнамасына сəйкес жүзеге асырылған, жүктілікке жəне босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлем сомасын шегергендегі орташа жалақысын сақтай отырып, жүктілікке жəне босануға байланысты демалысқа, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алған қызметкерлерге берілетін демалысқа ақы төлеу туралы;». 2. 2008 жылғы 10 желтоқсандағы «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2008 ж., № 22-І, 22-ІІ, 112-құжат; 2009 ж., № 2-3, 16, 18-құжаттар; № 1314, 63-құжат; № 15-16, 74-құжат; № 17, 82-құжат; № 18, 84-құжат; № 23, 100-құжат; № 24, 134-құжат; 2010 ж., № 1-2, 5-құжат; № 5, 23-құжат; № 7, 28, 29-құжаттар; № 11, 58-құжат; № 15, 71-құжат; № 17-18, 112-құжат; № 22, 130, 132-құжаттар; № 24, 145, 146, 149-құжаттар; 2011 ж., № 1, 2, 3-құжаттар; № 2, 21, 25-құжаттар; № 4, 37-құжат; № 6, 50-құжат; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 13, 116-құжат; № 14, 117-құжат; № 15, 120-құжат; № 16, 128-құжат; № 20, 151-құжат; № 21, 161-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 1, 5-құжат; № 2, 11, 15-құжаттар; № 3, 21, 22, 25, 27-құжаттар; № 4, 32-құжат; № 5, 35-құжат; № 6, 43, 44-құжаттар; № 8, 64-құжат; № 10, 77-құжат; № 11, 80-құжат; № 13, 91-құжат; № 14, 92-құжат; № 15, 97-құжат; № 20, 121-құжат; № 23-24, 125-құжат; 2013 ж., № 1, 128-құжат; 2013 жылғы 22 қаңтарда «Егемен Қазақстан» жəне «Казахстанская правда» газеттерінде жарияланған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2013 жылғы 15 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы): 1) 581-баптың 1) тармақшасының бірінші бөлігі «жинақтаушы зейнетақы қорларының зейнетақы активтерін,» деген сөздерден кейін «Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорының активтерін,» деген сөздермен толықтырылсын; 2) 615-баптың 1-тармағының екінші бөлігі «зейнетақымен қамсыздандыру туралы,» деген сөздерден кейін «міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы,» деген сөздермен толықтырылсын. 3. «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» 1997 жылғы 20 маусымдағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1997 ж., № 12, 186-құжат; 1998 ж., № 24, 437-құжат; 1999 ж., № 8, 237-құжат; № 23, 925-құжат; 2001 ж., № 17-18, 245-құжат; № 20, 257-құжат; 2002 ж., № 1, 1-құжат; № 23-24, 198-құжат; 2003 ж., № 1-2, 9-құжат; № 11, 56-құжат; № 15, 139-құжат; № 21-22, 160-құжат; 2004 ж., № 11-12, 66-құжат; № 23, 140, 142-құжаттар; 2005 ж., № 7-8, 19-құжат; № 11, 39-құжат; № 14, 55, 58-құжаттар; № 23, 104-құжат; 2006 ж., № 3, 22-құжат; № 8, 45-құжат; № 12, 69-құжат; № 23, 141-құжат; 2007 ж., № 2, 18-құжат; № 3, 20-құжат; № 4, 28, 30-құжаттар; № 9, 67-құжат; № 10, 69-құжат; № 24, 178-құжат; 2008 ж., № 17-18, 72-құжат; № 20, 88-құжат; № 23, 114, 123-құжаттар; 2009 ж., № 17, 81-құжат; № 19, 88-құжат; № 23, 111-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 7, 28-құжат; № 15, 71-құжат; № 24, 140-құжат; 2011 ж., № 1, 3-құжат; № 6, 49-құжат; № 11, 102-құжат; № 14, 117-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 2, 14, 15-құжаттар; № 3, 26-құжат; № 4, 32-құжат; № 10, 77-құжат; № 13, 91-құжат; № 14, 95-құжат; № 23-24, 125-құжат; 2013 ж., № 1, 128-құжат): 1) 1-бап мынадай мазмұндағы 35-1) тармақшамен толықтырылсын: «35-1) міндетті зейнетақы жарналары бойынша берешек – есептелген, ұстап қалынған (есебіне жазылған) жəне жинақтаушы зейнетақы қорларына аударылмаған міндетті зейнетақы жарналары;»; 2) 1-тарау мынадай мазмұндағы 6-1, 6-2 жəне 6-3-баптармен толықтырылсын: «6-1-бап. Қазақстан Республикасы Үкіметінің зейнетақымен қамсыздандыру саласындағы құзыреті Қазақстан Республикасының Үкіметі зейнетақымен қамсыздандыру саласында: 1) зейнетақымен қамсыздандыру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын əзірлейді жəне оларды жүзеге асыруды ұйымдастырады; 2) мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін бюджет қаражаты есебінен жүзеге асыру, сондай-ақ Орталықтан төленетін зейнетақы төлемдерін тағайындау жəне жүзеге асыру қағидаларын бекітеді; 3) міндетті зейнетақы жарналарын есептеу, ұстап қалу (есебіне жазу) жəне аудару тəртібі мен мерзімдерін бекітеді; 4) судья теріс себептер бойынша лауазымынан босатылған жағдайда, судьялар үшін қосымша белгіленген міндетті зейнетақы жарналарының сомаларын алып қою жəне бюджетке аудару қағидаларын бекітеді; 5) жинақтаушы зейнетақы қорларынан міндетті зейнетақы жарналары, ерікті кəсіптік зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан зейнетақы жинақтарынан зейнетақы төлемдерін жүзеге асыру қағидаларын жəне кесте бойынша зейнетақы төлемдерінің мөлшерін есептеуді жүзеге асыру əдістемесін бекітеді; 6) салымшыда (алушыда) міндетті зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен қамсыздандыру туралы əртүрлі жинақтаушы зейнетақы қорларымен жасалған екі жəне одан да көп шарт болған кезде бірнеше жинақтаушы зейнетақы қорларынан зейнетақы жинақтарын олардың біреуіне аудару қағидаларын бекітеді; 7) өзіне Қазақстан Республикасының Конституциясымен, осы Заңмен, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарымен жəне Қазақстан Республикасы Президентінің актілерімен жүктелген өзге де функцияларды орындайды. 6-2-бап. Халықты əлеуметтік қорғау саласындағы орталық атқарушы органның құзыреті Халықты əлеуметтік қорғау саласындағы орталық атқарушы орган: 1) салымшылар өз қаражаты есебінен қызметкерлер пайдасына ерікті кəсіптік зейнетақы жарналарын жүзеге асыратын олардың кəсіптерінің тізбесін əзірлейді; 2) Орталықтан төленетін зейнетақы төлемдерінің мөлшерлерін жыл сайын арттыру тəртібін əзірлейді; 3) Орталықтан төленетін зейнетақыларды бір жарым есе мөлшерде тағайындауға еңбек өтілін жеңілдікпен есептеу үшін сот-медициналық сараптама мекемелеріндегі, емдеу мекемелерінің паталогиялық-анатомиялық бөлімшелеріндегі жұмыстардың тізбесін əзірлейді; 4) толық маусым ішіндегі жұмыс зейнетақы тағайындау үшін бір жылғы жұмыс өтіліне есепке алынатын өнеркəсіптің маусымдық салаларының тізімін əзірлейді; 5) Орталықтан төленетін зейнетақы төлемдерінің мөлшерін есептеу үшін өндiрiстердiң, жұмыстардың, кəсiптердiң, лауазымдар мен көрсеткiштердiң № 1 тізімін əзірлейді; 6) міндетті зейнетақы жарналары бойынша салымшылардың (алушылардың) дерекқорын жəне міндетті зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен қамсыздандыру туралы шарт жасасқан жеке тұлғалардың бірыңғай тізімін қалыптастыру қағидаларын əзірлейді; 7) салымшылардың (алушылардың) зейнетақы жинақтарын аудару кезінде туындаған жинақтаушы зейнетақы қорларының міндеттемелері бойынша өзара есеп айырысу қағидаларын əзірлейді; 8) жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті зейнетақы жарналарын есептеу, ұстап қалу (есебіне жазу) жəне аудару тəртібі мен мерзімдерін əзірлейді; 9) агенттер 2005 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша əлеуметтік жеке кодының жəне (немесе) салық төлеушінің тіркеу нөмірінің жəне (немесе) жинақтаушы зейнетақы қорымен жасалған зейнетақы шартының болмауына байланысты, тұрған жері белгісіз бұрынғы қызметкерлердің табыстарынан ұстап қалған жəне аудармаған міндетті зейнетақы жарналарын аудару қағидаларын əзірлейді; 10) ерiктi кəсіптік зейнетақы жарналарын есептеу үшiн қолданылатын ай сайынғы табысты айқындау қағидаларын əзірлейді; 11) жинақтаушы зейнетақы қорларынан міндетті зейнетақы жарналары, ерікті кəсіптік зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан зейнетақы жинақтарынан зейнетақы төлемдерін жүзеге асыру қағидаларын жəне кесте бойынша зейнетақы төлемдерінің мөлшерін есептеуді жүзеге асыру əдістемесін əзірлейді; 12) салымшыда (алушыда) міндетті зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен қамсыздандыру туралы əртүрлі жинақтаушы зейнетақы қорларымен жасалған екі жəне одан да көп шарт болған кезде бірнеше жинақтаушы зейнетақы қорларынан зейнетақы жинақтарын олардың біреуіне аудару қағидаларын əзірлейді; 13) міндетті зейнетақы жарналары есебінен салымшының (алушының) зейнетақы жинақтарын бір жинақтаушы зейнетақы қорынан басқасына электрондық терминалдар арқылы аудару қағидаларын əзірлейді; 14) салымшылармен (алушылармен) міндетті зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен қамсыздандыру туралы жасалған жəне қолданысын тоқтатқан шарттар туралы мəліметтерді жинақтаушы зейнетақы қорларының электрондық құжат айналымын пайдалана отырып, Орталыққа ұсыну қағидаларын əзірлейді; 15) жинақтаушы зейнетақы қорларының комиссиялық сыйақы алу қағидаларын əзірлейді; 16) осы Заңда, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында, Қазақстан Республикасы Президентінің жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің актілерінде көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. 6-3-бап. Уəкілетті органның құзыреті Уəкілетті орган: 1) қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу жəне қадағалау бөлігіндегі нормативтік құқықтық актілерді əзірлейді жəне бекітеді; 2) осы Заңда, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында жəне Қазақстан Республикасы Президентінің актілерінде көзделген өзге де функцияларды жүзеге асырады.»; 3) 13-бапта: 2-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «2. Орталықтан төленетін зейнетақы төлемдерінің мөлшерін есептеу 1995 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмыста үзілістер болғанына қарамастан, қатарынан кез келген үш жыл ішіндегі орташа айлық табыс негізге алына отырып жүзеге асырылады. «Байқоңыр» кешенінің ресейлік ұйымдарында жұмыс істеген кезеңде алған табысты қоспағанда, 1998 жылғы 1 қаңтардан басталған кезең ішіндегі орташа айлық табыстың мөлшері халықты əлеуметтік қорғау саласындағы орталық атқарушы орган айқындайтын тəртіппен жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті зейнетақы жарналары жүзеге асырылған табысқа сəйкес белгіленеді.»; мынадай мазмұндағы 2-1-тармақпен толықтырылсын: «2-1. «Байқоңыр» кешенінің ресейлік ұйымдарында жұмыс істеген адамдарға 1998 жылғы 1 қаңтардан басталған кезең ішіндегі орташа айлық табыстың мөлшері жұмыс беруші беретін табыс туралы анықтамамен расталатын табысқа сəйкес белгіленеді. Зейнетақы төлемдерін есептеу зейнетақы төлемдерін тағайындауға өтініш жасаған күні уəкілетті орган белгілеген, Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының шетел валюталарына ресми бағамы бойынша Ресей Федерациясының валютасымен төленген табыс мөлшері негізге алына отырып жүргізіледі.»; 4) 15-баптың 2-тармағындағы «Қазақстан Республикасының Үкiметi

белгілеген тəртiппен» деген сөздер алып тасталсын; 5) 22-бапта: 4-1-тармақтың бірінші абзацы «Ұстап қалынған» деген сөздерден кейін «(есебіне жазылған)» деген сөздермен толықтырылсын; 7-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «7. Агенттер 2005 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша əлеуметтiк жеке кодының жəне (немесе) салық төлеушiнiң тiркеу нөмiрiнің жəне (немесе) жинақтаушы зейнетақы қорларымен жасалған зейнетақы шарттарының болмауына байланысты, тұрған жері белгісіз бұрынғы қызметкерлердiң табыстарынан ұстап қалған жəне аудармаған мiндеттi зейнетақы жарналарын агенттер 2005 жылғы 1 қаңтарға дейін есебіне жазылған өсімпұлмен қоса, Қазақстан Республикасының Үкіметі белгіленген тəртіппен 2014 жылғы 1 қаңтарға дейін бюджетке аударады. Бұл ретте, 2005 жылғы 1 қаңтардан кейін есебіне жазылған өсімпұл есептен шығаруға жатады. Бюджетке аударылған міндетті зейнетақы жарналары мен өсімпұлдар сомаларын – бұрынғы қызметкерлер, ал олар қайтыс болған немесе қайтыс болды деп жарияланған жағдайда мұрагерлері Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сəйкес талап ете алады.»; 6) 22-1-бапта: 1-тармақтағы «осы баптың 3-тармағына сəйкес айқындалатын» деген сөздер «Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын» деген сөздермен ауыстырылсын; 1-1-тармақтың екінші бөлігіндегі «келеңсіз» деген сөз «теріс» деген сөзбен, «республикалық бюджетке алынады» деген сөздер «алынады жəне республикалық бюджетке аударылады» деген сөздермен ауыстырылсын; 3-тармақ алып тасталсын; 7) 22-4-баптың 2-тармағы мынадай мазмұндағы үшінші бөлікпен толықтырылсын: «Егер міндетті зейнетақы жарналары бойынша берешек республикалық бюджет туралы заңда белгіленген бір айлық есептік көрсеткіш мөлшеріндегі сомадан аспайтын болса, мұндай хабарлама жіберілмейді.»; 8) 23-баптың 1-тармағында: 2) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «2) еркектер – елу бес жасқа жəне əйелдер елу жасқа толғанда, осы Заңның 31-1-бабының 2-тармағына сəйкес, республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ең төмен зейнетақы мөлшерiнен кем емес төлемдi қамтамасыз ету үшiн зейнетақы жинақтары жеткiлiктi болғанда;»; 5) тармақшаның екінші сөйлемі алып тасталсын; 9) 23-3-бапта: 4-тармақтың бірінші сөйлемі алып тасталсын; 5-тармақ алып тасталсын; мынадай мазмұндағы 5-1-тармақпен толықтырылсын: «5-1. Зейнетақы төлемдерін жинақтаушы зейнетақы қоры деректемелері зейнетақы төлемдерін тағайындау туралы алушының өтінішінде көрсетілетін алушының банктік шотына аударады. Зейнетақы жинақтарын айырбастау сомаларын қоспағанда, оларды аударуға, есепке жатқызуға жəне төлеуге байланысты банктік қызметтерге ақы төлеу жинақтаушы зейнетақы қорының өз қаражаты есебінен жүзеге асырылады.»; 10) 24-бап мынадай мазмұндағы 1-1-тармақпен толықтырылсын: «1-1. Мiндеттi зейнетақы жарналарының есептелген, ұстап қалынған (есебіне жазылған) жəне аударылған сомалары бойынша есеп-қисап салық органдарына осы Заңның 22-бабының 3, 3-1 жəне 3-2-тармақтарына сəйкес міндетті зейнетақы жарналарын төлеуден босатылған адамдар бойынша ұсынылмайды.»; 11) 25-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Салымшының, алушының, Орталықтың, жинақтаушы зейнетақы қорының, кастодиан банктің жəне зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын ұйымның борыштары бойынша міндетті зейнетақы жарналарына, өсімпұлдарға, зейнетақы активтері мен зейнетақы жинақтарына, оның ішінде аталған субъектілер таратылған жəне (немесе) банкрот болған жағдайларда, тыйым салуға немесе олардан өндіріп алуға жол берілмейді.»; 12) 31-1-бапта: 1-тармақтың екінші сөйлеміндегі «ай сайынғы сақтандыру төлемдерi» деген сөздер «айлық сақтандыру төлемiнің мөлшері» деген сөздермен ауыстырылсын; 2-тармақтың екінші бөлігінің екінші сөйлеміндегі «ай сайынғы сақтандыру төлемдерінің» деген сөздер «айлық сақтандыру төлемінің» деген сөздермен ауыстырылсын; мынадай мазмұндағы 6-тармақпен толықтырылсын: «6. Сақтандыру төлемдерін сақтандыру ұйымы деректемелері зейнетақы аннуитеті шартында көрсетілетін сақтанушының банктік шотына аударады. Сақтандыру төлемдерінің сомасын аударуға, есепке жатқызуға жəне төлеуге байланысты банктік қызметтерге ақы төлеу сақтандыру ұйымының өз қаражаты есебінен жүзеге асырылады.»; 13) 31-2-бап мынадай мазмұндағы 7-тармақпен толықтырылсын: «7. Осы Заңның 9-бабының 1-3-тармақтарында, 23-бабы 1-тармағының 2) жəне 3) тармақшаларында жəне 23-2-бабы 1-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген адамдардың зейнетақы жинақтарының жеткіліктілігі зейнетақы аннуитеті шарты бойынша сақтандыру сыйлықақысының сомасынан асып кеткен жағдайда, осы адамдар бірнеше сақтандыру ұйымымен зейнетақы аннуитеті шарттарын жасасуға құқылы.»; 14) 31-3-баптың 1-тармағы мынадай мазмұндағы 1-1) жəне 1-2) тармақшалармен толықтырылсын: «1-1) зейнетақы жинақтары жеткіліксіз болған кезде зейнетақы аннуитеті шарты бойынша сақтандыру сыйлықақысын төлеу үшін жетіспейтін соманы ерікті зейнетақы жарналары мен ерікті кəсіптік зейнетақы жарналары есебінен қалыптастырылған зейнетақы жинақтарын біріктіру арқылы міндетті зейнетақы жарналары есебінен қосымша төлеуді жүзеге асыруға; 1-2) зейнетақы жинақтары жеткіліксіз болған кезде зейнетақы аннуитеті шарты бойынша сақтандыру сыйлықақысын төлеу үшін жетіспейтін соманы ерікті зейнетақы жарналары мен ерікті кəсіптік зейнетақы жарналары есебінен қалыптастырылған зейнетақы жинақтарын біріктіру арқылы міндетті зейнетақы жарналары есебінен сақтандыру ұйымының шотына өз ақшасынан қосымша төлеуді жүзеге асыруға;»; 15) 31-4-баптың 1-тармағындағы «күнтiзбелiк отыз күн ішінде» деген сөздер «бес жұмыс күнінен кешіктірілмейтін мерзімде» деген сөздермен ауыстырылсын; 16) 31-5-бап мынадай редакцияда жазылсын: «31-5-бап. Зейнетақы аннуитеті шарттары бойынша сақтандыру сыйлықақысы мен сақтандыру төлемдерін есептеуді жүзеге асыру 1. Сақтандыру сыйлықақысы мен сақтандыру төлемiн есептеуді уəкiлеттi орган белгiлеген əдiстемеге сəйкес сақтандыру ұйымы не тəуелсiз сарапшы жүзеге асырады. 2. Сақтандыру ұйымының жасалатын зейнетақы аннуитетi шарттары бойынша iс жүргiзуге жұмсалатын шығыстарының жол берілетін деңгейiн уəкiлеттi орган белгiлейдi. 3. Зейнетақы аннуитеті шарты бойынша сақтандыру төлемдері мерзімдік сақтандыру төлемдерін жəне сақтанушының қалауы бойынша біржолғы сақтандыру төлемін қамтиды. Мерзімдік сақтандыру төлемдері осы Заңның 31-1-бабының талаптарына сəйкес зейнетақы аннуитеті шарты тараптарының келісімі бойынша ай сайын, тоқсан сайын немесе өзге де тəртіппен, бірақ жылына кемінде бір рет жүзеге асырылады. Сақтандыру ұйымы бірінші мерзімдік сақтандыру төлемін зейнетақы аннуитеті шарты бойынша сақтандыру ұйымына зейнетақы жинақтарын аударған кезден бастап он жұмыс күнінен кешіктірмей жүзеге асырады. 4. Біржолғы сақтандыру төлемінің мөлшері жинақтаушы зейнетақы қорынан сақтандыру ұйымына аударылатын зейнетақы жинақтарының сомасына қарай, мынадай: 1) егер аударылатын зейнетақы жинақтарының сомасы республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне зейнетақы аннуитеті шартын жасасқан күні қолданыста болған айлық есептік көрсеткіштің 7 000 еселенген мөлшерінен аспайтын болса, сақтандыру сыйлықақысы сомасының он пайызынан аспайтын; 2) егер аударылатын зейнетақы жинақтарының сомасы республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне зейнетақы аннуитеті шартын жасасқан күні қолданыста болған айлық есептік көрсеткіштің 7 000 еселенген мөлшерінен асып кеткенімен, айлық есептік көрсеткіштің 15 000 еселенген мөлшерінен аспайтын болса, сақтандыру сыйлықақысы сомасының жиырма пайызынан аспайтын; 3) егер аударылатын зейнетақы жинақтарының сомасы республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне зейнетақы аннуитеті шартын жасасқан күні қолданыста болған айлық есептік көрсеткіштің 15 000 еселенген мөлшерінен асып кетсе, сақтандыру сыйлықақысы сомасының отыз пайызынан аспайтын мөлшерде белгіленеді. Салымшымен зейнетақы аннуитеті шартын жасасқаннан кейін қалған не қайта қалыптасқан зейнетақы жинақтарын жинақтаушы зейнетақы қорынан сақтандыру ұйымына ішінара немесе толық аударған кезде біржолғы сақтандыру төлемін жүзеге асыруға жол берілмейді. 5. Сақтандырушы осы баптың 4-тармағында көзделген талаппен зейнетақы аннуитеті шартын жасасу бойынша делдалдық қызмет көрсеткені үшін сақтандыру агентіне төлейтін комиссиялық сыйақының мөлшерін сақтандыру ұйымы зейнетақы аннуитеті шартын жасасқан адамға сақтандыру ұйымы төлейтін біржолғы сақтандыру төлемін есепке алмастан, есебіне жазылған сақтандыру сыйлықақысы мөлшеріне қарай есептейді.». 4. «Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы» 2003 жылғы 25 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2003 ж., № 9, 41-құжат; 2004 ж., № 23, 140, 142-құжаттар; 2006 ж., № 23, 141-құжат; 2007 ж., № 3, 20-құжат; № 20, 152-құжат; № 24, 178-құжат; 2008 ж., № 23, 114-құжат; 2009 ж., № 9-10, 50-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 7, 28-құжат; 2011 ж., № 6, 49-құжат; № 11, 102-құжат; № 14, 117-құжат; 2012 ж., № 2, 14-құжат; № 3, 26-құжат; № 4, 32-құжат; № 8, 64-құжат; № 14, 95-құжат; № 23-24, 125-құжат): 1) 1-бапта: мынадай мазмұндағы 3-1) тармақшамен толықтырылсын: «3-1) əлеуметтік аударымдар бойынша берешек – есептелген жəне мерзімінде аударылмаған əлеуметтік аударымдар сомасы;»; 9) тармақшадағы «ай сайынғы» деген сөздер алып тасталсын; 11) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «11) əлеуметтiк төлемдi алушы (бұдан əрi – алушы) – əлеуметтік қатер төнгенге дейін Мемлекеттiк əлеуметтiк сақтандыру қорына ол үшін əлеуметтiк аударымдар жүргiзiлген не өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам ретінде оларды өзi төлеген жəне əлеуметтiк төлемдер тағайындау жөнiндегi уəкiлеттi орган оған қатысты əлеуметтiк төлемдер тағайындау туралы шешiм шығарған жеке тұлға, ал мiндеттi əлеуметтiк сақтандыру жүйесiнiң өзi үшiн əлеуметтiк аударымдар жүргiзiлген қатысушысы болып табылатын адам қайтыс болған жағдайда – қайтыс болған (coт хабар-ошарсыз кеттi деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) асыраушының асырауында болған отбасы мүшелерi;»; 13) тармақша «қатысушының» деген сөзден кейін «жалпы» деген сөзбен толықтырылсын; мынадай мазмұндағы 13-1) тармақшамен толықтырылсын: «13-1) еңбекке жарамсыздық күндері санының коэффициенті – еңбекке уақытша жарамсыздық парағында көрсетілген күндер санына қарай айқындалатын коэффициент;»; 15) тармақшадағы «аударымдар алымын жинауды» деген сөздер «аударымдарды шоғырландыруды» деген сөздермен ауыстырылсын; 2) 6-бап мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты тұратын шетелдiктер мен азаматтығы жоқ адамдар əлеуметтік төлемдерді алу құқығын Қазақстан Республикасының азаматтарымен тең пайдаланады.»; 3) 8-бап мынадай редакцияда жазылсын: «8-бап. Мiндеттi əлеуметтiк сақтандыруға жататын адамдар Орталықтан төленетін зейнетақы төлемдерін алушыларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты тұратын жəне Қазақстан Республикасының аумағында табыс əкелетін қызметтi жүзеге асыратын шетелдiктер мен азаматтығы жоқ адамдарды қоса алғанда, қызметкерлер, өзiн-өзi жұмыспен қамтыған адамдар мiндеттi əлеуметтiк сақтандыруға жатады.»; 4) мынадай мазмұндағы 8-1-баппен толықтырылсын: «8-1-бап. Қазақстан Республикасы Үкіметінің міндетті əлеуметтік сақтандыру саласындағы құзыреті Қазақстан Республикасының Үкіметі міндетті əлеуметтік сақтандыру саласында: 1) Қор активтерінен алынатын комиссиялық сыйақының пайыздық мөлшерлемесінің шекті шамасын жыл сайын белгілейді; 2) əлеуметтік аударымдарды есептеу мен аударудың тəртібін жəне мерзімдерін бекітеді; 3) Қордан төленетін əлеуметтік төлемдер мөлшерін есептеу (айқындау), қайта есептеу жəне арттыру қағидаларын бекітеді; 4) еңбек ету қабілетінен айырылған жəне асыраушысынан айырылған жағдайда Қордан төленетін əлеуметтік төлемдердің мөлшерін арттыру туралы шешім қабылдайды;

5) өзіне Қазақстан Республикасының Конституциясымен, осы Заңмен, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарымен жəне Қазақстан Республикасы Президентінің актілерімен жүктелген өзге де функцияларды орындайды.»; 5) 10-бапта: 1-тармақтың 3) тармақшасындағы «алуға құқығы бар.» деген сөздер «алуға;» деген сөзбен ауыстырылып, мынадай мазмұндағы 4) тармақшамен толықтырылсын: «4) əлеуметтік төлемдерді тағайындау үшін қажетті құжаттардың қолданылу мерзімі аяқталған кезде əлеуметтік төлемді тоқтата тұруға құқығы бар.»; 2-тармақ мынадай мазмұндағы 1-1) тармақшамен толықтырылсын: «1-1) қате есепке жатқызылған немесе артық төленген əлеуметтік аударымдар жəне (немесе) əлеуметтiк аударымдарды уақтылы жəне (немесе) толық төлемегенi үшiн өсімпұлдар сомаларын қайтаруды жүзеге асыруға;»; 6) 11-бап мынадай редакцияда жазылсын: «11-бап. Уəкiлеттi органның құзыретi Уəкiлеттi орган: 1) Қордың қаржылық тұрақтылығын талдауды, бағалауды жəне бақылауды жүзеге асырады; 2) өзiнiң бақылау жəне қадағалау функцияларын қамтамасыз ету үшiн Қордың қаржылық жəне өзге де есептiлiгiнiң тiзбесiн, нысандарын, оны ұсыну мерзiмдерiн айқындайды; 3) Қордың басшы қызметкерлерін тағайындауға келісім береді; 4) Қор қызметi туралы мəлiметтердi, сондай-ақ мемлекеттiк органдар мен ұйымдардан өзiнiң бақылау жəне қадағалау функцияларын жүзеге асыру үшiн қажеттi мəлiметтер алуға құқылы; 5) Қазақстан Республикасының мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы заңнамасында белгіленген тəртіппен Қордың қызметін ішкі бақылауды жүзеге асырады; 6) Қордың қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ететін нормалар мен лимиттерді əзірлейді; 7) Қор активтерін инвестициялау үшін қаржы құралдарының тізбесін əзірлейді; 8) Қордың бағалы қағаздарға жəне басқа да қаржы құралдарына байланысты қызметті жүзеге асыру тəртібін əзірлейді; 9) Қор активтерінен алынатын комиссиялық сыйақының пайыздық мөлшерлемесінің шекті шамасын белгілеу туралы жыл сайын ұсыныс əзірлейді; 10) əлеуметтік аударымдарды есептеу мен аударудың тəртібін жəне мерзімдерін əзірлейді; 11) Қордан төленетін əлеуметтік төлемдер мөлшерін есептеу (айқындау), қайта есептеу жəне арттыру қағидаларын əзірлейді; 12) еңбек ету қабілетінен айырылған жəне асыраушысынан айырылған жағдайда, Қордан төленетін əлеуметтік төлемдердің мөлшерлерін арттыру туралы ұсыныс əзірлейді; 13) əлеуметтік төлемдер тағайындау жөніндегі уəкілетті органның, Орталықтың жəне (немесе) Қордың кінəсінен уақтылы алынбаған не толық алынбаған əлеуметтік төлемдер сомаларын төлеу қағидаларын əзірлейді; 14) осы Заңда, Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында, Қазақстан Республикасы Президентiнiң жəне Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң актiлерiнде көзделген өзге де өкiлеттiктердi жүзеге асырады.»; 7) 12-баптың 2-тармағының 4) тармақшасындағы «сақтауға міндетті.» деген сөздер «сақтауға;» деген сөзбен ауыстырылып, мынадай мазмұндағы 5) тармақшамен толықтырылсын: «5) əлеуметтік төлемдерді алу кезеңінде əлеуметтік төлемдер бойынша Қор міндеттемелерінің орындалуына əсер ететін барлық өзгерістер туралы, осындай өзгерістер туындаған күннен бастап күнтізбелік он күн ішінде Орталықтың құрылымдық бөлімшелерін хабардар етуге міндетті.»; 8) 13-баптың 1-тармағының 1) тармақшасындағы «əлеуметтік аударым сомаларын» деген сөздер «əлеуметтік аударымдар жəне (немесе) əлеуметтік аударымдарды уақтылы жəне (немесе) толық төлемегені үшін өсімпұлдар сомаларын» деген сөздермен ауыстырылсын; 9) 15-бапта: 2-тармақта: екінші бөліктегі «Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде» деген сөздер «республикалық бюджет туралы заңда» деген сөздермен ауыстырылсын; мынадай мазмұндағы үшінші бөлікпен толықтырылсын: «Егер күнтізбелік айда қызметкердің есебіне жазылған табыстардың жалпы сомасы республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жалақының ең төмен мөлшерінен кем болса, онда əлеуметтік аударымдарды есептеу объектiсi жалақының ең төмен мөлшері негізге алына отырып айқындалады.»; 3-тармақ алып тасталсын; 10) 17-баптың 2-тармағы мынадай мазмұндағы үшінші бөлікпен толықтырылсын: «Егер əлеуметтік аударымдар бойынша берешек республикалық бюджет туралы заңда белгіленген бір айлық есептік көрсеткіш мөлшеріндегі сомадан аспайтын болса, мұндай хабарлама жіберілмейді.»; 11) 19-бап мынадай редакцияда жазылсын: «19-бап. Артық (қате) төленген əлеуметтік аударымдарды жəне (немесе) əлеуметтік аударымдарды уақтылы жəне (немесе) толық төлемегені үшін өсімпұлдарды қайтару Төлеуші артық (қате) төлеген əлеуметтік аударымдар жəне (немесе) əлеуметтік аударымдарды уақтылы жəне (немесе) толық төлемегені үшін өсімпұлдар сомалары төлеушінің банктік шотына банктік үш күн ішінде Орталықтың кейіннен аударуы үшін төлеушінің өтініші Қорға келіп түскен күннен бастап банктік жеті күн ішінде Орталықтың банктік шотына аударылуға жатады.»; 12) 20-баптың 1 жəне 6-тармақтары мынадай редакцияда жазылсын: «1. Əлеуметтік төлемдерді тағайындауға өтініш жасау өтініш берушінің тұрғылықты жері бойынша Орталықтың құрылымдық бөлiмшелерiне өтiнiш беру арқылы жүзеге асырылады. Өтiнiшке тiзбесi осы Заңмен белгiленетiн құжаттар қоса беріледі.»; «6. Қордан төленетiн əлеуметтiк төлемдер Қордан төленетiн əлеуметтiк төлемдерге құқық туындаған күннен бастап тағайындалады. Қордан төленетiн əлеуметтiк төлемдерге құқық: еңбек ету қабiлетiнен айырылған жағдайда – əлеуметтiк төлемдер тағайындау жөнiндегi уəкiлеттi орган мiндеттi əлеуметтiк сақтандыру жүйесiнің Қорға өзі үшін əлеуметтiк аударымдар жүргiзiлген қатысушысының жалпы еңбек ету қабiлетiнен айырылу дəрежесiн белгiлеген күннен бастап; асыраушысынан айырылған жағдайда – қайтыс болу туралы куəлiкте көрсетiлген қайтыс болған күнінен бастап не азаматты хабар-ошарсыз кетті деп тану туралы немесе азаматты қайтыс болды деп жариялау туралы сот шешiмiнде көрсетiлген күннен бастап туындайды. Асыраушысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлем үлесiн бөлу құқығы əлеуметтік төлемдер тағайындау жөніндегі уəкілетті органға оны бөлу үшін өтiнiш жасалған күннен бастап туындайды; жұмысынан айырылған жағдайда – мiндеттi əлеуметтiк сақтандыру жүйесiнің Қорға өзі үшін əлеуметтiк аударымдар жүргiзiлген қатысушысының жұмыспен қамту мəселелерi жөнiндегi уəкiлеттi органға жұмыссыз ретiнде тiркелу үшiн өтiнiш жасаған күннен бастап; жүктiлiкке жəне босануға байланысты табысынан айырылған жағдайда – еңбекке уақытша жарамсыздық парағында көрсетiлген жүктiлiкке жəне босануға байланысты демалыс берiлген күннен бастап; жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты табысынан айырылған жағдайда – еңбекке уақытша жарамсыздық парағында көрсетiлген, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алған қызметкерлерге демалыс берiлген күннен бастап; бала бiр жасқа толғанға дейiн оның күтiмiне байланысты табысынан айырылған жағдайда – баланың туу туралы куəлiгiнде көрсетiлген туған күнiнен бастап, баланы (балаларды) асырап алған жəне ата-анасының қамқорлығынсыз қалған бір жасқа дейінгі балаға қорғаншылық тағайындалған жағдайларда – баланы (балаларды) асырап алу туралы сот шешімі заңды күшіне енген күннен бастап немесе қорғаншы тағайындалған күннен бастап туындайды. Жұмысынан айырылған, жүктiлiкке жəне босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға жəне бала бiр жасқа толғанға дейiн оның күтiмiне байланысты табысынан айырылған жағдайларда Қордан төленетiн əлеуметтік төлемдерді тағайындауға өтініш жасау мерзімдері Қордан төленетiн əлеуметтiк төлемдерге құқық туындаған күннен бастап он екі айдан аспауға тиіс.»; 13) 21, 22, 23, 23-1 жəне 23-2-баптар мынадай редакцияда жазылсын: «21-бап. Еңбек ету қабiлетiнен айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлемді тағайындау жəне оның мөлшерi 1. Еңбек ету қабiлетiнен айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлем мiндеттi əлеуметтiк сақтандыру жүйесiнің өзi үшiн əлеуметтiк аударымдар жүргiзiлген қатысушысына əлеуметтiк төлем алуға өтiнiш жасаған уақытқа қарай жұмысты тоқтатқанына немесе iстеп жатқанына қарамастан тағайындалады. 2. Еңбек ету қабiлетiнен айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлемді тағайындау үшiн өтiнiшке: 1) жеке басты куəландыратын құжат; 2) тұрғылықты жерi туралы мəлiметтер (мекенжай анықтамасы немесе ауылдық (селолық) округ əкiмiнiң анықтамасы); 3) жалпы еңбек ету қабiлетiнен айырылу дəрежесiн куəландыруды жүргiзу жəне белгiлеу туралы мəлiметтер; 4) банктерде жəне (немесе) банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда ашылған банктік шотының нөмірі не түзеу мекемесінің қолма-қол ақшаны бақылау шоты туралы мəліметтер қоса беріледі. 3. Адамның жалпы еңбек ету қабілетінен айырылу дəрежесін куəландыруды жəне белгiлеуді халықты əлеуметтік қорғау саласындағы уəкілетті органның аумақтық бөлімшелері Қазақстан Республикасының мүгедектерді əлеуметтік қорғау туралы заңнамасына сəйкес медициналықəлеуметтік сараптама жүргізу арқылы жүзеге асырады. 4. Еңбек ету қабiлетiнен айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлем Қордан төленетін əлеуметтiк төлемдерге құқық туындаған күннен бастап еңбек ету қабiлетiнен айырылған деп белгiленген бүкіл кезеңге тағайындалады. Еңбек ету қабiлетiнен айырылу дəрежесi өзгерген жағдайда, əлеуметтiк төлем еңбек ету қабiлетiнен айырылу дəрежесi өзгерген күннен бастап еңбек ету қабiлетiнен айырылудың жаңадан белгiленген дəрежесiне сəйкес келетiн мөлшерде жүзеге асырылады. Бұл ретте, əлеуметтiк төлемдер тағайындау жөнiндегi уəкiлеттi орган əлеуметтiк төлемдер мөлшерiнiң өзгергенi туралы шығарылған шешiмге қатысты Орталықты жəне оның құрылымдық бөлiмшелерiн үш жұмыс күнi iшiнде хабардар етеді. 5. Еңбек ету қабiлетiнен айырылған жағдайда төленетін ай сайынғы əлеуметтiк төлем мөлшерi республикалық бюджет туралы заңда белгiленген жалақының ең төмен мөлшерінің сексен пайызын шегеріп, əлеуметтiк аударымдарды есептеу объектiсi ретiнде ескерiлген табыстың орташа айлық мөлшерiн табысты ауыстырудың, еңбек ету қабiлетiнен айырылуының жəне қатысу өтілінің тиiстi коэффициенттерiне көбейту арқылы айқындалады. Əлеуметтiк аударымдарды есептеу объектiсi ретiнде ескерiлген табыстың орташа айлық мөлшері əлеуметтік төлемге құқық басталған айдың алдындағы соңғы күнтізбелік жиырма төрт ай ішінде əлеуметтік аударымдар жүргізілген (осы кезеңде əлеуметтік аударымдарда үзілістердің болу-болмауына қарамастан) табыстар сомасын жиырма төртке бөлу арқылы айқындалады. Бұл ретте, табысты ауыстыру коэффициентi 0,6 болады. Еңбек ету қабiлетiнен айырылу коэффициентi: жалпы еңбек ету қабiлетiнен айырылу дəрежесi сексеннен жүз пайызға дейiн болатын, еңбек ету қабiлетiнен айырылған адамдар үшiн – 0,7; жалпы еңбек ету қабiлетiнен айырылу дəрежесi алпыстан сексен пайызға дейiн болатын, еңбек ету қабiлетiнен айырылған адамдар үшiн – 0,5; жалпы еңбек ету қабiлетiнен айырылу дəрежесi отыздан алпыс пайызға дейiн болатын, еңбек ету қабiлетiнен айырылған адамдар үшiн 0,3 болады. Мiндеттi əлеуметтiк сақтандыру жүйесiнің өзi үшiн əлеуметтiк аударымдар жүргiзiлген қатысушысы үшiн қатысу өтілінің коэффициентi: алты айдан кем болғанда – 0,1; алты айдан он екi айға дейiн – 0,7; он екi айдан жиырма төрт айға дейiн – 0,75; жиырма төрт айдан отыз алты айға дейiн – 0,85; отыз алты айдан қырық сегiз айға дейiн – 0,9; қырық сегiз айдан алпыс айға дейiн – 0,95; алпыс ай жəне одан да көп айларға – 1,0 болады. 6. Еңбек ету қабілетінен айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлем: 1) алушыға Орталықтан төленетін зейнетақы төлемдері тағайындалған күннен бастап; 2) алушының қайтыс болуына (соттың хабар-ошарсыз кеттi деп тануына немесе қайтыс болды деп жариялауына) байланысты тоқтатылады. Əлеуметтік төлем оны алушы қайтыс болған (соттың хабар-ошарсыз кеттi деп тану туралы немесе қайтыс болды деп жариялау туралы шешiмi заңды күшiне енген күннен бастап) айды қоса алғанда, жүзеге асырылады; 3) əлеуметтік төлемдер тағайындау жөніндегі уəкілетті орган алушыны еңбек етуге қабілетті деп тану туралы шешім шығарған күннен бастап тоқтатылады. 7. Еңбек ету қабілетінен айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік

төлем алушының еңбек ету қабілетінен айырылған деп белгілеген кезеңі аяқталған күннен бастап еңбек ету қабілетінен айырылған деп кезекті кезең белгіленгенге дейін тоқтатыла тұрады. 22-бап. Асыраушысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлемді тағайындау жəне оның мөлшерi 1. Қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кеттi деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) асыраушының – мiндеттi əлеуметтiк сақтандыру жүйесiнің өзi үшiн əлеуметтiк аударымдар жүргiзiлген қатысушысының мына отбасы мүшелерiнің: 1) он сегiз жасқа толмаған жəне егер осы жастан асқан балалары он сегiз жасқа толғанға дейiн мүгедек болып қалса, олардың, оның iшiнде асырап алған балаларының, аға-iнiлерiнің, апа-сiңлiлерi мен немерелерiнің асыраушысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлемдердің тағайындалуына жəне оларды алуға құқығы бар. Бұл ретте, аға-iнiлерiнiң, апа-сiңлiлерi мен немерелерiнiң еңбек етуге қабiлеттi ата-анасы болмаған немесе олар ата-анасынан алименттер алмаған жағдайда, олардың да осындай құқығы бар. Осы тармақшада аталған, жалпы орта, техникалық жəне кəсіптік, орта білімнен кейінгі жəне жоғары білім беру ұйымдарында күндізгі оқу нысаны бойынша білім алатын он сегіз жастан асқан адамдардың жиырма үш жастан аспайтын шекте оқуын бітіргенше əлеуметтік төлемдер алуға құқығы бар; 2) егер қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кеттi деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) асыраушының үш жасқа толмаған балаларының, ағаiнiлерiнің, апа-сiңлiлерiнің немесе немерелерiнің күтiмімен айналысатын болса, жасына жəне еңбек етуге қабiлеттiлiгiне қарамастан, ата-анасының бiреуiнің немесе жұбайының не атасының, əжесінің, аға-iнiсiнің немесе апа-сiңлiсiнің асыраушысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлемдердің тағайындалуына жəне оларды алуға құқығы бар. 2. Мiндеттi əлеуметтiк сақтандыру жүйесiнің өздерi үшiн мiндеттi əлеуметтiк аударымдар жүргiзiлген қатысушыларының – ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға тағайындалған əлеуметтiк төлемдер Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiне сəйкес айырылып қалған əрбiр ата-анасы үшiн асырап алушыға, қорғаншыға төленедi. 3. Бала кезiнен бірінші немесе екінші топтағы мүгедектер деп танылған адамдарға əлеуметтiк төлемдер мүгедектiк белгiленген мерзiмге тағайындалады. 4. Асыраушысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлемді тағайындау үшiн өтiнiшке: 1) жеке басты куəландыратын құжат; 2) отбасының құрамы туралы мəлiметтер; 3) тұрғылықты жерi туралы мəлiметтер (мекенжай анықтамасы немесе ауылдық (селолық) округ əкiмiнiң анықтамасы); 4) асыраушысының қайтыс болуы туралы куəліктің көшірмесі немесе соттың адамды хабар-ошарсыз кетті деп тану туралы немесе қайтыс болды деп жариялау туралы шешімі; 5) қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кеттi деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) адаммен туыстық қатынастарын растайтын құжаттардың, неке қию (ерлі-зайыпты болу) туралы, қайтыс болған асыраушының балаларының туу туралы, асырап алу туралы куəлiктерінің көшiрмелерi; 6) отбасы мүшелерiнiң күндізгі оқу нысаны бойынша білім алатын оқушылар немесе студенттер болып табылатыны туралы жалпы орта, техникалық жəне кəсіптік, орта білімнен кейінгі жəне жоғары білім беру ұйымдарынан алынған анықтама (оқу жылының басында жыл сайын жаңартылады); 7) қорғаншы етіп тағайындау туралы анықтама (қажет болған кезде); 8) мүгедектiк тобын куəландыруды жүргiзу жəне белгiлеу туралы мəлiметтер (он сегiз жасқа толмаған жəне осы жастан асқан балалары, оның iшiнде асырап алған балалары, аға-iнiлерi, апа-сiңлiлерi мен немерелерi бала кезiнен бірінші немесе екінші топтағы мүгедектер деп танылған жағдайда); 9) банктерде жəне (немесе) банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда ашылған банктік шотының нөмірі не түзеу мекемесінің қолма-қол ақшаны бақылау шоты туралы мəліметтер қоса беріледі. 5. Қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кеттi деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) асыраушының асырауында болған, асыраушысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлемдердің тағайындалуына жəне оларды алуға құқығы бар отбасының барлық мүшелерiне бiр əлеуметтiк төлем тағайындалады. 6. Қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кеттi деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) асыраушының асырауында болған отбасы мүшесiнiң жазбаша өтiнiшi бойынша оның əлеуметтiк төлемдегі үлесi бөлiнедi жəне оған бөлек төленедi. Əлеуметтiк төлемнiң үлесiн бөлу əлеуметтiк төлемдер тағайындау жөнiндегi уəкiлеттi органға өтiнiш жасалған күннен бастап жүргiзiледi. 7. Қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кеттi деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) асыраушының асырауында болған отбасы мүшелерi санының өзгергенi туралы жəне тиiсiнше əлеуметтiк төлемдердi қайта есептеу туралы шешiмдi қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кеттi деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) асыраушының асырауында болған отбасы мүшесiнiң жазбаша өтiнiшi негiзiнде əлеуметтiк төлемдер тағайындау жөнiндегi уəкiлеттi орган қабылдайды. Бұл peттe, əлеуметтiк төлем мөлшерi өтініш берілген күннен бастап, əлеуметтiк төлем алуға құқығы бар отбасы мүшелерiнiң санына қарай тиiсiнше ұлғайтылады немесе азайтылады. 8. Асыраушысынан айырылған жағдайда төленетін ай сайынғы əлеуметтiк төлем мөлшерi республикалық бюджет туралы заңда белгiленген жалақының ең төмен мөлшерінің сексен пайызын шегеріп, əлеуметтiк аударымдарды есептеу объектiсi ретiнде ескерiлген табыстың орташа айлық мөлшерiн табысты ауыстырудың, асырауындағылар санының жəне қатысу өтілінің тиiстi коэффициенттерiне көбейту арқылы айқындалады. Əлеуметтiк аударымдарды есептеу объектiсi ретiнде ескерiлген табыстың орташа айлық мөлшері əлеуметтік төлемге құқық басталған айдың алдындағы соңғы күнтізбелік жиырма төрт ай ішінде əлеуметтік аударымдар жүргізілген (осы кезеңде əлеуметтік аударымдарда үзілістердің болу-болмауына қарамастан) табыстар сомасын жиырма төртке бөлу арқылы айқындалады. Асыраушысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлемдер қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кеттi деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) асыраушының асырауында болған отбасы мүшелерiне қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кеттi деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) асыраушының отбасы мүшесiнiң (мүшелерiнiң) əлеуметтiк төлемдер алуға құқығы сақталатын уақыт кезеңі бойына ай сайын төленiп тұрады. 9. Асырауындағылар санының коэффициентi мiндеттi əлеуметтiк сақтандыру жүйесiнің өзi үшiн əлеуметтiк аударымдар жүргiзiлген қатысушысы қайтыс болғанға дейiн оның асырауында болған адамдар санына қарай айқындалады жəне асырауында бiр адам болса – 0,4, асырауында екi адам болса – 0,5, асырауында үш адам болса – 0,6, асырауында төрт жəне одан да көп адам болса – 0,8 болады. Бұл ретте, табысты ауыстыру коэффициентi мен қатысу өтілінің коэффициентi осы Заңның 21-бабына сəйкес есептеледi. 10. Асыраушысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлем: 1) қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кетті деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) асыраушының асырауында болған, бала кезінен бірінші немесе екінші топтағы мүгедек деп танылған адамдарға мүгедектікті белгілеу мерзімі аяқталған күннен бастап қайта куəландыруға дейін; 2) отбасы мүшелерінің күндізгі оқу нысаны бойынша оқушы немесе студент болып табылатыны туралы жалпы орта, техникалық жəне кəсіптік, орта білімнен кейінгі жəне жоғары білім беру ұйымдарынан алынған анықтаманың қолданылу мерзімі аяқталған күннен бастап тоқтатыла тұрады. Асыраушысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлем анықтаманы кезекті ұсынған кезде тоқтатыла тұрған кезінен бастап қайта жалғасады. 11. Асыраушысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлем: 1) қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кетті деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) асыраушының асырауында болған адамның қайтыс болуына байланысты тоқтатылады. Асыраушысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлем қайтыс болған айды қоса алғанда жүзеге асырылады; 2) қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кетті деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) асыраушының асырауында болған адамға мүгедектікті белгілеу мерзімі аяқталған күннен бастап; 3) қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кетті деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған) асыраушының асырауында болған адам он сегіз жасқа толған күннен бастап (он сегіз жасқа толғанға дейін мүгедек болып қалған адамдарды қоспағанда), ал аталған адам күндізгі оқу нысаны бойынша жалпы орта, техникалық жəне кəсіптік, орта білімнен кейінгі жəне жоғары білім беру ұйымдарында оқыған жағдайда жиырма үш жасқа толған күннен бастап тоқтатылады. 23-бап. Жұмысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлемді тағайындау жəне оның мөлшерi 1. Жұмысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлем міндетті əлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушы жұмыспен қамту мəселелерi жөнiндегi уəкiлеттi органға жұмыссыз ретiнде тiркеуге өтiнiш жасаған күннен бастап тағайындалады. 2. Жұмысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлемді тағайындау үшiн өтiнiшке: 1) жеке басты куəландыратын құжат; 2) тұрғылықты жерi туралы мəлiметтер (мекенжай анықтамасы немесе ауылдық (селолық) округ əкiмiнiң анықтамасы); 3) жұмыспен қамту мəселелерi жөнiндегi уəкiлеттi органның анықтамасы; 4) банктерде жəне (немесе) банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда ашылған банктік шотының нөмірі не түзеу мекемесінің қолма-қол ақшаны бақылау шоты туралы мəліметтер қоса беріледі. 3. Жұмысынан айырылған жағдайда төленетiн əлеуметтiк төлем мөлшерi əлеуметтiк аударымдар объектiсi ретiнде ескерiлген табыстың орташа айлық мөлшерiн тиiсті табысты ауыстыру коэффициенттерi мен қатысу өтілінің коэффициентiне көбейту арқылы айқындалады. Əлеуметтiк аударымдарды есептеу объектiсi ретiнде ескерiлген табыстың орташа айлық мөлшері жұмысынан айырылуы бойынша əлеуметтік төлемге құқық басталған айдың алдындағы соңғы күнтізбелік жиырма төрт ай ішінде əлеуметтік аударымдар жүргізілген (осы кезеңде əлеуметтік аударымдарда үзілістердің болу-болмауына қарамастан) табыстар сомасын жиырма төртке бөлу арқылы айқындалады. Бұл ретте, табысты ауыстыру коэффициентi 0,3 болады, ал қатысу өтілінің коэффициентi осы Заңның 21-бабына сəйкес есептеледi. 4. Міндетті əлеуметтік сақтандыру жүйесінің өзі үшін əлеуметтік аударымдар жүргізілген қатысушысына жұмысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлемдер: ол үшін алты айдан он екі айға дейін əлеуметтік аударымдар жүргізілген жағдайда – бір айға; ол үшін он екі айдан жиырма төрт айға дейін əлеуметтік аударымдар жүргізілген жағдайда – екі айға; ол үшін жиырма төрт айдан отыз алты айға дейін əлеуметтік аударымдар жүргізілген жағдайда – үш айға; ол үшін отыз алты айдан бастап жəне одан көп айларға əлеуметтік аударымдар жүргізілген жағдайда – төрт айға тағайындалады. 5. Мiндеттi əлеуметтiк сақтандыру жүйесiнің өзi үшiн əлеуметтiк аударымдар жүргiзiлген қатысушысы жұмысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлемді алып тұрған, бiрақ жұмысқа орналасуына байланысты, жұмысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлем алу құқығынан айырылған жағдайда, кезектi əлеуметтiк төлем жұмысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтiк төлем алған əрбiр ай үшiн сол уақыт ішінде мiндеттi əлеуметтiк сақтандыру жүйесiнiң мұндай қатысушысына əлеуметтiк аударымдар жүргiзiлген он екi айдың шегерілетіні негiзге алына отырып, тағайындалады. 6. Жұмысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлем жұмыспен қамту мəселелері жөніндегі уəкілетті орган алушыны есептен шығарған ай өткен соң тоқтатылады. 23-1-бап. Жүктiлiкке жəне босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты табысынан айырылған жағдайларда төленетін əлеуметтiк төлемдi тағайындау жəне оның мөлшерi 1. Жүктiлiкке жəне босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты табысынан айырылған жағдайларда төленетiн əлеуметтiк төлем Қордан төленетін əлеуметтiк төлемдер алуға құқығы бар мiндеттi əлеуметтiк сақтандыру жүйесiнің қатысушысына 2008 жылғы 1 қаңтардан бастап тағайындалады. 2. Жүктiлiкке жəне босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты табысынан айырылған жағдайларда төленетiн əлеуметтiк төлемдi тағайындау үшiн өтiнiшке: 1) жеке басты куəландыратын құжат; 2) тұрғылықты жерi туралы мəлiметтер (мекенжай анықтамасы немесе ауылдық (селолық) округ əкiмiнiң анықтамасы); 3) еңбекке уақытша жарамсыздық парағы (парақтары); 4) жұмыс орнынан əлеуметтiк қатердiң басталуы алдындағы соңғы күнтiзбелiк он екi ай ішіндегі табыстары туралы белгiленген үлгiдегi анықтама (анықтамалар); 5) банктерде жəне (немесе) банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда ашылған банктік шотының нөмірі не түзеу

мекемесінің қолма-қол ақшаны бақылау шоты туралы мəліметтер; 6) өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамдардан əлеуметтік аударымдар келіп түскен жағдайда, қосымша: дара кəсіпкер ретінде мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің көшірмесі; салық органдары берген салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер бойынша салыстыру актісі қоса беріледі. 3. Жүктiлiкке жəне босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты табысынан айырылған жағдайларда төленетiн əлеуметтiк төлем денсаулық сақтау саласындағы уəкiлеттi орган белгiлеген тəртiппен берілген еңбекке уақытша жарамсыздық парағында көрсетiлген бүкіл кезеңге тағайындалады. 4. Жүктiлiкке жəне босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты табысынан айырылған жағдайларда төленетін əлеуметтiк төлем мөлшерi əлеуметтік аударымдарды есептеу объектісі ретінде ескерілген табыстың орташа айлық мөлшерін еңбекке жарамсыздық күндері санының тиісті коэффициентіне көбейту арқылы айқындалады. Əлеуметтiк аударымдарды есептеу объектiсi ретiнде ескерiлген табыстың орташа айлық мөлшері əлеуметтік төлемге құқық басталған айдың алдындағы соңғы күнтізбелік он екі ай ішінде əлеуметтік аударымдар жүргізілген (осы кезеңде əлеуметтік аударымдарда үзілістердің болу-болмауына қарамастан) табыстар сомасын он екіге бөлу арқылы айқындалады. Еңбекке жарамсыздық күндері санының коэффициенті еңбекке уақытша жарамсыздық парағы берілген күндер санын күнтізбелік отыз күнге бөлу арқылы айқындалады. 5. Егер бұл еңбек шартының жəне (немесе) ұжымдық шарттың талаптарында, жұмыс берушінің актісінде көзделсе, жұмыс беруші Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес жүктілікке жəне босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлем сомасын шегергендегі орташа жалақысын сақтай отырып, жүктілікке жəне босануға байланысты демалысқа, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алған қызметкерлерге берілетін демалысқа ақы төлейді. 23-2-бап. Бала бiр жасқа толғанға дейiн оның күтiмiне байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетiн əлеуметтiк төлемді тағайындау жəне оның мөлшерi 1. Бала бiр жасқа толғанға дейiн оның күтiмiне байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетiн əлеуметтiк төлем мiндеттi əлеуметтiк сақтандыру жүйесiнің өзі үшiн əлеуметтiк аударымдар жүргiзiлген жəне Қордан төленетін əлеуметтiк төлемдер алуға құқығы бар қатысушысына 2008 жылғы 1 қаңтардан бастап тағайындалады. 2. Бала бiр жасқа толғанға дейiн оның күтiмiне байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетiн əлеуметтiк төлем екi жəне одан да көп бала туған кезде əр балаға жеке тағайындалады. 3. Бала бiр жасқа толғанға дейiн оның күтiмiне байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетiн əлеуметтiк төлемдi тағайындау үшiн өтiнiшке: 1) жеке басты куəландыратын құжат; 2) тұрғылықты жерi туралы мəлiметтер (мекенжай анықтамасы немесе ауылдық (селолық) округ əкiмiнiң анықтамасы); 3) баланың (балалардың) туу туралы куəлiгінің көшiрмесi, сондай-ақ оны салыстыру үшiн түпнұсқасы; 4) отбасының құрамы туралы мəліметтер; 5) бала бір жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылу фактісін растайтын құжат: қызметкерлер үшін – бала бір жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлемді тағайындауға өтініш жасаған міндетті əлеуметтік сақтандыру жүйесінің өзі үшін əлеуметтік аударымдар жүргізілген қатысушысы бала күтіміне байланысты жалақысы сақталмайтын демалыста екені туралы жұмыс беруші бұйрығының үзінді көшірмесі; əлеуметтік аударымдарды есептеуді жəне төлеуді жүзеге асыратын өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамдар (салық төлеушілер) үшін – олардың қызметін тоқтата тұру туралы салық органына берген өтінішінің көшірмесі; 6) банктерде жəне (немесе) банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда ашылған банктік шотының нөмірі не түзеу мекемесінің қолма-қол ақшаны бақылау шоты туралы мəліметтер; 7) бір жасқа толмаған баланы (балаларды) асырап алған жағдайларда – қорғаншылық немесе қамқоршылық жөніндегі функцияларды жүзеге асыратын орган берген баланы (балаларды) асырап алу туралы сот шешімінен үзіндінің көшірмесі; 8) бір жасқа толмаған балаға (балаларға) қорғаншылық белгіленген жағдайларда – қорғаншылық немесе қамқоршылық жөніндегі функцияларды жүзеге асыратын орган шешімінің көшірмесі қоса беріледі. 4. Бала бiр жасқа толғанға дейiн оның күтiмiне байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетiн əлеуметтiк төлем баланың туу туралы куəлiгiнде көрсетiлген туған күнiнен бастап ол бiр жасқа толған күндi қоса алғандағы мерзімге дейiн тағайындалады. Бiр жасқа толмаған бала қайтыс болған жағдайда, əлеуметтiк төлемдер қайтыс болған айды қоса алғанда төленедi. 5. Бала бiр жасқа толғанға дейiн оның күтiмiне байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетiн ай сайынғы əлеуметтiк төлемдер табыстың орташа айлық мөлшерiн табысты ауыстыру коэффициентiне көбейту арқылы айқындалады. Əлеуметтік аударымдарды есептеу объектісі ретінде ескерілген табыстың орташа айлық мөлшері əлеуметтік төлемге құқық басталған айдың алдындағы соңғы жиырма төрт ай ішінде əлеуметтік аударымдар жүргізілген (осы кезеңде əлеуметтік аударымдарда үзілістердің болу-болмауына қарамастан) табыстар сомасын жиырма төртке бөлу арқылы айқындалады. Табысты ауыстыру коэффициенті 0,4 болады. Бұл ретте, бала бір жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлемнің ең жоғары мөлшері республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ең төмен жалақының он еселенген мөлшерінің қырық пайызынан аспауға, ал əлеуметтік төлемнің ең төмен мөлшері бала бір жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты берілетін ай сайынғы мемлекеттік жəрдемақы мөлшерінен кем болмауға тиіс. 6. Алушы қайтыс болған (сот хабар-ошарсыз кетті деп таныған немесе қайтыс болды деп жариялаған), ата-ана құқықтарынан айырылған немесе олар шектелген, бас бостандығынан айыру орындарында жазасын өтеп жүрген жағдайларда, бала бір жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлем баланы мемлекеттің толық қамсыздандыруы белгіленген жағдайларды қоспағанда, бала бір жасқа толғанға дейін оның күтімін жүзеге асыратын адамға, мынадай құжаттар: 1) жеке басты куəландыратын құжат; 2) бала бір жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлем алушының қайтыс болуы туралы куəліктің, соттың хабар-ошарсыз кетті деп тану туралы немесе қайтыс болды деп жариялау туралы, ата-ана құқықтарынан айыру немесе оларды шектеу туралы шешімінің, соттың бас бостандығынан айыру орындарында жазасын өтеуі туралы үкімінің көшірмелері; 3) соттың бала асырап алу туралы заңды күшіне енген шешімінің үзінді көшірмесі; 4) қорғаншы етіп тағайындау туралы анықтама негізінде жүргізіледі. 7. Бала (балалар) бір жасқа толғанға дейін оның күтіміне байланысты табысынан айырылған жағдайда төленетін əлеуметтік төлем: 1) бала (балалар) қайтыс болған ай өткен соң; 2) баланы (балаларды) мемлекеттің толық қамсыздандыруы белгіленген ай өткен соң; 3) ата-анасы ата-ана құқықтарынан айырылған немесе олар шектелген, асырап алу туралы шешім жарамсыз деп танылған немесе оның күші жойылған, Қазақстан Республикасының неке-отбасы заңнамасында белгіленген жағдайларда, қорғаншылар өз міндеттерін орындаудан босатылған немесе шеттетілген ай өткен соң тоқтатылады.»; 14) 24-бап алып тасталсын; 15) мынадай мазмұндағы 27-1-баппен толықтырылсын: «27-1-бап. Қордың басшы қызметкерлеріне қойылатын талаптар 1. Атқарушы органның бірінші басшысы мен оның орынбасарлары, бас бухгалтер Қордың басшы қызметкерлері болып танылады. 2. Қордың басшы қызметкерлеріне мынадай талаптар белгіленеді: 1) атқарушы органның бірінші басшысы мен оның орынбасарлары үшін: білімі – жоғары кəсіптік (заң, қаржы-экономикалық) білімі; бағалы қағаздар нарығында жəне қаржы нарығындағы қызметті жүзеге асыратын ұйымдарда кəсіптік қызметпен тікелей байланысты басшы лауазымдарда кемінде бес жыл жұмыс өтілі не халықты əлеуметтік қорғау саласында басшы лауазымдарда кемінде алты жыл жұмыс өтілі; 2) бас бухгалтер үшін: білімі – жоғары кəсіптік (қаржылық, экономикалық) білімі; қаржы-бухгалтерлік жұмыста кемінде бес жыл, оның ішінде басшы лауазымдарда кемінде бес жыл жұмыс өтілі болуы керек. 3. Қордың басшы қызметкері болып: 1) жоғары кəсіптік білімі жоқ; 2) осы баптың 2-тармағында көзделген қызмет салаларында ең аз қажетті жұмыс өтілі жоқ; 3) мінсіз іскерлік беделі жоқ; 4) бұрын осы адам заңды тұлғаның бірінші басшысы, бірінші басшысының орынбасары, бас бухгалтері лауазымында болған кезеңде банкрот деп танылған немесе санацияға, консервациялауға, мəжбүрлеп таратуға ұшыраған осы заңды тұлғаның бірінші басшысы, бірінші басшысының орынбасары, бас бухгалтері болған адам сайлана (тағайындала) алмайды.»; 16) 28-баптың екінші бөлігі алып тасталсын; 17) 29-баптың 1-тармағы: мынадай мазмұндағы 2-1) тармақшамен толықтырылсын: «2-1) міндетті əлеуметтік сақтандыру мəселелері бойынша консультациялық жəне түсіндіру жұмыстарын жүргізуге;»; 5) тармақшадағы «алуға құқығы бар.» деген сөздер «алуға;» деген сөзбен ауыстырылып, мынадай мазмұндағы 6) тармақшамен толықтырылсын: «6) осы Заңда белгіленген тəртіппен артық (қате) төленген əлеуметтік аударымдар жəне (немесе) əлеуметтік аударымдарды уақтылы жəне (немесе) толық төлемегені үшін өсімпұлдар сомасын қайтаруды жүзеге асыруға құқығы бар.»; 18) 31-бап мынадай мазмұндағы 3-тармақпен толықтырылсын: «3. Қордың активтеріне өндіріп алуды қолдануға жол берілмейді.». 5. «Қазақстан Республикасының кейбiр заңнамалық актiлерiне Қазақстан Республикасында қор нарығын дамыту мəселелерi бойынша өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы» 2012 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2012 ж., № 2, 14-құжат): 1-баптың 9-тармағы 3) тармақшасының үшінші абзацы алып тасталсын; 2-баптың 1-тармағының 2) тармақшасындағы «3) тармақшасының үшiншi абзацын,» деген сөздер алып тасталсын. 6. «Əскери қызмет жəне əскери қызметшiлердiң мəртебесi туралы» 2012 жылғы 16 ақпандағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2012 ж., № 5, 40-құжат; 2013 ж., № 1, 128-құжат; 2013 жылғы 22 қаңтарда «Егемен Қазақстан» жəне «Казахстанская правда» газеттерінде жарияланған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2013 жылғы 15 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы): 1) 48-баптың үшінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Мерзімді қызмет əскери қызметшілері қысқа мерзiмдi демалысқа барған жəне керi қайтқан кезде, əскери оқу орындарының (əскери факультеттердің) курсанттары каникулдық демалысқа жəне тағылымдамадан өтуге барған кезде, сондай-ақ керi қайтқан кезде оларға мемлекет есебiнен темiржол, су жəне автомобиль көлiгiмен жол жүру құқығы берiледi. Шетелдік əскери оқу орындарында білім алатын курсанттарға каникулдық демалысқа барған жəне керi қайтқан кезде мемлекет есебiнен əуе көлігімен жол жүру құқығы да берiледi. Мерзімді қызмет əскери қызметшілеріне, əскери оқу орындарының бірінші жəне екінші курс курсанттарына Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын мөлшерде почта жөнелтілімдеріне арналған өтемақы да төленеді.»; 2) 51-баптың 1-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «1. Əскери қызметін өткеру кезеңінде əскери қызметші немесе əскери жиындарға шақырылған əскери міндетті қаза тапқан (қайтыс болған) жағдайда, оған мүгедектік белгіленген кезде немесе ол əскери қызмет мiндеттерiн орындауға байланысты мертiккен жағдайда біржолғы өтемақы төлеу Қазақстан Республикасының Үкiметi айқындайтын тəртiппен жүргiзiледi.». 2-бап. Осы Заң алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2013 жылғы 4 ақпан № 75-V ҚРЗ


ШАРАЙНА

 Толғандырар тақырып

Əлем жаѕалыќтары

2012 жылдың көктемінде Ертіс суы ернеуінен аса алмай, алғаш рет Павлодар облысының 400 мың гектар шабындығына су жайылмады. Ертіс Ертіс болғалы мұндай жағдай болып көрген емес еді. Мұны біреу байқады, енді біреу елеген де жоқ. Бұл дегеніңіз енді Арқадағы мыңдаған гектар шабындықтар мен жайылымдар болашақта шөлге айналу қаупі туды деген сөз. Киелі өзен, қасиетті Ертіс өзінің жанайқайын осылай аңғартты. Иə, ұлы даланың құт дарыған киелі қойнауына нəр беретін күретамыры – Ертістің өзегіне аждаһа кесел қадалып, қасиетті су көзінің арнасын бұлт тұмшалағанына да біраз уақыттың өрмегі ауды.

КХДР АЌШ-ты «жермен-жексен етті» Солтүстік Кореяның мемлекеттік порталы насихат бейнеролигін жариялады. Онда АҚШ-тың Нью-Йорк қаласын елестететін мегаполиске «зымырандық соққы беру» салдары көрсетіледі. Бейнежазба Кореяның Жер шарын айналып ұшатын ғарыш кемесінің бортынан жасалған соққыны көлденең тартады. Роликтегі ұшырылым 2012 жылдың 12 желтоқсанында Солтүстік Кореяның спутнигін орбитаға шығарған «Ынха3 » з ымыр ан ын ың кө мег імен ж ү з ег е асырылған-мыс. Ал, бейнероликте АҚШтың аса ірі шаһарының соққыдан кейінгі күлі көкке ұшқан үйіндісі бүге-шігесіне дейін айқын көрсетілген. Халықаралық қоғамдастық болса, КХДР ядролық сынақ жасауға дайындалып жатыр-ау деп қауіптенеді.

СУ

Жаѕа зымыранныѕ ќўны ќанша?

2. Ќара Ертістіѕ ќасіреті Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Қазақ даласының төсімен көсіле созылған ерке Ертіс – Миссури өзенінен кейінгі əлемдегі сағасы ең ұзын өзен болып табылады. Оның ұзындығы 4280 шақырымға созылса, өзеннің 618 шақырымы Қытай елінің аумағында, 1835 шақырымы Қазақстан аумағында, 2 мың шақырымы Ресей аумағында созылып жатыр. Ертіс су көзі бассейнінің жалпы көлемі 1643 мың шаршы шақырымды құрайды. Ол Қара Ертіс атауымен батыс Қытайдың Шыңжаң өлкесіндегі 2500 биіктіктегі моңғол Алтайының мұздақтарынан бастау алады. Қазақстан аумағында Қара Ертіс Зайсан ойпаты арқылы ағып, Зайсан көліне келіп құяды. Одан кейін Кенді Алтай мен Тарбағатай тауларынан шығатын көптеген өзендерді өзіне қосып алып, оңтүстік батысындағы Бұқтырма су қоймасына құяды. Осы өзеннің сағасында бұдан басқа Өскемен, Үлбі су электр стансалары орналасқан. Бұдан əрі Ертіс Семей қаласы арқылы ағып, Павлодар облысы өңіріне келеді. Павлодар қаласына жетпей, өзен суының бір бөлігі Ертіс-Қарағанды каналына құйылады. Содан кейін Ертіс Сарыарқаның біраз сағаларына нəр бере отырып, Ресей аумағына ауысады. Ресейдің Ханты-Манси

маңында Ертіс Өб өзеніне қосылып, одан əрі Солтүстік Мұзды мұхитына құйылады. Қазақстан аумағындағы Ертіс бассейнінде еліміздің ең ірі екі су қоймасы – көлемі 49,6 текше шақырымды құрайтын Бұқтырма жəне көлемі 2,4 текше шақырымды құрайтын Үлбі су қоймалары орналасқан. Еліміздің шығыс жəне орталық өңір лерінде қоныстанған 4 миллионға жуық халық осы Ертіс өзенінен ауыз суын айырып отыр. Сонымен бірге, еліміздің өнеркəсіпті өңірлерінің қажетті өндірістік су қоры жəне ауыл шаруашылығына қажетті су қоры да осы өзеннің суы арқылы толығады. Сонымен бірге берекелі Ертіс Ресейдің Омбы облысының суға деген сұранысының 90 пайызын қамтамасыз етеді. Мамандардың пікірінше, Қытай жағының Ертістен жыл сайын қайтарымсыз алып жатқан су көлемі 1,5 миллиард текше метрді құрайды екен. Бұл көрсеткіш 2020 жылдарға таман 5 миллиард текше метрге жетуі мүмкін. Бұл Ертістің төменгі ағысын жайлаған ел үшін экологиялық апат əкеледі. Ертіс өзенінің көз алдымызда құрып бара жатқандығы ерекше алаңдатып, ұрпақ болашағы үшін жүрек сыздатады. Еліміздің Шығыс өңірінің күретамыры болып саналатын Ертіс арнасындағы судың суалып бара жатқандығын Бұқтырма су қоймасының бүгінгі ахуалынан-ақ көруге болады. Соңғы екі-үш жылдың көлемінде су қоймасының кемері жағалаудан 10 --------------------------------(Жалғасы. Басы өткен 60-нөмірде).

7

www.egemen.kz

6 ақпан 2013 жыл

метрге дейін қашықтап, деңгейі күрт төмен түсіп кетті. Ертіс бассейнінің балық тар уылдырық шашатын негізгі су жолы – Туранга өзенінің арнасы кеуіп қалды. Ертіс өзеніндегі су электр стансаларының қуаты күрт төмендеп, қазірдің өзінде Шығыс Қазақстан облысында электр қуатына деген зəрулік сезіле бастады. Мамандардың айтуынша, жағдай тура осылай жалғаса беретін болса, енді біраз жылдардан кейін Бұқтырма су қоймасының қаңқасы ғана қалады. Кейбір мамандар Ертістің тартылып бара жатқанын кейінгі жылдардағы қатарынан болған қуаңшылықтардың салдары деген сəуегейлік айтып, жауырды жаба тоқығысы келеді. Ақиқатында, Өскемен қаласындағы «Алтай» атты технопарктің зерттеуші ғалымдарының бұлтартпас де ректері бойынша, Ертіс арнасының суалуы Қытай аумағындағы Қара Ертіс суының ешқандай қайтарымсыз бөгеттерге бұрылуынан болып отыр. Соңғы жылдары Қытайдың ШыңжаңҰйғыр автономиялы ауданы (ШҰАР) аса қарқынды экономикалық дамуға көшкен. Мұнда қазір мұнай, көмір, газ, жез кен орындары көптеп ашылуда. Сонымен бірге, ШҰАР- да астық пен мақта егістіктері еселеп арттырылуда. Ресми деректер бойынша, ШҰАР-да 20 миллион халық тұратын

болса, ресми емес дерек көздері бұл өңірде қазір 100 миллионға жуық халық мекен етеді дейді. Ал, Қытай басшылығының ресми мəлімдеуінше, болашақта бұл өңірге ішкі аймақтардан қосымша тағы да 100 миллионға жуық халық көшірілмек. БҰҰның зерттеулері бойынша, Қытай таза ауыз суға зəру болып отырған елдердің бірінен саналады. Бұл елдің қазірдің өзінде ең ірі 30 мегаполисі тұщы су тапшылығын сезінуде. Мамандардың айтуынша, 2030 жылға қарай бұл ел ауыз суды сырттан тасуға мəжбүр болады. Өйткені, Қытайдың халқы сол кезеңде 1,6 миллиардқа жетеді. Аспан асты елінің демографиялық жəне экономикалық өсуі елдегі суды пайдалануға деген сұранысты арттырады. Əлемдегі су қорының 7 пайызы осы елге тиесілі болса да, қазір бұл елдегі өзен-көлдердің 90 пайызы əбден ластанған, пайдалануға жарамсыз. Қазір ҚХР-дің солтүстікбатыс провинцияларындағы 538 миллион халықтың 42 пайызы су тапшылығын ерекше сезінуде. ШҰАР аумағын қоса алғанда мұнда орта есеппен бір адамға жылына 757 текше метр су келеді екен. БҰҰ стандарты бойынша, суға деген зəрулік 1700 текше метрден басталады. Ендеше, ауыз судан аузы құрғап отырған қытайлықтардың Қара Ертіс суына қайырымдылық танытуы қиын-ақ. Ресей федералдық су агенттігінің дерегіне сүйенсек, ұзақ жылдарғы қалып тас қан тəртіп бойынша Ертіс өзенінен жыл сайын Қытай жағы 1,5 текше шақырым, Қазақстан – 3,8 текше ша қырым, Ресей 0,43 текше шақырым

су алып келген 1997 жылдан бастап Қытай ШҰАР аймағындағы шөлейт даладағы суармалы егістік көлемін арттыру мақсатында Ертістен алатын су көлемін күрт арттырды. Суармалы егістік жерлерді сумен қамтамасыз ету үшін жəне Қарамай қаласының маңында жаңадан ашылған мұнай кенішіндегі өндірістік сұраныстарды қамтамасыз ету үшін ені 22 метр, ұзындығы 300 шақырым «Қара Ертіс-Қарамай» каналын сала бастады. Қазірдің өзінде бұл ирригациялық канал ішінара жұмыс істеп тұр. Канал толық қуатында іске қосылған кезде Ертіс өзенінен жылына 5 текше шақырым су алынатын болады. Яғни қазіргі деңгейден бес есе көп деген сөз. Қазақстан үшін Қытай тарапынан келер қиындықтың ең қауіптісі де, ең күрделісі де су болғалы тұр. Ертіс пен Іленің суын бұру Қытай үшін шөліркеп жатқан Шыңжаң өлкесін игеру үшін ауадай қажет. Қытай аумағындағы Іле өзені бастау алатын жерде Жырынтай ГЭС-і салынған, мұндағы су бөгетінің ұзындығы 30 шақырымды құрайды. Бұл су электр стансасы ұшар басын мəңгілік мұз басқан Еренқабырға тауының екінші жағындағы сусыз жатқан Жың ауданы үшін пайдаланылмақ. Қазір Еренқабырға тауын тесіп, туннель салу жұмысы жүргізіліп жатыр. Туннель іске

қосылған кезде Іле өзенінен Қазақстанға келетін су көлемі 30 пайызға кемімек. Мамандардың Қытай баспасөзінде келтірілген ақпараттарға сүйене отырып есептеулерінше, Қара Ертіс өзенінен таяу болашақта «Қара Ертіс-Қарамай» каналы үшін алынатын су көлемі жылына 4 текше шақырымды құрамақ. Ал 2030 жылдары бұл көрсеткіш 8 текше шақырымға жетсе, 2040 жылдары ол 10 текше шақырымнан асып жығылмақ. Бұл, біріншіден, еліміздің шығысындағы электр қуатын өндіру өндірісін тұралатады. Яғни, Ертіс өзеніндегі ГЭС-тердің электр қуатын өндіру көлемі 2030 жылы 25 пайызға төмендесе, 2040 жылы 40-50 пайызға дейін құлдырайды. Бұл 2020 жылға дейін Ертіс өзенімен кеме жүру жолдары жабылады деген сөз. Екіншіден, Ертіс бойындағы Бұқтырма, Үлбі су қоймалары жоғалады. Үшіншіден, осы аймақтың жер асты суларының азайып, ластануына алып келеді. Ғалымдардың дерегі бойынша, суды ысыраппен көп пайдаланудың салдарынан жер асты суларының деңгейі жыл сайын 1 метрге дейін тартылып барады. Төртіншіден, ең қатерлісі, Ертістен нəр алып тұрған Зайсан көлінің суалып, тартылып қалуына əкеліп соғады. Солтүстік-шығысында Алтай, оңтүстігінде Тарбағатай тауларының жоталары қоршаған шығыстың кəусəріндей Зайсан көлі жазиралы жазықта көсіліп жатыр. Зайсан көлінің жалпы көлемі 1810 шаршы шақырымға созылады. Оның 60 шақырымы Қытай шекарасымен шектеседі. Көлдің ұзындығы 105 шақырым болса, ені

22-48 шақырымды құрайды. Көлдің суы жұмсақ əрі тұщы. Балығы тайдай тулаған Зайсан көлі шын мəнінде шығыстың ең бір шұрайлы Ертіс бассейнінде қоныс тепкен. Енді бір сəт Қара Ертістің суы жетпей тұншыққан Зайсан көлін көз алдыңызға елестетіп көріңіз. Көл суын толықтырып тұратын өзен арнасы тарылған сайын Зайсан суалып, көлден балық кетіп, терісі бағалы ондатрлар жойылады. Бірте-бірте Зайсан батпақты көлшікке айналып, онсыз да оңбай тұрған өңірдің экологиясына жазылмас жара салады. Бетін аулақ қылсын, Ертісті құтқару шаралары қолға алынбайтын болса, енді бірнеше он жылдықта Зайсан қасіреті өзекті өртер өкінішке айналады. Бейжіңнің жоспары жүзеге асатын болса, Қазақстанның шығыс жəне орталық өңірлеріне келетін су көлемі азая ды. Еліміздің Өскемен, Семей, Павлодар, Қарағанды сияқты индустриялықөнеркəсіптік облыстары су тапшылығына ұрынады. Ауыз су тапшылығын былай қойғанда, осы өңірдегі экономикамыздың аграрлық жəне өндірістік салаларына нұқсан келеді. Сонымен бірге, Қазақстанның гидроэнергетикалық саласына да үлкен кесірін тигізіп, еліміздің энергетикалық қауіпсіздігін қиындатады. Еліміздің электр қуатына деген сұранысының 10 пайызын қамтамасыз ететін Бұқтырма, Шүлбі жəне Қапшағай сияқты ірі гидроэлектр стансалары осы екі өзеннің сағасында орналасқан. Күннен-күнге қарқынды дамып, ХХІ ғасырдың мəнді де сəулетті мегаполисіне айналып келе жатқан еліміздің бас қаласы – Астананың суға деген өскелең сұранысын қамтамасыз ету үшін Есіл өзенінің мүмкіндігі шектеулі. Сондықтан, елімізде болашақта Ертіс-Қарағанды каналын кеңейтіп, Астанаға дейін ұзарту жөніндегі ірі жоба бар. Ал ҚХР-дың Ертіс өзенін бөгеу барысында жүзеге асырып жатқан шаралары егемен еліміз үшін ауадай қажет бұл жобаның да болашағына қауіпті. Қытайдың суға деген сұранысы өскен сайын Қара Ертістің қасіреті қалыңдай түспек. Қиыны сол, бұл тығырықтан шығу жолын қалыптасқан халықаралық нормалардың көмегімен шешу мүмкін емес. Себебі, Қытай трансшекаралық су көздерін бірлесе пайдалану жөніндегі ешқандай құжатты мойындамайды. Күні бүгінге дейін ҚХР трансшекаралық су ресурстарын пайдаланудың халықаралық тəртібін реттейтін конвенцияларға қол қоймай келеді. Оның біріншісі, 1992 жылы қабылданған «Трансшекаралық өзендерді жəне халықаралық көлдерді қорғау жəне пайдалану туралы» Хельсинки конвенциясы болып табылады. Онда тараптардың трансшекаралық су көздерін ұқыпты жəне əділ пайдалану, оны жанашырлықпен қорғау жəне екінші бір елдің мүддесіне нұқсан келтірмеу мəселелері халықаралық тəжірибе стандарттары бойынша реттеліп, заңдастырылған. Екінші, 1997 жылы қа былданған «Халықаралық ағынды су көздерін кемемен жүзу түрлерінен басқа мақсаттарға пайдалану құқығы туралы» конвенция. Осы конвенцияның 5-бабында трансшекаралық ағынды су көздерін сол өзендердің бойындағы барлық мемлекеттердің мүдделеріне нұқсан келтірмей əділдікпен пайдалану тəртібі нақты көрсетілген. Мəселен, Қазақстан мен Ресей үкіметтері ҚХР үкіметіне трансшекаралық су арналары мен халықаралық көлдерді қорғау мен пайдалану туралы Хельсинки конвенциясына қол қоюды бірнеше рет ұсынды. Бұл құжаттың басты артықшылығы – трансшекаралық су пайдалануда əрбір мемлекетке əділетті үлес жəне нақты экологиялық міндеттемелер алуға құқық береді. Яғни, Еуроодақ ұстанымына сəйкес, егер Австрия Дунай өзенінен 2 текше шақырым су алса, өзеннің төменгі ағысындағы Словакия мен Венгрияға дəл осындай сападағы 2 текше шақырым суды қайтаруға тиіс. Өкінішке қарай, Аспан асты елі бұл халықаралық құжаттарды мойындау туралы міндеттеме алып отырған жоқ. Сондықтан, біздің еліміз алып көршіміздің қолындағы су проблемаларын екіжақты келісімдер арқылы шешуге тырысуда. Өзгеден бұрын «өз көйлегінің өзіне жақындығын» ойлайтын алып көршіміз судан тарыққан қазақ даласына бүйрегі бұра қоймайтыны жəне ақиқат. Қайтпек керек? Бағы тайған Балқаштың, шөліркеген Зайсанның, сағасы солған Іленің, ернеуі кепкен Ертістің қасіретін қалай шешеміз?! (Жалғасы бар).

Ресейдің «Энергия» зымырандық-ғарыштық корпорациясы жаңа көлік ғарыш кемесінің экономикалық параметрлерін белгіледі. Оның құны 160 млрд. рубльге тең. Бас конструктордың орынбасары Александр Деречиннің сөзіне қарағанда, ғарыш кемесі «Энергия-Буран» жобасымен пара-пар жəне Халықаралық ғарыш стансасына ұшып жүрген «Союз» аппараттарын алмастырады. Жаңа ғарыш кемесі орбитаға шығып қана қоймай, Айға да ұша алатын болады. Бұл жерде оны АҚШ-тың өзі тектес Orion oт Lockheed Martin ғарыш кемесімен салыстыруға болады. Бірақ, Orion-ның планетааралық ұшырылымдарға арналған артықшылықтары бар екенін де айта кеткен жөн. Ал, Ресейдің жаңа кемесі 2017 жылы сынақтан өткізілуі мүмкін делініп отыр.

Ќашќандардыѕ дені ќайта оралды Қырғызстан президенті Алмазбек Атамбаевтың мемлекеттік резиденциясын күзететін 39 солдат күзет орындарын тастап кеткен болатын. Араға бір күн салып олардың 22-сі əскери бөлімдеріне қайта оралған. Əскери қызметшілердің жаппай қашуына байланысты Қырғызстан ІІМ қызметтік тексеру бастаса, қалған қашқындардың қайда екендері анықталу үстінде. Солдаттардың əскери бөлімдерді тастап қашқандары туралы ақпарат ІІМ-ге 4 ақпан күні белгілі болады. Бөлім басшылығы бір тəулік бойы қашқындарды өз күштерімен іздеп табуға тырысып, ешқайда хабарламайды. Ал солдаттар мемлекеттік резиденцияны нарядқа түскен кезде тастап қашып кеткен. Қашқындардың барлығы алдағы көктемде демобилизацияға шығатындар екен. Енді олардың дер кезінде үйлеріне қайтуы екіталай.

Қысқа қайырып айтқанда:

 Америкалық сенатор Джон Маккейн Иран президенті Махмұд Ахмадинежадты оның ғарышқа ұшу ниеті бар екені туралы мəлімдемесіне орай маймыл деп атады. Өйткені, өткен аптада ғарышқа Ираннан маймыл барып қайтқан еді.  Үндістан үстіміздегі жылы Ресейден жеті палубалық жойғыш ұшақтарын алады. Бұл 2004 жылы екі ел арасында қол қойылған алғашқы келісім-шарт шеңберіндегі 16 ұшақтың соңғылары. Ал, екінші келісім-шарт бойынша жалпы құны 1,5 млрд. долларлық 29 ұшақ сату жүзеге аспақ.  АҚШ-тың Алабама штатында 5 жасар баланы кепіл ретінде ұстаған 65 жастағы Джимми Ли Дайкес есімді біреу атып өлтіріліп, сəби босатып алынды. Оған ешқандай зардап тимеген. Дайкес Вьетнам соғысының ардагері көрінеді.  Ирак соғысында мергендігімен танылып, өлім шашқан техастық Крис Кайлды қарсыластары «Шайтан» деп атаған екен. Ол 160 ирандықты оққа байласа керек. Бұл – ресми мəлімет. Ал ресми емес есеп 200-ден асып жығылады. Өткен сенбі күні мерген бұрынғы қарулас жолдасының қолынан қаза тапқан. Оның не үшін атып өлтірілгені əзірше белгісіз.

Оппозицияшылар тўтќындалды Əзербайжанда тəртіпсіздіктермен байланысты екі оппозициялық партияның өкілдері тұтқындалды. Баку қаласындағы Насимин аудандық сотының шешімі бойынша «Мусават» партиясы төрағасының орынбасары Тофиг Ягублу мен REAL қозғалысының төрағасы Ильгар Мамедов қамауға алынды. Тұтқындалғандарға қоғамдық тəртіпті бұзды, билік өкілдеріне қарсылық көрсетті деген баптар бойынша айып тағылған. Ал, тəртіпсіздіктерге Баку тұрғыны, «Чыраг» қонақ үйінің директоры, аудан əкімшілігі басшысының немере інісі, еңбек министрі Вугар Алекперовтің ұлы Эмиль Шамсаддиновтің «қызу» күйде жол-көлік апатын жасап қана қоймай, екінші көліктің жүргізушісін соққыға жыққаны, бірақ ешқандай жаза алмағаны себеп болыпты.

Зорлыќшыларєа ісіне сай жаза Үндістан президенті Пранаб Мукерджи əйелдерге қатысты зорлық жасағандары үшін қолданылатын ең ауыр жаза – өлім жазасын мақұлдады. Мемлекет басшысының бұл шешімін алты апта ішінде парламент мақұлдауы тиіс. Содан кейін-ақ бұл заң күшіне енеді. Жаңартылған заңға сəйкес зорлықшыл кем дегенде 7 жыл түрмеге қамалады немесе өлім жазасына кесіледі.

Үндістан басшылығы мұндай қадамға өткен жылдың соңында 23 жастағы студент қыз зорланғаннан кейін барып отырған сыңайлы. Оған автобус салонында 6 еркек зорлық көрсетсе, араға 13 күн салып алған жарақаттарынан ол көз жұмған болатын. Студент қыздың өлімі Делиде ғана емес, бүкіл Үндістан аумағында үлкен наразылық туындатқан еді.

Сыйаќыны ќайтарудан бас тартты Атақты америкалық велошабандоз Лэнс Армстронгтің допинг қолданғаны үшін барлық атақтарынан айырылғаны белгілі. Енді ол «Тур де Франс» көпкүндігіндегі жеті жеңісі үшін алған 12 млн. доллар сыйақыны қайтарудан бас тартып отыр. Л.Армстронг аса беделді көпкүндікті 1999 – 2005 жылдар аралығында қатарынан жеті мəрте жеңіп алған болатын. Алайда, ол үстіміздегі жылдың қаңтарында сол жылдардың бəрінде тыйым салынған препараттар қолданғанын мойындаған еді. Көпкүндікті ұйымдастыру комитетінің басшысы Кристиан Прюдомм шабандоз сыйақы ретінде алған барлық ақшаны қайтаруы керек десе, Армстронгтің адвокаты дисквалификацияланған спортшылардың сыйақыларды ешқашан қайтармайтынын көлденең тартады. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


8

www.egemen.kz

6 ақпан 2013 жыл

«Қазақстан Халық Банкі» АҚ жеке тұлғаларға кредит карточкасын ресімдеу кезінде пайдаланылатын Банктік заем шартының шамалас үлгі нысанын жариялайды.

БАНКТІК ЗАЕМНЫЅ ЇЛГІЛІК ШАРТЫ Осы Шарт ___________жылғы «____» ____________ _______________қ. мына тараптардың арасында: «Қазақстан Халық Банкі» АҚ (бұдан əрі – Банк) атынан 20_ жылғы _______ №______ сенімхаттың негізінде əрекет ететін _______________________ жəне ____________жылғы №____________ _______________ берілген жеке басын куəландыратын құжаты ______________ __________________________________ (бұдан əрі – Заемшы) бекітілді, бұдан əрі «Тараптар» деп аталады. Банк пен Заемшының арасында жасалған Төлем карточкасын шығару жəне қызмет көрсету шартына сəйкес Заемшыға ағымдағы шот (бұдан əрі – Шот) ашылғандығын жəне оған қолжетімділікті қамтамасыз ету үшін төлем карточкасы (бұдан əрі – Карточка) шығарылғандығын назарға алып, Тараптар төмендегілер туралы осы Шартты (бұдан əрі – Шарт) жасасты: 1. Шарттың мəні. Заем беру талаптары 1.1. Банк шотқа Кредит лимитін (бұдан əрі – Кредит лимиті) белгілейді жəне оның сомасы мен мерзімі шегінде Шартта көрсетілген талаптарға сəйкес Заемшыға заем (бұдан əрі – Заем) береді. 1.2. Заемның нысаналы мақсаты: тұтынушылық мақсат. 1.3. Заемның жалпы сомасы жəне валютасы: берілетін жəне бұрын берілген, бірақ жаңа заем берілетін сəтке өтелмеген Заемның жалпы сомасы Шартқа қол қойылған күнгі Кредит лимитінің ______ (__________________________)_ ________тең болатын мөлшерінен аспауы тиіс. 1.4. Заем мерзімі: Заемды пайдалану мерзімі Заемшы Шарттың 2.2. тармағында тізілген операциялардың ішінен кез келгенін жүргізген күннен басталады жəне Банк алдында осы Заем бойынша барлық берешек сомасы өтелген күні аяқталады, бұл ретте Заемның жалпы мерзімі Кредит лимитінің мерзімінен аспауы тиіс, ол Карточка қолданылатын мерзімге – 3 (үш) жылға белгіленеді жəне бірдей кезеңдерге бөлінеді, оның өтуі тиісті айдың ____күні басталады жəне одан кейінгі келесі айдың ______ күні (бұдан əрі – Есептік кезең) аяқталады. Бірінші есептік кезең 20__ жылғы «__»_______бастап белгіленеді. Карточка шығарылғанда Кредит лимитінің мерзімі қайта шығарылатын Карточканың қолданылу мерзіміне ұзартылады. 1.5. Заемшы Заемды пайдаланғаны үшін Заемшы алған, бірақ Заем берілген валютада Банкке қайтарылмаған Заем сомасына есептелген жылдығы _______ % (__________________ пайыз) мөлшерінде тіркелген сыйақы мөлшерлемесін төлейді, бұл ретте осы Шарт шеңберінде Заемды пайдаланғаны үшін сыйақының жылдық тиімді мөлшерлемесі (сыйақының нақты, жылдық, тиімді, салыстырмалы есептелген мөлшерлемесі) (бұдан əрі – СЖТМ) ___%ды (_________пайызды) құрайды. СЖТМ мəндерге сəйкес, атап айтқанда, Заемға қызмет көрсетілгені үшін Банк алатын тарифтерге, комиссиялар мен басқа да төлемдерге сəйкес есептеледі. Бұл ретте СЖТМ Қазақстан Республикасының заңнамасында анықталған тəртіппен оны есептеу үшін қажетті деректер өзгерген жағдайда түзетілуі мүмкін. 1.6. Заемды өтеу жəне Заемды пайдаланғаны үшін сыйақы төлеу тəсілі: Заемды қайтару, Заемды пайдаланғаны үшін сыйақы төлеу жəне Шарт бойынша өзге берешек сомасының барлығын төлеу қолма-қол ақшамен жəне/немесе қолма-қол ақшасыз тəсілмен толтырылатын Шоттан қолма-қол ақшасыз тəсілмен акцептсіз алу жолымен жүргізіледі. 1.7. Заемды өтеу əдісі: Заемның жəне сыйақының бүкіл сомасын Земшының қарастыруымен бөлшектеп немесе біржолғы төлеммен жүргізіледі. Банкке бөлшектеп өтелген кезде төленуі тиіс ең төменгі сома Заем бойынша толық көлемде есептелген сыйақы сомасын жəне Заем бойынша негізгі борыш қалдығынан ____% (____________), алайда _______(_______________) __________ дан (бұдан əрі – Ең төменгі өтелетін сома) аз болмайтын, ал Есептік кезеңнің соңына Заемның жалпы сомасы осы тармақта көрсетілген сомадан аз соманы құраса – нақты берешек мөлшерін құрайды. 1.8. Берешекті өтеу кезектілігі: 1) Карточкаға/Шотқа қызмет көрсетілгені үшін есептелген комиссиялық сыйақы, 2) Заемды пайдаланғаны үшін сыйақы; 3) За-

ем сомасы. Мерзімі өткен берешек туындаған жағдайда Заем сомасын қайтару жəне ол бойынша сыйақыны, өсімпұлдарды, комиссияларды, шығыстарды/шығасыларды/шығындарды төлеу мынадай кезектілікпен жүргізіледі: 1) Банктің Заемды, ол бойынша сыйақыны, өсімпұлдарды, айыппұлдарды өтеу міндеттемелерін орындату бойынша шеккен шығыстарының сомасы; 2) Карточкаға/Шотқа қызмет көрсетілгені үшін есептелген комиссиялық сыйақысы; 3) тұрақсыздық айыбының (айыппұл, өсімпұл) сомасы; 4) сыйақы сомасы; 5) Заем сомасы. Банк осы тармақта аталған өтеудің өзге кезектілігін өз бетінше анықтауға жəне жүргізуге құқылы. 1.9. Заемды өтеу жəне Заемды пайдаланғаны үшін сыйақы төлеу мерзімдерін бұзғаны үшін Заемшы Заем жəне/ немесе оның сыйақысы бойынша мерзімі өткен берешек сомасының жəне/ немесе ол бойынша сыйақының мерзімі өткен əр күні үшін берешек сомасының жылдығы (_____% пайыз) мөлшерінде тұрақсыздық айыбын (өсімпұл) төлейді, бұл ретте тұрақсыздық айыбының сомасы осы Шарттың əрекет ететін əр жылына – берілген Заем сомасының 10%-нан (он пайызынан) аспайды. Банктің есептеген өсімпұлын төлеуден басқа Заемшы Банк шеккен залалдарды (есептелген өсімпұлдың үстінен тыс) толық көлемде өтейді. Өсімпұл төлеу жəне залалдарды өтеу Заемшыны Заемды өтеу жəне Заем бойынша сыйақы төлеу міндеттемелерін орындаудан босатпайды. 1.10. Заемды өтеу жəне ол бойынша сыйақыны төлеу тəртібі мен кезеңділігі: 1.10.1. Заемды қайтаруды, ол бойынша сыйақыны, комиссияларды, тұрақсыздық айыбының (айыппұл, өсімпұл), шығасылардың, банктің шығыстарының жəне Заемшының осы Шарт бойынша Банк алдындағы басқа берешектерінің (бұдан əрі бірге Берешек сомасы деп аталады) сомасын төлеуді қолма-қол ақша сомасын аудару немесе мынадай: 1) Банкке қызмет көрсететін қашықтықтағы арналар; 2) POS-терминалдар; 3) банкоматтар/мультикиоскі құралдарымен; 4) Банк кассалары; 5) Банктің сомаларды Заемшының кез келген Шотынан акцептсіз түрде үнемі алып отыруы арқылы жүргізіледі; __ 1.10.2. Заемды жəне Заемның пайдаланылғаны үшін сыйақы Есептік кезеңнің жəне есептік кезеңнен кейінгі_____ (________) күнтізбелік күнге тең болатын келесі кез келген жұмыс күні (бұдан əрі –Төлем кезеңі) төленуі тиіс, бұл ретте ішінара төлеу ай сайын əр Төлем кезеңінің соңғы күнтізбелік күніне дейінгі мерзімде, Ең төменгі сомадан аз емес мөлшерде ай сайын жүргізіледі; 1.10.3. Карточканы пайдалану арқылы тауарлар мен қызметтердің заемдық қаражатының есебінен төлем нəтижесінде алынған Заем бойынша сыйақы мына жағдайларда: 1) ол алынған Есептік кезең ішінде немесе Төлем кезеңінен кейінгі келесі кезеңде мұндай Заемды толық қайтарғанда; жəне 2) Шарттың 1.7-тармағында көзделген жəне Шарттың 1.10.2-тармағында белгіленгеннен кеш болмайтын мерзімде Ең төменгі өтелетін сомадан аз емес мөлшерде Заем шарты бойынша алынған, соның ішінде Шарттың 2.2.1 жəне 2.2.2-тармақшаларында көзделген операцияларды жасау нəтижесінде алынған басқа барлық Заемдар толық немесе ішінара қайтарылғанда есептелмейді. 1.11. Заемшының Банк берген Заем сомасын қайтару, сондай-ақ сыйақы, тұрақсыздық айыбын Банк шығындарымен шығасыларын төлеу өтеу бойынша міндеттемелерін тиісінше орындауы мыналармен: 1.11.1. осы Шарттың 1.9-тармағына сай тұрақсыздық айыбымен; 1.11.2. ұстап қалу арқылы; 1.11.3. салымдағы жəне жинақтаушы шотта орналастырылған ақша кепілімен қамтамасыз етіледі. 1.12. Заемшы осы Шарт бойынша міндеттемелерін орындамағанда немесе тиісінше орындамағанда Банктің қолданатын шаралары: 1.12.1. Заем жəне сыйақы бойынша мерзімі өткен берешек болған жағдайда Банк Заемшыға осы Шартта көзделген тəсілмен хабарлама жібереді жəне Заемшы хабарламада көрсетілген мерзімде берешекті өтеу міндеттемелерін орындамаған жағдайда Банк: 1) заемшының мемлекеттік бюджеттен жəне Əлеуметтік сақтандырудың мемлекеттік қорынан төленетін əлеуметтік төлемдер мен жəрдемақы түрінде Заемшы шоттарына түсетін ақшалай операциялардан басқа Заемшының кез келген

шоттарындағы шығыс операцияларын тоқтатуға; жəне/немесе 2) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіпте Заемшының мемлекеттік бюджеттен жəне Əлеуметтік сақтандырудың мемлекеттік қорынан төленетін əлеуметтік төлемдер мен жəрдемақы түрінде алатын Заемшының шоттарындағы ақшадан басқа Заемшының кез келген шоттарындағы ақшаны даусыз (акцептсіз түрде) алуға. Бұл ретте Заемшы мемлекеттік бюджеттен жəне Əлеуметтік сақтандырудың мемлекеттік қорынан төленетін əлеуметтік төлемдер мен жəрдемақы түрінде алатын ақшаны енгізу үшін арнайы арналған банктік шот ашпаған жағдайда, сол ақша Заемшының басқа шоттарына түскен жағдайда Банк əлеуметтік төлемдер мен жəрдемақы бар банктік шоттардағы шығыс операцияларын тоқтатқандығы немесе көрсетілген əлеуметтік төлемдер мен жəрдемақыны алғаны үшін жауапкершілік арқаламайды. 3) Шартта жəне/немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген басқа да шараларды қолдануға құқылы. 1.12.2. Осы Шарт бойынша басқа міндеттемелердің бұзылғаны үшін Заемшыға Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген кез келген шаралар қолданылуы мүмкін. 1.13. Осы Шарт оған кіріспеде көрсетілген Тараптар қол қойған сəттен бастап күшіне енеді жəне Заемшы осы Шарт бойынша Банк алдындағы барлық міндеттемелерін толығымен орындағанша немесе Шартты тоқтатудың басқа да негіздемелері басталғанға (туындаған) (қайсысы бұрын басталатындығына қарай) дейін қолданылады. 1.14. Тараптар осы Шарттың талаптарын бұзғаны үшін Қазақстан Республикасының заңнамасында жəне Шартта көзделген жауапкершілікті арқалайды. 1.15. Карточка бойынша жылдық қызмет көрсетілгені үшін комиссия бойынша берешек Кредит лимитінің сомасын пайдаланумен танылады жəне кезекті Ең төменгі өтелетін сомаға қосылады. 1.16. Тараптар Заемшының Банкке: (і) Банктің Заемшы туралы мəліметтерді беретінін, осы Шарттың жасалғанын, сондай-ақ Банк шарттық қатынастарда тұрған немесе тұратын барлық кредиттік бюроларға Тараптардың осы Шарт бойынша өз міндеттемелерін орындаумен байланысты ақпаратты (оның ішінде Заемшының осы Шарт бойынша міндеттемелерін орындауды қамтамасыз ету тəсілі мен құрамы туралы) бергенін жəне (іі) барлық кредиттік бюролардың Заемшы туралы есептерді Банкке беруіне келісімін бергенін растайды. 1.17. Заем бойынша сұрақтар туындаған жағдайда Заемшы мəлімдемелер алу үшін мыналар: Банктің почталық адресі бойынша: Қазақстан Республикасы, 050008, Алматы қ., Абай даңғ., 109 «В»; Банктің электрондық мекен-жайы бойынша: info@ halykbank.kz; Банктің интернетресурсы арқылы – www.halykbank.kz; Банктің байланыс орталығының +7(727) 2590777 телефоны бойынша хабарласа алады. 1.18. Тараптар осы арқылы Банктің барлық шығындары мыналарды қоса, бірақ шектелмей: кепілге салынған мүлікті соттан тыс жолмен сатуды іске асыру шығыстарының (бар болса); сот шығасыларының; почталық/курьерлік шығындарды Заемшы өтейтінімен сөзсіз келісті. 1.19. Осы арқылы Заемшы Банкке Заемшының осы Шарт бойынша берешек сомасының барлығын, оған қоса, бірақ шектелмей: Заемды (негізгі борышты өтеу) қайтару бойынша берешектің, Заем бойынша сыйақы төлеудің, комиссиялардың, осы Шарт бойынша басқа төлемдерді төлеудің (Банк шығыстарын өтеудің, тұрақсыздық айыбын төлеудің жəне т.с.с.) сомасын Заемшының Банкте жəне Қазақстан Республикасының аумағында жəне одан тыс жерлерде ашылған басқа банктердегі жəне банктік операциялардың жекелеген түрлерін іске асыратын ұйымдарда ашылған барлық банктік шоттарынан тікелей дебеттеу жолымен жəне Заемшының акцептін талап етпейтін төлем құжаттары негізінде акцептсіз алып алуға сөзсіз жəне қайтарылып алынбайтын келісімін береді. 1.20. Осы Шарт бойынша Заемды берумен байланысты комиссиялар алынбайды. 1. Жалпы ережелер 2.1. Заем төлемділік, мерзімділік жəне қайтарымдылық талаптарымен беріледі.

2.2. Заем Заемшы мына: 2.2.1. қолма-қол ақшаны беру жəне/немесе 2.2.2. аудару жəне/немесе 2.2.3. төлем, соның ішінде Карточкаға/ Шотқа қызмет көрсетілгені үшін Банк қызметтеріне төлем жасау операцияларын Заемшының шотындағы жеке ақша сомасының үстінен мұндай операция сомасынан асырып жүргізген сəтте берілген болып саналады. Заемшыға заемның берілу фактісі аталған операциялардың жүргізілгені туралы куəландыратын кез келген құжатпен расталуы мүмкін. 2.3. Осы Шарттың 2.2. тармағында көрсетілген операцияның жүргізілген күні Заем берілген күн болып табылады. Заемшы осы Шарт бойынша Банк алдындағы берешегін өтеген күн Заемды қайтарған күн болып табылады. Заем сомасы берілген жəне қайтарылған күн толық көлемде бір күнге қабылданады. Заемның пайдаланылғаны үшін сыйақы есептелгенде, нақты күн (күнтізбелік) саны есепке алынады, бұл ретте бір жыл – 360 күнге тең деп қабылданады. Заемды пайдаланғаны үшін сыйақы есептеу Заемның нақты қалдық сомасына жүргізіледі. Заем немесе оның бір бөлігі өтелген күннен бастап Кредит лимитінің мөлшері өтелген Заем сомасына орны толтырылады. 2.4. Заем қайтарылатын жəне/немесе ол бойынша сыйақы төленетін күн мереке немесе демалыс күніне келетін болса, Заемды қайтару жəне/немесе сыйақы төлеу тиісті демалыс немесе мереке күнінен кейінгі келесі жуықтағы жұмыс күні жүргізіледі. 2.5. Карточкаға қызмет көрсетілгені үшін бірінші жылға сыйақы төлеу Банктің оны Шоттағы Кредит желісі сомасынан есептен шығару арқылы Карточка бойынша бірінші шығыс операциясын жүргізген сəтте жүргізіледі. Карточкаға қызмет көрсетілгені үшін екінші жəне одан кейінгі жылдарға сыйақы төлеу Карточкаға қызмет көрсетілетін əрбір келесі жылы Карточка іске қосылған күні Шоттағы Кредит желісі сомасынан есептен шығару арқылы жүргізіледі. 2.6. Шарттың 2.2.1 жəне 2.2.2-тармақшаларында аталған операцияларды жүргізген кезде алынатын жалпы Заем сомасы Кредит желісі сомасының 50%-ынан (елу пайызынан) аспауы тиіс. 3. Тараптардың құқықтары мен міндеттері 3.1. Заемшының: 3.1.1. осы Шарттың талаптарымен мерзімінен бұрын толық өтелгені үшін сыйақы есептелмейтін болса, тұрақсыздық айыбы мен комиссияларды төлеместен, нақты есептелген сыйақыны төлеп немесе мұндайды төлеместен, Заемды толығымен мерзімінен бұрын қайтаруға: 3.1.2. Заемды жəне/немесе сыйақыны өтеу күніне сəйкес келетін демалыс немесе мерекелік күнге байланысты Заем бойынша төлемдерді өтеу мерзімдерін бұзғаны үшін тұрақсыздық айыбын төлеместен, Өтеу кестесіне сəйкес Заемды қайтаратын жəне/немесе сыйақыны төлейтін күні сəйкес келетін мерекелік немесе демалыс күннен кейінгі бірінші жұмыс күні Заемды қайтаруды жəне/немесе сыйақы төлеуді іске асыруға; 3.1.3. өзінің жазбаша өтініші бойынша осы Шарт бойынша Заемшының осы Шарт бойынша берешегін өтеу есебіне түсетін кезекті ақшаны бөлу (негізгі борышқа, сыйақыға, комиссияларға, тұрақсыздық айыбына, айыппұлдарға жəне төленуге тиіс басқа сомаларға) туралы ақпаратты айына жиілігіне бір рет, үш жұмыс күнінен аспайтын мерзімде жазбаша түрде ақысыз алуға; 3.1.4. осы Шарт бойынша негізгі борыш сомасы толығымен немесе ішінара қайтарылған жағдайда мерзімі өткен төлемдер көрсетілген, негізгі борышқа, сыйақыға, комиссияға, тұрақсыздық айыбына, айыппұлдар мен төленуге тиіс басқа сомаларға бөлінген, қайтаруға жататын Шарт бойынша Заемшы берешегінің мөлшері туралы ақпаратты үш жұмыс күнінен аспайтын мерзімде жазбаша түрде ақысыз алуға; 3.1.5. осы Шарт бойынша даулы жағдайлар пайда болғанда жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарастыру тəртібі туралы Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерімен белгіленген мерзімде жазбаша өтініші бойынша жауап алуға; 3.1.6. Кредит лимитінің шегінде кəсіпкерлік қызметпен байланысты емес жəне Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келмейтін операциялар-

ды іске асыруға; 3.2. Банктің құқықтары: 3.2.1. осы Шарттың талаптарын Заемшының пайдасына біржақты тəртіпте өзгерту, оның ішінде Заемды пайдаланғаны үшін сыйақы мөлшерлемесін, Карточка бойынша жылдық қызмет көрсету үшін комиссияның мөлшерін төмендету; 3.2.2. Карточка бойынша жылдық қызмет көрсету үшін кезекті комиссияны төлеуге Кредит лимитінің пайдаланылмаған бөлігі жетіспеген жағдайда Кредит лимитінің мөлшерін ұлғайту; 3.2.3. Заемшы төмендегі жағдайлардың кез келгені бойынша осы Шарттың талаптарын бұзған жағдайда Кредит лимитін жою жəне Заемшыдан Қазақстан Республикасының заңнамасымен жəне осы Шартпен белгіленген тəртіпте берешектің барлық Сомасын мерзімінен бұрын өтеуді талап ету: 1) Заемшы өзінің қаржылық жай-күйі туралы жалған ақпарат бергендігі анықталғанда; 2) жарғылық капиталда қатысу үлестерінің меншік иеленушісі Заемшы болып табылатын заңды тұлғаның Банк алдында кез келген міндеттемелер бойынша мерзімі өткен берешек болған жағдайда; 3) осы Шартқа сəйкес берілген Заем мен Заемды пайдаланғаны үшін төленетін сыйақы бойынша 40 (қырық) күнтізбелік күннен асатын мерзімі өткен берешек пайда болған жағдайда; 4) Заемшы сот процесіне жауапкер ретінде тартылғанда жəне/немесе Заемшының мүлкіне, банктік шоттарында орналастырылған ақшаны қосқанда, құн өндірілгенде жəне/немесе тыйым салынғанда; 5) Заемшының жалақылық жобалар бойынша басқа банктердің қызмет көрсетілуіне ауысуы (жалақыны басқа банктерде ашылған ағымдағы шоттар бойынша алуы); 3.2.4. өз талаптарын қанағаттандыру мақсатында Шотты тікелей дебеттеу арқылы Шоттағы ақшаны өндіру құқығымен Заемшының Шотын оқшаулау (оның ішінде Шот бойынша шығыс операцияларын тоқтату арқылы): 1) Заемшының Банк алдындағы кез келген міндеттемелері бойынша берешегі болғанда; 2) ақшаны Шотқа қате енгізгенде; 3) Қазақстан Республикасы заңнамасымен қарастырылған өзге жағдайларда; 3.2.5. мынадай жағдайлар орын алғанда бір жақты тəртіппен осы Шарттың шеңберінде жаңа Заемдар беруді тоқтату: 1) Заемшының қаржылық жағдайы Банк талаптарына сəйкес келмегенде; 2) Заемшы берешекті уақытында өтеуге қатысты Шарт талаптарын бұзғанда; 3) Қазақстан Республикасының саяси жəне /немесе экономикалық жағдайы не болмаса Қазақстан Республикасының банктік қызметтер рыногындағы жағдай нашарлағанда 4) жарғылық капиталда қатысу үлестерінің меншік иеленушісі Заемшы болып табылатын заңды тұлғаның Банк алдында кез келген міндеттемелер бойынша мерзімі өткен берешек болған жағдайда; 3.2.6. Заемшыдан осы Шарт бойынша міндеттемелерін орындауды талап ету; 3.2.7. Шотқа түсіп отырған ақшаны кез келген уақытта осы Шарт бойынша Заемшының Банк алдындағы берешегін өтеуге жіберу; 3.2.8. Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес Заемшының қосымша келісімінсіз үшінші тұлғаларға осы Шарт бойынша Заемшыға қатысты құқықтардан (талап ету) шегіну, бұған Заемшы өзінің сөзсіз əрі қайтарып алынбайтын келісімін береді. Осы арқылы Заемшы үшінші тұлға Заемшы үшін маңызды мəнге ие еместігін растайды; 3.2.9. Заемшы туралы жəне осы Шарттың талаптары туралы мəліметті, сондай-ақ, Тараптардың осы Шарт міндеттемелерін орындауымен байланысты ақпаратты (оның ішінде банк құпиясы жəне өзге коммерциялық құпия болып табылатын ақпаратты) үшінші тұлғаларға (Банкпен келісім бекіткен коллекторлық компанияларды қоса) беру, бұған Заемшы өзінің сөзсіз жəне қайтарылмайтын келісімін береді; 3.2.10. Шоттың валютасынан өзге валютада Банкке түскен ақшаны айырбастау күніне Банкте белгіленген бағам бойынша айырбастауды Заемшының акцептісіз (келісімінсіз) жүргізу, бұған Заемшы өзінің сөзсіз жəне қайтарылмайтын келісімін береді; 3.2.11. Заемшының акцептін талап етпейтін төлем құжаттарының негізінде жəне тікелей дебеттеу жолымен Заемшының осы Шарт бойынша Банкте, Қазақстан Республикасының аумағында жəне одан тыс жерде банктік операция(Соңы 9-бетте).


www.egemen.kz

6 ақпан 2013 жыл

(Соңы. Басы 8-бетте).

лардың жекелеген түрлерін іске асыратын басқа банктер мен ұйымдарда ашылған Заемшының барлық банктік шоттарынан берешек Сомаларын акцептсіз алу. 3.3. Банктің міндеттері: 3.3.1. нақты есептелген сыйақыны төлеп, егер осы Шарттың талаптары бойынша сыйақы есептелмесе тұрақсыздық айыбы мен комиссияны төлеместен Заемшыдан осы Шарт бойынша берешек Сомасын Заемға қызмет көрсетудің кез келген кезеңінде мерзімінен бұрын толық өтеуге қабылдау; 3.3.2. Заемшының жазбаша өтініші бойынша, Заемшы осы Шарт бойынша негізгі борыш сомасын мерзімінен бұрын толығымен немесе ішінара қайтарғанда, негізгі борышқа, сыйақыға, комиссияларға, тұрақсыздық айыбына, айыппұлдарға жəне төленуге тиіс басқа сомаларға бөліп, Шарт бойынша Заемшының қайтарылуға тиіс берешегінің мөлшері туралы ақпаратты, мерзімі өткен төлемдерді көрсете отырып, үш жұмыс күнінен аспайтын мерзім ішінде Заемшыға ақысыз беру; 3.3.3. мерзімі өткен берешек пайда болған күннен 15 (он бес) күнтізбелік күннен кешіктірілмейтін мерзімде осы Шарт бойынша мерзімі өткен төлемдерді енгізу қажеттігі жəне осы Шарттың 6.1. тармағында қарастырылған амалдармен, бірақ көрсетілген амалдармен шектелмей олардың өз міндеттемелерін орындамаудың салдары туралы Заемшыны хабардар ету; 3.3.4. Шарт бойынша құқығын (талаптарын) үшінші тұлғалар пайдасына берген жағдайда бұл жөнінде Заемшыны берілген талап ету құқығын толық көлемде көрсетіп, ағымдағы жəне мерзімі өткен берешек сомасының қалдығын негізгі борышқа, сыйақыға, комиссияға, тұрақсыздық айыбына, айыппұлдар мен басқа да төленуге тиіс сомаларға ажыратылған, сондай-ақ заемды өтеу бойынша одан əрі төлем мақсатын Банкке немесе талап құқығы берілген үшінші тұлғаны көрсете отырып үш жұмыс күні ішінде Заемшыны хабардар ету; 3.3.5. Қазақстан Республикасының заңнамасында жəне осы Шартта қарастырылған жағдайларды қоспағанда, конфиденциалды ақпаратты, сондай-ақ осы Шартқа қатысты коммерциялық жəне/ немесе банктік құпияның мəнін құрайтын мəліметтерді жарияламау; 3.3.6. Заемшы Банкке жазбаша өтінішпен жүгінген жағдайда Қазақстан Республикасының жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарастыру тəртібі туралы заң актілерімен белгіленген мерзімде қарастыру жəне жауабын Заемшыға беру; 3.3.7. Банкке ақша түскен кейінгі жəне тиісті түрде ресімделген төлем құжаттарының көшірмелерін алған күннен кейінгі келесі банктік күннен кешіктірмей Шотқа ақша енгізу; 3.3.8. Заемшының Шартқа сəйкес берілген ақшаны Банкке ішінара немесе толығымен мерзімнен бұрын қайтару туралы өтініші бойынша, негізгі борышқа, сыйақыға, комиссияға, тұрақсыздық айыбына, айыппұлдар мен басқа да төленуге тиіс сомаларға бөлініп, мерзімі өткен төлем сомасы көрсетілген, қайтарылуға тиіс ақша сомасының мөлшері туралы Заемшыны үш жұмыс күнінен аспайтын мерзім ішінде, ақысыз хабардар ету. 3.4. Банк құқылы емес: 3.4.1. осы Шартты бекіту күніне белгіленген тарифтердің, комиссиялардың жəне Заемға қызмет көрсету бойынша басқа шығыстардың мөлшері мен есептеу тəртібін ұлғайту жағына біржақты тəртіпте өзгертуге; 3.4.2. осы Шарттың шеңберінде комиссиялардың жаңа түрлерін біржақты тəртіпте енгізуге; 3.4.3. Заемшыны сақтандыру ұйым мен тəуелсіз бағалаушыны таңдауда шектеуге; 3.4.4. осы Шарттың шеңберінде жаңа Заемдар беруді біржақты тəртіпте тоқтатуға, мына жағдайларды қоспағанда: 1) Банкте жаңа Заемдар беруді іске асырмау құқығы пайда болатын осы Шартпен қарастырылған жағдай; 2) Заемшы осы Шарт бойынша Банк алдындағы өз міндеттемелерін бұзғанда; 3) Банк жүргізген мониторинг нəтижелері бойынша анықталған, Заемшының қаржылық жағдайы нашарлағанда; 4) Банктің осы Шартты тиісті орындауына ықпал ететін Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптары өзгергенде; 5) Қазақстан Республикасының саяси жəне/немесе экономикалық жағдайы не болмаса Қазақстан Республикасының банктік қызметтер рыногындағы жағдай нашарлағанда; 3.4.5. негізгі борышты немесе сыйақы-

ны өтеу күні демалыс немесе мерекелік күнге сəйкес келетін болса жəне Заемшы сыйақыны немесе негізгі борышты нақты төлеуді мерекелік немесе демалыс күнінен кейінгі бірінші жұмыс күні жүргізген жағдайда тұрақсыздық айыбын немесе айыппұл санкцияларының өзге түрлерін алуға; 3.4.6. осы Шарт бойынша Заемды мерзімінен бұрын өтегені үшін тұрақсыздық айыбын немесе айыппұл санкцияларының өзге түрлерін алуға. 3.5. Заемшының міндеттері: 3.5.1. алынған Заем сомасын уақытында жəне толық көлемде қайтару жəне ол бойынша сыйақы төлеу; 3.5.2. Заем уақытында қайтарылмаған жəне/немесе ол бойынша сыйақы төленбеген жағдайда осы Шартта анықталған мөлшерде жəне тəртіппен Банкке тұрақсыздық айыбын (айыппұл, өсімақы) төлеу; 3.5.3. Банк қызметін тарифтерге сəйкес төлеу; 3.5.4. осы Шарт бойынша Заемшының міндеттемелерін орындауға кедергі келтіретін жағдайлардың басталғаны туралы Банкке дереу хабарлап отыру; 3.5.5. үшінші тұлғалардың міндеттемелері бойынша кепілгер болмау, сондай-ақ Заемшының осы Шарт бойынша міндеттемелерін тиісті түрде орындауға кедергі келтіретін өзге мəмілелерді жасамау; 3.5.6. байланыс деректері/деректемелері өзгерген жағдайда осы Шарттың талаптарына сəйкес Банктің талап етуі бойынша тиісті растаушы құжаттарды бере отырып, мұндай өзгерістер енгізілген күннен бастап 5 (бес) жұмыс күннен кешіктірмей Банкке хабарлама жіберу; 3.5.7. осы Шартта қарастырылған жағдайларда Заем сомасын жəне тиесілі сыйақыны, айыппұлдар мен өсімақыны (олар бар болса) қайтару/төлеу. 4. Тараптардың келіспеушіліктері мен даулары 4.1. Осы Шарттан туындайтын немесе онымен байланысты келіспеушіліктер мен дауларды Тараптар алдын ала келіссөздер жүргізу арқылы қарастырады. 4.2. Жүргізілген келіссөздер нəтижесінде осы Шарт бойынша Тараптардың даулары мен келіспеушіліктері шешілмеген жағдайда, Қазақстан Республикасының заңнамасында қарастырылған тəртіпте Қазақстан Республикасының құқығын қолданумен, Банктің өз қалауымен – Банктің немесе оның филиалының орналасқан жеріндегі сотта (шарттық соттылық) шешіледі. 5. Конфиденциалдық 5.1. Осы Шарт Тараптарының əрқайсысы басқа Тараптан алынған кез келген ақпараттың (оның ішінде осы Шарт жəне оның талаптары туралы) конфиденциалдығын сақтауға міндеттенеді. Мұндай ақпаратты үшінші тұлғаларға беру, тек екінші Тараптың жазбаша келісімі арқылы мүмкін болады, осы Шартта жəне Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған жағдайларды қоспағанда. 5.2. Осы бап бойынша конфиденциалдық туралы (жəне банк құпиясы туралы) ереже мынадай жағдайларға таралмайды: 5.2.1. Шарт бойынша құқықтардан жəне борышты аударудан шегіну; 5.2.2. берешек сомасын Заемшының барлық шоттарынан Банктің акцептсіз тəртіппен алып отыруы жəне осыған байланысты өзге уəкілетті үшінші тұлғаларға қажетті ақпарат беру жағдайлары; 5.2.3.Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіп пен талаптарға сəйкес Банк кредиттік бюроның деректер базасына қосу үшін Заемшы туралы жəне бекітілген осы Шарт туралы мəліметтерді, сондай-ақ Тараптардың Шарт бойынша өз міндеттемелерін орындауына, оның ішінде Заемшының Шарт бойынша міндеттемелерін қамтамасыз ету құрамы мен тəсілдері туралы ақпарат бергенде жəне Банк кредиттік бюродан Заемшы туралы кредиттік есептер алғанда.

кен-жайы бойынша орналастыру арқылы. 6.2. Тараптар осы арқылы Заемшыдан Банкке жіберілетін кез келген хабарлама, егер мұндай хабарламаны Заемшы мынадай тəсілдердің біреуі арқылы жіберетін болса, тиісті түрде ресімделген жəне Банк алған деп есептелетіндігімен келіседі жəне мұны растайды: Банктің уəкілетті қызметкеріне алғандығы туралы қол қойғызып тапсыру арқылы; курьерлік немесе почталық қызмет арқылы. 6.3. Хат алушының хабарлама алған күні мыналар болып есептеледі: хабарламалар қолма-қол немесе курьерлік қызмет арқылы берілгенде – тиісті тұлғаның қажетті белгісін қою арқылы, алынған күні; хабарлама Банкке тапсырыс хатпен жіберілгенде – жөнелтілгеннен кейін үшінші күнтізбелік күні (жөнелту кезінде почта ұйымы берген құжат күні бойынша); хабарлама факспен жіберілгенде – жөнелтілген күні, егер факсимильдік аппараттың құжатты факс нөмірлеріне жөнелтудің сəтті аяқталғандығы туралы белгісі болса; хабарлама мобильдік байланысты пайдалану арқылы электрондық почтамен жіберілгенде – хабарлама жөнелтілген күні (егер жөнелту туралы белгі болса); хабарлама (дауыс арқылы хабарландыру) мобильдік байланыс жəне басқа телефон байланысы арқылы жіберілгенде – қоңырау шалған уақыты мен күні; хабарлама филиалдарда/бөлімшелерде/ Банктің веб-сайтында орналастырылғанда – хабарлама орналастырылған күні. 6.4. Егер Тараптардың бірінде хабарлама жіберу үшін басқа Тарап пайдаланатын жəне/немесе пайдалануы мүмкін байланыс деректерінде/деректемелерінде қандай да өзгерістер болса, онда өзгерістер болған Тарап бұл жөнінде, мұндай өзгерістер пайда болған күннен бастап 5 (бес) жұмыс күні ішінде екінші Тарапқа хабарлама жіберуге тиіс немесе байланыс деректерінде/деректемелерінде болған өзгерістер туралы клиенттің ауызша хабарламасын Банк жеткілікті деп белгілеген жағдайда қажетті хабарламаны Банктің Байланыс-орталығы қызметіне хабарлауы тиіс. 6.5. Осы Шартқа сəйкес Заемшы Банкті жазбаша хабардар етпегендігінен, Заемшының байланыс деректерінің/деректемелерінің өзгеруіне байланысты хабарламаларды Заемшы алмағандығы немесе уақытылы алмағандығы үшін Банк жауапкершілік арқаламайды. 6.6. Осы арқылы Тараптар хабарламаларды жіберу жəне/немесе алу мақсатында Заемшы жедел байланыстың құралын пайдаланудың тəуекелін (мыналарды қоса, бірақ онымен шектелмей, алаяқтық тəуекелі, жіберілген ақпаратқа заңсыз қол жеткізудің, сондай-ақ хабарламаларды жіберу үшін пайдаланылатын жедел байланыс құралдарының, қызмет көрсетуді жеткізушілердің немесе құрал-жабдықтардың жұмысындағы күрделі мəселелерге байланысты Заемшының/Банктің оны алғанға дейін мұндай ақпаратты жоғалту тəуекелі) өзіне алатындығын растайды. 6.7. Осы Шарттың 6.6. тармағында қарастырылған жағдайларда Заемшы шеккен кез келген залалдары үшін Банк жауапкершілік арқаламайды, егер бұндай залалдар немқұрайдылықтың немесе Банктің өз міндеттемелерін қасақана орындамауының нəтижесі болғандығы дəлелденбеген жағдайда. 7. Қосымша талаптар 7.1. Заемшы қайтыс болған жағдайда оның осы Шарт бойынша құқықтары мен міндеттері сəйкесінше оның құқықтық мирасқорына өтеді. 7.2. Заемшы өзінің осы Шарт бойынша құқықтарын Банктің алдын ала жазбаша келісімінсіз үшінші тұлғаға бере алмайды. 7.3. Осы Шартты орындағанда Тараптар осы Шартпен реттелмеген талаптарға қатысты Шартта қарастырылған талаптармен қатар Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасын да басшылыққа алады. 7.4. Осы Шарттың шеңберінде Тараптар қол қойған қосымшалардың барлығы оның ажыратылмас бөлігі болып табылады. 7.5. Тараптар осы Шарттың ережелерін өзгертуі немесе толықтыруы мүмкін, бұл ретте Шартта қарастырылған жағдайларды қоспағанда, Тараптардың екі жақты өзара келісімі негізінде жазбаша нысанда жасалып, қолдары қойылған өзгерістер мен толықтырулар ғана Тараптар үшін жарамды жəне міндетті болып танылады.

6. Хабарламалар 6.1. Тараптар осы арқылы Банктен Заемшыға жіберілетін кез келген хабарлама, егер мұндай хабарламаны Банк мынадай тəсілдердің біреуі арқылы жіберетін болса, тиісті түрде ресімделген жəне Заемшы алған деп есептелетіндігімен келіседі жəне мұны растайды: курьерлік немесе почталық қызмет арқылы; электрондық почтамен; факспен; мобильдік байланыс жəне басқа телефон байланысы арқылы; осы Шарттың 5-бабының талаптарын ескере отырып тиісті ақпаратты филиал8. Тараптардың орналасқан жері/ дарда /бөлімшелерде /Банктің веб-сай- мекен-жайы, банктік деректемелері тында www.halykbank.kz электронды ме- мен қолдары

9

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Ақпарат жəне мұрағат комитеті бос «Талдау жəне ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорнының (бұдан əрі – Кəсіпорын) басшысы лауазымына орналасуға конкурс жарияланатыны туралы хабарлайды. Кəсіпорынның орналасқан мекені: 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8, Министрліктер үйі, 15-кіреберіс, 2-қабат, 217-бөлме, анықтама үшін телефондар: (7172) 74-05-33, 74-04-91. Кəсіпорын бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы заңнаманы сақтауға бағытталған техникалық, ақпараттық жəне ұйымдастырушылық шараларды қолдауды жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар 1) жоғары кəсіби білім («юриспруденция» немесе «экономикалық» немесе «саясаттану» мамандықтары бойынша); 2) ішкі саяси, ақпараттық салаларда бес жылдан кем емес басшылық лауазымдардағы еңбек өтілі, мемлекеттік ақпараттық саясатты жетілдіру жəне ұсынымдар дайындау жөніндегі талдамалық жұмыс тəжірибесі. Мүмкіндігінше мемлекеттік қызметтегі, оның ішінде басшылық лауазымдағы жұмыс өтілі үш жылдан кем болмағаны абзал; 3) академиялық («магистр») немесе ғылыми («PhD» доктор) дəрежесі болу; 4) мемлекеттік құпияны құратын жəне «қызметтік пайдалану үшін», «құпия» жəне «өте құпия» грифтері бар ма-

териалдармен жұмыс істеуге берілген рұқсатнамасы болуы (растайтын құжаттары қосымша берілуі, рұқсат деңгейі – екіншіден кем болмауы тиіс); 5) Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасын (1994 жылғы 27 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін, 1999 жылғы 1 шілдедегі Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін (арнайы бөлім), 2001 жылғы 30 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы кодексін, 2007 жылғы 15 мамырдағы Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлықпен күрес туралы», «Əкімшілік процедуралар туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» заңдарын) білу; 6) басқарушылық шешімдерді жедел қабылдау жəне жүзеге асыру, оның ішінде – олардың салдарларын талдау жəне болжау, міндеттерді бөлу, қызметті жоспарлау жəне жан-жақты бақылауды іске асыру, іскерлік келісім-сөздер жүргізу, көпшілік алдында сөйлеу, мемлекеттік органдармен өзара əрекеттестік бойынша жұмысты ұйымдастыру, нор-

мативтік-құқықтық актілерді тəжірибе жүзінде қолдану, ұйымдастырушылықбасқарушылық құжаттарды əзірлеу, қызметтік құжаттармен жұмыс істеу, компьютерлік жəне басқа да ұйымдастырушылық техниканы игеру машықтарының болуы. Конкурсқа қатысу туралы өтініштерді ұсыну мерзімі 2012 жылғы 6 ақпанда басталып, бұқаралық ақпарат құралдарында конкурс жарияланған күннен бастап он бес күнтізбелік күн өткенде аяқталады. Конкурсқа қатысу үшін қажет құжаттар: 1) конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2) мемлекеттік жəне орыс тілдеріндегі түйіндеме; 3) еркін түрде жазылған өмірбаян; 4) білімі туралы нотариалды түрде куəландырылған құжаттардың көшірмелері; 5) еңбек кітапшасының (бар болған жағдайда) немесе еңбек шартының көшірмесі немесе соңғы жұмыс орынынан жұмысқа қабылдау жəне еңбек шартының тоқтатылуы туралы бұйрықтардың көшірмелері; 6) белгіленген формадағы денсаулығы туралы анықтама.

Хабарландыру

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» акционерлік қоғамы (бұдан əрі - «ДТЖ» АҚ) (050000; Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www.kazrail. kz) «Шар стансасы – Жаңаөскемен стансасы» темір жол желісіндегі жеке пункттеріндегі ЭЦ бекеттерін тұйықтаудың қосымша контурларын орнату бойынша жұмыстарды сатып алу жөнінде ашық тендер өткізу туралы хабарлайды. Сатып алынатын қызметтердің толық тізбесі, саны, жеткізу мерзімі, орны жəне техникалық ерекшелігі тендерлік құжаттамада көрсетілген. Тендерлік құжаттама көшірмесін 2013 ж. 21 ақпанда сағат 09.30-ға дейінгі мерзімді қоса есептегенде мына мекен-жай бойынша алуға болады: Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесінен күн сайын сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін немесе «ДТЖ» АҚ веб-сайтында: www.kazraіl.kz «Сатып алу» бөлімі. Əлеуетті жеткізушілердің өкілдері тендерлік құжаттаманың көшірмесін арнайы алу үшін тендерлік құжаттаманың көшірмесін алуға жəне жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін тиісті түрде ресімделіп, өкілеттігін құжаттық растауын тапсыруы міндетті. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға тендерлік өтінімдерін жапсырылған конверттерге салып «Досжан темір жолы (ДТЖ)» акционерлік қоғамының мына мекен-жайы бойынша тапсырады (жібереді): 070000, Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға өтінімдерін арнайы тапсыру кезінде, əлеуетті жеткізушілер немесе олардың уəкілетті өкілдері тендерге қатысуға өтінімдерін тапсыру құқығын жəне жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін əлеуетті жеткізушінің мүддесі атынан ұсынатын тұлғалардың сенімхатын жəне жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін тапсыруы қажет. Тендерлік өтінімдерді тапсырудың түпкілікті мерзімі – 2013 жылғы 21 ақпанда сағат 09.30-ға дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттерді тендер комиссиясы 2013 жылғы 21 ақпанда сағат 10.00-де мына мекен-жайда ашады: Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7232) 54 48 57 немесе сатып алуды ұйымдастырушының электронды поштасының мына мекен-жайына: info@kazrail.kz

«Маңғыстаугеология» АҚ кезекті акционерлік жиналыс туралы хабарлайды, жиналыс 2013 ж. 11 наурызда сағат 15.00-де (жергілікті уақыт) мына мекенжайда болады: Маңғыстау обл., Ақтау қ., Приозерный кенті, 310 а/ж, «Маңғыстаугеология» АҚ офисі. Жиналысқа қатысушыларды тіркеудің басталуы сағат 14.30-да. Күн тəртібі: 1. 2011 жылдың қорытындысы бойынша қоғамның аудиттелген жылдық қаржылық есептілігін бекіту. 2. 2011 жылдың қорытындысы бойынша таза табы-

«Казвторчермет» акционерлік қоғамы 2013 жылғы 31 қаңтарда болған акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысының қорытындысы туралы хабарлайды. Жиналысқа 783 399 акцияны иеленуші акционерлер қатысты, бұл дауыс бе-

сты бөлу тəртібін анықтау жəне бір жай акцияға есептегенде дивиденд мөлшерін бекіту. 3. Директорлар кеңесінің сандық құрамын, өкілеттік мерзімін анықтау, оның мүшелерін сайлау жəне олардың өкілеттіктерін мерзімінен бұрын тоқтату, сондай-ақ Директорлар кеңесінің мүшелеріне сыйақы төлеу мөлшері мен шартын анықтау. Бірінші жиналыста жиналым болмауы жағдайында акционерлердің қайталама жиналысы 2013 ж. 12 наурызда сағат 15.00-де (жергілікті уақыт) сол мекен-жайда шақырылады.

Ақпараттық хабарлама

руші акциялар санының 97,04%-ын құрайды. Жиналыс болды деп танылды. Күн тəртібіндегі мəселе бойынша дауыс берудің нəтижелері: «Казвторчермет» АҚ-тың аудитін жү-

зеге асырушы болып «Ар-Аудит» ЖШС аудитторлық ұйымы анықталсын». Дауыс берудің қорытындысы: «Жақтап» – 783 399 дауыс беруші акция, «Қарсы» – жоқ, «Қалыс қалған» – жоқ.

Сагиев Амангельды Хасеновичтің атына берілген АН № 0058087, кадастрлық нөмірі 01-011-030-058 Ақмола обл., Целиноград ауд., Красноярка а., Энгельс к-сі, 67-үй мем.актісінің жоғалуына байланысты жарамсыз деп табылсын.

Ақпараттық хабарлама Астана қаласының мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылдың 28 ақпанында сағат 11.00-де мемлекеттік республикалық мүлік нысанын мүліктік жалға беру бойынша тендер өткізетіндігін хабарлайды. Мекен-жайы: Астана қаласы, Əуезов к-сі, 14-үй. Тендерге шығарылады: «Астана қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің теңгерімінде тұрған, Астана қаласы, Əуезов к-сі, 14-үй мекен-жайында орналасқан, 2005 жылы шығарылған, түсі ақ, қозғалтқыш нөмірі № 2AZA206969, шанақ № 6T1BE32K45X500252, қалдық құны 869 274,42 теңге «Toyota Camry» маркалы автокөлігі. Бастапқы жалдау ақысы айына – 14 488 теңге. Мүлікті жалдау (жалға алу) үшін жалдау ақысы нысанға көрсетілген қызметтер жəне күзету үшін төлемдерді қамтымайды. Мүлікті жалға беру шартын жасасу мерзімі теңгерім ұстаушының келісімі бойынша одан əрі ұзарту мүмкіндігімен 1 жыл. Тендердің талаптары: 1. Бастапқы жалдау ақысынан төмен емес жалға төлеу ақысы бойынша ұсыныстар. 2. Автокөліктің тиісті техникалық бүтіндігін сақтауын қамтамасыз ету. 3. Жалға алушының қаражаты есебінен доңғалақтарды ауыстырылуын жəне қосымша бөліктерді алуды, сонымен қатар, автокөліктің ағымдағы жөндеуін өткізу. 4. Автокөліктің техникалық қызмет көрсету, ЖЖМмен жүргізушінің еңбек ақысын жалға алушының қаражаты есебінен төлеуді қамтамасыз ету. 5. Жалға алушының қаражаты есебінен автокөлікті жəне азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті түрде сақтандыруын жүзеге асыру. 6. Автокөлікті жалға алу кезеңінде жол полициясы органдарының жол қозғалысы ережесін бұзуды анықтаған кезде айыппұл жалға алушымен төленеді. 7. Жалға алушы автокөлікті ұқыпсыз пайдалану əсерінен, сондай-ақ жол-көлік оқиғасы кезінде келтірген шығындарды жалға берушіге бір ай мерзімде қайтару. Тендердің жеңімпазын таңдау өлшемдері Тендер комиссиясының шешімі бойынша нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендерге қатысушы тендер жеңімпазы деп танылады. Тендерді өткізу ережелері Тендер өтетін күні отырыста тендер комиссиясы тендерге қатысушылардың ұсыныстары бар ішкі конверттерді ашады жəне олардың ұсыныстарын жариялайды. Конверттерді ашу алдында комиссия олардың бүтіндігін тексереді, бұл ішкі конверттерді ашу хаттамасында тіркеледі. Конверттерді ашу жəне ұсыныстарды жариялау кезінде тендерге қатысушылар немесе олардың уəкілетті өкілдері қатыса алады. Тендердің қатысушысы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды ұсыну қажет: 1) үмiткердiң тендерге қатысуға келiсiмiн жəне оның

тендер шартын орындау мен шарт жасасу жөнiндегi мiндеттемелерiн қамтитын тендерге қатысуға өтiнiштi; 2) желiмделген конвертте тендердiң шарты бойынша ұсыныстарды; 3) заңды тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып, мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы куəлiктiң, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) жəне салық төлеушi куəлiгiнiң көшiрмелерiн не көрсетiлген құжаттардың жəне нотариалды куəландырылған көшiрмелерiн; жеке тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсiпкердi мемлекеттiк тiркеу туралы куəлiктiң, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеушi куəлiгiнiң жəне үй кiтапшасының көшiрмелерiн не көрсетiлген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшiрмелерiн; 4) акционерлiк қоғамдар үшiн – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тiзiлiмiнен үзiндi-көшiрменi; жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктер үшiн – серiктестiкке қатысушылар тiзiлiмiнен үзiндi-көшiрменi (серiктестiкке қатысушылардың тiзiлiмi жүргiзiлген жағдайда); 5) шетелдiк заңды тұлғалар үшiн – қазақ жəне орыс тiлдерiне аударылып нотариалды куəландырылған құрылтай құжаттарын; 6) кепiлдi жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшiрмесiн; 7) өтiнiш беру сəтiне салықтық берешегi жоқ екенi туралы салық органының анықтамасын беруi қажет. Тендерге қатысу үшін тілек білдіргендерден өтініштерді қабылдау жəне оларды тіркеу құжаттардың толық жинағы бар болған жағдайда ғана жүргізіледі. Өтінімдер ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2013 жылдың 27 ақпанында сағат 11.00-де аяқталады. Кепілді жарна мөлшері – 14 488 теңге. Кепілді жарналар Астана қаласының мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің – БСК KZ880705012170181006, БЖК KKMFKZ2A, БСН 120340010824, ҚР ҚМ Қазынашылық комитет банкі, ТБЖ-171, ММ коды 2170181 есептік шотына енгізіледі. Тендердің өткізілуі, тендерге қатысу үшін өтінімдер мен тендерлік құжаттамалардың топтамасын қабылдауы мына мекен-жайда жүргізіледі: Астана қаласы, Əуезов к-сі, 14-үй, № 2 бөлме. Құжаттарды қабылдау жəне тендерге қатысушыларды тіркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізілгенге дейін бір жұмыс күні бұрын аяқталады. Тендердің өткізілуі жөнінде қосымша ақпаратты мына телефондар арқылы алуға болады: 8 (7172) 32-73-23, 32-77-57.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

«Кентау трансформатор зауыты» акционерлік қоғамының ұжымы БҚ «Alageum Group» ЖШС бақылау кеңесінің төрағасы Сайдулла Ілиясұлы Қожабаевқа анасы Айжан ТАСҚЫНБАЙҚЫЗЫНЫҢ дүниеден өтуіне байланысты марқұмның ұл-қыздары мен немерелеріне орны толмас қайғыларына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

6 ақпан 2013 жыл

«Домбыра-дастан»

 Театр

Елордадағы №1-ші өнер мектебінде «Домбыра-дастан» деген атпен домбырашылардың қалалық байқауы өтті. Бұл өнер сайысының бір ерекшелігі, оған өзге ұлт өкілдері қатысып бақ та рын сынады. Оқушылардың орындаушылық шеберлігін арттыру, олардың арасынан қабілеттілерді іріктеу, сондай-ақ, қазақ домбырасын насихаттау мақсатында ұйым дастырылған бұл байқауда 16 үміткер екі аталым, яғни, дəстүрлі əн жəне қазақ композиторларының күйлерін орындауда сынға түсті. Ал, өнер мектебінің

мұғалімдерінен құралған қазылар алқасы оларды шығарманы орындау шеберлігінің сапасы, сахнада өзін ұстай білуі жəне сахналық киімдерінің тартымдылығына қарай бағалады. Қазылар алқасының шешімімен дəстүрлі əн аталымы бойынша І-ші орын Даурия Сулеймановаға, ІІ-ші орын Татьяна Колбасоваға, ІІІ-орын Полина Скнаринаға бұйырса, күй аталымында жүлделі орындарды Милана Кондратьева, Мегина Елизавета, Вебер Михайл еншіледі. «Егемен-ақпарат».

Ќостанайлыќ кґѕілділер мен тапќырлар

еліміздіѕ намысын ќорєайды Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Жетісу мен Аќжайыќты əн-жырмен жалєады Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Қазақ сахнасына Ахмет Жұбанов алғаш шығарып, іргетасын мық тап қалаған дирижерлік өнерді бүгінгі ұрпақ өкілінің жете меңгеріп, беріле ойнап тыңдар манын ұйытып, көрерменін сүйсінткеніне қалай ғана тəнті болмайсыз. Міне, сондай қазақтың марқасқа ұлының бірі – дирижер, композитор, домбырашы, музыка зерттеуші, Қазақстан Композиторлар одағының мүшесі, мемлекеттік «Дарын» жастар сыйлығының лауреаты Еркін Нұрымбетов І.Жансүгіров атындағы Мəдениет сарайы сахнасына көтеріліп, М.Төлебаев атындағы халық аспаптар оркестрі күмбірлете күй төгілткенде залдағылар сілтідей тынып, құдіретті үнге құлақ түрген. «Той бастар», «Қуаныш», «Бапас», «Шалқыма», «Ақжелең» атты күйлер бірінен соң бірі асқан шеберлікпен орындалды. Сан түрлі музыкалық аспаптар үнін керек жерінде үдетіп, тіпті, кейбірін əудемде бірер мезетке үзіп те негізгі əуенді бұзбай орындап шығу дирижерлік хас шеберлікті танытады. Бұл

күні тыңдаушылар назарына ұсынылған шығармалардың басым бөлігі оркестрмен алғаш рет орындалғандықтан да құн дылығы арта түсті. Əсіресе, Е.Нұрымбетовтің «Дара тұлға – Нұрғиса», П.Чайковскийдің «Пляска ско мо рохов», Н.Тілендиевтің «Махамбет», Құрманғазының «Сарыарқа» күйлерінің елді шабыттандыра шалқығаны қандай ғаламат! Дирижер Еркін Нұрымбетовтің бұл концерті қазақ музыка өнерінің майталманы, əйгілі композитор Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл толу құрметіне арналды. Нақтылай түссек, жас дирижердің Төлебаевқа жасаған тағзымы іспетті болды. Өнерді бағалау, өнерге құрмет көрсету осындай игі қадамдармен айшықтала түссе керек. Сондықтан, Батыс Қазақстан облысынан Жетісу өңіріне арнайы ат терлетіп келген Еркін Нұрымбетовке Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясы бас директорының орынбасары Данияр Құрамысов оқалы шапан жауып, ардагерлер ақ тілектерін ағытты. Алматы облысы.

Емші пойыз ел ішінде Күні кеше Алматыдан оңтүстікке бет алған «Денсаулық» медициналық пойызы бүгінге дейін 500-ге жуық адамды қабылдап, ем-дом жасап үлгерген.

Бұған дейін Шойтөбе, Күншағыр, Ақшоқат стансаларында ем жүргізген пойыз дəрігерлері жұмыстарына ерекше ықыласпен кірісіпті. Пойыздың бас дəрігері Раушан Мұсаханованың айтуынша, дəрігерлер аз ғана үзілістен соң халықпен жүздесуді сағынып қал ғандай. Доңғалақ үстіндегі емханаға 2-3 жылдан бері үйреніп алған жұрт, емші пойыздың тəртіп-талабын да меңгеріп алған. Сондықтан, бұрынғыдай кейбір келеңсіздіктер мен тəртіп бұзушы лықтар атымен жоқ, қайта көп шілік дəрігерлерге бауырларын көргендей шұрқырап табысуда. Осыдан үш жыл бұрын Денсаулық сақтау жəне Төтенше жағдайлар министрліктері, сондай-ақ, «ҚТЖ» ҰК» АҚ бірлесіп жүзеге асыруға кіріскен жоба бүгінде өз жемісін бергенін оның игілігін көріп отырған ел біледі. Бұл жолы емші пойыз Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл жəне Қызылорда өңірлеріндегі 62 стансаға аялдап, теміржолшылармен қатар, сол аумақтағы халықтың бəріне түгел медициналық қызмет көрсетпек.

Сегіз вагоннан тұратын пойыздағы төрт құрам медициналық бөлмелер ретінде жасақталып, заманауи жабдықтармен жарақтандырылған. Мұндай емдеу жаб дықтары кəдуілгі аудандық ем хана-ауруханалардың өз інде зəру дейді мамандар. Меди циналық төрт вагондағы 17 бөлмеде 30-ға жуық түрлі профилді меңгерген білікті медицина қызметкерлері сырқаттарды қабылдайды. Əдетте, дəрігерлер тəулігіне 200-ден 300-ге дейін емделушілерге қызмет көрсете алады екен. Медициналық пойыздарда рентгенография, компьютерлік томография, стоматология, шағын операциялық қондырғы, УЗИдиагностикалық аппараты, эндоскопия жəне персоналдың демалатын, тұратын орындары толық қарастырылған. Дəрігерлер бригадасының құрамында терапевт, педиатр, невропатолог, окулист, хирург секілді маман иелері бар. Оның барлығы, жоғары жəне бірінші дəрежелі маман дəрігерлер.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ.

Қостанай облысының КВН құрама командасы Сочиде өткен «КИВИН-2013» халықаралық ХІV фестивалінен табысты оралды. Əзілқой жігіттер топ жарып, Премьер лигаға өтті. Қазақстаннан басқа команда қатыспайтын болғандықтан, қостанайлық КВН-шілер енді облыстың емес, бүкіл еліміздің намысын қорғайтын болады. Сочиде онлайн жүйесі арқылы өткен бұл бəсекеге алыс-жақын елдерден барлығы 623 команда қатысты. Қазақстанның өзінен бірнеше команда барды. Солардың арасында қостанайлық əзілкештер мен тапқырлардың өнерлері Алексей Масляковтан бастап, қазылардың барлығына ұнады. Соның нəтижесі болар, олар гала-концертке де қатысты. – Бəсеке өте күшті болды. Бірінші турдан кейін

əлгі 623 команданың 97-і ғана қалды. Осыдан-ақ ойынның қаншалықты тартысты өткенін бағамдай беріңіз, – дейді қостанайлық құраманың əкімшілік жетекшісі Оксана Кнауз. Команда Премьер лигага қатысуға жолдама алған 18 команданың бірі болды. – Біз бес жыл бұрын осы фестивальге қатысып, алдыңғы орыннан көрінуді мақсат еткен едік. Еңбегіміз бен ізденісіміздің арқасында оған да жеттік. Енді тек алға ұмтыламыз, алдыңғы шепті бағындыратын боламыз! Бізге қолдау көрсеткен облыс əкімі Нұралы Сəдуақасовқа рахмет айтамыз, – дейді облыс құрама командасының капитаны Есбол Бекболатов. Қостанайлық құрама команда КВН телеойынының кестесі белгілі болған соң, шамамен наурыз айында Мəскеуге Премьер лиганың 1/8 ойынына баратын болады. ҚОСТАНАЙ.

Енді санаулы күндерден кейін қазақ күресінен Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жүлдесін сарапқа салатын «Қазақстан барысы» турнирінің іріктеу сындары басталады. Бұл туралы елордадағы «Сарыарқа» велотрегінде өткен баспасөз мəслихатында ұйымдастыру алқасы мəлім етті.

«Ќазаќстан барысы» балуандарды ауылдан іздейді Алмас МАНАП,

«Егемен Қазақстан».

Жиынға «Нұр Отан» ХДП хатшысы Ерлан Қарин, Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігі төрағасының орынбасары Елсияр Қанағатов, Дүниежүзілік қазақ күресі фе дерациясының президенті Серік Төкиев бастаған спорт функционерлері қатысты. Алдымен «Қазақстан барысы» турнирінің қалың жұртқа керемет əсер қалдырғанын тілге тиек еткен «Нұр Отан» ХДП хатшысы Ерлан Қарин бұл бастамаға партия тарапынан тиісті қолдау көрсетілетінін жет кізді. Сондай-ақ, ол нағыз мықтылардың ауылдық жерлерде тұратынын еске салып, алдағы уақытта жарыстарға ауыл жастарын көбірек тартудың маңыздылығын баса айтты. Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігі төрағасының орынбасары Елсияр Қанағатов та осы жолы турнирдің ауылдық жəне аудандық іріктеулеріне барынша мəн берілетініне тоқталды. Тағы бір жағымды жаңалық, баспасөз мəслихатын ұйымдас тырушылар хабарлағандай, болашақта «Қазақстан барысы» турнирі халықаралық дең гей ге шығуы мүмкін. Ел сияр Қа нағатовтың айтуынша,

Өскемен қаласында «Жас қанат» облыстық жас орындаушылар байқауы өтті. Оған облысымыздың қала мен аудандарынан 29 жас талант иелері қатысты. Облыстық байқаудың іріктеу турынан 15 конкурсант өтті.

«Жас ќанат» жеѕімпаздары аныќталды Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Байқауда төрағалық еткен қазылар алқасының шешіміне сəйкес 2013 жылдың мамыр айында Ас тана қаласында өтетін республикалық «Жас қанат» байқауына облысымыздан 9 конкурсант жолдама алды. Олардың қатарында Талант Каменов, Айдын Өмірбеков, Илья Акцибар, Берік Серғазиев, тағы басқалар бар. Байқау Шығыс Қазақстан облысының əн өне рін дамыту, қазақ ұлтының, жас ұрпақтарының орын дау шеберліктерін шыңдау мақсатында ұйымдастырылды. ӨСКЕМЕН. ––––––––––– Суретте: байқауға қатысушылар.

 Спорт

Жарыстар кїнделігі ФРИСТАЙЛ. Қазақстандық Юлия Галышева АҚШтың Дир Вэлли қаласында өтіп жатқан фристайлден əлем кубогының 16-шы кезеңінде параллельді могулден қола жүлдеге ие болды. Бұл бəсекеде америкалық Ханна Керни жеңімпаз атанды. Екінші орынды Канада өкілі Жустин Дюфур Лапоинт иеленді. Ал, еліміздің атынан жарысқа шыққан тағы бір спортшымыз Дарья Рыбалова 26-шы орында қалып қойып, біліктілік сайысынан өте алмады. Ерлер жарысында бас жүлдені канадалық фристайлшы Александр Билодо алса, екінші жəне үшінші орындарды америкалық спортшылар Патрик Денин мен Брэдли Уилсон бөлісті. Қазақстандық Дмитрий Рейхард жарысты 11-ші орынмен аяқтаса, Павел Колмаков пен Дмитрий Бармашов біліктілік сайысымен ғана шектелді. БОКС. Бүкілəлемдік бокс сериясының жарысына қатысып жатқан «Астана арландары» клубы «АҚШ нокаутшылары» командасымен кездесіп, 4:1 есебімен жеңіске жетті. Кездесуде ең жеңіл салмақта (50-54 кило) Хабибулла Исмаил-Ахунов пен жеңіл салмақта (57-61 кило) Самат Бəшенов қарсыластарын тізе бүктірсе, аса ауыр салмақтағы Роман Капитоненко бұрынғы «арлан» мажарстандық Иштван Бернаттан айласын асыра алмады. Ал, орта

салмақта (68-73 кило) Константин Снигур (Израиль) мен 8085 килода ирандық Эхсан Роузбахани де жұдырықтаспайақ жеңіске жетті. Сөйтіп, биылғы бəсекеде «арландар» жетінші жеңісіне жетті. Қазір «Астана арландары» 21 ұпаймен «В» тобында көш бастап келеді. Екінші орындағы «Милан найзағайының» еншісінде 13 ұпай бар. Енді «арландар» келесі жекпе-жек кешін 7 ақпанда Ұлыбританияда «Арыстан жүректілерге» қарсы өткізеді. Оған Мейірболат Тойытов, Ержан Мүсəпіров, Мирас Байырханов жəне екі хорват легионер Хрвоже Сеп пен Филип Хргович қатысады. ХОККЕЙ. Құрлықтық хоккей лигасына қатысып жатқан Астананың «Барысы» өз алаңында турнир кестесінде бірінші орында тұрған Омбының «Авангард» клубын қабылдап, 5:4 есебімен ұтты. Сөйтіп, плей-офф бəсекесіне қатысуға алдын ала мүмкіндік алған астаналықтар 13 ақпан күні Мəскеудің «Динамо» командасына қарсы ойын өткізеді. Бұл біздің команданың плей-оффтағы алғашқы ойыны болады. Қазір «Барыс» турнир кестесінде 50 ойыннан кейін 79 ұпай жинап, 6-шы орында тұр. Одан кейін келе жатқан «Сибирь» командасы да плей-оффқа жолдама алды. Ал, 8-ші орындағы «Нефтехимикке» келесі айналымға шығу үшін тағы бірнеше ұпай жинауы керек.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

«Қа зақ стан барысы» рес пуб ликалық турнирінің бас демеушісі «Самұрық-Қазына» ҰƏҚ-қа қазақ күресін дамыту бойынша біршама ұсыныстар əзірленуде. Егер барлығы мақұлданып жатса, алдағы уақытта шетелдегі қандастарымыз да жарысқа қатысуға мүмкіндік алатын болады. Енді жүлде қорына келсек, мұнда өткен жылдардағыдан айтарлықтай өзгешелік жоқ. Чемпи он алтын белбеумен қа тар, 150 мың АҚШ долларын қанжы ғасына байлайды. Бапкері де 50 мың долларға ие болады. Финалда өнер көрсеткен балуан – 30 мың, үшінші орынға – 10 мың, төртінші орынға 5 мың доллар жүлде тігіліп отыр. Бұдан бөлек, өткен жылдағыдай «кө рермен көзайымына» айналған балуанға да қомақты жүлде беріледі. Сонымен қатар, былтырғы «Қазақстан барысы» іріктеусіз ақтық айқасқа қатыса алады. Астана мен Алматы жəне 14 облыс намысын екі балуаннан қорғайтын болады. Турнирдің алғашқы мау сымының финалы қыркүйекте өтсе, былтыр балуандар ақтық айқасқа тамыз айында түскен-ді. Ал, биылғы жарыстың шешуші кезеңі Астананың 15 жылдық мерекесіне орай, 30 маусымда өтеді.

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru

А материалдың жариялану ақысы төленген. “Егемен Қазақстанда” жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды.

Газет мына қалалардағы: 010008, Астана қ., Жұбанов к-сі, 24/1, «Издательство БМ» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Мистоль» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» КМК баспаханаларында басылып шықты.

Ескерте кететін нəрсе, «Батыс» жəне «Шығыс» конференцияларынан 8 командадан плей-оффқа шығады. ДЗЮДО. Грузияның Тбилиси қаласында құрлықтық əлем кубогы өтті. Бұл бəсекеге біздің елімізден 17 балуан қатысып, күш сынасты. Барлығы 7 салмақ дəрежесі бойынша күрескен балуандарымыздың арасында тек 60 килода Елдос Ісметов пен 73 кило салмақта Ертуған Төренов қана күміс жүлдеге ие болды. Ал, 60 килода сынға түскен Рүстем Ыбыраев пен Айбек Имашев бесінші орынды қанағат тұтты. Əр салмақта 30-ға жуық адам күш сынасқанын айтсақ, бесінші орын да жаман нəтиже емес. КҮРЕС. Австрияның Вольфурт қаласында Flatz Open халықаралық турнирінде 51 кило салмақта белдескен қазақстандық Кристина Яловенко бас жүлдені жеңіп алды. Осы сында ол ширек финалда венгр Бригитт Надьті, жартылай финалда поляк Сильвия Шульцті, ал финалда тағы бір Польшаның өкілі Илоне Омилусикті ұтты. Бұл біздің қыздың халықаралық аренадағы алғашқы жеңісі емес. Бұған дейін ол «Гран-при Испания» турнирінің қола жүлдегері атанған. Кристина – ересектер жəне бойжеткендер арасындағы ел чемпионы. Австрияда өткен турнирде тағы бір қызымыз Гүлмарал Еркебаева 67 килода бесінші орынға ие болды. Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Əбдірахман ҚЫДЫРБЕК.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. “Егемен Қазақстан” республикалық газеті” АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 11 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Жұбанов к-сі, 24/1, «Издательство БМ» ЖШС-те басылды, тел. 93-98-25. Тапсырыс №164 ek


11

www.egemen.kz

6 ақпан 2013 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 7 желтоқсан

№ 1563

Астана, Үкімет Үйі

Жергілікті атқарушы органдар құрған мемлекеттік ветеринариялық ұйымдарды қамтамасыз етудің заттай нормаларын бекіту туралы 1998 жылғы 4 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі 69-бабының 2-тармағына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған жергілікті атқарушы органдар құрған мемлекеттік ветеринариялық ұйымдарды қамтамасыз етудің заттай нормалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 желтоқсандағы № 1563 қаулысымен бекітілген Жергілікті атқарушы органдар құрған мемлекеттік ветеринариялық ұйымдарды қамтамасыз етудің заттай нормалары Р/с №

Атауы

Бірлікке ең төменгі қажеттілік, оның ішінде Ветеринариялық Ветеринариялық ұйымдар пункт 1. Жануарлардың аса қауіпті жəне энзоотиялық ауруларына қарсы ветеринариялық іс-шаралар жүргізуге арналған аспаптар мен құралдардың ең төменгі қажетті тізбесі 3 4 5 1 2 1. Ветеринариялық іс-шаралар жүргізгенде бірлік 1 1 жануарларды қозғалтпай ұстауға арналған құрылғы 2. Инесіз инъекторлар бірлік 2 1 3. Термочемодан дана 2 1 4. Жаппай екпе жасауға арналған аппарат жиынтық 1 1 (металдан жасалған) 5. Кутиметр дана 4 1 6. Ұнтақ беру құрылғысы (дəрі-дəрмек үшін) дана 1 1 7. Бұқаға арналған мұрын сақинасы дана 5 5 8. Қайшы дана 3 2 9. Мақта (зарарсыздандырылмаған) орауыш (50 гр) 5 5 10. Ветеринариялық термометр дана 3 2 2. Ауыл шаруашылығы жануарларын бірдейлендіруді жүргізуге арналған атрибуттардың ең төменгі қажетті тізбесі 11. Суық жəне ыстық таңбалауды жүргізуге дана 1 1 арналған аппарат 12. Сырғалауды жүргізуге арналған аппарат дана 1 1 13. Өзі желімделетін штрих-кодтарды басып дана 1 1 шығаруға арналған принтер 14. Жануарлардың жеке нөмірлерін есепке алуға дана 1 1 арналған сканер 15. Аспаптарға, құралдарға жəне атрибуттарға дана 1 1 арналған сөмке 3. Жануарларды қолдан ұрықтандыру жөніндегі қызметтер көрсетуге арналған құрал-саймандардың ең төменгі қажетті тізбесі 16. Ұрақтандырушы техниктің чемоданы дана 1 1 (жинақталған) 17. Микроскоп дана 1 1 18. Дьюар ыдысы, 35 литр дана 1 0 19. Дьюар ыдысы, 6 литр дана 0 1 4. Жануарлардың аса қауіпті жəне энзоотиялық ауруларына қарсы ветеринариялық препараттарды тасымалдау (жеткізу), сақтау, сондай-ақ ауыл шаруашылығы жануарларын бірдейлендіруді жүргізуге арналған ветеринариялық мақсаттағы бұйымдар (құралдар) мен атрибуттарды тасымалдау (жеткізу) жөнінде қызметтер көрсету үшін жабдықтардың ең төменгі қажетті тізбесі 20. Ветеринариялық препараттарға дана 1 1 арналған тоңазытқыш дана 1 0 21. Хладогенті бар қызу сақтайтын ыдыс (көлемі 100×100×200 см кем емес) 22. Металл шкаф (қос есікті, габариті кемінде дана 1 1 181,3*38*45,7 см, аспаптар мен ветеринариялық препараттарды сақтау үшін) 5. Тиісті əкімшілік-аумақтық бірліктердің жергілікті атқарушы органдары салған мал қорымдарын (биотермиялық шұңқырды), мал соятын алаңдарды күтіп-ұстауға арналған жабдықтардың ең төменгі қажетті тізбесі 23. Автомашина, сыйымдылығы 500-600 литр УАЗ бірлік 1 0 390945 шассиіндегі дезинфекциялау қондырғысы (ДҚ) 6. Қаңғыбас иттер мен мысықтарды аулауға жəне жоюға арналған аспаптар мен құралдардың ең төменгі қажетті тізбесі 24. Жабайы ит пен мысықтарды аулаудың ілгекті жиынтық 2 1 қарулары 7. Ветеринария саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған өзге де қызмет түрлеріне арналған аспаптар мен құралдардың ең төменгі қажетті тізбесі 25. Ветеринариялық хирургиялық үлкен жинақ бірлік 1 1 26. Анатомиялық ветеринариялық жинақ бірлік 1 1 27. Ветеринариялық акушерлік жинақ бірлік 1 1 28. Биологиялық материалға арналған мұздатқыш дана 1 0 дана 1 1 29. Тұтқасы бар штативтер үшін бүйірінде жиегі бар биологиялық материалды тасымалдауға арналған чемодан, ішкі контейнер: клипсасы бар пластикалық қап, суперабсорбенті бар пакет 30. Ветеринариялық құралдарды жəне 2 1 материалдарды тасымалдауға арналған пластикалық жəшік 31. Шыны шприц, 2 мл дана 4 2 32. Шыны шприц, 5 мл дана 4 2 33. Шыны шприц, 10 мл дана 4 2 34. Шыны шприц, 20 мл дана 4 2 35. Шыны шприц, 150 мл дана 1 1 36. Кетгут орама 2 2 (5 м) 37. Акушерлік ілгек дана 1 1 38. Ірі малдарға арналған резеңке асқазан зонды дана 1 1 39. Магнитті зонд дана 1 1 40. Желіннің ұшына арналған катетер дана 4 4 41. Фонендоскоп дана 1 1 42. Троакар дана 2 2 43. Ірі жəне ұсақ малдарға арналған ауыз ашу дана 2 2 құралы 44. Бикс дана 1 1 45. Стерилизатор дана 1 1 46. Спринцовка дана 4 2 47. Сұйық дəрілік заттарды беру құрылғысы дана 1 1 48. Жабынды қақпағы бар банка дана 10 10 49. Тұяқ пышағы дана 1 1 50. Тұяқ қысқышы дана 1 1 51. Жануарлардың өлексесін жəне биологиялық дана 1 1 материалдарды өртеуге арналған құрылғы 8. Ветеринарлық дəрігерлердің функционалдық міндеттерін орындауға арналған жалпы техниканың, жабдықтар мен мүкəммалдың ең төменгі қажетті тізбесі 52. Жүріп өту мүмкіндігі жоғары арнайы бірлік 1 1 автомашина (арнайы жабдықтармен жасақталған: аспалы гидропультпен, автотоңазытқышпен, мал союға жəне патологиялық материалдарды алуға арналған құралдарымен, құрылғылар мен дезинфекциялаушы заттарға арналған науамен) 53. Мал тасымалдауға арналған тіркеме (жүк бірлік 1 0 көтеру шамасы 6 тн.)

54. Пластиктен жасалған қақпағы бар, мал тасымалдауға арналған тіркеме (жүк көтеру шамасы 2 тн жəне одан жоғары) 55. Ұйымдастыру техникасы, оның ішінде: жүйелі блок монитор клавиатура компьютерлік тінтуір операциялық жүйені, Microsoft Offise толық пакетін қамтитын бағдарламалық қамтамасыз ету көпфункционалдық лазерлік құрылғы (копир, сканер, принтер) АРС тұрақтандырғышы (үздіксіз қоректену көзі) 56. Офистік жиһаз, соның ішінде: жазу үстелі орындықтар киімге арналған шкаф кітап шкафы сейф 57. Қуаты кемінде 5 кВт электргенераторы (негізгі электр жүйесі авариялық ажыратылған кезде электр тоғын генерациялау үшін) 58. Кір жуғыш машина 59. Мырышталған шелектер 60. Педальдық шелектер 61. Қолжуғыш 62. Жеке қорғану құралдары, оның ішінде: ақ халаттар көк/қара халаттар ақ телпектер көк/қара телпектер бетперде клеенкалы жеңғап 63. Клеенкалы алжапқыш 64. Биялай (акушерлік, хирургиялық) 65. Резеңке етік 66. Қорғау көзілдірігі 67. Респиратор 68. Күрек 69. Айыр 70. Балта

Өлшем бірлігі

бірлік

0

1

жиынтық

2

1

дана дана дана дана дана бірлік

5 6 2 2 1 1

1 2 1 1 0 1

дана дана дана дана бірлік

1 2 2 1 5

1 2 1 1 2

дана жұп жұп дана дана дана дана дана

2 20 5 5 3 1 1 1

1 10 2 2 2 1 1 1

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 13 желтоқсан

№ 1583

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 8 ақпандағы № 96 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 8 ақпандағы № 96 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 18, 213-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің 2011 – 2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспарында: «Cтратегиялық бағыттар, мақсаттар, мiндеттер, нысаналы индикаторлар, iс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткiштерi» деген 3-бөлімде: «Cтратегиялық бағыттар, мақсаттар, мiндеттер, нысаналы индикаторлар, iс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткiштерi» деген 3.1-кіші бөлімде: «Мəдениет жəне өнер саласының бəсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру» деген 1-стратегиялық бағытта: «Мəдени құндылықтарға тұрғындардың қол жетiмдiлiгiн арттыру» деген 1.1.2-міндетте: мына: « Мемлекеттiк қызмет көрсету стандарттарын жəне регламенттерiн əзiрлеу

Х Х -

-

-

»

Х Х -

-

»;

деген жолдан кейін мынадай мазмұндағы жолмен толықтырылсын: «

Мемлекеттiк қызмет көрсетуді электрондық форматқа көшiру

-

қайта даярлау курстарынан өтулері үшін жағдайларды қамтамасыз ету; автоматтандыруға жататын функциялардың (үдерістер) тізбесін əзірлеу жəне бекіту;»; 2-стратегиялық бағытта: «Мемлекеттiк органның стратегиялық бағыттары, мақсаттары жəне мiндеттерiн iске асыру бойынша iс-шаралар» деген бағанда: 1-тармақ мынадай мазмұндағы алтыншы абзацпен толықтырылсын: «Мəдениет жəне ақпарат министрлігі қызметкерлерінің біліктілікті арттыру семинарлары мен қайта даярлау курстарынан өтулері үшін жағдайларды қамтамасыз ету; автоматтандыруға жататын функциялардың (үдерістер) тізбесін əзірлеу жəне бекіту;»; 3-стратегиялық бағытта: «Мемлекеттiк органның стратегиялық бағыттары, мақсаттары жəне мiндеттерiн iске асыру бойынша iс-шаралар» деген бағанда: 1-тармақ мынадай мазмұндағы алтыншы абзацпен толықтырылсын: «Мəдениет жəне ақпарат министрлігі қызметкерлерінің біліктілікті арттыру семинарлары мен қайта даярлау курстарынан өтулері үшін жағдайларды қамтамасыз ету; автоматтандыруға жататын функциялардың (үдерістер) тізбесін əзірлеу жəне бекіту;»; 4-стратегиялық бағытта: «Мемлекеттiк органның стратегиялық бағыттары, мақсаттары жəне мiндеттерiн iске асыру бойынша iс-шаралар» деген бағанда: 1-тармақ мынадай мазмұндағы бесінші абзацпен толықтырылсын: «Мəдениет жəне ақпарат министрлігі қызметкерлерінің біліктілікті арттыру семинарлары мен қайта даярлау курстарынан өтулері үшін жағдайларды қамтамасыз ету; автоматтандыруға жататын функциялардың (үдерістер) тізбесін əзірлеу жəне бекіту;»; «Бюджеттік бағдарламалар» деген 7-бөлімде: «Бюджеттік бағдарламалар» деген 7.1- кіші бөлімде: 001 «Мəдениет жəне ақпарат саласындағы мемлекеттiк саясатты қалыптастыру» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Бюджеттiк бағдарламаның iс-шаралары» деген жолда «662 405» деген сандар «645 985» деген сандармен ауыстырылсын; «Iс жүргiзу мен құжаттарды сақтау жағдайын бақылаумен қамтылған Ұлттық мұрағат қорын толықтыратын көзi болатын ұйымдардың саны» деген жолда «55» деген сандар «5» деген санмен ауыстырылсын; «Тиiмдiлiк көрсеткiштерi» деген жолда «3919,5» деген сандар «3822,4» деген сандармен ауыстырылсын; «Бюджет шығындарының көлемi» деген жолда «662 405» деген сандар «645 985» деген сандармен ауыстырылсын; 002 «Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгiнiң күрделi шығыстары» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Мəдениет жəне ақпарат министрлiгiнiң Ақпарат жəне мұрағаттар комитетiнiң материалдықтехникалық жабдықтауы» деген жолда «20 000» деген сандар «0» деген санмен ауыстырылсын; «Формикайтек TVMon Каскад Flash» бағдарламалы-аппаратты кешендi сатып алу» деген жолда «1» деген сан «0» деген санмен ауыстырылсын; «Соңғы нəтиженiң көрсеткiштерi» деген жолда «100» деген сандар «0» деген санмен ауыстырылсын; «Бюджет шығындарының көлемi» деген жолда «20 000» деген сандар «0» деген санмен ауыстырылсын; 003 «Мəдениет жəне ақпарат саласындағы қайраткерлердi ынталандыру» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Дипломдар мен куəлiктердiң əзiрлеуi» деген жолда «660» деген сандар «600» деген сандармен ауыстырылсын; «Бюджет шығындарының көлемi» деген жолда «67874» деген сандар «67814» деген сандармен ауыстырылсын; 004 «Мемлекеттiк тiлдi жəне Қазақстан халқының басқа да тiлдерiн дамыту» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Бюджеттiк бағдарламаның iс-шаралары» деген жолда «25 207» деген сандар «23 407» деген сандармен ауыстырылсын; «Барлық қоғамдық өмiрiнiң салаларындағы мемлекеттiк тiл рөлiн жоғарылату (конкурстар, фестивальдар, семинарлар, дөңгелек үстелдер, т.б.), терминологиялық жəне ономастикалық секциялардың жұмысын жетiлдiру, халықаралық ынтымақтастығын күшейту» деген жолда «430 807» деген сандар «414 697» деген сандармен ауыстырылсын; «Республикалық ұлттық-мəдени орталықтардың жексенбiлiк мектептерi оқытушыларын əдістемелік жетілдіруге бағытталған іс-шараларға қатысушылардың саны» деген жолда «1 200» деген сандар «60» деген сандармен ауыстырылсын; «Мемлекеттiк тiл саясаты мəселелерi бойынша, оның iшiнде шетелде тұратын қазақ диаспорасы үшiн бiлiм беру жəне ғылыми сипаттағы əдебиеттердi əзiрлеу жəне шығару» деген жолда «95 900» деген сандар «0,1» деген сандармен ауыстырылсын; «Бюджет шығындарының көлемi» деген жолда «456 014» деген сандар «438 104» деген сандармен ауыстырылсын; 005 «Қолданбалы ғылыми зерттеулер» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Бюджеттiк бағдарламаның iс-шаралары» деген жолда «88 630» деген сандар «51 700» деген сандармен ауыстырылсын; «Археологиялық жұмыстардың өткiзуi» деген жолда «106 300» деген сандар «98 500» деген сандармен ауыстырылсын; «Тiкелей нəтиженiң көрсеткiштерi» деген жолда «7» деген сан «6» деген санмен ауыстырылсын; «Өткiзiлiп жатқан археологиялық жұмыстардың шамамен алынған саны» деген жолда «27» деген сандар «26» деген сандармен ауыстырылсын; «Бюджет шығындарының көлемi» деген жолда «194 930» деген сандар «155 300» деген сандармен ауыстырылсын; 008 «Əлеуметтiк маңызы бар жəне мəдени iс-шаралар өткiзу» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Бюджеттiк бағдарламаның iс-шаралары» деген жолда «440 797» деген сандар «437 861» деген сандармен ауыстырылсын; «Атақты адамдардың мерейтой даталарын өткiзу» деген жолда «176 995» деген сандар «81 589» деген сандармен ауыстырылсын; «Шетелдiк қарым-қатынас жəне шетелде Қазақстан өнерiнiң жақсы табыстары презентациялары» деген жолда «946 880» деген сандар «1 045 222» деген сандармен ауыстырылсын; «Тiкелей нəтиженiң көрсеткiштерi» деген жолда «52» деген сандар «50» деген сандармен ауыстырылсын; «Шетелде ұйымдастырылған əлеуметтi-маңызды жəне мəдени iс-шаралардың шамамен алынған саны» деген жолда «9» деген сан «11» деген сандармен ауыстырылсын; 009 «Театр-концерт ұйымдарының жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Бюджеттiк бағдарламаның iс-шаралары» деген жолда «5 810831» деген сандар «5 743 831» деген сандармен ауыстырылсын; «Бюджет шығындарының көлемi» деген жолда «5 810 831» деген сандар «5 743 831» деген сандармен ауыстырылсын; 011 «Iшкi саяси тұрақтылық жəне қоғамдық келiсiм саласында мемлекеттiк саясатты жүргiзу» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Əлеуметтiк - мағыналы жəне қоғамдық-саяси шаралардың өткiзуi» деген жолда «240 730» деген сандар «237 230» деген сандармен ауыстырылсын; «Бюджет шығындарының көлемi» деген жолда «661 644» деген сандар «658 144» деген сандармен ауыстырылсын; 012 «Тарихи-мəдени мұра ескерткiштерiн жаңғырту, салу» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Бюджеттiк бағдарламаның iс-шаралары» деген жолда «766 120» деген сандар «716 420» деген сандармен ауыстырылсын; «Тiкелей нəтиженiң көрсеткiштерi» деген жолда «30» деген сандар «28» деген сандармен ауыстырылсын; «Бюджет шығындарының көлемi» деген жолда «766 120» деген сандар «716 420» деген сандармен ауыстырылсын; 015 «Республикалық маңызы бар көпшiлiк баратын кiтапханаларында ақпаратқа қол жеткiзудi қамтамасыз ету» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Бюджеттiк бағдарламаның iс-шаралары» деген жолда «891 908» деген сандар «901 558» деген сандармен ауыстырылсын; «Бюджет шығындарының көлемi» деген жолда «891 908» деген сандар «901 558» деген сандармен ауыстырылсын; 019 «Мұрағат құжаттары мен баспа мұрағатының сақталуын қамтамасыз ету» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Бюджеттiк бағдарламаның iс-шаралары» деген жолда «443 427» деген сандар «437 136» деген сандармен ауыстырылсын; «Сандық форматқа көшiрiлген Ұлттық мұрағат қоры құжаттарының бөлiгi» деген жолда «7» деген сан «2,4» деген сандармен ауыстырылсын; «Бюджет шығындарының көлемi» деген жолда «443 427» деген сандар «437 136» деген сандармен ауыстырылсын; 021 «Мемлекеттiк ақпараттық саясатты жүргiзу» деген бюджеттік бағдарламада: «2012 жыл» деген бағанда: «Мемлекеттiк ақпараттық саясатты газет, журнал арқылы жүргiзу» деген жолда «2 170 068» деген сандар «2 556 287» деген сандармен ауыстырылсын; «Мемлекеттiк ақпараттық саясатты телерадио хабарларын тарату арқылы жүргiзу» деген жолда «23 419 134» деген сандар «22 811 890» деген сандармен ауыстырылсын; «Сайлауға байланысты ҚР Заңнамасының ережелерiн орындауға сай Бұқаралық ақпарат құралдардың өнiмдерiне бақылау жүргiзу» деген жолда «10 000» деген сандар «0» деген санмен ауыстырылсын; «Мемлекеттiк тапсырысты iске асыру аясында шығарылған баспасөз материалдарының көлемi (газеттер)» деген жолда «13 988» деген сандар «15 298» деген сандармен ауыстырылсын; «Бюджет шығыстарының көлемi» деген жолда «26 078 768» деген сандар «25 847 743» деген сандармен ауыстырылсын; «Бюджеттік шығындардың жиынтығы» деген 7.2-кіші бөлімде: «2012 жыл» деген бағанда: «Бюджет шығыстарының барлығы» деген жолда «62 027 515» деген сандар «61 585 629» деген сандармен ауыстырылсын; «Ағымдағы бюджеттік бағдарламалар» деген жолда «44 503 563» деген сандар «44 061 677» деген сандармен ауыстырылсын; «Мəдениет жəне ақпарат саласындағы мемлекеттiк саясатты қалыптастыру» деген жолда «662 405» деген сандар «645 985» деген сандармен ауыстырылсын; «Қолданбалы ғылыми зерттеулер» деген жолда «194 930» деген сандар «155 300» деген сандармен ауыстырылсын; «Мəдениет жəне ақпарат саласындағы қайраткерлердi ынталандыру» деген жолда «67 874» деген сандар «67 814» деген сандармен ауыстырылсын; «Мемлекеттiк тiлдi жəне Қазақстан халқының басқа да тiлдерiн дамыту» деген жолда «456 014» деген сандар «438 104» деген сандармен ауыстырылсын; «Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгiнiң күрделi шығыстары» деген жолда «20 000» деген сандар «0» деген санмен ауыстырылсын; «Театр-концерт ұйымдарының жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету» деген жолда «5 810 831» деген сандар «5 743 831» деген сандармен ауыстырылсын; «Iшкi саяси тұрақтылық пен қоғамдық келiсiм саласында мемлекеттiк саясатты жүргiзу» деген жолда «661 644» деген сандар «658 144» деген сандармен ауыстырылсын; «Тарихи-мəдени мұра ескерткiштерiн жаңғырту, салу» деген жолда «766 120» деген сандар «716 420» деген сандармен ауыстырылсын; «Мұрағат құжаттарының жəне баспа мұрағатының сақталуын қамтамасыз ету» деген жолда «443 427» деген сандар «437 136» деген сандармен ауыстырылсын; «Республикалық маңызы бар көпшiлiк баратын кiтапханаларында ақпаратқа қол жеткiзудi қамтамасыз ету» деген жолда «891 908» деген сандар «901 558» деген сандармен ауыстырылсын; «Мемлекеттiк ақпараттық саясатты жүргiзу» деген жолда «26 078 768» деген сандар «25 847 743» деген сандармен ауыстырылсын. 2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс.

«Отандық ақпараттық кеңістіктің бəсекеге қабілеттілігін арттыру» деген 2-стратегиялық бағытта: «Мемлекеттік ақпараттық саясатты БАҚ арқылы іске асыру» деген 2.1.1-міндетте: «Мемлекеттік тапсырыс шеңберінде шығарылған отандық баспа БАҚ материалдарының көлемі (газеттер)» деген жолда: «2012 жыл» деген бағанда «13 988» деген сандар «15 298» деген сандармен ауыстырылсын; «Халықтың Ұлттық мұрағат қоры ресурстарына қол жеткiзуiн қамтамасыз ету» деген 2.1.5-міндетте: «Цифрлық форматқа көшiрiлген Ұлттық мұрағат қоры құжаттарының үлесi» деген жолда: «2012 жыл» деген бағанда «7» деген сан «2,4» деген сандармен ауыстырылсын; «Функционалдық мүмкiндiктердi дамыту» деген 4-бөлімде: 1-стратегиялық бағытта: «Мемлекеттiк органның стратегиялық бағыттары, мақсаттары жəне мiндеттерiн iске асыру бойынша iс-шаралар» деген бағанда: 1-тармақ мынадай мазмұндағы алтыншы абзацпен толықтырылсын: «Мəдениет жəне ақпарат министрлігі қызметкерлерінің біліктілікті арттыру семинарлары мен

С. АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 13 желтоқсан

№1585

Астана, Үкімет Үйі

«Шағын көлемді кемені жəне олар тұратын базаларды (құрылыстарды) техникалық қадағалау қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 мамырдағы № 609 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Шағын көлемді кемені жəне олар тұратын базаларды (құрылыстарды) техникалық қадағалау қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 мамырдағы № 609 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 40, 514-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Шағын көлемді кемелерді техникалық қадағалау қағидаларын бекіту туралы»; 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Қоса беріліп отырған Шағын көлемді кемені техникалық қадағалау қағидалары бекітілсін.»; көрсетілген қаулымен бекітілген Шағын көлемді кемені жəне олар тұратын базаларды (құрылыстарды) техникалық қадағалау қағидасы осы қаулыға қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С. АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 желтоқсандағы №1585 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 мамырдағы № 609 қаулысымен бекітілген Шағын көлемдi кемелердi техникалық қадағалау қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Шағын көлемдi кемелердi техникалық қадағалау қағидалары (бұдан əрі - Қағидалар) Қазақстан Республикасының «Сауда мақсатында теңiзде жүзу туралы» 2002 жылғы 17 қаңтардағы жəне «Iшкi су көлiгi туралы» 2004 жылғы 6 шiлдедегi заңдарына сəйкес əзiрлендi жəне шағын көлемдi кемелерді техникалық қадағалауды жүзеге асыру тəртiбiн айқындайды.

2. Осы Қағидаларда мынадай ұғым пайдаланылады: шағын көлемдi кемелерге арналған тұрақ-база (құрылыс) – шекараларында шағын көлемдi кемелер орналасатын құрылыстары жəне iргелес акваториясы бар жағалау аумағы. 2. Шағын көлемдi кемелердi техникалық қадағалау 3. Кеме кiтабында мемлекеттiк тiркеуге жататын шағын көлемдi кемелерге техникалық қадағалау жүзеге асырылады. Техникалық қадағалауды iшкi су көлiгi саласындағы уəкiлеттi органның аумақтық бөлiмшелерi (бұдан əрi – аумақтық бөлiмшелер) жүзеге асырады. 4. Техникалық қадағалау бастапқы, жыл сайынғы жəне кезектен тыс техникалық куəландыру жүргiзу, сондай-ақ арнайы жəне бақылап тексеруді жүргiзу жолымен жүзеге асырылады. 5. Жеке жасалған шағын көлемдi кемелер, сондай-ақ техникалық сипаттамалары техникалық формулярда (паспортта) көрсетiлген сипаттамаларға сəйкес келмейтiн, қайта жабдықталған кемелерге теңiзде жүзу қасиетiне (жүзгiштiгi, орнықтылығы мен батпайтындығы) қосымша сынақтар жүргiзiледi. Куəландыру нəтижелерi шағын көлемдi кеменiң жүзуге жарамдылығы туралы қорытындымен осы Қағидалардың 1-қосымшасына сəйкес техникалық куəландыру актiсiмен ресiмделедi. 6. Бастапқы техникалық куəландыру актiсiнде көрсетiлген шарттар мен нормалар шағын көлемдi кеменiң кеме кiтабына жəне кеме билетiне енгiзiледi. Кеме билетiнде куəландыруды жүргiзген лауазымды адамның қолымен расталатын арнайы мөртабанмен техникалық куəландыру туралы белгi жасалады. 7. Техникалық куəландыру шағын көлемдi кеме тiркелген жердегі аумақтық бөлiмшенiң техникалық тексеру пунктiнде немесе кеме билетiн ұсына отырып, шағын көлемдi кеме тiкелей орналасқан жерде (тұрақта) жүргiзiледi. Бұл ретте техникалық тексеру пункттерi жұмысының орны, уақыты, ұйымдастырылуы жəне шағын көлемдi кемелерге жыл сайын техникалық куəландыруды өткiзу кестелерi кеме иелерi мен тұрақ-база иелерiнiң назарына жеткiзiледi. 8. Техникалық куəландыру жүргiзу кезiнде шағын көлемдi кеменiң жай-күйi корпус пен қондырмалар, құрылғылар, жабдықтар мен жарақтар, өртке қарсы қорғану; механикалық орнату мен электр жабдықтары бойынша жеке, ал жеке жасалған шағын көлемдi кемелер үшiн теңiзде жүзу қасиетi бойынша анықталады. 9. Техникалық куəландыру жүргiзу кезiнде шағын көлемдi кеменiң жүзуге жарамдылығы техникалық жай-күйi бойынша екi баға қою арқылы анықталады: «жарамды» немесе «жарамсыз». Шағын көлемдi кеменiң жалпы техникалық жай-күйiн бағалау осы тармақта аталған элементтердiң бiрiнiң ең төменгi бағасы бойынша белгiленедi. 10. Шағын көлемдi кеме техникалық жай-күйi бойынша «жарамды» деген баға алған кезде кеме билетiне техникалық куəландыру туралы белгi жасалады. 11. Техникалық жай-күйi бойынша «жарамды» деген баға алған шағын көлемдi кеме мынадай: 1) толқын режимi бойынша; 2) жүзу ауданы мен жағадан алшақтығы бойынша; 3) қозғалтқыштың рұқсат етiлген қуаты бойынша; 4) жүк көтергiштiгi мен жолаушы сыйымдылығы бойынша; 5) желкендердiң ауданы бойынша жүзу қауiпсiздiгiн қамтамасыз ететiн шектеулермен жүзуге жiберiледi. Шағын көлемдi кеме «жарамды» деген баға алған кезде, осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес техникалық куəландыру актiсi жасалады, онда белгiленген шектеулер көрсетiледi. Теңiз ауданында серуендiк кемелердi пайдалану үшiн теңiзде мынадай жүзу аудандары белгiленедi: 1) 0 - бiрiншi класты жүзу ауданы - шектеусiз, есептiк толқын биiктiгi 3% қамтамасыз етiлумен 11 метр болатын толқындануда мұхиттар мен теңiздерде жүзу; 2) 1 - бiрiншi класты жүзу ауданы - шектелген, пана орнынан 200 мильден аспайтын арақашықтықта жəне пана орындарының арасы 400 мильден аспайтын рұқсат етiлген арақашықтықта, барынша рұқсат етiлген толқын биiктiгi 3% қамтамасыз етiлумен 8,5 метр болатын толқындануда теңiз аудандарында жүзу; 3) 2 - екiншi класты жүзу ауданы - шектелген, пана орнынан 100 мильден аспайтын арақашықтықта жəне пана орындарының арасы 200 мильден аспайтын рұқсат етiлген арақашықтықта, барынша рұқсат етiлген толқын биiктiгi 3% қамтылумен толқындану шамасы 7 метр болатын теңiз аудандарында жүзу; 4) 3 - үшiншi класты жүзу ауданы — шектелген, бассейндердiң желтолқындық режимдерiне байланысты аудан жəне жүзу жағдайлары бойынша нақты шектеулердi ескере отырып, бұл ретте пана орнынан барынша рұқсат етiлген 50 мильден аспауы тиiс арақашықтықты белгiлей отырып, барынша рұқсат етiлген толқын биiктiгi 3% қамтамасыз етiлумен шамасы 3,5 метр болатын толқындануда аралас (өзен-теңiз) жүзу. 12. «Жарамсыз» деген баға алған шағын көлемдi кемеге осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес осы кеменi пайдалануға тыйым салу туралы қорытындымен екi дана техникалық куəландыру актiсi жасалады, бұл ретте актінің бiр данасы кеме иесiне берiледi. Актiде көрсетiлген ескертулер жойылғаннан кейiн шағын көлемдi кеме қайталама техникалық куəландырудан өтедi. 13. Шағын көлемдi кемелердi пайдалануға мынадай техникалық ақаулар болған кезде рұқсат етiлмейдi: 1) корпусы бойынша (жинақ пен қаптамада жарықшақтардың, ойықтардың болуы, кеме конструкциясында көзделген герметикалық бөлiктер мен ауа жəшiктерiнiң болмауы немесе герметикалығының бұзылуы); 2) руль құрылғысы бойынша (рульдiң ауыспалық бұрышын толық қамтамасыз етпеуi (бортқа 35 градус), руль штурвалын айналдырудың қиындауы, руль сабының немесе руль жетегi бөлшектерiнiң (бағыттаушы блоктары, тiректi мойынтiректерi, тарту жабдықтары, штуртрос берiлiстерiнiң) зақымдануы, штуртрос каболоктарының үзiлуi, руль жетегiнiң бөлшек құрылымында көзделген бекiтулерiнiң (сомындары, шплинттер, қарсысомындар) болмауы; 3) қозғалтқыш немесе аспалы мотор бойынша (бензобактерден, отын шлангiсiнен, қоректендiру жүйесiнен отынның ағуы, бiршама дiрiлдiң болуы, қозғалтқышты қашықтықтан басқару жүйесiнiң зақымдануы, реверс-редуктордың оңай қосылмауы (ажырамауы), реверс тұтқаның «алға», «артқа», «бейтарап» қалыптарында (оның өздiгiнен ерiксiз қосылуы мен ажырауы) бекiтiлмеуi, реверс қосылған кезде қозғалтқыштың (мотордың) конструкцияда көрсетiлген iске қосу блоктауының зақымдануы); 4) навигациялық оттардың белгiленген талаптарға сəйкес келмеуi; 5) кеменiң жинақталуы мен жабдықтары кеме билетiнде көрсетiлген нормаларға сəйкес келмейдi. Кеме билетiнiң «Ерекше белгiлер мен қосымша мəлiметтер» деген бөлiмiне кеменi пайдалануға тыйым салу туралы жазу жазылады. 14. Шағын көлемдi кемелердiң конструктивтiк ерекшелiктерiне байланысты типi мен санаты осы Қағидаларға 2-қосымшаға сəйкес кесте бойынша анықталады. Шағын көлемдi кеменiң типiн анықтау үшiн мидель бойынша оның ең үлкен енi негiз болып табылады. Шағын көлемдi кеменiң санатын анықтау үшiн мидельдегi оның су өткiзбейтiн бортының биiктiгi (қондырма биiктiгiн есептемегенде) негiз болып табылады. Шағын көлемдi кеменiң санаты толқын биiктiгi мен жағадан алшақтығымен сипатталатын жүзу жағдайына сəйкес келуi тиiс. 15. Шағын көлемдi кеменiң жүзу шарттары оның санатына байланысты осы Қағидаларға 3-қосымшаға сəйкес кесте бойынша анықталады. Шағын көлемдi кеменiң кестеде көрсетiлген жағадан алшақтығы жасаушы зауыт берген паспортта көрсетiлген жағадан алшақтықтан аспауға тиіс. Су айдынындағы толқын биiктiгi осы Қағидаларға 4-қосымшаға сəйкес кесте бойынша анықталады. 3. Шағын көлемдi кемелердi техникалық куəландыру жəне қарап тексеру түрлерi 16. Техникалық куəландыру: 1) бастапқы; 2) жыл сайынғы; 3) кезектен тыс болып бөлiнедi. 17. Тексерiп қарау: 1) арнайы; 2) бақылау болып бөлiнедi. 18. Бастапқы техникалық куəландыру кезiнде кеменiң техникалық құжаттамасы тексерiледi, кеменiң сыйымдылығы, оның жүк көтергiштiгi мен жолаушы сыйымдылығы, рұқсат етiлген қуаты мен қозғалтқыштар (аспалы моторлар) саны бойынша нормалар мен техникалық талаптары, желкендерiнiң рұқсат етiлген ауқымы, жүзу аудандары (жағалаудан алшақтығы), су үстiндегi борттың ең төменгі биiктiгi, кеме жүзе алатын толқын биiктiгi, құтқару жəне өртке қарсы құралдармен, сигнал беру оттарымен, навигациялық жəне басқа жабдықтармен жарақтандырылуы белгiленедi, кеменiң басты өлшемдерi (ұзындығы, енi, борт биiктiгi), құрғақ борт көлемi, жүк көтергiштiгi, жолаушы сыйымдылығы, шағын көлемдi кеменiң санаты нақтыланады. Шағын көлемдi кеменiң орнықтылық пен суда батпау талаптарына, жүзу жағдайына, қозғалтқыш қуатының шағын көлемдi кеменiң конструктивтiк деректерiне сəйкестiгi анықталады. 19. Жыл сайынғы техникалық куəландыру шағын көлемдi кемеге бастапқы куəландыру жүргiзiлген сəттен бастап бір жыл iшiнде жүргiзiледi. Жыл сайынғы техникалық куəландыру кезiнде кеменiң техникалық құжаттамасының болуы, шағын көлемдi кеменiң тiркелу деректерiнiң өзгермеуi, кеменiң негiзгi элементтерiнiң өзгермеуi, оның техникалық жай-күйi, оның жүзуге жарамдылығы, белгiленген нормаларға сəйкес жабдықтары мен жарақтарының болуы тексерiледi, пайдалану шарттары нақтыланады. Бұл ретте ағымдағы жылы бастапқы техникалық куəландырудан өткен шағын көлемдi кемелер сол жылы жыл сайынғы техникалық куəландыруға ұсынылмайды. Корпустың айтарлықтай тозуы немесе оның деформациясы анықталған жағдайда, кеме иесi аумақтық бөлiмше қызметкерiнiң талабы бойынша шағын көлемдi кеменi жағалауда көрсетедi. 20. Бастапқы жəне жыл сайынғы куəландыру нəтижелерi бойынша кеме билетiне кезектi куəландыру мерзiмi көрсетiлген техникалық тексеру өткiзiлгенi туралы белгi қойылады немесе шағын көлемдi кеменi пайдалануға тыйым салу туралы актi жасалады. 21. Кезектен тыс куəландыру иесiнiң ауысуына немесе жүзу ауданының өзгеруiне байланысты, сондай-ақ кеме билетi жоғалғанда, кеменi қайта жабдықтау салдарынан шағын көлемдi кеменiң конструкциясы өзгерген кезде, шағын көлемді кемені қайта тiркегенде шағын көлемдi кеме иесiнiң еркiн нысандағы өтiнiшi негiзiнде жүргiзiледi. Шағын көлемдi кемеге кезектен тыс куəландыру жүргiзу нəтижесiнде жаңа кеме құжаттары берiледi. Бұл ретте кезектi жыл сайынғы техникалық куəландыру мерзiмдерi сақталады. 22. Арнайы тексеру шағын көлемдi кеменің зақымдануына жəне жөндеудi талап етуіне əкеп соққан көлiк оқиғасынан кейiн, қуаты жоғары қозғалтқышты орнату кезiнде, жарамсыз болған кеменi есептен шығару кезiнде жүргiзiледi. 23. Бақылап тексеру кеме конструкциясы мен класында көзделмеген жүзу жағдайларында бiржолғы өтуге рұқсат ету үшiн жəне кеменi өткеннен соң тексерiп қарау үшiн кеме иесiнiң өтiнiшi бойынша жүргiзiледi. 24. Куəландыру жүргiзiлгеннен кейiн шағын көлемдi кеменiң техникалық жай-күйi туралы жəне анықталған ақаулар жойылғанда жəне жетпейтiн жарақтар толықтырылғанда шағын көлемдi кеменiң жүзуіне рұқсат беру туралы, шағын көлемдi кемеге жүзу жағдайлары бойынша шектеулермен, жүзуге рұқсат беру туралы, шағын көлемдi кеменiң жүзуiне тыйым салу туралы қорытындылар шығарылады. 25. Шағын көлемдi кемелердi куəландыру иелерiнiң немесе ие өкiлдерiнiң қатысуымен жүргiзiледi. 26. Кемелердi куəландыру корпусты жағалауда сырлағанға дейiн екi жылда кемiнде бiр рет жүргiзiледi. Шағын көлемді кемені техникалық қадағалау қағидаларына 1-қосымша Шағын көлемді кемені (бастапқы, жыл сайынғы) техникалық куəландыру АКТІСІ Осы актіні 20 ____ жылғы «____» ______________

_______________ (Көліктік бақылау __________________________________________________________________ жасады. комитеті аумақтық бөлімшесінің атауы, тегі, аты, əкесінің аты, лауазымы) Кеме иесі ______________________________________________________ (тегі, аты, əкесінің аты немесе мекеменің, ұйымның атауы) Тұрғылықты мекенжайы (ұйымның немесе жеке тұлғаның тұрған жері) жəне телефоны ___________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ Куəландыруға ұсынылған кеменің типі _____________________________ моделі ____________ жасалған жылы ________ жасалған орны ______________ зауыттық № _______ корпус материалы ________ ұзындығы ____ м. ені ____ м. борт биіктігі ____ м. су үсті бортының биіктігі ____ м. жүк көтергіштігі ____ т. жолаушы сыйымдылығы __________ адам. Желкендер ауданы ___________ ш. м. Кеме жасау тəсілі ____________________________________________________ қозғалтқыш (мотор) типі мен маркасы ______________ саны ________________ қуаты _________________ зауыттық нөмірі _______________________________ Техникалық куəландыру нəтижесінде мыналар анықталды: 1. Кеменің басты өлшемдері __________________________________________ (мəлімделгенге сəйкестігі) 2. Кеме сыйымдылығы ________________т. 3. Шөгу ____________________________м. 4. Корпустың жай-күйі _______________________________________________ (жай-күйінің бағасы) 5. Рульдік құрылғы ___________________________________________________ (жай-күйінің бағасы) 6. Зəкір жəне арқандап байлау құрылғысы ________________________________ (болуы жəне жай-күйі) 7. Құтқару құралдары ____________________________________________ (атауы, саны мен жай-күйі) 8. Сигнал беру құрылғылары ______________________________________ (атауы жəне жай-күйі) 9. Жарақ заттарымен жинақтау ____________________________________ (талаптарға сəйкестігі) 10. Жүк көтергіштігі жəне жолаушы сыйымдылығы ________ тонна (адам) 11. Орнықтылығы, суда батпауы, жүзгіштігі _______________________ (жай-күйін бағалау) 12. Жүзгіштік қоры _________________________________________ (қамтамасыз етілген, қамтамасыз етілмеген) 13. Су үсті бортының ең аз биіктігі ______________________________ м. 14. Өртке қарсы жүйе ____________________________________________ (түрі жəне жарамдылығы) 15. Механикалық қондырғы ______________________________________ (жай-күйінің бағасы) 16. Ең жоғарғы рұқсат етілген қуаты _______________________________ (белгіленген) 17. Желкендер мен такелаждың жай-күйі _________________________ (жарамдылығы) 18. Электр жабдығы _____________________________________________ (жай-күйі) 19. Р/байланыс жəне р/оқшаулаудың болуы ________________________ (типі, маркасы жəне жай-күйі) Қорытынды: Куəландыру жүргізу нəтижесінде осы кеменің жай-күйі _______________ ____________________________________________________________________ (жарамды, жарамсыз)

Белгіленген ауданы жəне жүзу жағдайы: рұқсат етілген толқын биіктігі ________ м. жағалаудан алшақтығы __________ м. қозғалтқыштың рұқсат етілген қуаты ________ а.к. рұқсат етілген жүк көтергіштігі _________ т. Жүзу мерзімі _________________________________________ содан кейін __________________ облысы, қаласы бойынша Көліктік бақылау инспекциясына техникалық тексеру үшін ұсынылуы тиіс. Тексеру кезінде қатысқан (дар) ________________________________ ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ (Т.А.Ə., лауазымы) Куəландыруды жүргізді __________________________________________ (Т.А.Ə., лауазымы) М.О. 20____ ж. «____» _____________ Шағын көлемді кемені техникалық қадағалау қағидаларына 2-қосымша Р/с №

Кеме түрі

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Ескекті қайық Ескекті қайық Ескекті қайық Ескекті қайық Ескекті қайық Моторлы қайық Моторлы қайық Моторлы қайық Катер Катер

Мотордың рұқсат етілетін қуаты (а/күші) 15-ке дейін 25-ке дейін 40-қа дейін 50-ге дейін

Басты өлшемдер

Кеме санаты

2,0х1,1х0,4 2,8х1,3х0,5 3,3х1,4х0,5 4,4х1,5х0,5 6,0х1,6х0,6 3,4х1,5х0,6 4,4х1,6х0,75 6,0х1,7х0,95 6,0х1,8х0,9 8,5х2,5х1,2

1 2 2 2 3 2 3 3 3 3

Жүк көтергіштігі, жолаушы сыйымдылығы адам кг 1 100 2 200 3 300 4 400 6 1000 3 300 4 500 6 800 6 800 6 1000

Шағын көлемді кемені техникалық қадағалау қағидаларына 3-қосымша Н мин.

Жүзу жағдайы Толқын биіктігі (м) 0,2 дейін 0,3 дейін 0,4 дейін

Жағалаудан қашықтығы (км) 0,5 1,0 3,0

0,2 0,3

Жел күші (балл) 2 2 3

Шағын көлемді кемені техникалық қадағалау қағидаларына 4-қосымша h (m) 1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0

20м/с

18м/с

15м/с

Желдің жылдамдығы

12м/с

9м/с 7м/с 5м/с 3м/с

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

1 м/с Қарқын алу ұзындығы (км)

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 13 желтоқсан

№1586

Астана, Үкімет Үйі

«Кемелердің командалық құрамының адамдарына жəне экипаждың басқа да мүшелеріне диплом беру жəне аттестаттау бойынша біліктілік комиссиялары туралы ережені жəне Кемелердің командалық құрамының адамдарына жəне экипаждың басқа да мүшелеріне диплом беру жəне аттестаттау қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 тамыздағы № 915 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Кемелердің командалық құрамының адамдарына жəне экипаждың басқа да мүшелеріне диплом беру жəне аттестаттау бойынша біліктілік комиссиялары туралы ережені жəне Кемелердің командалық құрамының адамдарына жəне экипаждың басқа да мүшелеріне диплом беру жəне аттестаттау қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 тамыздағы № 915 қаулысына (Қазақстан Республикасың ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 51, 703-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беру жəне аттестаттау бойынша біліктілік комиссиялары туралы ережені жəне Кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беру жəне аттестаттау қағидаларын бекіту туралы.»; қаулының 1-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «1. Қоса беріліп отырған: 1) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беру жəне аттестаттау бойынша біліктілік комиссиялары туралы ереже; 2) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беру жəне аттестаттау қағидалары бекітілсін.»; Кемелердің командалық құрамының адамдарына жəне экипаждың басқа да мүшелеріне диплом беру жəне аттестаттау бойынша біліктілік комиссиялары туралы ереже осы қаулыға қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын; көрсетілген қаулымен бекітілген Кемелердің командалық құрамының адамдарына жəне экипаждың басқа да мүшелеріне диплом беру жəне аттестаттау қағидасында: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беру жəне аттестаттау қағидалары»; 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Осы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беру жəне аттестаттау қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Ішкі су көлігі туралы» 2004 жылғы 6 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 8-бабының 10) тармақшасына сəйкес əзірленген жəне ішкі су жолдарында пайдаланылатын Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беру жəне аттестаттау тəртібін айқындайды.»; 3-тармақта: бірінші бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «3. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының атқаратын лауазымдары бар немесе арнайы біліктілікті талап ететін жұмыстарды орындайтын адамдарына диплом берілуі тиіс, сондай-ақ олар əрбiр кейінгі бес жыл өткен соң аттестатталуға жатады.»; үшінші бөлік алынып тасталсын; 4-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «4. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беруге қойылатын біліктілік талаптары мыналардың: 1) жоғарғы немесе орта техникалық білімінің; 2) жүзу өтілін растайтын құжаттың; 3) кемеде жұмысқа жарамдылығы туралы тиісті медициналық комиссияның қорытындысының болуын қамтиды.»; 2-тараудың тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беру жəне аттестаттау»; 6-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «6. Осы Қағидалардың 7-тармағында аталған құжаттарды комиссияға ұсына отырып, осы Қағидалардың 21-тармағында көрсетілген тиісті білімі бар адамдардың Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беруіне рұқсат етіледі.»; 8-тармақ алынып тасталсын; 9-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «9. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беруді өткізу туралы өтінішті Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі Көліктік бақылау комитетінің аумақтық бөлімшесі (бұдан əрі – аумақтық бөлімше) күнтізбелік отыз күн ішінде қарайды.»; 10, 11-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «10. Комиссияның əрбір отырысы хаттамамен ресімделеді, онда дипломдар жəне кемелердің тобы мен қуаты, сондай-ақ диплом берілетін жəне аттестатталатын кандидаттар атқарған лауазымдары көрсетілетін, аттестаттаудан өту туралы анықтамалар беру туралы комиссия шешімі жазылады. 11. Нысаны iшкi су көлiгi саласындағы басшылықты жүзеге асыратын орталық атқарушы органмен (бұдан əрі – орталық атқарушы орган) бекітілетін дипломдар жəне аттестаттаудан өту туралы анықтамалар беру аумақтық бөлімшелерде жүзеге асырылады, сондай-ақ беру журналында тіркеледі.»; 16-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «16. Кемелердің командалық құрамы адамдарының дипломы жоғалған немесе ол жарамсыз болып қалған жағдайда (физикалық тозу, бүлінуі) иесі командалық құрам адамдарының дипломын берген комиссия төрағасының атына жоғалуы жəне бүлінуі жағдайы мен себептерін жаза отырып, өтініш береді. Сонымен қатар, дипломының иесі өз есебінен жергілікті баспа басылымдары арқылы құжаттың жоғалғаны туралы көрсете отырып, хабарландыру береді. Егер хабарландыру жарияланған күнінен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде құжат табылмаса, өтініш келіп түскен комиссия жоғалған құжатты жарамсыз деп таниды жəне өтініш берушіге жеті жұмыс күні ішінде телнұсқа береді. Өтініш беруші телнұсқа берілгенге дейін комиссиядан жоғалған құжатты уақытша алмастыратын анықтама алады.»; 18-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «18. Диплом беру мақсаты үшін өздігінен жүретін кемелер олардың қозғалысын қамтамасыз ететін қозғалтқыштардың тиімді қуатына қарай мынадай топтарға бөлінеді: 1) 1 топқа дейін – 55-тен 110 кВт дейін (75-149 ат күші); 2) 1 топ – 110-нан 330 кВт дейін (150-450 ат күші); 3) 2 топ – 331-ден 550 кВт дейін (451-750 ат күші); 4) 3 топ – 551-ден 850 кВт дейін (751-1 150 ат күші); 5) 4 топ – 581-ден 1 620 кВт дейін (1 151-2 200 ат күші); 6) 5 топ – 1621-ден жəне одан астам кВт (2 201 жəне одан көп ат күші).»; 20-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «20. Диплом беруден өткен адамдарға берілген дипломда кеме тобы жəне олар атқара алатын лауазымы көрсетіледі.»; 21-тармақтың 4) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «4) 55-тен 110 Квт (75 – 149 ат күші) дейінгі қуаты бар кемелерге – жоғарғы немесе орта техникалық білімі бар, сондай-ақ осы кемелерді басқару бойынша бір айдан кем емес тағылымдамадан өткен адамдар.». 23-тармақтың 1) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «1) кемелердің, олардың ведомстволық тиістілігіне қарамастан командалық құрамының барлық адамдарына бес жылда бір рет өткізілетін кезекті;». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С. АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 желтоқсандағы №1586 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 тамыздағы № 915 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беру жəне аттестаттау бойынша біліктілік комиссиялары туралы ереже 1. Жалпы ережелер 1. Осы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беру жəне аттестаттау бойынша біліктілік комиссиялары туралы ереже (бұдан əрі - Ереже) «Ішкі су көлігі туралы» 2004 жылғы 6 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 8-бабының 10) тармақшасына сəйкес əзірленген жəне ішкі су жолдарында пайдаланылатын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беру жəне аттестаттау бойынша біліктілік комиссияларын құру тəртібін айқындайды. 2. Осы Ережеде мынадай ұғымдар пайдаланылады: 1) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарын аттестаттау - кемені басқару, оның ішінде кеме жүргізу жəне түбін тереңдету, Қазақстан Республикасында ішкі су жолдары бойынша кемелердің жүзу қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша шаралар қабылдау, кемеде тəртіп сақтау, қоршаған ортаны қорғау, кемеге, кемедегі адамдарға, багажға жəне жүкке қауіп төндіруді болдырмау үшін қажетті командалық құрамның білім деңгейін анықтау үшін жүзеге асырылатын рəсім, ол əрбір кейінгі бес жыл аяқталғанда жүргізіледі; 2) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беру - кемелердің командалық құрамының адамдарына біліктілік деңгейін анықтау жөнінде жүзеге асырылатын рəсім, оның қорытындылары бойынша дипломдар беріледі. 3. Осы Ереже Мемлекеттік кеме тізілімі мен Жалға алынған шетел кемелері тізілімінде тіркелген Қазақстан Республикасының ішкі су жолдарында пайдаланылатын кемелер экипажында қолданылады.

(Соңы 12-бетте).


12

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 11-бетте). 2. Біліктілік комиссияларын құру 4. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдарына диплом беру жəне аттестаттау бойынша біліктілік комиссиялары (бұдан əрі - комиссия) Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі Көліктік бақылау комитетінің аумақтық бөлімшелерінде (бұдан əрі - аумақтық бөлімше) тұрақты негізде құрылады. 5. Комиссия қызметінің мақсаты Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының ішкі су көлігін қауіпсіз пайдалануды қамтамасыз етуде құзыреттілігін айқындау болып табылады. 6. Комиссия өз қызметін осы Ережеге сəйкес жəне Қазақстан Республикасының су көлігі саласындағы заңнама нормаларын сақтай отырып, жүзеге асырады. 7. Комиссия құрамы кемінде бес адамнан құралады, аумақтық бөлімше басшысының орынбасары (комиссия төрағасы) төрағалық етеді жəне су көлігінде қауіпсіздікке бақылауды жүзеге асыратын аумақтық бөлімшенің қызметкерлерінен, сондай-ақ су көлігі саласында кемінде бес жыл жұмыс өтілі бар тəжірибелі мамандардан (капитандар, командирлер, кеме жүргізушілері, механик-тəлімгерлер, механиктер, электрмеханиктер жəне кеме иесінің өкілдері) (келісім бойынша) тұратын комиссия мүшелері қатысады. 8. Комиссияның құрамы аумақтық бөлімше басшысының бұйрығымен бекітіледі. 9. Хаттаманы жасау үшін комиссияның отырысына комиссия мүшесі болып табылмайтын жəне дауыс беру құқығы жоқ комиссия хатшысы қатысады. 10. Комиссияның хатшысы диплом беру жəне аттестаттауды дайындау бойынша мынадай ұйымдастырушылық іс-шараларды: 1) кандидаттарға қажетті құжаттарды дайындауды; 2) кандидаттардың тізімін дайындауды; 3) диплом беру жəне аттестаттауды жүргізу кестелерін əзірлеуді; 4) диплом беру жəне аттестаттауды жүргізудің мақсаттары мен тəртібі туралы түсіндірме жұмыстарын ұйымдастыруды; 5) кандидаттармен диплом беру жəне аттестаттау жүргізу мерзімі мен орнын келісуді жүзеге асыратын аумақтық бөлімшенің қызметкері болып табылады. 3. Біліктілік комиссияларының функциялары 11. Комиссия өз құзыреті шегінде Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінде мемлекеттік тіркеуге жататын кемелердің командалық құрамының адамдары лауазымдарына үміткер адамдарды ішкі су көлігі мəселелері бойынша тыңдайды. 12. Аумақтық бөлімшенің басшысы комиссия хатшысы ұсынылған құжаттар пакеттерінің негізінде үміткерлер тізімін бекітеді, диплом беру мен аттестаттауды жүргізу мерзімі мен орнын белгілейді. 13. Комиссия хатшысы кандидаттарды жазбаша түрде пошта арқылы диплом беру мен аттестаттауды жүргізу мерзімі туралы оның басталуына дейін он жұмыс күннен кешіктірмей хабарлайды. 14. Комиссия шешімі, егер отырысқа комиссия мүшелерінің жалпы санынан кем дегенде 2/3 қатысса жəне ол үшін олардың елу пайыздан артығы дауыс берген жағдайда қабылданды деп есептеледі.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 13 желтоқсан

№1587

Астана, Үкімет Үйі

«Кемені, оның ішінде шағын көлемді кемені жəне оған құқықтарды мемлекеттік тіркеу қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 14 қыркүйектегі № 1058 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Кемені, оның ішінде шағын көлемді кемені жəне оған құқықтарды мемлекеттік тіркеу қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 14 қыркүйектегі № 1058 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 54, 766-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Кемені, оның ішінде шағын көлемді кемені жəне оған құқықтарды мемлекеттік тіркеу қағидасында: 4-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «4. Кеменің ипотекасын мемлекеттік тіркеуге жəне кеменің ипотекасын мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің телнұсқасын беруге алым Қазақстан Республикасының салық заңнамасында белгіленетін тəртіппен алынады.»; 8-тармақ алынып тасталсын; 9-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «9. Кемені Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізіліміне енгізу осы Қағидаға 1-қосымшаға сəйкес Кеме куəлігін берумен куəландырылады, ол кеменің Қазақстан Республикасының Мемлекеттік туын көтеріп жүзу құқығын жəне кемеге меншік құқығын растайды. Кемені Жалға алынған шетел кемелері тізіліміне енгізу осы Қағидаға 2-қосымшаға сəйкес шетел кемесіне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік туын көтеріп жүзу құқығын уақытша беру туралы куəлік берумен куəландырылады.»; 10-тармақта: 1) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «1) осы Қағидаға сəйкес кемелерді мемлекеттік тіркеу үшін қажетті құжаттарды қабылдау, оларды алу кезінде уəкiлеттi органның аумақтық бөлімшесінің (бұдан əрі – аумақтық бөлімше) лауазымды тұлғасы кiрiс құжаттарын есепке алу кiтабына тиiстi жазу енгізеді. Ұсынылатын құжаттар осы Қағиданың талаптарына сəйкес келмеген кезде өтiнiш берушіден құжаттар қабылдаудан бас тартылады. Өтiнiш берушiнiң талабы бойынша оған құжаттарды қабылдаудан бас тарту туралы дəлелді жазбаша растама берiледi;»; 3) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «3) көрсетілген қайшылықтар мен мемлекеттік тiркеуден бас тарту үшін басқа да негіздер болмаған кезде Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк кеме тiзiлiмiне, Жалға алынған шетел кемелері тізіліміне жазулар енгiзу;»; 13-тармақтың бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «13. Шетел кемелеріне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік туын көтеріп жүзу құқығын уақытша беру туралы шешімін алу үшін уəкiлеттi органға мынадай құжаттар тапсырылады:»; 17-тармақ алынып тасталсын; 18-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «18. Кемелерді жəне оларға құқықтарды Мемлекеттік кеме тізілімінде, жалға берілген шетел кемелері тізілімінде мемлекеттік тіркеу кезінде оларға тиісті тіркеу нөмірлерін бере отырып, осы Қағиданың 9-тармағында көрсетілген құжаттар беріледі.»; 25-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «25. Егер оқиға немесе басқа себептермен кеме бұрын Мемлекеттік кеме тізіліміне енгізілген мəліметтерге сəйкес келмеген жағдайда кемені мемлекеттік қайта тіркеу жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасының меншігіндегі жəне мемлекеттік органдардың өздеріне жүктелген функцияларды орындау үшін кемені коммерциялық мақсаттарда пайдалану кемені қайта тіркеу үшін негіз болып табылады.»; 29-тармақ алынып тасталсын; 30, 31, 32, 33, 34-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «30. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік туын көтеріп жүзу құқығы уақытша берілген шетел кемесінің ипотекасы Заңның 24-бабы 7 жəне 11-тармақтарына сəйкес Қазақстан Республикасында тіркелмейді. 31. Кеме ипотекасы кемеге меншік құқығы мемлекеттік тіркелгеннен кейін кепіл берушінің өтініші негізінде тіркеледі. Кеме ипотекасын мемлекеттік тіркеу туралы өтініште мыналар көрсетіледі: 1) кемені сəйкестендіретін (кеменің атауы, тіркеу нөмірі, тіркеу орны, тіркелім нөмірі, типі жəне класы, кеме тоннажы); 2) ипотека кепіл берушінің аты мен мекенжайы; 3) ипотеканың кепіл ұстаушысының аты жəне мекенжайы немесе оның ұсынушыға белгіленгені туралы мəліметтер; 4) ипотекамен қамтамасыз етілген міндеттемелердің ең жоғарғы мөлшері ипотека əрбір кемемен жекеше ол туралы тараптардың келісімі болса екі немесе одан көп кемелер көлемін белгілеу кезінде; 5) кеме ипотекасының аяқталу күні. Кеменің ипотекасын мемлекеттік тіркеу туралы өтінішке осындай шартта көрсетілгендермен кеменің ипотекасы туралы шарттың нотариалды куəландырылған көшірмесі қоса беріледі. Кеменің ипотекасы мемлекеттік тіркеу туралы өтініш берілген күні тіркеледі. Кеменің ипотекасын мемлекеттік тіркеуге ұсынылған құжаттар осы Қағиданың 19-тармағының талаптарына сəйкес болуы тиіс. 32. Кеменің ипотекасын мемлекетік тіркеу туралы мəліметтер кіріс құжаттарын есепке алу кітабына жəне осы кеме тіркелген тиісті тізілімге енгізіледі. Кеменің ипотекасын мемлекеттік тіркеу кезінде ол туралы кеме құжаттарына қандай да бір жазбалар енгізу талап етілмейді. 33. Кеменің ипотекасын мемлекеттік тіркеу осы Қағидаға 5-қосымшаға сəйкес кеменің ипотекасын мемлекеттік тіркеу туралы куəлік берілуімен өтініш берген сəттен бастап он жұмыс күні ішінде куəландырылады. 34. Кеменің ипотекасын мемлекеттік тіркеу туралы куəлікке өзгерістер жəне (немесе) толықтырулар енгізу кеме ипотекасы шартына өзгерістер жəне (немесе) толықтырулар енгізілгеннен кейін Кеменің ипотекасын мемлекеттік тіркеу туралы куəлікке қосымша парақтарды қоса беру жолымен осы Қағидаға 6-қосымшаға сəйкес мерзімде жүзеге асырылады. Кеменің ипотекасын мемлекеттік тіркеу туралы куəлікке қосымша парақта кеме ипотекасы туралы шартқа қосымша келісім нөмірі жəне жасалған күні, сондай-ақ кеме ипотекасы туралы шартқа енгізіліген өзгерістер жəне (немесе) толықтырулардың мəні көрсетіледі. Кепіл беруші жəне (немесе) борышкер ауысқан кезде, егер борышкер кеме ипотекасының шарты бойынша кепілзат беруші болып табылмаса, Кеме ипотекасын мемлекеттік тіркеу туралы куəлікке қосымша парақта жаңа кепіл берушінің жəне (немесе) борышкердің деректері (атауы) жəне тұрғылықты жері көрсетілуі, сондай-ақ жаңа кепіл берушінің қолы болуы тиіс. Кеме ипотекасын мемлекеттік тіркеу туралы куəлікке қосымша парақты аумақтық бөлімше кеменің ипотекасы туралы шартқа өзгерістер жəне (немесе) толықтырулар енгізілгеннен кейін кепіл берушінің өтініші негізінде береді. Өтінішке кеменің ипотекасы туралы шарттың нотариалды куəландырылған көшірмесіне осындай қосымша келісімде көрсетілген құжаттар көрсетілген қосымша келісім қоса беріледі.»; 38-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «38. Мемлекеттік кеме тізілімінде тіркелген кемені жалдау шарты бойынша шетелдік жалға алушыға беру кезінде пайдалануға жəне иеленуге мұндай кеме уəкілетті органның шешімі негізінде шет мемлекеттің туын көтеруге уақытша ауыстырылады.»; 39-тармақтың бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «39. Кемені шет мемлекеттiң туын уақытша көтеруге көшiру туралы шешiмдi кеме иесiнiң немесе тиісті түрде ресімделген сенімхаты бар тұлғаның мынадай құжаттарды қоса бере отырып, кеменi мемлекеттiк тiркеу орны бойынша аумақтық бөлімшенің атына жiберiлген өтiнiшi негiзiнде уəкілетті орган қабылдайды:»; 48-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «48. Осы Қағиданың 46-тармағында көрсетілген құжаттарды алған кезде Қазақстан Республикасының шетелдердегі мекемесінің консулдық лауазымды тұлғасы құжаттарды есепке алу кiтабына тиiстi жазба енгiзедi. Уақытша куəлiк бергенi туралы əрбiр жазба тiркеу нөмiрiмен сəйкестендiрiледi. Мұндай нөмiр құжаттарды қабылдаған кезде берiледi жəне қабылдаған құжаттардың кiрiс нөмiрiне сəйкес келедi. Ұсынылған құжаттарды тексергеннен кейiн Қазақстан Республикасының шетелдердегі мекемесі уақытша куəлiк бередi. Қазақстан Республикасының шетелдердегі мекемесі берiлген уақытша куəлiк туралы он жұмыс күні iшiнде уəкілетті органға уақытша куəлiктiң көшiрмесiн қоса бере отырып, хабар жiбередi.»; 50-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «50. Мемлекеттiк кеме тiзiлiмiн, Жалға алынған шетелдiк кемелердiң тiзiлiмiн жүргiзудi аумақтық бөлімшелер қағаз жəне электронды тасымалдағыштарда жүзеге асырады. Осы тiзiлiмдердің нысандарын уəкiлеттi орган белгiлейдi.»; 54, 55-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «54. Мемлекеттiк кеме тiзiлiмiнде кеме тiркелген аумақтық бөлімше өз мүдделерiн қорғауға тиiстi шаралар қолдануы үшiн кепiл ұстаушыға кеменiң осы тiзiлiмнен алдағы уақытта шығарылатыны туралы хабарлама жiбередi. Олардың келiсiмi алынбаған кезде кеме кепiл ұстаушыға хабардар еткеннен кейiн үш ай өткен соң осы тiзiлiмнен шығарылады. 55. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеме тізілімінен алып тастау, егер барлық тіркелген кеме ипотекасы алдын ала қанағаттандырылған немесе барлық кепіл берушіден жазбаша келісім алынған жағдайда ғана жүргізіледі. Қазақстан Республикасының тиісті уəкілетті органы шетелдік азаматқа немесе шетелдік заңды тұлғаға кемені мəжбүрлі түрде сатқан кезде Мемлекеттік кеме тізілімінен шығару көрсетілген орган кеменің сатылғанын жəне сатып алушының өзіне қабылдап алғандарынан басқаларынан қоспағанда, ешқандай ипотекамен ауыртпалық алмағанын куəландыратын құжаттарды ұсынған кезде жүргізіледі. Осы Қағиданың 50, 51, 52-тармақтарында көзделген жағдайларды қоспағанда, кемені тиісті тізілімнен шығару өтініш берген күнінен бастап жеті жұмыс күні ішінде жүргізіледі. Аумақтық бөлімше тиісті тізілімнен шығарылу туралы жазба енгізеді жəне Кемені мемлекеттік кеме тізілімінен шығарылғаны туралы куəлікті осы Қағидаға 8-қосымшаға сəйкес береді.»; 77, 78-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «77. Оқиға нəтижесінде немесе басқа себеппен шағын көлемді кеменің кеме кітабына бұрын енгізілген мəліметтерге сəйкес келмей қалған жағдайда кемені мемлекеттік қайта тіркеу жүзеге асырылады. 78. Шағын көлемді кемені мемлекеттік қайта тіркеуді ресімдеу үшін аумақтық бөлімшеге шағын көлемді кемені мемлекеттік қайта тіркеу туралы өтініш осы Қағиданың 65-тармағында көрсетілген құжаттарды қоса бере отырып, ұсынылады. Қазақстан Республикасының меншігіндегі жəне мемлекеттік органдардың өздеріне жүктелген функцияларды орындау үшін шағын көлемді кемені коммерциялық мақсаттарға да пайдалану шағын көлемді кемені қайта тіркеу үшін негіз болып табылады.»; көрсетілген Қағидаға 3-қосымша алынып тасталсын; көрсетілген Қағидаға 5, 6 жəне 8-қосымшалар осы қаулының 1, 2 жəне 3-қосымшаларына сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С. АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 желтоқсандағы № 1587 қаулысына 1-қосымша Кемені, оның ішінде шағын көлемді кемені жəне оған құқықтарды мемлекеттік тіркеу қағидаларына 5-қосымша Сериясы / Серия хх № ххххххх ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ РЕСПУБЛИКА КАЗАХСТАН КЕМЕHIҢ ИПОТЕКАСЫН МЕМЛЕКЕТТIК ТІРКЕУ ТУРАЛЫ КУƏЛIК СВИДЕТЕЛЬСТВО О ГОСУДАРСТВЕННОЙ РЕГИСТРАЦИИ ИПОТЕКИ СУДНА 20 ___ жылғы «____» ___________ № _________ год Мемлекеттік кеме тiзiлiмiне 20 ___ жылғы «___» ________ № ______ енгiзiлген деректер негiзiнде осы арқылы ________________________ (кеменің атауы) кемесінiң ипотекасын мемлекеттiк тiркеу куəландырылады. На основании данных, внесенных в Государственный судовой реестр под № ______ от «____» __________ 20 ___ г., настоящим удостоверяется государственная регистрация ипотеки судна _________________________ (наименование судна) Кеменiң ипотекасы мəнінің сипаттамасы

6 ақпан 2013 жыл

Описание предмета ипотеки судна ___________________________________________________ (кеменiң ипотекасы шартының деректемелерi) (реквизиты договора ипотеки судна) ___________________________________________________________________________________ Кепіл беруші Залогодатель ______________________________________________________________________ (басқару органының атауы, орналасқан жерi, мекенжайы (заңды тұлғалар үшін); тегi, аты (наименование, местонахождение, адрес органа, управления (для юридических лиц); фамилия, _______________________________________________________________________________ əкесiнiң аты, азаматтығы, толық мекенжайы (жеке тұлғалар үшін), сондай-ақ телефон, факс, имя, отчество, гражданство, полный адрес (для физических лиц), а также телефон,факс, телекс, __________________________________________________________________________________ телекс, электрондық почта) электронная почта) ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ Кепіл ұстаушы Залогодержатель ___________________________________________________________________ (басқару органының атауы, орналасқан жері, мекенжайы (заңды тұлғалар үшін); (наименование, местонахождение, адрес органа, управления (для юридических лиц); ___________________________________________________________________________________ тегі, аты, əкесiнiң аты, азаматтығы, толық мекенжайы (жеке тұлғалар үшiн), фамилия, имя, отчество, гражданство, полный адрес (для физических лиц), а также ___________________________________________________________________________________ сондай-ақ телефон, факс, телекс, электрондық пошта) телефон, факс, телекс, электронная почта) __________________________________________________________________________________ Кеме ипотекасымен қамтамасыз етілген мiндеттеменің ең көп мөлшерi Максимальный размер обязательства, обеспеченный ипотекой судна ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ Кеме ипотекасының аяқталу күні Дата окончания ипотеки судна __________________________________________ Ерекше белгiлер Особые отметки _________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ Кеме туралы мəлiметтер Сведения о судне __________________ 1. Кеменiң үлгiсi жəне мақсаты Тип и назначение судна _____________________________________________________________ 2. Тіркеу орны Место регистрации _________________________________________________________________ 3. Жасалған орны мен уақыты Место и время постройки ___________________________________________________________ 4. Басты мөлшерлер: Главные размеры: Ұзындығы Ені Бортының биіктігі Длина _____________________ Ширина ______________ Высота борта ___________________ 5. Сыйымдылығы Жалпы Таза Вместимость: _______________________ Валовая __________________ Чистая ____________ Осы Куəлік кеменің ипотекасының мемлекеттік тіркелгендігін куəландырады. Настоящее Свидетельство удостоверяет государственную регистрацию ипотеки судна. Осы куəлікті Көліктік бақылау комитетінің аумақтық органы берді ______________________ Настоящее свидетельство выдано территориальным органом Комитета транспортного контроля 20_____ж./г. «_______»_____________________________ (күні / дата) (айы / месяц) М.О. М.П. Көліктік бақылау комитеті _______________ ____________________________ аумақтық органының басшысы / (қолы / подпись) (аты-жөні / Ф.И.О) Руководитель территориального органа Комитета транспортного контроля Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 желтоқсандағы №1587 қаулысына 2-қосымша Кемені, оның ішінде шағын көлемді кемені жəне оған құқықтарды мемлекеттік тіркеу қағидаларына 6-қосымша Сериясы / Серия хх № ххххххх ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ РЕСПУБЛИКА КАЗАХСТАН КЕМЕHIҢ ИПОТЕКАСЫН МЕМЛЕКЕТТIК ТІРКЕУ ТУРАЛЫ КУƏЛIККЕ ҚОСЫМША ПАРАҚ ДОПОЛНИТЕЛЬНЫЙ ЛИСТ К СВИДЕТЕЛЬСТВУ О ГОСУДАРСТВЕННОЙ РЕГИСТРАЦИИ ИПОТЕКИ СУДНА 20 ___ жылғы/год «____» ___________ № _________ Қосымша парақ Кеме ипотекасын мемлекеттік тіркеу туралы куəлікке берілді. Дополнительный лист выдано к Свидетельству о государственной регистрации ипотеки судна Кеме ипотекасы туралы шартқа қосымша келісімнің нөмірі: _____________________ Номер дополнительного соглашения к договору об ипотеке судна Кеме ипотекасы туралы шартқа қосымша келісім жасалған күні: _____________________ Дата заключения дополнительного соглашения к договору об ипотеке судна № _________ Кеме ипотекасы туралы шартқа енгізілген өзгерістер мен толықтырулардың мəні: Сущность внесенных изменений и (или) дополнений в договор об ипотеке судна ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ Егер, кеме ипотекасы туралы шарт бойынша борышкер кепіл беруші болып табылмаса кепіл беруші жəне (немесе) борышкер ауысқан кезде: При смене залогодателя и (или) должника, если должник по договору об ипотеке судна не является залогодателем: Жаңа кепіл берушінің жəне (немесе) борышкердің атауы: __________________________ Наименование нового залогодателя и (или) должника Жаңа кепіл берушінің жəне (немесе) борышкердің мекенжайы: _____________________ Местожительство нового залогодателя и (или) должника Жаңа кепіл берушінің қолы: _______________________ Подпись нового залогодателя: Осы куəлікке қосымша парақты Көліктік бақылау комитетінің аумақтық органы берді Настоящий дополнительный лист к свидетельству выдан территориальным органом Комитета транспортного контроля __________________________________________________________________ 20_____ж./г. «_______»_____________________________ (күні / дата) (айы / месяц) М.О. М.П. Көліктік бақылау комитеті ______________ _______________________________ аумақтық органының басшысы / (қолы / подпись) (аты-жөні / Ф.И.О) Руководитель территориального органа Комитета транспортного контроля Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 желтоқсандағы №1587 қаулысына 3-қосымша Кемені, оның ішінде шағын көлемді кемені жəне оған құқықтарды мемлекеттік тіркеу қағидаларына 8-қосымша Сериясы / Серия хх № ххххххх ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ РЕСПУБЛИКА КАЗАХСТАН КЕМЕНI МЕМЛЕКЕТТIК КЕМЕ ТIЗIЛIМIНЕН ШЫҒАРУ ТУРАЛЫ КУƏЛIК СВИДЕТЕЛЬСТВО ОБ ИСКЛЮЧЕНИИ СУДНА ИЗ ГОСУДАРСТВЕННОГО СУДОВОГО РЕЕСТРА Осы арқылы кеменiң Настоящим подтверждается, что судно 1. Атауы Название_________________________________________________________________________ 2. Мемлекеттік тіркеу орны Место государственной регистрации__________________________________________________ 3. Тiркеу нөмiрi Регистрационный номер_____________________________________________________________ 4. Мемлекеттік тiркелген күнi Дата государственной регистрации____________________________________________________ 5. Кеменің үлгісі Тип судна ________________________________________________________________________ 6. Жасалған орны мен уақыты Место и время постройки____________________________________________________________ 7. Ұзындығы Длина ___________________________________________________________________________ 8. Ені Ширина __________________________________________________________________________ 9. Биіктігі Высота ___________________________________________________________________________ 10. Меншік иесі жəне оның мекенжайы Собственник и его адрес ____________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ барлық тіркелген құқықтары мен ауыртпалықтары тоқтатыла отырып, Мемлекеттік кеме тізілімінен шығарылғандығы расталады. исключено из Государственного судового реестра с прекращением всех зарегистрированных прав и обременений. Осы куəлікті Көліктік бақылау комитетінің аумақтық органы берді _________________________ Настоящее свидетельство выдано территориальным органом Комитета транспортного контроля 20_____ж./г. «__________»_____________________________ (күні / дата) (айы / месяц) М.О. М.П. Көліктік бақылау комитеті ______________ ___________________________ аумақтық органының басшысы / (қолы / подпись) (аты-жөні / Ф.И.О) Руководитель территориального органа Комитета транспортного контроля

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 7 желтоқсан

№1562

Астана, Үкімет Үйі

«Зоологиялық коллекциялар жинау жəне оларды мемлекеттік есепке алу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 29 желтоқсандағы №1413 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: «Зоологиялық коллекциялар жинау жəне оларды мемлекеттік есепке алу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 29 желтоқсандағы №1413 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., №50, 658-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Зоологиялық коллекциялар жинау жəне оларды мемлекеттік есепке алу ережесінде: 1-тармақта «жəне бақылау» деген сөздер алынып тасталсын; 2-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «2. Зоологиялық коллекцияларға жануарлар дүниесі объектілері тұлыптарының, жұмыртқаларының, криоконсервіленген жыныс клеткаларының, препараттары мен бөліктерінің, оның ішінде хайуанаттар парктері, зообақтар, цирктер, зоологиялық питомниктер, аквариумдер, океанариумдер жабайы жануарларының ғылыми, мəдени-ағартушылық, оқу-тəрбиелік жəне эстетикалық құндылығы бар жинағы жатады.»; 3-тармақ алынып тасталсын; 9-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «9. Зоологиялық коллекцияның иесі оны мемлекеттік есепке қою мақсатында қызметтерді жүзеге асыру басталғанға дейін кемінде он жұмыс күні ішінде «Əкімшілік рəсімдер туралы» 2000 жылғы 27 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес тиісті уəкілетті органды хабардар етеді.»; 10-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «10. Тиісті уəкілетті орган зоологиялық коллекция иесінің хабарламасына сəйкес оны тізілімге енгізеді.»; 13-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «13. Зоологиялық коллекциялар Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге əкету Кедендік одақтың нормативтік құқықтық актілеріне сəйкес жүзеге асырылады.» көрсетілген ережеге 1-қосымшадағы 9,10 жəне 15-тармақтар алынып тасталсын; көрсетілген ережеге 2- жəне 3-қосымшалар алынып тасталсын. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 7 желтоқсан

№1567

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 желтоқсандағы №1567 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер 1. «Өрт қауіпсіздігінің талаптарын белгілейтін стандарттардың, нормалар мен ережелердің жобаларын, сондай-ақ осындай нормалары мен ережелері жоқ объектілердің құрылысын салуға арналған жобалық шешімдерді келісу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 24 қаңтардағы №2, 21-құжат:

көрсетілген қаулымен бекітілген Өрт қауіпсіздігінің талаптарын белгілейтін стандарттардың, нормалар мен ережелердің жобаларын, сондай-ақ осындай нормалары мен ережелері жоқ объектілердің құрылысын салуға арналған жобалық шешімдерді келісу ережесінде: 6-тармақтағы 1) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «1) өрт қауіпсіздігінің талаптарын белгілейтін халықаралық, ұлттық стандарттар, шет мемлекеттердің стандарттары, алдын ала ұлттық стандарттар; 2) «Мемлекеттік емес өртке қарсы қызметтердің жұмысын жүзеге асыру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 15 қазандағы №949 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., №40, 449-құжат): 11-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: көрсетілген қаулымен бекітілген Мемлекеттік емес өртке қарсы қызметтердің жұмысын жүзеге асыру ережесінде: 11-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «11. Өрт сөндіру қызметін жəне өрттің алдын алу жұмысын ұйымдастыру тəртібін, өрт сөндіру деполарының, өрт сөндіру техникасының санын, мемлекеттік емес өртке қарсы қызмет қызметкерлерінің санын осы Ережеге сəйкес ұйымдар мен объектілердің басшылары белгілейді»; 14-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «14. Мемлекеттік емес өртке қарсы қызмет жұмысын ұйымдастыруды регламенттейтін құжаттарды осы Ережеге 1-қосымшада келтірілген мемлекеттік емес өртке қарсы құжаттарының тізбесіне сəйкес ұйым немесе объект басшысы белгілейді.». 3. «Өрт қауіпсіздігіне қойылатын жаңа талаптар» техникалық регламентін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 16 қаңтардағы №14 қаулысында (Қазақстан Республикасы ПҮАЖ-ы, 2009 ж., №1-2, 6-құжат): Көрсетілген қаулымен бекітілген «Өрт қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар» техникалық регламентінде: 45-тармақ алынып тасталсын. 4. «Объектілерді қорғауға арналған өрт техникасының қауіпсіздігіне қойылатын талаптар» техникалық регламентін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 16 қаңтардағы №16 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., №3-4, 8-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген «Объектілерді қорғауға арналған өрт техникасының қауіпсіздігіне қойылатын талаптар» техникалық регламентінде: 14-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «14. Өрт машиналары өрт депосы ғимаратында орналастырылуы тиіс. Қалалар мен елді мекендерді, шаруашылық жүргізу объектілерін қорғауға арналған өрт сөндіру депосының түрі, автомобильдер саны, үй-жайлар құрамы мен олардың алаңдары Қазақстан Республикасы аумағында қолдану үшін рұқсат етілген құрылыс нормаларының талаптарына сəйкес анықталады.»; 15-тармақ алынып тасталсын.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 7 желтоқсан

№1568

6-тармақта: 1) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «1) А санаты – мемлекеттік материалдық резервтері бар объектілер – медициналық препараттарды, есірткі құралдарын, жанар-жағармай материалдарын сақтау қоймалары, азық-түлік жəне киімкешек қоймалары; атом энергиясын пайдалану объектілері; əскери-өнеркəсіптік мақсаттағы өнім шығаратын сала объектілері;»; 3) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «3) С санаты – Қазақстан Республикасының орталық мемлекеттік жəне жергілікті атқарушы органдарының əкімшілік ғимараттары жəне объектілері; Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің объектілері, оның филиалдары мен сақтау қоймалары; шетелдік дипломатиялық өкілдіктер, консулдық мекемелер мен Қазақстан Республикасында аккредиттелген халықаралық ұйымдардың өкілдіктері; республикалық маңызы бар байланыс, теле жəне радиохабарларын тарату объектілері; ғарыш инфрақұрылымы объектілері:»; 14-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «14. Қоршауға оның периметрінің бір бөлігі болып табылатын ғимараттардан басқа қандай да бір құрылыс жапсарлас орналаспауға тиіс, бұл ретте күзетілмейтін аумаққа шығатын ғимараттардың бірінші қабаттарының, сондай-ақ кіретін есік күнқағарынан, өрт сатысынан жəне жапсарлас құрылыстардың төбелерінен кіруге болатын келесі қабаттардың терезелері қажетті жағдайда жабылуы тиіс сырғыма перделермен жабдықталуға тиіс. Ғимарат маңындағы құрылыстардың жалпы кейпіне сəйкес келтіру қажет болған жағдайда, төбе жағы шыныланған, арнайы үлдірмен күшейтілген, сондай-ақ Бөлімшелермен келісілген өзге де техникалық шараларды пайдалануға рұқсат етіледі.»; 35-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «35. БӨП үй-жайы байланыс, өрт сөндіру құралдарымен жарақталады жəне ОБП-ға қосылған дабыл сигнализациясы жүйесімен жабдықталады.»; 46-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «46. Қоймалар үй-жайларының, кассалардың, қару-жарақ бөлмелерінің, мекемелердің құпия бөлімдерінің терезе жақтаулары металл торлармен жабдықталады, орлар 150х150 ұяшықтарды құрайтын, диаметрі кемінде 16 мм болат шыбықтардан жасалады. Шыбықтардың қиылысатын жерлерін дəнекерлеу қажет. Тор шыбықтарының ұшы қабырғаға кемінде 80 мм тереңдікке бекітіледі жəне цементті ерітіндімен құйылады немесе металл конструкцияларға дəнекерленеді. Мұны орындау мүмкін болмаған жағдайда, тор мөлшері кемінде 30х30х5 бұрыштамамен көмкеріледі жəне периметрі бойынша қабырғаға диаметрі кемінде 12 мм жəне ұзындығы кемінде 120 мм болат анкермен 80 мм тереңдікке мықтап дəнекерленеді.»; 47, 48 жəне 49-тармақтар алынып тасталсын. 95-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «95. Күзеттің əр шебінен келген дабыл хабарламасы ОБП-нің дербес нөміріне, бірнеше нөміріне (шептерді бірнеше аймақтарға бөлу кезінде) немесе объектінің ішкі күзет пультіне шығарылады.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

Астан, Үкімет Үйі

Табиғи монополия субъектісінің инвестициялық бағдарламаның (жобаның) орындалуы туралы ақпарат нысанын бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

«Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы» 1998 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 7-бабы 7-5) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасы Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған табиғи монополия субъектісінің инвестициялық бағдарламаның (жобаның) орындалуы туралы ақпарат нысаны бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 желтоқсандағы №1568 қаулысымен бекітілген Нысан 201__жылғы _________ жыл _________________________ (қызмет түрі) __________________________ (субъектінің атауы) Табиғи монополия субъектісінің инвестициялық бағдарламаның (жобаның) орындалуы туралы ақпараты Р/с №

Ивестициялық бағдарлама (жоба) көрсеткіштерінің атауы

Кім бекітті (бұйрықтың күні, нөмірі)

Ісшараларды іске асыру жылдары

Инвестициялық бағдарламаның сомасы, мың теңге

Пайдалар мен шығындар туралы есеп

Реттеліп көрсетілетін қызметтердің (тауарлардың, жұмыстардың) жоспарлы жəне нақты көлемдері туралы ақпарат жоспар нақты

Инвестициялар көздері (нақты шарты)

Тарифте ескерілген инвестициялық Ауытқу бағдарлама іс-шарасының, объектісінің орындалуы, нақты параметрлері (көрсеткіштері) (тоқсан сайын, өспелі қорытындымен)*

Заттай көрсеткіштегі саны

Ауытқудың себептері

Инвести- Инвестиция циялардың сомасы көзі

Ескертпе: * Пайдалар мен шығындар туралы есеп «Жария мүдделі ұйымдардың (қаржылық ұйымдарынан басқа) жариялауы үшін жылдық қаржылық есептіліктің тізбесі мен нысандарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2010 жылғы 20 тамыздағы №422 бұйрығының 3-қосымшасына сəйкес ұсынылады; ** инвестициялық бағдарламаны іске асыру жөніндегі растаушы құжаттарды қоса бере отырып (тиісті шарттардың, келісімшарттардың көшірмелері, орындалған жұмыстарды қабылдау туралы актілер, орындалған жұмыстардың жəне шығыстардың құны туралы анықтама, шот-фактуралар, мемлекеттік қабылдау комиссияларының пайдалануға қабылдау актілері, ішкі жүкқұжаттар, реттелетін нарық субъектілерінің пайдалануға енгізу жəне балансқа алу туралы ішкі бұйрықтары). Ұйым басшысы __________________________ (Т.А.Ə., қолы, күні)

№1577

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталық» республикалық мемлекеттік қазыналық кəсіпорнын құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1997 жылғы 4 маусымдағы №926 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 1997 ж., №24, 217-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін: 3-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «3. Кəсіпорын қызметінің негізгі түрлері: 1) Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес зейнетақылар, жəрдемақылар төлемдерін, біржолғы жəне өзге де төлемдерді ұйымдастыру жəне жүзеге асыру; 2) əлеуметтік жеке кодтар беру; 3) Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тəртіппен міндетті зейнетақы жарналары бойынша салымшылардың (алушылардың) дерекқорын жəне міндетті зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен қамсыздандыру туралы шарт жасасқан жеке тұлғалардың бірыңғай тізімін қалыптастыру; 4) салымшының зейнетақы төлемдерін алу құқығына болжамды инфляция деңгейін ескере отырып, нақты енгізген міндетті зейнетақы жарналарының мөлшерін келесі қаржы жылына айқындау; 5) міндетті зейнетақы жарналарын дербестендірілген есепке алу; 6) міндетті зейнетақы жарналарын жəне (немесе) өсімпұлды агенттерден жинақтаушы зейнетақы қорларына аудару, зейнетақы жарналарының артық (қате) төленген сомаларын жəне (немесе) олар бойынша өсімпұлды агенттерге қайтару; 7) міндетті зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен қамсыздандыру туралы шарт жасаспаған жəне (немесе) əлеуметтік жеке код беру туралы куəлігі жоқ жəне (немесе) деректемелерінде қателер жіберілген тұлғалардың міндетті зейнетақы жарналарын агентке қайтару; 8) жинақтаушы зейнетақы қорларына зейнетақы жинақтарын аудару туралы электронды хабарламаларды жіберу жəне салымшылардың (алушылардың) міндетті зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан зейнетақы жинақтарын бір жинақтаушы зейнетақы қорынан басқасына аударуды жүзеге асыру; 9) салымшы (алушы) міндетті зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен қамсыздандыру туралы шартты жылына екі рет жасасқан жағдайда, сондай-ақ «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» 1997 жылғы 20 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының 45-2-бабының 4-1-тармағында белгіленген жағдайда міндетті зейнетақы жарналары есебінен зейнетақымен қамсыздандыру туралы шарт жасасқан жеке тұлғалардың мəліметтерін бірыңғай тізімге енгізуден бас тартуды ресімдеу; 10) салымшылардың (алушылардың) зейнетақы жинақтарын Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тəртіппен аудару кезінде туындаған жинақтаушы зейнетақы қорларының міндеттемелері бойынша өзара есеп айырысу; 11) агенттердің Орталық есебіне аударған жəне Орталықтан агентке қайтарылған міндетті зейнетақы жарналарының сомалары бойынша тізілімдерін қалыптастыру жəне салықтардың жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің түсуін қамтамасыз ету саласындағы басшылықты жүзеге асыратын уəкілетті органға табыс ету; 12) Орталықтан зейнетақы жəне əлеуметтік төлемдерді тағайындайтын органның төлемдерді тағайындауы үшін Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес зейнетақылар, жəрдемақылар, біржолғы жəне өзге де төлемдерді алушылар істерінің макеттерін қалыптастыру; 13) зейнетақылар, жəрдемақылар, біржолғы жəне өзге де төлемдерді алушылардың орталықтандырылған дерекқорын қалыптастыру жəне оларды дербестендірілген есепке алу; 14) міндетті зейнетақы жарналарын жəне (немесе) міндетті зейнетақы жарналарын аударуды кешіктіргені үшін өсімпұлды бір жинақтаушы зейнетақы қорынан басқа жинақтаушы зейнетақы қорына аудару; 15) міндетті зейнетақы жарналарын жəне (немесе) олар бойынша өсімпұлды есепке алу, аудару, қайтару мəселелері бойынша агенттермен жəне жинақтаушы зейнетақы қорларымен өзара іс-қимыл жасау; 16) орталық атқарушы органның бірыңғай ақпараттық жүйесінің жұмысқа қабілеттілігін қамтамасыз ету жөніндегі іс-шараларды ұйымдастыру; 17) Қазақстан Республикасы заңнамасының зейнетақы жинақтарының құпиясын сақтауды қамтамасыз ету жөніндегі талаптарын ескере отырып, жеке жəне заңды тұлғаларға Орталықтың қызмет түрлері бойынша ақпараттық қызметтер ұсыну; 18) міндетті əлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушылардың міндетті əлеуметтік ауқымдары мен əлеуметтік төлемдерін дербестендірілген есепке алу жəне олардың орталықтандырылған дерекқорын қалыптастыру; 19) Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорының қаражатынан əлеуметтік төлемдерді ұйымдастыру; 20) құжаттар қабылдау. Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорынан əлеуметтік төлемдер тағайындауға, қайта есептеуге арналған істер макеттерін қалыптастыру мəселелері бойынша əлеуметтік төлемдер тағайындай жөніндегі уəкілетті органмен өзара іс-қимыл жасау; 21) əлеуметтік аударымдар мен əлеуметтік төлемдердің жай-күйі мен қозғалысы туралы ақпараттың құпиялылығын қамтамасыз ету жөніндегі Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын ескере отырып, Орталықтың қызмет түрлеріне сəйкес міндетті əлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушыларға ақпараттық қызметтер ұсыну; 22) төлеушілерден түскен міндетті əлеуметтік аударымдарды жəне (немесе) өсімпұлды Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорына аударуды, артық (қате) төленген əлеуметтік аударымдар сомаларын жəне (немесе) олар бойынша өсімпұлды төлеушілерге қайтаруды жүзеге асыру; 23) Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қоры қаражатынан төленетін əлеуметтік төлемдерден ұсталынған міндетті зейнетақы жарналарының 10 пайыз сомасын ұйымдастыру жəне жинақтаушы зейнетақы қорларына аудару; 24) төлеушілерден түскен жəне қайтарылған əлеуметтік аударымдардың тізілімдерін қалыптастыру жəне салықтардың жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің түсуін қамтамасыз ету саласындағы басшылықты жүзеге асыратын уəкілетті органға ұсыну; 25) əлеуметтік жеке код беру туралы куəлігі жоқ жəне (немесе) деректемелерінде қателер жіберілген тұлғалардың əлеуметтік аударымдарының сомаларын төлеушіге қайтаруды жүзеге асыру; 26) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де қызмет түрлері болып айқындалсын.». 2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануы тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы №1584

№ 1566

Астана, Үкімет Үйі

«Бюджеттік инвестициялық жобаларды қарау, іріктеу, іске асыруды мониторингілеу және бағалау ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 17 сәуірдегі № 545 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Бюджеттік инвестициялық жобаларды қарау, іріктеу, іске асыруды мониторингілеу жəне бағалау ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 17 сəуірдегі № 545 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 20, 175-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Бюджеттік инвестициялық жобаларды қарау, іріктеу, іске асыруды мониторингілеу жəне бағалау ережесінде: мынадай мазмұндағы 50-1 жəне 61-1-тармақтармен толықтырылсын: «50-1. Үкiметтік сыртқы қарыз қаражатынан жəне республикалық бюджет қаражатынан сыртқы қарыздарды бірлесіп қаржыландыру болжанған БИЖ-дің құнына техникалық көмекке, тауарларға, оқытуға, жоба құрылысын басқару, сүйемелдеу, институционалдық дамыту, қадағалау жөніндегі консультациялық қызметтерге арналған шығыстар қосылады.»; «61-1. Үкiметтік сыртқы қарыздар қаражатынан қаржыландыру жəне республикалық бюджет қаражатынан сыртқы қарыздарды бірлесіп қаржыландыру болжанған БИЖ ТЭН-нің экономикалық сараптамасының қорытындысы техникалық көмекке, тауарларға, оқытуға, жоба құрылысын басқару, сүйемелдеу, институционалдық дамыту, қадағалау жөніндегі консультациялық қызметтерге арналған шығыстарды бағалауды қамтиды.»; 97-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «97. Республикалық бюджеттің нысаналы даму трансферттері мен кредиттері есебінен қаржыландырылатын жергілікті БИЖ-ді іске асыру жөніндегі ақпаратты облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың мемлекеттік жоспарлау жөніндегі жергілікті уəкілетті органдары есепті кезеңнен кейінгі 10 тамыздан жəне 10 ақпаннан кешіктірмей бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органға ұсынады.»; 101-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «101. Осы ереженің 100-тармағында көрсетілген ақпаратты жергілікті республикалық бюджеттік бағдарламалардың əкімшілері жəне бюджеттік бағдарламалардың əкімшілері БИЖ-дің электронды порталына тиісінше бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уəкілетті органға жəне мемлекеттік жоспарлау жөніндегі жергілікті уəкілетті органға жарты жылда бір рет, есепті кезеңнен кейінгі 20 тамыздан 20 ақпаннан кешіктірмей ұсынады.»; 103-тармақтың 3) тармақшасы алынып тасталсын; көрсетілген ережеге 8-қосымша осы қаулыға қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С. АХМЕТОВ.

Бюджеттік инвестициялық жобаларды қарау, іріктеу, іске асыруды мониторингілеу жəне бағалау ережесіне 8-қосымша

«Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталық» республикалық мемлекеттік қазыналық кəсіпорнын құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1997 жылғы 4 маусымдағы №926 қаулысына өзгеріс енгізу туралы

2012 жылғы 13 желтоқсан

2012 жылғы 7 желтоқсан

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 желтоқсандағы № 1566 қаулысына қосымша

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 11 желтоқсан

С.АХМЕТОВ.

Астана, Үкімет Үйі

«Мемлекеттік күзетілуі тиіс объектілердің кейбір мəселелері» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 7 қазандағы №1151 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Мемлекеттік күзетілуі тиіс объектілердің кейбір мəселелері» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 7 қазандағы №1151 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., №56, 800-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Мемлекеттік күзетілуі тиіс объектілерді айқындау қағидасында: 6-тармақ мынадай мазмұндағы 4-2) жəне 4-3) тармақшалармен толықтырылсын: «4-2) ауыр қылмыс жасағаны үшін күдікті адамдарды стационарлық сот-психиатриялық сараптамадан жəне зерттеуден өткізу жөніндегі мемлекеттік ұйым;»; «4-3) ғарыш инфрақұрылымы объектілері;»; 7-тармақтың 4) тармақшасы алынып тасталсын; Көрсетілген қаулымен бекітілген мемлекеттік күзетілуі тиіс объектілердің инженерліктехникалық нығайтылуын қамтамасыз ету жөніндегі талаптарда: 1-тармақ 6-1) тармақшамен толықтырылсын: «6-1) сырғыма перде – үй-жайларды немесе аумақты бөгде адамдардың кіруінен қорғауға, мүліктің жəне терезелер мен есіктердің тұтастығын сақтауға арналған, адамдарды жəне материалдық бағалы заттарды кедергісіз эвакуациялауға мүмкіндік бере отырып, жедел жағдайларда ішкі жағынан тез ашылады;»; 1-тармақтың 12) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «12) механикалық қорғау құралдары – ғимараттар мен үй-жайлардың əр алуан бекіту құрылғыларымен (құлыптар, жапсырмалар, торлар, сырғыма перделер жəне т.с.с) жабдықталған, объектілерді бұзып кіруден тиісінше қорғауды қамтамасыз ететін жəне кіруді, сондай-ақ ұрланған заттар мен бұйымдарды алып шығуды барынша қиындататын конструкциялық элементтердің (қабырғалар, еден, төбе, есіктер, терезе жақтаулары) жиынтығы;»; 4-тармақтың үшінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «Монтаждау-ретке келтіру қызметтерін көрсету саласындағы нарықты одан əрі жетілдіруді жəне дамытуды ескере отырып, уəкілетті органдар мен бөлімшелер қосымша қорғау шебі ретінде объектілер қауіпсіздігінің осы талаптарда айтылмаған, қолданыстағы заңнамаға сəйкес Қазақстан Республикасының аумағында декларацияланған жəне сертификатталған қазіргі заманғы өзге де техникалық жүйелері мен құралдарын ұсына алады.»;

Республикалық бюджеттiк инвестициялық жобалар мен республикалық бюджеттен нысаналы даму трансферттері мен кредиттер есебінен іске асырылатын жобаларды іске асыруды монитрингілеу жөніндегі есеп РББƏ ______________________ Есепті кезең: 20 __ жылғы Р/с №

ШФТ

ББƏ/ ЖАО

КБ

ББ

1

2

3

4

5

БИЖ-дің Жобаны іске Құжаттаатауы асыру кезеңі маға (жыл/ сəйкес жартыБИЖ-дің жылдық) бастапқы құны 6

7

8

ТЭН/ЖСҚ сəйкес БИЖ-дің түзетілген құны

БИЖ-ді қаржыландырудың барлық жоспарланған көлемі оның ішінде РБ ЖБ 10 11

9

ББƏ/ЖАО бойынша барлығы Сала бойынша барлығы

Кестенің жалғасы ТЭН/ЖСҚ сəйкес орындалған жұмыстардың заттай мəндегі мөлшерi Есептi кезеңге дейінгi Есептi кезеңдегi жоспар Есептi кезеңдегi факт Есепті кезендегі орындалмаған факті іс-шаралар 12 13 14 15

Кестенің жалғасы Іске асыру мерзімінен бастап БИЖ қаржыландыру, барлығы Факт

Орындалған жұмыстардың көлемi, мың теңге Есепті кезенде

Жоспар

РБ

ЖБ

РБ

ЖБ

16

17

18

19

Жал-пы жоспар РБ+ЖБ

20

Факт РБ

ЖБ

21

22

Жалпы факт РБ+ЖБ

23

Ауытқуы РБ мың. теңге 24

% 25

Жалпы ауытқу РБ+ЖБ

ЖБ мың. теңге 26

%

мың. теңге

%

27

28

29

Кестенің жалғасы Ауытқу себептерi

Қабылданған (қабылданатын) шаралар

30

31

Барлық іске асырылатыны 32

Жобалардың саны Аяқталуға Іс жүзінде жоспараяқталғаны ланғаны 33 34

Аяқталмаудың себептерi 35

Ескертпе (құжаттардың бар болу), қымбаттаудың себептері 36 1.** ТЭН: 2. *** ЖСҚ: 3. **** Құрылыс жəне тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері агенттігінң бұйрығы: 4. ***** САРАПТАМАЛАР 1) Салалық органның сараптамасы; 2) ТЭН-нің мемлекеттік сараптамасы; 3) Экономикалық сараптама; 4) Экологиялық сараптама; 5) Санитарлықэпидемиологиялық сараптама.

М.О. ____ Мемлекеттiк органның бiрiншi басшысының Т.А.Ə. қолы Ескертпе: * БИЖ-дің іске асырылуынан бастап толық қаржыландырылуы, оның ішінде жылдар бойынша; ** ТЭН қажет жағдайда, ТЭН-нің № мен мерзімін көрсету қажет. Егер ТЭН қажет болмаған жағдайда «түрін» көрсету қажет. Егер ТЭН қажет болып, жоқ болған жағдайда «жоқ» деп көрсету қажет; *** ЖСҚ-ның № мен мерзімін көрсету қажет. Егер ЖСҚ жоқ болса, «жоқ» деп көрсету қажет; ****Егер қажет болған жағдайда ҚІТКША-нің бұйрық мерзімі мен № көрсету қажет. Егер жоба ҚІТКША бұйрығын талап етпесе, «талап етілмейді» деп көрсетуі қажет. Егер ҚІТКША бұйрығы жоқ болса, «жоқ» деп көрсету қажет; *****сараптаманың № мен мерзімін көрсетуі қажет. Егер сараптама жоқ болған жағдайда, «жоқ» деп көрсету қажет.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 13 желтоқсан

№1588

Астана, Үкімет Үйі

Парниктік газдар шығарындыларына 2013 жылға арналған квоталар бөлудің ұлттық жоспарын бекіту туралы 2007 жылғы 9 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі 94-5-бабының 1) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ: 1. Қоса беріліп отырған Парниктік газдар шығарындыларына 2013 жылға арналған квоталар бөлудің ұлттық жоспары бекітілсін. 2. Осы қаулы 2013 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 желтоқсандағы №1588 қаулысымен бекітілген Парниктік газдар шығарындыларына 2013 жылға арналған квоталарды бөлудің ұлттық жоспары 1. Жалпы ережелер 1. Парниктік газдар шығарындыларына 2013 жылға арналған квоталарды бөлудің ұлттық жоспары (бұдан əрі – Ұлттық жоспар) Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексінің 16-бабының 7) тармақшасына, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 мамырдағы № 586 қаулысымен бекітілген Парниктік газдар шығарындыларына квоталарды бөлу қағидаларына сəйкес, сондай-ақ Қазақстан Республикасының климаттың өзгеруі саласындағы халықаралық шарттарының ережелерін есепке ала отырып əзірленген. 2. Ұлттық жоспар: 1) көміртегі қос тотығының жиынтық шығарындылары жылына көміртегі қос тотығының 20 000 тоннасынан асатын операторларының қондырғыларынан көміртегі қос тотығының шығарындыларын квоталайды (шектейді); 2) тиісті табиғат пайдаланушылар пайдаланатын барлық стационарлық көздер үшін экономика салалары бойынша, сондай-ақ табиғат пайдаланушылар бойынша 2013 жылға арналған бөлінетін квота бірліктерінің мөлшерін анықтайды. 2013 жылға арналған бөлінетін квота бірліктерінің мөлшері

(Соңы 13-бетте).


(Соңы. Басы 12-бетте).

7 8 9 10 11 12 13 14 15

2010 жылғы 31 желтоқсандағы (бұдан əрі - базалық деңгей) жағдай бойынша табиғат пайдаланушылар шығарған, олардың түгендеу паспорттарында көрсетілген көміртегі қос тотығы шығарындыларына теңестіріледі; 3) экономиканың басым секторларындағы жаңа қондырғыларға арналған квота көлемі резервін құраушы квота бірліктерінің мөлшерін анықтайды; 4) метан шығарындылары табиғат пайдаланушылардың парниктік газдар шығарындыларына квота бөлуге енбейді жəне парниктік газдар шығарындыларын қысқарту бойынша ішкі жобалар шеңберінде реттеледі. 3. Қазақстан Республикасының климаттың өзгеруі саласындағы халықаралық шарттарына сəйкес Қазақстан Республикасы үшін парниктік газдар шығарындыларының рұқсат етілген мөлшерін: 1) 2008 жылдан 2020 жылға дейінгі кезеңде көміртегі қос тотығы эквиваленті 4 393 281 мың тонна мөлшерін; 2) 2008-2012 жылдар кезеңінде көміртегі қос тотығы эквиваленті 1 800 525 мың тонна мөлшерін құрайды; 3) 2013-2020 жылдар кезеңінде 2 592 756 мың тонна көміртегі қос тотығы эквиваленті мөлшерінде белгіленеді.

16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41

2. Экономика салалары бойынша парниктік газдар шығарындыларына 2013 жылға арналған квота көлемі жəне табиғат пайдаланушылар үшін квота көлемі 4. Қолданыстағы қондырғылар үшін 147 190 092 бірлік мөлшеріндегі квота көлемі 1-қосымшадағы кестеге сəйкес экономика салалары бойынша тегін бөлінеді. 5. Көрсетілген салалар бөлінісінде табиғат пайдаланушылар арасында квота көлемі бірліктері 2-қосымшадағы кестелерге сəйкес бөлінеді. 3. Парниктік газдар шығарындыларына 2013 жылға арналған квота көлемінің резерві 6. Ұлттық жоспардың квота көлемінің резерві тиісті кезеңге арналған жалпы ішкі ұлттық өнімнің болжанатын жыл сайынғы өсу қарқынының орташа көрсеткіші бойынша парниктік газдар шығарындыларына жалпы квота көлемінде жаңа жəне кеңейтілген қондырғылар үлесін анықтау негізінде есептелген. 7. Ұлттық жоспардың 2013 жылға арналған квота көлемінің резерві табиғат пайдаланушылардың көміртегі қос тотығы шығарындыларының болжамды көрсеткіштері мен олардың базалық деңгейі арасындағы айырманы құрайды. 8. 2013 жылға арналған квота көлемінің резерві 20 633 635 квота бірліктерін құрайды. Парниктік газдар шығарындыларына 2013 жылға арналған квоталарды бөлудің ұлттық жоспарына 1-қосымша Экономика салалары бойынша көміртегі қос тотығының тоннасында квота көлемінің бірліктері

42

Экономика саласы

Саладағы кəсіпорын саны

Сектордың жалпы шығарындылары, көміртегі қос тотығының тоннасы

Энергетика Көмір, мұнай, газ өндіру Өнеркəсіп Барлығы

55 69

84 002 771,97 19 773 943,61

Квота көлемі (шығарындылардың базалық деңгейінен 0 % қысқару бойынша міндеттемелер есебімен), көміртегі қос тотығының тоннасы 84 002 773 19 773 944

54 178

43 413 375,40 147 190 090,98

43 413 375 147 190 092

Парниктік газдар шығарындыларына 2013 жылға арналған квоталарды бөлудің ұлттық жоспарына 2-қосымша 2010 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша энергетика саласының жұмыс істейтін қондырғылар үшін квота көлемінің бірліктері Р/с № 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36

Оператор атауы 2

«3-Энергоорталық» АҚ «AES Өскемен ЖЭО» АҚ «Ақтөбе ЖЭО» АҚ «Алматы электр станциялары» ЗТК АҚ « Алматы электр станциялары» ЖЭО-1 АҚ «Алматы электр станциялары» ЖЭО-2 АҚ «АлЭС» ЖЭО-3 АҚ «Қазақстан алюминийі» АҚ «Астана-Энергия» ЖЭО-1 АҚ «Астана-Энергия» ЖЭО-2 АҚ «Атырау жылуэлектрорталығы» АҚ «Еуроазиялық энергетикалық бірлестік» АҚ «Жайықжылуэнерго» АҚ «Т.И. Батуров атындағы Жамбыл ГРЭС-і» АҚ «ҚАНТ» АҚ «Павлодарэнерго Екібастұз ЖЭО» АҚ «Павлодарэнерго ЖЭО-2» АҚ «Павлодарэнерго ЖЭО-3» АҚ «СевКазЭнерго» АҚ «Екібастұз ГРЭС-2 Станциясы» АҚ «Таразэнергоорталық» АҚ «Трансэнерго» АҚ «Өскемен жылу желілері» АҚ «Шахтинск ЖЭО» АҚ «Жамбыл-Жылу» МКК «Жаңатас-Су-Жылу» МКК «Жетіқаракоммунэнерго» МКК «Жылу» МКК «Коммунальщик» МКК «Қызылордажылуэнергоорталық» МКК «Қызылордаоңтүстікжылуэнергоорталық» МКК «Өзен Жылу» МКК «Серебрянск қ. жылу орталығы» МКК «Глубокое кентінің жылуэнергиясы» МКК «Тұрғын-үй коммуналдық реформалау басқармасы» МКК Қостанай облысы Арқалық қ. əкімдігінің ШЖҚ «Арқалық жылуэнергетикалық компаниясы» МКК 37 Атбасар ауданының əкімшілігіне қарасты ШЖҚ «Атбасар-Теплосервис» МКК 38 Ерейментау ауданының əкімшілігіне қарасты ШЖҚ «Теплосервис» МКК 39 ШЖҚ «Термо-Транзит» МКК 40 «Жылуорталық» МК 41 «Байқоңырэнерго» ӨЭБ МБК 42 «Болат Нұржанов атындағы Екібастұз ГРЭС-1» ЖШС 43 «Ақ-Көл мұнай базасы» ЖШС 44 «АЭС Соғра ЖЭО» ЖШС 45 «Джет-7» ЖШС 46 «Жалтыр АТП» ЖШС 47 «Жаңажол ГТЭС» ЖШС 48 «Қазмырыш-ОЭК» ЖШС 49 «Қарағанды Энергоорталық» ЖЭО-1 ЖШС 50 «Қарағанды Энергоорталық» ЖЭО-3 ЖШС 51 «Қазақмыс» корпорациясы» ЖШС «Жезқазғантүстіметалл» ӨБ, «Қарағандытүстіметалл» ӨБ, «Балқаштүстіметалл»ӨБ, «Борлы» КД, ҚҚЗ, ҚҚМЗ, Балқаш ЖЭО, Жезқазған ЖЭО, ГРЭС,ПТЭ, металлургиялық кешен 52 «МАЭК-Қазатомөнеркəсіп» ЖШС 53 «ИНСАЙТ ӨКФ» ЖШС 54 «Промтепло» ЖШС 55 «Шаңтөбе-Энерго» ЖШС Барлығы 55

Түгендеу паспорттарының деректері, CO2 тонна, 2010 ж 3 485 155,50 1 863 755,40 929 574,40 272 215,30 849 230,00 3 094 722,40 1 192 968,70 8 262 864,30 516 009,07 3 457 480,00 1 225 057,80 13 647 597,90 324 932,10 204 258,00 30 627,50 875 448,00 1 097 997,10 3 154 258,30 3 784 858,00 5 028 631,80 153 070,00 22 156,60 76 050,00 157 137,90 21 178,00 33 122,70 44 514,10 32 391,70 25 141,10 410 524,60 40 116,80 69 367,10 23 705,90 39 737,40 34 150,10 74 962,20

Квота көлемі бірліктері 4 485 156 1 863 755 929 574 272 215 849 230 3 094 722 1 192 969 8 262 864 516 009 3 457 480 1 225 058 13 647 598 324 932 204 258 30 628 875 448 1 097 997 3 154 258 3 784 858 5 028 632 153 070 22 157 76 050 157 138 21 178 33 123 44 514 32 392 25 141 410 525 40 117 69 367 23 706 39 737 34 150 74 962

41 069,50

41 070

31 235,90

31 236

59 876,50 121 323,20 221 428,40 11 982 672,00 25 750,70 424 044,20 1 444 359,50 287 881,30 381 489,00 297 446,30 379 355,30 3 071 969,20 9 933 743,60

59 877 121 323 221 428 11 982 672 25 751 424 044 1 444 360 287 881 381 489 297 446 379 355 3 071 969 9 933 744

3 567 100,80 42 048,30 84 424 50 586,50 84 002 771,97

3 567 101 42 048 84 424 50 587 84 002 773

2010 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша көмір, мұнай жəне газ шығару саласында жұмыс істейтін қондырғылар үшін квота көлемінің бірліктері Р/с №

Оператор атауы

1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

2 «Ақсайгазсервис» АҚ «АрселорМиттал Теміртау» АҚ Көмір департаменті «Интергаз Орталық Азия» АҚ «Ақтау» УМГ «Интергаз Орталық Азия» АҚ «Ақтөбе» УМГ «Интергаз Орталық Азия» АҚ «Қызылорда» УМГ «Интергаз Орталық Азия» АҚ «Южный» УМГ «Интергаз Орталық Азия» АҚ «Атырау» УМГ филиалы «Интергаз Орталық Азия» АҚ «Орал» УМГ филиалы «ҚазТрансОйл» АҚ «Кұлсары» ЖӨДС КНУ БФ «ҚазТрансОйл» АҚ «663 км» МАС АНУ БФ «ҚазТрансОйл» АҚ «Индер» МАС АНУ БФ «ҚазТрансОйл» АҚ «Т. Қасымов атындағы» ГНПС « АНУ БФ «ҚазТрансОйл» АҚ Маңғыстау мұнай құбыры басқармасы, БФ «ҚазТрансОйл» АҚ Орал мұнай құбыры басқармасы, БФ «ҚазТрансОйл» АҚ Жабдықтарды өндірістік-техникалық қамтамасыз ету жəне жиынтықтау базасы, Шығыс филиалы «Қаражанбасмұнай» АҚ «Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг Б.В.» АҚ Қазақстан филиалы «Каспий мұнай ТМЕ» АҚ «КТК-К» АҚ «Атырау» МАС «Манғыстаумұнайгаз» АҚ Көлік департаменті «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ əкімшілік жəне əлеуметтік даму департаменті «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ «Жетібаймұнайгаз» ӨБ «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ «Қаламқасмұнайгаз» ӨБ «КОР ҰК» АҚ «Норт Каспиан Оперейтинг Компани Б.В» АҚ, Қашаған кен орнының теңіз объектілері, Атырау облысы «Норт Каспиан Оперейтинг Компани Б.В» АҚ, Жер үсті объектілері, Атырау облысы «Норт Каспиан Оперейтинг Компани» Б.В. АҚ, Маңғыстау облысы «Павлодар мұнай-химия зауыты» АҚ «ПетроКазахстан КумкольРесорсиз» («ПККР») АҚ Қызылқия ш/а «ПетроКазахстан КумкольРесорсиз» («ПККР») АҚ Құмкөл жəне Оңтүстік Құмкөл, Шығыс Құмкөл, Солтүстік Нуралы ш/а «ПетроКазахстан КумкольРесорсиз» («ПККР») АҚ Арысқұм ш/а «ӨзенМұнайгаз» АҚ «Ембімұнайгаз» АҚ «Жылыоймұнайгаз» МГШБ «Ембімұнайгаз» АҚ «Доссормұнайгаз» МГШБ «Ембімұнайгаз» АҚ «Қайнармұнайгаз» МГШБ «Ембімұнайгаз» АҚ «Жайықмұнайгаз» МГШБ «СНПС АйДанМұнай» АҚ «СНПС-Ақтөбемұнайгаз» АҚ «Торғай Петролеум» АҚ «Шұбаркөл комір» АҚ «Алтиес Петролеум Интернэшнл» АФК АҚ «Қазгермұнай» БК АҚ «КНЛК Интернешнл Казахстан ИНК» ЖШС АҚ «Сайпар Дриллинг Компани Б.В. филиалы АҚ, Қарашығанақ Проджект» Атырау қаласы «Стандарт Газ» ЖШС өкілдігі «Oil Services Company» ЖШС «Ақжар Ойл АС» ЖШС «Атырау МӨЗ» ЖШС «БИС» ЖШС «Бұрғылау» ЖШС «Жайықмұнай» ЖШС «Қазақойл Ақтөбе» ЖШС «Қазақ газ өңдеуші зауыты» ЖШС «Қазақтүрікмұнай» ЖШС Ақтөбе облысы «Қазақтүрікмұнай» ЖШС Маңғыстау облысы «Қарақұдықмұнай» ЖШС «Кен - Сары» ЖШС «ПетроҚазақстан Ойл Продактс» ЖШС «Сары-Арқа Спецкокс» ЖШС «Стаутс Ойл»ЖШС Кеңлік ш/а «Стаутс Ойл» ЖШС Оңтүстік Қарабұлақ ш/а «Тандай Петролеум» ЖШС «Теңізшевройл» ЖШС «Великая стена» ҚҚБК ЖШС «ҚазМұнайГаз - Бұрғылау» Сервистік Бұрғылау Кəсіпорны» ЖШС «Арман» БК ЖШС «ҚуатАмлонМұнай» БК ЖШС «Фэлкон Ойл энд Гэс ЛТД» ЖШС «Бузачи Оперейтинг ЛТД» ФК 69

13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 Барлығы

Түгендеу паспорттарының деректері, CO2 тонна, 2010 жыл 3 2 637 082,70 357 044,30 70 301,50 81 752,50 228 617,10 27 098,80 208 549,30 92 747,50 27 092,50 38 911,30 27 309,30 37 910,50

Квота көлемі бірліктері

58 601,29

58 601

4 2 637 083 357 044 70 302 81 753 228 617 27 099 208 549 92 748 27 093 38 911 27 309 37 911

35879,70

35880

25 490,40

25 490

315 343,20 1 403 166,00

315 343 1 403 166

26 840,60 39 067,20 24 920,50

26 841 39 067 24 921

197 099,30

197 099

140 452,10 407 942,00 25 366,60 148 566,00

140 452 407 942 25 367 148 566

122 011,80

122 012

60 123,00

60 123

729 257,40 61 679,61

729 257 61 680

453 535,37

453 535

153 972,15

153 972

680 449,00 234 991,90 53 894,50 20 820,00 48 769,90 101 432,40 1 345 417,80 502 824,20 190 295,60 42 897,60 486 032,40 246 060,10 25 779,60

680 449 234 992 53 895 20 820 48 770 101 432 1 345 418 502 824 190 296 42 898 486 032 246 060 25 780

199 012,50 34 932,00 120 694,80 627 475,87 21 395,40 320 196,40 240 259,00 504 628,70 76 255,50 21 846,70 20 242,70 34 222,63 21 465,60 573 119,90 171 226,90 125 341,89 40 555,40 125 005,00 3 723 689,50 90 883,50 24 001,30

199 013 34 932 120 695 627 476 21 395 320 196 240 259 504 629 76 256 21 847 20 243 34 223 21 466 573 120 171 227 125 342 40 555 125 005 3 723 690 90 884 24 001

22 485,10 110 763,70 50 813,00 230 034,10 19 773 943,61

22 485 110 764 50 813 230 034 19 773 944

2010 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша өңдеуші өнеркəсіп саласында жұмыс істейтін қондырғылар үшін квота көлемінің бірліктері Р/с № 1 1 2 3 4 5 6

13

www.egemen.kz

6 ақпан 2013 жыл

Оператор атауы 2 Ақсу БФ - «Казхром» ТҰК» АҚ филиалы Ақтөбе БФ «Казхром» ТҰК» АҚ филиалы «Altyntau Resources» АҚ «Central Asia Cement» АҚ «Хром қосындыларының Актөбе зауыты» АҚ «Қазақстан алюминийі» АҚ Краснооктябрь бокситті кен басқармасы филиалы

Түгендеу паспорттарының деректері, CO2 тонна, 2010 ж 3 1 752 180,80 893 389,90 71 449,50 684 558,00 172 371,57 84 142,64

Квота көлемі бірліктері 4 1 752 181 893 390 71 450 684 558 172 372 84 143

43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 Барлығы

«Қазақстан алюминийі» АҚ Торғай бокситті кен басқармасы филиалы «АрселорМиттал Теміртау» АҚ «Бұхтарма цемент компаниясы» АҚ «Варваринское» АҚ «Жəйрем ТБК» АҚ «Қазақстан электролиз зауыты» АҚ «Карцемент» АҚ «Қостанай минералдары» АҚ «Соколов-Сарыбай тау-кен байыту өндірістік бірлестігі» АҚ «Суффле Қазақстан Солодовенный зауыты « АҚ «САФ Шыны компаниясы» АҚ «Южный-1,2» филиалының ыдыс шыны зауыты «Теміртау электрметаллургиялық комбинаты» АҚ (ТЭМК) «Шымкентцемент» АҚ «Салини Коструттори С.П.А» ҚФ АҚ «Казхром» ТҰК АҚ - Донской ТБК филиалы «Василенко С.Н.» ЖК «Тодини Конструциони Дженерали С.п.А.» ҚФ АҚ «Қазмарганец» РУ - «Казхром» ТҰК АҚ филиалы «AMITECH ASTANA» ЖШС «Apriori» ЖШС «KSP Steel» ЖШС Павлодар филиалы «Аиби Компани» ЖШС «Ақтөбе жез компаниясы» ЖШС «Арт-Строй» ЖШС «Асфальтобетон 1» ЖШС «Богатырь Көмір» ЖШС «Гидромаш-Орион» МЖБК ЖШС «Жамбыл цемент өндірістік компаниясы» ЖШС «Ерсай Каспиан Контрактор» ЖШС ТОО «Кастинг» Павлодар филиалы «ҚазАзот» ЖШС «Казфосфат» НДФЗ” ЖШС «Казфосфат» ЖШС «Қаратау» ТӨК филиалы «Қазмырыш» ЖШС. Риддер тау-кен байыту кешені «Қазмырыш» ЖШС. Риддер металлургиялық кешені. Мырыш өндірісі «Қазмырыш» ЖШС. Өскемен металлургиялық кешені. (ӨМК) «Қаратау» ЖШС «Кнауф Гипс Капшағай ЖШС. ДЭГ қатысуымен кəсіпорын» «Коппер Текнолоджи» ЖШС «Октябрьдің 50 жылдығы» кен орны «Қазақмыс» корпорациясы» ЖШС «Белоусов ТБК, Ақтоғай ТБК» Филиалдары, Жез-химиялық комбинат «Мираш-Н» ЖШС «Майкубен-Вест» ЖШС «Өркен» ЖШС «Өркен-Атасу» өкілдігі «Сас-Төбе технолоджис» ЖШС «Тараз металлургия зауыты» ЖШС «Автомобиль жолдарын басқару» ЖШС «Орталық Азия қант корпорациясы» ЖШС «Қазфосфат» ТФ ЖШС «Минералдық тыңайтқыштар» 54

29 589,30

29 589

20 574 470,00 1 121 540,57 32 807,69 69 305,30 461 248,63 209 954,10 53 008,00 3 167 758,20

20 574 470 1 121 541 32 808 69 305 461 249 209 954 53 008 3 167 758

20 104,20 32 148,10

20 104 32 148

122 581,40

122 581

673 950,86 23 878,70 320 352,30 45 250,57 41 835,60 23 035,00 220 821,83 437 571,40 1 024 369,90 218 111,50 47 753,70 153 758,60 21 206,80 4 672 378,00 1 336 539,80 486 679,30 35 365,30 39 126,26 344 287,50 1 350 418,61 26 298,40 200 450,70 439 127,90

673 951 23 879 320 352 45 251 41 836 23 035 220 822 437 571 1 024 370 218 112 47 754 153 759 21 207 4 672 378 1 336 540 486 679 35 365 39 126 344 288 1 350 419 26 298 200 451 439 128

563 863,80

563 864

21 168,30 25 844,00

21 168 25 844

34 241,20

34 241

263 228,10

263 228

22 720,30 56 975,00 41 604,10 426 139,70 68 271,40 24 874,88 90 861,80 38 406,40 43 413 375,40

22 720 56 975 41 604 426 140 68 271 24 875 90 862 38 406 43 413 375

Аббревиатуралардың толық жазылуы: АҚ – акционерлік қоғам ЖЭО – жылуэнергияорталығы МАЭС – мемлекеттік аудандық электр станциясы МКК – мемлекеттік коммуналдық кəсіпорын ШЖҚ – шаруашылық жүгізу құқығы МК – мемлекеттік кəсіпорын МБК ӨЭБ – мемлекеттік бірыңғай кəсіпорын өндірістік энергетикалық бірлестік ГТЭС – газ турбинасы электр станциясы КД – көмір департаменті ТГБ – торапты газ құбыры басқармасы МАС – мұнай айыратын станция БФ – батыс филиалы МГӨБ – мұнай-газ өндіру басқармасы ҚК – қызметтік кəсіпорын ЖШС – жауапкершілігі шектеулі серіктестік ЖК – жеке кəсіпорын

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 14 желтоқсан

№1598

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын жəне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасын дайындау жөніндегі қызметті лицензиялаудың кейбір мəселелері туралы «Лицензиялау туралы» 2007 жылғы 11 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 6-бабына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын жəне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасын дайындау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін қойылатын біліктілік талаптары жəне оларға сəйкестікті растайтын құжаттар тізбесі бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі Техникалық реттеу жəне метрология комитеті Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын жəне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасын дайындау жөніндегі қызметті жүзеге асыру бойынша лицензиар болып белгіленсін. 3. «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын жəне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасын дайындау жөніндегі қызметті лицензияланатын қызметке қойылатын біліктілік талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 14 желтоқсандағы №1529 қаулысының (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №8, 156-құжат) күші жойылды деп танылсын. 4. Осы қаулы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік жиырма бір күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 14 желтоқсандағы №1598 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын жəне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасын дайындау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін қойылатын біліктілік талаптары жəне оларға сəйкестікті растайтын құжаттар тізбесі р/с Біліктілік талаптары: № 1 2 1 Стандарттау жөніндегі нормативтік құжаттар, сондай-ақ белгіленген тəртіппен келісілген жəне бекітілген мемлекеттік рəміздерді дайындау процесін регламенттейтін техникалық құжаттамалар (техникалық тапсырма, техникалық шарттар, конструкторлық-технологиялық құжаттама) 2 Жеке меншік немесе оны жалға алу құқығындағы өндірістік-техникалық базаның (өндірістік үй-жайлардың, технологиялық жабдықтың, өлшеу жəне бақылау құралдарының, оның ішінде қолданыстағы стандарттау жөніндегі нормативтік құжаттардың талаптарына сəйкес дайындалған мемлекеттік рəміздердің сапасын жəне оларды дайындаудың технологиялық процесін сақтауды қамтамасыз ететін түстер атласының) болуы 3 Пайдаланылатын өлшеу құралдарын жəне сынау жабдығын тексеру немесе метрологиялық аттестаттау туралы сертификаттың болуы 4

Құжаттар

Ескертпе

3 Стандарттау жөніндегі нормативтік құжаттар жəне техникалық тапсырма, техникалық шарттар, конструкторлық-технологиялық құжаттама, технологиялық процесс туралы ақпаратты қамтитын мəліметтер нысаны (қосымшаға сəйкес) Жеке меншік немесе оны жалға алу құқығындағы шарт туралы ақпаратты қамтитын мəліметтер нысаны (қосымшаға сəйкес)

4

Сертификатты берген ұйымның атауы, сертификаттың атауы, нөмірі мен күні туралы ақпаратты қамтитын мəліметтер нысаны (қосымшаға сəйкес) Мемлекеттік рəміздерді дайындаудың технологиялық Оқу орнының атауын, мамандығы мен процесіне байланысты, лицензияланатын қызмет біліктілігін, дипломның берілген күні мен саласында тиісті біліктілігі жəне білім деңгейі бар нөмірін, орнын, сондай-ақ куəлікті, персоналдың болуы сертификатты берген ұйымның атауын, нөмірі мен күнін көрсете отырып, ақпаратты қамтитын мəліметтер нысаны (қосымшаға сəйкес)

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын жəне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасын дайындау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін қойылатын біліктілік талаптары жəне оларға сəйкестікті растайтын құжаттар тізбесіне қосымша Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын жəне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасын дайындау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін қойылатын біліктілік талаптарға сəйкестігі туралы мəліметтер нысаны 1. Стандарттау жөніндегі нормативтік құжаттар: стандарттың атауы______________________ стандарттың нөмірі______________________ 2. Техникалық құжаттаманың болуы: 1) техникалық тапсырманың атауы___________ техникалық тапсырманың қабылданған күні______________ келісілді_____________ бекітілді_____________ 2) Техникалық шарттардың атауы______________ келісілді_____________ бекітілді_____________ 3. Өндірістік техникалық база: өндірістік үй-жайларды сатып алу/сату/жалға алу келісімшартының нөмірі______________ жасалған күні______________ кіммен жасалды (заңды тұлғаның жəне жеке тұлғаның атауы)__________ технологиялық жабдықтың атауы_______________ өлшеу жəне бақылау құралдарының атауы________________ түстер атласының болуы бар/жоқ_______________ 4. Салыстырып тексеру немесе метрологиялық аттестаттау туралы сертификаттар: салыстырып тексеру немесе метрологиялық аттестаттау туралы сертификаттардың берілген күні______________ сертификатты берген органның атауы__________ сертификаттың қолдану мерзімі_______________ 5. Персонал: тегі, аты, əкесінің аты_________________ мамандығының жəне біліктілігінің атауы_______________ дипломның/аттестаттың нөмірі_______________ дипломның/аттестаттың берілген күні____________ дипломды/аттестатты берген оқу орнының атауы_____________ сертификаттың/куəліктің нөмірі______________ сертификаттың/куəліктің берілген күні________________ сертификатты/куəлікті берген ұйымның атауы_____________

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 29 қараша

№1509

Астана, Үкімет Үйі

Электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларын бекіту туралы «Электр энергетикасы туралы» Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 шілдедегі Заңының 4-бабының 14) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С. АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 қарашадағы № 1509 қаулысымен бекітілген Электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Электр энергетикасы туралы» Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 шілдедегі Заңының 4-бабының 14) тармақшасына сəйкес əзірленді жəне электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы тəртібін айқындайды. 2. Осы Қағидалар Қазақстан Республикасының қолданыстағы электр қондырғыларын жəне қайта жаңғыртылатын электр станцияларын, электр жəне жылу желілерін пайдалануға, жөндеуге, монтаждауға, реттеуге жəне сынауға байланысты персоналына қолданылады. 3. Осы Қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады: 1) II, III жəне өзге тобы бар жұмыскер – электр қауіпсіздігі бойынша II, III жəне өзге тобынан төмен емес жұмыскер; 2) бригада (наряд немесе нұсқау бойынша) – жұмыс атқарушыны немесе бақылаушыны қоса алғанда құрамында екі немесе одан көп адам бар бригада; 3) электр жеткізудің əуе желілері – ашық ауада орналасқан жəне инженерлік құрылыстарда (көпірлер, жол өтпелері жəне басқалары) тіреуіштеріне немесе кронштейндеріне жəне бағандарына оқшаулағыштар мен арматуралар арқылы бекітілген сымдар бойынша электр энергиясын беруге арналған құралдар; 4) бағытталған кернеу астындағы əуе желісі – жалпы ұзындығы 2 километрден кем болмайтын ƏЖ жəне барлық ұзындық бойымен немесе жеке бөлiмшелерiне ось қашықтықта 110 киловольт жəне одан жоғары кернеумен өтетiн ƏЖ жəне ƏЖС, м: 110 киловольтты ƏЖ үшін 100

220 киловольтты ƏЖ үшін 150 500 киловольтты ƏЖ үшін 200 1150 киловольтты ƏЖ үшін 250 5) қайталама (көмекші) тізбек – электр станцияларының (қосалқы станцияларының) басқару құралдары мен құрылғыларын, автоматикасын, өлшемін, қорғанышы мен дабылын байланыстыратын электр сымдары мен қысқыштар қатарының жиынтығы; 6) алғашқы рет рұқсат беру – наряд немесе нұсқау бойынша жұмысқа алғаш рет рұқсат беру; 7) қайта рұқсат беру – наряд бойынша бұрын жұмыстар жүргiзiлген жұмыс орнына қайта рұқсат беру; 8) электр өрісіне əсер ететін аймақ – электр өрісінің кернеуі 5 киловольт/метрден асатын кеңістік; 9) экрандау аймағы – электр өрісті ғимараттар мен имараттарына, сонымен қатар жерге тұйықталған металл конструкцияларына, жабдықтардың іргетастарына, күш беретін трансформаторлар мен электр өрісінің кернеуі 5 киловольт/метрден аспайтын ірі аумақты объектілерге жақын орналасқан кеңістік; 10) коммутациялық аппарат – электр тізбектерінің коммутациясы мен тоқ жүргізуге (ажыратқыш, жүктеме ажыратқышы, бөлгіш, айырғыш, автомат, өшіргіш, пакеттік ажыратқыш, сақтандырғыш жəне өзгелері) арналған электр аппараты; 11) жүк көтергіш машиналар – крандардың барлық түрі, кран-экскаваторлар (арқанға ілінген ілгекпен жұмыс істеуге арналған экскаваторлар), жүк көтергіш, жүк пен адамдарды көтеруге арналған жүкшығыр; 12) механизмдер – гидравликалық көтергіштер, телескоптық мұнаралар, экскаваторлар, тракторлар, автотиегіштер, бұрғылау-кран машиналары, механикалық жетекті жылжымалы баспалдақтар жəне өзгелері; 13) бұрмаланбаған электр өрiсiнiң кернеуi – жұмыс процесінде адамның болуы қажет аймақпен айқындалатын адамның қатысуымен бұрмаланбаған электр өрiсiнiң кернеуi; 14) рұқсаттама-наряд (наряд) – оның мазмұнын, орнын, басталу мен аяқталу уақытын, қажетті қауiпсiздiк шараларын, қауiпсiз жұмыс жасауға жауапты бригаданың құрамы мен адамдарын айқындайтын жұмысты қауiпсiз орындауға арналған, арнайы бланкідегі нұсқау; 15) электр беретін əуе желілерін жəне байланыс əуе желiлерiн күзету аймағы – шеткi өткiзгiштерден бастап желінің екі жағында бойлай орналасқан ауытқусыз жағдайында болатын сызықтық жазықтықпен шектелген əуе желілерінің аймағы (бұдан əрi – ƏЖ) бойынша жер телімі жəне əуе кеңiстiктер түрiнде, м; кернеуі 1 киловольтқа дейін ƏЖ жəне БƏЖ үшін 2 1-20 киловольт болатын ƏЖ үшін 10 35 киловольт болатын ƏЖ үшін 15 110 киловольт болатын ƏЖ үшін 20 220 киловольт болатын ƏЖ үшін 25 500 киловольт болатын ƏЖ үшін 30 Шеткi өткiзгiштерден басталатын екі желіні бойлай орналасқан ауытқусыз жағдайында болатын тiк жазықтықпен шектелген су қоймаларынының үстінен əуе кеңістігі түрінде су қоймаларымен (өзендер, арналар, көлдер жəне тағы басқа) өтетін ƏЖ ауысуы бойының аймағы кемелер жүретін ұзындығы 100 метр су қоймалары үшін, кемелер жүрмейтін су қоймалары үшін бойлайтын күзет аймақтарын орнатуға ескертілген құрлықтан өтетін ƏЖ; 16) кəбілдік электр беру желілерін жəне кəбілдік байланыс желілерінің күзет аймағы – тік жазықтық пен шектелген, кəбілдік желінің (бұдан əрi – КЖ) жерастын бойлайтын жер телiмi, КЖ арналған екi жағынан желі шеткі кəбілдің арасы 1 метр жəне 2 метр кəбілді байланыс желілері (бұдан əрi – КБЖ); 17) əкiмшілік-техникалық персонал – жетекшiлер, қызмет жəне бiрлестiктер бөлiмдерiнiң басшылары, кəсіпорындар, цехтар, зертханалар, аудандар жəне электр желiлерiнiң бөлiмшелерi, айтылған адамдардың орынбасары жəне де əкiмшiлiк функциялары жүктелген мамандар; 18) кезекшi персонал – жедел басқаруға жəне жедел ауыстырып қосу мүмкіндігі бар жəне кезекшiлiкте болатын жұмыскерлер: диспетчерлер, кезектi инженерлер жəне техниктер, ауысым басшылары, үйдің жəне басқару тақтасындағы кезекшілер, жедел-шығу бригадаларының мүшелері. Егер Қағидалар мəтінінде бөліну талап етілмесе «кезекшi» термині қолданыла береді; 19) жедел-жөндеу персоналы – бекітілген көлемдегі электр қондырғыларына жедел қызмет көрсетуге арналған, арнайы оқудан өткен жəне үйретуден өткен жөндеу персоналы; 20) жөндеу персоналы – электр станциялары мен қосалқы станциялардың электр қондырғыларын, ƏЖ, КЖ, ƏЖС, КЖС, релелік қорғанысты, автоматиканы, өлшеу құралдарын, найзағайдан қорғау мен оқшаулағышты, диспетчерлік мен технологиялық басқару құралдарын пайдалану-жөндеу қызмет көрсетумен айналысатын кəсіби мамандар жəне жұмысшылар, электр зертханалардың персоналы; 21) жұмыс орнын дайындау – жұмыс орнындағы қауіпсіз жұмысты қамтамасыз ету бойынша техникалық іс-шараларды орындау; 22) кəсіпорын – кəсіпорындар, ұйымдар мен басқа да заңды адамдар; 23) біріктіру – бір мақсаттағы, атауы жəне кернеуі, тарату құрылғыларының (бұдан əрi – ТҚ), генераторының, тақтасының, құрастыру шиналарына біріккен жəне электр станциясының, қосалқы станциялардың жəне басқа да аймағында орналасқан электр тiзбегi (жабдық жəне шиналар); 24) кернеумен жұмыс – тоқ өткiзетiн бөлiктерге жанасумен, жұмыстық кернеуде орналасқан немесе аралығында тоқ өткізетін төмен мүмкіндікті бөліктерімен атқарылатын жұмыс; 25) биіктікте атқарылатын жұмыстар – жинақтау керек-жарақтарымен немесе тiкелей конструкциялар элементтермен, жабдықпен, машиналар жəне механизмдермен, биіктігі 5 метрде жəне топырақтың, жабындардан немесе жұмыс төсенiшінен жоғарыда атқарылатын жұмыстар. Бұл ретте жұмысшыны жұмыстың барлық сəттерінде жəне орын ауыстыру кезінде биіктіктен құлаудан сақтаудың негізгі құралы сақтандыру белдігі болып табылады; 26) жұмыс орны – жұмысты орындау үшін персоналдың кіруіне рұқсат етілетін электр қондырғы учаскісі; 27) нұсқау – жұмыстың қауіпсіз орындалуы үшін берілген ауызша тапсырма жəне ол жұмыстың құрамын, орнын, қауіпсіздік шараларын (егер қажет болса) жəне оны орындау тапсырылған тұлғаны анықтайды. 28) тоқ өткізетін бөлігі – кернеуі бар электр қондырғының бөлігі; 29) тоқ өткізбейтін бөлігі – апаттық жұмыс тəртiптерiнде кернеу өрісінде болатын электр қондырғының бөлiгi, мысалы, электр машина корпусы; 30) электр қондырғы – электр энергиясы шығарылатын, өндірілетін, жеткізілетін, таратылатын, тұтынылатын қондырғы; 31) жергілікті кезекші персоналсыз электр қондырғысы – ƏЖ жəне КЖ, жедел-шығу бригадалары немесе жедел-жөндеу жұмыстарының персоналы арқылы қызмет көрсетілетін электр қондырғысы; 32) жұмыс істеп тұрған электр қондырғы – коммутациялық аппаратқа берілетін кернеу немесе кернеулі электр қондырғысы немесе оның учаскісі; 33) қарапайым жəне көрнекті схемасы бар электр қондырғысы – 1000 вольт кернеуден жоғары ТҚ жеке секцияланған немесе секцияланбаған жүйе шиналары, салқын жүйесі жоқ шиналар, барлық ƏЖ жəне КЖ, 1000 вольтқа дейін жететін барлық электр қондырғылары; 34) күрделi схемасы бар электр қондырғысы – кернеуі 1000 вольттан жоғары, қарапайым схемасы бар электр қондырғыларына қарағанда, шина жүйесі дамыған ТҚ. 4. Қызметі электр қондырғылармен байланысты жұмыскерлердің осы Қағидалардың 1-қосымшасына сəйкес электр қауіпсіздігі бойынша тобы болуы қажет. Электр қауіпсіздігі бойынша топты беру тəртібі Қазақстан Республикасы Үкіметі бекіткен Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларында көрсетілген. 5. «Арнайы жұмыстар» қауіпсіздігі бойынша қосымша талап қойылатын жұмыстарды орындауға жіберілетін адамдардың біліктілік куəлігінде жазу болуы тиіс. Арнайы жұмыстарға мыналар жатады: жоғары өрмелейтін жұмыстар; тоқ жүретін бөліктердегі кернеуі бар жұмыстар: тазалау, оқшаулағыштарды ауыстыру, жуу жəне қыспақтарды жалғау, тростарды майлау; құдықтарда, шурфтарда, қазылған жерлерде жəне тереңдігі 2 метрден асатын қазан шұңқырлардағы жұмыстар; қысым қатысында жұмыс істейтін ыдыстарды жөндеу: жоғарылатылған кернеу жабдықтарын (мегаомметрлермен жұмыс істеуден басқа) сынау. 6. Электр станцияларының жəне қосалқы станциялардың жұмыс істеп тұрған электр жабдықтары бар (басқару, релейлік жəне соған ұқсас қалқандарды қоспағанда) үй жайларда, жабық тарату қондырғыларында (бұдан əрі – ЖТҚ) жəне ашық тарату қондырғыларында (бұдан əрі – АТҚ), құдықтарда, туннельдерде жəне орларда болатын, сондай-ақ ƏЖ қызмет көрсетуге жəне күрделі жөндеуге қатысатын барлық персоналға қорғаныс каскаларын пайдалану қажет. 7. 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларындағы кезекші жұмыскерлер немесе электр қондырғыларына жеке өзі қызмет көрсететін жедел-жөндеу персоналына жəне ауысым бойынша аға жұмыскер IV топты, қалғандары ІІІ топты иеленуі тиіс. 1000 В-қа дейінгі электр қондырғыларындағы кезекші жұмыскерлер немесе электр қондырғыларына жеке өзі қызмет көрсететін жедел-жөндеу персоналы III тобын иеленуі қажет. 8. Электр қондырғыларында кернеулі қоршалмаған тоқ жүретін бөлшектерге адамдардың, жүк көтергіш машиналарының, механизмдердің осы Қағидалардың 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген аз ара қашықтықтан жақындауына тыйым салынады. 9. Электр станциялары мен қосалқы станцияларындағы электр қондырғыларын кезекшіліктен немесе жедел-жөндеу персоналы кезекшілікте тұрған III топтағы бір адам ғана немесе əкімшіліктехникалық персоналына V топтағы жұмыскер де қарауды жүргізе алады. 10. Осы электр қондырғыларға қызмет көрсетпейтін жұмыскерлерді тек 1000 Вольттан жоғары электр қондырғыларындағы IV топтағы немесе 1000 Вольттағы кернеуліктегі электр қондырғыларындағы III тобы бар кезекші мен жедел-жөндеу персоналының не жеке өзінің тексеруге құқығы бар жұмыскердің бірге жүруімен ғана жіберуге болады. Бірге ілесіп жүруші электр қондырғыларына жіберілген адамдардың қауіпсіздігін қадағалап отыруы қажет жəне Қағидалардың 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген аз қашықтықтағы тоқ жүретін бөліктерге оларды жақын келмеуі туралы ескертуге міндетті. 11. 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларын тексеру барысында қоршаумен немесе тосқауылмен жабдықталмаған бөлмелердегі тоқ өтетін бөлшектерге осы Қағидалардың 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілгеннен аз ара қашықтықта жақындауға тыйым салынады. Қоршалған жердің есігін ашуға жəне тосқауылдан немесе қоршаудан асуға тыйым салынады. 1000 В-қа дейінгі электр қондырғыларын тексеру барысында қалқандардың, басқару пульттерінің жəне басқа да қондырғылардың есіктерін ашуға болады. Тексеру барысында кез келген жұмыс түрлерін орындауға тыйым салынады. 12. 6-35 кВ электр қондырғыларында жерге тұйықталу барысында жерге тұйықталған 4 метр ара қашықтықта жақындау, ал ЖТҚ 8 метр ƏЖ жақындау тұйықталуды жою немесе кернеуге түскен адамды босату мақсатында жедел қосып-алуға ғана рұқсат беріледі. Бұл ретте электр қорғау құралдарын қолдану керек. 13. 1000 В-тан жоғары ажыратқыштарды, бөлгіштерді қол жетекпен қосып-алу жұмыстарын диэлектрикалық қолғаптар киіп орындау керек. 14. Сақтандырғышты алу немесе қайта орнату жұмыстары тек кернеуді ажыратқаннан кейін ғана орындалады. Кернеуде, бірақ жүктемесіз жалғауларда тұрған сақтандырғышты алуға немесе орнатуға, егер схемада кернеуді алып тастауға мүмкіндік беретін коммутациялық аппараттар жоқ болғанда жол беріледі. Екінші тізбектерінің, жарықтандыру желілерінің жəне кернеу трансформаторларының сақтандырғышын жүктемемен ауыстыруға болады. 15. Кернеудегі сақтандырғышты орнату мен алу барысында мыналарды: 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларында диэлектрикалық қолғап киіп оқшаламалаушы қармауышты жəне қорғау көзілдіріктерін; 1000 В-қа дейінгі электр қондырғыларында оқшаламалаушы қармауыш, қорғау көзілдіріктерін жəне диэлектрикалық қолғаптарды пайдалану қажет. 16. Коммутациялық аппарат жоқ болғанда, 1000 В-қа дейінгі жинақтар мен қалқандарда тік орналасқан фаздарға жалғанған сақтандырғыштарды жүктемеде алуға жəне орнатуға болады. Бұл жағдайларды көз қорғау құралдарының орнына, бетті қорғайтын құралдар пайдаланылады. 17. Электр қондырғылардың, камералардың, қалқандар мен жинақтардың, есіктерін жұмыс жүргізіліп жатқан камералардың есіктерінен басқа, құлыппен жабу керек. Қосалқы станциялардағы, қайта тұйықтау пункттеріндегі жəне басқа құрылғылардағы қоршауы, ағытқыш жетектері жоқ мачталық трансформаторлық қосалқы станциялар трансформаторлары, сондай-ақ қызмет көрсету алаңдарында стационарлық баспалдақтар құлыппен жабылуы тиіс. 18. 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларының (ЖРҚ, КТҚ, АТҚ камералары мен бөлмелері), сонымен қатар 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларынан тыс орналасқан 1000 В-қа дейінгі жинақтар мен тарату қалқандарының кілттері кезекші персоналдың есебінде болуы керек. Жергілікті кезекшісі жоқ электр қондырғыларында кілт əкімшілік-техникалық персоналда болуы керек. Кілттер бекітілетін жəшікте сақталады. Кілттің бір жинағы қосалқы болады. Кілт мыналарға: барлық үй-жайлардан жеке тексеруге құқы бар жұмыскерге; 2) рұқсат беру кезінде жұмыс жедел-жөндеу персоналдарынан жіберілген тұлғаға, басшыға жəне жұмыс істеу қажет үй-жайдан қадағалайтын жұмысты өндірушіге қолхатпен беріледі. 19. Тексеру немесе жұмыс аяқталғаннан кейін кілт қайта қайтарылуы қажет. Жергілікті кезекшілік персоналынсыз электр қондырғыларында жұмыс істеу барысында келесі жұмыс күнінің аяғында тексеру немесе толық жұмыс уақыты аяқталғаннан кешіктірмей кілттер қайтарылуы тиіс. Электр желілер кəсіпорындарындағы ТҚ жедел қайта тұйықтауға құқығы бар персоналға, сондай-ақ жедел-жөндеу мен өзі тексеруге құқы бар əкімшілік-техникалық персоналға кілтті ұзақ мерзімге беру қажеттігін кəсіпорынның техникалық жетекшісі айқындайды. Кілттерді беру мен қайта алу еркін нысанда немесе жедел журналда жазылуы қажет. 20. Жазатайым жағдайлар барысында зардап шегушіні электр тоғының əрекетінен босату үшін алдын-ала келісусіз кернеуді дереу алады. 2. Жұмыстарды орындау қауіпсіздігін қамтамасыз ететін іс-шаралар 21. Бірінші реттік тізбектерге қатысты электр қауіпсіздігімен қамтамасыз ету шарттары бойынша электр қондырғыларындағы жұмыстар төрт санатқа бөлінеді: 1) кернеуді алумен (туынды жəне туындысыз кернеумен); 2) электр қорғау құралдарын пайдаланумен кернеуді алмау; 3) тоқ өткізгіш бөлік əлеуетіндегі кернеуді алмау; 4) кернеулі тоқ өткізгіш бөлігінен алыс жерде. 22. «Кернеуді алу» белгісімен жұмыс істейтіндердің электр қауіпсіздігі жұмыс орны қоршалған жұмыс орнында тоқ өткізгіш бөліктерінде қорғайтын жерге тұйықтау құрылғыларымен қондырғыларын ажыратумен қамтамасыз етіледі. Тоқ өткізгіш бөліктерінде кернеу берген кезде электр қауіпсіздігі осы Қағидалардың 311-325-тармақтарында көзделген шаралармен қамтамасыз етіледі. 23. «Электр қорғау құралдарын пайдаланумен кернеуді алмау» санатындағы жұмыс істейтіндердің электр қауіпсіздігі негізгі қорғау құралдардың көмегімен кернеулі тоқ өткізгіш бөліктерінен жұмыс істейтін оқшауламамен қамтамасыз етіледі. 24. «Тоқ өткізгіш бөлік əлеуетінде кернеуді алмау» санатындағы жұмыс істейтіндер арнайы киім жинағы мен арнайы құралдарды пайдалана отырып, жерге тұйықтау тоқ өткізгіш бөліктері мен осы Қағидалардың 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген арақашықтықтағы конструкциялармен қамтамасыз етіледі. 25. «Кернеулі тоқ өткізгіш бөлігінен алыс жерде» санатындағы жұмыс істейтіндердің қауіпсіздігі тоқ өткізгіш бөліктерінің жұмыс аймағы тұрақты қорғау қоршауларымен немесе қауіпсіз жерде орналастырумен қамтамасыз етіледі. Ұйымдастырушылық іс-шаралар 26. Қауіпсіздік жұмыстары бойынша ұйымдастыру іс-шараларына мыналар жатады: 1) жұмыс жүргізу бойынша наряд немесе нұсқау беру; 2) жұмыс істеуге рұқсат беру; 3) жұмыс орнына рұқсат жіберу; 4) жұмысты орындауды қадағалау; 5) басқа жұмыс орнына ауыстыру; 6) жұмыс үзілісі мен жұмыстың аяқталуын ресімдеу. 27. Жұмысты қауіпсіз жүргізу үшін мыналар жауапты уəкілдер болып табылады: 1) наряд, нұсқау беретіндер; 2) жұмыс жетекшісі; 3) жұмысқа жіберуге рұқсат беретін тұлға; 4) жіберуші; 5) жұмыс өндіруші; 6) бақылаушы; 7) бригада мүшесі. 28. Бригада мүшелерінен басқа, уəкілетті адамдар электр қондырғыларымен қауіпсіз жұмыс жүргізу үшін жауапты кəсіпорындардың жазбаша нұсқауымен тағайындалады. 29. Қолданыстағы электр қондырғыларындағы жұмыстар наряд бойынша жүргізіледі, оны толтыру нысаны мен бағыттары 4-қосымшада көрсетілген.

Осы Қағидаларда көрсетілген жағдайларда жұмыс орындауға нұсқау бойынша ғана рұқсат беріледі. 1000 Вольттан жоғары электр қондырғыларында V тобы бар, 1000 Вольтқа дейінгі электр қондырғыларында ІV тобы бар наряд, нұсқау электр қауіпсіздігі бойынша əкімшілік-техникалық персоналдың жұмыскерлеріне беріледі. Күттірмейтін жұмыстар кезінде кəсіпорын бойынша бұйрықпен (нұсқаумен) уəкілетті əкімшілік-техникалық персоналдан адамдар болмаған жағдайда кəсіпорын бойынша нұсқау ресімделетін осы электр қондырғысының кезекші персоналынан ІV тобы бар жұмыскерлеріне нарядтар мен нұсқаулар беруге рұқсат етіледі. 30. Өз еркімен жұмыс істеуге, наряд немесе нұсқауда айқындалған жұмыс орнын, ғимарат көлемін кеңейтуге тыйым салынады. 31. Басқа нарядтағы аймақ көрсетілген электр қондырғыларында кез келген жұмыстарды орындау жұмыс жетекшісімен немесе жұмыс жетекшісі тағайындалмаған жағдайда жұмыс өндірушімен келісілуі керек. 32. 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларында, сонымен қатар ƏЖ күрделі жөндеулер кернеуге қарамай технологиялық карталар немесе жұмыстарды өндіру жобасы (бұдан əрі – ЖӨЖ) бойынша орындалады. ЖӨЖ жұмыс жүргізу үшін сымдар (тростар) мен оларға қатысты сымдардан жоғары орналасқан кернеулі оқшаулағыштар мен арматураларда, сонымен қатар күштік трансформаторлар мен реакторлардың белсенді бөлігімен байланысты жұмыстарда орындалады. 33. Электр қондырғылардағы жұмыстарға өтінімде жұмыс санаттары көрсетілуі тиіс. 34. Наряд екі данада жазылады, біреуі жұмыс жетекші (өндірушісіне), ал екінші данасы жергілікті кезекші персоналға (жұмысқа жіберушіге) аталған учаскеде кезекші персонал жоқ болса, наряд жіберушіге жазылады. 35. Жұмыс жүргізу нарядтары телефон немесе радио арқылы беріледі. Наряд үш данада жазылады: наряд берушіге, жұмыс жетекшісіне (өндірушісіне) жіберіледі. Бұл жағдайда наряд беруші бір данасын жазып, ал телефон немесе радиограмма арқылы қабылдап алатын тұлға нарядты екі данадан толтырып, сол жерде наряд берушінің аты-жөні мен қолын көрсетіп, жазбаның дұрыстығын тексеріп болғаннан кейін өзінің қол қоюымен растайды. Жұмыс жетекшісінің (өндірушісінің) жəне наряд жіберу міндеттерін біріктірген кезде екі данада жазылады. 36. Наряд бойынша қолданыстағы электр қондырғыларында мынадай санаттардағы жұмыстар орындалады: 1) 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларында кернеуді өшірумен (тумалы жəне тумасыз кернеумен), ТҚ жинама шиналары мен 1000 В-қа дейінгі тарату қалқандарында, сонымен қатар жинама шиналарына кернеу берген уақыттағы олардың қосылымдарында; 2) кернеуді алмай 369-371-тармақтарда келтірілген электр өлшегіш қысқыштар мен штангаларды пайдалатын жұмыстардан басқа электр қорғау құралдарын пайдаланумен, сонымен қатар ағымдағы пайдалану тəртібі бойынша жедел-жөндеу персоналы мен кезекші орындайтын жұмыстар. Ағымдағы пайдалану тəртібімен жедел-жөндеу персоналы мен кезекші орындайтын кернеусіз электр қорғау құралдарымен орындалатын жұмыстардың тізбесі жергілікті жердің жағдайын ескере отырып əзірленеді жəне кəсіпорынның техникалық жетекшісімен бекітіледі; 3) тоқ өткізгіш бөліктерінің əлеуетіндегі кернеуді алмай. Бұған қоса наряд бойынша 167 жəне 235-тармақтарда айтылған кернеуді алуды талап етпейтін жекелеген жұмыстар орындалады. 37. 1000 В-қа дейінгі электр қондырғыларындағы (36-тармақта көрсетілген жұмыстардан басқа) кернеу қатысындағы тоқ өткізгіш бөліктерінен ара жұмыстарды, электр қондырғыларының қолданылмайтын бөліктеріндегі жұмыстарды орындау барысында нұсқау мен наряд беру қажеттілігін бригада құрамынына байланысты наряд, нұсқау беруші анықтайды. 38. 39-42-тармақтарда айтылған жағдайлардан басқа бір немесе бірнеше жұмыс орындары біріккен бір қосылымға беріледі. 39. 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларындағы барлық кернеусіз бөліктердегі, оның ішінде ƏЖ мен КЖ шықпаларында жəне көрші электр қондырғыларға кірмеуге (1000 В-қа дейінгі қалқалар мен жинамалар кернеусіз қалуына болады) бір мезгілде істейтін барлық қосылымдарға бір наряд беріледі. Жұмыс жетекшісін тағайындау талап етілмейді. 40. 6-110 кВ ТҚ бір жүйелі шиналардағы жəне секцияның кез-келген санымен барлық секцияға жөндеуге бір наряд беріледі. Бригаданы осы секцияның маңайында əр түрлі жұмыс орындарына жіберуге болады. 41. Агрегаттарды (қондырғыларды) жөндеуге осы агрегаттардың (қондырғылардың) барлық қозғағыштарында жұмыс істеуге бір наряд беруге жəне осы агрегаттардың (қондырғылардың) барлық қоректендіруші электр қозғағыштарының барлық жалғауларында ТҚ жұмыс үшін бір наряд беруге рұқсат етіледі. Бір наряд беруге бір кернеулі жəне бір ТҚ жалғауларындағы электр қозғалтқыштарындағы жұмыс үшін ғана рұқсат етіледі. 42. Бір қондырғының бірнеше жалғауларында əртүрлі жұмыс орындарында кезек бойынша немесе бір мезгілде жұмыс істеуге келесі жағдайларда ғана бір наряд беруге болады: 1) күштік жəне бақылау кəбілдерін төсеу немесе қайта төсеу, электр жабдықтарын сынақтан өткізу, қорғау, өлшеу, блоктау, автоматика, телемеханика, байланыс жəне басқа құрылғыларын тексеру барысында; 2) туннельде, коллекторда, құдықта, шұңқырларда, қазан шұңқырларында жеке кəбілді жөндеу кезінде; 3) екі қазан шұңқырында немесе қазан шұңқырының жанында тұрған ТҚ жұмыс жетекшісі жұмыс орындарды қадағалай алатын мүмкіндігі бар жерлерде (екіден аспайтын) кəбілдерді жөндеу барысында. Осындай жағдайда бригада мүшелерін əртүрлі жұмыс орындарына таратуға болады. Бір қосалқы станцияның бірнеше қосалқы станцияларында немесе бірнеше жалғауларында бір үлгілік жұмысты бірінші кезекте жүргізу үшін бір наряд беруге рұқсат етіледі. Осындай жұмыстарға мыналар жатады: оқшаулағыштарды сүрту; қысқыштарды тарту; сынамалар іріктеу жəне май толтырып құю; трансформаторлардың орауларын қайта тұйықтау; релелік қорғау құрылғыларын, автоматиканы, өлшеу приборларын тексеру; бөгде тоқ көзінен кернеуді арттыруды сынау; өлшеу штангасының оқшаулағыштарын тексеру; КЖ бүлінуінің орнын іздеп табу, мұндай нарядтың əрекет ету мерзімі – 1 тəулік. 43. Кезекті рұқсат қағазын беріп, онымен жұмыс істеу үшін жұмыс жетекшісіне, жұмыс өндірушіге (бақылаушыға) берілетін нарядтардың санын наряд мерзімін наряд беруші анықтайды. Нарядты ұзартуға болмайды. 44. Толық жұмыстың аяқталғаны көрсетілген нарядтарды 30 тəулік қана сақтауға болады. 45. Нарядтар: 1) электр станциялар мен қосалқы станциялардағы (бұдан əрі – ҚС) қызмет көрсететін персоналмен жұмыс істеу барысында – кезекшіде; 2) ƏЖ мен ҚС-да көмек көрсететін персоналсыз істеген кезде – наряд берушіде немесе диспетчерде (ОВБ кезекшісінде) сақталуы қажет. 46. Жұмыс өндірушіге бір реттік сипатқа ие нұсқау беріледі, оның мерзімі орындаушылардың жұмыс күнінің ұзақтығына байланысты. 47. Нұсқау жəне наряд бойынша жұмыстардың есепке алу тəртібі 4-қосымшада көрсетілген. 48. 1 сағаттан аспайтын қысқа мерзімді жұмыстарды нұсқау бойынша кезекші немесе жеделжөндеу персоналының қадағалауындағы жөндеу персоналы, сонымен қатар кезекшінің жəне жеделжөндеу персоналының өзі орындауына болады. Осындай жұмыстарға: 1) кəбілді, сымдарды, шиналарды электр қозғағыштардан немесе басқа жабдықтардан қосу немесе ажырату, ТҚ құрылғылары мен релелі қорғаудың тізбегіндегі, автоматика, телемеханика мен байланыс, оның ішінде байланыс пен жоғары жиіліктегі қорғау сүзгі құрылғыларындағы жұмыстар; 2) 0,4 кВ ƏЖ қосу немесе ажырату, сонымен қатар барлық кернеудегі КЖ, фазалау, КЛ тізбегінің толықтығын тексеру, трансформаторлардың тармақтануын қосып-алу, май өлшейтін əйнектер мен оқшауламаларды сүрту, майды таңдап, толтыру, майды кептіру мен тазалау үшін аппараттарды тұйықтау жəне алу, тоқ өткізгіш бөліктердің дірілдеуі мен қызуын тексеру, электрлі өлшейтін қармауыштармен өлшеу, ƏЖ сымдарын, шиналарды жəне сымдарды құрғақ ағаштардан, басқа да бөтен заттардан тазалау; 3) электр қондырғылардың, энергия жүйелеріндегі диспечерлік жəне технологиялық басқару (бұдан əрі – ДТБҚ) жəне жылу автоматикасы мен өлшеу, тұтынушыларды электрмен жабдықтау қондырғыларының дұрыс жұмыстарына қауіп төндіретін немесе осындай бұзушылықтарға əкелетін ақауларды жою бойынша кейінге қалдырылмайтын жұмыстар. 49. 48-тармақта көрсетілген жұмысты орындау барысында қадағалауды жүзеге асыратын адамды қосып санағанда жұмыс істейтіндердің саны үш адамнан аспауы керек. Жедел-жөндеу персоналы немесе кезекші жұмыскердің ішіндегі жауаптының 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларында жұмыс істеуі үшін ол адамда IV топ, ал 1000 В-қа дейінгі электр қондырғыларында ІІІ тобы болуы қажет. Қалған бригада мүшелерінде ІІІ топ болуы керек. Тұтынушыларды коректендіретін қосылымдардағы жұмыстарға соңғы аталған топтағы жұмыскерлерді тартуға болады. Жұмыс алдында жұмыс орнын дайындауда АТҚ-ды арқанмен немесе баумен қоршаудан басқа барлық техникалық шараларды орындау керек. 48-тармақта аталған үш жұмыскердің қатысуымен 1 сағаттан астам уақытта жұмыс тек қана наряд бойынша орындалады. 50. Бригаданың саны мен оның құрамы электр қауіпсіздігі бойынша наряд беруші жұмыс көлемін, қауіпсіздік шартын, жұмыс өндіруші немесе жұмыс жетекшісі тарапынан бақылауды қамтамасыз ету мүмкіндігін ескере отырып анықтайды. Наряд бойынша жұмыс істеуде бригаданың ең аз саны – жұмыс өндірушіні (бақылаушыны) қосқанда екі жұмыскер. Нұсқау бойынша жұмыс істеуде мыналарға жұмыстарды өз еркімен істеуге болады: 1) монтаждау, екінші реттік тізбекті, өлшеу аспаптарын, релелі қорғау қондырғыларын, автоматиканы, телемеханика мен байланысты пайдалану мен жөндеу жəне жетектер мен коммутациялық аппаратардың агрегаттық шкафтардағы жұмыстарды қосқанда кернеуде ме жоқ па оған қатыссыз осы тізбектер мен құрылғылар 1000 Вольттан жоғары тоқ жүргізетін бөліктері жоқ немесе толық қоршалған немесе қоршау талап етілмейтін биіктікте орналасқан үй-жайларға орналастырылған болса IV тобы бар жұмыс өндіруші; 2) жұмыс жүргізуге құқылы, ІІІ топтағы жұмыскер халықты электр тоғымен зақымдауға қатысты қауіпсіздігі жоғары емес бөлмелерде орналасқан 1000 В-қа дейінгі электр қондырғыларындағы жұмыстарды; 3) электр станциясы мен қосалқы станцияларындағы электр қондырғыларында ІІІ топтағы жұмыскерге: АТҚ аумағын жабдықтау, шөптерді шабу, жолдарды қардан тазалау; 2,5 м аспайтын биіктіктегі ТҚ камерасынан тыс орналасқан телефон мен радио байланыс құрылғыларына қызмет көрсету мен жөндеу; ТҚ камераларынан тыс қоршаулар мен жабдықтардың сыртындағы жазуларды қалпына келтіру; трансформаторлардың, генераторлардың жəне басқа да жабдықтардың құрғақтығын қадағалау; май тазалайтын жəне майды кептіру мен тазалау барысындағы қосымша аппаратураларға қызмет көрсету; компрессорларда, трансформаторлардың май сорғыларында, желдеткіштердің механикалық бөлімдері мен электр қозғалтқыштарындағы жұмыстар; ауа тазалау сүзгілерін тексеру жəне олардың сорбенттерін ауыстыру; 2,5 метрге дейінгі биіктіктегі камералардан тыс орналасқан жарықтандыру аппаратураларына қызмет көрсету мен жөндеу; 4) ІІ топтағы жұмыскерге: 2,5 метр аспайтын биіктіктегі ТҚ тыс орналасқан шамдалыларды тазалау мен шамдарын ауыстыру; релелі жəне қалқаларды басқару бөлмелері мен тоқ өткізгіш бөліктері қоршалған 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларындағы бөлмелерді тазалау; жақсы ауа-райында жəне тез өте алатын жерлерде ƏЖ қарау; ƏЖ тіректерінде тұрақты белгілерді қалпына келтіру; бұрыш өлшейтін құрылғылар арқылы ƏЖ габариттерін өлшеу; ƏЖ тіректерінің айналасындағы аумақты өрт болудан тазалау; ƏЖ тіректеріндегі құрсауларды майлау. 51. Бригада құрамын наряд (нұсқау) беруші ғана өзгерте алады. Бригада құрамының өзгертілуі туралы нұсқау телефон, радио немесе нарядтағы өзі қол қойғаннан кейін өзгеріс туралы нұсқау бергеннің аты-жөнін жазатын жұмыс жетекшісіне (өндірушісіне) қолма-қол тапсырылады. Жұмыстардың жетекшісіне (өндірушісіне) бригада құрамына енгізілген жұмыскерлерді нұсқаулықпен таныстыру қажет. 52. Рұқсат беретін тұлғаның рұқсатынсыз жұмыс орнына жіберуге тыйым салынады. 53. Жұмысқа жіберілетін тұлғаға рұқсат беру телефон, радио немесе кезекші жұмыскер арқылы берілуі мүмкін. Алдын ала жұмысқа жіберуге рұқсат берілмейді. 54. ƏЖ, ТП – 10/0,4 кВ, қосалқы станцияларында апаттық өшірілу барысында жəне байланыстың жоқтығына байланысты жұмысқа жіберуге рұқсатты зақымданған жерді жөндеуге жіберілетін бригаданың ішіндегі сол жабдыққа наряд бере алатын тұлға бере алады. Осындай рұқсат қоректендіретін орталықтан ƏЖ жерге тұйықтау жəне өшіруден кейін бригадамен жүрген наряд беруге құқығы бар тұлғаның «Жеке нұсқаулар» бағанына тегі жазылады. 55. Бригаданы жұмысқа жіберуге тек бір наряд, нұсқау бойынша рұқсат етіледі. 56. Жіберуші жіберу алдында жұмыс орнының дайындығы бойынша техникалық шаралардың толық орындалғанына сенімді болуы керек. Ол жеке қараумен, жедел журналдардағы жазбалар, кезекшінің, тұтынушылардың жедел жөндеу персоналының хабарламасы бойынша көзі жетуі тиіс. 57. Жұмыс өндіруші (бақылаушы) мен жетекшісі жұмысқа жіберу алдында жіберушіден жұмыс орнын өздері тексеріп алады. 58. Наряд жəне нұсқау бойынша жұмысқа жіберу тікелей жұмыс орнына өткізіледі. Жұмыс орнының дайындығын тексеру керек болмаған жағдайда ғана жұмысқа наряд бойынша жіберіледі, ал ƏЖ, БƏЖ, КЖ – талап етілмейді. 59. Бригаданы жұмысқа жіберу барысында жіберуші: 1) бригаданың құрамын нарядқа немесе нұсқауға сəйкес жеке куəліктері бойынша тексеру; 2) нұсқаунама жүргізіп, бригаданы нарядтың мазмұнымен таныстыруы, жұмыс орнының шекарасын көрсетуі, жұмыс орнына жақын орналасқан жөндеу үстіндегі жабдықтар мен тоқ өткізгіш бөліктеріне жақындамауларын жəне басқа да қауіпті өндірістік факторларды көрсетуі; 3) бригаданың жұмыс орындарында жерге тұйықтаудың көрінбей қалған кезде кернеудің жоқтығына көздерін жеткізуі керек, ал 35 кВ электр қондырғыларында тоқ өткізгіш бөліктерінде қолмен жанасу арқылы тексеріледі. 60. Жұмыс өндіруші жұмысқа жіберу барысында бригаданы технология жұмыстарына байланысты бригаданың қорғау құралдарын, құрал-саймандарды, механизмдер мен машиналарды пайдалану арқылы қауіпсіздік шаралары бойынша нұсқаунамадан өткізуі керек. 61. Жұмысқа жіберу нарядтың екі данасында жəне нарядтар мен нұсқаулар (осы Қағидалардағы 3-қосымша) бойынша жұмыстарды есепке алу журналында толтырылады. Жұмыс жетекшісі (өндіруші) жіберушінің міндетін қоса атқару кезінде жұмысқа жіберу нарядтың бір данасында толтырылады. Жұмысқа нұсқау бойынша жіберу жедел немесе нарядтар мен нұсқаулар жөніндегі жұмыстарды есепке алу журналына жазылады. 62. Жұмысқа жібергеннен кейін бригаданың электр қауіпсіздік талаптарын сақтауын қадағалау жұмысы (жұмыс жетекшісі тағайындалмаған кезде) өндіруші мен жетекшісіне, ал технология жұмыстарына байланысты, бригаданың қорғау құралдарын, құрал-саймандарды, механизмдер мен машиналарды пайдалану қауіпсіздіктері – жұмыс өндірушіге жүктеледі. 63. Жұмыс жетекшісі мен жұмыс өндіруші (бақылаушы) ұдайы жұмыс орындарына қатысып тұрады. Жоғары аталғандардың біреуі жұмыс орнынан уақытша кетуі керек болған жағдайда жұмыс орнынан бригаданы шығарып (ТҚ шығарып, ƏЖ тірегінен жұмыскерді түсіруі қажет) жібереді. 64. Жұмыс жетекшісінің, өндірушінің рұқсатымен жұмыс орындарынан уақытша бригаданың бір немесе бірнеше мүшесінің кетуіне болады. 65. Бригаданы басқа жұмыс орындарына ауыстыруды жіберуші ғана немесе оның рұқсатымен жұмыс өндіруші мен жетекші ғана жүзеге асырады. Ауыстыру (осы Қағидалардың 2-қосымшасы) 3-кестеде ресімделеді. Нұсқау бойынша жұмыс істеу барысында басқа жұмыс орнына ауыстыру ресімдеу талап етіледі. 66. Жұмыс күндерінде жұмыстағы үзілістер кезінде бригада жұмыс орындарынан кетеді. Бұл уақытта наряд жұмыс жетекшісінде, жұмыс өндірушіге (бақылаушыға) қалады. Бригада мүшелері үзілістен кейін жұмыс орындарына жұмыс жетекшісіз, жұмыс өндірушісіз (бақылаушысыз) қайтып келулеріне құқылары жоқ. Осындай үзілістен кейін жіберуді рұқсатсыз жəне нарядқа ресімдемей-ақ жұмыс жетекшісі, өндірушісі (бақылаушысы) орындайды.

(Жалғасы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 13-бетте). 67. Жұмыс уақыты аяқталған соң бригада мүшелері жұмыс орындарынан кетулері тиіс. Қауіпсіздіктің техникалық шараларының күйі өзгертілмейді. Сонымен бірге, егерде жедел тапсырыста көрсетілген апаттық дайындық уақыты жұмыс орындау уақытымен сəйкес келсе наряд жұмыс жетекшісінде, жұмыс өндірушіде (бақылаушыда) қалады. Келесі күндерге жіберуді нарядқа жазбай жəне рұқсат алмай-ақ жұмыс жетекшісі, өндіруші (бақылаушы) орындайды. Егерде апаттық дайындық уақыты жұмыс орындау уақытынан аз болса, жұмыс жетекшісі, жұмыс өндіруші (бақылаушы) нарядтың өзіндегі данасына жұмыстың аяқталған уақытын көрсетіп, нарядты жіберушіге тапсырады. Кейінгі күндерге дайындалған жұмыс орындарына қайтадан жіберуді рұқсат алмай-ақ, нарядта ғана көрсетіп жіберуші жүзеге асырады. 68. Жұмыс уақыты толық аяқталған соң жұмыс жетекшісі, жұмыс өндіруші (бақылаушы) бригада жұмыс орындарынан шығарады, бригада жасаған жерге тұйықтауды, қоршауларды, плакаттарды, туларды алып, нарядта жұмыс уақытының толық аяқталғанын көрсетеді. 69. Жұмыстың толық аяқталғанын ресімдеген соң жұмыс жетекшісі, өндірушісі (бақылаушы) нарядты жіберушіге тапсырады. 70. Жіберуші нұсқау бойынша жұмыстың аяқталуы туралы хабарлама немесе наряд алғаннан кейін, осы ауысымда жұмысқа жіберуге рұқсат етілген жұмыскердің жұмыс орнын толық тексеріп, оған электр қондырғыларын тұйықтауды хабарлайды. 71. Кернеуді алуды талап ететін жұмыс орындарын жұмысқа дайындау үшін көрсетілген тəртіпте мынадай іс-шаралар орындалады: 1) қажетті ажырату жүргізіліп жəне коммутациялық аппаратураларды өз еркімен немесе қате қосылып кету себептеріне шаралар қолданылуы; 2) коммутациялық аппаратуралардың жетектерінің қолмен немесе қашықтан басқару кілттеріне тыйым салу плакаттарын ілуі; 3) тоқ өткізгіш бөліктерде кернеудің жоқтығы тексеріліп, адамдарды тоқ ұрудан қорғау үшін олардың жерге тұйықтау; 4) жерге тұйықтау жасалғаны (жерге тұйықтау пышақтарының қосылып тұруы, тасымалды жерге тұйықтау орнатылған); 5) тоқ өткізгіш бөліктерінің кернеу қатысында қалған немесе қажетті жағдайларда жұмыс орнының қоршалуы жəне қоршаулардағы қауіпсіздік плакаттарының ілініп тұруы. Жергілікті шарттарға байланысты тоқ өткізгіш бөліктер жерге тұйықтауға дейін де жəне кейін де қоршалуға тиіс. 72. Кернеу алу талап етілетін тоқ өткізгіш бөліктердегі жұмыстар үшін мыналар ажыратылуы тиіс: 1) жұмыс жүргізілетін тоқ өткізгіш бөліктер; 2) осы Қағидалардың 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген ара қашықтықта жүк көтеретін машиналар, механизмдер жəне адамдар жақындауы мүмкін қоршалмаған тоқ өткізгіш бөліктер. Ажыратылған ƏЖ жұмыс істеу барысында, егерде осы Қағидалардың 4-қосымшасының 1-кестесінің үшінші бағанында көрсетілген ара қашықтықты сақтамай осы ƏЖ басқа элементтердің жақындау мүмкіндігі болған кезде соңғысы ажыратылады жəне ілулі тұрған жəне жөнделіп жатқан ƏЖ-де ажыратылады. 73. 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларының жұмыс орнына коммутациялық аппараттан кернеу берілген кезде барлық жақтарында сымдар мен шиналардың ажыратылуынан, айырғыштардың ажыратуынан, сақтандырғыштардың алынып кетуінен, сонымен қатар аппараттардағы серіппе арқылы автоматты түрде тұйықталатын ажыратқыштарды есептемегенде, жүктеме ажыратқыштарының алынып кетуінен немесе үзіліп кетуінен пайда болған көрінетін үзіктердің болмауына рұқсат етіледі. Аралас ажыратқыштар тізбегіндегі байланыстың кепілдендірілген ажыратылған жағдайының сенімді механикалық көрсеткіші болған кезде, көрінетін ажыратудың болуы ажыратқыштарды итеру блоктарындағы КРУ-да элегазбен толтырылған КРУ-да рұқсат етіледі. Жұмыс учаскелеріндегі кернеу трансформаторлары мен күштік трансформаторлар ажыратылады жəне кері трансформациялауға жол бермеу үшін 1000 В-қа дейінгі кернеу тараптарынан да электр қондырғылары ажыратылады. 74. Ажыратқыштарды жəне қолмен басқаратын жүктеме ажыратқыштарын өшіргеннен кейін жұмыс орындарын дайындау барысында олардың өшіріліп тұрғанына шунттаушы мойнақтың жоқтығына көз жеткізеді. 75. 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларында жұмыс орындарына кернеу беретін коммутациялық аппаратураларының өздігінен немесе қате қосылып кетуіне жол бермеу үшін, мынадай шаралар қолданылады: 1) ажыратқыштардың, бөлушілердің жүктеме ажыратқыштардың қол жетектері өшірілген уақытта механикалық құлыппен жабылуы керек, ал бір полюсті ажыратқыштардың аяқтарына диэлектр қалпақтары кигізіледі; 2) жедел штангалармен басқарылатын ажыратқыштардың стационарлық қоршаулары механикалық құлыппен бекітіледі; 3) аралас ажыратқыштардың жетектері ажыратылған күйде механикалық құлыпқа жабылуы тиіс; 4) жүк немесе серіппелі жетектерде тұйықталатын жүк жəне тұйықталатын серіппелер жұмыстан тыс жағдайға келтірілуі керек. ЖТҚ итерілетін арбалары бар коммутациялық аппаратарының қате қосылып кетуінің алдын алу үшін қолданылатын шаралар 203 жəне 204-тармақтарға сəйкес болуы тиіс. 76. 1000 В-қа дейінгі электр қондырғыларындағы тоқ өткізгіш бөліктерінің барлық жағында жұмыс жүргізіліп жатса, кернеу коммутациялық аппараттар өшірілгеннен кейін алынады, ал схемада сақтандырғыштар көрсетілсе, соңғы аталғаны ажыратылғаннан кейін ажыратқыш өшіріледі. Схемада сақтандырғыш көрсетілмесе, коммутациялық аппараттың қате қосылып кетуінің алдын алу мынандай шаралармен жетек ұстағыштарын немесе шкафтың есігін жабу, бастырмаларды жабу, коммутациялық аппаратарының түйіспелерінің арасында оқшауламалаушы бастырмалар орнату керек. Қашықтан басқарылатын коммутациялық аппараттарының кернеуін ажырату барысында тұйықтаушы орауыштарда ажыратылады. 77. Егер аппараттың конструкциялы орындалуы мен жұмыс сипаты келсе жоғарыда аталған шаралардың орнына коммутациялық аппараттан сымдар мен кəбілдерді ажырату тəсілін қолданады. Жұмыс орнын дайындау барысында сымдар мен кəбілдерді ажыратуды ІІІ тобы бар жөндеу персоналы ішіндегі жұмыскер жедел-жөндеу персоналдары кезекшісінің қадағалауымен орындайды. Жұмыс орнына жақын тұрған тоқ өткізгіш бөліктерінен кернеу алынуы тиіс немесе ол қоршалуы тиіс. 78. Байланысты (Айналмайтын үлгідегі автоматтар, пакеттік ажыратқыштар, жабық орындаудағы ажыратпа жəне өзгелері) қарау үшін қолжетімсіз 1000 В-қа дейінгі коммутациялық аппараттардың өшіріліп тұрған жағдайы оның қыспақтарында кернеудің бар-жоқтығын тексеру арқылы анықталады 79. 1000 В (автоматтар, шаппа қосқыш, ажыратқыштар) дейінгі коммутациялық аппаратуралардағы қашықтан басқару бастырмаларында, кілттерінде, жүктеме ажыратқыштарында, ажыратқыштардың жетектерінде қосу барысында жұмыс орнына кернеу берілетін болса «Қосуға болмайды! Адамдар жұмыс істеп жатыр» плакаттары ілінеді. Автоматтары, ажыратқыштары мен шаппа қосқыштары жоқ 1000 В-қа дейінгі қосылымдарда плакаттар алынған сақтандырғыштарға ілінеді. Жедел штангалармен басқарылатын ажыратқыштарда плакаттар қоршауларға, ал бір полюсті ажыратқыштарда – əрбір ажыратқыштардың жетектеріне ілінеді. КТҚ плакаттар 210 жəне 211-тармақтарына сəйкес ілінеді. Ажыратқыштың пневматикалық жетектеріне əуенің кіруін жабатын ысырмаларына «Ашуға болмайды! Адамдар жұмыс істеп жатыр» плакаттары ілінеді. 80. КЖ мен ƏЖ жұмыс істеу үшін өшірілген ажыратқыш жетектеріне бір плакат ілінеді «Қосуға болмайды! Желіде жұмыс жүріп жатыр». Бұл плакатты жіберуге рұқсат беретін жəне желіде жұмыс істеп жатқандарды есепке алуды жүргізетін жұмыскердің нұсқауы бойынша ілінеді жəне алынады. 81. Арнайы құралдарды қолданумен пайдаланылатын кернеудің жоқтығын анықтайтын кернеуді көрсеткішімен немесе жақын тұрған тоқ өткізгіш бөліктерге жақындаумен тексеру керек. 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларында кернеу көрсеткішін диэлектрикалық қолғаптарын киіп ұстайды. 35 кВ жəне одан жоғары электр қондырғыларында кернеудің жоқтығын оқшауламалаушы штангаларды тоқ өткізгіш бөліктерге жақындату арқылы тексеруге болады. Ұшқындаудың болмауы кернеудің жоқтығының белгісі болып табылады. Бір тізбектегі 500 кВ жəне жоғары ƏЖ тəжденудің болмауы кернеудің жоқтығының жеткілікті белгісі болып табылады. 82. Электр станциялары мен қосалқы электр станцияларының электр қондырғыларындағы кернеудің жоқтығын тексеруді 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларында IV жəне ІІІ-тобы бар, ал 1000 В-қа дейінгі электр қондырғыларында ІІІ-тобы бар жедел-жөндеу персоналы немесе кезекші жұмыскерлері ішіндегі бір жұмыскер орындайды. ƏЖ кернеудің жоқтығын 1000 В-тан жоғары ƏЖ IV жəне ІІІ-тобы бар, 1000 В-қа дейінгі ƏЖ ІІІ-тобы бар екі жұмыскер орындайды. 83. Дəлдеу схемасындағы кернеудің жоқтығын тексеруге рұқсат етіледі: 1) АТҚ, ЖТҚ мен КТҚ сыртқы қондырғыларында, сонымен қатар тұман, жаңбыр, қар жауған кездерде арнайы кернеу көрсеткіштерімен; 2) 500 кВ жəне жоғары АТҚ мен 500 кВ жəне жоғары екі тізбекті ƏЖ. Схеманы дəлдеу барысында ƏЖ мен КЖ кірмелеріндегі кернеудің жоқтығын желі орналасқан жедел басқарудағы кезекші растайды. ƏЖ схеманы дəлдеу желінің сыртқы, ішкі белгілерін тексерумен, сонымен қатар тіректердегі белгілер диспетчерлік желі атауларымен сəйкес болуымен қорытындыланады. 84. 6-20 кВ ƏЖ ағаш немесе темір бетонды тіректердегі, сонымен қатар телескопиялық мұнаралардан кернеуді тексеру барысында, тоқтың өту принціпіне негізделген көрсеткіштің жұмыс бөлігі жерге тұйықталу жолымен көрсеткіштің қажетті сезімділігін қамтамасыз ету қажет. 85. ƏЖ сымдар əртүрлі деңгейде ілінген жағдайларда кернеуді қармауыш немесе штангымен төменгі сымнан жоғары қарай тексеру керек. Көлденеңінен ілінген кезде тексеруді жақын сымнан бастау керек. 86. 1000 вольтқа дейінгі кернеуі бар, нейтральмен жерге тұйықталған электр қондырғыларында екі полюсті көрсеткіштерін қолдану кезінде фазалардың арасында жəне жабдықтың жерге тұйықталған элементті немесе жерге тұйықталған (нөлдендірілген) жалғастырушы арасында да кернеудің жоқтығын тексеру қажет. Алдын ала тексерілген В метрде де қолдануға рұқсат етіледі. Кернеуді тексеру үшін «бақылаушы» қыздыру шамдарын пайдалануға болмайды. 87. Аппараттың, блоктаушы құрылғының өшірілуі туралы сигнал беретін құрылғылар, үнемі қосулы В метрлер мен басқалар тек кернеудің жоқтығын растайтын қосымша құрылғылар болып табылады жəне олардың көрсеткіштері негізінде кернеудің жоқтығы туралы қорытынды жасауға болмайды. 88. Кернеуді тексергеннен кейін ғана тоқ өткізгіш бөлшектерді жерге тұйықтауға болады. 89. Тасымалды жерге тұйықтауды бірінші жерге тұйықтау құрылғыға жалғап, содан кейін кернеудің жоқтығын тексергеннен кейін тоқ өткізгіш бөлшектерге орнату керек. Əртүрлі деңгейде ілінген ƏЖ сымдар төменнен жоғары қарай, төменгі сымнан бастап жерге тұйықталады. Тасымалды жерге тұйықтауды тоқ өткізгіш бөлшектерге жəне бояудан тазаланған жерлерде жерге тұйықтау шиналарға (конструкцияларға) жерлерінен жерге тұйықталады. Тасымалды жерге тұйықтау кері қарай алынады: бірінші тоқ өткізгіш бөлшектерден, содан кейін жерге тұйықталатын құрылғыдан ажыратылады. 90. Тасымалды жерге тұйықтау алу мен диэлектрлік қолғаптар кию арқылы, ал 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларында штангамен немесе тікелей диэлектрлік қолғаптарды киіп қолмен пайдаланумен орындалады. 91. 187-тармақта айтылған жағдайды қоспағанда, осы мақсатқа арналған өткізгіштерді жерге тұйықтау үшін пайдалануға рұқсат етілмейді. 92. 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларында бір жерге тұйықтауды орнату жеткілікті болатын, жұмыс істеу үшін ажыратылған құрастырмалы шиналарды қоспағанда, осы жақтан кернеу берілетін жұмыс істеу үшін ажыратылған учаскенің барлық жағындағы барлық фазалардың (полюстердің) тоқ өткізгіш бөлшектері жерге тұйықталады. Ажыратылған сызықтық айырғыштарда жұмыс істеу кезінде ƏЖ жақтағы сымдарда жерге тұйықтау пышақтары болса да айырғышта қосымша жерге тұйықтау орнатылады. 93. Жерге тұйықтау тоқ өткізгіш бөлшектер көрінетін үзіктері бар кернеудегі тоқ өткізгіш бөлшектерден бөлек болады. Осы Қағидалардың 73-тармағында көзделген жағдайда көрінетін үзіктері болмауына рұқсат етіледі. Электр қондырғыларына орнатылған жерге тұйықтау ажыратқышпен, айырғыштармен, бөлгіштермен немесе жүктеме ажыратқыштарымен өшірілген жұмыс жүріп жатқан тоқ өткізгіш бөлшектерден бөлек болады. 94. 1000 В-қа дейінгі электр қондырғыларында ТҚ жинақ шиналарында, қалқандарында (оқшауланған сымдардан орындалған шиналарды қоспағанда) жерге тұйықтау болу керек. Жерге тұйықтауды осы шиналарға жалғаудың қажеттілігін немесе қажет еместігін наряд (нұсқау) беруші анықтайды. 95. Станциялар мен қосалқы станциялардағы электр қондырғыларда орындалатын жұмыстың сипатына қарай (оқшаулаудың кедергілерін өлшеу жəне өзгелері) жұмыс орнын дайындау барысында орнатылған жерге тұйықтауды уақытша алуға болады. Уақытша жерге тұйықтауды алу мен қайта орнатуды кезекші, жедел-жөндеу персоналы немесе жұмыс өндіруші немесе жұмыс жетекшісінің берген наряды бойынша орындалады. Жерге тұйықтаудың уақытша алуға, сондай-ақ осы операцияға жетекшісінің жəне жұмыс өндірушімен орындауға келісу. Берілген рұқсат нарядтың «Жеке нұсқаулар» деген жолында жерге тұйықтаудың қайда жəне қандай мақсатпен алынғаны туралы жазумен енгізіледі. 96. Жерге тұйықтау орнату қауіпті немесе мүмкін емес конструкциялық электр қондырғыларында (мысалы, кейбір тарату жəшіктерінде, жеке типті КТҚ, фазалары тік орналасқан жинақтарда) жұмыс орнын дайындауда жерге тұйықтауды орнатуға болмайды, тек айырғыштардың пышақтарына диэлектрлік қалпақтар кигізіледі немесе коммутациялық аппараттардың түйіспелері арасына оқшауламалаушы бастырғыштар қойылады. 97. 1000 В-тан жоғары ƏЖ желісі ажыратылған секциялы коммутациялық аппараттар мен барлық ТҚ жерге тұйықтау керек. Мыналарға: 35 кВ жəне жоғары ƏЖ қосалқы станцияларда тармақтанулармен бірге жерге тұйықтауға болмайды, егерде ƏЖ екі жақтан жерге тұйықталған болса осы қосалқы станцияларында жерге тұйықтау өшірілген сызықтық айырғыштарда орнатылады. 6-20 кВ ƏЖ тек бір ТҚ немесе бір секциялайтын аппаратқа немесе жақын тұрған ТҚ немесе тіректегі секциялайтын аппаратқа жерге тұйықтау керек. ƏЖ ажыратылған басқа ТҚ мен секцияланатын аппараттарда жерге тұйықтау, ƏЖ ажыратылған жерде жұмыс орны мен ТҚ немесе секциялайтын аппараттардың арасында рұқсат етіледі. ƏЖ көрсетілген жерге тұйықтау жерге тұйықталу құрылғысы бар тіректерге орнату керек. 1000 В-қа дейінгі ƏЖ жерге тұйықтау тек жұмыс орындарында орнатылады. 98. 109-тармақта көрсетілген жерге тұйықтауға қосымша əрбір бригаданың жұмыс орындарында сымдардың барлық фазалары, қажет болған жағдайда тростары да жерге тұйықталады. 99. Тегістегіш металл роликтерде немесе ұстап тұратын қысқыштарда жатқан сымдар үшін осы роликтердің немесе қысқыштардың шетін жерге тұйықтау жеткілікті. Ролик немесе қысқыш шетінің жəне ƏЖ металл тірегінің конструкциясы, сондай-ақ темір бетонды жерге тұйықтаған арматурасы арасында табиғи металл байланысы болғанда роликті немесе қысқышты қосымша жерге тұйықтау талап етілмейді. 100. Анкерлер аралығындағы сымдарды монтаждау кезінде, сондай-ақ ƏЖ монтаждалған анкер тіреуіндегі ілгектерді біріктірген соң сымдар алдыңғы жəне соңғы тіреудің біреуі жерге тұйықталуы керек. 101. Сымдарды (торстарды) монтаждалған анкер аралығындағы соңғы анкерлі тірекке жерге тұйықталуға болмайды, сондай-ақ найзағай разрядтары əлеуетінің өтіп кетуін жəне басқа да ƏЖ дайын учаскесінен сымдардың жүктемесінің басқа учаскеге кетіп қалмауын жібермеу үшін ƏЖ жөнделген учаскесіне жерге тұйықтауға болмайды. 102. Тарамдалған сымдардың ƏЖ əрбір фазадағы бір сымды ғана, ал оқшаулауғыш кернегіш болса, фазаның барлық сымдарын жерге тұйықтауға тура келеді. 103. Бір тізбекті ƏЖ жұмыс орнында жерге тұйықтау жұмысы жүргізіліп жатқан немесе көрші тіреуге орнатылады. Бригада жұмыс істеп жатқан ƏЖ учаскесінің екі жағын да жерге тұйықтау орнатуға болады, жағдай арқылы жерге тұйықтаудың ара қашықтығы 2 километрден аспайды. 104. ƏЖ тіреуінен оқшауланатын найзағайдан қорғау тросында немесе тіреу конструкциясында жұмыс істеу барысында егерде тросқа 1 метрден аспайтын арақашықтықта жақындау талап етілсе, тросты жерге тұйықталады. Жерге тұйықтауды трос оқшауланған аралықта орнатады. Егер осы троста мұз еріту қарастырылған болса, жұмыс алдында трос ƏЖ ажыратылады, ал жерге тұйықтау кернеу берілетін жақта орнатылады. 105. Келтірілген кернеу астындағы ƏЖ бір сөндіргіш көп тізбекті ƏЖ тізбегіндегі басқа ƏЖ қиылысқан аралықтағы жұмыс істеу кезінде жерге тұйықтауды орнатуға жəне фазалық жұмыс жөндеуге қойылатын талаптар. 310-315-тармақтарында келтірілген. 106. ƏЖ тасымалданатын жерге тұйықтауды мынадай түрде жалғанады: металл тіреулерде – оның элементтеріне; жерге тұйықтау құламалары бар темір бетон жəне ағаш тіреулерінде осы құламаларға тек толықтығын тексергеннен кейін ғана жалғауға болады. Жерге тұйықтау құламасы жоқ темір-бетон тіреулерінде жерге тұйықтау траверстерге немесе тіреудің темір элементтеріне жалғауға болады. Нейтралды жерге тұйықтау 1000 В-қа дейнгі электр тораптарында нөльдік сымды қайта жерге тұйықтау кезінде тасымалданатын жерге тұйықтау осы сымға жалғауға болады.

Тасымалданатын жерге тұйықтау жұмыс орындарда 0,5 метр кем емес жерге тік қадаған жерге тұйықтауды жалғайды. Жерге тұйықтауларды кез келген үйілген топыраққа орнатуға тыйым салынады. 107. 1000 В-қа дейінгі ƏЖ тіректерде немесе оқшаулаушы буынсыз телескопиялық биікте жұмыс істеу кезінде жерге тұйықтау жөнделіп жатқан желілердің сымдарында, тіреуде тартылған барлық сымдарда, оның ішінде телемеханика жəне радиотрансляция желілерінің сымдарында болуы керек. 108. 1000 В-қа дейінгі электр станциялар мен қосалқы станциялардың электр қондырғыларында жерге тұйықтауды орнату кезекші немесе жедел-жөндеу персоналы ішінен ІІІ тобы жұмыскерінің орындауына рұқсат етіледі. 109. 1000 В-тан жоғары электр станциялары мен қосалқы станцияларының электр қондырғыларында: 1) тасымалдау жерге тұйықтауды екі жұмыскер орындау керек: біреуі IV топтан (кезекші немесе жедел-жөндеу персоналының ішінен), ал екіншісі ІІІ топтың жөндеу персоналы ішінен, ал жерге тұйықтауда тұтынушы персоналы ішінен болуы мүмкін. Алыс қосалқы станцияларында əкімшіліктехникалық персоналдың немесе диспетчердің рұқсатымен негізгі схема бойынша жерге тұйықтау орнатуға екінші жұмыскер ретінде тұтынушы персоналынан бір жұмыскерді тартуға болады. 2) жерге тұйықталатын пышақтарды қосуды кезекші немесе жедел-жөндеу персоналы ішінен IV топтағы бір жұмыскер орындай алады. 3) жерге тұйықталатын пышақтарын өшіру мен тасымалды жерге тұйықтауды алуды кезекші немесе жедел-жөндеу персоналының ішінен ІІІ топтағы бір жұмыскер орындай алады. 110. Жөндеуге тапсыру үшін өшірілген ƏЖ тасымалды жерге тұйықтау орнату мен алуды жəне тіреулердегі жерге тұйықтау пышақтарын қосуды кезекші немесе жедел-жөндеу персоналының қызметкерлері: біреуі IV топтағы (1000 В-тан жоғары ƏЖ) немесе ІІІ топтан (1000 В-қа дейінгі ƏЖ), ал екіншісі ІІІ топтағы қызметкер орындайды. ІІІ топтағы жөндеу персоналынан екінші адамды, ал тұтынушыны қоректендіретін ƏЖ-ға – тұтынушы персоналынан пайдалану рұқсат етіледі. Жерге тұйықталатын пышақтарды ажырату ІІІ топтағы кезекші немесе жедел-жөндеу персоналының ішінен бір жұмыскерге рұқсат етіледі. ƏЖ жұмыс орындарында тасымалдауды жерге тұйықтауды ІІІ топтағы бригада мүшелерімен жұмыс жетекшісі (өндіруші) орнатады. Осы тасымалдаушы жерге тұйықтауды жұмыс жетекшісінің (өндірушінің) нұсқауы бойынша ІІІ топтағы екі бригада мүшелерімен алады. 111. ƏЖ кернеудің жоқтығын тексеру, жерге тұйықтауды алу немесе орнату кезінде екі жұмыскердің біреуі жерде екіншісін бақылап тұруы тиіс. 112. Кернеу қатысындағы тоқ өткізгіш бөліктерді уақытша қоршау үшін, ағаштан немесе оқшаулаушы материалдан дайындалған қалқанды қолдануға болады. Кернеуді өшірмей уақытша қоршау орнату кезінде тоқ өткізгіш бөліктерге дейінгі арақашықтық осы Қағидаларға 4-қосымшасындағы 1-кестесінде көрсетілгеннен кем болмауы керек. 6-10 кВ электр қондырғыларындағы бұл арақашықтық 0,35 метрге дейін қысқартылуы тиіс. Уақытша қойылған қоршауларда «Тоқта! Кернеу» деген жазу жазылады немесе тиісті қауіпсіздік плакаттары ілінуі тиіс. 113. 6-20 кВ электр қондырғыларында тоқ өткізгіш бөліктерді қалқанмен қоршауға болмайтын жағдайда, өшірілген жəне кернеулі тоқ өтер бөліктерінің арасына орналастырылатын оқшаулаушы бастырмаларды қолдануға болады (мысалы, өшірілген ƏЖ ажыратқыш түйіспелер арасына). Бұл оқшаулаушы бастырмалар кернеу қатысындағы тоқ өткізгіш бөліктерге ғана жатады. Бастырмаларды орнату мен алуды IV жəне ІІІ топтардағы (біреуі – кезекші немесе жеделжөндеу персоналдарынан) диэлектрлік қолғаптарды, оқшаулаушы қарнақтарды, қармауыштарды пайдаланумен екі жұмыскер орындайды. 114. Камераларда, шкафтарда, панельдерде жəне жұмыс орнымен шекараланған қоршауларында «Тоқта! Кернеу» деген плакаттары ілініп тұрады. 115. АТҚ-да жерде, іргетастар мен жекелеген конструкцияларда орнатылған жабдықтарда жұмыс істеген кезде, жұмыс орындары майлы не синтетикалық талшықтардан жасалған арқанмен, жіппен немесе баумен (өтетін жол қалдыра отырып) кеңістікті қоршап, онда қоршалған кеңістіктің ішіне назар аудартатын «Тоқта! Кернеу» деген плакаттар ілінеді. Жұмыс орны аймағына қосылмаған арқанды ілу үшін конструкцияларды пайдалануға болады. Желілерде ƏЖ ажыратқыштардан басқа барлық АТҚ кернеуді өшіру барысында АТҚ арқанмен қоршалып, сыртқы кеңістікке «Тоқта! Кернеу» деген плакаттар ілінеді. АТҚ екінші реттік тізбектерінде жұмыс істеу кезінде нұсқау бойынша жұмыс орнын қоршау талап етілмейді. 116. ƏЖ, КЖ басқа, электр қондырғыларында дайындалған жұмыс орындарында «Жұмысты осы жерде істе!» плакаты ілінеді. 117. Жұмыс орындарынан кернеулі учаскелермен шекараласқан АТҚ конструкциялар учаскелерінде жақсы көрініп тұратын «Тоқта! Кернеу» деген плакаты ілінеді. Бұл плакаттарды жіберушінің басшылығымен жөндеу персоналынан ІІІ топтағы жұмыскер орната алады. Көтерілуге рұқсат етілетін конструкциялардың төменгі жағында «Өрмелеме! Мерт боласың!» плакаттары ілінеді. Жұмыс жүргізуге рұқсат етілетін конструкциялар мен стационарлы баспалдақтарда «Осы жерден өрмеле» плакаты ілінеді. 118. Жұмысты толық орындамайынша плакаттарды ілуге, алуға тыйым салынады. 3. Жеке жұмыстарды орындау кезіндегі қауіпсіздік шаралары 119. Электр қондырғыларында еңкейіп жұмыс істеуге болмайды, егер кернеулі тоқ өткізгіш бөліктерінің арақашықтығында түзелу осы Қағидалардың 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген арақашықтықтан аспайды. 6-110 кВ станциялары мен қосалқы станциялардағы электр қондырғыларында қоршалмаған тоқ өткізгіш бөліктерде жұмыс істеу кезінде осы бөліктер артқы жақта немес екі жақта орналасуы қажет. 120. Кернеулі жабдықтардың оқшаулаушы электр қорғау құралдарын пайдаланусыз жақындауға тыйым салынды. 121. ƏЖ мен БƏЖ жалғау жəне ажырату учаскелерінде (сымдарды, тростарды) осы учаскелердің əлеуетін түзету керек. Əлеуеттерді түзету осы учаскелердегі сымдарды жалғаумен немесе бір жерге тұйықтағышқа (жерге тұйықтау құралына) қосылуымен ажыратылудың (мүмкін болатын ажыратылудың) екі жақтарынан қосылуды орнатуды жерге тұйықтау жолымен жүзеге асырылады. 122. Электр қорғау құралдарын (оқшаулаушы штангалар, қыспақтар, электр өлшейтін штангалар мен қыспақтар, кернеу көрсеткіші) пайдалана отырып, жұмыс істеу кезінде адамның тоқ өткізгіш бөліктерге жақындауы құралдардың оқшаулаушы бөліктерінің ұзындығына сəйкес болады. 123. АТҚ мен ƏЖ арақашықтығының қиылысында сымдарды (тростарды) ауыстыру кезінде жəне кернеулі сымдардан (тростардан) төмен тартылған оларға қатысты оқшаулаушы мен арматура тізбектердегі ауыстырылатын сымдар арқылы сымдардан жоғары тартылған тізбектегі кескіндерді алдын алу синтетикадан жасалған арқандардан жасалады. Арқанды екі жерден лақтыру керек – екі жағын қиылысқан жерден олардың ұштарын зəкірге, конструкцияларға байлау керек. Сымдарды (тростарды) көтеру ақырын жəне асықпай жүзеге асырылады. 124. Сымдарда жұмыс істеу кезінде кернеу қатысындағы сымдардан жоғары тартылған оларға қатысты оқшаулаушыда, арматураларда сымдардың түсіп кетуінің алдын алу мен тума кернеуден қорғау үшін шаралар орындалады. Осы жұмыстар кезінде қиылысқан сымдарды кернеуді өшірмей сымдарды (тростарды) ауыстыруға болмайды. 125. Персонал электр қондырғыдан кернеудің жоқ болып, содан кейін ескертусіз қайта берілетінін есінде сақтауы керек. 126. Тəуліктің түнгі уақыттарында жұмыс учаскелері, жұмыс орындары мен жолдар жарық болуы керек. Жарықтандыру біркелкі болады, жұмыскерлердің көздеріне дұрыс əсерін тигізуі керек. Қараңғы жерлерде жұмыс істеуге тыйым салынады. 127. Найзағайдың жақындаған кезде ƏЖ, БƏЖ, АТҚ, ЖТҚ ұшпақтары мен ƏЖ учаскелеріне қосылған ƏЖ, КЖ желілерінің ажыратқыштарында, сондай-ақ байланыс тораптардың үй-жайлардың БƏЖ кірмелерінде жұмыстар тоқтатылады. 128. Электр станциялардағы, қосалқы станциялардағы КЖ 1000 В-қа дейінгі электр қондырғыларында кернеумен жұмыс істеу кезінде мыналар: 1) жұмыс орындарының жанында орналасқан кездейсоқ тиіп кетуі мүмкін кернеу қатысындағы басқа да тоқ өткізгіш бөліктерін қоршау; 2) диэлектрлік галоштар киіп немесе оқшаулаушы тіреулердің үстінде не резинадан жасалған диэлектрлік кілемдердің үстінде тұрып жұмыс істеуі; 3) оқшаулаушы ұстағыштары (бұрағыштарда, бұдан басқа өзекті оқшаулау) құралдарды пайдалану; 4) осындай құралдар болмаған кезде диэлектрлік қолғаптарды пайдалану қажет. Қысқа жеңді немесе түрілген жеңді киіммен жұмыс істеуге, сондай-ақ пышақтарды, егеулерді, металл сызғыштарды жəне басқа да құралдарды пайдалануға болмайды. 129. Кəсіпорындардың немесе басқа да ұйымдардың персоналының жұмысшысына (іссапардағы персонал құқығымен) кезекшінің рұқсатымен есептеуіштер мен ТҚ жəне басқару қалқандарында орнатылған өлшеу құралдарының көрсеткіштерін жазып алуына рұқсат етіледі. Жергілікті кезекші персонал болған кезде, осы жұмыскер II топтағы, ал жергілікті кезекші персонал болмаған жағдайда ол III топтағы жұмыскер болуы керек. Магниттік жəне электр өрістері əсер ететін аймақтағы жұмыстар 130. АТҚ мен 500 кВ-тан жəне жоғары ƏЖ жұмыскерлерді адамның организміне қарама-қарсы əсер ететін биологиялық белсенді электр өрісінен қорғауды жəне жерге тұйықталатын немесе жерден оқшауланған электр өткізуші обьектілерге жанасқан кезде электр разрядтарының пайда болуын қамтамасыз етіледі. 131. Электр өрісі əсер ететін аймақтарда жұмыс істеу кезінде адамның осы аймаққа келуі шектеледі. Электр өрісінің 5 кВ/метрге дейінгі кернеуі кезінде оған жұмыс уақыты ішінде болуына рұқсат етіледі. 5 пен 20 кВ/метрге дейінгі жоғары кернеуліктегі (кернеудің белгілі бір деңгейі үшін) электр өрісіне келудің рұқсат етілетін уақыты Т, сағат, мына формуламен есептеледі: Т = 50/E - 2 мұндағы Е – бақыланатын аймақтағы электр өрісінің əсер ететін кернеулігі, кВ/метр. 20 мен 25 кВ/метрге дейінгі жəне жоғары кернеу кезінде келу уақыты 10 минуттан аспауы керек. 25 кВ/метрге дейін кернеу кезінде қорғау құралдарын пайдалану керек. Осы кездегі жұмыс уақыты 1 жұмыс күнінен аспауы керек. Осы пункттің талаптары персоналға электр разрядтарының əсер етуін болдырмау жағдайларында жарамды. 132. Электр өрісіне келуге рұқсат етілетін уақыт жұмыс күнінің ішінде бір рет немесе бөлшектеп іске асырылады. Қалған жұмыс уақытында қорғау құралдарын пайдалану керек немесе электр өрісінің 5 кВ/метрге дейінгі кернеуі болу керек. 133. Электрлік өрістің кернеуі, сондай-ақ əсер ету шекарасы мен экрандау өлшеу нəтижелері бойынша айқындалады. Барлық жағдайларда электр өрісінің бұрмаланбаған кернеулігі адамдар жұмыс істеп жатқан барлық аймақтарда өлшенуі керек. Жабдықтар мен конструкцияларды көтерусіз жұмыс істеу кезінде өлшеу былай жүргізіледі: жер бетінен 1,8 метр биіктікте қорғау құралдары жоқ болса; жер бетінен 0,5; 1,0 жəне 1,8 метр биіктікте ұжымдық қорғау құралдарын пайдалану; Жабдықтарға немесе конструкцияларға көтерумен жұмыс істеу кезінде (қорғау құралдарын баржоқтығына қарамастан) өлшеу жұмыс орнының алаңынан 0,5; 1,0; жəне 1,8 метр биіктікте жəне жабдықтардың жерге тұйықталған тоқ өткізгіш бөліктерінен 0,5 метр арақашықтықта жүргізіледі. 134. Бақыланатын аймаққа келу уақыты өлшенген кернеуліктің жоғарғы мəніне сүйене отырып анықталады. 135. Қорғау құралы ретінде стационарлық, тасымалды жəне қозғалатын экран құрылғылары; машиналар мен механизмдерге орнатылатын алмалы-салмалы экран құрылғылары; экрандық жинақтар пайдаланылады. Зертханалардың, жылжымалы шеберханалармен, механизмдердің, машиналардың жерге тұйықталған шанақтары мен кабиналары, сондай-ақ темір бетоннан жасалған ғимараттар, кірпіш ғимараттарында темір бетонды ұласумен, темір каркасын немесе жерге тұйықталған темір шатырларында электр өрісі жоқ болса, қорғау құралдарын қолдану талап етілмейді. 136. Тасымалданатын немесе жылжымалы экранды құрылғылар орнатылған жерлерде жерге тұйықтау құрылғыларына немесе жерге тұйықталған құрылғыға жалғанған қимасы 10 шаршы милиметрден аспайтын майысатын мыс сымдармен темір конструкциялар жерге қосылуы тиіс. Алмалы экранды құрылғылар сол жерде орнатылған машиналармен жəне механизмдермен гальваникалық жалғастырылуы керек. Машиналар мен механизмдерді жерге тұйықтау кезінде қосымша жерге тұйықталған алмалы экранды құрылғыларда талап етілмейді. Жеке экранды жинақтарды жерге тұйықтауда тоқ өткізгіш табаны бар арнайы аяқ-киім пайдалану арқылы жүзеге асырылады. Оқшаулайтын негіздеменің үстінде тұрып жұмыс істеу кезінде (боялған темір, оқшаулаушы, ағаш төсеніштер) немесе арнайы қолғапсыз жерге тұйықталған конструкцияға жақындауда экранды киім қимаасы 10 шаршы милиметрге арнайы майысқақ сыммен қосымша жерге тұйықталған конструкцияға немесе жерге тұйықталған құрылғысына жерге тұйықтау керек. 137. Экранды жинақтарды 1000 В-қа дейінгі кернеулі тоқ өткізгіш бөліктерде, сондай-ақ жабдықтарды сынақтан өткізгенде (жоғары кернеуде тікелей сынақ өткізетін тұлғалар үшін) жəне электр дəнекерлеу жұмыстарында пайдалануға тыйым салынады. Осы жағдайда жұмыс істеп жатқандарды қорғау экранды құрылғыларды пайдаланумен жүзеге асырылады. 138. Ажыратылған тоқ өткізгіш бөліктердің учаскелерінде жұмыс істеу барысында тума əлеуетті алу үшін оларды жерге тұйықтау қажет. Ажыратылған, бірақ тоқ өткізгіш бөліктерді жерге тұйықталмаған қорғау құралынсыз ұстауға тыйым салынады. 139. Электр өрісі əсер ететін аймақтардағы пневматикалық дөңгелек жүрісіндегі машиналар мен механизмдер де жерге тұйықталу тиіс. Олардың осы аймақта қозғалуы кезінде тума əлеуетін алу үшін жермен байланысы бар шанаққа немесе шассиге жалғанған темір тізбегін қолдану керек. 140. Электр өрісі əсер ететін жерде машиналар мен механизмдерге жанар-жағар материалдарын толтыруға болмайды. 141. Электр өрісі əсер ететін аймақтарда орналасқан жабдықтар мен конструкцияларды көтеру кезінде электр өрісінің кернеулігіне қарамастан қорғау құралдарын пайдалану керек. Телескопиялық немесе гидрокөтергіш қоржын (себет) мұнараның көмегімен көтеру кезінде экранды немесе экранды жинақтарды қолдану керек. 142. Экрандау аймағында адам болған кезде ОТҚ конструкция ішінде, сондай-ақ газды релеге, күштік трансформатордың май деңгейінің релесіне баспалдақпен көтерілу кезінде электр өрісінен қорғанатын қорғау құралдарын пайдаланбауға болады. 143. Барлық кернеудегі электр қондырғыларында жұмыс істеп жатқандарды адамның организміне зиян келтіретін биологиялық белсенді магниттік өрістен қорғау керек. 144. Кернеулігі рұқсат етілетін мəннен асып кетсе, магниттік өріс биологиялық белсенді болып табылады. 145. Адамның магниттік өріске келу ұзақтығына байланысты əсер етудің жалпы (барлық денеге) жəне локалды (түпкілікті) жағдайындағы рұқсат етілген кернеулік (бұдан əрі - Н) немесе магниттік өрістің индукциясы (бұдан əрі - В) осы Қағидалардың 4-қосымшасында келтірілген 2-кестеге сəйкес анықталады. Магниттік өрістің рұқсат етілетін деңгейі ішкі уақытша аралықтағы интерполяциямен анықталады. 146. Персоналдың əртүрлі кернеуліктегі (магниттік өрістің индукциясы) аймақтарға келуі қажет болған жағдайда осы аймақтарда жұмыс орындаудың жалпы уақыты жоғары кернеуліктің (индукцияның) аймақтағы шектік рұқсат етілген мəнінен аспау керек. 147. Магниттік өріске келудегі рұқсат етілген уақыт жұмыс күнінің ішінде бір рет қана іске асырылуы керек. Еңбек жəне демалыс режимінің өзгеруі кезінде (мысалы, ауысым кездерінде) магниттік өрістің шектік рұқсат етілген деңгейі жұмыс күнінің 8 сағатынан аспауы керек. 148. Магниттік өрістің деңгейін бақылау мынадай жағдайларда жүзеге асырылуы қажет: 1) электр қондырғыларының жаңаларды пайдалануға беруді қабылдау жəне қолданыстағыларды кеңейту; 2) электр қондырғыларына жақын тұрған персоналдың тұрақты немесе уақытша келіп тұруына үй-жайларды жабдықтау; жұмыс орындарын аттестациялау. 149. Магниттік өрістің деңгейі жұмыс орындау үдерісіндегі персонал болатын барлық аймақтарында анықтау керек. Магниттік өрістің кернеулігін өлшеу жұмыс орын алаңының еденінен, жерінен, үй-жайдың еденінен өту көпірлерінің төсемінен 0,5; 1,5; жəне 1,8 метр биіктікте, магниттік өрістің көзі жұмыс орнының үстінде болса – жұмыс орны алаңының деңгейінде қосымша жүргізілуі керек. 150. Магниттік өрістің индукциясын (кернеуді) өлшеу электр қондырғының жоғары жұмыс тоғында немесе өлшенген мəн есептеліп (Імах), жоғары тоқ Імах/І өлшенген мəнге көбейтілуі керек, мұндағы І – өлшенген сəттегі магниттік өріс көзінің тоғы. 151. Магниттік өрістің кернеулігі (индукциясы) электр қондырғылардың тоқ өткізгіш бөліктерінен кемінде 20 метр аралықта орналасқан персоналдың тұрақты келетін өндірістік үйжайларында, оның ішінде қабырғамен бөлінген бөліктерінде жүргізілуі керек. 152. Магниттік өрістің əсер етуінен қорғайтын шаралар ретінде стационарлық жəне ауыспалы магниттік экрандар қолданылуы қажет. Жұмыскерлердің жұмыс орындары мен қозғалу бағыттарын осы Қағидалардың 149-тармағының талаптарына сейкес орындауды жүзеге асыру кезінде магниттік өріс көздерінің арақашықтығында орналастыру керек. 153. Пайдалануға беру талаптары бойынша онда персоналдың келуі талап етілмейтін магниттік өрістің рұқсат етілген деңгейінің мəнінен асып кеткен электр қондырғысының аймақтары ескерту жазбаларымен немесе плакаттармен қоршалуы тиіс. 154. Магниттік жəне электр өрістерінің əсер ету аймақтарында жұмыс кезінде қосымша қауіпсіздік шаралары нарядтың «Жеке нұсқаулары» деген жолында осы Қағидалардың 2-қосымшасында көрсетіледі.

6 ақпан 2013 жыл

155. АТҚ қарау кезінде немесе жұмыс орындарына бара жатқанда тек белгілі бір мақсатта тексерілген бағытпен жүру керек. Генераторлар 156. Ажыратылған АӨӨ құрылғысы бар айналатын қоздырылмаған генераторды кернеуде деп қарау керек (бұрылыстық біліктің əсерінен айналу жағдайын қоспағанда) 157. Генераторды сынақтан өткізу кезінде схемада көрсетілген учаскелердегі арнайы қысқа жерге тұйықтауыштарды алу мен орнату АӨӨ алынып жəне қоздырылуы өшірілген генератордың жұмыс жиілігінде ғана болады. Тоқтатылған блок генераторының схемасында жұмыс істеу кезінде оның шықпаларын, егер жоғарлатқыш трансформатор жоғары жақтан, ал жеке қажеттілік трансформаторы – төменгі кернеу жақтан жерге тұйықталған болса, жерге тұйықтау талап етілмейді. 158. АӨӨ өшірілген құрылғысы бар қоздырылмаған генератордың айналмалы статор тізбектерінде қалдық кернеудің мəнін өлшеуге, фазалардың кезектесу тəртібін анықтауға болады. Бұл жұмыстарды арнайы қызметтердің, лабораториялардың, наряд бойынша электрқорғау құралдарын қолдану арқылы баптау ұйымдарының қызметкерлері немесе кезекші қызметкердің бақылауымен орындау керек. 159. Біліктегі кернеуді жəне жұмыс істеп тұрған генератор роторының оқшаулағыш кедергісін өлшеуді кезекші персоналдан бір немесе IV жəне III топтары бар нұсқау бойынша мамандандырылған бөлімше қызметкерлерінен екі жұмыскер орындай алады. 160. Ротордың байланыс сақиналарын қайрау жəне тегістеу, қоздыру коллекторын тегістеу нұсқауы бойынша электрлік техникалық емес персоналдан бір жұмыскер орындай алады. Жұмыс кезінде қорғау көзілдіріктерін кию керек. 161. Жұмыс істеп тұрған генератордың щеткалы аппаратын кезекші персоналдан бір жұмыскер немесе арнайы бөлінген ІІІ тобындағы жұмыскер орындай алады. Бұл жағдайларда мынадай шараларды сақтау қажет: 1) машинаның айналмалы бөліктерінен сақтанып, бас киім киіп жəне түймеленген арнайы киімде болуы керек; 2) диэлектрлік галош, диэлектрлік қолғаптар кимей-ақ, резиналы диэлектрлік кілемдерді пайдалану керек; 3) тоқ өткізгіш бөліктерінің екі полюстерін біруақытта қолмен ұстауға болмайды. Генераторлардың сутегілік суытылуының газды-майлы жүйесі. Электролиздік қондырғылар 162. Генераторлардың газ-май жүйесінін пайдалану барысында жарылуға қауіпті газ қоспалары болуының алдын алып төмендегілердің болуына рұқсат етілмейді: 1) генератордың корпусындағы сутегінде оттегінің құрамы 1,0 %-дан аспауы керек, ал жапқылар мен үрлеу ыдысындағы жəне май тазалайтын қондырғылардың сутегі бөлетін бактарында 2 %-дан аспауы керек; 2) генератордың тоқ өткізгіштерінде сутегінің құрамы 1,0 %-дан, ал мойынтіректің картерлерінде 2 %-дан аспауы керек. Май бактерінде сутегі болмауға тиіс. 163. Генератордан сутегіні немесе ауаны инертті газбен ығыстырып шығарады, машинадан шығуда айқындалған ығыстырып шығаруды аяқтау бойынша оның ең аз концентрациясы мынаны: 1) ауаны ығыстырып шығару кезінде – 85 %-ды жəне сутегін ығыстырып шығару кезінде – көмірқышқыл газы 95 %-ды; 2) сутегі мен ауаны ығыстырып шығару кезінде – азот 97 %-ды құрайды. Ауаны немесе сутегін ығыстырып шығару кезінде генератордың инертті газбен үрлеп толуы газ талдауымен расталу керек. 164. Газ-май жүйесінің аппараттары мен генераторларының корпустарын ашар алдында сутегі инертті газбен ығыстырып шығу керек, ал инертті газ ауамен. Шеткі қалқандар мен люктерді көмірқышқыл газының жоқтығы (азотты ығыстырып шығару кезінде) немесе ауада оттегінің (көлемі бойынша 20%-дан аз болмауы керек) ал құрамы жеткілікті екенін талдау расталғаннан кейін ашуға болады. 165. Тоқтатылған синхронды компенсаторлардың байланыс сақиналарының камерасын ашу кезінде оның корпусынан камераға инертті газ бергенге дейін жапқыштың тығыздығын тексеру керек. Инертті газбен (оны ауамен кейіннен ығыстырып шығармай) үрлегеннен кейін жəне талдау өткізгеннен кейін ғана камерада жұмыс істеуге болады. 166. Газ-май жүйесіндегі құбырларды жəне жабдықтарды жөндеуге шығару кезінде тығыз жабылмаған ысырмадан жөнделіп жатқан учаскелерге инертті газ бен сутегінің кіріп кету мүмкіндігін болдырмау үшін тығындар орнатылған. 167. Сутегіні құрайтын газ-май жүйесінің учаскелерінен 10 метр аспайтын арақашықтықта ашық отпен жұмыс істеу кезінде (электрлік дəнекерлеу, газбен дəнекерлеу жəне т.б.) наряд бойынша орындалуы тиіс жəне «Жеке нұсқаулар» деген жолда қауіпсіздікті сақтайтын қосымша шаралар (қоршаулар орнату, үй-жайларда сутегінің жоқтығы тексеру жəне т.б.) жазылады. Сутегі толған генератордың корпусында, газ-май жүйесінің аппараттары мен құбырларда тікелей отпен жұмыс істеуге тыйым салынады. Генераторлар мен газ-май жүйесінің құрылғысының маңайына «Сутегі. Өртке қауіпті!» плакаттарын ілу керек. 168. Газ-май жүйесіндегі тоқтатылған генератордағы жөндеу жұмыстары нұсқау бойынша жүргізілуі керек. 169. Электролизді қондырғыны пайдалану кезінде сутегі мен оттегінің жарылуға қауіпті қоспасы мен ауаның болуына жол бермеу керек. Сутегінің тазалығы 98,5%-дан, ал оттегінікі 98%-дан төмен болмауы керек. 170. Қысым реттегіштердің көрінетін əйнектерінде сұйықтың деңгейі болмаса электролизерлермен жұмыс істеуге тыйым салынады. Сутегі мен оттегі жүйелерінің арасындағы рұқсат етілген жоғары қысымының айырмасы 1961,4 паскальдан (су бағанының 200 миллиметрден) аспауы керек. 171. Электролизді қондырғылардың аппараттары мен құбырлар (ресиверлерден басқа) жұмыс алдында азотпен үрленеді. Бұл аппараттарды көмірқышқыл газбен үрлеуге тыйым салынады. Электролизді қондырғылардың (бұдан əрі – ЭҚ) ресиверлерін азотпен немесе көмір қышқыл газбен үрлеуге болады. Ішін қарау кезінде бір ресиверді немесе тобын азотпен немесе көмірқышқыл газымен сутегіні шығару үшін үрлейді, ресивердің басқа тобын бекітуші арматурамен жəне ернемектерден артқы жағы шығып тұрса, темір тығындармен жауып, содан кейін таза ауамен үрлеу керек. Ресиверлерді инертті газбен, ауамен, сутегімен үрлеу концентрациясы осы Қағидалардың 4-қосымшасындағы 3-кестеде көрсетілген. Ресиверді үрлеу үшін көмірқышқыл газдың 0,05 % көміртегі окисін құрайтын техникалық сортын пайдалану барысында оны көмір қышқыл газдың астық сортынан бөлек сақтау керек. 172. ЭҚ 4 сағаттан астам өшірсе аппараттар мен құбырларды азотпен үрлеу керек. Егерде қондырғы 1 - 4 сағатқа өшірілсе, жүйе (9,807¸19,614)×10 куб. Паскаль (0,1-0,2 кгс/см кв.) шамасында оттегі мен сутегі қысымы қатысында қалып қалуы мүмкін. Қондырғы 1 сағаттан аспайтын уақытқа өшірілсе, аппаратты газдардың атаулы қысымымен қалдыруға болады, мұндай жағдайларда сутегі мен оттегінің қысым реттегішінде қысымның жоғарлау айырмашылығының сигнализациясын өшіруге болмайды. Техникалық режимге байланысты өшірілсе, азотпен міндетті түрде үрлеу керек, ал ажыратудан кейін электролитті электролизерден шығарып алу керек. 173. Электролизді қондырғыдан жабдықтарды ашуға байланысты жөндеу немесе біріктіру жұмыстарын өткізу барысында үрлеуді сутегі жоқ болғанша жүргізу қажет. 174. ЭҚ үй-жайларында ашық отпен жұмыс істеу қондырғы өшіргеннен кейін жəне сутегінің жоқтығын тексеріп, үзіліссіз желдеткішпен қамтамасыз етілгеннен кейін ғана орындалады. Жөнделіп жатқан қондырғылардың аппараттарында ашық отпен жұмыс жүргізу үшін жұмыс істеп тұрған қондырғының құбырлардың жұмыс істеп тұрған қондырғылардан ажыратып, артқы жағы бар тығындар орнату керек. Отпен жұмыс істеу орындары қалқанмен қоршалу керек. Сутегі толтырылған аппараттарда жұмыс істеуге болмайды. 175. Қатып қалған құбырлар мен ысырмаларды бумен немесе ыстық сумен еріту керек. Жалғаулардан газдың жылысуын арнайы жылысіздеу құралдарымен немесе сабынды ерітіндімен анықтауға болады. Жылыту немесе жылысты анықтау үшін ашық отты пайдалануға болмайды. 176. ЭҚ үй-жайларында жəне ресиверлердің маңайында тасымалды шамдарды, электрлік жылу аспаптарын, ашық отты пайдалануға, темекі тартуға болмайды. Жөндеу мен қарау жүргізу барысында аппараттарды іште жарықтандыру үшін жарылу қауіпсіздігімен орындалған кернеулігі 12 В-тан аспайтын, темір сеткамен қоршалған тасымалды шамдарды қолдануға болады. 177. ЭҚ үй-жайларының ішінде жəне есіктерінде «Түрлі-түсті сигналдарға қойылатын талаптар, өндіріс объектісінің қауіпсіздік белгілерімен таңбалары» техникалық регламентіне сəйкес ашық отты пайдалануға болмайтын қауіпсіздік белгілері ілінеді, сутегі ресиверінде «Сутегі. Өртке қауіпті» жазбасы жасалады. 178. ЭҚ үй-жайларында тез жанатын жəне жарылатын құралдарды сақтауға болмайды. 179. Электролитпен жұмыс істеу кезінде арнайы қорғау киімдерін (мақта-мата костюм, резеңке етік, резеңкелі фартук, резеңке қолғап) жəне көзілдірік пайдаланылады. 180. Тығыздықты тексеру үшін электролитті көру тек қысым жоқ кезде болады. 181. Электролизерлерге плитаның ұштарына қорғау құралдарсыз жақындауға болмайды. Тартылған болттардың оқшаулағыш төлкелер мен монополярлық пештердің астындағы оқшаулағыштарға сілтілердің түсіп кетуіне жол бермеу керек. Осы элементтердің оқшаулағышы бұзылса, электр доғасы пайда болып, ол өртке немесе апатқа əкеп соғуы мүмкін. Электрлизердің еденінде диэлектрлік резеңкелі кілемдер болуы тиіс. 182. ЭҚ жабдықтары мен құбырлар, ресиверлер мен құбырлар ресиверлерден машина залына дейін ұзын үзіліссіз электр тізбегін құрап, жерге тұйықталатын құрылғыға жалғануы керек. ЭҚ аппараттары мен құбырлар кемінде екі жерден жерге тұйықталуы тиіс. 183. Сақтандырғыш клапандарды тексергенде қондырғы өшірулі немесе азотпен үрленуі тиіс. Қондырғы жұмыс істеп тұрғанда клапандарды сынауға болмайды. 184. Қысым қатысындағы арматура жəне аппараттардың болттары мен гайкаларын бұрауға болмайды. 185. Монтаждан, күрделі жөндеуден немесе ұзақ тоқтатудан кейін ЭҚ-ны іске тұйықтауға жауапты маманның қадағалауымен жүргізіледі. Қондырғыда жөндеу жұмыстары наряд бойынша орындалады. Электр қозғалтқыштары 186. Электр қозғалтқыштардың жұмыс істеу кезінде немесе тоқ өткізгіш бөлшектеріне қатысты механизмдерін қозғағанда электр қозғалтқыштың кернеуі ажыратылады. 187. Электр қозғалтқышта жұмыс істеп жатқанда жерге тұйықтауды ТҚ жалғанған кез келген кəбілдік желі учаскесіне орнатуға болады. Механизмдердегі айналып жатқан бөлшектеріне қатысы жоқ жұмыстарда, егерде жалғанған муфта ажыратылған жағдайда кəбілді желіні жерге тұйықтау талап етілмейді. Егер өшірілген электр қозғалтқышта немесе бірнеше күн жұмыс жүргізілмей тұрса, одан ажыратылған кəбілдік желіні электр қозғалтқыш жағынан жерге тұйықтау керек. Егер қимасы тасымалды жерге тұйықтауға келмейтін болса, пайдалануға электр қозғалтқыш кернеуі 1000 В-қа дейінгі кəбілді желісті қимасы кəбілдің қимасынан кем емес мыс өткізгішпен жерге тұйықтауға болады. Мұндай жерге тұйықтау тасымалды жерге тұйықтау ретінде жедел құжаттамаға жазылуы тиіс. 188. Сорғылардың, түтінсорғылар мен желдеткіштерінің электр қозғалтқыштарына жұмысқа жіберу алдында жалғанған механизмдері электр қозғалтқышты айналдырмау үшін олардың ысырмалары мен шиберлерін құлыптау керек, сонымен қатар электр қозғалтқыштардың роторларын тежеуге шаралар қолдану керек. 189. Электр қозғалтқыштардың габариті бойынша жақын біртипті жанында орнатылған электр қозғалтқышта жұмыс жүргізіліп жатса, «Тоқта! Кернеу» деп жазылған плакаттар ілінуі тиіс. 190. Жұмыс кезінде электр қозғалтқыштардан қоршауды алуға тыйым салынады. 191. Электр қозғалтқыштардың қолмен қосатын аппаратураларын диэлектрлік қолғаптар кию арқылы қосып жəне ажырату керек. 192. Ысырманың электр жетектерінен, электр жетектері шиберлерімен жалғанған атқару механизмдерінен жəне басқа да құрылғыдан сынақ алу жұмыстарын жүргізуге бригаданың жəне технологиялық цехтың ауысым бастығының рұқсатымен орындалады. Сынау жұмысын жүргізуге рұқсат беру жəне рұқсат алу туралы жазбаны цехтың оперативтік журналына жазу керек. 193. Атқару механизмдеріне жалғанбаған ашып жабатын арматура мен органдарын реттейтін электр жетектердің электр схемасын баптау мен жөндеу жұмыстары нұсқау бойынша жүргізіледі. Сынауға рұқсатты нұсқау берген жұмысшы береді. Жазба нұсқауды тіркеу кезінде жазылады. 194. Жұмыстарды толық аяқтағанға дейін сынақтан өткізу үшін электр қозғалтқышты қосу тəртібі мынадай: 1) жұмыс өндірушінің наряды бойынша жұмысты орындау кезінде (осы Қағидалардың 2-қосымшасы) 3-кестеге сəйкес жұмыс аяқталуын ресімдейді жəне наряд береді; 2) нұсқау бойынша жұмысты орындағаннан кейін жұмыс тоқтатылады жəне бригада таратылады. Сынау жүргізілгеннен кейін (осы Қағидалардың 2-қосымшасы) 3-кестеге сəйкес қайта жіберу ресімделеді. Нұсқау бойынша жұмысты орындағаннан кейін қайта жіберуге қайта нұсқау беріледі. Коммутациялық аппараттар жəне жинақталған таратушы қондырғылар 195. Қашықтан басқаратын коммутациялық аппаратураларға жұмысқа жіберу алдында мыналар қажет: 1) қосымша тізбектер (басқару, сигнализация, жылыту жəне басқалар) мен жетектің күштік тізбектері ажыратылуы тиіс; 2) сөндіру багына немесе пневматикалық жетектерге ауа беру құбырларындағы ысырма жабылып жəне ол жердегі ауа атмосфераға жіберілген, бұл ретте қосу тығыны (клапандар) ашық күйінде тоқтатылады; 3) қосқыш жүк немесе қосатын серіппе жұмыс істемейтін қалыпқа келтірілген; 4) қашықтықтан басқару кілттерінде «Қосуға болмайды! Адамдар жұмыс істеуде!» жəне жабық ысырмаларда «Ашуға болмайды! Адамдар жұмыс істеуде!» деген плакаттар ілінеді. 196. Коммутациялық аппаратты баптаған жəне реттеген кезде сынап қосу мен ажырату үшін қосалқы тізбектерді жəне жетектің күшті тізбегін уақытша қосуға, сондай-ақ жетек пен ажыратқышқа ауа беруге рұқсат етіледі. Бұл ретте «Қосуға болмайды! Адамдар жұмыс істеуде!» жəне «Ашуға болмайды! Адамдар жұмыс істеуде!» деген плакаттар алынып тасталады. Коммутациялық аппаратты сынау үшін кезекші жұмыскердің рұқсатымен баптау мен реттеу жұмыстарын өндіруші қызметкер қашықтықтан басқаруды қосып жəне ажырата алады. Жергілікті кезекші персонал болмайтын электр қондырғыларында аталған жұмыс рұқсат алу қажет етілмейді. 197. Жұмыс қысымында тұрған əуе ажыратқышты көтеру тек қана сынау жəне баптау жұмыстарында (демпферлерді реттеу, виброграммаларды алу, өткізгіштерді өлшеу аспаптарына қосу немесе оларды ажырату, ауа шығу орындарын анықтау жəне с.с.) рұқсат етіледі. Ауаға толы бөлектеуіші бар ажыратылған əуе ажыратқышты, егер бөлектеуіш жұмыс қысымында болған кезде көтеруге тыйым салынады. 198. Əуе ажыратқыштарының ылғал өтімсізділігін (тұмшаланғандығын) тексеру зауыт нұсқауларына сай төмендетілген қысым кезінде жүргізу қажет. 199. Сынау немесе баптау үшін əуе ажыратқышына көтеру алдында мынадай іс-шараларды жүргізу қажет: 1) басқару тізбегін ажырату; 2) жергілікті басқару батырмасын жəне қосу клапандарын блоктау (мысалы, ауа өткізу құбырларын ажырату, шкафтарды жабу жəне с.с.), немесе ажыратқышқа іс-əрекеттерді жасау үшін жұмыс өндірушінің нұсқауы бойынша тек бір ғана белгілі жұмыскерді жіберетін нұсқауланған бригада мүшесін ажыратқыштың қасына қою қажет. Қысымда тұрған əуе ажыратқышында адамдар болған уақытта басқару жəне тарату шкафтарындағы барлық жұмыстар тоқталуы қажет. 200. Сынақтан өткізу, баптау жұмыстарын өткізу кезінде əуе ажыратқыштарын қосып, өшіру уақытында ажыратқыштардың жанында адамдардың тұруына болмайды. Баптау жəне сынақтан өткізу бойынша жұмыс өндіруші, жетекші тек бригада мүшелері ажыратқыштардан қауіпсіз ара қашықтықта алыс тұрған кезде ғана ажыратқыштармен операцияларды орындауға команданы бере алады. 201. Ауа жинағыштың ішінде жұмыс істеуге жіберілгендерге мынадай талаптарды орындау қажет: 1) ауа берілетін ауа сымдарының ысырмаларын жауып, құлпылау қажет жəне ысырмаларға «Ашуға болмайды!» «Адамдар жұмыс істеуде» плакаттарын іліп қою қажет; 2) түсірме клапанын ашып қойып ауа жинағыштағы қысым қатысындағы ауаны атмосфераға шығару керек; 3) ауа жинағыштан ауа беру ауа құбырын ажыратып, тығындау керек. 202. Ажыратқыш багындағы жəне ауа жинағыштардағы манометрлердің нөлдік көрсеткіші қысымдалған ауаның жоқ екендігінің айқын көрсеткіші бола алмайды. Болт пен тығырықты бұрар алдында өрмеліттің қақпағын ашу кезінде өткізгіш клапандарды немесе ысырманы жылжыту арқылы қысымдалған əуенің жоқ екендігіне анық көз жетізу қажет. Өрмеліттің қақпағын бекітетін болт пен тығырықтың бəрін бұрағаннан кейін ғана өткізгіш клапандарды немесе ысырманы жабу рұқсат етіледі.

203. КТҚ шкафтарының бөлігінде жұмыс жүргізу кезінде жабдықтың арбасын сүйретіп шығып, кернеуден тоқ өткізгіш бөлшектер қалғандықтан шкаф бөлігінің қақпағын бекітіп, үстіне «Тоқта! Кернеу» таспасын, ал жұмыс жүргізілетін жерге «Жұмысты осы жерде істе» таспасын іліп қою керек. 204. КТҚ-ға қосылған жабдықтармен немесе ƏЖ жəне КЖ-дың кетуімен КТҚ-дан тыс жұмыс жүргізілгенде ажыратқышы бар арбаны шкафтан сүйреп шығып, есіктерін құлыптап оларға «Қосуға болмайды! Адамдар жұмыс істеуде» немесе «Қосуға болмайды! Желіде жұмыс істелуде» таспаларын іліп қою қажет. Бұл ретте: 1) жерге тұйықталған пышақтар мен ажыратқышы бар арба блокталған жағдайда, пышақтарды қосқаннан кейін арбаны бақылау қалпына келтіруге; 2) осындай блокталу немесе КТҚ шкафтарында жерге тұйықталған пышақтар болмаған жағдайда арбаны аралық қалыпта қосу, яғни, бақылау жəне тартылған қалыпта, егер ол құлыпқа бекітілсе, орналастыру рұқсат етіледі. Арбаны аралық қалыпқа қосылымдағы жерге тұйықтаудың баржоғына байланыссыз орналастыруға болады. 205. Ажыратқышы бар арбаны басқару жəне қорғау мақсатында жұмыс атқаруын сынап көру үшін бақылау қалпына орнату төменгі жағдайларда рұқсат етіледі: КТҚ-нан тыс ƏЖ жəне КЖ-дан шығатын жұмыс кезінде немесе оларға қосылған жабдықтар жүзеге асырылмаған немесе КТҚ шкафында жерге тұйықтау жүргізілген жағдайларда өткізіледі. 206. Вакуумды ажыратқыштармен жабдықталған ТҚ-дың ішінде доғасөндіргіш камераны 20 кВтан жоғары амплитудалық кернеумен сынақтан өткізгенде пайда болатын рентген сəулелерінен қызметкерлерді қорғау мақсатында арнайы экранды қолдану қажет. 207. Сығымдағыш құрылғыларға жəне электр қондырғылардағы ауа жинағыштарға қызмет көрсететін жұмыскерлерде III-топ болу керек. Релелік қорғау жəне электравтоматика құрылғылары, өлшеу құралдары 208. Тоқтың өлшеуіш трансформаторларының екінші реттік орамаға қосылған тізбекті үзуге рұқсат етілмейді. Өлшеу құралдарындағы, релелік аппаратурадағы тоқ тізбегін жəне басқа да тоқ трансформаторының екінші реттік орамасының тізбегін үзу қажет болған жағдайда осы үшін арнайы арналған қыспақпен немесе сынау блоктарының көмегімен алдын ала қысқартылады. Екінші реттік тізбекте тоқ трансформаторлары мен белгіленген қысқатұйықтауыш арасында жұмыс жүргізуге рұқсат етілмейді, өйткені ол тізбектің ажырауына əкеліп соғады. 209. Екінші реттік құрылғылар мен кернеу трансформаторларының тізбегінде кернеуді өзге көздерден беріп жұмыс істеген кезде кері түрлендіру мүмкіндігін болдырмайтын шаралар қабылданады. 210. Релелік қорғаныс жəне электравтоматика құрылғыларында жүргізілетін жұмыстар «Ұйымдастыру іс-шаралары» 3-тарауының талаптарына сəйкес орындалады. 211. Энергиямен жабдықтау ұйымдарының персоналы есептеу құралдарымен жұмысты іссапарға шыққан персоналдың құқығында жүргізеді. Бұл жұмыстарды құрамында кемінде екі жұмыскері бар бригада жүргізеді. Энергиямен жабдықтаушы ұйымның III тобы бар қызметкеріне тұтынушы өкілінің қатысуымен ТҚ үй-жайларында электрсанауыштардың көрсетулерін жазып алуға рұқсат етіледі. 212. Кернеуі 1000 Вт-қа дейінгі электр қондырғыларда қоса атқаратын немесе шарт бойынша қызмет көрсететін персоналы бар тұтынушылардың (балабақшалар, дүкендер, емханалар, кітапханалар жəне т.б.) жұмыс орны мен жұмысқа рұқсаттама дайындауды тиісті энергиямен жабдықтаушы ұйымның шұғыл персоналы тұтынушы өкілінің қатысуымен, III жəне V тобы бар екі жұмыскерден тұратын бригада орындайтын жұмыстардың тізбесі бойынша ағымдағы пайдалану тəртібімен жүргізеді. 213. Электр энергиясын есептеу аспаптарымен жұмыс кернеуді алу арқылы жүргізіледі. Өлшеуіш трансформаторға қосылған электр санауыштардың тізбектерінде сынақ қораптары бар болса, көрсетілген қораптағы электрсанауыш схемасынан кернеуді алу керек. 214. Бірфазалық электр санауыштармен жұмысты III тобы бар энергиямен жабдықтаушы ұйымдардың шұғыл персоналы ағымдағы пайдалану тəртібімен орындалатын жұмыстардың бекітілген тізбесі бойынша алынған кернеумен жеке жүргізеді. Ағаш үйлерде, аса жоғары қауіптілігі жоқ үй-жайларда электрсанауышқа дейін коммутациялық аппарат болмаған кезде бұл жұмысты алынған жүктемемен кернеуді алмай-ақ жүргізуге рұқсат етіледі. 215. Осы қағидалардың 212 жəне 216-тармақтарында көрсетілген жұмыстарды орындаған кезде жұмыскерлерге энергиямен жабдықтаушы ұйымдардың басшылығының бұйрығымен немесе өкімімен аумақтық учаске бекітіліп беріледі. Тапсырмалар бланкілерінде шұғыл персонал электр қондырғыларындағы жұмыс қауіпсіздігін қамтамасыз ететін техникалық іс-шаралардың орындалғанын белгілеуі керек. 216. Энергиямен жабдықтаушы ұйымдарда есептеу аспаптарымен жұмыс жүргізу үшін əрбір жұмыс түріне нұсқаулық немесе технологиялық карталар жасалады. Электродты қазандар 217. Оқшауланған корпусты 1000 В-ға дейінгі электродты қазанның қаптамасы құлыпқа жабылады. Қаптаманы ашуға қазаннан кернеуді алғаннан кейін ғана рұқсат етіледі. 218. Іске тұйықталған электродты қазандардың құбырларында құбырлардың қорғаныстық жерге тұйықталуын бұзатын жұмыстарды орындауға рұқсат етілмейді. 219. Құбырларды ажыратқан кезде алдын ала ажыратылған бөліктердің арасындағы сенімді металл түйіспесін электр пісірумен қамтамасыз ету керек. Байпастық қоршау болған кезде мұндай түйспенің ажырату орнын қажет етпейді. Электрсүзгілер 220. Электрсүзгілерді пайдалану кезінде: 1) нарядта айтылған жағдайлардан басқа электрсүзгіде адамдар болған уақытта сілку механизмдерін қосуға; 2) бір мезгілде бункерлер мен секцияларда жөндеу жұмыстарын жүргізуге; 3) қоректендіру агрегаттарын блоктау ақаулы болған кезде, электрсүзгілердің секцияларының, оқшаулағыш қораптардың жəне басқаларының тесіктері мен саңылауларының бекітпелері болмаған жəне ақаулы болған кезде электрсүзгілерге жəне оларды қоректендіруші кəбілге кернеу беруге рұқсат етілмейді. 221. Электрсүзгінің кез келген секциясында (электр өрісінде), резервтік шинада, секцияның (электр өрісінің) кез келген қоректендіру кəбілінде жұмыс жүргізу кезінде қоректендіруші агрегаттар мен барлық секциялардың (электр өрістерінің) кəбілдері ажыратылады жəне жерге тұйықталады. 222. Электрсүзгілер секциясына адамдарды жұмысқа жіберер алдында соңғысы желдетіледі жəне бункерлерден күл шығарылады. Секциядағы температура +33 0С жоғары болмауы тиіс. 223. Электрсүзгіні секциядан жəне қоректендіруші кəбілдерден ажыратқаннан кейін статикалық заряд электр агрегаттарды жерге тұйықтау арқылы алынады. Электрсүзгінің жерге тұйықталмаған бөліктеріне жанасуға рұқсат етілмейді. 224. Электр станцияларында, электрсүзгілерге қызмет көрсететін нұсқаулықтарда нарядтар мен электрсүзгілерде жұмыс істеуге рұқсаттаманы беру тəртібі цехтардың арасында қызмет көрсету аймақтарының бөлінуіне байланысты регламенттеледі. Нұсқаулықты жасаған кезде осы Қағидалардың, «Электр станцияларының жылу механикалық жабдықтарын жəне жылу жүйелерін пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидалары» жəне «Электрсүзгілерді пайдалану жөніндегі үлгі нұсқаулықтың» талаптары ескеріледі. Аккумуляторлық батареялар 225. Аккумулятор үй-жайы əрдайым құлыппен жабылады. Осы үй-жайларды қадағалайтын жəне осында жұмыс істейтін адамдарға кілт жалпы негізде беріледі. 226. Аккумулятор үй-жайында шылым тартуға, оған отпен кіруге, электрмен қыздырғыш аспаптарды, ұшқын шығаратын аппараттар мен құралдарды қолдануға рұқсат етілмейді (ерекшелік осы Қағидалардың 235-тармағының талаптарын орындау кезінде болуы мүмкін). Аккумулятор үй-жайының есігінде: «Аккумулятор бөлмесі», «Өрт қауіпті», «Шылым шегуге тыйым салынады» деген жазулар жазылады немесе ашық отты пайдалануға жəне шылым шегуге жол бермеу туралы 12.4026-76 Мемлекеттік стандартына сəйкес тиісті қауіпсіздік белгілері ілінеді. 227. Ішке сору-сыртқа шығару желдеткіші бар аккумулятор үй-жайында соңғысы зарядтауды бастар алдында қосылады жəне газды шығарғаннан кейін ажыратылады, бірақ зарядтау аяқталғаннан кейін кемінде 1,5 сағаттан кешіктірмей ажыратылады. 228. Əрбір аккумулятор үй-жайында: 1) электролит дайындау жəне оны ыдыстарға құю үшін сыйымдылығы 1,5-2 литр шүмегі бар шыны немесе фарфор саптаяқ (немесе құмыра); 2) қышқыл батареялары үшін ас содасының бейтараптандырғыш ерітіндісі жəне сілті батареялары үшін бор қышқылы немесе сіркесу эссенциясы болуы тиіс; 229. Электролит, тазартылған су, бейтараптандырғыш ерітінді құйылған ыдыстарда тиісті жазулар (атауы көрсетілген) жазылады. 230. Қышқылды тығыны сүртілген, оның атауы бар биркамен жабдықталған шыны бөтелкелерде сақтаған жөн. Батареяларды пайдалану үшін қажет мөлшерде қышқыл құйылған бөтелкелер жəне бос бөтелкелер аккумуляторлық батареялардың жанында жеке үй-жайда болады. Бөтелкелерді еденге себетке немесе ағаш торға салып қою керек. 231. Қышқылмен, сілтімен жəне қорғасынмен арнайы оқытылған адамдар жұмыс істеуі керек. 232. Қышқыл немесе сілті құйылған шыны бөтелкелерді екі жұмысшы тасымалдауы керек. Бөтелкелерді себетпен бірге тұтқасы бар арнайы ағаш жəшікпен немесе ортасында тесігі бар арнайы зембілмен жəне 2/3 бөлігі себетпен бірге бекітіп торламамен тасымалдау қажет. 233. Электролит дайындаған кезде қышқылды баяу (ерітінді интенсивті жылымау үшін) жіңішке ағыспен саптаяқтан тазартылған суы бар фарфор немесе термотөзімді ыдысқа құю керек. Бұл ретте электролитті сырықпен немесе шыны түтікшемен не қышқылға төзімді пластмассадан жасалған араластырғышпен үнемі араластырып отыру керек. Электролитті қышқылға су құйып даярлауға рұқсат етілмейді. Ал дайын электролитке су құюға болады. 234. Қышқыл жəне сілтімен жұмыс істеген кезде костюм (қышқылға арналған қылшық жүнді жəне сілтіге арналған мақта-мата), резеңке етік (шалбардың астынан) немесе галош, резеңке алжапқыш, қорғанысқа арналған көзілдірік жəне резеңке қолғап кию керек. Сілтіні алдын ала оларды қапшыққа орап арнайы бөлінген жерде ұсақтау керек. 235. Аккумуляторлық үй-жайда пластилинді дəнекерлеу жұмыстарын мынадай жағдайларда жүргізуге рұқсат етіледі: 1) дəнекерлеу заряд аяқталғаннан кейін кемінде 2 сағаттан кешіктірмей жүргізіледі. Үнемі зарядтау əдісімен жұмыс істейтін батареялар жұмыс басталғанға дейін 2 сағат бұрын разряд режиміне ауыстырылады; 2) үй-жай жұмыс басталғанға дейін 2 сағат бойы желдетіледі; 3) дəнекерлеу кезінде үй-жай үздіксіз желдетіледі; 4) дəнекерлейтін орын басқа батареялардан отқа төзімді қалқанмен қоршалады; 5) қорғасыннан жəне оның қосындыларынан улануды болдырмау үшін арнайы сақтық шаралары қолданылады жəне аккумуляторлық батареяларды пайдалану жəне жөндеу нұсқаулықтарына сəйкес жұмыс режимі белгіленеді; 6) жұмыс наряд бойынша орындалады. Кəбіл желілері 236. Жерасты құрылыстары мен коммуникациялар орналасқан аймақта кəбілді жөндеумен жəне төсеумен байланысты жер жұмыстары жұмыстардың басшысын тағайындаумен жəне қарамағындағы осы құрылыстар мен коммуникацияларды пайдаланатын кəсіпорын немесе цех басшыларының жазбаша келісімімен жүргізіледі. Жазбаша келісімге рұқсатнама қағазына коммуникациялардың орналасуы мен салыну тереңдігі көрсетілген жоспар қоса тіркеледі. 237. Жоспарда белгіленбеген кəбілдер, құбырлар, жерасты құрылыстары, сондай-ақ оқ-дəрі табылған кезде жер жұмыстарын табылған құрылыстың кімге тиесілігі анықталғанға жəне тиісті ұйымдардан жұмысты жалғастыруға келісім алғанға дейін тоқтату керек. 238. Соққымен əсер ету машиналары мен механизмдерін кəбіл жолына 5 метрден жақын қашықтықта, ал жер қазатын машиналарды КЖ күзет аймағы шегінде қолдануға рұқсат етілмейді. 239. КЖ күзету аймағының шегінде жер қазатын машиналарды қолдануға осы желіні пайдаланатын персонал жүргізетін қазба жұмыстары кезінде ғана рұқсат етіледі. Тікелей кəбілдің үстінен қазу жұмыстарын жүргізген кезде жер қазатын машиналарды жəне пневматикалық құралдарды, сондай-ақ қайла мен сүйменді кəбілге немесе қорғаныс жабынына дейінгі тереңдікте топырақ қабатына кемінде 0,3 м қалғанда ғана пайдалануға рұқсат етіледі. Жерді одан əрі қазу жұмысы қолмен күрек арқылы атқарылады 240. Қысқы мезгілде күрекпен жер қазуға оны жылытқаннан кейін ғана кірісуге болады. Бұл ретте жылу көзінің кəбілге 15 см-ден артық жақындатылуына рұқсат етілмейді. 241. Қазаншұңқырларды, орларды немесе шұңқырларды қазатын жұмыс орны А.3.2.5.-96. Қазақстан Республикасының құрылыс нормалары мен ережелерінің талаптарын ескере отырып қоршалады. Қоршауларда ескерту белгілері мен жазулар, ал түнгі уақытта жарық болуы тиіс. 242. Əлсіз немесе ылғал топырақты жерлерден ор қазған кезде олардың құлау қаупі бар қабырғалары сенімді бекітілуі керек. Сусымалы топырақта жұмысты бекітусіз, бірақ табиғи еңістің тиісті бұрышын еңіспен жүргізуге болады. 243. Табиғи ылғалды топырақта ыза су мен жақын жерде орналасқан жерасты құрылыстары болмаған жағдайда тік қабырғалы қазаншұңқырлар мен орларды қабырғаларын бекітусіз тік қазуға себілген, құмды жəне ірі құлама топырақта – 1 метрден; саз топырақ пен балшықта – 1,5 м-ден аспайтын тереңдікте рұқсат етіледі. Жылдың қыс мезгілінде бекініссіз топырақты (құрғағынан басқа) қату тереңдігіне дейін бекітусіз қазуға рұқсат етіледі. 244. 243-тармақта келтірілгеннен өзгеше жағдайларда қазаншұңқырлар мен орларды бекітусіз еңіс арқылы немесе барлық биіктікке бекітілген тік қабырғалар арқылы қазу керек. 245. Қазаншұңқырлар мен орларды бекіту мүкəммалдық болуы жəне үлгілік жобалар бойынша орындалуы тиіс. 246. Ашық муфталар ор арқылы лақтырылған бөренеге сымның немесе тростың көмегімен ілінген тақтаға бекітіледі жəне қораппен жабылады. Қораптың бір қабырғасы алмалы-салмалы болуы жəне шегесіз бекітілуі тиіс. Қазылған кəбілді жабатын қорапқа ескертпе плакаттар немесе қауіпсіздік белгілері ілінеді. 247. Кəбілдерді ілу үшін көрші кəбілдерді, құбырларды жəне басқа заттарды пайдалануға рұқсат етілмейді. Кəбілдерді олардың ығысуына жол бермей ілу керек. 248. Муфтаны ашудың немесе кəбілді кесудің алдында жұмыс жөндеуге жататын кəбілде жүргізілетініне, бұл кəбілдің ажыратылғанын жəне олармен жұмыс істеуге рұқсат үшін қажет техникалық іс-шаралардың орындалғанына көз жеткізу қажет. 249. Жұмыс орнында жөнделуге тиісті кəбілді: 1) кəбілді туннельде, коллекторда, арнада жəне басқа да кəбілді құрылыстарда немесе ғимараттардың қабырғаларында салу кезінде – қадағалау, бұрғылау арқылы сызбалар мен схемаларды жазып салыстыру, биркалар бойынша тексеру арқылы; 2) кəбілді жерге салған кезде – оның орналасуын төсем сызбасымен салыстырып тексеру арқылы анықтау керек. Осы мақсат үшін бақылау оры (шурф) алдын ала барлық кəбілді көруге мүмкіндік беретін кəбілдің шоғы көлденең қазылады. 250. Кəбілдің көрінетін бүлінуі болмаған барлық жағдайда жапсырма жақтаушасы бар кəбіл іздегіш аппаратты қолдану керек. 251. Кəбілді кесер немесе жалғастырушы муфтаны ашар алдында арнайы құралдармен кернеудің жоқтығын тексеру керек. Туннельдерде, коллекторларда, құдықтарда жəне басқа кəбілдік құрылыстарда айлабұйымды оларды қашықтан басқару болған кезде қолдануға рұқсат етіледі. Айлабұйым кəбілдің сауыты мен қабықшасын түйреуді немесе кесуді олардың арасындағы сым тұйықталғанға жəне жерге тұйықталғанға дейін қамтамасыз етеді. 252. Түйрейтін айлабұйымды жерге тұйықтау үшін тереңдігі кемінде 0,5 м жерге көмілген жерге тұйықтау немесе кəбіл сауыты пайдаланылады. Жерге тұйықтайтын сымды сауытқа қамыт арқылы жалғау керек; сауыт қамыттың астында тазартылуы тиіс. Сауыт коррозияға ұшыраған жағдайда жерге тұйықтайтын сымды кəбілдің металл қабықшасына жалғауға рұқсат етіледі. 253. Егер кəбілдің бүлінуі нəтижесінде тоқ жеткізуші талсым ашық болған жағдайда кернеудің бар-жоғын кəбілді теспей-ақ тікелей кернеу көрсеткішімен тексеруге болады. 254. Оқшаулағыш штанганы инемен жəне кескіш ұштамамен бірге пайдаланған кезде арнайы қорғаныс экранын қолдану қажет. Кəбілді тескен кезде диэлектрлік қолғап пен қорғаныс көзілдірігін кию керек, бұл ретте ордың үстінен оқшаулағыш негізде тесіліп жатқан кəбілден алшақ тұру керек. Кəбілді тесу жұмысын екі қызметкер орындауы керек: жұмысқа жіберуші жəне жетекші (өндіруші); бұлардың біреуі тікелей кəбілді теседі, ал екіншісі бақылайды. 255. Электр станциялары мен қосалқы станциялардың ішкі кəбіл желісінде кəбіл төсемінің ұзындығы мен тəсілі мүмкіндігінше сызбаларды, биркаларды, кəбіл іздегіш аппаратты қолдана отырып жөнделуі тиіс кəбілді дəл анықтауға мүмкіндік беретін, кəбілді кесер немесе муфтаны ашар алдында теспеуге наряд берушінің қалауынша рұқсат етіледі.

(Жалғасы 15-бетте).


(Жалғасы. Басы 13-14-беттерде). 256. Алдын ала тесілмейтін жағдайларда жалғаушы муфталарды ашуды жəне кəбілді кесуді диэлектрлік қолғап жəне қорғаныс көзілдірігін киіп, оқшаулама негізде тұрып жерге тұйықталған құралмен істеу керек. Алдын-ала тесу жұмысы жасалса, кəбілді сол жұмыстарды жоғарыда аталған қауіпсіздік шараларынсыз-ақ орындауға рұқсат беріледі. 257. Муфталарды құюға арналған құрам қақпағы жəне шүмегі бар арнайы металл ыдыста қыздырылады. Құрамы бар ашылмаған банкілерді қыздыруға рұқсат етілмейді. 258. Муфталарды құюға арналған ыстық құраммен жəне дəнекермен жұмыс жасаған кезде брезент қолғап пен қорғаныс көзілдірігін қолдану қажет. Киімнің жеңдерін қолғаптың үстінен білектен байланады немесе ұзындығы шынтаққа дейін жететін қолғап қолданылады. Ыстық құрамы мен дəнекері бар ыдысты қолдан қолға беруге рұқсат етілмейді. Оны берген кезде жерге немесе нық тұратын негізге қою керек. 259. Муфтаға құюға арналған балқытылған құрам мен дəнекерді алдын ала қыздырылған металл шыбықпен немесе қасықпен араластыру керек. Ыстық құрам мен дəнекерге ылғалдың түсуіне жол беруге болмайды. 260. Жылдың суық мезгілінде муфта ыстық құрам құяр алдында қыздырылады. 261. Кəбіл оралған барабанды домалатқан кезде оның шығып тұратын бөліктері жұмыс істеушілердің киімін қармауына қарсы шара қолдану керек. Кəбіл оралған барабанды тежегіш құралы болған кезде қатты жер немесе орнықты төсем арқылы көлденең жазықтықта ғана домалатуға рұқсат етіледі. Кəбілдерді, бос барабандарды, механизмдерді, айлабұйымдар мен құрал-саймандарды топырақтың құлау призмасынан тысқары жəне ордың шетінен кемінде 1 метр қашықтықта орналастыру қажет. 262. Кəбілді қолмен төсегенде жұмысшылар саны əрқайсысына ерлер үшін салмағы 35 килограмм, ал əйелдер үшін 10 килограмм аспайтын кəбіл учаскесі келуі тиіс. Жұмысты брезент қолғаппен істеу қажет. 263. Кəбіл төсеген кезде бұрылыстың ішкі бұрышында тұру, сондай-ақ кəбілді трасса бұрылысында қолмен демеуге рұқсат етілмейді. Бұл мақсат үшін бұрыш шығыршықтары орнатылуы тиіс. 264. Кəбілдерді электр тоғымен қыздыру үшін кернеуі 380 В жоғары трансформаторларды қолдануға рұқсат етілмейді. 265. Кəбіл желісін ажыратқаннан кейін кəбілдерді ауыстырып қою жəне муфталарды орнынан ауыстыру керек. Қажеттігіне қарай төмендегі шарттарды орындаған жағдайда кернеудегі кəбілдердің орнын ауыстыруға рұқсат етіледі: 1) орны ауыстырылатын кəбілдің температурасы +5 0С төмен болмау керек; 2) кəбілдің ауыстырылатын учаскесіндегі муфта тақтайшаға қамытпен тығыз бекітілуі қажет; 3) жұмыс істеу үшін диэлектрлік қолғаптың үстінен механикалық бүлінулерден қорғану үшін брезент қолғап пайдаланылады; 4) жұмысты кəбілді төсеуде тəжірибесі бар жұмысшылар жұмыс басшысының қадағалауымен орындайды. 266. Газ қауіптілердің қатарына жатпайтын жерасты кəбілдік құрылыстарын жəне олардағы жинастыру жұмыстарын тексеруді, кəбілдерді бояуды, құрылыс жөндеу жұмысы мен басқаларды кемінде екі жұмыскер жүргізуі қажет. Электр станциялары мен қосалқы станцияларда коллектор мен туннельді III тобы бар бір адам тексереді. 267. Зиянды газдардың пайда болуы мүмкін жерасты құрылыстарында жұмысты наряд бойынша кемінде үш жұмыскер, оның екеуі – сақтандырушы жүргізуі керек. Жұмыстарды өндірушінің IV тобы болу керек. 268. Əрбір цехта (ауданда, учаскеде) қызмет көрсетуші персоналды таныстыру қажет газқауіпті жерасты құрылыстарының тізбесі болу керек. Барлық газқауіпті жерасты құрылыстары схемада көрсетіледі. 269. Жерасты құрылысында жұмыс басталғанға дейін жəне жұмыс кезінде табиғи немесе еріксіз желдету қамтамасыз етіледі. Табиғи желдету олардың жанына əуе ағынын бағыттайтын арнайы күнқағарлар орната отырып кемінде екі люк ашып қойғаннан пайда болады. Еріксіз желдету желдеткішпен немесе компрессормен 10-15 минут жерасты құрылысындағы əуе толық алмасу үшін төмен түсірілетін жəне түбіне 0,25 метр жетпейтін майысқақ түтік арқылы қамтамасыз етіледі. Желдету үшін сығылған газы бар баллондарды қолдануға рұқсат етілмейді. 270. Жерасты құрылысын газдылығын тексерусіз ондағы жұмысқа кірісуге рұқсат етілмейді. Тексеруді аспаптарды қолдануды үйренген адамдар жүргізуі қажет. Бұл адамдардың тізімі кəсіпорынның нұсқауы бойынша бекітіледі. Газдың жоқтығын ашық оттың көмегімен тексеруге рұқсат етілмейді. 271. Ішке сору-сыртқа шығару желдеткішімен жабдықталған коллекторлар мен туннельдерде жұмысты бастар алдында, соңғысы табиғи жағдаймен белгіленетін мерзімге əрекетке келтіріледі. Бұл жағдайда газдың бар-жоғын тексермеуге болады. 272. Коллекторлар мен туннельдерде жұмыс істеген кезде олардың аралығында жұмыс істеушілер болуы үшін екі жағынан екі люк немесе екі есік ашылады. 273. Құдықтарды ашқан кезде ұшқын шығармайтын құрал қолдану, сондай-ақ люктің түтігіне қақпақтың соғылуын болдырмау керек. Ашық люктерге ескерту белгілері қойылады немесе қоршау тұрғызылады. 274. Құдықта III тобы бар бір адамға сақтандыру арқаны бар сақтандырғыш белбеуді қолданып жұмыс істеуге рұқсат етіледі. Сақтандырғыш белбеудің иыққа тағатын қайысы болу керек, ол арқа жағында қиылысқан жерінде арқанды бекітетін сақинасы болуы тиіс. Арқанның екінші бір ұшын cақтандырушылардың бірі ұстап тұруы керек. 275. Құдық ішінде жұмыс істеген кезде дəнекерлеуші шамды жағуға, пропан-бутаны бар баллондарды орнатуға, муфтаға құйылатын құрамды жəне дəнекерді қыздыруға рұқсат етілмейді. Балқытылған дəнекерді жəне муфтаға құйылатын қыздырылған құрамды құдыққа оларды карабиннің көмегімен металл арқанға ілінген арнайы жабық ыдыспен түсіру керек. Отпен жұмыс жүргізген кезде жалынның таралуын шектейтін, отқа төзімді материалдан жасалған қалқандар қолданылады жəне өртті болдырмау шаралары қабылданады. 276. Кəбіл жүргізілген коллекторларда, туннельдерде, кəбілдік жартықабаттарда жəне т.б. үйжайларда пропан-бутанды пайдаланып жұмыс істеген кезде үй-жайлардағы баллондардың жиынтық сыйымдылығы 5 литрден аспайды. Жұмыс аяқталғаннан кейін газы бар баллондар шығарылады, ал үй-жай желдетіледі. 277. Кəбілдерді күйдірген кезде құдықта болуға рұқсат етілмейді, ал туннельдер мен коллекторларда екі ашық есіктің арасындағы учаскеде ғана болуға рұқсат етіледі. Кəбілдерде оларды күйдірген кезде жұмыс істеуге рұқсат етілмейді. 278. Туннельдерде жұмысқа рұқсат берер жəне тексеру жүргізу алдында олардағы өрттен қорғау құрылғылары автоматты əрекеттен қашықтан басқаруға ауыстырылады жəне басқару кілтінде «Қосылмасын! Адамдар жұмыс істеуде» деген плакат ілінеді. 279. Құдықтарда, коллекторлар мен туннельдерде, сондай-ақ ашық люктердің жанында шылым шегуге рұқсат етілмейді. 280. Құдықтарда, коллекторлар мен туннельдерде ұзақ жұмыс істеген кезде оларда болу уақытын наряд беруші жұмыскер жұмысты орындау жағдайына байланысты белгілейді. 281. Газ пайда болған жағдайда құдықтарда, коллекторлар мен туннельдерде жұмыс тоқтатылады, жұмысшылар газданудың көзі анықталып оны жойғанға дейін қауіпті аймақтан шығарылады. Газдарды шығару үшін еріксіз желдетуді қолдану қажет. Əуе электр беру желілері 282. Тіреулер мен ƏЖ сымдарын бөлшектеу, сондай-ақ тіреу элементтерін ауыстыру жұмысы технологиялық карта немесе ЖӨЖ бойынша жұмыс басшысының қадағалауымен жүргізіледі. 283. Тіреуге шығуға жəне онда жұмыс істеуге тіреудің жеткілікті дəрежеде орнықтылығы мен беріктігіне сенімділік болған жағдайда ғана рұқсат етіледі. Беріктігі күмəн туғызатын тіреуді бектудің қажеттілігі мен тəсілдерін (жеткіліксіз ену, топырақтың босауы, ағаштың шіруі, бетондағы жарық жəне т.б) жұмыс өндіруші немесе жұмыс басшысы сол жерде анықтайды. Тіреуді кергіштің көмегімен нығайту жұмысын тіреуге шықпай орындау қажет, яғни тіреудің қасына орнатылған телескопиялық мұнараға немесе адам көтеретін басқа механизмге шығып немесе ілу үшін тіреуге шығуды қажет етпейтін арнайы бекіткіш құрылғыны қолдану қажет. Тіреуге шығуға оны бекіткеннен кейін ғана рұқсат етіледі. 284. Сымдар мен тростарды біржақты тартуға есептелмеген жəне осындай тартуға уақытша ұшырайтын тіреулердің құлап қалуын болдырмас үшін алдын ала бекітіледі. Сымдардың бүтіндігін бұзуға жəне тіреуді алдын ала бекітусіз аралық тіреулердегі бууды шешуге рұқсат етілмейді. 285. Тіреуге шығуға бригада мүшелерінің: III-топпен тіреудің басына дейін жұмыстың барлық түрін орындауға; II-топпен ƏЖ ажыратылып тіреудің басына дейін орындалатын жұмыстарда, ал жұмыс істеушінің басының деңгейінен жоғары емес, осы ƏЖ төменгі сымы деңгейіне дейін ажыратылмаған ƏЖ тоқ жеткізуші бөліктерінде жұмыс істеген кезде 2 метр қашықта болу керек. Жұмыстың ерекшелігі тіреуді бояу (308-тармақ); I-топпен жерден 3 метр биік емес аралықтағы барлық жұмыс түрі (жұмыс істеушінің аяғына дейін). 286. Тіреуге көтерілу кезінде сақтандырғыш белбеудің ілмегін ағаш тіреудің тағанына енгізу керек, ал темір бетонның жақтауына немесе тесігіне бекіту керек. Бұрышты тіреуге істікті изолятормен көтерілуге жəне ішкі бұрышы жағында жұмыс істеуге рұқсат етілмейді. Тіреуде жұмыс істеу кезінде сақтандырғыш белбеуді жəне оларды қолданған жағдайда екі қадауылды (өрмелітті) пайдалану қажет. Тіреуде жұмыс істеу кезінде кернеудегі тоқ өтіп жатқан жақын сымды жоғалтып алмайтындай жағдайда жайғасу керек. 287. Бөлшектерін ауыстыру кезінде тіреу жылжымайтын немесе құламайтын жағдайда болу керек. 288. Жалқы не қосарланған тіреуішті П немесе АП тəрізді тіреу сүйемелерін ауыстырғанда тіреудің бірден екі бағанын қазуға рұқсат етілмейді. Тіреудің бір бағанында сүйемені ауыстыру, құрсауын бекіту, жерді таптап тегістеп, содан соң ғана сүйемені басқа бағанаға ауыстыруға кірісу керек. Қосарланған сүйемені кезекпен ауыстыру керек. Сүйемені шығару жəне түсіру кезінде қазаншұңқырда болуға рұқсат етілмейді. 289. Тіреуді құлату жəне орнату тəсілдері оның ауытқуын болдырмау үшін бекітудің қажеттілігі мен тəсілдерін жұмыс басшысы, егер ол тағайындалмаса, наряд берген жұмыскер белгілейді. 290. Ілгек көмегімен тартқан кезде соңғысы сақтандырғыш құлыппен жабдықталады. 291. Оқшаулайтын аспада жұмыс істегенде біртізбекті жəне көптізбекті (екі не одан көп оқшаулағыш тізбегі) жəне керілген көптізбекті аспалармен араластыруға рұқсат етіледі. Біртізбекті керілген оқшаулағыш аспада арнайы тетікті немесе оған жатып алып жəне денесін орнықтыру үшін траверске аяғымен жармасып жұмыс істеуге рұқсат етіледі. 292. Ұстап тұратын оқшаулағыш аспамен жұмыс істегенде сақтандыру белдігінің ілмегі травеске бекітіледі. Егер ілмектің ұзындығы жеткіліксіз болса, онда белдікке бекітілген екі сақтандырғыш арқанды пайдалану қажет. Арқанның біреуі травеске байланады, ал екіншісі алдын-ала травестен өткізіледі, бригаданың сақтандыру мүшесін қажет болған жағдайда жақын жібереді. 293. Керілген оқшаулағыш аспамен жұмыс істегенде сақтандыру белдігінің ілмегі травеске немесе осы мақсатқа арналған тетікке бекітіледі. 294. Ұстап тұратын жəне керілген көптізбекті оқшаулағыш аспада сақтандыру белдігінің ілмегін оқшаулағыштың жұмыс істеп тұрған тізбектерінің біріне бекітуге рұқсат етіледі. Осы ілмекті жұмыс жүріп жатқан тізбекке бекітуге рұқсат етілмейді. 295. Оқшаулағыш аспаны ағытуға алып келуі мүмкін ақаулық табылған жағдайда жұмыс тоқтатылады. 296. Траверстерде сымдарды көтерген кезде (немесе түсіргенде), сондай-ақ оларды тартқан кезде осы траверстерде немесе олардың астындағы тіреуде тұруға рұқсат етілмейді. Жүкті көтеру схемасын таңдау жəне көтерілетін блоктарды орналастыру кезінде тіреуді бұзатын күш түсірмейтін жағдайды қарастыру керек. 297. ƏЖ-де кемінде 240 шаршы миллиметр жəне арқансым – қима бойынша кемінде 70 шаршы миллиметрмен адамдарды орналастыруға рұқсат етіледі. Сақтандырғыш белбеудің ілмегін ағытылған сымдар мен арқансым арқылы жылжытқан кезде соларға, ал арнайы арбаны қолданған кезде арбаға бекіту керек. 298. Тіреуді бояуды оның ұшар басына дейін көтеріліп II-тобы бар бригада мүшелері орындайды. Тіреуді бояу кезінде бояу оқшаулағышқа жəне сымға жағылмауын болдырмау үшін (мысалы, табандық қолданылған) шара қолданылады. 299. Кернеудегі ƏЖ-дегі жұмыстар. 1) «электр сымы-адам-оқшаулау-жер», егер жұмыс істеуші электр сымының əлеуетінде болса жəне жерден бөлектенген болса; 2) «сым-адам-оқшаулау-жер», жұмыс істеуші сымның əлеуетімен жерден оқшауланған болса екі схемамен жүргізіледі. 300. Əлеуеті бар сыммен жұмыс істеуге мынадай жағдайларда: адамды жерден оқшаулаған жағдайда, экрандалатын киім жиынтығын қолданған жəне экрандайтын жиынтық əлеуетін, жұмыс алаңы мен сымды теңестіру кезінде рұқсат етіледі. Əлеуетті теңестіру əлеуетті көшіруге арналған арнайы штангамен жүзеге асырылады. Жұмыскерді сымға көтеру басталғанға дейін егер ол пайдаланылатын болса, экрандайтын жиынтық əлеуетті көтеру үшін штангамен жəне монтер кабинасымен жалғанады. Бұл жұмыс кезінде адамнан жабдықтың жерге тұйықталған бөлігі мен элементтеріне дейінгі қашықтық осы Қағидаларға 4-қосымшаның 1-кестесінде көрсетілгеннен кем болмауы керек. Жұмыстың нақты бір түрі сымның əлеуетімен арнайы нұсқаулыққа сəйкес технологиялық карталар бойынша орындалады. 301. Кернеудегі жұмыстар адамды сымнан оқшаулап тиісті кернеуге арналған электр қорғаныс құралдарын қолдана отырып жүргізіледі. 302. Сым əлеуетіндегі жұмыстарды орындауға құқығы бар бригада мүшелерінің (тоқ жүретін бөліктерге тікелей жанасатын), IV-тобы, ал бригаданың қалған мүшелерінің III тобы болуы керек. 303. Əлеуетпен жұмыс істеген кезде оқшаулағышқа жəне сымға қарағанда өзге əлеуеті бар оқшаулағыш аспа арматурасына жанасуға, сондай-ақ сым əлеуетіндегі оқшаулағыш құрылғы алаңынан жұмыстарды орындаған кезде сол жұмыс алаңында болмаған жұмыскерлердің құралды немесе тетікті алуына жəне оларға беруге рұқсат етілмейді. 304. Оқшаулағыш аспада жұмысты бастар алдында аспалы оқшаулағыштардың электр беріктігін жəне арматурада барлық сіргелер мен құлыптардың болуын өлшегіш штангамен тексеру қажет. Жіберіп тұратын қысқыш болған жағдайда оны жұмыс жүргізілетін тіреуге жəне егер ол трасса рельефіне қажет болса, жанындағы тіреуге сыналау керек. 305. Оқшаулағыш аспада оны қайта тіркеу, оқшаулағыш құрылғылардағы немесе траверстердегі монтер атқаратын оқшаулағыштарды, арматураны, ауыстырғанда, аспадағы жарамды оқшаулағыштар кемінде 70 %, ал 1150 кВ ƏЖ-де бір аспада бесеуден аспайтын ақаулы оқшаулағыш бар болған жағдайда рұқсат етіледі. 306. Траверстен орындалатын 500 кВ жəне одан жоғары ƏЖ-де оқшаулағыш аспаны қайта тіркеген кезде қажетті тетіктерді орнатуды жəне траверстен ағытуды диэлектрлік қолғаппен жəне экрандаушы жиынтықта орындау керек. Оқшаулағыш аспада екі жарамды оқшаулағыш болған кезде бірінші оқшаулағыштың телпегіне – 35 кВ ƏЖ-де, ал бірінші жəне екінші оқшаулағыштардың телпектеріне 110 кВ жəне одан жоғары ƏЖ-де ұстап көруге рұқсат етіледі. Оқшаулағыштардың есебі траверстен жүргізіледі. 307. Кернеуі 35-110 кВ ƏЖ-де түтік тəрізді разрядтауышты орнатуға разрядтаушының сыртқы электроды берілгеннен аз қашықтықта сымға жақындау мүмкіндігін болдырмайтын оқшаулағыш аспалардың габаритін қолданған жағдайда рұқсат етіледі. Разрядтаушының сыртқы электроды сымға немесе разрядтаушыны алу кезінде электродты бұрғанда жақындаған жағдайда газ шығуы мүмкін аймақта болуға рұқсат етілмейді. Разрядтаушының сыртқы электродына оқшаулағыш штанганың көмегімен жақындау немесе кету керек. 308. Тіреуден оқшауланған найзағайдан қорғайтын сым арқанға кемінде 1 метр қашықтықта жақындауға рұқсат етілмейді. Арқанды көктайғақты еріту схемасына пайдаланған кезде сымарқанға жақындаудың рұқсат етілген арақашықтығы еріту кернеуіне байланысты анықталады. Найзағайдан қорғау арқанына бір ұшы жерге тұйықталған сымды ажырату жəне тұйықтау операциясы алдын ала арқанның бір ұшын жерге тұйықталған соң ғана рұқсат етіледі. 309. Тұман, жаңбыр, қар жауған, тəуліктің қараңғы кезінде, сондай-ақ тіреуде жұмыс істеуге қиындық туғызатын жел кезінде кернеудегі ƏЖ жəне ƏЖС-де жұмыс істеуге рұқсат етілмейді. 310. Қолданыстағы ƏЖ-мен қиылысу аралығындағы сымдарды монтаждау жəне ауыстыру кезінде жұлқымай, баяу жаю керек, тарту арқанын кернеулі сымдарға жақындамайтындай жəне қиылыспайтындай етіп бағыттау керек. Арқанды тарту үшін жəне оны созбақтамау үшін өсімдіктен немесе синтетикалық талшықтан жасалған арқанды, оның ең қысқа ұзындығын таңдап жəне босатпай тартып қолдану керек. Жұмыс істеу кезінде қолданылатын шығыр жəне болат арқанның бір ұшы жерге тұйықталады. 311. Тума кернеумен жұмыс істеген кезде əрбір барабанның сымы жаяр алдында жерге тұйықталады. Сымды тікелей барабаннан жерге тұйықтау міндетті емес.

15

www.egemen.kz

6 ақпан 2013 жыл

Телескопиялық мұнарамен орындалатын тума кернеудегі сыммен жұмыс істеген кезде қимасы кемінде 10 мм иілгіш мыс сыммен əлеуетті тасымалдау үшін мұнараның жұмыс алаңы арнайы штанганың көмегімен жалғанады, ал мұнараның өзі жерге тұйықталады. Сым бұл ретте жақын жердегі тіреуге немесе аралық өткінге жерге тұйықталады. Мұнараның кабинасына кіруге жəне одан шығуға, сондай-ақ телескопиялық мұнараның жұмыс алаңы сыммен жалғанғаннан кейін жерде тұрып мұнараның корпусына сүйенуге рұқсат етілмейді. Металл арқанды шексіз арқан ретінде пайдалануға рұқсат етілмейді. Тума кернеудегі ƏЖ анкарлы тіреуіндегі ілмекті осы тіреумен анкар аралығында монтаж жұмыстары біткен соң ғана тұйықтау керек. 110 кв ƏЖ жəне одан жоғары анкарлы тіреуде ілмек жалғанғанға дейін сымға немесе керулі, оқшаулағыш аспаға бекітіледі, бірақ траверсадан бастап санағанда төртінші оқшаулағыштан жақын болмау керек, ал 35 кВ жəне одан төмен ƏЖ - сымға ғана бекітіледі. 312. Кернеудегі басқа ƏЖ-мен қиылысу аралығында ƏЖ сымдарында жұмысты орындаған кезде жұмыс жүріп жатқан жердегі тіреуге жерге тұйықтауды орнату керек. Егер осы аралықта сым ілінсе немесе ауыстырылса, онда қиылысқан жерінің екі жағынан жерге тұйықтау 123-124-тармақтарға сəйкес жалғануы керек. ƏЖ қызмет көрсету персоналын, сөндірілген кейін бағытталған кернеуде болатын желілер тізбегімен таныстыру қажет. 313. Тума кернеудегі ƏЖ жерде жұмыс істеген кезде тіреуден жерге дейін түсірілген сымға жанасуға байланысты электр қорғаныс құралдарын пайдаланып (қолғап, штанга) немесе əлеуетті теңестіру үшін жалғанған өткізгіш пен электр сымы металл алаңмен жүргізіледі. Жерден электр қорғаныс құралдарын жəне металл алаңды қолданусыз жүргізілген жұмыстарға əрқайсысына жанасқан жерге тікелей жақын жердегі сымды жерге тұйықтаған жағдайда рұқсат етіледі. 314. Тума кернеудегі ƏЖ сымды монтаждау кезінде қолданылатын болат тартпалы арқанды алдымен тартпалы механизмге бекіту керек жəне əлеуетті теңестіру үшін жерге тұйықтауды сол сымды жерге тұйықтау керек. Осыдан кейін ғана арқанды сымға бекітуге рұқсат етіледі. Сым мен тартпалы арқанды ажырату олардың əлеуетін теңестірген соң ғана мүмкін болады. 315. Тума кернеудегі ƏЖ монтаж жұмыстары кезінде (жайылатын аунақшадан сымды көтеру, нысаналау, тарту, қысқышқа ауыстырып салу) сым анкерлік тіреуде жерге тұйықталады, ол арқылы тарту жүргізіледі жəне əрбір аралық тіреуге сым тартылады. Жұмыс аяқталған соң аралық тіреудегі жерге тұйықталу электр сымынан осы тіреуде алынып тасталады. Аралық тіреуде электр сымына жанасумен байланысты жұмыс қайта басталған кезде электр сымы сол тіреуге қайтадан бір ұшын жерге тұйықтап жалғау керек. 316. Тума кернеудегі ƏЖ-де жайылған аунақтан сүйемелдеушi қысқышқа электр сымын қайта төсеу бағыты жазылу бағытына қарама-қарсы жүргiзiледi. Қайта төсеуге дейiн электр сымының жерге тұйықтау ұшын анкер тiреуiнде қалдыру керек, қайта төсеу басталатын жерден жүргiзiлетiн жаққа анкерлi тiреудiң электр сымынан жерге тұйықтау ұшын шығару керек. 317. Тума кернеудегі ƏЖ сымдарды жөндеу кезінде жерге тұйықтауды олардан осы тіреуде сүйемелдеуші қысқышта сымды қайта төсеген жəне осы тіреуде жұмыс аяқталғаннан кейін ғана алуға болады. Қысқышта сымдарды қайта төсеу кезінде қайта төсеу əлдеқашан аяқталған анкерлік аралықты тума кернеудегі ретінде қарау керек. Ол жерге тұйықтау электр сымдарына жанасып жұмыс iстеуге рұқсат етiледi. 318. Кəсіпорында тума кернеудегі ƏЖ арасынан желілерді ажырату жəне ұштарынан жерге тұйықтау кезінде өлшеумен жерге тұйықталған сымдарда қолданыстағы ƏЖ ең үлкен жұмыс тоғында 42 В жоғары тума кернеудегі əлеует қалатынын анықтау қажет. Негізгі электр қорғаныс құралдарын қолданусыз сымға жақындауға байланысты осы ƏЖ-дегі жұмыстың барлық түрі технологиялық карталар немесе ЖӨЖ бойынша жүргізіледі, онда жұмыс орындарында 42 В жоғары емес тума кернеу əлеуетін қамтамасыз ету талаптарына сүйеніп жерге тұйықтауды орналастыру көрсетіледі. Егер тума кернеудегі ажыратылған ƏЖ-де (тізбекте) осы кернуді 42 В дейін азайту мүмкiн болмаса, онда тек бiр немесе екi аралас тiреуде электр сымын жерге тұйықтау арқылы жұмыс iстеу қажет. Бұл ретте ƏЖ (тізбекті) ТҚ-ға жерге тұйықтауға рұқсат етілмейді. Тек жерге тұйықталған тiреулер мен олардың арасындағы аралықта бригада жұмысына рұқсат етiледi. Екi не одан көп аралықта (учаскеде) жұмыс iстеу қажет болған жағдайда ƏЖ (тізбек) анкерлi тiреудегі ілмекті ажырату арқылы электрлік байланысы жоқ учаскелер бөлінеді. Жерге тұйықтау қондырғысының орнындағы осындай учаскелердiң əрқайсында тек бiр бригада жұмыс iстейді. 319. Жүйелi бiрiнiң үстiне бiрi орналасқан көптізбекті ƏЖ ажыратылған тізбегінде бұл тізбек кернеудегі тізбектен төмен ілінген жағдайда ғана жұмыс істеуге болады. Ажыратылған тізбектiң сымын ауыстыруға жəне реттеуге рұқсат етілмейді. 320. Тізбегі көлденең орналасқан көптізбекті ƏЖ-нің бір ажыратылған тізбегінде жұмыс істеген кезде тiреуге кернеуде қалған тізбек жағына қызыл жалау ілінеді. Жалауды жұмыс жүргізушi IIIтоптағы бригада мүшесi жерден 2-3 метр биiктiкке iледі. Тіреуге кернеудегі тізбек жағынан көтерiлуге жəне осы тізбектi ұстап тұратын траверс учаскесiне өтуге рұқсат етілмейді. Егер тiреуде степ-болт болса, ол қандай тізбек астында орналасқанына қарамастан онымен көтерiлуге рұқсат етіледі. Егер степ-болт кернеуде қалған тізбек жағында орналасқан жағдайда, тiреуге жерде тұрған жұмыс өндірушінің немесе III-топтағы бригада мүшесiнiң бақылауымен көтерiлу керек. 321. Тіреуден көптізбектi ƏЖ ажыратылған тізбегінің сымдарында жұмыс iстеген кезде кернеудегі қалған тізбек, жерге тұйықтауды жұмыс жүргiзiлiп жатқан əрбiр тiреуге орнату керек. 322. ƏЖ фаза бойынша жөндеу кезiнде ТҚ-ға ажыратылған фазаның сымын жерге тұйықтауға рұқсат етілмейді. Сым тек жұмыс орнында жерге тұйықталады. 35 кВ жəне одан жоғары ƏЖ-де электр сымдарында бiр фазада немесе кезекпен əрбір фаза сымында жұмыс iстегенде сымды жұмыс орнында жерге тұйықтауға жұмыс істеліп жатқан фазаны ғана жерге тұйықтауға рұқсат етіледі. Бұл ретте осы Қағидаларға 4-қосымшаның 1-кестесінде көрсетілгеннен аз қашықтықта қалған жерге тұйықталмаған фаза сымдарына жақындауға рұқсат етілмейді. 323. Жерге тұйықтаудың сенiмдiлiгiн арттыру үшiн фаза бойынша жөндеу кезінде ол екi бөлек параллель қондырылған жерге тұйықтау сымынан тұратын қосарланған болу керек. Электр сымында жұмыс iстеу жерге тұйықтау орнатылған жерден 20 м қашық емес жерде рұқсат етiледi. Бiр мезгiлде бiрнеше бригада жұмыс iстесе, ажыратылған электр сымы электр энергиясына байланысты емес учаскеден ажыратылуы керек. Əр бригадаға жеке участок бөлiнедi, онда бiр қосарланған жерге тұйықтау сымы орнатылады. 324. 110 кВ жəне одан жоғары ƏЖ фаза бойынша жөндеген кезде доғалық разрядты оқшаулау үшiн жерге тұйықтауды орнатар немесе алар алдында сым доға сөндiргiш құрылғымен штанганың көмегімен алдын ала жерге тұйықталады. Бұл штанга тек тасымалды жерге тұйықтауды орнатқаннан (немесе алғаннан) кейін ғана алынады. 325. Фазалары көлденең орналасқан ƏЖ-де фаза бойынша жөндеу жүргiзу кезiнде кернеудегі фаза сымын ұстап тұрған траверс учаскесiне өтуге рұқсат етілмейді. 326. ƏЖ трассасын тазарту кезінде ағаштарды құлату басталғанға дейін жұмыс орны дайын болу керек. Қыс мезгiлiнде құлайтын ағашты тез жинау үшiн қарға оның құлайтын жағына жəне қарамақарсы жағына 5-6 метр ұзындықта екi жол салу керек. Шабылған жəне араланған ағашқа шығуға рұқсат етілмейді. 327. Жұмыс жүргізушi жұмыс басталар алдында бригаданың барлық мүшелерiн құлайтын ағаш, арқан жəне т.б. ƏЖ сымына жақындаудың қаупi туралы ескертуi керек. 328. Ағаштың сымға құлауын болдырмау үшін кесу басталғанға дейін сымды тарту қолданылады. 329. Ағаш сымға құлаған жағдайда оған кернеу ƏЖ алынғанға дейін кемінде 8 метр қашықтықта жақындауға рұқсат етілмейді. 330. Аралаушылар алдағы құлатылатын ағашты құлату жөнінде басқа жұмысшыларға ескертулерi керек. Ағаштың құлайтын жағында жəне қарама-қарсы жағында тұруға рұқсат етілмейді. 331. Ағашты кеспей не шаппай құлатуға, сондай-ақ ағашты толассыз кесуге рұқсат етілмейді. Қисайған ағашты қисайған жағына құлату керек. 332. Араланған не шабылған ағашты құлатпай жұмыстағы үзiлiс кезiнде қалдыруға немесе басқа ағаштарға өтетiн жолға қалдыруға рұқсат етілмейді. 333. Шiрiген жəне құрғап қалған ағашты құлату алдында олардың берiктiгiн байқап көру, содан кейін кесу керек. Мұндай ағаштарды шабуға рұқсат етілмейді. 334. Алдын-ала аралап алып ағаштарды тобымен құлатуға жəне бiр ағаштың екiншiсiне құлауын пайдаланып алдын ала кесу мен құлатуға рұқсат етілмейді. Алдымен шiрiген жəне күйген ағаштарды құлату керек. 335. ƏЖ немесе əуе ауыстырып тұйықтау пунктін тексеру кезiнде қандай да бір жөндеу жəне қалпына келтiру жұмыстарын жүргізуге, сондай-ақ тiреуге жəне оның конструкциялық элементіне көтерілуге рұқсат етiлмейдi. Тіреуге көтерілуге ƏЖ жоғарыдан тексерген кезде рұқсат етіледі. 336. Өтуге қиындық келтiретiн жерлерде (батпақ, су тосқауылдары, таулар, құлаған ағаштар жəне т.б.) жəне ауа райынын қолайсыз жағдайларында (жаңбыр, қар, қатты аяз жəне т.б.), сондай-ақ тəуліктiң қараңғы кезiнде ƏЖ қарауды II топтағы екi жұмыскер орындау керек. Басқа жағдайда ƏЖ тексеру кезінде II топтағы бiр жұмыскер қарай алады. ƏЖ қарау кезiнде сымның астымен тəулiктiң қараңғы мезгiлiнде жүруге рұқсат етілмейді. ƏЖ бұзылған жерiн iздеушiлер iздеу кезiнде өздерiмен бiрге ескерту плакаты болуы керек. 337. 110 В жəне одан жоғары ƏЖ-де жерде жатқан сымға 8 метр кем қашықтықта жақындауға рұқсат етiлмейдi. Мұндай сымның жанынан оған адамдар мен жануарлардың жақындауын болдырмау үшін күзет ұйымдастыру, мүмкіндік болған жағдайда ескерту плакаттарын орнату, электр желісі кəсіпорнында болған жағдайларды хабарлау керек. 338. Оқшаулағыштың зақымдануы нəтижесінде жерге тиіп тұрған тоғының ағынының белгілері болған кезде сымның тiреу бойына тиiп тұрған жəне т.б. (топырақтың ылғылы булануы, көлденең жерге тиiп тұрған жерiнде электр доғасы пайда болуынан жəне т.б.) тiреуге кем дегенде 8 м қашықтықта 6-35 кВ-қа темiрбетон тiреумен жақындауға болмайды. 339. ƏЖ көлiк магистралiмен (темiржол, кеме жүретін өзендер мен каналдар) қиылысқан учаскелердегі жұмыс кезінде көлiк қозғалысын уақытша тоқтату керек болса не олардың қозғалысы кезiнде кернеуді ƏЖ-нен алу кезінде жұмысты тоқтату қажет болса наряд берген жұмыскер жұмыс орнына көлік магистралi қозғалысы қызметiнiң өкілiн шақыруы керек. Бұл өкіл қажетті уақытқа дейін көлiк қозғалысын тоқтатуды қамтамасыз етуi жəне жол бойы бригадасына жақын келген көлiк туралы есертуі керек. Көлiктi өткізу үшін қозғалысқа кедергi келтiретін сым қауiпсіз биiктiкке көтеріледі. 340. Қиылысу учаскесiндегi жұмыс кезiнде немесе ƏЖ тасжолмен не сүрлеу жолмен жанасу кезiнде көлiк жүргiзушiнi есерту үшiн немесе оның қозғалысын жол полициясының келiсiмiмен тоқтату үшiн жұмыс жүргізушi тас жолға немесе жолға сигналшы қою керек. Қажет болған жағдайда жол полициясының өкілі шақырылады. Сигнал берушілер қиылысу немесе ƏЖ жолға жақын жерден екi жаққа 100 метр қашықтықта болуы жəне күндiз - қызыл жалау, ал түнде қызыл шам ұстау керек. 341. Көшеге жарық беру желісі қызмет көрсеткен кезде мына жағдайларда өкім бойынша кернеуді алмай жұмыс істеуге рұқсат етіледі: 1) шырақтардарды ағаш тіреудегі сымнан төмен ағаш тiреуден немесе ағаш саты сүйеп түсіру тiреуден жерге тұйықтау шаппасынсыз орналастырған кезде; 2) телескопиялық мұнараны оқшаулағыш буынмен пайдаланған кезде; 3) ƏЖ-де өзi таситын сыммен жұмыс iстеген кезде. Қалған жағдайда тiреуге iлiнген барлық сымды ажырату жəне жерге тұйықтау керек. Күштік трансформаторлар, майлы реакторлар 342. Күштік трансформаторлар мен реакторлары қарау жерден немесе тұтқасы бар стационар басқыштардан орындалады. Жұмыстағы жəне резервтегі трансформатор мен реакторларға қарайтын алаңға кіретін жер «Шықпа! Өлтiредi» деген ескерту плакатымен жабылады. 343. Газды реледен газ алу трансформаторды (реакторды) ажыратқаннан кейін орындалады. 344. Трансформатордың (реактордың) белсендi (активтi) бөлiгiн суырып алу немесе қоңырауын көтерумен байланысты жұмыстар арнайы зерттеп дайындап ерекше жағдайы үшін əзірленген ЖОЖ орындалады. 345. Трансформатордың (реактордың) iшіне кiрумен байланысты жұмыстар кезінде жұмыс iстеушілерді қажеттi арнайы киiммен, аяқ киiммен, каскамен, ал жұмыс орнын қауіпсіз жарықпен жəне еріксіз желдетумен қамтамасыз ету қажет. 346. Кернеуi 110 кВ жəне одан жоғары күштік тансформаторларға (реакторларға) май құю не төгу кезiнде трансформаторлардың (реактордың) кірмесі сымдары жерге тұйықталған болуы керек, оларға электр статикалық зарядтың пайда болуын болдырмас үшін жерге тұйықталады. Сынау жəне өлшеу 347. Басқа көзден жоғары кернеулi тоқ берiп сынау жүргiзуге арнайы дайындықтан жəне осы бөлiмнің талаптарын білуін тексеруден өткен персоналға рұқсат беріледі. Жұмыс жүргізушi, бұдан басқа, тəжірибелі жұмыскердің бақылауымен бiр ай тағылымдамадан өтуі қажет. 348. Электр жабдықтарын, байқау, оның iшiнде электр қондырғысынан тыс (жұмыс iстемейтiн электр қондырғысында), қоймада, кəсіпорын аумағында, алаңда жəне т.б.) жылжымалы сынау қондырғысын пайдаланып жүргізілетін сынаулар жұмыс басшысын мiндеттi түрде тағайындаумен наряд бойынша орындалады. Электр қондырғысынан тыс сынауға рұқсатты жұмыс басшысы жүзеге асырады. Сынауға нарядты бұл жағдайда оны жүргiзу қажеттігі туралы шешiм қабылдаған жəне кəсіпорын басшысының бұйрығымен (өкімімен) жұмысты қауіпсіз жүргізуге уəкілеттік берілген жұмыскер береді. Монтаж немесе жөндеу барысында сынау жүргiзу нарядта «тапсырылады» деген жолда айтылады. 1000 В дейiнгi электр қондырғыларындағы сынауды өкім бойынша орындауға рұқсат етiледі. 349. Сынауды жұмыс жүргізушiнің IV тобы, бригада мүшесінің III тобы, күзетке шығарылған жұмыскерлердің II тобы бар бригада жүргізедi. 350. Сынау жүргiзетiн бригаданың құрамына дайындық жұмысын орындауға жəне жабдықты бақылауға тартылатын жөндеу персоналының жұмыскерлері енгізіледі. Сынау жүргізу үшін жабдықты жөндеу немесе монтаж жұмысын орындайтын бригаданың құрамына реттеу ұйымдарының немесе электр зертханасының персоналынан қызметкерлер енгізіледі. Бұл жағдайда сынауларға басшылықты жұмыс басшысы, не оның нұсқауымен зертхана немесе жөндеу ұйымының персоналынан IV топтағы жұмыскер жүзеге асырады. 351. Тоқ жүргiзетiн бөлiгi тұтас жəне торлы қоршаумен жабылған, ал есiгi бұғаттаумен жабдықталған 1000 В-тан жоғары электр қондырғысынан тыс стационарлық сынау қондырғысын пайдаланып жүргізілетін оқшаулағыш материалдар мен бұйымдарды жаппай сынауды (қорғаныс құралдары, əртүрлi оқшаулағыш бөлшектер жəне т.б.) III-топтағы жұмыскер жеке оқшаулағыш материалдар мен бұйымдарды сынау жөніндегі жергiлiктi нұсқаулыққа сəйкес орындайды. 352. Сынау жəне оларға дайындық жұмыстарын жүргізуге берiлген наряд бойынша рұқсат тек сынауға жататын жабдықтармен жұмыс iстейтiн басқа бригадалар жұмыс орнынан шығарылғаннан жəне олардың рұқсат етушiлерге нарядтарын бергеннен кейін ғана орындалады. Электр қондырғыларында жергiлектi кезекшi персоналсыз жұмыс жүргізушiге бригада кеткен соң жұмыста үзiлiс деп жариялап, нарядты өзiне қалдыруға рұқсат етiледi. 353. Сыналатын жабдықтың, сынайтын қондырғының жəне жалғастыратын электр сымның арасы қалқандармен, арқандармен жəне сырты жағында «Сынақ өтуде. Өмiрге қауiптi» деген плакаттары бар өзге қоршаулармен қоршалады. Қоршауды сынақ жүргiзушi персонал орнатады. 354. Қажет болған жағдайда, сынайтын қондырғысына, жалғастырушы электр сымына жəне сыналатын жабдыққа бөтен адамның жақындауы үшiн II топтағы бригада мүшелерi ішінен күзет қою керек. Күзететін бригада мүшелері қоршаудан тыс тұруы жəне кернеудегі сыналатын жабдықты есептеуі қажет. Бұл қызметкерлер бекетті жұмыс өндірушінің келісімімен ғана тастап кетеді. 355. Кəбіл желісін сынау кезiнде, егер оның қарама-қарсы ұшы құлыпталған камерада, ЖТҚ бөлігінде немесе үй-жайда орналасқан болса, есіктерге немесе қоршауларға «Сынақ өтуде. Өмiрге қауiптi» деген плакат iлiнеді. Егер есiк пен қоршау құлыпталмаса, не трассада бөлінген кəбіл талсымдары бар жөнделетiн желіде сынаққа ұшыраса, есіктерге, қоршауларға жəне бөлгіш кəбіл талсымына плакаттарды ілуден басқа, II топ жұмысшылар бигадасының немесе кезекші персонал құрамына кірген күзетші қойылады. 356. Сынақ қондырғысы жəне сынақ жабдығы əр үй-жайда немесе ТҚ-ның əртүрлi учаскiлерде орналасқан кезде жұмыс өндiрушiден бөлек, оқшаулау кезінде қадағалауды жүргізетін III топтағы бригада мүшелерiнің келуіне жол беріледі. Осы бригада мүшелері қоршаудан тыс болуы жəне жұмыс өндірушіден сынақ басталар алдында қажетті нұсқау алуы қажет. 357. Сынақ жүргiзуге кедергi келтiрген жерге тұйықтау құралын ажырату жəне оны қайтадан орнату сынақ қондырғысының жоғарғы кернеуіне жерге тұйықталғаннан кейін сынақ басшыларының келісімімен ғана Қағидалардың 100-тармағына сəйкес мүмкін. 358. Сынақ схемаларын жинау кезiнде ең алдымен сынау жабдығының қаңқасын қорғағыш жəне жұмыс бабындағы жерге тұйықтау орындалады. Жылжымалы қондырғының қаңқасын жерге тұйықтай отырып, жұмыс схемасын көмегімен оған сынақ жүргізу жол берілмейді. Сынайтын жылжымалы қондырғы қаңқасы 10 шаршы миллиметрден кем емес икемді мыс сымының қиылысында жеке жерге тұйықтау сымдармен жерге тұйықталады. Сынау алдында жерге тұйықтау қаңқасының сенiмдiлiгiн тексеру керек. Сынақ қондырғысын 380\220 В желіге қосар алдында жоғары кернеуден шықпа жерге тұйықталады. Жерге тұйықтау үшін сынақ схемаларында қолданылатын мыс сымының қиылысы кемінде 4 шаршы миллиметр болуы тиіс. 359. Сынақ қондырғысын кернеуі 380\220 В желіге тұйықтау үзiлмелi тiзбегi көзге көрінетiн коммутациялық аппарат арқылы немесе қондырғының басқару орнында орналасқан штепсель айыры арқылы орындалады. Коммутациялық аппарат ұстап тұратын қондырғымен жабдықталады немесе аппараттың жылжымалы жəне жылжымайтын түйiсуіне оқшаулауыш төсем орнатылады.

Кернеуі 380\220 В желіден сынайтын электр қондырғыға тоқ беру үшiн пайдаланылатын сымы немесе кəбіл осы желіде орнатылған сақтандырғышпен немесе автоматты ажыратқыштармен қорғалуы тиіс. Жылжымалы сынау қондырғығысын желіге қосуды осы желілерді пайдаланатын ұйым өкiлдерi тұйықтауы қажет. 360. Сынақ қондырғысында оператордың жұмыс орны 1000 В-тан жоғары жабдығы бар үйжайдан шеттетіледі. Бұл үй-жайдың есiгi ашылған кезде сынау схемасы бар кернеу алуды жəне есік ашылған кезде кернеудің берілмеуін қамтамасыз ететін блоктаумен жабдықталады. Оператордың жұмыс орнында 1000 В дейiн жəне одан жоғары кернеуді тұйықтау туралы жеке жарық дабыл орнатылады. Жылжымалы сынақ қондырғысында, бұдан басқа, сынақ қондырғысы шықпасында кернеудің болуы кезінде автоматты түрде тұйықталатын сыртқы жарық дабылымен жабдықталады. 361. Жоғары кернеулi түзетiлген тоқты алу үшiн қатты жартылай өткiзгiштi схемалар қолданылады. 362. Сыналатын жабдықтың жəне сынақ қондырғысының арасындағы жалғағыш сым ең алдымен жоғары кернеулі шықпаның жерге тұйықталған құралына жалғанады. Бұл сымды осы Қағидаларға 4-қосымшаға 1-кестенің үшінші бағанында көрсетілгеннен кем ара қашықтықта жоқ беруші бөліктердің кернеуіне жақындауды (соғуын) болдырмайтындай бекіту қажет. Жалғанатын сымды фазаға, сыналатын жабдықтың полюсіне немесе кəбілдің талсымына жалғауға немесе оның ажыратуға жұмыстың сынақ басшысының нұсқауы бойынша жəне оларды жерге тұйықтау пышақтарды немесе тасымалды жерге тұйықтау орнату арқылы жерге тұйықтағаннан кейін ғана рұқсат етіледі. 363. Əрбiр сынақ кернеуін беру алдында жұмыс өндiрушiге (сынау жетекшiсiне) мыналар қажет: 1) схеманы жинау дұрыстығын тексеру жəне жұмыс жəне қорғағыш жерге тұйықтау құралдарының сенiмдiлiгiн тексеру; 2) күзетке тағайындалған бригаданың барлық мүшелерін жəне жұмысшыларды түгендеу, өздерiне көрсетiлген орындарында болуын, бөтен адамдар шығарылғандығын жəне сынақ кернеуін жабдыққа беруге болатындығын тексеру; 3) бригаданы кернеудің берілуі туралы «Кернеулiк беремiн» деген сөзбен жəне ескертуді бригаданың барлық мүшесiне естiлгеніне көз жеткiзiп ескерту, жерге тұйықтау құралын сынақ қондырғысынан шығару жəне оған 380\220 В кернеуді беру. 364. Барлық сынақ қондырғысының шықпасынан жерге тұйықтау құралын ажыратқан сəттен бастап сынақ жабдықтары жəне қосқыш сымдарды қоса алғанда, барлық сынақ қондырғылары кернеуде деп есептеледі жəне сынақ схемасына жəне сынақ жабдығына қандайда бiр қайта тұйықтауды жүргiзуде жол берілмейді. 365. Сынақ қондырғысының шықпасына кернеу берілген сəттен оған кіруге жəне одан шығуға, сыналатын жабдықта болуға, сондай-ақ жерде тұрып сыналатын жабдық қаңқасына жанасуға жол берілмейді. 366. Кəбілдердi жерге тұйықтау қондырғысы бар пункттер жағында сынау немесе күйдіру керек. Жерге тұйықтау қондырғысы болмаған кезде мұндай жұмыстарды кəсiпорын басшысының келісімімен ерекше жағдайларда ғана жол беріледі. 367. Сынақ аяқталғаннан кейін жұмыс өндiрушi сынақ қондырғысын кернеуден нөлге дейін азайтуы, оны 380\220 В желіден ажыратуы, қондырғының шықпасын жерге тұйықтауы жəне бригадаға бұл туралы «Кернеулiк ажыратылды» деген сөздермен хабарлауы қажет. Тек осыдан кейiн ғана сымды қайта жалғауға болады немесе сынақ толық ақталған жағдайда, оны сынақ қондырғысынан ажыратуға жəне қоршауды алуға болады. 368. Айтарлықтай сыйымдылығы бар жабдықты (кəбілді, генераторды) сынағаннан кейін қалған заряд одан алынады. 369. Электр өлшеуiш қысқыштармен 1000 В жоғарғы электр қондырғыларда жұмысты нұсқау бойынша екi адам жүргiзуi қажет: бiреуі – IV топтан, екiншiсi – IIІ топтан. Аспапқа есептеу көрсеткiшi үшiн еңкеюге жол берілмейді. Жұмысты диэлектрлiк қолғаптарда iстеу қажет. 370. Электр өлшегіш қысқыштармен 1000 В дейiнгi электр қондырғыларда III топтан бiр адам диэлектрлік қолғапты қолданбай жұмыс iстейді. Электр өлшеуiш қысқыштармен ƏЖ тiреуiнде тұрып, жұмыс iстеуге жол берілмейді. 371. Өлшеуiш штангалармен жұмысты нұсқау бойынша кемінде екi адам жүргiзуi қажет: бiрi – ІV топтан, қалғаны – III топтан. Штангасыз конструкцияға немесе телескопия мұнарасына көтерілуге, сондай-ақ түсуге болмайды. Штангамен жұмыс iстеу кезiнде диэлектрлi қолғаптарды пайдалануға мiндеттi емес. 372. Желіні импульсты өлшеуішімен жұмыс кезінде өлшеуiштi тек ажыратылған жəне жерге тұйықталған ƏЖ-де ғана тұйықтауға рұқсат етiледi. Тұйықтауды мынадай тəртіппен орындау қажет: 1) жалғайтын сымды ең алдымен импульстi өлшеуіштiң жерге тұйықталған сымына (қорғағыш қондырғыдан шығатын), одан кейін оқшаулағыш штанга көмегiмен ƏЖ сымына жалғау. Жалғаушы сымдар ƏЖ-ге жалғанатын штангалар өлшеу уақытында желінiң сымында қалады. Штангамен жұмыс кезiнде диэлектрлi қолғаптарды пайдалану қажет; 2) ƏЖ-нің импульстi өлшеуiшті жалғаған ұшынан жерге тұйықтау құралын ажырату. Қажет болған жағдайда, жерге тұйықтау құралын басқа да ƏЖ-нің тексерiлген ұштарынан ажыратуға рұқсат етiледi. ƏЖ-ден жерге тұйықтау құралын ажыратқаннан кейін қорғаушы қондырғы жəне оған қатысты сым кернеуде тұр деп есептеледі жəне оған жанасуға жол берілмейді; 3) импульстi өлшеуіштiң сымынан жерге тұйықтау құралын алу. 373. Импульстi өлеуіштiң сымын оқшаулағыш штанганың көмегімен ƏЖ-ге жалғауды IV топтың кезекшiсi немесе кезекшiнiң қадағалауы бойынша зертхана персоналы орындауы қажет. Импульстi өлшеуіштi стационарлы коммутациялық аппарат арқылы стационарлық сымға жалғанған ƏЖ-ге тұйықтауды жəне өлшеуді кезекшiнiң жалғыз өзi немесе нұсқау бойынша зертхана персоналынан IV топтағы жұмысшы жүргізеді. 374. Өлшеу ақталғаннан кейін ƏЖ қайта жерге тұйықталады жəне содан кейін ғана жалғағыш сымы бар оқшаулағыш штангалар ең алдымен ƏЖ-ден, одан кейін – импульсті өлшеуіш сымынан ажыратылады. 375. ƏЖ-де жұмыс iстеп жатқан бригаданы шығармай жоғары кернеулi импульстер генераторы жоқ импульстi өлшеуішпен өлшеуге рұқсат етіледi. 376. Оқшаулағыш кедергiнi мегаомметрмен өлшеу алдын ала жерге тұйықтау жолымен заряд ажыратылған сөндiрiлген тоқ өткiзгіш бөліктерде жүзеге асырылады. Тоқ өткiзгіш бөліктерден жерге тұйықтау құралын тек мегаомметрге қосқаннан кейін ғана ажыратуға болады. 377. Мегаомметрмен тоқ өткізгіш бөліктерді оқшаулау кедергiсiн өлшеу кезiнде жалғағыш сымдарды оларға оқшаулағыш ұстағыштар (штангалар) көмегiмен жалғастыру керек. Бұдан басқа 1000 В-тан жоғары электр қондырғыларда диэлектрлік қолғаптарды пайдалану қажет. 378. Мегаомметрмен жұмыс кезiнде өзi қосылып тұрған тоқ өткізгіш бөлшектерге жанасуға рұқсат берілмейді. Жұмыс аяқталғаннан кейін тоқ өткiзгіш бөлшектерден қысқа уақытта жерге тұйықтау жолымен қалдық зарядты ажырату қажет. 379. Мегаомметрмен оқшаулау кедергiнi III топтағы бiр адам өлшейді. Егер бұл өлшеу жұмыс мазмұнына кiретiн болса, ол нарядта немесе нұсқамада айтуды талап етпейді. 380. 1000 В дейiнгi кернеудегі үзiлмелi электр тiзбегiн талап ететiн жылжымалы өлшеу аспаптарын тұйықтау жəне ажырату осы тiзбектен кернеу ажыратылғаннан кейiн ғана орындалады. Үзiлмелi электр тiзбегiн талап етпейтiн аспаптарды тұйықтау жəне ажырату электр қорғаушы құралдарды қолданып, кернеулiк бар кезде орындауға рұқсат етіледі. 381. 1000 В дейінгi кернеудегі құрылғының электрлік параметрiн өлшеу қажет болған жағдайда, жылжымалы аспаптың металл қаңқасын жерге тұйықтау жəне арнайы бұрындалы шеге немесе оқшаулағыш тұтқасы бар жалғағыш сымдарды пайдалану қажет. Кернеудегі оқшаулағыштарды жуу жəне тазалау 382. Электр қондырғыдағы оқшаулағыш гирляндаларын, жабдықтың тірек оқшаулағышы мен фарфорлы оқшаулағышын тоқ өткізгіш бөлшектерден кернеуді алмай, өкiзгiштiк үлесі ƏЖ үшiн 1430 микросименс/сантиметрден жоғары жəне АТҚ үшiн 667 мк микросименс/сантиметр болатын судың ағысымен жууға болады. 383. ЖТҚ-да тоқ өткізгіш бөлшектерден кернеуді алмай оқшаулағыштарды оқшаулағыш штангадағы арнайы щеткамен не болмаса саптамамен толық оқшаулағыш штангасы бар жиынтықтағы шаң сорғышпен тазалауға болады. Тазалау еденде тұрып немесе берiк көпiр үстiнде тұрып жүргізіледі. Тазалау кезiнде диэлектрлi қолғаптарды пайдалану қажет. 384. Штанганың оқшаулағыш бетi жұмыс басталар алдында шаңнан тазартылады. Штанганың iшкi қабатын тазалау процесiнде де жүйелі түрде шаңнан тазалап тұру керек. Жылу автоматикасы құрылғысының, жылу техникасы өлшемдерінің жəне қорғауларының электр бөлігі 385. Төменде жазылған қауiпсiздiк қағидалары жылу автоматикасы мен өлшеу құрылғыларының электрлік бөлшектерінде жəне басқарудың автоматтандырылған жүйесінің (бұдан əрі – БАЖ) техникалық құралында жұмыс істеген кезде сақталады. 386. Егер наряд (нұсқау) берушi оған коммутациялық аппаратураны нарядтың «Жеке нұсқаулар» деген бағанда жазбасымен, ал нұсқау бойынша жұмысты орындаған кезде – нұсқауды тiркеу кезінде жазбамен тұйықтауды жəне сөндiрудi тапсырса, жылу автоматикасы мен өлшеу құрылғыларының пульттерінде, тарату қалқандарында жəне жинақтарында коммутациялық аппаратурамен операцияларды кезекші немесе ІІІ топтағы жедел жөндеу персоналы, сондай-ақ IV топтағы жөндеу бригадасының жұмыс өндірушісі орындайды. 387. Жылуға жəне электр жүктемесіне əсер ететiн жылу автоматикасы мен өлшеу құрылғыларының электр жабдықтарын ауысым станциясы бастығының немесе технологиялық цех бастығының келісімін (нұсқауын) алғаннан кейін ажырата алады. 388. Жылу автоматикасы мен өлшеу құрылғыларын жұмысқа қосар алдында технологиялық жабдықтардың учаскесiн дайындауды технологиялық жабдықтар орналасқан жедел басқармадағы цехтың кезекшi персоналы жүргiзуi қажет. 389. Ретке келтіру жəне жөндеу процесi кезiнде реттегiшті қосып көру жұмысын өндiрушiнiң сұрауы бойынша жабдық тұрған жедел басқарма цехының кезекшi персоналы жүргiзуi қажет. 390. Нұсқау бойынша жабдық схемасы мен жұмыс режимінің өзгеруін талап ететін жылу автоматикасы мен өлшеу құрылғыларын жөндеу, сынау жəне ретке келтіру жұмыстарын орындауға рұқсат етіледі. 391. Күрделі жөндеу кезiнде жылу автоматикасы мен өлшеу құрылғыларын схемасы жəне тораптардың жеке элементтерінің жəне учаскелерінің кернеуінде сынау жəне тексеру мына шарттарды сақтай отырып, технологиялық цех аусымы бастығының келісімімен орындалады: 1) жөндеу жұмыстары тоқтылады, сынау жабдығынан адамдар шығарылады; 2) қорғаушы жерге тұйықтау құралы, қоршаулар мен плакатлар алынып тасталады. Бригада аралас учаскеде, бұл учаскеде тоқ сөндiрiлген, оларды сыналатын жабдықтан қоршаған жəне жұмысшылардың қауiпсiздiгi қамтамасыз ету кезінде жұмысын жалғастыра алады. 392. Электр жабдықтарын сынау процесiнде бiрнеше мəрте тоққа жерге тұйықтауға жəне ажыратуға байланысты жұмыстарды нарядқа үзiлiсті ресімдемей, бiрақ қажеттi техникалық ісшараларды əрқашан орындай отырып, жүргiзуге рұқсат етiледi. Электр жабдығын қосу немесе ажырату, технологиялық цех ауысымы бастығының (кезекшісінің) рұқсатымен жүргізіледі. 393. Жылу автоматикасы мен өлшеу құрылғыларында III топтағы жұмысшының жеке нұсқауы бойынша мына жұмыстар орындалады: 1) аспаптың тiркелген бөлiгін ретке келтіру; 2) манометрлердi (электрмен жақындасатыннан басқалары), дифмонометрлердi, термопар, кедергi термометрлерi; 3) блокты қалқандарды басқарудағы жылу техникалық бақылау аспаптарындағы ақауларды жою; 4) айырып-қосқыштар нүктесiнiң температурасын өлшеу профилактикасы; 5) БАЖ есеп техникасының техникалық құралдар кешенін жөндеу; 6) авто реттегіш электрондық блоктардың параметрлерін ретке келтіру жəне тексеру; 7) қысым қорабын тығыздау; 8) қабырғалардағы, датчиктегi, атқарушы механизмдердегi, панельдердегi жəне өзге жазуларды, таңбалауды орындау; 9) қалқандарды, панельдердi қысылған ауамен үрлеу. 394. Жұмыс iстейтiн жабықтарда орналасқан жəне əртүрлi цехтарда орналасқан құрастырмаларда жылу автоматикасы мен өлшеу құрылғыларымен барлық жұмыстар, жұмыс жасалатын цехтың ауысым бастығының рұқсатымен жүргiзiледi. 395. Жылу автоматикасы мен өлшеу құрылғыларында жұмысқа рұқсат беруші наряд бойынша технологиялық цехтың (учаскенiң) жедел персоналы болып табылады. Ауысым кезекшi персоналы болмаған кезде, сондай-ақ аумақтық алшақтағы объектілерде жұмыс кезiнде наряд бойынша жұмысқа рұқсат беруші IV топтағы жұмыс өндiрушi болуы мүмкін. 5. Диспетчерлік жəне технологиялық басқару құралдарын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік Кəбілдi байланыс желісі 396. Жоғары кернеулі КБЖ-ны сынау кезiнде сыналатын учаске шектетіледі. Сынауға жатпайтын КБЖ учаскелерiнде сынау кернеуінің туындауын болдырмау үшiн олардың арасындағы барлық жалғамалар ажыратылады. 397. КБЖ əр ұштарында оқшаулаудың электрлiк төзімділігін сынау кезiнде болған жұмысшыларға өз араларында байланысы болуы қажет. 398. КБЖ алыс ұшындағы телефон аппараты жұптың телефон байланысы үшiн бөлiнген əр талсымға тұйықталған бөлгіш конденсаторлар (сыйымдылығы 0,1 мкФ жəне жұмыс кернеуi 5-6 кВ) арқылы сынау жүргiзгенге дейiн тұйықталуы тиіс. Телефон аппаратын жəне конденсаторларды шұңқырдан тыс немесе диэлектрлік резеңке кiлемшемен жабылған ағаш тұғырықтағы құдыққа орналастыру қажет. Телефонмен сөйлесулер кəбілде сынақ кернеуі жоқ болғанда жəне жұмыстарға жауапты басшыдан шақыру алғанда жүргізілуі тиіс. Сынау кезiнде телефон аппаратына жəне сынау кезінде жалғағыш сымға дейін жанасуға рұқсат берілмейді. 399. Сынау уақытында жұмыс басшысынан телефон аппараты ажыратылады, оны сынағаннан жəне кəбілден заряд алынғаннан кейін қосады. 400. Кəбілге сынау кернеуiн берер алдында жұмыс басшысы сынақ басталғандығы туралы бригада мүшелерiне телефон арқылы ескертуі қажет. 401. Бокстарда жəне кəбілдiң тарамдалған ұштарында қандай да бiр айырып-тұйықтауға, сондай-ақ сынау кезiнде кəбілге жақындасуға жол берілмейді. 402. КБЖ-де жылжымалы аспаппен өлшеуді кемінде екi адам жүргiзеді, олардың бiрі – IV топтан, екiншiсi – III топтан болуы қажет. 403. Электрлi беру желісіне жəне электрлендірілген темір жолдарына қауіпті əсерге шалдыққан КБЖ-ны электрлік өлшеуді электр қорғағыш құралдарды қолдана отырып жүргізу қажет. 404. Кəбілдi тотығудан қорғау құрылғысына жəне қорғау құрылғыларын кезбе тоқтарға тұйықтауды, сондай-ақ катодты қондырғыда қондырғыдан кернеуді алмай жүргізілетін жұмыстарды диэлектрлі қолғаптармен орындау қажет. 405. Дренажды қондырғыны жөндеуді оны жанасушы желі мен кəбіл жағынан ажыратқаннан жəне электрленген темiр жолдың жəне қалалық электр құралдарының (трамвайлар мен троллейбустар) байланыс желісі жағынан дренажды кəбілдi жерге тұйықтаудан кейiн орындауға рұқсат етiледi. 406. КҚҚ-да қызмет етуге III топтағы қызметкерлерге рұқсат беріледі. 407. КҚҚ-дағы барлық жұмыстар нұсқау бойынша қондырғы ажыратылғаннан жəне кернеу алынғаннан кейін жүргiзіледі. 408. Кептiру блогы мен автоматиканың алдыңғы, артқы жəне бүйір панельдерiн алуға жəне жұмысқа кiрісуге КҚҚ-дан кернеу алынған соң 15 минут өткеннен кейін ғана рұқсат етiледi. Кептiру блогы мен автоматикада жұмыс iстеу кезiнде диэлектрлік резеңке кiлемшені пайдалану қажет. 409. Тұрақты жəне айнымалы тоқпен қашықтықтан қорек алатын қызмет көрсетпейтін күшейткіш пункті (бұдан əрі – ҚКП) КБЖ-де мынандай жұмыс түрлерiнде ажыратылады: 1) монтаждау, демонтаждау жəне кəбілдi қайта төсеу; 2) зақымдалған телефон байланысын жөндеу; 3) кəбілге өлшеу жүргiзу. 410. ҚКП-ның қашықтықтан қоректендiру ДТБҚ кезекшiсiнiң өтінімі бойынша ажыратылады, ол қызмет көрсетуші пункт (бұдан əрі – ҚККП) кезекшiсінің немесе бастығының атына беріледi. Өтінімде кəбілдiң атауы, учаске жəне жұмыс сипаты, жұмыстың басталу жəне аяқталу уақыты, қашықтықтан қоректендiру түрi, жұмыс басшысының тегi көрсетiледi. 411. ҚКП-ны қашықтықтан қоректендiру күшейтiлген қоректендiру пунктiнде бұған өкiлеттi тұлғадан келісім алғаннан кейін ҚККП кезекшiсi немесе бастығы ажыратады. Қашықтықтан қоректендiру кернеуін алу көмегiмен кiлттер мен түймешелерге «Қосуға болмайды! Желіде жұмыс істелуде» деген плакат iлiнеді. Қашықтықтан қоректендіруді беру тізбегіне тиісті имек тұтқаларды, сақтағыштарды, аппаратураның конструкциясына байланысты басқа да бөлiктерді алу арқылы үзік жасау қажет. Бұл ретте диэлектрлік қолғаптарды пайдалану керек. 412. Қашықтықтан қоректендiрумен бiр мезгiлде кəбілден теле басқару мен дабыл құрылғысын қоректендіру алынады жəне олардың қабаттарына «Қосуға болмайды! Желіде жұмыс істелуде» деген плакаттар iлiнеді. 413. ҚКП жұмыс жүргiзуге келісім алған соң жұмыс басшысы жөндеуге жататын кəбілдi анықтауы, ондағы кернеудiң жоқтығын тексеруi жəне оны разрядтауы қажет. Бұл операцияларды қорғаушы көзiлдірiк пен диэлектрлік қолғап киiп орындау қажет.

414. ҚКП кəбілiндегi жұмыстың қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету үшiн қашықтықтан қоректендiрудi қабылдау тiзбегiне қосымша үзiлiстер жасалады. Коаксильді жұптарда қашықтықтан қоректендiру тiзбегiнде көрiнетiн үзiлiс сүзгілер қабаты мен автотрансформаторлы блок арасында тұрған тиісті имек тұтқаларын алумен жүзеге асырылады, сондай-ақ симметриялық жұптарда – қосымша тіреуде орналасқан бокстағы имек тұтқаларын алумен жүзеге асырылады. Алуға жататын имек тұтқалар мен айырлар бояуы ерекше болады. Қызмет көрсетiлмейтiн күшейтiлген пункттердің аппаратурасы 415. ҚКП-дегі барлық жұмыстарды бригада жүргізуі қажет, онда жұмыс өндiрушiсi III топтан болуы тиіс. 416. Тұрақты желдеткiшi жоқ ҚКП камераларын жұмыс алдында жəне жұмыс уақытында желдетiп отыру қажет. Жұмыс жүргізген кезде камера ашық болуы тиіс. Желдеткiшпен жабдықталған ҚКП-де жұмыс кезiнде желдеткiш каналдары ашық болуы тиіс. 417. Қашықтықтан қоректендiру аппаратурасын сынау алдында барлық ҚКП мен оларды қоректендiрушi ҚККП арасында телефон байланысы қамтамасыз етiледі. 418. Аппаратурадан жекелеген платаларды алу тек жұмыс басшысының келісімімен қашықтықтан қоректендiру кернеуi алғаннан кейін ғана рұқсат етіледі. Кернеудегі аппаратураны жөндеуге рұқсат берілмейді. Əуе байланыс желілері 419. Электрленген темiр жол, трамвай жəне троллейбус жанасу жүйесiнің сымдарын қиып өтетiн ƏБЖ сымдарының қиылыстарын орнату жəне жөндеу əзірленген ЖӨЖ-ге сəйкес байланыс желісінде қашықтық (аудан) өкілініің қатысуымен байланыс желісін жұмыс орнында ажырату жəне жерге тұйықтау кезінде жүзеге асырылады. 420. Елді мекен көшелерінде электр беру желісi сымдарының үстiнде сымдарды тарту кезiнде жүргiншiлер мен көліктерге ескерту үшін жалауы бар дабыл берушілерді қоюы қажет. 421. Жұмыс басталар алдында ƏБЖ сымдарында (сым мен жер арасында) 42 В жоғары кернеудiң жоқтығын тексеру қажет. ƏБЖ сымдарында 42 В жоғары кернеу табылған жағдайда кернеудiң болу жағдайын анықтағанға дейiн жəне оны 42 В төмендеткенге дейiн жұмысқа кiрiсуге рұқсат берілмейді. 422. Туынды кернеудегі ƏБЖ сымдарын жерге тұйықтау тасымалды жерге тұйықтау құралын салу үшін штангының көмегiмен дренажды орауыш арқылы орындалады. 423. Туынды кернеудегі ƏБЖ-де жұмыс кезiнде жазылатын жəне құрастырылатын сымдар аралықтың басында жəне тікелей жұмыс орнында жерге тұйықталады. Жерде жатқан сым желі сымымен жəне келесi учаскелерде жазылған сымдармен жанаспауы тиіс. Салбырау бойын реттеу жəне сымды учаскеге бекіту оны алдындағы учаскенің сымына жалғағанға дейін жасау керек. Жұмыс орында сымдардың жекелеген учаскелерiн қосар алдында тұйықталатын орынның екi жағынан жерге тұйықталуы тиіс. Радио жəне радио-реле желілері 424. Транзисторларда жəне микросхемаларда орындалған радио аппаратурасымен нұсқау бойынша жұмыс iстеуге рұқсат етiледi. Жұмыс орнында диэлектрлік резеңке кiлемше төселеді немесе оқшаулағыш тұғырлар орнатылады. 425. III топтағы бiр жұмысшыға қоректенуi 42 В кернеуге дейiн жүзеге асырылатын транзисторларда жəне микросхемаларда орындалған аппаратурадағы жұмысты қоспағанда, қандай да болмасын жөндеу жұмысын орындау құқығынсыз радиоаппаратураға қызмет етуге рұқсат етiледi. 426. 60 килогерц - 300 килогерц диапазондағы жиiлiкпен электр магниттік өрісте (бұдан əрі – ЭМӨ) жұмыс істеу кезiнде жұмыстар 12.1.006-84 Мемлекеттік стандарт талаптарына сəйкес орындалады. 427. Жоғары жиiлiктегi аппаратураларды ретке келтiру жəне сынау кезінде электр тоғының зақымдауынан жəне жоғары электр магниттік сəулеленуден сақтану құралдарын пайдалану қажет. Қолданатын қорғайтын көзiлдiрiктер шынысы металдандырылған болады (мысалы, ОР3-5 типi). 428. Бұзушылықтарды жою, схемаға өзгерістер енгiзу, антенна – фидерлi құрылғыны бөлшектеуді жəне жинауды олардан кернеудi алғаннан кейін ғана жүргiзу қажет. Мыналарға: 1) жылу əсері бойынша электр магниттi сəулеленудiң қолда немесе дененiң басқа бөлiгiнде болуын айқындауға; 2) қорғау құралысыз рұқсат етілгеннен жоғары энергияның толық ағымымен сəулелену аймағында болуға; 3) электр магниттi сəулелену көзiн экрандауды бұзуға; 4) ашық жұмыс iстеп тұрған антеналы-фидерлi құрылғының алдында болуға рұқсат етiлмейдi. 429. Сыртқы антеналы-фидерлi құрылғыларды мұнараларда жəне дiңгектерде IV жəне III топтардағы жұмысшылардан тұратын бригада орындауы тиiс. Жұмыс басталар алдында жоғары жиiлiктегi аппаратураны ажырату қажет. 430. Антеналы-дiңгектi құрылыстарда жұмыс кезiнде мынадай талаптар орындалады: 1) оған көтерілетiн жұмысшыларда жоғарыға өрмелеу жұмыстарына рұқсатамасы болуы қажет; 2) жұмысты бастау алдында дiңгектерді дабылмен жарықтандыру жəне антенна жылытқышы сөндiріледі, ол жерге «Қосуға болмайды! Адам жұмыс iстеп жатыр» деген плакат iлiнеді. ƏЖ жəне найзағайдан қорғайтын арқансым бойынша жиiлiгі жоғары байланыс 431. ТҚ-да немесе 1000 В-тан жоғары ƏЖ-де орналасқан жиiлiгi жоғары қондырғы жабдықтарына қызмет көрсетуді, ретке келтіруді жəне жөндеуді кемінде екi адам жүргiзуi қажет, оның бiреуi IV топтан болуы тиіс. 432. Панелін (блогы) аша отырып, жұмыс істеп тұрған аппатурада III топтағы бір жұмысшыға диэлектрлік резеңке кілемшені пайдалана отырып, жұмыс істеуге рұқсат етіледі. Жұмыс басталар алдында жалғастырушы жиілігі жоғары желіде кернеудің жоқтығын тексеру қажет. Кернеуі 42 В жоғары желіде жұмыс істеуге рұқсат берілмейді. 433. Схемаға өзгерістер енгізуді, жиілігі жоғары трактатының бөлшектеуді жəне жинауды, олардағы бұзушылықтарды жоюды ƏЖ пысықтау жəне жалғау элементтерімен кернеуді алғаннан кейін ғана жүргізуге болады. Кəбілде жəне жалғаушы сүзгіде жұмыс кезінде жерге тұйықтау пышағын байланыс конденсаторының төменгі қоршауына тұйықтау жеткілікті. 434. Жерге тұйықтаушы сымдарды байланыс конденсаторының төменгі қоршауын жерге тұйықтамай, қорғаушы ƏЖ-ге тұйықталған жиілігі жоғары қондырғы жабдықтарының құрылғысынан, аппаратурасынан жəне басқа элементтерінен ажыратуға рұқсат етілмейді. 435. Байланыс конденсаторы мен жалғаушы сүзгінің арасындағы тізбектегі аспапты тұйықтау жəне ажырату тек жерге тұйықталған байланыс конденсаторының төменгі қоршауының жерге тұйықтау пышағының көмегімен ғана рұқсат етіледі. Аспаптарды бірнеше рет қайта жалғау кезінде өлшеу процесінде байланыс конденсаторының төменгі қоршауы əрқашан жерге тұйықталады. Ұзақтықтағы 1 сағаттан аспайтын өлшеуді нұсқау бойынша IV топтан бір адам кезекшінің немесе жедел жөндеу персоналының IV топтағы жұмысшысының бақылауымен жүргізуге болады. Бұл өлшеулер тек жалғастырушы сүзгінің ішінде ғана разрядтағышты ажыратпай байланыс конденсаторының төменгі қоршауының жерге тұйықталған пышағы ажыратылған кезде жүргізіледі. Бұл ретте аспаптар жерге тұйықталады; өлшеуді электрден қорғағыш құралдарды (диэлектрлік боты мен қолғап, оқшаулағыш сабы бар аспаптар) қолдану арқылы жүргізу қажет. Бригадалармен уақытша жиілігі жоғары байланыс 436. Тасымалдау жиілігі жоғары пост байланысын монтаждауды жəне бөлшектеуді құрамы біреуі IV топтан, ал екіншісі - III топтан болатын кемінде 2 адамнан тұратын бригада орындауы қажет. 437. Антенна кернеуі 110 килоВ қоса алғандағы ƏЖ үшін төменгі сымдардың орналасқан деңгейінен кемінде 3 метр жəне оны 220 килоВ ƏЖ үшін кемінде 4 метр арақашықтықтағы тіреулерге бекітіледі. Антеннаның салбыраған ұшы ƏЖ сымының салбыраған ұшынан үлкен боолуы тиіс. 438. Антеннаны ілер алдында антенна орамасы бар бекет тіреуге 1-1,5 метр биіктікте бекітіледі жəне жерге тұйықталады. Бекетке шығатын антенна ұшы бекет ішінде тұрған дроссель арқылы жəне дроссельмен қатар тұйықталған жерге тұйықтау пышағы арқылы жерге тұйықталады. Дроссельмен қатар 1 килоВ разрядник кернеуге қосылады. Антеннаны баяу жұлқыламай тарту керек. 439. Антеннаны көтеру жəне түсіру кезінде трасса жағында ортаңғы аралықта тұрған бір адам 437-тармақта көрсетілген қашықтықтан кем емес, кернеудегі ƏЖ-ның сымына антеннаның жанасуын бақылайды. Антена сымдарының астында тұруға рұқсат етілмейді. 440. Антенаны түсірер алдында міндетті түрде жерге тұйықтау пышағымен немесе тасымалды жерге тұйықтаудың көмегімен жерге тұйықтау керек. Аппараттық ДТБҚ 441. Аппарат үй-жайларында орналасқан құрылғыларда жұмыс істеуді, тұйықтауды жəне ажыратуды, сондай-ақ телефон байланысы, радио тарату аппаратурасын жəне электр станциясының жəне қосалқы станцияның электр қондырғыларында өзгені жөндеуді ІІІ топтағы бір жұмысшы орындай алады. 442. Еденде кəбілді жəне əуе желі байланысын енгізу жəне енгізу-сынау тірегі, қашықтықтан қоректендіру тірегі, кернеуді автоматты реттеуіш тірегі, тоқты тарату тірегі алдында диэлектрлік резеңке кілемше немесе оқшаулағыш тұғыр болуы керек. 443. Қашықтықтан қоректендіру кернеуі жіберілген жабдықтың тысына кернеудің болуы туралы ескертетін қауіпсіздік белгісі салынады. 444. Іздеуші байланыстың (байланыс өрісін) жəне релені жууды оларды кернеуден алған соң орындау керек. 445. Жабдықты тазалау кезінде металл тіреуі жалаңаш қылқаламды, сондай-ақ металл ұшы бар шаңсорғыштың шлангасын қолдануға рұқсат етілмейді. 446. Аппаратурадағы радио шамын ауыстыруды олардан кернеу алғаннан кейін орындау керек. Қорғау құралдарын қолдана отырып, 250 В дейінгі кернеудегі шамды ауыстыруға жол беріледі. 447. Кіріспе-сынау тірегіне енгізілген байланыс желісіне немесе бөгде кернеуі 42 В жоғары кростың қорғаушы жолағына (электр тарату желісінен, қашықтықтан қоректендіру аппаратурасынан жəне өзгелерден) түскен кезде кезекші персонал мұндай желіні ажырату жəне қорғау құралдарын қолдана отырып оқшаулауы қажет. 42 В жоғары бөгде кернеудің болуы туралы обьектінің кезекші персоналға, ол болмаған кезде - одан жоғарғы кезекшіге хабарланады. Разрядникті немесе сақтандырғышты ауыстыруды тек бөгде кернеу болмаған кезде орындауға рұқсат етіледі. 448. Электр тарату желісінің əсеріне шалдыққан байланыс желісінің аппаратурасында жəне айнымалы тоқтағы электрленген темір жолда жұмыс кезінде желілі қорғау құрылысын ауыстыру диэлектрлік қолғаппен (немесе оқшаулағыш тұтқасы бар қысқыштармен) жəне диэлектрлік резеңке кілемшені қолдана отырып, қорғау көзілдірігімен жүргізіледі. Автомобильдерді, жүк көтергіш машиналарды, механизмдер мен сатыларды қолдана отырып, электр қондырғыларындағы жұмыстар 449. Қолданыстағы электр қондырғыларда жүк көтергіш крандарды қолдана отырып, жұмыс істеу кезінде жүктерді кранмен тасымалдау бойынша жұмыстардың қауіпсіз орындалуы үшін уəкілетті тұлға «Жүк көтергіш крандарды орнату жəне қауіпсіз пайдалану қағидаларының» талаптарына сəйкес IV топтағы инженерлік-техникалық жұмысшы болуы қажет. Бұл тұлғаның өкілеттігі наряд берушіге немесе жұмыс басшысына жүктеледі. 450. Энергетика кəсіпорнының штатында тұрған жəне қолданыстағы электр қондырғыда жұмыс істейтін өндіруші мен машинистер II топтан болуы қажет. Басқа ұйымның кран өндірушілері «Жүк көтергіш крандарды орнату жəне қауіпсіз пайдалану қағидаларының» талаптарына сəйкес жұмысқа жіберіледі. 451. Автомобильдерге, жүк көтергіш машиналарға жəне механизмдерге АТҚ бойынша жəне ƏЖ-нің күзетілетін аймағында қозғалуға 449-тармақта аталған тұлғалардың бірінің немесе əкімшіліктехникалық персоналдың IV топтағы жұмысшысының бақылауымен рұқсат етіледі. Сондай-ақ, АТҚ бойынша автомобильдердің, жүк көтергіш машиналардың жəне механизмдердің қозғалуына кезекші немесе жедел жөндеу персоналынан IV топтағы рұқсаттама беруші қадағалауымен рұқсат етіледі. 452. АТҚ бойынша жəне ƏЖ астымен өткен кезде жүк көтергіш машиналары мен механизмдерінің көтеретін жəне жылжымалы бөліктері көлік жағдайында болуы тиіс. Жұмыс орны шегінде көтеру немесе жылжымалы бөлігінде жүксіз жəне адамдарсыз көтерілген жұмыс органымен көтере жүк көтергіш машиналарын жазық жерге орнын ауыстыруға, егер мұндай орын ауыстыруға зауыт нұсқаулығы бойынша жол берілсе, рұқсат етіледі жəне бұл ретте ƏЖ-нің ажыратылмаған шиналары мен сымдарының астынан өту қажет емес. АТҚ-дағы қозғалыс жылдамдығы жергілікті жағдайда айқындалады, бірақ 10 километр/сағ. аспайды. Автомобильдер, жүк көтергіш машиналар мен механизмдер ƏЖ астынан сымының (тірегінің) ең аз салбыраған жерінен өтеді. 453. Жебесі бар жүк көтергіш механизмді орнатуға жəне олардың кернеудегі тікелей ƏЖ сымдарының астынадағы жұмысына жол берілмейді. Жүк көтергіш машинаны (механизмді) шығарылатын тіреуге орнатуды жəне оның жұмыс істеу органдарын көліктік қалыптан жұмысшы күйге ауыстыруды оны басқаратын машинист орындауы қажет. Бұл мақсаттар үшін басқа жұмысшыларды тапсыруға жол берілмейді. 454. Автомобильдің, жүк көтергіш машинаның жəне механизмдердің жүрген, қондырған жəне жұмыс істеген кезінде көтеретін жəне жылжымалы бөлігінен, ілмектерінен, жүк іліп алу құрылғыларынан, жүктерден кернеудегі тоқ беруші бөліктеріне дейінгі арақашықтығы осы Қағидаларға 4-қосымшадағы 1-кестеде көрсетілгеннен кем болмауы тиіс. 455. Телескоптық мұнараның жəне гидрокөтергіштің жұмыс басталар алдында жылжымалы жəне көтеру бөліктерінің əрекетін тексеріледі, ал телескоптық мұнараның бұдан басқа көтеру бөлігі тігінен орнатылады жəне осы жағдайда бекітіледі. 456. ƏЖ-нің бұрышты тірегіндегі оқшаулағышты, сымдарды ауыстыруға немесе арматураны жөндеуге байланысты жұмыс кезінде сымдардан туындаған ішкі бұрышта телескопиялық мұнара (гидрокөтергіш) орнатуға жол берілмейді. 457. АТҚ-да жəне ƏЖ-нің күзетілетін аймағында барлық жұмыстар кезінде автомобильдер, жүк көтергіш машиналар жəне механизмдер пневмa дөңгелекпен жүргенде жерге тұйықталады. Автомобильдің (жүк көтергіш машина, механизм) қаңқасына жанасуға жəне жерге тұйықтау сымын орнатқанға дейін олардың жұмыс істеу органдарының, жүк іліп алу құрылғыларының жəне тірек бөлшектерінің қандай да болмасын орын ауыстыруына жол берілмейді. Жүк көтергіш машиналар мен механизмдер табан шынжырмен жүргенде тікелей топыраққа орнату кезінде жерге тұйықтау қажет етілмейді. 458. Жүк көтергіш машиналар мен механизмдердің жұмысы кезінде көтерілетін жүк астында, телескопиялық мұнара себеті астында адамдардың болуына, сондай-ақ тартылған сымдардан (тростан), сүйеулерге, бекіткішке жəне жұмыс істейтін механизмдерге тікелей жақындауға (5 м жақын) жол берілмейді. 459. Телескопиялық мұнарамен (гидрокөтергіште) жұмыс кезінде себеттегі бригада мүшелері мен өндіруші арасында көру байланысы қамтамасыз етіледі. Мұндай байланыс болмаған жағдайда, мұнарада өндірушіге себетті (люльканы) көтеру немесе түсіру туралы команданы беретін бригада мүшесі болуы қажет. Телескопиялық мұнарада жұмыс істегенде себеттің (люльканың) түбінде, сақтандыру белдігінің ілмегіне бекітіліп тұру керек. Себеттен (люлькадан) тірекке немесе жабдыққа ауысу жəне керісінше, тек жұмыс өндірушінің келісімімен ғана жүргізіледі. 460. Кранның жебесі немесе көтеруші механизмнің себеті (люлькасы) кернеудегі тоқ өткізгіш бөлікке жанасқан кезде машинист туындаған байланыстың тез арада ажырауына шара қолдануы қажет жəне механизмнің жылжымалы бөлігін тоқ өткізгіш бөлігінен осы Қағидаларға 4-қосымшаның 1-кестесінде көрсетілгеннен жақын қашықтыққа жақындатпауы қажет. Механизм кернеуде болған кезде механизмнен (машинадан) жерге түсуге немесе оған көтерілуге, сондай-ақ жерде тұрып оған жанасуға жол берілмейді. Машинист айналадағы жұмысшыларға механизм кернеуде тұрғанын ескертуі қажет. Кернеудегі автомобиль, жүк көтергіш машина немесе механизм күйген кезде өндіруші (машинист) аяғын біріктіріп, қолымен машинаға жанаспай жерге секіруі қажет. Одан кейін машинадан кемінде 8 метр арақашықтықта аяғымен, оларды бір-бірінен айырмай жерде жүре отырып, алыстауы керек. 461. 220 килоВ жəне одан төмен ТҚ-да жылжымалы металл сатына қолдануға рұқсат етілмейді. 462. 500 кВ жəне одан жоғары АТҚ-да жылжымалы металл сатыны мынадай талаптарды сақтағанда қолдануға рұқсат етіледі: 1) саты көлденең қалыпта жұмыс өндірушінің, кезекшінің немесе жедел жөндеу персоналының IV топтағы жұмысшысының үздіксіз бақылауымен жылжытылады; 2) жылжымалы сатымен бағытталған əлеуетті алу үшін оған жерге тиіп тұратын металл шынжыр жалғанады. Ағашқа, төсеме тақталарға, конструкцияларға жəне жабдықтарға шығуға байланысты жұмыстар Сақтандыру белдігінің ілмегін конструкцияға, тірекке жəне өзгелерге бекіту мүмкін болмаған жағдайда, жоғарыда жұмыс істеу кезінде алдын ала конструкцияға, тірек бөлшегіне жəне басқаларға байланған сақтандыру арқанды пайдалану керек. Бұл жұмысты екі адам істейді, олардың бірі қажеттілік бойынша сақтандырушы арқанды баяу түсіріп, тартып тұруы қажет.

(Соңы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

6 ақпан 2013 жыл

(Соңы. Басы 13 – 15-беттерде).

1

Электр қондырғылардағы жұмыс үшін наряд нысаны (нарядтың бірінші беті) Кəсіпорын ___________________________________________________ Бөлімше ___________________________________________________

2

3

Жұмыс басшысына ______________ рұқсат етушіге ______________________ Жұмыс өндірушіге _________________бақылаушыға ______________ Бригада мүшелерімен _____________________________________________________тапсырылады. Жұмысты бастау: күні________ уақыты ________________ Жұмысты аяқтау: күні_______ уақыты ________________ 1-кесте 2

_________________

Тегі, аты-жөні

Кернеу, кВ

Келу уақыты (сағат)

Нысаналы нұсқаманы тіркеу Нұсқаулықты алды Жұмыстарға жауапты жетекші _________________ (жұмыстарды өндіруші, бақылаушы) (қолы) (тегі, аты-жөні) Жұмыстарға жауапты жетекші Бригада _________________ мүшелері _________________ Жұмыстарды өндіруші (бақылаушы) _________________ ________________ _________________ Жұмыстарды өндіруші Бригада мүшесі _________________ _________________ _________________ _________________

______________ ______________ ______________ ______________

Жұмыс толық орындалды, бригада босатылды, бригада орнатқан Жерге тұйықтау алынды. Хабарланды(кімге)_________________________ күні_________________уақыты (тегі, аты-жөні) Жұмыстарды өндіруші (бақылаушы) _____________________________________________ (қолы) (тегі, аты-жөні) Жұмыстарға жауапты жетекші ________________________________________________ (қолы) (тегі, аты-жөні) Рұқсат беруші ____________________________________________________ (қолы) (тегі, аты-жөні) Жұмысқа жіберуге рұқсат Жұмысқа жіберуге рұқсат берді (лауазымы,тегі немесе қолы) 1

2-кесте

Күні, уақыты

Рұқсат алған жұмысшының қолы

2

3

Рұқсат беруші _____________ (қолы) Жетекші (жұмыс өндіруші немесе бақылаушы) _______(қолы) Күнделікті жұмысқа рұқсат беру жəне аяқтау

3

жетекші (жұмыс өндіруші бақылаушы) 4

3-кесте

Жұмыс аяқталды, бригада кетті күні, Жетекшінің қолы уақыты (жұмыс өндірушінің бақылаушы) 5 6

Бригада құрамындағы өзгерістер

4-кесте

Бригада енгізілді Бригададан шығарылды Күні, (тегі, аты-жөні, тобы) (тегі, аты-жөні, тобы) уақыты

Рұқсат берді (қолы)

Қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқау алды (бригада мүшесінің қолы)

1

4

5

2

3

Жұмыс аяқталды (күні, уақыты)

3-кесте

Ресиверлерді үрлеу тəртібі Ығыстыру операциясы

Іріктеу орны

Белгілі құрауыш

Ауаны көмір қышқыл газымен Ауаны азотпен Көмір қышқыл газды сутегімен Азотты сутегімен

Ресивердің жоғарғы жағы

Көмір қышқыл газы

Сол Ресивердің төменгі жағы

Оттегі Көмір қышқыл газы, оттегі

Сол

Азот, Оттегі

Сутегіні көмір қышқыл газымен Сутегіні азотпен Көмірқышқыл газды ауамен

Ресивердің жоғарғы жағы Сол Ресивердің төменгі жағы

Көмір қышқыл газы Сутегі Көмір қышқыл газы

95 3,0 Жоқ

Сол

Оттегі

20

Азотты ауамен

Мөлшер бойынша құрауыштың құрамы, % 85

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы № 1574

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Денсаулық сақтау саласындағы аккредиттеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 12 қазандағы № 1559 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж, № 42, 408-құжат) мынадай өзгерістер енгізілісін: көрсетілген қаулымен бекітілген Денсаулық сақтау саласындағы аккредиттеу ережесінде: 2-тармақта: екінші жəне сегізінші абзацтар алынып тасталсын; алтыншы абзац мынадай редакцияда жазылсын: «аккредиттелетін субъект – медициналық ұйым, жеке тұлға;»; 3-тармақтың үшінші абзацы алынып тасталсын; 5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «5. Денсаулық сақтау саласында аккредиттеуді жүзеге асыратын орган (ұйым) аккредиттеу жөніндегі тиісті комиссиялар (бұдан əрі – Комиссиялар) құрады жəне аккредиттелген денсаулық сақтау саласындағы медициналық ұйымдар мен тəуелсіз сарапшылардың дереқорын қалыптастырады.»; 19-тармақтың 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: 5) аккредиттеу стандарттарына сəйкестігі бағалауды баллдық жүйе негізінде жүргізу кезеңдерінен тұрады.; 20-тармақтың екінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Сыртқы кешенді бағалау қорытындылары баллдық жүйе негізінде аккредиттеу стандарттарына сəйкестікті бағалауды жүргізумен аяқталады.»; «Емші сертификатын беру жөніндегі қызметпен айналысу құқығына денсаулық сақтау ұйымдарына аккредиттеу жүргізу тəртібі» деген 4-бөлім алынып тасталсын; 35-тармақтың төртінші бөлігі алынып тасталсын; 39-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «39. Аккредиттеуші органның аккредиттеу не аккредиттеуден бас тарту туралы шешіміне медициналық ұйымдар жəне жеке тұлғалар заңнамада белгіленген тəртіппен шағымдана алады.»; көрсетілген ережеге қосымша алынып тасталсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін қолданысқа енгізілді. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

№1815

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Жеке жəне заңды тұлғаларға көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің тізілімін бекіту туралы» 2010 жылғы 20 шілдедегі №745 жəне «Қазақстан Республикасы Экономикалық даму жəне сауда министрлігі көрсететін мемлекеттік қызметтер стандарттарын бекіту туралы» 2012 жылғы 28 маусымдағы №865 қаулыларына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне мынадай өзгерістер енгізілсін: 1) «Жеке жəне заңды тұлғаларға көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің тізілімін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 20 шілдедегі №745 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №44, 401-құжат): көрсетілген қаулымен бекітілген жеке жəне заңды тұлғаларға көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің тізілімінде: реттік нөмірі 498-жол мынадай редакцияда жазылсын: 498

Қазақстан Республикасының Үкіметі жəне Жеке жəне (немесе) Еуразиялық экономикалық комиссия заңды шешімдерінің негізінде сыртқы сауда қызметінің тұлғалар кедендік-тарифтік жəне тарифтік емес реттеу, сондай-ақ арнайы қорғау шараларын қолданған кезде тауарлар импортына жəне (немесе) экспортына лицензия беру

ЭДСМ

ЭДСМ Сауда комитеті

ЭДСМ Сауда комитеті ХҚО

Электронды, қағаз түрінде (лицензия)

2) «Қазақстан Республикасы Экономикалық даму жəне сауда министрлігі көрсететін мемлекеттік қызметтер стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 28 маусымдағы №865 қаулысында (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №60, 825-құжат): 1-тармақтың 1) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «1) «Қазақстан Республикасының Үкіметі жəне (немесе) Еуразиялық экономикалық комиссиясы шешімдерінің негізінде сыртқы сауда қызметінің кедендік-тарифтік жəне тарифтік емес реттеу, сондай-ақ арнайы қорғау шараларын қолданған кезде тауарлар импортына жəне (немесе) экспортына лицензия беру» мемлекеттік қызмет көрсету стандарты;»; көрсетілген қаулымен бекітілген «Қазақстан Республикасы Үкіметі шешімдерінің негізінде сыртқы сауда қызметінің кедендік-тарифтік жəне тарифтік емес реттеу шараларын қолданған кезде тауарлар импортына жəне (немесе) экспортына лицензия беру» мемлекеттік қызмет көрсету стандартында: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Қазақстан Республикасының Үкіметі жəне (немесе) Еуразиялық экономикалық комиссиясы шешімдерінің негізінде сыртқы сауда қызметінің кедендік-тарифтік жəне тарифтік емес реттеу, сондай-ақ арнайы қорғау шараларын қолданған кезде тауарлар импортына жəне (немесе) экспортына лицензия беру» мемлекеттік қызмет көрсету стандарты»; 3-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «3. Мемлекеттік қызмет «Сауда қызметін реттеу туралы» 2004 жылғы 12 сəуірдегі Қазақстан Республикасы Заңының 7-бабы 11) тармақшасының, «Тауарлардың сыртқы саудасы саласындағы лицензиялау ережесі туралы келісімді ратификациялау туралы» 2009 жылғы 24 қарашадағы Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан əрі – Заң), «Үшінші елдерге қатысты арнайы қорғау, демпингке қарсы жəне өтемақы шараларын қолдану туралы келісімді ратификациялау туралы» 2009 жылғы 21 наурыздағы Қазақстан Республикасы Заңының, «Қазақстан Республикасы Экономикалық даму жəне сауда министрлігінің мəселелері» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 28 қазандағы №1116 қаулысының негізінде жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 24 наурыздағы №269 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасына оларға қатысты тарифтік квоталар енгізілген еттің кейбір түрлерін əкелуге арналған тарифтік квоталар көлемдерін сыртқы экономикалық қызметке қатысушылар арасында бөлу қағидасына сəйкес жүзеге асырылады.»; 5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «5. Мемлекеттік қызметтің аяқталу нысаны жекелеген тауарлар түрлерінің импортына (экспортына) лицензия (қағаз тасығыштағы жəне (немесе) электронды түрдегі құжат) беру не лицензия беру үшін белгіленген мерзімде қызмет көрсетуден бас тарту туралы дəлелді жауап беру болып табылады.»; 11-тармақта: Үшінші абзац мынадай редакцияда жазылсын: «Еуразиялық экономикалық комиссия (бұдан əрі – Комиссия) əзірлеген жəне сыртқы сауда қызметіне қатысушыларға өтеусіз негізде беретін бағдарламалық қамтамасыз ету көмегімен жасалған Комиссия бекіткен форматтағы өтініштің электронды көшірмесі. Сыртқы сауда қызметіне қатысушы өтініштің Комиссия бекіткен форматқа қатаң түрде сəйкес болатын электронды көшірмесін қалыптастыратын өз бағдарламалық қамтамасыз етуін пайдалана алады;»; бесінші жəне алтыншы абзацтар мынадай редакцияда жазылсын: «салық органында есепке қойылғаны туралы құжаттың көшірмесі; егер қызметтің мұндай түрі оған қатысты Кеден одағының бірыңғай кедендік аумағында лицензиялау енгізілген тауар айналымына байланысты болса, лицензияланатын қызмет түрін жүзеге асыруға арналған лицензияның көшірмесі;»; 12-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «12. Тауарлардың жекелеген түрлерінің импортына (экспортына) лицензия беруге арналған өтініш бланкісінің үлгісі Министрлік пен Комитеттің www.minplan.kz, www.comtorg.kz интернетресурстарында, сондай-ақ веб-порталында орналастырылады.»; көрсетілген стандартқа 1, 2, 3-қосымшаларда: «Қазақстан Республикасы Үкіметі шешімдерінің негізінде сыртқы сауда қызметінің кедендіктарифтік жəне тарифтік емес реттеу шараларын қолданған кезде импортқа жəне (немесе) экспортқа лицензия беру» деген сөздер «Қазақстан Республикасының Үкіметі жəне (немесе) Еуразиялық экономикалық комиссия шешімдерінің негізінде сыртқы сауда қызметінің кедендік-тарифтік жəне тарифтік емес реттеу, сондай-ақ арнайы қорғау шараларын қолданған кезде тауарлар импортына жəне (немесе) экспортына лицензия беру» деген сөздермен ауыстырылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 19 желтоқсан

№ 1619

Астана, Үкімет Үйі

«Этил спиртін сақтау мен өткізу (тиеп-жөнелту, қабылдап алу) қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 21 желтоқсандағы № 1572 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1.«Этил спиртін сақтау мен өткізу (тиеп-жөнелту, қабылдап алу) қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 21 желтоқсандағы № 1572 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 9,173-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Этил спиртін сақтау мен өткізу (тиеп-жөнелту, қабылдап алу) қағидаларында: 3-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «3. Этил спиртін өтікзу: 1) бөлінген квота шегінде тиісті қызмет түріне лицензиясы болған кезде, сондай-ак, белгіленген тəртіппен өз қызметін бастағаны туралы хабарлама жасаған дəрілік заттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдарды өндіру жөніндегі ұйымдарға жəне мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарына; 2) өндірілуіне этил спирті пайдаланылатын алкоголь өнімін өндірушілерге; 3) этил спиртін зертхана мұқтаждары үшін немесе алкогольді емес өнім өндіру кезінде техникалық мақсаттарда пайдаланатын ұйымдарға жол беріледі»; 3-бөлімнің тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «3. Бөлінген квота шегінде тиісті қызмет түріне лицензиясы болған кезде, сондай-ақ белгіленген тəртіппен өз қызметін бастағаны туралы хабарлама жасаған дəрілік заттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдарды өндіретін ұйымдарға жəне мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарына этил спиртін өткізу тəртібі»; 8, 9,19 жəне 23-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «8. Осы Бөлінген квота шегінде тиісті қызмет түріне лицензиясы болған кезде, сондай-ақ белгіленген тəртіппен өз қызметін бастағаны туралы хабарлама жасаған дəрілік заттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдарды өндіретін ұйымдарға жəне мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарына этил спиртін өткізу тəртібіне (бұдан əpi – 1-тəртіп) сəйкес дəрілік заттарды, медициналық. мақсаттағы бұйымдарды өндіретін ұйымдарға жəне мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарына жіберілетін этил спиртіне квотаны этил спиртінің өндірісі мен айналымы саласындағы уəкілетті орган (бұдан əpi –уəкілетті орган) айқындайды. 9. Этил спиртін өндірушілер дəрілік заттарды, медициналық. мақсаттағы бұйымдарды өндіретін ұйымдарға жəне мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарына (бұдан əpi – 1-алушылар) этил спиртін 1-алушыларға уəкілетті органның этил спиртін өндірушілерге (бұдан əрі – 1-жеткізушілер) осы қағидаларға 1-қосымша сəйкес нысан бойынша 1-алушыларға этил спиртін өткізу құқығын беретін акті табылатын рұқсаты (бұдан əрі – 1-рұқсат) негізінде өткізеді. 19. Қосымша квоталау өндірілетін өнімнің мөлшері ұлғайған жағдайда, жаңа дəрілік заттарды өндіру, сондай-ақ мемлекеттік органның өтінімі бойынша қосымша медициналық қызмет көрсету үшін қажетті этил спиртін өткізу үшін 1-рұқсаты алу мақсатында жүргізілуі мүмкін. 23. 1-жеткізушілердің этил спиртін өткізгені үшін бақылауды уəкілетті органның аумақтық бөлімшелері жүзеге асырады.»; 4-бөлімнің тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «4. Өндірілуіне этил спирті пайдаланатын алкоголь өнімін өндірушілерге этил спиртін өткізу (тиеп-жөнелту) тəртібі»; 26-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «26. Өндірілуіне этил спирті пайдаланатын алкоголь өнімін өндіруші (бұдан əрі – 2-алушы) этил спиртін өндіру жəне өткізу бойынша қызметті жүзеге асыру құқығы бар жəне Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан субъектінің (бұдан əрі – 2-жеткізуші) тек осы Өндірілуіне этил спирті пайдаланатын алкоголь өнімін өндірушілерге этил спиртін өткізу (тиепжөнелту)»тəртібінде (бұдан əрі – 2-тəртіп) сəйкес сатып алады.»; 5-бөлім мынадай редакцияда жазылсын: «5. Этил спиртін зертхана мұқтаждары үшін немесе алкогольді емес өнім өндіру кезінде техникалық мақсаттарда пайдаланатын ұйымдарға этил спиртін өткізу тəртібі» 48. Этил спиртін өндіруші (2-жеткізуші) этил спирті этил спиртін зертхана мұқтаждары үшін немесе алкогольді емес өнім өндіру кезінде техникалық мақсаттарда пайдаланатын ұйымдарға осы Этил спиртін зертхана мұқтаждары үшін немесе алкогольді емес өнім өндіру кезінде техникалық мақсаттарда пайдаланатын ұйымдарға этил спиртін өткізу (тиеп-жөнелту) тəртібіне (бұдан əрі – 3-тəртіп) сəйкес өткізеді. Осы 3-тəртіпте этил спиртін өткізу (тиеп-жөнелту) деп 2-жеткізушінің спирт қоймасынан өлшеуіштермен спиртті ыдысқа, көлікке құю, белгіленген құжаттарды ресімдеу жəне өз аумағынан этил спиртімен көлікті жөнелту түсініледі. Этил спиртін қабылдауды этил спиртін осы қағидалардың 48-тармағында көрсетілген мұқтаждар үшін пайдаланатын ұйым басшысының не оны алмастыратын тұлғаның бұйрығымен тағайындалған, этил спиртін қабылдауға, есепке алуға жəне сақтауға жауапты қызметкерлер жүзеге асырады. Этил спирті оның көлемін, концентрациясын, температурасын жəне сусыз спирттің көлемін айқындай отырып, белгіленген мерзімдерде мемлекеттік тексерістен өткен, мемлекеттік тексерушінің пломбасы немесе белгісі жəне олардың тексерісі туралы куəлігі бар өлшеуіштер арқылы жіберіледі. Этил спиртін өндіруші (2-жеткізуші) ай сайын есепті айдан кейінгі айдың 15-інен кешіктірмей «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Салық кодексінің (Салық кодексі) 574-бабына сəйкес жекелеген қызмет түрін жүзеге асыратын салық төлеуші ретінде тіркеу есебіне тұрған орны бойынша салық органына осы қағидаларға 4-қосымшаға сəйкес нысан бойынша этил спиртін зертхана мұқтаждары үшін немесе алкогольді емес өнім өндіру кезінде техникалық мақсаттарда пайдаланатын ұйымдарға өткізілген этил спиртінің көлемі туралы есепті табыс етеді. Уəкілетті органның облыстар, Астана жəне Алматы қалалары бойынша аумақтық бөлімшесі тоқсан сайын есепті тоқсаннан кейінгі айдың 25-інен кешіктірмей осы қағидалардың 52-тармағында көрсетілген ақпаратты уəкілетті органға табыс етеді.»; көрсетілген қағидаларға 1-қосымшада «акциз төлемей» деген сөздер алынып тасталсын; көрсетілген қағидаларға 4-қосымша осы қаулыға қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын; көрсетілген қағидаларға 5-қосымша алынып тасталсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

3,0 1,0 0,5 1,0 0,5

«Денсаулық сақтау саласындағы аккредиттеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылдағы 12 қазандағы № 1559 қаулысына өзгерістер енгізу туралы

(нарядтың екінші беті)

Бригада нұсқау алды жəне дайындалған жұмыс орнына кіруге рұқсат алды Жұмыс орнының күні, уақыты қолдары атауы рұқсат етуші

1 £1 2 4 8

Əсер ету барысындағы магниттік өрістің кернеуінің (ампер/метр)/(магниттік индукцияның (шағын дене) рұқсат берілген деңгейі жалпы оқшаулы 2 3 1600/2000 6400/8000 800/1000 3200/4000 400/500 1600/2000 80/100 800/1000

2012 жылғы 11 желтоқсан

Жұмыс орны дайындалды, кернеулікте қалғаны __________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________

2

2-кесте

Магниттік өрістің рұқсат берілген деңгейі

Нұсқаулықты өткізді Наряд беруші тұлға ______________ (қолы) (тегі, аты-жөні) Рұқсат беруші ______________ (қолы) (тегі, аты-жөні)

1

8

Адамнан жəне ол қолданатын құралдардан, Механизмдерден жəне жұмыс пен көлік уақытша қоршаудан арақашықтық, м үстіндегі жүк машиналардан строптардан, жүк ұстайтын құралдар мен жүктерден арақашықтығы, м

Күні ________ уақыты _______

Жұмыстарға жауапты жетекші Жұмыстарды өндіруші (бақылаушы)

7

дейін электр таратқыштың əуе 0,6 1,0 желісінде қалған электр Нормаланбайды (жанасусыз) қондырғыларда 1,0 6-35 0,6 1,0 110 10 1,0 220 2,0 2,5 500 3,5 4,5 1150 8,0 10,0 Ескертпе: Осы жерде жəне одан əрі кернеуі 3 киловольт электр қондырғылар Қағидалардың мəтінінде кернеуі 6 кВ электр қондырғыларына, кернеуі 20 кВ – 35 кВ-ға, ал 60 кВ – 110 кВ теңестіріледі.

Жекелеген нұсқаулар _________________________________________________ ____________________________________________________________________ ___________________________________________________________________. Наряд берілді: күні ________ уақыты _______

Қолы ____________

6

Рұқсат етілген параметрлер, кернеудегі тоқ өткізгіш бөліктерге дейінгі рұқсат етілген арақашықтық кестесі 1-кесте

Нені ажырату жəне қайда жерге тұйықтау керек.

_________________

5

Электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына 4-қосымша

Жұмыс орнын дайындау шаралары

Қолы ____________ Тегі, аты-жөні Наряд ұзартылды: күні ________ уақыты _______

4

Ескертпе: Нұсқау бойынша жұмыс саны көп болған жағдайда олардың реттік нөмірлерін жазуды ай сайын жаңадан бастауға рұқсат етіледі. Наряд бойынша жұмыс кезінде 2,3,7,8-бағандар ғана толтырылады. Жергілікті жағдайларға байланысты ұсынылған журнал нысанын толтыруға немесе түрін өзгертуге рұқсат етіледі.

№ _________ РҰҚСАТТАМА-НАРЯД

Ажыратуды жүргізетін жəне жерге тұйықтауды орнататын электр қондырғының атауы 1

Нарядтар мен нұсқаулар бойынша жұмыстың есеп журналы Жұмысқа кірісті (күні, уақыты)

Электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына 2-қосымша

Нарядтар мен нұсқаулар бойынша жұмыстарды есепке алу тəртібі Электр қондырғыларындағы жергілікті кезекші персонал (үйге шығатын кезекшіден басқа) нарядтар мен нұсқаулар бойынша жұмыстар осы үшін арналған төменде ұсынылып отырған нысан бойынша нарядтар мен нұсқаулар бойынша жұмыстарды есепке алу журналында ескерілуі тиіс. Журналдағы тиісті бағандарда жұмысқа наряд бойынша алғашқы жіберілуі жəне оның толық аяқталуы есепке алынады, жедел персонал өзі немесе оның бақылауымен берілетін нұсқау бойынша жұмысты қоспағанда, жұмысқа нұсқау бойынша жіберілген жəне оның аяқталуы туралы жазу оперативтік журналда ғана жазылады. Бұдан басқа, алғашқы жəне күнделікті жұмысқа жіберулер наряд бойынша оперативті журналда жазумен ресімделеді, бұл ретте нарядтың нөмірі мен жұмыс орны ғана есепке алынады. Наряд пен нұсқау бойынша жұмыстың есеп журналын кезекші персонал жүргізеді. Журнал нөмірленген, тігілген жəне мөрмен бекітілген болуы керек. Оның сақталу мерзімі соңғы жазудан кейін 6 ай. Электр қондырғыларында жергілікті кезекші персоналсыз жəне үйдегі кезекшілікпен наряд жəне нұсқау бойынша жұмыстың есеп журналы жүргізілмейді, наряд жəне нұсқау бойынша жұмысқа жіберу оперативті журналда есепке алынуы керек.

Нұсқау берген тұлға (тегі, аты-жөні)

1. Электр қондырғыда жұмыс істеуге тартылған электро техникалық емес жұмыскерлер /құрылыс жұмысшысы, тазалаушы, автокөлік жүргізушісі, жүк көтеретін машиналар мен механизмдердің машинистері жəне т.б./ 2. Əкімшілік-техникалық, кезекші, жедел-жөндеу жəне жөндеу жұмыскері: Бұрынғы Бұрынғы Бұрынғы - арнайы білімі жоқ /электр Нормаланбай1 ай тобында 2 ай тобында 3 ай тобында 12 ай техникалық/; ды Нормаланбайды нормаланБұрынғы Бұрынғы Бұрынғы - орта жəне жоғары оқу орындарын байды тобында 2 –ай тобында 3 ай тобында 6 ай электр техникасы мамандығы бойынша бітірген 3. Орта жəне жоғарғы оқу Нормаланбай1 ай Бұрынғы орындарының практиканты ды тобында 3 ай Ескертпе: 1. 18 жасқа толмаған адамдарға II-топтан жоғары иеленуге рұқсат етілмейді. 2. 1-топты алу үшін электр қауіпсіздігі туралы нұсқау алу жеткілікті. Осы электр қондырғысындағы нұсқау тіркеу журналына жазылады. I-топтың жұмыскеріне куəлік беру қажет емес. 3. II-IV топты алу үшін персонал: электр қондырғыдағы жұмыстарға байланысты қауіпсіздік туралы жақсы білу керек; орындалатын жұмыс көлеміне қатысты негізгі жəне басқа да қауіпсіздік Қағидаларын білу жəне іс жүзінде қолдана білуі; электр қондырғының құрлысы мен жабдықтарын білуі; Жазатайым жағдайда зақымданған тұлғаға іс жүзінде алғашқы көмек көрсете білуі, сонымен бірге қолдан дем алдыру түрін жəне жүректі сыртынан уқалауды; IV-V топты иелену үшін міндетті түрде электр қондырғыны құрастыруды жəне жұмыс кезінде қауіпсіздікті сақтауды ұйымдастыруы қажет. Санамаланған талаптар ең аз мөлшерде алынған.

Электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына 3-қосымша

Бригаданың нұсқау бойынша жұмыс істейтін мүшесі (тегі, аты-жөні)

Топ алу үшін қызмет көрсету немесе осыған сəйкес электр қондырғылар жұмыстарындағы ең аз еңбек өтілі I II III IV V Нормаланбай2 ай 12 ай ды

Қызметкердің санаты

Нарядтың екінші беті 16. Электр станциясы мен қосымша станцияның электр қондырғыларында жұмыс істеген кезде «Жұмыс орны дайындалды. Кернеуде қалды» деген жолда жіберуші жұмыс орнына жақын жөнделетін жəне көрші жалғанымның кернеуде қалған ток жеткізуші бөлігін көрсетеді. Əуе жəне кəбіл электр беру желілерінде жұмыс істеген кезде бұл жолда олардың күзетілетін аймағында қиылысатын, жақындасатын əуе жəне кəбіл электр беру желілері көрсетіледі. Қажеттігіне қарай жіберуші басқа да тоқ жеткізуші бөліктерін көрсетеді. Жіберуші жəне жұмыс басшысы (егер басшы тағайындалмаған болса, жұмыс өндіруші немесе бақылаушы) «Жұмыс орны дайындалды. Кернеуде қалды» деген жолдардың астына тек алғашқы жіберуде жəне жұмыс орнын қабылдап алған кейін ғана қол қояды. 17. 3-кестеде күнделікті жұмысқа жіберу жəне оның аяқталуы сондай-ақ бригаданың басқа жұмыс орнына ауысуы толтырылады. 18. 4-кесте осы Қағидалардың 51-тармағына сəйкес толтырылады. Автокөлік жүргізуші не механизм машинисі жəне кран жүргізуші бригадаға кіргенде немесе одан шыққанда, сондай-ақ оларға бекітілген автомобильдің механизмнің немесе өздігінен жүретін кранның түрі көрсетіледі. 19. Егер бригада жерге тұйықтау сымын орнатпаса, онда «Бригада орнатқан жерге тұйықтау сымы алынды» деген сөздер хабарлама мəтінінен сызылып тасталады. Басқа кестелер мен жолдар олардың атауларына жəне жолма-жол мəтінге сəйкес толтырылады. Пайдаланылмаған жолдарға сызық қойылады.

Жұмыс –өндіруші немесе бақылаушы (тегі,аты-жөні)

Электр қондырғыға қызмет көрсететін персоналдың электр қауіпсіздігі бойынша топтары

Нарядтың оң беті 7. «Бөлімше» деген жолда электр қондырғыда жұмыс істейтін кəсіпорын құрылымдық бөлімшесі көрсетіледі. 8. Егер жұмыс жетекшісі тағайындалмаған болса, «Жұмыс жетекшісіне» деген жолға «Тағайындалмады» деп көрсету керек. 9. Егер жіберуді жедел-жөндеу персоналы немесе жөндеу персоналынан жұмыс өндіруші берсе «Рұқсат етушіге» деген жолда жіберген адамның тегі көрсетіледі. Электр қондырғысы үшін, мұнда рұқсат беруші кезекші болып табылса, бұл жолда тегі көрсетілмей «кезекшіге» деп жазылады. 10. «Бригада мүшелері» деген жолға бригада мүшелерінен басқа бригада мүшелерінің қайсысы жүргізуші, кран жүргізуші, ілмектеуші екенін сондай-ақ олардың жұмыс істейтін механизм түрлерін көрсетеді. (Мысалы: И.З. Бекмұратов II-топ, ТВ-26 телемұнара жүргізушісі; Н.И. Петров 1-топ ілмектеуші). 11. «Жұмыс санаты» деген жолда осы Қағидалардың 21-тармағына сəйкес жұмыс санатының толық атауы көрсетіледі. 12. «Тапсырылды» деген жолда мыналар: 1) электр қондырғының атауы; 2) жалғастырудың, жолдың учаскесі, тіреудің нөмірі, аралығы, тізбек, фаза атаулары; 3) жұмыстың мазмұны көрсетіледі. 13. 1-кестеде мыналар көрсетіледі: 1) 1-бағанда – коммутациялық аппаратпен операциялар жүргізуге жəне жерге тұйықтау сымын орнатуға қажет электр қондырғысының атауы. 2) 2-бағанда: станция мен қосалқы станцияның электр қондырғысы үшін: көрінер үзікті жəне жерге тұйықтау сымы орнатылуы тиіс орынды қамтамасыз ету үшін ажыратылатын коммутациялық аппараттардың атауы /белгісі/; Əуе жəне кəбіл желілері үшін: жолда оған қызмет көрсетпейтін персонал ажырататын 1-бағандағы электр қондырғысының атауына сəйкес, тарату құрылғысында оны жерге тұйықтау қажеттігі көрсетілген желінің аты (белгісі) жəне жұмыс орны жазылады. оларға қызмет көрсетпейтін қызметкер өшіретін, сол сияқты жедел жөндеу персоналы ажырататын тарату құрылғысындағы жəне көрінімді қамтамасыз ету үшін ажыратылатын əуе электр беру желісінің өзіндегі коммутациялық аппараттардың атауы (белгісі) жəне тарату құрылғысындағы үзік жəне жұмыс орнындағы жерге тұйықтау орнатылуы тиіс жер; оларды қызмет көрсетпейтін персонал да жəне жедел-жөндеу персоналы да ажырататын олардың əрқайсысы үшін осы тармақта жоғарыда жазылғандарға сəйкес жазу жазылады. Жұмыс орнын дайындауды қажет етпейтін жұмыстарда 1-кестеде «Қажет емес» деген жазу жазылады. 14. «Жекелеген нұсқаулар» деген жолда: жұмысшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін технологиялық операцияларды орындаумен байланысты жұмыс істейтіндердің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін қосымша шаралар (қосымша жерге тұйықтауды орнату, қосымша қоршау орнату, үй-жайдағы ауада сутегінің бар-жоғын тексеру, өрт қауіпсіздігі шаралары жəне т.т.), сондай-ақ бригаданың өзіне осы шараларды орындауына рұқсат беру жазылады.; бригаданы басқаратын жұмыскер - бақылаушыға нарядты ресімдеу кезінде; бригаданың басқа жұмыс орнына ауысуын орындауға жұмыс басшысына немесе жұмысты өндірушіге (бақылаушыға) рұқсат беру; электр қондырғысын немесе оның бір бөлігін рұқсат беруші тұлғаның нұсқауынсыз қосуға рұқсат беру; жерге тұйықтау сымын уақытша алуға рұқсат; 5) орындалатын жұмысқа байланысты басқа жазулар (29-54,154-167, 386, 449 жəне басқа тармақтар); 15. 2-кесте бірінші жіберуге рұқсат алу кезінде толтырылады. 1-бағанда осы рұқсатты алған жіберуші тұлғаның тегі мен лауазымы көрсетіледі. Рұқсатты берер кезде рұқсат беруші жеке өзі 1-бағанға қол қояды.

Жұмыс орны жəне атауы

Электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына 1-қосымша

Наряд толтыруға арналған нұсқаулар 1. Нарядтағы жазу анық жазылған болу керек. Нарядты қарындашпен жазуға жəне түзету енгізуге тыйым салынады. 2. Нарядтың нөмірінің жүйесін кəсіпорынның көрсетуімен жүргізеді. 3. Мерзімін көрсеткен кезде күні, айы жəне жылының соңғы екі саны жазылады мысалы: 04.06.12. 4. Нарядта көрсетілген тұлғалардың тегінен басқа, аты-жөні мен электр қауіпсіздігі бойынша тобы жазылады. 5. Нарядта электр қондырғының, жалғастырулардың, жабдықтардың диспетчерлік атауы (мəні) көрсетіледі. 6. Егер нарядтың мəтінінде немесе кестенің жолында жетіспеушілік болса, нарядтың қосымша бланкін оған қосып сол нөмірмен наряд берушінің қолы қойылып жазуды жалғастыруға береді. Бұл ретте кестенің соңғы жолдарында немесе негізгі бланкінің соңында «Қосымша бланкіні қараңыз» деген жазу болу керек.

Нарядтың нөмірі

Іссапарға жіберілген персоналдың жұмысы 470. Іссапарға жіберілген персоналға қолданыстағы электр қондырғы кəсіпорындарында жұмыс істеуге жіберілетін жəне олардың штатында тұрмайтын басқа кəсіпорындар жəне ұйымдар персоналы жатады. 471. Электр қондырғыларда жұмыс істеуге іссапарға жіберілген персоналға рұқсат беру осы Қағидаларға сəйкес жүзеге асырылады. Іссапарға жіберілген жұмысшыларда осы Қағидаларды жəне іссапарға жіберуші кəсіпорын (ұйым) берген электр қауіпсіздігі бойынша тобын білуін тексеру туралы белгіленген нысандағы куəлігі болуы тиіс. 472. Іссапарға жіберетін кəсіпорын жазбаша нысанда жетекші, жұмыс өндіруші, бақылаушы жəне бригада мүшесі ретінде тағайындалатын жұмысшыларды, сондай-ақ ұзақ жұмыс кезінде наряд беру құқығы берілген жұмысшыны көрсетеді. 473. Іссапарға жіберілген персоналдан жұмысшыларға қолданыстағы электр қондырғыларда жетекші, жұмыс өндіруші, бригада мүшесі ретінде жұмыс істеу мүмкіндігін беру іссапарға жіберуші кəсіпорынның хатында қарармен немесе жазбаша нұсқаумен пайдалануға беруші кəсіпорын басшылығымен ресімделуі тиіс. Нарядтар мен нұсқаулар беру мүмкіндігін ұсыну пайдалануға беруші кəсіпорын басшылығының жазбаша нұсқауымен ресімделуі тиіс. 474. Іссапарға жіберілген персонал іссапар орнына келген кезде, алдағы уақытта жұмыс істейтін электр қондырғының ерекшіліктерін ескере отырып, электр қауіпсіздігі бойынша нұсқаулықтан өтеді. Нұсқаулықты өткізу тəртібі «Қазақстан Республикасының энергетикалық ұйымдарында персоналмен жұмыс істеу қағидаларында» жазылған. 475. Құрылыс-монтаждау ұйымы (бұдан əрі – ҚМҰ) пайдалануға беруші кəсіпорынан жазбаша келісімді алғаннан кейін өз жұмысшыларын қолданыстағы электр қондырғыда жұмыс істеу үшін іссапарға жібереді. 476. Келісім алу үшін ҚМҰ пайдалануға беруші кəсіпорынның атына 475-тармақта аталған жұмысшылар, сондай-ақ жауапты орындаушылар тізімін қоса бере отырып хат жібереді. 477. Жұмыс істеуге келісімде пайдалануға беруші кəсіпорын мыналарды көрсетеді: 1) жұмыс жүргізілетін қолданыстағы электр қондырғысының учаскесі (ТҚ, желі, шынжыр, тірек); 2) жұмыс жүргізу мерзімі (басталуы мен аяқталуы); 3) жұмыс аяқталғандығы туралы хабарлайтын пайдалануға беруші кəсіпорынның уəкілетті тұлғасы; 4) қауіпті жəне зиянды факторлардың болуы (жақында орналасқан қолданыстағы электр беру желілері, электр жəне магниттік өріс, бағыталған кернеу), егер ол орын алса. 478. Келісім алғаннан кейін ҚМҰ бригадаға рұқсаттама-нарядты береді. Рұқсаттама-наряд үш данада жазылады, олардың бірі пайдалануға беруші кəсіпорынның персоналына беріледі. 479. Ажыратуды жəне басқа техникалық іс-шараларды жүргізуді талап ететін құрылысмонтаждау жұмыстарына, сондай-ақ кернеудегі электр тарату желілерінің күзету аймақтарындағы жұмыстарға рұқсаттама осы Қағидалардың 55-61-тармағының талаптарына сəйкес орындалады. 480. Егер ТҚ аумағында құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүргізу кезінде арнайы қоршалған аймақ бөлінеді, пайдалануға беруші кəсіпорын жəне ҚМҰ рұқсаттама-актісін ресімдейді. Бұл жағдайда, келісім беру талап етілмейді. 481. ҚМҰ үшін бөлінген жұмыс аймағы электр қондырғының қолданыстағы бөлігіне персоналдың өтуіне кедергі келтіре отырып, қоршалады. 482. Қолданыстағы электр қондырғы аумағын немесе үй-жайын ҚМҰ персоналы, машиналары жəне механизмдері оған бөлінген қоршалған аймақта өту жолдарымен немесе өткел арқылы кесіп өтуін болдырмайтын іс-шаралар қамтамасыз етіледі. Бөлінген аймаққа ҚМҰ персоналы жүрген жолы қолданыстағы ТҚ аумағы немес үй-жайы бойынша өткен жағдайда, осы аймаққа рұқсаттаманы жұмыс аймағына кіргенге жəне шыққанға дейін ҚМҰ персоналы сүйемелдейтін ТҚ-ны жеке дара тексеру құқығына ие пайдалануға беруші кəсіпорын өкілі орындайды. 483. Егер ҚМҰ үшін бөлінген жұмыс аймағы қоршалмаса, ондағы жұмыстар бақылаушыға, пайдалануға беруші кəсіпорын берген наряд бойынша жасалады. 484. ҚМҰ-ның жауапты тұлғасы жұмыстың толық аяқталғандығы туралы Қағидалардың 477-тармағына сəйкес пайдалануға беруші кəсіпорынның жауапты тұлғасына хабарлайды. 485. ҚМҰ-ның жұмысты толық аяқтағандығы туралы хабарлама жазбаша хабарлама түрінде беріледі. Хабарламада жұмыс наряд бойынша толық аяқталғандығы, баригада (бригадалар) жұмыс учаскесінен шектетілгендігі, жұмыс орындары тексерілгендігі (материалдар, аспаптар, құрылғылар жəне өзгелері жиналғандығы; ҚМҰ персоналы орнатқан жерге тұйықтау құралдары, қоршаулар, қауіпсіздік белгілері мен плакаттар алынғандығы) көрсетіледі. 486. Жұмыстың толық аяқталғандығы туралы хабарламаны алғаннан кейін пайдалануға беруші кəсіпорын орнатылған өткізуші жерге тұйықтау құралдарын, қоршауларды қауіпсіздік белгілерін (плакаттарын) алуға жəне электр қондырғыны сөндіруге құқылы.

2012 жылғы 29 желтоқсан

Жұмыс өндіруші Жұмыстың жетекшісі немесе бақылаушы _______________ _______________ (қолы) (қолы)

Нұсқаудың нөмірі

463. Ағаштар «Аспаптармен жəне құрылғылармен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік қағидаларына» сəйкес орындалуы тиіс. 464. Ағаш төсеніштер, төсеме тақталар, люлькалар, егер олардың биіктігі топырақтан бетінде болса немесе жабындымен 1,3 м асса, қоршалады. Төсеніштер мен қоршауларды орнату мүмкін болмаған кезде немесе орынды емес болған кезде, сондай-ақ жабдықта жұмыс істеу кезінде барлық жеке жағдайда қауіпсіздік шаралары технологиялық картамен, ЖӨЖ-мен немесе басқа құжатпен айқындалады. 465. Кернеудегі тоқ өткізгіш бөліктер орналасқан конструкцияларда жұмыс істеу кезінде жөндеу аспаптары мен құрылғыларын, олардың құлауын болдырмау үшін байлау қажет. 466. Электр жəне газ дəнекерлеушісі металл шынжырдан жасалған сақтандыру белдігін қолданады. Егер жұмыс орны жəне оған жақындау орны қоршалмаған кернеудегі тоқ өткізгіш бөліктерде орналасса, ал металл шынжырдан арақашықтық оны түсірген жағдайда 1-кестеде көрсетілгеннен төмен болса, жұмыс осы тоқ өткізгіш бөліктерді ажырата отырып, орындалатын болады. 467. Бөлшектерді конструкцияға немесе жабдыққа əперіп тұру ұшы жоқ арқанның, жіптің немесе баудың көмегімен орындау керек. Төменде тұрған жұмысшы арқанды оның шайқалуын жəне тоқ өткізгіш бөліктерге жақындауын алдын алу үшін ұстап қалуы тиіс. 468. Порталдарда, конструкцияларда, тіректерде жəне өзгелерде жұмыс істейтін персонал қозғалуға кедергі келтірмейтін киімді пайдаланады. Жеке аспап сөмкеде болады. 469. Жарықтандыру арматурасында көпірлі кран арбасымен машиналық зал жəне қазандықтар төбесінде жұмысты кезекші персоналдан кемінде екі қызметкер немесе нұсқау бойынша жөндеу персоналы жүргізуі тиіс. Жұмысшылардың бірі жұмыс істеушінің жанында болады жəне оның қажетті қауіпсіздік шараларын сақтауын бақылайды. Уақытша төсеме тақталарды, сатыларды жəне өзге де құралдарды арбаға орнатуға жол берілмейді. Арбаның төсенішінен немесе онда орнатылған станционарлық төсеме тақталармен тікелей жұмыс істеу керек. Арбаға көтерер алдында оның троллейлі сымдарынан кернеу ажыратылады. Жұмыс кезінде сақтандыру белдігін пайдалану керек. Краншы кранның көпірін немесе арбасын тек жұмыс өндірушінің командасы бойынша ғана жылжыта алады, көпірлі кранды жылжыту кезінде жұмысшылар кабинаға немесе көпір төсенішіне орналасады. Адамдар арбада тұрған кезде, көпірді жəне арбаны жылжытуға жол берілмейді.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

Жұмыс толық орындалды, бригада босатылды, бригада орнатқан жерге тұйықтау алынды. Хабарланды(кімге)______________________ ______________________ (лауазымы) (тегі) күні_________________ уақыты ________________________

С. АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 19 желтоқсандағы № 1619 қаулысына қосымша Этил спиртін сақтау жəне өткізу (тиеп-жөнелту, қабылдап алу) қағидаларына 4-қосымша _____________________________________________ (облыс, Астана немесе Алматы қаласы көрсетілсін) бойынша салық департаменті Этил спиртін өндірушінің зертхана мұқтаждары үшін немесе алкогольді емес өнім өндіру кезінде техникалық мақсаттарда пайдаланатын ұйымдарға 20_______жылғы_________айында этил спиртін өткізу көлемі туралы есеп нысаны Р/с №

Алушының атауы

стн, ЖСН/БСН

Тиеп-жөнелту күні

Өткізілген этил спиртінің көлемі, литр

1 1. 2.

2

3

4

5

Жиыны

______________________________________ (Этил спиртін өндіруші ұйым басшысының лауазымы, тегі, аты, əкесінің аты)

__________________ (басшының қолы) М.О.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 6 желтоқсан

№ 1556

Астана, Үкімет Үйі

Тракторларды және олардың базасында жасалған өздігінен жүретін шассилер мен механизмдерді, өздігінен жүретін ауылшаруашылық, мелиорациялық және жол құрылысы машиналарын, сондай-ақ жүріп өту мүмкіндігі жоғары арнайы машиналарды жүргізу құқығына емтихандар қабылдау және куәліктер беру қағидаларын бекіту туралы (Соңы. Басы өткен 59-нөмірде). Қағидаларға 4-қосымша Нысан

__________________________________________________________________ (оқу ұйымы қарамағындағы министрліктің жəне ведомствоның атауы) _________________________________________________________________ (оқу жүргізген ұйымның атауы) Куəлік № ______________ Осы__________________куəлік_________________________азамат __________________________________________________ берілді. (тегі, аты, əкесінің аты) Ол «___»__________________ бастап, «____»_____________________ дейін тракторист-машинистті даярлау, қайта даярлау, сыныптылығын арттыру бағдарламасы бойынша _____________________________________ сағат көлемінде оқып, біліктілік емтихандарын мынадай бағаларға («өте жақсы», «жақсы», «қанағаттанарлық») тапсырды:

Тракторлар жəне басқа машиналардың құрылысы мен техникалық пайдалану қағидалары______________________________________________ (зерделенетін тракторлар мен өздігінен жүретін машиналардың маркалары көрсетіледі) Агрономия негіздері, механизацияланған жұмыс өндірісін ұйымдастыру жəне оның технологиясы ______________________________________________ Жол қозғалысы ережелері:___________________________________________ Тəжірибелік дағдылары мен жүргізу _________________________ Біліктілік комиссиясының «____»_______________________20___ ж. шешімі бойынша хаттама № ______________________________ азамат __________________________________________________________ тракторист-машинист деген біліктілік берілді. М.О. Біліктілік комиссиясының төрағасы _____________________________ Оқу орнының (кəсіпорынның) басшысы ______________________________ Мемлекеттік техинспекция «____» ______________20____ жылғы № ____________ емтихан парағының негізінде сериясы ________________ санаты ___________________________ тракторист-машинист куəлігі берілді __________________________________________________ М.О. « » _____________________20____ ж. ____________________ (қолы) Құжат трактор немесе басқа өздігінен жүретін ауылшаруашылық, мелиорациялық немесе жол құрылысы машинасын жүргізу құқығына рұқсат бермейді. Қағидаларға 5-қосымша Нысан Білім беру ұйымының емтихан комиссиясының 20_______жылғы «____» _______________ № _______ хаттамасы Комиссияның құрамы: төрағасы ____________________________ мүшелері ____________________________ Р/с №

1

Емтихан тапсырушының тегі, аты, əкесінің аты

Туған жылы

2

3

Машинаның Емтихан қандай санатын тапсырушының жүргізуге емтихан оқыған оқу орны тапсырады 4

5

Емтихандардың нəтижелері теориялық тəжірибелік Алғашқы Тапсы- Алғашқы Тапсырет рды, рет рылды, немесе тапсырнемесе тапсықайтадан мады қайтадан рылмады 6 7

Төраға ________________________________ Мүшелері ________________________________

Қағидаларға 6-қосымша Нысан

_______________________________емтихан пунктінің №______емтихан парағы Машиналардың санаты ________

Тегі_____________Аты_______________Əкесінің аты_______________ Туған күні____________ Теориялық емтихан Күні _________ Билет ________ Жауаптардың нөмірі Емтихан алушының белгісі Қорытынды баға мен емтихан комиссиясы мүшелерінің қолдары Күні _________ Билет ________ Жауаптардың нөмірі Емтихан алушының белгісі Қорытынды баға мен емтихан комиссиясы мүшелерінің қолдары

Сұрақтардың нөмірлері 1 2 3 4 5

6

7

8

9

10

6

7

8

9

10

Сұрақтардың нөмірлері 1

2

3

4

5

Тракторист-машинистікке кандидаттың қолы

Тракторист-машинистікке кандидаттың қолы

Қағидаларға 7-қосымша Нысан

Куəліктерді беру кітабы 1 2 3 4 5 1 –Реттік сан № 2 - Тегі, аты, əкесінің аты 3 - Туған күні мен жері 4 - Жұмыс істейтін жері (тұрғылықты жері) 5 - Емтихан тапсырған күні жəне емтихан парағының № 6 – Куəлік берілген күні 7 - Куəлік берілді, санаты 8 - Куəлік берілді, сериясы жəне № 9 - Алғандығы туралы қолы

6

7

8

9

10

Қағидаларға 8-қосымша Нысан

Қатаң есептегі бланкілер мен нөмірлік белгілердің келіп түсуін жəне жұмсалуын есепке алу кітабы Кіріс 1 2 3 4 5.1 5.2 1 - Түскен күні 2 - Жүкқұжат № 3 - Кімнен алынды 4 - Сериясы 5.1.- Нөмірлеудің №: басталғаны 5.2. - №-ге дейін қоса алғанда нөмірлеу 6 - Саны 7 – Жұмсалған күні 8 - Кімге берілді 9 - Сериясы 10.1 - Нөмірлеудің №:басталғаны 10.2 - № - ге дейін қоса алғанда нөмірлеу 11 - Саны

Шығыс 6 7

8

9

10.1

10.2

Қалдық 11

Ескертпе. Белгілер мен бланкілердің əрбір түріне кітапта жеке бөлім беріледі.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің бұйрығы 2012 жылғы 10 қазан

№ 465

Астана қаласы

Ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 28 қазандағы № 1111 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі туралы ереженің 13-тармағының 138-1) тармақшасына сəйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Ғылыми жəне (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нəтижелерін коммерцияландыру қағидалары бекітілсін. 2. Ғылым комитеті (Н.М. Ыбырайым): 1) осы бұйрықтың белгіленген тəртіппен Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде