Page 1

MEER SLAGKRACHT DOOR AMBACHT INITIATIESESSIES TIJDENS LESSEN MUZIKALE OPVOEDING

UPCYCLE PROJECT WETENSCHAP & TECHNIEK Schrijf je in op de vormingsnamiddagen 'De leraar die de wolken meet' en ontvang een gratis instrument. www.muzes.be

nboom nweg 84 e t o n De stee e s r u u Terv echelen 2800 M


AANBOD SCHOOLJAAR 2017-2018 INITIATIESESSIES TIJDENS DE LESSEN MUZIKALE OPVOEDING

In het vernieuwde aanbod hebben de medewerkers van de Notenboom zich laten leiden door de uitdagingen waar we -en uw leerlingen- in deze tijd voor staan. We leven in een bijzonder boeiend tijdsgewricht. Onze samenleving wordt geconfronteerd met ongekende uitdagingen. De crisissen stapelen zich op, het huidige productie- en consumptiemodel staat ter discussie, we naderen de grenzen van natuur en milieu, en het sociale vraagstuk roept om antwoorden. Maar al deze problematieken bieden ook perspectief. Ze prikkelen onze creativiteit en dagen ons uit om alternatieven te bedenken. Dit heeft ons gebracht tot het project 'Meer slagkracht door ambacht'. In een wereld die steeds sneller draait, moet het venster worden opengezet om frisse wind en vernieuwing toe te laten. Voor deze vernieuwing keren we terug naar de rijke traditie waarop we in Vlaanderen kunnen terugvallen: de ambachten. We laten je leerlingen tijdens het klasbezoek en de naverwerking, de wedstrijd 'Reanimatie van verlaten voorwerpen' kennismaken met nieuw concept waarbij we de leerlingen de toewijding, passie en liefde laten ontdekken die essentieel zijn voor een goed ambachtsman. Een goede ambachtsman werkt niet enkel met zijn handen, maar laat zich ook leiden door hoofd en hart. Handen doen kennis op door aanraking, beweging en oefening. Onze hersenen en verbeeldingskracht zijn nodig om het technische begrip te vergroten of bij te sturen. Het kwalitatief materiaal dat we gebruiken voor de initiatiesessies 'Meer slagkracht door ambacht' is afkomstig van de industriĂŤle tegenhangers van de ambachten. De Vlaamse bedrijven die massaal materialen dumpen die op de afvalberg terecht komen. Duurzame materialen die door leerlingen worden verwerkt tot nieuwe, originele instrumenten. Probleemoplossend denken, coĂśperatief leren, stimuleren van onderzoekende vaardigheden en kritisch denken staan hierbij centraal. Hierbij leggen we onmiddellijk de link naar STEM-onderwijs waarbij de leerling vanuit waarneming die vragen oproept door onderzoek een antwoord formuleert. Als leraar artistieke vakken leggen we de link naar STEAM. De steeds luider klinkende roep naar een holistische aanpak van STEM door toevoeging van het muzische domein of ARTS . Volwaardige muziekinstrumenten met eindeloos veel klankmogelijkheden en garanties voor musiceerplezier. Dit willen we je leerlingen zeker niet onthouden tijdens de initiatiesessies.

Jos Maes Tervuursesteenweg 84 2800 Mechelen

Nieuwe aanpak, nieuwe docenten!


3. AVEVO

INHOUD

-16-

In de academie van Verlaten Voorwerpen worden de goederen/materialen die in de Kringwinkel niet terecht kunnen of die door bedrijven geschonken worden, ter beschikking gesteld van kunstenaars, kunstscholen, leraars, studenten,... in plaats van ze af te voeren als afval. De doelstelling is dat de leden van scholen creatief aan de slag gaan met het materiaal. 1. BACK TO THE FUTURE -4Vakmanschap en ambachten worden opnieuw hoog aangeschreven in een wereld die steeds sneller draait, globaler, maar ook ondoorzichtiger wordt. Om te vermijden dat ambachten zichzelf in slaap wiegen, moet het venster worden opengezet om frisse wind en vernieuwing toe te laten.

4. AAN DE SLAG IN DE KLAS -21De initiatiesessies 'Meer slagkracht door Ambacht' worden aangeboden voor het basisonderwijs, lerarenopleidingen en verschillende graden en richtingen van het secundair onderwiijs. De docenten van de notenboom komen op bezoek in je vaklokaal op het afgesproken tijdstip met het nodige materiaal.

2. IN AFVAL ZIT MUZIEK -14Met afval valt geld te verdienen. Sommigen maken er tassen, lampen of meubels van, maar je kunt er ook muziek uit halen. Overal ter wereld maken muzikanten zelf hun gitaren, trompetten en trommels van materialen van de schroothoop.

5. REANIMATIE VERLATEN VOORWERPEN -26Experimenteren, knutselen, ontdekken, .... alle dingen die kinderen en jongeren zo leuk vinden. Afgedankte voorwerpen stimuleren jonge creatievelingen om hun orginaliteit te uiten en de wereld met andere ogen te bekijken.

Bijkomende informatie: De Notenboom vzw Tervuursesteenweg 84-86 2800 Mechelen 015 34 56 68

www.denotenboom.net denotenboom@hotmail.com 0473 25 29 59

3


BACK TO THE FUTURE

“ Je kan mensen niets leren, je kan hen enkel helpen om het in zichzelf te ontdekken” Galileo Galilei

Visie initiatiesessies De initiatiesessies worden tijdens de lessen muzikale opvoeding aangeboden door professionele docenten. Zij komen gedurende een week in je klaslokaal en gaan binnen de normale lessenroosters met je leerlingen aan de slag. De bezoeken in de klas worden inhoudelijk voorbereid door AVEVO en laten de docenten van de Notenboom toe vanuit een orignele benadering activiteiten aan te bieden waarbij de actieve betrokkenheid van de leerling centraal staat. Er wordt gestreefd om de bestaande activiteiten uit te werken tot omkaderde projecten die vanuit een brede invalshoek talrijke verwerkingsmogelijkheden aanbieden. De klemtonen die worden gelegd tijdens de initiatiesessies: Ambacht is hip bij jongeren. De benadering bij deze initiatiesessies is om onze Vlaamse leerlingen zelf een instrument te laten creëren! Voor de actieve betokkenheid van de leerling zetten we in op ontdekkend en coöperatief leren. Deze aanpak gebeurt zowel tijdens de initiatiesessies als de naverwerking of vakoverschrijdende benadering. Linken naar andere vakgebieden, zowel wetenschap, techniek milieu, cultuur,.... worden uitgediept. Het speelse ontdekken in de kunsten en wetenschappen is een belangrijk thema binnen onze activiteiten. Science, Technics, Engineering and Mathematics, kortweg STEM, staan momenteel ook hoog op de onderwijsagenda. En toch ontbreken in dat verband de kunsten als een essentieel element: STEM + ARTS = STEAM. In de vele raakvlakken tussen deze verschillende domeinen tonen we de creatieve parallelwereld tussen kunstenaars en wetenschappers. Op deze manier hopen we scholen die rond STEM werken met onze ideeën en materialen te inspireren om verder te gaan dan de traditionele kennisoverdracht. Als upcycleproject spelen we in op de vraag om in het vak onderwijs aandacht te besteden educatie rond duurzame ontwikkeling Het onderwijs bereidt jongeren voor op het samenleven in een steeds evoluerende maatschappij. Kinderen en jongeren leren omgaan met de beperkte draagkracht van de aarde, hen duiden op hun verantwoordelijkheid, krijgt in dit project de nodige aandacht. Samen musiceren op zelfgebouwde instrumenten. We gebruiken deze instrumenten als volwaardige muziekinstrumenten waarmee we met jongeren als snel tot een resultaat komen.Gecombineerd met zang, melodische instrumenten worden al snel linken gelegd naar pop, klassiek en volksmuziek.

In de volgende pagina's krijg je een beeld van de benadering: 1. Hoe futureproof zijn ambachten 2. Ontdekkend en coöperatief leren 3. STEAM en muzikale opvoeding 4. Upcycleproject

4


HOE FUTUREPROOF ZIJN AMBACHTEN? Als de stoffige overjas wordt afgelegd en ambachten inhaken op allerlei actuele trends en uitdagingen, is de overlevingskans behoorlijk groot. Vakmanschap en ambachten worden opnieuw hoog aangeschreven in een wereld die steeds sneller draait, globaler, maar ook ondoorzichtiger wordt. Roots worden uitgespeeld en ‘authentiek’, ‘echt’ en ‘eerlijk’ – eigenschappen die vaak met ambachten geassocieerd worden – graag geziene gasten. Om te vermijden dat ambachten zichzelf in slaap wiegen, moet het venster worden opengezet om frisse wind en vernieuwing toe te laten. Alleen als tradities meegaan met hun tijd en actief gedragen worden door de samenleving, kan je spreken van levend erfgoed. Ambacht om het ambacht is kansloos. De blik moet op

De handen van ambachtsmannen en -vrouwen voeren dagelijks tal van bewerkingen uit. Vingers geven vorm. Producten krijgen tijdens het trage maakproces tijd om zich te nestelen in de gedachten van de ambachtsman/ vrouw. Doen en denken, maken en ontwerpen gaan zo hand in hand.

morgen gericht en ambachten aangesterkt om ook in de 21ste eeuw het hoofd te bieden aan de uitdagingen die op ons afkomen. Makkelijker dan op het eerste zicht lijkt, slaan ambachten de brug tussen verleden en toekomst. Ambachten kunnen tegelijk inspiratiebron als kraamkamer zijn voor innovatie. De werkplaats van de maker wordt zo de ideale broedplaats. Daarnaast kunnen ze ingezet worden om antwoorden te bieden op maatschappelijke, economische en ecologische uitdagingen die vandaag en zeker morgen onze aandacht zullen opeisen. Maar om te mogen meespelen, moeten ambachten dringend uit de traditionele erfgoedhoek worden gehaald en met beide voeten in actuele grond worden gepoot. Ambachtelijke technieken moeten deel kunnen uitmaken van het hedendaagse arsenaal aan tools dat ontwerpers en ondernemers vandaag ter beschikking hebben. De techniek van het houtsnijden of het vlechten bijvoorbeeld moet moeiteloos naast de techniek van het

Ambachtelijk werken onderscheidt zich daarnaast ook van industriële productie door het belang van creatief denken en de flexibiliteit die het kan leveren: maatwerk, het concipiëren van unieke producten en de mogelijkheid om te experimenteren.

lasercutten of 3D-printen kunnen staan.

De ALUMORE (S) is samengesteld uit een serie onderling op elkaar afgestemde aluminiumbuisjes met onderliggende PVC-plaat die met hamertjes worden aangeslagen. Elke aluminiumbuis is voorzien van kleuren.

Het KLOKKENSPEL (S) is samengesteld uit een serie onderling op elkaar afgestemde metalen plaatjes, die met hamertjes worden aangeslagen. ...

5


VOOR stoffig

AMBACHTEN Blader door de brochure en ontdek hoe fris en verrassend ambachten kunnen zijn!

oubollig

AMBACHTEN Ambachten kunnen zeer vooruitstrevend zijn!

6


ROORDELEN OVER AMBACHTEN ....WEERLEGD

iets voor oude mensen

AMBACHTEN Steeds meer jonge mensen ontdekken ambachten en gaan passioneel met hun handen aan de slag.

folklore

AMBACHTEN Volkscultuur hoeft niet saai te zijn. Indien je vernieuwing toelaat is het een prachtige inspiratiebron.

saai

AMBACHTEN Ambachtelijk werk is geen bandwerk. Het is maatwerk en probleemoplossend denken.

7


Kansen grijpen! Hoe kunnen ambachten inspelen op actuele trends en maatschappelijke uitdagingen?

Een kans voor ambachtseconomie KWALITEIT EERST

Samenleving is maakbaar Ons huidige systeem dwingt ons tot een herevaluatie en een zoektocht naar een meer duurzame economie en samenleving. Een gedeelde visie waar samen werk van kan worden gemaakt door bedrijven, overheden, onderwijs kennisinstellingen, organisaties én burgers. Goed nieuws voor de ambachtseconomie! Ze hoeft niet werkloos aan de zijlijn te staan, maar kan actief haar steentje bijdragen. In de ambachts-economie ligt namelijk een potentieel om vaart te maken met een duurzamere economie en samenleving.

Een wereld in transitie Het mag duidelijk zijn, het gangbare patroon van kapitaalgroei en ongeremd gebruik van grondstoffen, is niet langer houdbaar. De groei moet niet meer, maar anders. Als we vasthouden aan het oude systeem, stevenen we af op een welzijns- en welvaartsverlies. Verschillende denkers en economen zijn het er over eens: het huidige systeem is zo onevenwichtig dat fundamentele correcties nodig zijn. Het alternatief kan gevonden worden in een omslag van een lineaire naar een circulaire economie. Een kringloopeconomie die producten als grondstoffen voor nieuwe producten beschouwt (cradle to cradle) en overschakelt van steeds schaarser wordende fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energiebronnen.

8

Een kwestie van gezond verstand willen de komende generaties hun eigen keuzes kunnen maken. Het betekent een omschakeling naar een maatschappij die toegevoegde (maatschappelijke) waarde creëert in plaats van enkel winstmaximalisatie na te jagen. Een ideale voedingsbodem dus voor ambachtseconomie. Ambachten passen niet alleen wonderwel in het plaatje, maar kunnen ook effectief een bijdrage leveren aan een duurzamere maatschappij. Ambachtseconomie is kleinschalig, arbeidsintensief, vaak regionaal georiënteerd en meestal weinig milieubelastend. Ambachtseconomie staat dicht bij de mens en levert producten en diensten in alle levenssferen. Ambachtseconomie draait om maatwerk en kwaliteit, en staat sterk in het onderhouden, repareren en restaureren.


IN DIALOOG MET ANDERE CULTUREN

DIY IK MAAK DUS IK BEN NAAR EEN DUURZAMERE SAMENLEVING

Ambachtseconomie: aanjager van verandering De economische crisis vormt echter niet alleen een kansrijke context om bedrijfsmodellen te herdenken, maar ook om ambachten te herontdekken. Niet alleen de consument is gevoelig voor ambachtelijk gemaakte producten en de waarden die ermee samengaan . Ambachten kunnen ook bijdragen tot de economie van de toekomst. Onze maakindustrie en ambachtseconomie beschikken over een onderscheidend vermogen in deze globaliserende wereld. > Lokaal produceren Opnieuw lokaal produceren, stimuleert niet alleen de lokale economie en tewerkstelling, maar sluit ook aan bij een duurzamere economie die niet noodzakelijk massaal uitbesteedt aan lagelonenlanden waar arbeidsomstandigheden en verloning soms te wensen overlaten.

CO-CREATIE MET DESIGNERS >Innovatie en co-creatie Innovatie is niet alleen een modewoord, maar ook een noodzaak in tijden van crisis. Proces- en productvernieuwing kunnen ontsnappingsroutes vormen om uit de recessie te breken Innovatie hoeft niet alleen te worden opgezet, maar wordt juist gevoed door samenwerkingen of co-creatie met bijvoorbeeld designers, ambachtslui of gebruikers. >Unieke en kwalitatieve producten Als tegenreactie op de anonieme massaproductie en globalisatie, is er bij de consument een verhoogde interesse voor unieke producten. Producten die zich onderscheiden van wat als dertien in een dozijn wordt aangeboden in de grote ketens. Producten met een verhaal en een ziel. Producten met een persoonlijkheid. Productkwaliteit wordt opnieuw sterk gewaardeerd. De vraag naar authentieke en exclusieve handgemaakte producten met een verhaal groeit.

9

>Skils beter benutten Naast een herwaardering van vaardigheden, tekent er zich nog een andere tendens af. Als tegenreactie op onze huidige kenniseconomie is er een hernieuwde belangstelling voor het werken met onze handen. Het werken met de handen werkt therapeutisch. Het draagt door het trage en arbeidsintensieve maakproces bij tot de onthaasting en versterkt het gevoel van eigenwaarde door het ontdekken en bijschaven van persoonlijke vaardigheden. >Juich diversiteit toe Ambachten zijn een gemakkelijke inrijpoort om de culturele diversiteit in onze samenleving te ontdekken. Om andere ambachtelijke tradities te verkennen en leerrijke ambachtelijke vaardigheden uit te wisselen. Het kan leiden tot een kruisbestuiving tussen meesterschap met wortels in diverse tradities en zo ook de dynamiek en creativiteit binnen de eigen praktijk ten goede komen.


EEN KRACHTIGE LEEROMGEVING We zetten in op ontdekkend leren en coöperatief leren

E ONTHOUDT D DE LEERLING ET H IJ H R ALS LEERSTOF BETE ONTDEKT. T. EK ZELF ONTD

Ons model onderscheidt de volgende stappen:

Bij ontdekkend leren wordt thematisch gewerkt vanuit muziek en kunst en nieuwe kennis wordt in de context geplaatst. Linken worden gelegd naar wetenschap, techniek en milieu. Hierdoor leren kinderen verbanden zien. Het gaat dus niet om het leren van losse feitjes. Door nieuwe kennis en vaardigheden te verbinden aan eerder verworven kennis, beklijft het beter.

Ontdekkend leren start met de confrontatie met de materialen. Het sluit aan bij de belevingswereld van kinderen en jongeren. Het roept verwondering op en maakt nieuwsgierig. Het nodigt uit tot verder onderzoek. In de verkenningsfase krijgen de kinderen de kans om de materialen te verkennen. Aanwezige voorkennis wordt opgefrist en de kinderen kunnen ervaringen uitwisselen.

Ontdekkend leren is actief leren Bij deze workshop zijn de leerlingen actief bezig met hun leerproces. Ze ontwikkelen hun talenten en leren hoe ze die optimaal kunnen inzetten. Ook leren ze zelfstandig denken en handelen. Ze leren initiatieven nemen, plannen, uitvoeren en reflecteren. De leerlingen ontdekken de zin van het leren en ze leren van en met elkaar.

Opzetten experiment Tijdens de verkenningsfase komen er vragen boven bij de kinderen. Die vragen worden in deze fase omgezet in onderzoeksvragen voor een onderzoek. Samen met de docent bedenken de kinderen een plan voor het onderzoek. Wat hebben we nodig? Waar gaan we werken? Wie doet wat?

Ontdekkend leren en coöperatief leren Ontdekkend leren maakt gebruik van coöperatief leren. Het gaat hierbij om de samenwerking tussen sterkere en zwakkere leerlingen. Dit wordt gestimuleerd door coöperatieve werkvormen, waarbij kinderen in tweetallen of groepjes werken.

Uitvoeren van het experiment Als het plan klaar is, kunnen de kinderen starten met de uitvoering.

Coöperatief leren maakt gebruik van de verschillen tussen kinderen. De kinderen zoeken samen naar een oplossing en helpen elkaar. Coöperatieve werkvormen hebben naast een cognitief doel ook een doel dat gericht is op het samenwerken van de leerlingen.

Concluderen Na het onderzoek kunnen de conclusies getrokken worden. Misschien is het probleem nu opgelost, maar er kunnen ook vervolgvragen zijn.

Ontdekkend leren en de meervoudige intelligenties Elk kind ontwikkelt zich in een aantal van deze intelligenties sterker dan in andere. Het is belangrijk dat elk kind de verschillende intelligenties ontwikkelt en zich bewust is van zijn eigen, unieke intelligentiepatroon met sterke kanten en ontwikkelpunten. Kinderen leren dat elk mens uniek is en dat de kracht ligt in de gezamenlijke diversiteit.

Stappenplan voor ontdekkend leren Ontdekkend leren kan spontaan ontstaan, maar de leerkracht kan de nieuwsgierigheid van de leerlingen ook prikkelen. Een stappenplan kan daarbij houvast geven.

Musiceren De leerlingen verwerken de conclusies in een presentatie. De leerkracht stimuleert om de resultaten goed samen te vatten en in een passende vorm te presenteren.

Bij ontdekkend leren onderzoeken de leerlingen door samen te werken en te leren van hun eigen en elkaars intelligenties

10 De notenboom Tervuursesteenweg 84 2800 Mechelen www.denotenboom.net denotenboom@hotmail.com


EN MUZIKALE OPVOEDING De kracht van STEAM ligt in het sterker maken van de kinderen door hen de kans te bieden de wereld te exploreren door middel van creatieve projecten. Het is een manier om aan te tonen hoe alles met mekaar verbonden is, zowel in het leven zelf als op school. Het geeft heel wat meer voldoening dan de traditionele, gefragmenteerde manier van onderwijzen en vooral, het wordt door alle mogelijke types van scholieren en studenten als zinvoller ervaren. Omdat het is gebaseerd op de natuurlijke manieren waarop mensen leren en zich interesseren voor dingen.

"Als ik geen fysicus was, zou ik waarschijnlijk een muzikant zijn. Ik denk vaak in muziek. Ik leef mijn dagdromen in muziek. Ik zie mijn leven in termen van muziek .... Ik kan niet zeggen of ik creatief werk van belang in muziek zou hebben gedaan, maar ik weet wel dat ik de meeste vreugde in het leven uit mijn viool haal. ' -Albert Einstein

Meerdere wetenschappelijke studies hebben duidelijk de relatie aangetoond tussen vorming in en door kunst en betere resultaten op vlak van wiskunde en lezen, en dat kunsteducatie ook positieve effecten heeft op vlak van spanningsboog, concentratie en training van geheugen. Muziek en wetenschap gaan hand in hand. Zodra jij ergens muziek hoort betekent dat dat kleine trillingen in de lucht een weg hebben gevonden naar jouw oren. De deeltjes die aan het trillen zijn zetten weer andere deeltjes aan het trillen enzovoort. Hier krijg je doorgaans alleen niet zoveel van mee. Het enige waar je iets van merkt zijn de mooie klanken die je hoort. Maar de vibraties kunnen naast muziek ook fysieke dingen in beweging zetten. Je moet dan niet denken aan een kast die op het geluid van een bass door de kamer gaat wandelen. Maar wel een goed voorbeeld zijn de rimpels die je kunt zien aan een wateroppervlak zodra daar vibraties doorheen komen. Nigel Stanford wilde op vergelijkbare manieren de vibraties van muziek aantonen door leuke experimenten. Nigel is alleen geen wetenschapper maar muzikant. Het resultaat is dus geen steriele video in een wit lab, maar een vette muziekvideo genaamd Cymatics (science vs. music). In de video zie je dus de effecten die muziek heeft op elektriciteit, vloeistof, zand, ijzer en vuur. Hoe langer de heren spelen hoe intenser de effecten worden. Check it out!

De tekeningen tonen het belang van geometrie in het oeuvre van de choreografe A.T. De Keersmaeker. De even wiskundig als intuïtief opgebouwde figuren op de dansvloer proportioneren de ruimte en tegelijk de gedanste tijd.

Wetenschap, wiskunde en kunst hebben veel meer met mekaar gemeen dan doorgaans wordt verondersteld, en grote denkers uit de Westerse cultuur als bijjvoorbeeld Leonardo da Vinci belichamen dergelijke synergie. Een choreografe als A.T De Keersmaeker vertrekt vaak vanuit de geometrie en wiskunde om een dansvoorstelling te maken. Wanneer je de mindset van een wetenschapper of technoloog kan verbinden met die van een kunstenaar of designer, wordt echte vernieuwing mogelijk. Nieuwe ideeën kunnen nieuwe industrieën op de rails zetten, die op hun beurt ten grondslag liggen van meer welvaart.

C Y M AT I C S

23


Waarom upcycling relevant is Upcycling levert een positieve bijdrage aan het milieu, dat is zo klaar als een klontje. Wanneer je upcyclet haal je vuilnis uit de algemene afvalstroom.Afvalverwerking is een kostbare operatie. Dus, ten eerste, upcycling vermindert de hoeveelheid afval dat we produceren. Ten tweede, het reduceert daarmee ook de noodzaak om steeds nieuwe grondstoffen te verwerven voor de volgende lichting massaproducten. Dit betekent voor plastic, minder olieboringen. Voor metaal, minder bergen die worden afgegraven voor mijnbouw. Voor papier, minder bomen worden gekapt.

Sinds de tweede helft van de 20ste eeuw leven we in een wegwerpmaatschappij, waar GSM's hoogstens een jaar of twee meegaan en salontafels al na een paar maanden vervaarlijk beginnen te kwikkelen. Objecten worden vervangen in plaats van hersteld. Vandaag de dag is er echter een duidelijke kentering merkbaar in de samenleving. Mensen kiezen opnieuw voor duurzaamheid, ambachtelijkheid en daarbij ook authenticiteit. Meer en meer sparen jong en oud voor dat ene duurzame meubelstuk dat zelfs de kleinkinderen later kunnen erven.

Oude materialen een nieuw leven geven. Upcycling is het proces waarbij afvalproducten worden getransformeerd tot items met een nieuwe bestemming. Hoewel de interpretaties van het concept upcycling lichtelijk variëren, één ding hebben de verschillende definities gemeen: als afval geupcycled is moet er een toegevoegde waarde of verbeterde kwaliteit van toepassing zijn. Wat is upcycling, ook wel creatief hergebruik genoemd, nog meer? Het meeste uit de mogelijkheden met vuilnis halen met het idee dat het eindresultaat nog attractiever wordt dan het originele product.

12


13


De voddenman en schillenboer reden niet zelden in een Mercedes. Zij wisten het al: met afval valt geld te verdienen. Sommigen maken er tassen, lampen of meubels van, maar je kunt er ook muziek uit halen. Overal ter wereld maken muzikanten zelf hun gitaren, trompetten en trommels van materialen van de schroothoop.

IN AFVAL ZIT MUZIEK INSPIRERENDE VOORBEELDEN

Goedkoop orkest Niet zelden is een symfonieorkest een kostbare verzameling peperdure instrumenten. Dat moet toch anders kunnen, dacht dirigent Charles Hazlewood, bekend van BBC. Hij stelde zichzelf de uitdaging samen met een groep vooraanstaande Britse instrumentenmakers een compleet symfonieorkest samen te stellen uit afval. Het resultaat: hoorns van tuinslang, klarinetten van trechters en theelepeltjes, cello’s van benzinetanks en een contrabas die in een vorig leven een motorkap was. De moeilijkheidsgraad van deze queeste: het Scrapheap Orchestra, bestaande uit muzikanten van het BBC Concert Orchestra, zou tijdens het BBC gala de ouverture 1812 van Tsjaikovski ten gehore te brengen.

Autokerkhoven, schroothopen en stortplaatsen werden afgestruind naar materiaal voor de 44 instrumenten.

Contrabas: een reus met afhangende schouders, een vintage motorkap als klankkast, als basis voor het orkest van de 21ste eeuw.

14


SCRAPHEAP ORCHESTRA Het zoeken naar een orkest met instrumenten uit een vuilnisbelt is meer dan alleen een muzikaal spektakel. In de constructie van deze instrumenten verdiepen de dirigent en de muzikanten zich in de geschiedenis en de culturele achtergrond van het instrument. Tevens wordt het ontstaan van de klank op een wetenschappelijke manier onderzocht. Waarom worden de instrumenten gemaakt zoals ze zijn? Sommige ontwerpen zijn in de laatste eeuw niet veranderd. Ook is de samenklank van diverse instrumenten grondig bestudeerd.

Geluiden van de wereld Soms zijn instrumenten van afval niet alleen leuk, maar pure noodzaak. In Paraguay is onlangs het ‘Orchestra of Recycled Instruments’ opgericht door jonge deelnemers van het Sonidos de la Tierra programma. De organisatie Sonidos de la Tierra (geluiden van de wereld) is in 2002 opgericht om kinderen te onderwijzen door middel van muzieklessen. Instrumenten worden voornamelijk ingezameld bij sponsors. Inmiddels heeft het ‘Orchestra of Recycled Instruments’ heel wat bekendheid en heeft het tachtig concerten in Paraguay en daarbuiten gegeven. Ze spelen vooral klassiekers van bekende componisten

Maar de organisatie is ook workshops instrumenten bouwen gaan geven, zodat de kinderen in hun eigen behoefte kunnen voorzien. Deze instrumenten worden voornamelijk van gerecyclede materialen gemaakt.

15


ACADEMIE VAN DE VERLATEN VOORWERPEN

In deze academie worden de goederen/materialen die in de Kringwinkel niet terecht kunnen of die door bedrijven geschonken worden, ter beschikking gesteld van kunstenaars, kunstscholen, leraars, studenten,... in plaats van ze af te voeren als afval. De doelstelling is dat

Vanuit Academie van Verlaten Voorwerpen ondersteunen we alvast de samenwerking met allerlei vormen van onderwijs, waarbij het sociaal ondernemerschap niet enkel wordt beschouwd als een vak of een lessenpakket, maar als een krachtige leeromgeving waar leerlingen en sociale ondernemers mekaar ontmoeten en samenwerken aan concrete projecten met een maatschappelijke en economische meerwaarde.

de leden van scholen creatief aan de slag gaan met het materiaal.

Door workshops, tentoonstellingen en dergelijke wil de academie ook de interactie tussen kunstenaars onderling en met de bedrijfswereld bevorderen en zo een heus creativiteitsplatform creĂŤren gestoeld op een giving tendens.

EEN RUIME BLIK OP EEN CREATIEVE TOEKOMST De samenwerking met onderwijs, niet alleen met kunst en design, maar ook technisch en beroepsonderwijs, aansluitend bij de trend om terug te keren naar de pure 'ambacht', het 'vakmanschap', is een model dat ze in de toekomst verder wensen uit te werken.

16


Met tal van bedrijven hebben we een samenwerking uitgebouwd waarbij materialen op regelmatige tijdstippen worden opgehaald. De materialen worden gesorteerd en diverse verwerkingsmogelijkheden worden onderzocht. Het heterogeen team van de Academie werkt zelf een aantal prototypes uit die ze als voorbeeld tijdens de lessen muzikale opvoeding aanbieden. Vanuit pilootprojecten binnen het onderwijs werd de praktische haalbaarheid onderzocht.

17


We

onze pimped vintage beauty

Een

pimped out, retro oranje, colour clashing beestige trom voor enkele euro's? Met deze DIY en -even realistischeen paar lesuren is deze retro beauty voor een prikje van jouw klas.

VOOR Een oude leren zetel, PVC-buizen. Klaar voor de vuilnisbelt? Nee, tijd om gereedschap boven te halen en muziek te maken! 18


MONTAGE

D IY

Jouw tools Schaar - Lederen vel - PVC-buis- 8 alubuisjes - Touw

How to Klankendaal heeft de materialen al voorbereid zodat het eenvoudig is om de stappen te volgen. Instructiefilmpjes, handleidingsfiches zijn voorhanden om stapsgewijs het instrument te monteren.

UITGETEST IN MECHELEN

4 basisscholen, een lerarenopleiding, monitoren van de Jeugddienst hebben de 'Meer Slagkracht door Ambacht' getest. Instrumenten werden gemonteerd en er werd stevig gemusiceerd!

19


AVEVO

De academie van verlaten voorwerpen bestaat uit 8 personen die elk binnen hun vakgebied over degelijke expertise beschikken: cultuur, wetenschappen en techniek, kunst en ambacht, muziek, materiaalbeheer, diversiteit, milieu ... De kruisbestuiving tussen deze experten zorgt voor een brede benadering. Een 8-tal partners werken samen aan heldere gezamenlijke doelen. De werking van AVEVO richt zich op concrete uitdagingen en veranderingen die zichtbaar worden gemaakt. Een coรถrdinator het geheel van de werking overkoepelt, aanstuurt en opvolgt.

DE MEDEWERKERS

SIR JOHN DAVY PROFESSOR WETENSCHAPPEN & TECHNIEK -AVEVO

GEERT WALSCHOT MUZIEKVIRTUOOS AVEVO We willen het intern ondernemerschap stimuleren, er zit namelijk ook veel creativiteit in onze mensen, en die willen we naar boven brengen door zoveel mogelijk eindverantwoordelijkheid te geven. Het hergebruik van degelijke materialen die heel veel verwerkingsmogelijkheden toelaten.

THEO CEUPPENS COORDINATOR AVEVO 20


OP BEZOEK IN JE KLAS En nu... heel concreet. Hoe zit het project in elkaar? De initiatiesessies 'Meer slagkracht door Ambacht' worden aangeboden voor het basisonderwijs, lerarenopleidingen en verschillende graden en richtingen van het secundair onderwiijs. De docenten van de notenboom komen op bezoek in je vaklokaal op het afgesproken tijdstip met het nodige materiaal. De leerlingen krijgen een praktische workshop waarbij instrumenten worden gebouwd en in groep wordt gemusiceerd. In kleine groepjes, 2 Ă 3 leerlingen, krijgen de leerlingen de nodige materialen, handleidingfiches om aan de slag te gaan. We bieden de mogelijkheid aan om dit project verder uit te diepen in het eigen vak (muzikale opvoeding, wetenschap en techniek, plastische opvoeding,...)

21


IC H

D HAN

1

LEID

SF ING

E

TAUROM 2

Wat heb je nodig? -een leervel met 8 gaten -8 spanbuisjes -PVC-buis met 16 gaten -nylonkoord van 5 m 15 cm

3

KIJK GOED NAAR DE FOTO'S EN VOLG DE INSTRUCTIES.

4

Dirk Sneep- Materiaalbeheer - AVEVO

2. Knip een cirkel uit het leervel

5

3. Haal de nylonkoord door 2 boorgaten tot in de helft door de buis (12-9)

4. Plaats de buis op het leervel, haal de koordeinden door 2 spanbuisjes

5-6. Steek beide koordeinden weer door de spanbuisjes en ga met beide koordeinden door gaten 15-6 om vervolgens door 16-5 te gaan.

Het kan helpen om met je potlood of stift de buisgaten te voorzien van cijfers!

22

5 6


In de verkenningsfase krijgen de jongeren de kans om de materialen te verkennen. Aanwezige voorkennis wordt opgefrist en de kinderen kunnen ervaringen uitwisselen. Jongeren zoeken samen naar een oplossing en helpen elkaar. Coรถperatieve werkvormen hebben naast een cognitief doel ook een doel dat gericht is op het samenwerken van de leerlingen.

De jongeren ontdekken de verschillende klankmogelijkheden van alledaagse voorwerpen en instrumenten. We gebruiken deze instrumenten als volwaardige muziekinstrumenten waarmee we met leerlingen al snel tot een resultaat komen.Gecombineerd met zang, melodische instrumenten worden al snel linken gelegd naar pop, klassiek en volksmuziek.

Na de kennismakingsfase wordt gewerkt rond communicatie, optimale betrokkenheid van de jongeren, zelfvertrouwen, ...er wordt gestreefd naar een eindproduct: een nieuwe compositie gemaakt door alle deelnemers.

23


de cilindertrom, een universeel instrument

GROEP SOPDR ACHT: DE CIL INDER TROM IN AND

ERE CU

L T U RE

N

Muziek is bij ons, of het nou kunst is of amusement, een esthetisch consumptieartikel geworden terwijl het in de

De tifa is een instrument eigen aan de cultuur van deMaluku. Maluku bestaat uit ruim duizend eilanden waarvan meer dan de helft onbewoond. Op de eilanden vind je verschillende volken met uiteenlopende tradities. De naam "Molukken" is afgeleid uit Jazirat al-Muluk, wat 'Eiland der Koningen' betekent, een benaming die Arabische handelaren aan deze eilandengroep hebben

gegeven

24

BOMBO

DHOL

TIVA

meeste andere culturen nog steeds een onderdeel is van een geïntegreerde sociale activiteit. Afrikaanse drums zijn bedoeld om het dansen te begeleiden, de stemming erin te brengen maar ook om de geesten van de voorouders op te roepen en onder controle te houden. Muziek is als een taal met uitspraakregels en een grammatica en net zoals er verschillende talen zijn, kun je spreken van verschillende muziekstijlen met andere regels. De cilindertrom bestaat in diverse culturen in verschillende gedaanten. De trommen van de westerse kunst- en lichte muziek zijn voor het overgrote deel cilindertrommen.

Etnologische trommen komen in een grote hoeveelheid vormen en maten voor. De voornaamste kenmerken om cilindertrommen mee onder te verdelen zijn de veldiameter en de diepte van de romp. Verder te onderscheiden kenmerken zijn de aanwezigheid van een tweede vel en de eventuele aanwezigheid van snaren die over dat tweede vel lopen.

Rafia Rafiki, r -AVEVO Wereldburge


P, SCHA N E T E CA EN W ING, ESTHETI D EKST E T S O N E L OPV LADDEING EN IKALE LESPB APP VOE MUZ E O E T E N SC H H DING C S I W T PVOE O E PLAS L KA E T IC A M U Z I ESTH

BIJHORENDE LESBLADEN GEVEN INFORMATIE OVER DE WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNISCHE ACHTERGRONDEN VAN DE INSTRUMENTEN.

ONDERSTEUNEND MATERIAAL VOOR LERAAR MUZIKALE OPVOEDING

KLEU

RITMEPATRONEN ZIJN VEELAL MOEILIJK TE ONTHOUDEN EN NOG MOEILIJKER TE LEZEN IN KLASSIEK MUZIEKSCHRIFT. PERCUSSIONSTUDIO LOST DEZE PROBLEMEN OP MET HAAR SIMPELE SYSTEEM VOOR RITMENOTATIE WAARMEE U IEDER RITME EENVOUDIG KUNT UITSCHRIJVEN. VOOR DE SOPRAAN ALUMORE ZIJN ER EENVOUDIGE KLEURENPARTITUREN VOORHANDEN

25

RENP

ARTI TUUR

VOO

R DE

ALUM

ORE


Leerlingenwedstrijd

Reanimatie van verlaten voorwerpen

Dat kunst en cultuur op een positieve manier bijdragen tot identiteitsontwikkeling en sociale integratie is al langer bekend.

Met deze wedstrijd zetten we jongeren aan om op

een creatieve manier met afgedankte voorwerpen aan de slag te gaan. Alle jongeren tussen ( 13) januari 2018

8

en 19

jaar kunnen zich tot 26

inschrijven voor deze wedstrijd.

Het co-creatieve staat centraal en er wordt publiekelijk waarde en betekenis gegeven aan kunst gemaakt door jongeren.

Reanimatie van Verlaten Voorwerpen is voor iedereen van ( dertien)

acht tot negentien.

een zelfzekere pas vooruit:

Een twijfelende eerste zet of

ervaring als kunstenaar,

ontwerper mag maar moet niet.

De wedstrijd Reanimatie

van Verlaten Voorwerpen is een wedstrijd met gepruts en gedoe maar dat willen we graag zo. zelf maar beleef je samen.

Reanimeren doe je

Reanimeren is geen moment

van alles of niets maar een weg van groeien en proberen, lukken en mislukken, willen.

plots alles kunnen en toch nog meer

Trek je stoutste schoenen aan en beleef de

Reanimatie van Verlaten Voorwerpen.

26


Start up met workshop

Alle jongeren kunnen tijdens de lessen muzikale opvoeding deelnemen aan de workshop door ambacht. Ambacht'

Meer slagkracht

De initiatiesessies 'Meer slagkracht door

worden aangeboden voor het basisonderwijs,

lerarenopleidingen en verschillende graden en richtingen van het secundair onderwiijs. bezoek in je vaklokaal op

De docenten

komen op

het afgesproken tijdstip met

het nodige materiaal. De leerlingen krijgen een praktische workshop waarbij instrumenten worden gebouwd en in groep wordt gemusiceerd! ! ! In kleine groepjes,

2

Ă 3

leerlingen,

leerlingen de nodige materialen,

krijgen de

handleidingfiches om

aan de slag te gaan. We bieden de mogelijkheid aan om dit project verder uit te diepen in het eigen vak ( muzikale opvoeding, wetenschap en techniek,

plastische opvoeding, . . . )

Bedenk een leuke quote:

Iedereen wist dat het niet kon. . . .

totdat er iemand kwam die dit niet wist.

27


ONTWIKKEL JE JE EIGEN UNIEKE SOUND

WEDSTRIJD

De ogen openen voor afval - en vooral voor de creatieve mogelijkheden ervandaar draait het in dit project om. Reanimatie van verlaten voorwerpen Experimenteren, knutselen, ontdekken, .... alle dingen die kinderen en jongeren zo leuk vinden. Afgedankte voorwerpen stimuleren jonge creatievelingen om hun orginaliteit te uiten en de wereld met andere ogen te bekijken.

De intentie van AVeVo is om jongeren enthousiast te maken rond het personaliseren en herinterpreteren

we

In deze wedstrijd worden de leerlingen uitgedaagd om een kunstwerk te creĂŤren. Soms kan dat leiden tot

nieuwe creaties waar de bruikbaarheid centraal staat, soms gaat het eerder over een fantastische vorm waar de betekenis in het verhaal of de zeggingskracht

reanimatie verlaten voorwerpen

van

van verlaten voorwerpen.

DE NOTENBOOM VZW TERVUURSESTEENWEG 84 2800 MECHELEN 0473 25 29 59 denotenboom@gmail.com

schuilt.

ON

TW

ER

PJ

EE

I GE

N

KL

ED

ING

LIJ

N

DE CONCRETE GEGEVENS VAN DE WEDSTRIJD WORDEN GECOMMUNICEERD VANAF 28 AUGUSTUS.

28


BESTAAND AANBOD IS AANGEPAST Initiatiesessies 3. Ophitsende ritmes van de samba

1. Ritmes uit West-Afrika Er wordt geleerd dat de djembé van oudsher het zekerste middel van informatieverstrekking is in gebieden waar de beschaving en de school van de blanke man nog niet was doorgedrongen. Vanuit de aangebrachte technieken worden oude rituelen zoals zonneriten en riten van de geheime genootschappen geritmeerd. De stoutmoedigheid van de krijger wordt bezongen, maar ook het werk van de boer en de rijkdom van zijn oogst die hen beveiligt tegen de grootste vijand: hongersnood. Er wordt steeds gewerkt naar een sterk afsluitend moment.

Percussie vormt het belangrijkste onderdeel van de AfroBraziliaanse muziekcultuur. In deze workshop leggen we ons toe op de BATUCADA. Batucada betekent letterlijk: alleen slagwerk. We gaan aan de slag met een tiental verschillende slaginstrumenten als de surdo, tambourim, timba, caïxa, agogo, ganza, repinique… Eerst een beetje oefenen om het instrument onder de knie te krijgen, dan op de kadans van de surdos samen spelen…

2. Ritmes uit de woestijn Met behulp van de Arabische trommel, de darbouka, spelen we ritmes die al eeuwenlang de klankband vormen van de Berbers. Oorspronkelijk is het instrument uit klei gemaakt en bespannen met een roggevel. Tegenwoordig worden ze gegoten uit aluminium en met een plastiek vel bespannen. Het gebied waar de Darbouka gespeeld wordt is vandaag ook heel uitgestrekt, bijna het hele Middellandse zeegebied van Marokko tot Griekenland, wat zorgt voor een groot repertoire aan verschillende ritmes. Wanneer we er Arabische melodieën gaan bij zingen of neuriën, en de daf en tamboerijn instaan voor de begeleiding, neemt onze verbeelding ons mee en is het niet moeilijk om ons sensuele buikdanseressen voor de geest te halen.

4. Springende vlo Zingen is fantastisch. Wat nog meer voldoening geeft is jezelf er bij te begeleiden. Voor wie dit een zware opdracht lijkt, brengt een lichtgewicht snaarinstrument uit Hawaï soelaas. Letterlijk vertaald betekent UKULELE ‘springende vlo’. Toch hoef je geen vlooientemmer te zijn om dit instrument snel te laten klinken zoals jij dat wil, want in tegenstelling tot grote broer gitaar telt de ukelele slechts vier snaren. Voor heel wat akkoorden hoef je slechts 1 snaar in te drukken. Tijdens een initiatiesessie ukelele leer je het instrument stemmen en eenvoudige melodieën spelen. Maar al snel zal je aan het tokkelen slaan en voor je het beseft ben je gebeten door deze ‘springende vlo’. En dan is er slechts een remedie: zingen! Al vrees ik dat de vlo zal blijven bijten.

29


4. Klanken van het witte doek

Stel, je bent in dienst van de VRT als geluidsregisseur. De omroep heeft een filmimpressie van 6 minuten gemaakt rond een bepaald thema: een sportmanifestatie met allochtone jongeren, de gevolgen van de opwarming van de aarde, daklozen in de grootstad, het bezoek van een Afrikaans staatshoofd… Wat het onderwerp ook mag zijn, het filmfragment moet worden voorzien van passende muziek. Met de hele klas worden de beelden aantrekkelijk gemaakt door een klanktapijt te creëren met een uitgebreid instrumentarium. Beelden prikkelen de fantasie en helpen de leerlingen om tot ideeën te komen van een eigen ontwerp. In dit concept wordt heel diep ingegaan op de creatieve mogelijkheden van elk van de deelnemers. Na het aanbrengen van een aantal ‘grooves’ – waarbij de actieve betrokkenheid van elke leerling centraal

5. Er zit muziek in je PC Met een computer kan je ook muziek maken! Je kan geluiden opnemen, afspelen en bewerken, effecten toevoegen terwijl je zelf een instrument bespeelt. Ook allerlei synthesizer- en samplerklanken kan je op die manier ontdekken. De mogelijkheden zijn eindeloos! Het grootste deel van deze cursus is heel praktisch en bestaat uit het zelf bedenken en uitvoeren van elektronische muziek. In groepjes van twee tot vier leerlingen musiceer je samen en maak je gebruik van allerlei combinaties van computers en akoestische instrumenten. Daarnaast bekijken we ook de theoretische kant van de digitale geluidsbewerking. Hierdoor krijg je een beter inzicht in de vele mogelijkheden van deze technologie. De audioprogramma’s die gebruikt zullen worden zijn open source en dus gratis. Je kan er ook thuis mee oefenen.

MEESPEELTHEATER - KLEUTERS

Willie Twee straatvegers, niet van de slimsten, vertellen tijdens hun dienst aan de kinderen dat hun trouwe viervoeter Willie die dag jarig is. De hond wordt 1 jaar en dat moet gevierd worden. Dit is meteen de aanleiding tot allerlei gekke situaties. Er wordt naar hartenlust gezongen en gemusiceerd op niet alledaagse instrumenten die de twee mannen tussen het zwerfvuil vinden. Een fietspomp en een WC-pot bijvoorbeeld, meteen de aanleiding om de kinderen bewust te maken dat zwerfvuil niet hoort en dat afval wordt gesorteerd. We gaan vrolijk verder en maken met de kinderen een liedje voor onze vriend Willie, speciaal voor zijn verjaardag! Maar waar is Willie eigenlijk… Heeft iemand Willie gezien?

De notenboom1  
De notenboom1  
Advertisement