Page 28

Make love, not war Petersburga, gdzie z bliska mógł się przypatrzyć czerwonej rewolucji,

MAŁGORZATA STĘPIEŃ

jej rozpasanym masom i uległości względem przywódczych demagogów. W wielu dramatach wracał Witkacy do niepojętego dla niego

„Nocy dzisiejszej odwieczny wróg nasz rozpoczął działania zaczepne

gremialnego podporządkowywania się rzesz ślepych wyznawców

wobec Państwa Polskiego, co stwierdzam wobec Boga i historii.”-

populistycznym tyranom. Doświadczenia wyniesione z Rosji wstrząsnę-

ogłosił w orędziu do narodu prezydent Ignacy Mościcki. Polskie Radio

ły nim. Powróciły wspomnienia. W obliczu nieuchronnego niebez-

nadało wstrząsający komunikat:

pieczeństwa, między nazizmem a bolszewizmem złapany w pułapkę

„A więc wojna! Z dniem dzisiejszym wszelkie sprawy i zagadnie-

historii, geniusz literatury i malarstwa popełnił samobójstwo. Domyślał

nia schodzą na plan dalszy. Całe nasze życie, publiczne i prywatne

się, że nie znajdzie dla siebie miejsca tam, gdzie upadek moralny, prze-

przestawiamy na specjalne tory, weszliśmy w okres wojny. Cały wysiłek

moc, pospolitość, a co za tym idzie spadek wartości sztuki, która straci

narodu musi iść w jednym kierunku. Wszyscy jesteśmy żołnierzami.

swój indywidualizm będąc zmuszoną podporządkować się doktrynie.

Musimy myśleć tylko o jednym - walka aż do zwycięstwa!”

Nie tylko Witkacy zmierzał na wschód w obawie przed Niemcami. We

Po kilku potwornych latach zwycięstwo przyszło, ale przyniosło rzeczy-

Lwowie schronił się sławny polski aktor Eugeniusz Bodo (prawdziwe

wistość jakże inną od przedwojennej. Zmiana ustroju, znaczące okro-

nazwisko urodzonego w Genewie aktora brzmiało Bogdan Eugène

jenie obszaru Polski, a nade wszystko śmierć kilku milionów obywateli

Junod).We Lwowie występował w teatrze „Tea-Jazz”, bywał konferan-

to okaleczenie, którego skutki odczuwamy do dziś.

sjerem, urzekał lwowian i wojennych przesiedleńców przedwojennymi

Intelligenzaction dobrze przemyślana i brutalnie wprowadzana w życie

piosenkami: „Ach, śpij kochanie”, „Całuję twoją dłoń, madame”,

akcja likwidacji polskiej inteligencji, podcięła narodowi skrzydła

Już taki jestem zimny drań”, czy „Umówiłem się z nią na dziewiątą”.

i przyniosła nieodwracalne straty. „Wszyscy przedstawiciele polskiej

W piosenkach Bodo wracała do uchodźców dawna Warszawa, życie

inteligencji mają zostać zabici” - zawyrokował Martin Bormann. Nie tylko cios ze strony niemieckiego nazizmu musiała przyjąć Polska.

beztroskie, wracały miłości, zaułki, kawiarnie ... 26 czerwca 1941 roku Eugeniusz Bodo, przez NKWD uznany elemen-

17 września 1939 roku zaatakował następny wróg – tym razem ze

tem społecznie niebezpiecznym, został aresztowany. Aresztowany,

wschodu. Bolszewicka hiena rzuciła się na łatwy łup krwawiącego

został przewieziony do Moskwy, a tam skazany na pięć lat łagru,

narodu, a Stalin, jak Hitler, przeprowadził swoją czystkę wśród polskiej

najpierw więzienie na moskiewskich Burtykach, potem łagier w Ufie,

inteligencji.

śmierć przyszła po niego w Kotłasie, w Obwodzie Archangielskim 7

W 70. rocznicę wybuchu II wojny światowej wspomnijmy artystów,

października 1943 roku. Ponad siły były aktorowi do zniesienia nieludz-

którym wojna odebrała życie, barbarzyńsko zdeptała myśli i talent

kie warunki sowieckiej niewoli. Pierwszy amant polskiego kina został

dane przez Boga tak niewielu z nas.

pochowany w zbiorowej mogile nie wiedzieć gdzie.

Stanisław Ignacy Witkiewicz nie został powołany w 1939 roku do woj-

Lwów także wybrał na wojenną ostoję Tadeusz Boy-Żeleński - tłumacz

ska ze względu na zły stan zdrowia. Przed nawałą niemiecką schronił

literatury francuskiej, pisarz, poeta, satyryk, krytyk literacki i teatralny,

się wraz z Czesławą Oknińską u przyjaciela, w majątku Jeziory, na

z wykształcenia lekarz, który porzucił intensywną i bardzo owocną

Polesiu. Ale widać przed wojną nie było ucieczki. Rosjanie przekroczyli

praktykę dla literatury. Od 1933 roku Boy-Żeleński był członkiem

wschodnią granicę. Tego wroga ze wschodu, niestety, już znał, bo za-

Polskiej Akademii Literatury mimo cechujących go bardzo kontrowersyj-

gmatwane drogi I wojny światowej zawiodły młodego Witkacego do

nych działań i poglądów. Próbował się we Lwowie urządzić przyjmując

28

fot. M. Bebłot

FELIETON

Profile for Artpost

ArtPost 5/2019  

ArtPost 5/2019  

Profile for artpost
Advertisement