Issuu on Google+

ผลงานชิ้นที่ ๘

หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ

อาศรมสถาปนิกชุมชนและสิ่งแวดล้อม สถาบันอาศรมศิลป์


ผลงานชิ้นที่ ๘ หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ

ผลงานชิ้นที่ ๘ หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทฺปัญโญ ชื่อโครงการ เจ้าของโครงการ ที่ตั้งโครงการ พื้นที่ใช้สอย ปีที่แล้วเสร็จ งบประมาณ ร่วมออกแบบ

หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทฺปัญโญ มูลนิธิหอจดหมายเหตุพุทธทาส อินฺทปัญโญ สวนรถไฟ เขตจตุจักร กรุงเทพมหานคร ๙,๕๐๐ ตร.ม. พ.ศ.๒๕๕๒ ๙๐ ล้านบาท (ไม่รวมครุภัณฑ์, ระบบโสตทัศนูปกรณ์ และนิทรรศการ) บริษัท แปลน สตูดิโอ จำ�กัด บริษัท แปลน อาคิเต็ค จำ�กัด บริษัท แปลน แอสโซซิเอทส์ จำ�กัด

๑. แนวความคิดเกี่ยวกับการสร้างสรรค์ผลงาน (เป้าหมายเชิงคุณค่าของโครงการ)

มูลนิธิหอจดหมายเหตุพุทธทาสอินฺทปัญโญ มีแนวคิดที่จะสร้างหอจดหมายเหตุพุทธทาสขึ้นในกรุงเทพมหานคร เพื่อเป็นแหล่ง รวบรวม อนุรกั ษ์ และเผยแพร่มรดกธรรมทีท่ า่ นพุทธทาสภิกขุมอบไว้ให้กบั คนรุน่ หลัง ด้วยศรัทธาทีม่ ตี อ่ ท่านพุทธทาส คณะสถาปนิกจึงเข้า มามีส่วนร่วมในการออกแบบและผลักดันโครงการให้เกิดขึ้นด้วยการทำ�งานแบบจิตอาสา โดยได้ร่วมต่อยอดแนวคิดของมูลนิธิฯ จากเดิม ที่ต้องการเพียงพื้นที่เก็บเอกสาร ไปสู่เป้าหมายเชิงคุณค่าในการเป็นจุดหมายสำ�คัญ (meeting place) สำ�หรับการเผยแพร่และฝึกอบรม ธรรมะอย่างสมสมัยของคนทั่วไปโดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ ดังนี้ ๑. สืบทอดเจตนารมณ์ของท่านพุทธทาส ในการเผยแผ่หลักพุทธธรรมไปสู่สังคมในวงกว้างอย่างไม่จำ �กัดศาสนา ให้หอจดหมายเหตุพทุ ธทาสไม่เพียงเป็นทีร่ วมรวม อนุรกั ษ์มรดกธรรมของท่านพุทธทาส แต่เป็นพืน้ ทีส่ าธารณะทีเ่ ป็นมิตรสำ�หรับประชาชน ทุกชาติศาสนาทีจ่ ะเข้ามาพักผ่อน ศึกษาค้นคว้า ปฏิบตั ธิ รรม และจัดกิจกรรมทางจิตวิญญาณได้อย่างเสรี เช่น การออกแบบให้มพี นื้ ทีใ่ ต้ถนุ ที่เปิดโล่ง เชื่อมต่อกับธรรมชาติโดยรอบสำ�หรับรองรับกิจกรรมได้อย่างยืดหยุ่นหลากหลาย เช่น กิจกรรมการภาวนา การฟังธรรม เป็นต้น รวมถึงการเพิ่มพื้นที่เพื่อรองรับกิจกรรมที่กำ�หนดขึ้นมาเพิ่มเติมเพื่อตอบสนองต่อการเป็นจุดหมายสำ�หรับการเผยแพร่ธรรมะ เช่น ร้าน หนังสือ พิพิธภัณฑ์ ส่วนบริการอาหาร เป็นต้น ๒. สร้างสถาปัตยกรรมให้เป็นพืน้ ทีศ่ กั ดิส์ ทิ ธิ(์ Sacred Place)ทีม่ คี วามสัปปายะ สะท้อนหลักคำ�สอนของท่านพุทธทาส ๑) ถอดรหัสรูปแบบสถาปัตยกรรมที่เป็นเอกลักษณ์ของสวนโมกข์มาใช้ในการออกแบบสถาปัตยกรรมด้านจิตวิญญาณร่วม สมัยเช่น การนำ�ลักษณะเด่นของการใช้บล็อกช่องลมจากสวนโมกข์มาใช้สร้างอัตลักษณ์ให้กับอาคาร ซึ่งนอกจากจะเป็น เอกลักษณ์ของอาคารสวนโมกข์ไชยาแล้ว ยังช่วยให้เกิดแสงเงาที่น่าสนใจ การออกแบบอาคารด้วยวัสดุธรรมชาติ สมถะ เรียบง่าย ตรงไปตรงมา ๒) จำ�ลองวัตถุธรรมสำ�คัญที่เป็นเสมือนตัวแทนของสวนโมกข์มาใช้ในโครงการ เช่น ลานหินโค้ง พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร สระนาฬิเกร์ เสาขันธ์ ๕ ตรงประตูทางเข้า เป็นต้น ๓) การสร้างสภาพแวดล้อมสงบเอื้อต่อการปฏิบัติภาวนา เช่น การนำ�แสงธรรมชาติมาใช้เป็นแสงฉากหลัง (Backlight) เพื่อส่งเสริมความศักดิ์สิทธิ์ให้กับวัตถุธรรม ๔) ออกแบบสถาปัตยกรรมที่ถ่อมตัวและดึงธรรมชาติเข้ามาในสถาปัตยกรรม ให้ธรรมชาติแสดงพลังและเป็นครูทาง จิตวิญญาณให้กับมนุษย์ ดังคำ�กล่าวของท่านพุทธทาสที่ว่า “ธรรมะ คือ ธรรมชาติ”


ผลงานชิ้นที่ ๘ หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ

๓. นำ�เอาธรรมชาติรอบข้างมาเป็นองค์ประกอบสำ�คัญในการสร้างบรรยากาศที่สงมร่มรื่น เปิดมุมมองในมิติต่างๆ เพื่อ นำ�เอาผืนน�้ำ ขนาดใหญ่และกลุม่ ต้นไม้ เข้ามาเป็นหนึง่ เดียวกับทีว่ า่ ง (space) ภายในอาคารทุกห้อง เพือ่ ความสงบเย็น เอือ้ ต่อการฝึกภาวนา รวมทัง้ จัดให้มสี วนเซนขึน้ ทีช่ นั้ สอง ซึง่ นอกจากจะให้ความร่มเย็นแล้ว ยังเป็นการทำ�ให้ผทู้ อี่ ยูช่ นั้ สองรูส้ กึ อบอุน่ เหมือนอยูต่ ดิ พืน้ ดินอีกด้วย ๔. สร้างสถาปัตยกรรมที่ประหยัด เรียบง่าย อ่อนน้อมถ่อมตน ง่ายต่อการบำ�รุงรักษา เช่นเดียวกับวิถีชีวิตและลักษณะ ทางสถาปัตยกรรมของสวนโมกข์ไชยา โดยใช้การออกแบบที่มีโครงสร้างเรียบง่าย ตรงไปตรงมา ใช้วัสดุท้องถิ่นที่ไม่หลากหลายมาก ราคา ถูก ทำ�ให้ค่าก่อสร้างต่อตารางเมตรต่ำ�กว่าอาคารปกติทั่วไป

๒. เทคนิคและขั้นตอนในการสร้างผลงาน

โปรดดูเอกสาร แบบเสนอข้อมูลประวัติและผลงาน ข้อ ๔ การสร้างสรรค์ผลงาน ประกอบ

กระบวนการมีส่วนร่วมในการออกแบบ กระบวนการมีส่วนร่วมในการออกแบบโครงการนี้มี ๓ กระบวนการเพื่อตอบสนองวัตถุประสงค์ที่แตกต่างกัน ได้แก่ ๑. การรับฟังความคิดเห็นของกลุ่มผู้ใช้สวนรถไฟ เพื่อสร้างฉันทามติในการกำ�หนดที่ตั้งโครงการ โดยการลงพื้นที่และ ร่วมพูดคุยกับประชาคมผู้ใช้สวนรถไฟ ซึ่งได้มีการเสนอว่าโครงการที่เกิดขึ้นจะต้องไม่เป็นการลดพื้นที่สีเขียวของสวนรถไฟเดิม และได้ข้อ สรุปที่จะสร้างโครงการบนพื้นที่ริมสระบำ�บัดน้ำ�ซึ่งเป็นที่ตั้งของโครงการในปัจจุบัน ๒. การระดมความคิดในการออกแบบร่วมกับสถาปนิกทีส่ นใจ โดยนัดหมายกันไปดูสถานทีต่ งั้ โครงการ และจัดประกวด แนวความคิด (Sketch Design) ผลจากกิจกรรมดังกล่าวทำ�ให้ได้แนวทางการออกแบบทั้งในแง่กิจกรรม พื้นที่ใช้สอย และรูปแบบทาง สถาปัตยกรรมที่เกิดจากการแลกเปลี่ยนมุมมองที่หลากหลาย ทั้งจากผู้ที่สนใจและกำ�ลังจะสนใจธรรมะ ทั้งจากคนรุ่นเก่าและคนรุ่นใหม่ เพื่อตอบสนองต่อเป้าหมายในการเผยแผ่หลักธรรมของท่านพุทธทาสไปสู่สังคมวงกว้าง และใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาแบบขั้นต่อมา ๓. การจัดเวทีแลกเปลี่ยนร่วมกับสหภาพแรงงานการรถไฟ เพื่อรับฟังความคิดเห็นต่อโครงการและสร้างฉันทามติใน การดำ�เนินโครงการที่ยั่งยืน

การศึกษาและถอดรหัสสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นมาใช้ในการออกแบบ

การออกแบบสถาปัตยกรรมที่เป็นหนึ่งเดียวกับธรรมชาติและประหยัดพลังงานแบบ Passive Approach

การติดตามงานขณะก่อสร้างและการออกแบบที่หน้างานจริง (Design at site)

ด้วยเป้าหมายทีต่ อ้ งการสร้างสถาปัตยกรรมให้เป็นวัตถุธรรมทีส่ ะท้อนหลักคำ�สอนของท่านพุทธทาส การออกแบบโครงการ จึงเป็นการถอดรหัสสถาปัตยกรรมและวัตถุธรรมต่างๆของสวนโมกข์ และนำ�มาประยุกต์ให้มีรูปแบบร่วมสมัยเพื่อการสื่อสารกับสังคมวง กว้างในปัจจุบัน เกิดเป็นงานสถาปัตยกรรมร่วมสมัยที่ยังคงกลิ่นอายความเป็นสวนโมกข์ไว้อย่างชัดเจน ดังคำ�เรียกติดปากของประชาชน โดยทั่วไปว่า “สวนโมกข์กรุงเทพฯ” ด้วยที่ตั้งของโครงการซึ่งตั้งอยู่ริมสระน้ำ�ขนาดใหญ่ในสวนรถไฟซึ่งมีธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ จึงออกแบบสถาปัตยกรรมให้มี ความเรียบง่าย ถ่อมตน ให้ธรรมชาติมีบทบาทเหนือสถาปัตยกรรม (Waterscape dominates Architecture) และนำ�ธรรมชาติเข้ามาในที่ ว่าง (space) ของโครงการเพือ่ ใช้ประโยชน์จากพลังธรรมชาติในการฟืน้ ฟูพลังชีวติ และสร้างสภาพแวดล้อมเพือ่ การเรียนรูด้ า้ นจิตวิญญาณ ได้อย่างเต็มที่ รวมทั้งออกแบบอาคารให้ประหยัดพลังงานแบบ Passive Approach โดยการออกแบบอาคารให้มีใต้ถุนและช่องเปิดเพื่อรับ ลมธรรมชาติ, การออกแบบให้มรี ะยะยืน่ เพือ่ กันแดด และการใช้ประโยชน์จากการตัง้ อยูร่ มิ สระน�้ำ ขนาดใหญ่เพือ่ สร้างสภาวะน่าสบายให้กบั อาคาร ด้วยความเป็นโครงการที่สำ�คัญมากในการเผยแพร่ธรรมะแก่สังคม อีกทั้งตั้งอยู่ในสวนรถไฟ สวนสาธารณะที่สำ�คัญของ กรุงเทพฯสถาปัตยกรรมของโครงการที่จะเกิดขึ้นจึงมีผลต่อผู้คนเป็นจำ�นวนมาก และจำ�เป็นอย่างยิ่งที่สถาปนิกจะต้องติดตามงานขณะ


ผลงานชิ้นที่ ๘ หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ

ก่อสร้างและออกแบบที่หน้างานจริง เพื่อให้สถาปัตยกรรมที่ปรากฏขึ้นมาเป็นประโยชน์อย่างแท้จริงและสร้างทัศนียภาพที่ดีน่าจดจำ�ทั้ง แก่ผู้ใช้โครงการ และผู้มาใช้บริการสวนรถไฟ

๓. การเผยแพร่และการนำ�งานออกเผยแพร่ต่อสาธารณชน

โปรดดูเอกสาร แบบเสนอข้อมูลประวัติและผลงาน ข้อ ๖ การเผยแพร่ข้อมูลสู่สาธารณะ ประกอบ

• แสดงผลงานในนิทรรศการของอาศรมสถาปนิกชุมชนและสิ่งแวดล้อม สถาบันอาศรมศิลป์ ในงานสถาปนิก ของสมาคมสถาปนิกสยาม พ.ศ.๒๕๕๒ • เป็นสถานที่รองรับการจัดกิจกรรมทางด้านศาสนาและจิตวิญญาณอย่างหลากหลายของกรุงเทพฯ • การเผยแพร่ทางวิทยุโทรทัศน์หลายช่องทางและโอกาส

๔. การถ่ายทอดผลงานให้ผู้อื่น

• การจั ด ให้ มี ก ารระดมแนวความคิ ด ในกระบวนการออกแบบขั้ น ต้ น ทำ � ให้ เ กิ ด การแลกเปลี่ ย นเรี ย นรู้ ใ นเรื่ อ ง การออกแบบสถาปัตยกรรมร่วมสมัยที่เป็นอาคารด้านจิตวิญญาณร่วมกับกลุ่มสถาปนิกที่สนใจ • การสื่อสารระบบคิดของเป้าหมายเชิงคุณค่า และแนวทางในการบรรลุเป้าหมายดังกล่าวให้กับผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่าย ทั้งเจ้าของโครงการ คณะทำ�งานออกแบบ เพื่อให้กระบวนการทำ�งานมีความเป็นเอกภาพและสามารถบรรลุเป้าหมาย ที่มุ่งหวังไว้อย่างสมบูรณ์

๕. ความโดดเด่น ความมีเอกลักษณ์เฉพาะตนของผลงาน

• ความเป็ น สถาปั ต ยกรรมด้ า นจิ ต วิ ญ ญาณร่ ว มสมั ย เพื่ อ ที่ สื บ ทอดและรั ก ษากลิ่ น อายของความเป็ น สวนโมกข์ ไว้ได้อย่างชัดเจน

๖. ความมุ่งหวัง คุณค่า ประโยชน์ และความสำ�คัญของผลงาน

• เป็ น การแสดงกตเวทิ ต าต่ อ ท่ า นพุ ท ธทาสผู้ เ ป็ น ครู ท างจิ ต วิ ญ ญาณที่ สำ � คั ญ ของสั ง คมไทย โดยการสื บ ทอด เจตนารมณ์การเผยแผ่หลักธรรมคำ�สอนไปสู่สังคมด้วยงานออกแบบทางสถาปัตยกรรม • สร้ า งรู ป ธรรมของสถาปั ต ยกรรมร่ ว มสมั ย ด้ า นจิ ต วิ ญ ญาณ เพื่ อ ส่ ง เสริ ม การเผยแผ่ แ ละการเรี ย นรู้ ด้ า น พุทธธรรมของคนรุน่ ใหม่ให้แพร่หลายอย่างกว้างขวางสมสมัยในสังคมปัจจุบนั เป็นการบำ�รุงพระพุทธศาสนาและช่วยเยียวยา ผู้คนร่วมสมัย • ต้องการให้เป็นแบบอย่างที่สร้างแรงบันดาลใจแก่สถาปนิกรุ่นเยาว์ในการสร้างสรรค์ผลงานสถาปัตยกรรมร่วมสมัย (Contemporary Architecture) ที่สืบสานจากรากของสังคมไทย ทั้งในมิติของกายภาพ สิ่งแวดล้อม และจิตวิญญาณ เพื่อ พัฒนาองค์ความรู้ของบรรพบุรุษ และเป็นการส่งเสริมความหลากหลายทางวัฒนธรรม ให้เกิดความเข้มแข็งของประเทศและ โลก ทำ�ให้เกิดความเข้าใจและภูมใิ จในความเป็นชาติ และสามารถพัฒนางานสถาปัตยกรรมในอดีตทีม่ เี อกลักษณ์เป็นทีย่ อมรับ ของชาวโลก ไปสู่งานสถาปัตยกรรมร่วมสมัยในระดับโลกได้


5

5

2

2 3

1 6

4

6

ผังบริเวณ 1 ห้องแสดงหนังสือและสื่อธรรมะ 2 ที่จอดรถ 3 ลานหินโค้ง 4 พื้นที่แสดงประติมากรรม 5 ทางเข้า 6 บ่อน้ำ


2

3

3

1

4

4

4

4

4

2

2

5

5

4

2

1

1

แปลนพื้นชั้น 2

แปลนพื้นชั้น 2 1 ห้องแสดงประวัติท่านพุทธทาส 2 ห้องศึกษาและปฏิบัติธรรม

1 ห้องแสดงประวัติท่านพุทธทาส 2 ห้องศึกษาและปฏิบัติธรรม

1


แปลนพื้นชั้น 1

แปลนพื้นชั้น 1

ส่วนที่ 1

ส่วนที่ 1

1 ห้องแสดงหนังสือและสื่อธรรมะ 2 ที่จอดรถ 1 ห้องแสดงหนังสือและสื่อธรรมะ 3 ลานหินโค้ง 2 ที่จอดรถ 4 พื้นที่แสดงประติมากรรม 3 ลานหินโค้ง 5 ประชาสัมพันธ์

4 พื้นที่แสดงประติมากรรม 5 ประชาสัมพันธ์

8

8 5 5

6

5 5

6

7 3

4

2

3

4

7

1

2

1 น

1 ห้องอ่านหนังสือ 2 ห้องเก็บหนังสืออ้างอิง 3 ห้องเก็บจดหมายเหตุ 4 ห้องเก็บต้บฉบับ 5 ห้องประชุม 6 ห้องบูรณะ 7 ห้องค้นคว้า 8 ห้องเก็บของ

1 ห้องอ่านหนังสือ 2 ห้องเก็บหนังสืออ้างอิง 3 ห้องเก็บจดหมายเหตุ 4 ห้องเก็บต้บฉบับ 5 ห้องประชุม 6 ห้องบูรณะ 7 ห้องค้นคว้า 8 ห้องเก็บของ

แปลนพื้นชั้น 3

แปลนพื้นชั้น 3


รูปด้าน ส่วนที่ 1 0

1

5

10

5

10

5

10

รู0 ปด้1 าน

5

10

0

5

10

รูปด้าน ส่วนที่ 1 0

1

รูปด้าน ส่วนที่ 2

0

1

รูปด้าน ส่วนที่ 2

ส่วนที่ 1 1

รูปด้าน รูส่ปวนที ด้า่ น2 0

1

5

10

0

1

5

10

5

10

รูปด้าน 0

1


รูปด้าน ส่วนที่ 1 0

1

5

10

รูปด้าน ส่วนที่ 1 0รูปด้ 1 าน

5

10

0

5

10

ส่วนที่ 1 1

รูปด้าน ส่วนที่ 2 0

1

5

10

รูปด้าน ส่วนที่ 2 รู0 ปด้1 าน

5

10

5

10

ส่วนที่ 2 0

1

รูปด้าน 0

1

5

10

รูปด้าน รู0 ปด้1 าน

5

10

5

10

0

1


รูปตัด

ส่วนที่ 1 0

1

5

10

รูปตัด

ส่วนที่ 1 0

1

5

10

รูปตัด

ส่วนที่ 1 0

1

5

10

5

10

รูปตัด

ส่วนที่ 2 0

1

รูปตัด

ส่วนที่ 2 0

1

5

10

รูปตัด

ส่วนที่ 2 0

1

5

10

5

10

รูปตัด 0

1

รูปตัด 0

1

5

10

รูปตัด 0

1

5

10


รูปตัด

ส่วนที่ 1 0

1

5

10

รู0 ปตั1 ด

5

10

0

5

10

5

10

5

10

5

10

5

10

5

10

5

10

รูปตัด

ส่วนที่ 1 ส่วนที่ 1 1

รูปตัด

ส่วนที่ 2 0

1

รูปตัด

ส่วนที่ 2

รู0 ปตั1 ด

ส่วนที่ 2 0

1

รูปตัด 0

1

รูปตัด รู0ปตั1ด 0

1



หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ