Issuu on Google+

๒ เลมที่

วารสารโรงเรียนวิถีพุทธ

ปที่ ๑ ฉบับที่ ๒ ประจำเดือน สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๓

ภาคประตูอีสาน รวบรวม ๑๔ บทความ

จากภูมิภาคประตูอีสาน จำนวน ๒๓ เขตพื้นที่การศึกษา


จดหมายจากผูบริหาร จากวารสารโรงเรียนวิถีพุทธ : รูตื่นและ เบิกบาน ฉบับที่ ๑ ทำใหผมไดขอมูลชัดเจนขึ้น ถึงเรื่องงดงามที่ครู นักเรียนในสังกัดสำนักงาน คณะกรรมการการศึกษาขัน้ พืน้ ฐานไดลงมือปฏิบตั ิ ในพืน้ ที่ ผานความยากลำบาก แตกม็ งุ มัน่ เสียสละ ไมยอทอตออุปสรรค อีกทั้งพยายามหาหนทางวิธี ใหมทจ่ี ะทำเรือ่ งทีม่ งุ หวังใหสำเร็จ แมครู นักเรียน เหลานี้ อาจไมใชผูที่เคยไดรางวัล ไมใชผูที่สังคม รูจ กั หรือไมใชผทู ไี่ ดรบั การยกยองจากหนวยงานใด แตนั่นแสดงแลววาครู และนักเรียนเจาของเรื่อง เปนครูดี นักเรียนดีอยางแทจริง วารสารโรงเรียน วิถีพุทธ : รูตื่นและเบิกบาน นับเปนการบันทึก คุณความดีที่เปนรูปธรรมอีกวิธีหนึ่ง ที่จะปรากฏ หลักฐานใหคนรุนหลังไดเรียนรู อยางไรก็ดี ผมยังเชือ่ อีกวาครู และนักเรียน ในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้น พื้นฐานที่ประกอบคุณงามความดี เปนตัวอยาง

เปนพลังแกผูอื่นไดมีไมนอยในแตละชวงจังหวะ ชีวติ แตยงั ขาดการสืบคนทีค่ รอบคลุม และเผยแพร ในวงกวาง หากทำไดผมจึงขอเชิญชวนผูที่มีความ สามารถดานงานเขียน และมีโอกาสประสบพบเห็น เรื่องราวดีๆ ไดถายทอดออกมาเปนตัวหนังสือให ปรากฏมากขึน้ ๆ ในวารสารโรงเรียนวิถพี ทุ ธ : รูต นื่ และเบิกบาน ฉบับตอๆ ไป ทั้งที่ผลิตภายใน สำนักงานเขตพืน้ ทีก่ ารศึกษา และผลิตโดยสำนักงาน คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน พลังความดี จะมีกำลังทวีคูณมหาศาล เกิดขึ้นไดบอยๆ ครั้ง และสามารถกระตุนจิตสำนึกใหครู นักเรียน และ ผูอานอื่นๆ รวมกันทำดี นำพาสังคมสูความสงบ สันติ อยางที่ทุกคนปรารถนา ดร.ชินภัทร ภูมิรัตน

เลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน


แนวทาง

การบริหารจัดการโรงเรียนวิถีพุทธ

ทั้งระบบ

อรทัย มูลคำ ผูอำนวยการสำนักพัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษา สพฐ.

เราคุนชินกับคำวา “โรงเรียนวิถีพุทธ” มานาน หลายยุคหลายสมัย (หลายรัฐบาล) บางคนตั้งคำถาม วา ประเทศไทยเปนเมืองพุทธศาสนา มีโรงเรียนที่ดูแล เด็กในวัยการศึกษาภาคบังคับ ๓๒,๐๐๐ กวาโรงเรียน ตั้งแตขนาดเล็กมากจนถึงขนาดใหญมากกระจายไป ทุกภาคสวนในประเทศ เพื่อใหครอบคลุมการเขาถึง การศึกษาของเด็กทัง้ ทีม่ สี ญั ชาติไทยและไมมสี ญั ชาติไทย ทำไมไมทำใหทุกโรงเรียนเปนโรงเรียนวิถีพุทธใหหมด ถาเปนโรงเรียนที่ตั้งอยูในพื้นที่นับถือศาสนาอื่น ก็เปน “โรงเรียนวิถีธรรม” ก็ได ถาถามวา ทานคิดถึงอะไรเปนสิ่งแรกเมื่อนึกถึง โรงเรียนวิถพี ทุ ธ คำตอบทีม่ กั ไดรบั คือ ภาพเด็กนัง่ สมาธิ ภาพครู นักเรียนนุง หมสีขาว ภาพการไหวพระสวดมนต ทำนองสรภัญญะ ภาพพระ/ผูนำศาสนาสอนนักเรียน ภาพการแสดงโครงงานนักเรียนที่มีครูควบคุมกำกับ เปนตน จริงๆ แลวถาเรามองมิติใหมในการบริหาร จัดการโรงเรียนใหเปนวิถพี ทุ ธทัง้ ระบบ จะสามารถสราง รูปแบบวิถีพุทธที่ยั่งยืนใหเกิดขึ้นกับโรงเรียนได ไมวา ผูบริหารเกงหรือครูเกงจะยายไปโรงเรียนอื่นแลวก็ตาม ผูม าใหมจะสามารถสานตอได เพราะไดทำการฝงรากลึก ลงไปในโรงเรียนทั้งระบบแลว เราจะดำเนินการพัฒนา รูปแบบนี้ไดอยางไร (How to) ลองติดตามดูวามีความ เปนไปไดมากนอยเพียงใด การบริหารจัดการโรงเรียนวิถีพุทธ (วิถีธรรม) ทั้งระบบ (Whole School Approach) ประกอบดวย การพัฒนาโรงเรียนใหครบทั้ง ๔ ดาน ไดแก ดานการ บริหารจัดการ ดานการจัดการเรียนการสอน ดานการ ๒

จัดกิจกรรมสงเสริมการเรียนรู และดานการใหชุมชนมี สวนรวม โดยดำเนินการพัฒนาพรอมๆ กันไป วิธีการ ที่ทำแลวรับประกันไดวาประสบผลสำเร็จแนนอน ๑๐๐% “ไมมี” มีแตรับประกันไดวาแนวทางนี้แหละถานำไป ทดลองประยุกตใชใหเหมาะกับสภาพของโรงเรียนทาน นาจะไมผิดหวัง มาดูตั้งแตประเด็นแรก

๑.ดานการบริหารจัดการ ผูรับ ผิดชอบโดยตรงคือทานผูบริหารโรงเรียนและทีมงาน ดานบริหาร ตองเริ่มจากการประกาศนโยบายที่ชัดเจน วามีเจตจำนงจะเปนโรงเรียนวิถีพุทธ เหมือนประกาศ ตนเปนพุทธมามกะนั่นแหละ เมื่อมีนโยบายก็ตองมี วิสยั ทัศน พันธกิจและแผนดำเนินงานของโรงเรียนตามมา อยางเปนรูปธรรม เพื่อใหทุกคนในโรงเรียนรับรูและ ตระหนักอยูเสมอวาจะตองสอดแทรกเรื่องของคุณธรรม จริยธรรมเขาไปในทุกกิจกรรม เรียกวาทำทุกวัน ทำทุก คนจนเปนนิสัยทีเดียว นอกจากนั้ น การจั ด สภาพบรรยากาศและ สภาพแวดลอมเพื่อใหเกิดวิถีชีวิตจริงตองทำควบคูกัน ไป ไดแก การสรางความรมรืน่ ดวยความเขียวของตนไม ใบหญา หรือจะเรียกวา ทำโรงเรียนใหเปนสีเขียว (Green School) ไมใชโรงเรียนสีน้ำตาล (Brown School) คือ โรงเรียนที่มีแตตึก มีแตซีเมนต พื้นดินไมมีหญา ไมมี ร ม เงาของธรรมชาติ คำว า “โรงเรียนสีเขียว” ใน ความหมายทีแ่ ทจริงคือโรงเรียนที่มุงอนุรักษสิ่งแวดลอม นั่นเอง และนั่นคือที่มาของ “จิตอาสา” ที่นักเรียนพึงมี บมเพาะจนเปนอุปนิสัยเบื้องตน อาสาที่จะคืนผืนดินให


ถ า โรงเรี ย นเป น โรงงานผลิ ต หล อ หลอมเด็ ก ออกไปสูสังคม บมเพาะไวตั้ง ๙-๑๒ ป เพื่อ ใหเด็กออกไปมีคุณสมบัติเดนคือ เปนคนเกง คนดี คนมีความสุขในสังคม กระบวนการผลิต คือผูบริหารและครู

ชุม ชืน้ คืนธรรมชาติสผู นื แผนดินแม สิง่ เหลานีท้ ำไดไมยาก ลงทุนไมสูง อาศัยความรวมมือรวมใจกัน ปลูกตนไม ยืนตนคนละตน อาจปลูกวันคลายวันเกิดของเด็กทุกคน ทีส่ ำคัญคือการเฝาดูแลใหตน ไมนนั้ ไดเติบใหญ แข็งแรง แผรมเงาใหแกทุกชีวิตที่เขามาพักพิงอาศัย (เมตตา) ไมจำเปนตองปลูกเฉพาะในโรงเรียนอาจปลูกในบาน ที่สาธารณะของชุมชน ริมหวยหนองคลองบึง ในวัด มัสยิด หรือโบสถคริสตจักร เปนตน เปนวิธีบมเพาะ ชี วิ ต ให ใ กล ชิ ด ธรรมชาติ รู จั ก การให การเสี ย สละ ฝกความสงบอิ่มเอิบใจที่ไดทำดี ทำใหเกิดระบบนิเวศ ทีส่ ำคัญพลิกฟน คืนความเขียวคืนสูธ รรมชาติ (กตัญู) ตอมา ตองพรอมใจกันรักษาความสะอาดของ โตะเรียน หองเรียน ตึกเรียน และบริเวณโรงเรียน เปนการ ฝกกวาดขยะ (กวาดกิเลส) ออกจากซอกมุมของหอง (จิตใจ) กำจัดขยะใหหมดไปเหมือนการกำจัดสิ่งไมดี ความคิดไมดอี อกไปจากจิตใจของตน ทีอ่ ยูท เ่ี รียนสะอาด

ครูนักเรียนก็จะอารมณดีแจมใส สมองก็จะรับรูซึมซับ วิชาความรูเ ขาไปไดงา ย เพราะจิตเปนกุศล ที่สำคัญคือ ครูผูสอนตองมีเมตตา ไมอารมณเสียหงุดหงิดใชวาจา ทำรายเด็ก ประเด็นสำคัญในดานการบริหารจัดการที่ถูก ละเลยมองขามไปคือตัวผูบริหารและครูที่ตองทำตัว เปนตนแบบสำคัญในการทำใหโรงเรียนเปนวิถพี ทุ ธอยาง ครบวงจร เพราะถาผูบริหารไมมีศีลไมมีสัตย ประพฤติ ปฏิบัติแบบรูทฤษฎีแตไมสรางนิสัยที่ดีใหเด็กไดเห็น กลายเปนโรงเรียนวิถีพุทธแตในนามไมใชแนวปฏิบัติ เชน การตรงตอเวลา การถือศีล ๕ เปนกิจวัตร การ บริหารแบบโปรงใส การใหอภัย ก���รเสียสละ และอุทศิ ตน

๒. ดานการจัดการเรียนการ สอน ผูร บั ผิดชอบโดยตรงคือครูผูสอน คุณครูทุกคน ตองรับผิดชอบรวมกันในการสอดแทรกคุณธรรมจริยธรรม ๓


ลงในกลุมสาระวิชาที่ตนสอน มิใชมอบใหเปนภาระ หนาทีข่ องครูกลุม สาระสังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม หรือเปนเรื่องของพระสงฆ/ผูนำศาสนา ครูทานอื่นอาจ มองวาจะสอนศาสนาผานวิชาที่รับผิดชอบไดอยางไร ไมตรงกับเนื้อหาหลักสูตรที่กำหนด ไมอยูในเนื้อหาวิชา ตรงไหน แตถามองยอนไปดูจุดหมายปลายทางของ หลักสูตรดานคุณลักษณะที่พึงประสงคของนักเรียน จะ พบถึงสัจธรรมวา ถาโรงเรียนเปนโรงงานผลิตหลอหลอม เด็กออกไปสูสังคม บมเพาะไวตั้ง ๙-๑๒ ป เพื่อใหเด็ก ออกไปมีคณุ สมบัตเิ ดนคือ เปนคนเกง คนดี คนมีความ สุขในสังคม กระบวนการผลิตคือผูบริหารและครู และ ที่ปนมากับมือก็คือครูทุกคนนั่นแหละเปนคนใกลชิด ที่สุดในหองเรียน จึงไมอาจปฏิเสธไดวาครูไมเกี่ยวของ ลองมายกตัวอยางวาจะสอดแทรกตรงไหนไดบา ง คอมพิวเตอร การไมคัดลอกงานคนอื่นมาเปน ของตน (copy file and paste) การไมเขาดูเว็ปไม พึงประสงค การสรางเว็ป E-book เปนตน คณิตศาสตร การตั้งคติธรรมแปลงคาใสลงใน เลขโจทย การคำนวณหาพืน้ ทีโ่ บสถ วิหาร วัด การตรง ตอเวลาในการทำงาน ความซื่อสัตยในการทำงาน ฯลฯ วิทยาศาสตร ดานการอนุรักษสิ่งแวดลอม การ ประหยัดพลังงาน สาเหตุโลกรอน เปรียบเทียบจักรวาล การศึกษามิติภาพชาติที่ซอนกัน ผีมีจริงหรือไม กลุม พลังงานคือผีหรือเปลา ฯลฯ ดนตรี ศิลปะ การวาด การปน การทอ การ แกะสลัก การยอมมัด การรอง การแสดง การเตน ทีน่ ำ เอาเรือ่ งราวทางศาสนาไปประยุกต ไมวา จะเปนคำสอน พุทธประวัติ ชาดก นิทานพื้นบาน เพื่อใหเกิดอารมณ สุนทรียศาสตรที่ซึมซับคุณธรรมเขาไปใหเกิดการรับรู และเกิดการกระตุนความคิดที่ดีๆ ฝงลงไปในจิตใจ สมารถขยายไปสูผ อู น่ื ได ทีส่ ำคัญเกิดสมาธิในการทำงาน มากขึ้น

สวนใหญครูมกั เขาใจผิดวาเปนหนาทีข่ องครู แตในความ เปนจริงแลวนักเรียนตองเปนผูริเริ่มคิดโครงการหรือ โครงงานขึ้นมาโดยการรวมตัวกันทำกิจกรรมใหเกิด ประโยชน ต อ ผู อื่ น เช น โครงการด า นสิ่ ง แวดล อ ม โครงการตอตานสารเสพติด โครงการทำดีถวายในหลวง โครงการรณรงคสะสมบุญทุกวันพระ กิจกรรมหนังสือ ทำมือเพือ่ นอง ฯลฯ โดยมีครูเปนเพียงทีป่ รึกษา ผูบ ริหาร เปนผูสนับสนุนเงินหรือทรัพยากรในการทำกิจกรรม/ โครงการ สิ่งที่ไดคือเด็กจะกลาแสดงออก เด็กเกิดการ กระตุนใหเกิดการคิดวิเคราะหและคิดสรางสรรค เด็ก ใชเวลาวางใหเปนประโยชน เด็กเกิดความภาคภูมิใจใน ตัวเอง เด็กเกิดการรวมพลังกันดานจิตอาสา ดานการ เสียสละ ดานการทำงานเปนทีม ดานการเสริมสราง คุณธรรมในวิถีชีวิตในโรงเรียนและในบาน

๔. ดานการใหชมุ ชนมีสว นรวม

ผูรับผิดชอบโดยตรงคือผูบริหารและครู ที่ตองประสาน สัมพันธใหชุมชนแสดงความคิดเห็นในการวางแผนการ ทำงานรวมกัน เปนวิทยากรทองถิ่น เปนปราชญชาว บานเลาเรื่องราวในอดีตของชุมชน เชน บานเมือง สมัยกอน การอยูรวมกัน ความสงบ การพึ่งพาอาศัย ธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ วัฒนธรรมประเพณีพื้นบาน พื้นเมือง เปนตน นอกจากนั้ น โรงเรี ย นต อ งให ก ารสนั บ สนุ น ชุมชน รวมงานบุญ งานทำนุบำรุงศาสนาโดยสนับสนุนให เด็กเขาไปมีสวนรวมเต็มตัว นอกจากจะไดใจพอแก แม เ ฒ า และคนในชุ ม ชนแล ว เด็ ก ๆ จะได เ รี ย นรู นอกหองเรียนที่เปนวิถีชุมชนอีกสวนหนึ่งดวย เปนการ ถายโอนความรู ความเชื่อ ความศรัทธาใหเกิดการมี สวนรวมระหวางบาน วัด โรงเรียนอยางแทจริง ถึ งแม จะมี วิธีก ารการจัด การโรงเรียนวิถีพุท ธ (วิถีธรรม) ทั้งระบบ (Whole School Approach) แต สิ่งสำคัญกวานั้นก็คือผูปฏิบัติ หากขาดซึ่งสิ่งนี้ก็เกรงวา ๓. ดานการจัดกิจกรรมสงเสริม จะเป น เรื่ อ งยากที เ ดี ย วที่ เ ราจะได เ ห็ น ผลสำเร็ จ อั น การเรี ย นรู ผู รั บ ผิ ด ชอบโดยตรงคื อ นั ก เรี ย น จะเกิดขึ้นกับเด็กๆ และประเทศของเรา


ครู ตองเปนผู ให ...เปนผูชี้แนะ สวมหัวใจพอแม

ฟ น ความเป น มนุ ษ ย ใ ห เ ด็ ก ให อ ยู กั บ ธรรมชาติ ยืนยันในสิ่งที่ทำแลวเราจะมี ความสุข รศ.ศรีศักร วัลลิโภดม


สารบัญ บทความ

ธรรม ธรรมดา

หนา

บุรีรัมย เขต ๓

เมื่อนอยเรียนวิชา เมื่อใหญมาหาทรัพย

๑๐ ๑๓

นครราชสีมา เขต ๖

ชีวิตสดใส หัวใจคุณธรรม

๑๙

ปราจีนบุรี เขต ๒

พฤกษาแหงศีลธรรม

๒๒

ชัยภูมิ เขต ๓

ใตรมแหงแสงธรรม

๒๖

นครราชสีมา เขต ๔

ธรรมมะสอนศิลปะการใชชีวิต สระแกว เขต ๑

คนดีศรีสุนทร

หนา

๓๕

ชัยภูมิ เขต ๑

ความสำเร็จที่เกินฝน

๓๗

สระแกว เขต ๑

ชัยภูมิ เขต ๒

วิถีพุทธ วิถีธรรมเลิศล้ำ

บทความ

๓๒

เยาวชนอาสาพัฒนา

๔๓

ลพบุรี เขต ๒

ชวนกันทำดี

๔๕

บุรีรัมย เขต ๒

รอยยิ้มจากผู ให

๔๘

ลพบุรี เขต ๑

หนาพระลาน โรงเรียนดีวิถีพุทธ

๕๒

สระบุรี เขต ๑

พระครูผูอุดมไปดวยมงคล บุรีรัมย เขต ๔

๕๖


บุรีรัมย เขต ๓

ธรรม

ธรรมดา

เรื่อง วรินรำไพ แถวกระโทก โรงเรียน นางรองพิทยาคม ต.นางรอง อ.นางรอง จ.บุรีรัมย

ในโลกปจจุบันสังคมมีความเจริญกาวหนา ดานเทคโนโลยีมากขึ้น สื่อตางๆ ทั้งทางโทรทัศน อินเทอรเน็ต ติดตอถึงกันอยางรวดเร็ว รายการสือ่ หรื อ ข า วต า งๆ ในวั น หนึ่ ง ๆ ส ว นมากจะนำ เสนอเรือ่ งรายๆ มากกวาเรือ่ งดีๆ โดยเฉพาะเรือ่ งที่ เกี่ยวกับคุณธรรมจริยธรรมจะมีใหเห็นนอยมาก การนำเสนอเรือ่ งราวเกีย่ วกับการเสริมสรางคุณธรรม มีใหเห็นนอยเชนกัน สวนมากจะเกีย่ วของกับดารา นักรอง การแตงกาย กิจกรรมที่วัยรุนชอบทำ ทำใหวัยรุนวัยเรียนใสใจในเรื่องคุณธรรมนอยมาก เห็นวาเปนเรื่องของคนแก หรือไมก็คิดวายังไมถึง เวลา ในสังคมของประเทศไทย วัยรุน มีสำนึกของ

ความเปนไทยลดนอยลง ปจจุบนั จะนิยมการแตงตัว แบบเกาหลี ดาราเกาหลี นักรองเกาหลี หรือแมแต ละครหรือหนังเกาหลีก็เขามามีอิทธิพลตอสังคม วัยรุนไทยมากขึ้น สังคมแหงการเอื้อเฟอเผื่อแผ การยิ้มแยมแจมใส การใหอภัย การชวยเหลือ เกื้อกูลกันซึ่งเปนเอกลักษณของคนไทยในสมัย บรรพบุรุษมีนอยลง การเรงรีบ การเห็นแกตัว การเอาตัวรอดมีมากขึ้น แตก็เนื่องดวยเหตุปจจัย หลายๆ อยาง ไมมีอะไรที่คงที่ ทุกสิ่งอยางยอมมี การเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา ในจั ง หวั ด บุ รี รั ม ย เ ป น สั ง คมแห ง ความ หลายหลายทางวัฒนธรรม มีประเพณีที่ดีงาม สืบทอดตอกันมาจากบรรพบุรุษ มีความเจริญ


งดงามทางวัฒนธรรม ประชาชนอยูรวมกันอยาง มีความสุข สวนมากประกอบอาชีพทำนา ทำไร เลี้ ย งสั ต ว ทอผ า ไหม วั ย รุ น วั ย เรี ย นก็ มี ค วาม เสมอภาคกันฐานะทางเศรษฐกิจใกลเคียงกัน ในอำเภอนางรองยังเหลือสังคมแหงการ ชวยเหลือเกื้อกูลกันใหเห็นมาก มีเอกลักษณทาง ดานภาษาที่สืบทอดตอกันมาจนถึงปจจุบัน มีพระ พุ ท ธศานาเป น ที่ พึ่ ง ทางใจเป น ส ว นใหญ แ ม ว า ในปจจุบันแตละวัดจะมีพระภิกษุนอยลงก็ตาม แตถึงครากิจกรรมสำคัญทางพระพุทธศาสนาก็จะ มีประชาชนจำนวนมากไปทำบุญกัน ขนบธรรมเนียม ประเพณีที่ดีงาม ไดแก ประเพณีสงกรานต การ แหเทียนเขาพรรษา ประเพณีลอยกระทง เปนตน ในโรงเรียนนางรองพิทยาคม เมื่อนักเรียน เขามาหนาประตูโรงเรียน ทัง้ ครูและนักเรียนพนมมือ ไหวพระ เมื่อนักเรียนพบคุณครูก็จะยกมือไหว ซึง่ ทางโรงเรียนและครูชว ยกระตุน สงเสริมและชืน่ ชม นักเรียนบอยๆ จนเปนวัฒนธรรมของโรงเรียน นางรองพิทยาคมที่สืบทอดกันมาจนถึงปจจุบัน ในตอนเชาเมื่อนักเรียนมาถึงโรงเรียนแลวก็จะชวย กันกวาดบริเวณตางๆ ของโรงเรียน ไดแก ถนน อาคาร โรงจอดรถ ซึ่งทำใหนักเรียนเปนผูที่มี จิตอาสาชวยเหลือโรงเรียน แตโรงเรียนมีบริเวณ กวางขวางมากและตนไมเยอะ ใบไมจะหลนมา ตลอดเวลา จนทำใหบริเวณตางๆ ตองมีใบไม ปกคลุมอีกก็ตาม เมื่อมีนักเรียนเก็บสิ่งของหรือ เงินทองและนำมาแจง ทางโรงเรียนก็จะมีการ ชมเชยเพือ่ ใหนกั เรียน คุณครูไดรว มกันชืน่ ชมยินดี ทุกครั้ง เมื่อถึงวันศุกรสุดสัปดาห ทางโรงเรียนจะ นิ ม นต เ จ า อาวาสวั ด กลาง มาอบรมนั ก เรี ย น นำนักเรียนไหวพระ และปฏิบัติกิจกรรมสำคัญ ทางพระพุทธศาสนา ทำใหนกั เรียนไดใกลชดิ กับพระ เพราะนักเรียนบางคนในหนึ่งสัปดาหยังไมเคยเขา วัดไปไหวพระ รับศีล ทางโรงเรียนจึงไดจดั กิจกรรม เพื่ อ ให นั ก เรี ย นได ไ หว พ ระ รั บ ศี ล อบรม ฟ ง คติธรรม ซึ่งบางครั้งสังเกตเห็นนักเรียนตัวเล็ก ระดับชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๑ สามารถอาราธนา

ศีลได ซึ่งคุณครูก็ไดแตชื่นชมกับนักเรียนเหลานั้น ทานเจาอาวาสจะอบรมนักเรียนเสมือนนักเรียน เปนลูกเปนหลาน นักเรียนไดรบั ทัง้ ธรรมะและขอคิด เตือนใจทุกครั้ง ในวันพระคณะครูและนักเรียนจะ นำภั ต ตาหาร จั ตุ ป จ จั ย ไทยทานมาทำบุ ญ กั น พระคุณเจาจากหลายๆ วัดสวดมนต อบรมนักเรียน วันนั้นหลังจากทำบุญกันแลวทั้งครูและนักเรียนได ทั้งความอิ่มบุญและอิ่มทองตามๆ กัน วันสำคัญทางพระพุทธศาสนา ทางโรงเรียน จะประกาศใหนักเรียนนำขาวสารอาหารแหงเพื่อ มาทำบุญตักบาตรกันในวันตอไป พอถึงตอนใส บาตรคณะครูและนักเรียนรวมกันเขาแถวรอใส บาตรดวยหนาตาที่ยิ้มแยมแจมใส แถวยาวเปน กิ โ ล ทางโรงเรี ย นได จั ด กิ จ กรรมอบรมธรรมะ ในปการศึกษา ๒๕๕๒ นี้ ไดนำนักเรียนระดับชั้น มัธยมศึกษาปที่ ๔-๕ ไปอบรมธรรมะที่วัดปาสวน แกว จังหวัดนครราชสีมา วันแรกที่ไปนักเรียนพา กับบนวาไมอยากไปอบรม ทำไมตองอบรมหลายวัน ทางวิทยากรตองเคี่ยวเข็ญอยางมากในวันแรก คณะครูที่ไปพรอมกับนักเรียนก็เกิดความสงสาร นักเรียน แตก็คอยชวยเหลือและใหกำลังนักเรียน ตลอดเวลา เมื่อไดยินเสียงนักเรียนสวดมนตไหว พระ ซึง่ นักเรียนสามารถทำไดดกี วาตอนอยูท โ่ี รงเรียน เสียงชางดังกังวานไพเราะ มองดูนกั เรียนแตละคน ตั้งใจสวดมนตเปนภาพที่นาชื่นใจ ครูไดแตมองดู นักเรียนอยางชื่นชม ยิ่งตอนนักเรียนนั่งสมาธิจะ เงียบสงบ ไมมีเสียง ยิ่งเปนภาพที่พบเห็นไดนอย มาก ในแต ล ะป จึ ง จะเห็ น ภาพอย า งนี้ สั ก ครั้ ง พอถึงวันสุดทายนักเรียนมีความชืน่ ชมและพึงพอใจ ที่ไดมาปฏิบัติธรรม และสวนใหญบอกวาอยาก มาปฏิบัติธรรมอยางนี้อีก ในการจัดกิจกรรมอบรมนักเรียนจิตอาสา นักเรียนจะอบรมดวยความสนุกสนาน เมื่ออบรม จบสิ้นไดสอบถามนักเรียนวารูสึกพอใจและอยาก จะไปชวยเหลืองานในสังคม แคไดยินคำพูดอยาง นี้คณะครูที่รวมกันพัฒนางานคุณธรรมจริยธรรมก็ ชื่นใจหายเหนื่อยทันที ๙


ชัยภูมิ เขต ๒

เมื่อนอยเรียนวิชา

ใหญมาหาทรัพย

เรื่อง แววดาว แกวสวาง โรงเรียน บานหนองศาลาปาชาด ต.หนองสังข อ.แกงครอ จ.ชัยภูมิ

๑๐

เด็กเอย เด็กนอย ความรูเรายังดอยเรงศึกษา เมื่อเติบใหญเราจะไดมีวิชา เปนเครื่องหาเลี้ยงชีพสำหรับตน ไดประโยชนหลายสถานเพราะการเรียน จงพากเพียรไปเถิดจะเกิดผล ถึงลำบากตรากตรำก็จำทน เกิดเปนคนควรหมั่นขยันเอย

เสี ย งท อ งบทอาขยานเจื้ อ ยแจ ว จากห อ ง เรียนโรงเรียนบานหนองศาลาปาชาดหลังกิจกรรม หนาเสาธง เปนบทอาขยานที่ปลูกฝงใหนักเรียนมี ความขยันหมั่นเพียรในการศึกษาเลาเรียน เพื่อจะ ไดเปนเครื่องมือในการประกอบอาชีพตอไป เด็กหญิงตัวนอยยืนกอดกระดาษแผนหนึ่ง สีหนาแววตาของเธอมีความสุขมาก เสียงของครู ใหญกอ งอยูใ นหูของเธอ “พวกเธอจบชัน้ ป.๖ แลวนะ ครูอยากใหพวกเธอเรียนตอ เรายังเล็กอยูค วรศึกษา หาความรูไ ว เมือ่ โตขึน้ จะไดมอี าชีพทีด่ ี ดังคำขวัญ ที่หนาโรงเรียน เมื่อนอยเรียนวิชา ใหญมาหา ทรัพย”


“เจาไปดีโลด อีนางเจาบตองหวง สิทุกขสิยาก ปานได ขอยสิสงมันเรียนใหสูงที่สุด ใหมันได เปนครู”

“แลวเราจะกลับมา” เด็กหญิงพึมพำกับ ตัวเอง คำขวัญที่คุณครูเขียนไวมันจุดประกายให เธอคิดวา สถานที่ตรงนี้ตอนเล็กมาเรียนหนังสือ แลวโตขึ้นสถานที่ตรงนี้แหละจะเปนที่ประกอบ อาชีพ เธอแปลคำขวัญของเธออยางนัน้ ดวยความ มุงมั่นวา ฉันจะเปนครู ขณะที่เธอกำลังเตรียมตัวจะไปสมัครเรียน ตอที่โรงเรียนหนองสังขวิทยายน พอของเธอซึ่ง ปวยเปนโรคมะเร็งระยะสุดทายแลว กำมือแมของ เธอไวแนน ทำปากขมุบขมิบเหมือนกำลังพูดอะไรอยู พรางน้ำตาไหลอาบแกม “เจาไปดีโลด อีนางเจา บตอ งหวง สิทกุ ขสยิ ากปานได ขอยสิสง มันเรียนให สูงที่สุด ใหมันไดเปนครู”

สิ้ น เสี ย งของแม พ อ ก็ จ ากไปอย า งสงบ หลังจากนั้นเหมือนความฝนของเธอจะดับสิ้น แม ตองขายบานขายที่ดินเพื่อมาใชหนี้ที่นำมารักษา พ อ โรงเรี ย นใกล เ ป ด เทอมแล ว ชุ ด นั ก เรี ย นก็ ยังไมมี หนังสือก็ยงั ไมมี คาลงทะเบียนจะเอาทีไ่ หน เราคงจะไมไดไปโรงเรียนแลว.....ขณะทีเ่ ธอครุน คิด อยูนั้น มีใครคนหนึ่งเดินเขามา “ครูเอาเสื้อผา นักเรียนมาให และจักรยานสำหรับขี่ไปโรงเรียน มันเปนจักรยานเกานะแตใชงานได สำหรับคาลง ทะเบียนครูจะประสานกับครูโรงเรียนหนองสังข วิทยายนใหนะ” คุณครูปราณี จันทนาม ครูประจำ ชั้น ป.๖ ผูใหความกรุณาจุดประกายฝนใหเธอ “ขอบคุณมากคะคุณครู หนูจะตั้งใจเรียน เพื่อ ตอบแทนความเมตตาของครู” เธอไปโรงเรี ย นแต เ ช า เป น กิ จ วั ต ร ด ว ย จั ก รยานที่ คุ ณ ครู ป ราณี ม อบให “มื้ อ นี้ บ มี ข า ว แมสไิ ปบูชาขาวกนบาตร หอไปโรงเรียนเดอ” บอย ครัง้ ทีเ่ ธอหอขาวกนบาตรไปกินทีโ่ รงเรียน กลางวัน เธอจะรับลางจานใหแมคาเพื่อแลกกับขาวกลางวัน ตอนเย็นเธอก็จะขอทำงานบานตามบานพักอาจารย ตามแตอาจารยจะเมตตา แตเธอก็ไมเคยที่จะลืม อานหนังสือ และทำการบาน ผลการเรียนไดอนั ดับ ที่ ๑ จึงเปนของเธอทุกปในระดับ ม.ตน ๑๑


เธอเขาเรียนตอในระดับมัธยมศึกษาตอน ปลายที่โรงเรียนแกงครอวิทยา ในชวงที่เธอเรียน ในหมูบานของเธอมีเธอคนเดียวที่เขาเรียน ดังนั้น การที่รถโดยสารจะมารับเธอคงไมคุมแน เธอตอง เดินจากบานโนนดินหอมซึ่งรถโดยสารจะมาถึงแค ตรงนั้น เดินกลับบานเปนระยะทาง ๓ กิโลเมตร ทุกวัน แมของเธอจึงเขาพบทานผูอำนวยการขอ ให ท า นช ว ยเรื่ อ งที่ พั ก “ไปพั ก ที่ บ า นครู ก็ ไ ด พอดีครูจะลาศึกษาตอปริญญาโท แฟนครูจะไดมี เพือ่ น” อาจารยประยูร ชาวนาฮี ผูใ ���ความอุปการะ ใหความอบอุน ใหคำแนะนำดีๆ เหมือนเปนพอ คนหนึ่ง...และเธอก็ไดรับทุนการศึกษา แตกระนั้น เธอก็พยายามหารายไดเสริม เธอทำทุกอยางที่ เธอจะสามารถทำได ขายฝรั่ ง ในวั น เป ด เรี ย น รับจางตัดออยในวันหยุด ตักน้ำ ลางจานที่ราน ลาบยายคำ...แตเธอก็ตั้งใจเรียน ไมเคยหนีเรียน เธอไมรูดวยซ้ำวาดานหลังโรงเรียนมีสิ่งยั่วยุอะไร บาง ผลการเรียนของเธอตลอดระยะเวลา ๓ ป จึงอยูในอับดับ TOP TEN เมื่อจบ ม.ปลาย คุณครูที่โรงเรียนบาน หนองศาลาป า ชาดทราบข า วว า เธอสอบเข า มหาวิทยาลัยขอนแกนได เวลาผานไปสิบกวาปแลว

๑๒

...เธอไปทำอะไร...ที่ไหน... จนกระทั่งวัน หนึ่ง ปลายเดือนกรกฏาคม พ.ศ. ๒๕๕๒ โรงเรียนบาน หนองศาลาปาชาด ไดมีการจัดเลี้ยงตอนรับครูที่ ยายมาใหม ซึง่ ก็เคยมีมานักตอนัก แตครัง้ นีค้ ณุ ครู คนใหมดูคุนตา เธอพูดประโยคหนึ่งวา “เมื่อนอย เรียนวิชา ใหญมาหาทรัพย” “แลวฉันก็กลับมา จริงๆ” ฉากของงานเลี้ยงมีขอความตอนหนึ่งวา ตอนรับครูใหม “ครูแววดาว” เปนความฝนที่เปน จริงแลว ดวยแรงแหงรักของบิดาและมารดาผูให กำเนิด ดวยความอุปการคุณของครูที่เคารพยิ่ง ทุกทาน และดวยแรงแหงศรัทธาที่มีใหกับตัวเอง ณ วันนี้ ฉันจะเปนครูที่ดี ความยากจนอาจจะเปนอุปสรรคสำหรับ การศึกษา แตถาเรามีความมุงมั่นสรางโอกาสให กับตนเอง อุปสรรคใดๆ ก็ไมอาจบัน่ ทอนความฝน ของเราได ความขยัน ความอดทน ความเอาใจใส ในสิ่งที่มุงหวัง จะเปนแรงขับเคลื่อนใหเราประสบ ความสำเร็จ... จงวาดฝนไวเถิด...เพราะการศึกษา เปนปจจัยสำคัญที่ทำใหชีวิตเราเปลี่ยนแปลงไปใน ทางที่ดีไดเสมอ


นครราชสีมา เขต ๖

วิถีพุทธ

วิถีธรรมเลิศล้ำ พระพุทธศาสนาเปนศาสนาประจำชาติไทย มาแตโบราณกาล วิถีชีวิตของชาวไทยสวนใหญ ผูกพันอยูกับพระพุทธศาสนา หนาที่ของปวงชน ชาวไทยจะตองชวยกันบำรุงพระพุทธศาสนาให อยูคูชาติไทยตลอดไป โดยเฉพาะพุทธบริษัทลวน มีบทบาทสำคัญอยางยิ่ง เราจะเห็นวาสถานการณ

โลกในยุคปจจุบันเปลี่ยนแปลงไปอยางรวดเร็ว ซึ่ง สงผลกระทบตอพระพุทธศาสนาและพุทธศาสนิกชน เป น อย า งมาก ทำให เ ราละเลยที่ จ ะนำหลั ก พุทธธรรมหรือหลักธรรมทางพระพุทธศาสนามา ปฏิบัติในวิถีชีวิตปจจุบัน จึงกอใหเกิดปญหาขึ้น มากมายในสังคมไทย และสังคมโลก ฉะนั้นถึง

เรื่อง อำพร เพลงสันเทียะ โรงเรียน บานดอนถั่วแปบพัฒนา ต.บัวใหญ อ.บัวใหญ จ.นครราชสีมา

๑๓


วิถีพุทธ วิถีธรรม นำชีวิต เสริมสรางจิต คิดดี มีสุขสันต พุทธธรรม ล้ำคา อเนกอนันต จะสรางสรรค ชีวิตดี มีสุขเอย เวลาแลวที่พุทธศาสนิกชนคนไทยทุกคนจะตอง นำแนวทางสำคัญเพือ่ ใชในการดำเนินชีวติ ใหรเู ทา ทันกับกระแสโลกาภิวัตน นั่นก็คือ การนำวิถีพุทธ วิถีธรรมมาเปนวิถีชีวิต ซึ่งจะชวยใหเราสามารถ ดำเนินวิถีชีวิตไดอยางมีความสุข และจะกอให เกิดความสุขสงบในสังคมไทยโดยรวมตอไป หลั ก ธรรมทางพระพุ ท ธศาสนาที่ เ รา สามารถนำมาประยุกตใชในวิถีชีวิตประจำวันของ เรานั้นมีมากมาย ขึ้นอยูกับแตละวิถีการดำเนิน ชีวิตของแตละคน บางคนก็ใชหลักอริยสัจสี่เพื่อ ใชในการแกปญ หาของชีวติ อยางมีเหตุผล บางคน ก็ใชหัวใจพระพุทธศาสนามาเปนแนวดำเนินชีวิต ซึ่งไดแก การทำความดี การไมทำความชั่วทุก ชนิด และการทำจิตใจใหบริสุทธิ์ผองใส บางก็ยึด หลักการปฏิบัติธรรมที่เรียกวา ไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ และปญญา ไมวาจะยึดหลักพุทธธรรม ประการใดก็ตาม เปาหมายสุดทายทีท่ กุ คนตองการ ก็คือความสงบสุขในชีวิต ในสวนของวิถีชีวิตของ คนเราสวนใหญจะผูกพันกับการปฏิบัติตามหลัก ไตรสิกขา ปญหาจึงมีอยูวาการปฏิบัติตามหลัก ไตรสิกขานัน้ ปฏิบตั อิ ยางไร ปฏิบตั เิ มือ่ ใด ถาปฏิบตั ิ แลวผลจะเปนอยางไร กอนที่เราจะนำหลักไตรสิกขาไปปฏิบัติใน วิถีชีวิตจริงของเรานั้น ถามวาเรามีความรูความ เขาใจในเรือ่ งของศีล สมาธิ ปญญามากนอยเทาใด จะสามารถนำไปใช ไ ด อ ย า งถู ก ต อ งตามหลั ก

๑๔

พุทธธรรมหรือไม ฉะนัน้ ผูเ ขียนจึงขอเสนอลักษณะ ของศีล สมาธิ ปญญาทีถ่ กู ตอง เพือ่ นำสูก ารปฏิบตั ิ จริงได ดังนี้ ศีล คือ การมีสภาพชีวิต และการอยูรวม กันในสังคมที่จัดระเบียบไวเปนอยางดี ไมสับสน วุนวาย ไมเบียดเบียนซึ่งกันและกัน ไมละเมิด ทำรายตอชีวิตรางกาย และทรัพยสินของกันและ กัน เปนตน สำหรับศีลในพระพุทธศาสนานั้น มีหลายระดับหรือจัดไวหลายประเภทใหเหมาะกับ สภาพชีวิตและสังคม หรือชุมชนนั้นๆ ไดแก ศีล ๕ ศีล ๘ ศีล ๑๐ และศีล ๒๒๗ สำหรับปุถชุ น คนธรรมดาทั่วไปตองปฏิบัติใหไดตามหลักศีล ๕ เปนเบื้องตน เพราะเปนกฎเกณฑความสัมพันธ พื้นฐานในสังคม ตลอดจนขอปฏิบัติตางๆ ในการ ฝกหัดขัดเกลาพฤติกรรมของบุคคล เพือ่ เสริมสราง สภาพชีวติ ความเปนอยู และการอยูร ว มกันในสังคม ศีล ๕ เริ่มดวยการไมเบียดเบียนชีวิตตนเองหรือ ไมละเมิดตอชีวติ และรางกายของผูอ น่ื ซึง่ จะชวย ใหพน้ื ฐานการดำเนินชีวติ ของแตละคนเปนไปอยาง ปกติสุข สมาธิ คือ การฝกฝนอบรมจิตใจใหสงบ แนวแน มั่นคง เพื่อใหเปนจิตใจที่สามารถทำงาน หรือใชการไดดี รวมทัง้ การทำจิตใจใหปลอดจาก การรบกวนของความเศราหมองขุน มัว ความวุน วาย ตางๆ อันจะสงผลใหเปนจิตใจทีป่ ลอดโปรง สดชืน่ ผองใส เปนสุข มีความพรอมทีจ่ ะเผชิญสถานการณ


ตางๆ ไดเปนอยางดี ป ญ ญา คื อ การที่ เ รามี ค วามรู ค วาม เขาใจสิ่งทั้งหลายที่เปนความจริงตามธรรมชาติ รวมทัง้ การฝกฝนอบรมหรือพัฒนาใหมคี วามรูค วาม เขาใจเชนนั้น เขาใจเหตุ เขาใจผล คนที่มีปญญา คื อ คนที่ มี ค วามคิ ด ที่ ส ร า งสรรค คิ ด อย า งมี วิจารณญาณ มองเห็นสิ่งทั้งหลายเปนเหตุปจจัย ซึ่งกันและกัน จนสามารถเชื่อมโยงความรูในสิ่ง ตางๆ มาใชแกปญหาและสรางสรรคสังคมใหเกิด ความสุขสงบได

วิถพี ทุ ธวิถธี รรมในโรงเรียนบานดอนถัว่ แปบพัฒนา เราทราบมาแลววา การปฏิบัติตามหลัก พุทธธรรมที่ถือวาเปนพื้นฐานในการดำเนินชีวิต ของพุทธศาสนิกชนโดยทั่วไป ก็คือ การปฏิบัติ ตามหลักพุทธธรรม ไตรสิกขา นั่นเอง ในการ ปฏิบัติตามหลักพุทธธรรมไตรสิกขานั้น มีคำถาม วาใครจะเปนคนปฏิบัติ ปฏิบัติเมื่อใด ทำอยางไร จึงจะปลูกฝงใหทุกคนมีความรูความเขาใจ และ ปฏิบัติไดอยางถูกตอง จริงจัง และเกิดประโยชน ตอผูปฏิบัติ อันจะสงผลตอสังคมสวนรวมตอไป

๑๕


ดังนัน้ ผูเ ขียนเห็นวาถาจะใหเกิดผลจริงจังและยัง่ ยืน ตลอดไปในวิถีชีวิต ตองเริ่มตนตั้งแตเยาววัย โดย ต อ งปลู ก ฝ ง ให เ กิ ด ขึ้ น ตั้ ง แต วั ย เรี ย น ฉะนั้ น กระบวนการเสริมสรางวิถีพุทธวิถีธรรมแกนักเรียน จึงเกิดขึ้นอยางเปนระบบ เปนกระบวนการใน โรงเรียนบานดอนถั่วแปบพัฒนา

การปฏิบัติธรรมนำวิถีชีวิตประจำวัน กิจกรรมหนาเสาธง นักเรียนทุกคนเมือ่ มาถึง โรงเรียนในตอนเชา มีหนาที่ที่จะตองรับผิดชอบ ตางคนตางทำหนาที่ บางก็รดน้ำตนไม บางก็ ทำความสะอาดหองเรียน อาคารเรียน หองน้ำ หองสวม สิง่ แวดลอมตางๆ ในโรงเรียน ทุกคนตาง ทำงานดวยความสุข ยิ้มแยมแจมใส เมื่อภารกิจที่ รับผิดชอบเสร็จสิน้ ก็จะเปนเวลาเขาแถวหนาเสาธง อยางพรอมเพียง อยางเปนระเบียบ พีๆ่ ดูแลนองๆ นองก็ปฏิบัติตามคำแนะนำของพี่ๆ อยางเต็มใจ พอครู แมครูก็คอยใหกำลังใจ และชวยดูแลดวย ความเมตตา เอาใจใส ไดเวลาเคารพธงชาติ เด็กๆ ทุกคนตางชวยกันรองเพลงชาติอยางพรอมเพียง

๑๖

ดวยจิตใจที่ฮึกเหิม ภูมิใจในความเปนชาติไทย จากนั้นก็จะเปนการแสดงความเคารพซึ่งกันและ กันระหวางพี่และนองตามระดับชั้นดวยการไหว และกลาวคำสวัสดี อันแสดงถึงเอกลักษณของไทย มี ก ารสมาทานศี ล นั่ ง สมาธิ แผ เ มตตา ไหว พระพุทธรูปประจำโรงเรียน เดินเขาชั้นเรียนอยาง สงบ กิจกรรมในภาคเชาจะเปนการฝกใหเด็กปฏิบตั ิ ตามหลักของศีล อันสงผลใหนักเรียนเปนคนมี ระเบียบวินัย มีความรับผิดชอบ มีความเสียสละ ไมเห็นแกตัว มีสัมมาคารวะและออนนอมถอมตน การจัดกิจกรรมการเรียนรู เมื่อทุกคนเขา หองเรียนแลวก็จะเปนการเริ่มตนศึกษาเลาเรียน อยางมีสติ ตั้งใจเรียนรู และตั้งใจปฏิบัติกิจกรรม ดวยความเอาใจใส มีการรวมกลุมชวยกันทำงาน อยางมีความสุข ตางคนตางก็ชวยเหลือซึ่งกันและ กันในการเรียนรู พอครูแมครูกใ็ หกำลังใจ เอาใจใส นักเรียนทุกคนอยางเปนกัลยาณมิตร ทำใหการ เรียนรูดำเนินไปอยางราบรื่น ขณะเรียนพอครูแม ครูที่รับผิดชอบก็จะสอดแทรกหลักไตรสิกขาใน ระหวางเรียนรูโ ดยเฉพาะหลักของศีล สมาธิ ปญญา ทัง้ นีเ้ พือ่ ใหเด็กไดซมึ ซับหลักของศีล สมาธิ ปญญา อยางถูกตอง และเปนสวนหนึง่ ของวิถชี วี ติ ประจำวัน การรับประทานอาหารอยางมีสติ ในการ รั บ ประทานอาหารกลางวั น ในแต ล ะวั น ก อ น รับประทานนักเรียนจะกลาวคำพิจารณาอาหาร เพื่อเปนการฝกใหเห็นคุณคาและประโยชนของ อาหาร มีสติในการรับประทานอาหาร ทุกคนตอง รับประทานอาหารใหหมดจาน ไมเหลือทิ้ง และ จะตองลางภาชนะใสอาหาร เก็บกวาดสถานที่ และบริเวณใหสะอาดดวยตนเอง เปนการฝกใหมี ความรับผิดชอบ เห็นความสำคัญและความจำเปน ของการมีศีลในวิถีชีวิต หากมีเศษอาหารเหลือ


บ า งจะนำไปใส ถั ง หมั ก เพื่ อ ทำปุ ย ชี ว ภาพใช ใ น โรงเรียนตอไป สำหรับในเวลาพักเทีย่ งจะมีกจิ กรรม เสนอขาวและวิเคราะหขาวประจำวัน เลานิทาน คุณธรรม การบำเพ็ญตนใหเปนประโยชนตอ สาธารณะ เมื่ อ เราปฏิ บัติดี ป ฏิ บั ติ ชอบตามหลัก พุท ธธรรม ไตรสิกขาแลว เกิดผลดีตอวิถีชีวิตของเราอยาง มากมาย ฉะนั้นเพื่อเปนการเผยแพรแนวคิด แนว ปฏิ บั ติ ต ามหลั ก ไตรสิ ก ขาให ถู ก ต อ ง จึ ง ต อ งมี กิจกรรมเผยแพรหลักปฏิบัติสูชุมชน โดยนักเรียน และคณะครู ร ว มกั น ออกเยี่ ย มเยี ย นผู ป กครอง นักเรียน เขารวมกิจกรรมสาธารณะเพื่อบำเพ็ญ ประโยชน ต อ ส ว นรวม เป น การเผยแพร ห ลั ก ปฏิบัติธรรมดวยการปฏิบัติจริง และการบำเพ็ญ ตนใหเปนประโยชนนน้ั ยังเปนการกลอมเกลาจิตใจ ของเรามิใหเปนคนเห็นแกตัว แตใหเปนคนผูมีแต ความเสียสละเพื่อสวนรวม การจัดสภาพแวดล อมและบรรยากาศที่ เอื้ อ ต อ การเรี ย นรู โรงเรี ย นจะมี ก ารจั ด สภาพ แวดลอมทั้งภายในและภายนอกโรงเรียน มีการ จัดสวนไมดอกไมประดับ และแหลงเรียนรูท ส่ี วยงาม สะอาด รมเย็น กอใหเกิดความสบาย ผอนคลาย จิตใจสงบ เยือกเย็น สามารถคิดแกปญหาตางๆ ไดอยางมีสติ ในการจัดสภาพแวดลอมนั้น ไดจัด เพื่ออนุรักษสิ่งแวดลอมใหมากที่สุด มีการใชวัสดุ จากธรรมชาติใหเกิดประโยชนสูงสุด เชน การทำ น้ำดืม่ สมุนไพร น้ำยาทำความสะอาดจากพืชสมุนไพร เปนตน ทัง้ นีเ้ พือ่ ฝกใหนกั เรียนไดเรียนรูแ ละสามารถ ปฏิบัติไดจนกระทั่งกอเกิดรายไดระหวางเรียน ฝกนิสัยการประหยัดและอดออม ตามแนวทาง ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เมื่อเราศึกษาวิเคราะหถึงคุณลักษณะของ

เยาวชนไทยที่พึงประสงค ที่เปนเปาหมายตาม พระราชบัญญัติการศึกษาแหงชาติ พุทธศักราช ๒๕๕๒ ที่กลาววา การศึกษาเปนการพัฒนาเพื่อ ใหคนไทยเปนมนุษยที่สมบูรณทั้งรางกาย จิตใจ สติปญญา ความรู คุณธรรม มีจริยธรรมและ วัฒนธรรมในการดำรงชีวิต สามารถอยูรวมกันได อย า งมี ค วามสุ ข จะเห็ น ว า เป า หมายดั ง กล า ว สามารถสรุปความไดวา การศึกษาจะตองพัฒนา คนใหเปนคนดี คนเกง และมีความสุข ฉะนั้น แนวทางดำเนินงานที่จะพัฒนาเยาวชนคนไทยให บรรลุตามเปาหมายดังกลาวได ก็คือ การพัฒนา คนตามหลักพุทธธรรมไตรสิกขา เพราะพระพุทธ ศาสนาดำรงอยู ในวิ ถีชี วิตของคนไทยมาตั้งแต โบราณกาลแลว เมื่อเปรียบเทียบเปาหมายของการจัดการ ศึกษาที่กลาวมาแลวจะพบวา มีความสอดคลอง กับการพัฒนาคนตามหลักพุทธธรรมไตรสิกขา กลาวคือ การพัฒนาคนใหเปนคนดี เปนการพัฒนา ทางดานจิตใจ (สมาธิ) เปนหลัก ซึง่ คนดี คือคนที่ มีคุณธรรม จริยธรรม มีจิตใจที่ดีงาม ดำเนินชีวิต อยางมีคุณภาพดีทั้งจิตใจและพฤติกรรม มีวินัย ตอตนเองและสังคม มีจิตใจเปนประชาธิปไตย ควบคุมตนเองได มีความซื่อสัตยสุจริต เสียสละ เพื่อประโยชนสวนรวม เอื้อเฟอเผื่อแผตอเพื่อน มนุษย มีความมุงมั่นตั้งใจในการปฏิบัติงาน ใฝรู ใฝเรียน สามารถอยูร ว มกับผูอ นื่ ไดอยางมีความสุข การพัฒนาใหเปนคนเกง (ปญญา) เปนการพัฒนา คนใหมคี วามรูค วามสามารถในดานตางๆ มีความ คิดสรางสรรค ใชสติปญญาในการแกปญหาได เปนคนมีเหตุผล เปนคนทันสมัย ทันเหตุการณ รูเทาทันการเปลี่ยนแปลงของโลก มีภาวะผูนำ รูจ กั ตนเอง สามารถพัฒนาตนเองไดเต็มศักยภาพ

๑๗


และทำประโยชนแกตน สังคม และประเทศชาติได สวนการพัฒนาใหเปนคนมีความสุข (ศีล) คือ การพั ฒ นาคนให เ ป น คนที่ มี สุ ข ภาพดี ทั้ ง กาย และใจ เปนคนราเริงแจมใจ รางกายแข็งแรง มีมนุษยสัมพันธดี มีความรักตอทุกสรรพสิ่ง ไม เบียดเบียนใคร ไมสรางความเดือดรอนใหแกตนเอง และสังคม รูรักษาสิ่งแวดลอม รักความสะอาด ปฏิบัติตนตามปกติเปนธรรมชาติ อยูในกฎเกณฑ ของค า นิ ย มประเพณี ที่ ถู ก ต อ งที่ สั ง คมยอมรั บ ปลอดพนจากอบายมุขทั้งปวง และสามารถดำรง ชีวิตไดอยางพอเพียงแกอัตภาพ ภาพที่งดงามที่ดอนถั่วแปบพัฒนา จากความมุงมั่นพยายามในการเสริมสราง และพัฒนาเยาวชนของโรงเรียนบานดอนถั่วแปบ พั ฒ นาโดยใช ห ลั ก พุ ท ธธรรมไตรสิ ก ขามาเป น แนวทางในวิถีชีวิตและการปฏิบัติงาน เกิดภาพที่ สวยงาม นาภาคภูมใิ จทัง้ ตอนักเรียน ครู ผูป กครอง ชุมชน และโรงเรียน นักเรียน : มีสัมมาคารวะ ออนนอมถอม ตน มีระเบียบวินยั มีความรับผิดชอบ รูจ กั เสียสละ เอื้อเฟอเผื่อแผ แบงปน ควบคุมอารมณไดดีขึ้น การทะเลาะวิวาทลดลง เอาใจใสตอการเรียนรู และมีความสุขในการเรียน

๑๘

ครู ผูบริหาร และบุคลากร : ลด ละ เลิก อบายมุขทั้งปวง ปฏิบัติศีล ๕ ประพฤติตนเปน แบบอยางที่ดี เปนกัลยาณมิตรกับทุกคน มุงมั่น และเชื่ อ มั่ น ศรั ท ธาในวิ ช าชี พ ครู ให เ กี ย รติ แ ก เพื่อนรวมงาน รูและเขาใจหลักพุทธธรรมดีขึ้น มี สัมมาคารวะ ใหใฝเรียนรูและพัฒนาตนเองอยู เสมอ มีความสุขในการทำงาน และไดรับการ ยอมรับ เชื���อถือศรัทธาจากบุคคลทั่วไป ผู ป กครองนั ก เรี ย นและชุ ม ชน : รู แ ละ เขาใจหลักพุทธธรรมดีขน้ึ การหมกมุน ในอบายมุข ลดลง เอาใจใสดูแลลูกหลาน และมีครอบครัว ตัวอยางทีด่ ี สามารถยึดถือเปนแบบอยางได เชือ่ มัน่ ศรัทธาในตัวครูและโรงเรียน ใหความรวมมือกับ โรงเรียนในเรื่องตางๆ เปนอยางดี หนวยงานตนสังกัด และหนวยงานอื่น : เชื่อมั่น ไววางใจในการจัดการศึกษา และไดรับ การสนับสนุนชวยเหลือ ไดรับการยกยองเชิดชู เกียรติในผลการบริหารจัดการศึกษา เปนตัวแทน ในการนำเสนอผลงานดานคุณธรรมนำความรูของ เขตพื้นที่ ไดรับการคัดเลือกเปนโรงเรียนตนแบบ ของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา/สพฐ.และเปน แหล ง เรี ย นรู ด า นการบริ ห ารจั ด การศึ ก ษาตาม แนวทางวิถีพุทธและปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง


ปราจีนบุรี เขต ๒

ชีวิตสดใส

ดวยหัวใจคุณธรรม คุณธรรมกับชีวิต คุณธรรมเปรี ย บเช น อั ญมณีล้ำ คา หลากหลายรูปทรง เปนเครื่องประดับตกแตงชีวิต ใหสงู สง งดงาม แมบคุ คลจะยากไรซง่ึ ทรัพยสมบัติ ภายนอก แตหากมีคุณธรรมที่เต็มเปยมอยูภายใน ยอมถือวาบุคคลนัน้ เปนผูอ ดุ มดวยความมัง่ คัง่ ทีแ่ ท จริ ง ได คุ ณ ธรรมจึ ง เป น ตั ว มุ ง เน น ให เ รี ย นรู ถึ ง ธรรมชาติดง้ั เดิมทีด่ งี ามของตนเองและผูอ น่ื ควบคู ไปกับการฝกจิตใหเกิดพลังแหงความสงบ เปน หนทางนำไปสูการใชปญญาอันเปนสมบัติที่มีคา ใหเกิดประโยชนสูงสุด เนื่องจากความสงบเปน พื้นฐานของการสรางและการรักษาคุณธรรม ซึ่ง เปรียบเสมือนทองทีร่ องรับเพชรพลอยไมใหแตกราว ดังนั้นเมื่อคุณธรรมและความสงบอยูในบุคคลใด แลวยอมถือไดวาบุคคลนั้นเปนผูสมบูรณพรอม มั่งคั่งพรอมดวยเครื่องประดับที่สูงสง ฝกจิตดวยกิจกรรมคุณธรรม คุณธรรมที่ดีมักจะเริ่มมาจากความรูทาง จิตใจ เพราะเปนจุดเริม่ ตนของชีวติ เนือ่ งจากจิตใจ เปนผูสรางความคิดแลวแสดงออกเปนคำพูดและ การกระทำ อันนำผลกลับมาสูผูคิดและผูกระทำ ตลอดเวลา ดั ง นั้ น การฝ ก จิ ต จึ ง จำเป น ต อ งใช กระบวนการกล อ มเกลาอย า งเป น ขั้ น ตอนและ ตอเนื่อง

นักเรียนโรงเรียนบานคลองตาหมื่นจำนวน ๑๓๘ คน มีพน้ื ฐานการดำรงชีวติ มาจากครอบครัวที่ แตกตางทั้งในดานฐานะ ความเปนอยู ปญหาการ หย า ร า ง ถู ก ทอดทิ้ ง ฯลฯ เป น ต น ความ เปลี่ยนแปลงของสังคมไทยจากสังคมเกษตรกรรม เปนสังคมอุตสาหกรรม การขาดการอบรมดูแล เอาใจใส จ ากบุ ค คลในครอบครั ว ประกอบกั บ วิวัฒนาการดานเทคโนโลยีและการสื่อสารที่เจริญ เติบโตอยางรวดเร็ว เปนปจจัยสำคัญในการบัน่ ทอน คุ ณ ธรรมในตั ว ของนั ก เรี ย นให ล ดน อ ยถอยลง จนอาจกลาวไดวาไมเหลือเลยก็วาได สถานศึกษา จึงเปนทีพ่ งึ่ สำคัญของสถาบันครอบครัวและสังคมไทย ในการที่จะชวยฟนฟูและเสริมสรางคุณธรรมให กลับสูจิตใจของเยาวชนอยางยั่งยืน เพื่อคืนคนดี มีคุณธรรมกลับสูครอบครัวและสังคมไทยอีกครั้ง ดวยเหตุผลดังกลาว โรงเรียนบานคลองตาหมื่น จึงไดนำกิจกรรมคุณธรรมขั้นนำ ๑๐ ประการ อันประกอบดวย กิจกรรมยอยจำนวน ๑๐ กิจกรรม คือ กิจกรรมกราบไหวทายทัก กิจกรรมรูร กั สามัคคี กิจกรรมสะอาดดีชวนมอง กิจกรรมจิตใจครอง ธรรม กิ จ กรรมน อ มนำความเพี ย ร กิ จ กรรม ขีดเขียนความดี กิจกรรมวจีไพเราะ กิจกรรมบมเพาะ ความซื่ อ สั ต ย กิ จ กรรมประหยั ด อยู เ นื อ งนิ ต ย และกิ จ กรรมมี จิ ต ใจอาสา มาใช ใ นการจั ด กระบวนการเรียนการสอน โดยคุณครูทุกทานตาง

เรื่อง จิตติมา เกษมศักกริน โรงเรียน บานคลองตาหมื่น อ.นาดี จ.ปราจีนบุรี

๑๙


ภาพ : creativecommons.org

๒๐


ร ว มแรงร ว มใจกั น ใช ก ระบวนการจากทั้ ง ๑๐ กิจกรรม ฝกฝน กำกับ ดูแล ประเมินผลและปรับ เปลี่ยนพฤติกรรมของนักเรียนอยางตอเนื่อง เพียง ระยะเวลา ๑ ป ก ารศึ ก ษาเท า นั้ น พฤติ ก รรม อันไมพงึ ประสงคตา งๆ ทีน่ กั เรียนเคยปฏิบตั พิ ฒั นา ขึ้ น อย า งน า อั ศ จรรย ความมี วั ฒ นธรรมไทย ระเบี ย บวิ นั ย มารยาทและความสะอาดสดใส เปลงประกายขึน้ ทัว่ ทุกพืน้ ทีข่ องโรงเรียนบานคลอง ตาหมื่นอยางนาภาคภูมิ ชีวิตสดใสดวยหัวใจคุณธรรม เด็กๆ เดินทางมาโรงเรียนแตเชาตรู ดวย ใบหน า ที่ยิ้ม แยม แจ มใสบงบอกถึงความสดชื่ น เบิกบานใจทีไ่ ดมาโรงเรียนอยางเห็นไดชดั พวกเขา ดีใจที่จะไดมาศึกษาเลาเรียนกับคุณครู ไดมาเลน กับเพือ่ นๆ และมารวมทำกิจกรรมดีๆ ทีโ่ รงเรียน จัดให เมื่อมาถึงโรงเรียนบางก็จับกลุมเลนกันใต รมไม บางก็เลนกีฬาทีส่ นาม บางก็วงิ่ หยอกลอกัน บางก็อานหนังสือในหองสมุด ในหองเรียน บางก็ ทำเวรรักษาความสะอาดหองเรียน หองพิเศษตางๆ ตามที่ไดรับมอบหมาย เมื่อไดยินเสียงรถของคุณครูแลนเขามาใน เขตประตูโรงเรียน ทุกคนตางวิ่งกันมาเขาแถว ตอนรับคุณครู เปลงเสียงดังพรอมกันเปนทอดๆ “สวัสดีคะคุณครู” “สวัสดีครับคุณครู” ชางเปน ภาพที่นาประทับใจและสรางความอิ่มเอมใจแก คุณครูเสียนี่กระไรเลย “กริ๊ง.........” เสียงสัญญาณออดแรกดังขึ้น ทุกคนตางแยกยายไปหยิบไมกวาด ตะกราและที่ ตักขยะ มุงหนาไปยังเขตรับผิดชอบของตนเอง ตามที่ คุ ณ ครู แ บ ง ไว ทุ ก คนต า งช ว ยกั น ปฏิ บั ติ กิจกรรมหมูสีดวยความขมีขมัน เพียงเวลา ๑๐ นาทีเทานัน้ พวกเขาก็สามารถนิรมิตพืน้ ทีโ่ รงเรียน ใหสะอาดในพริบตา

“กริ๊ง.......” เสียงออดที่สองดังขึ้น ทุกคน ต า งรี บ เก็ บ อุ ป กรณ ท ำความสะอาด ล า งมื อ และเทา แลวรีบเขาแถวเปนระเบียบเรียบรอยโดยเร็ว ประธานนักเรียนนำทุกคนรวมปฏิบัติกิจกรรมหนา เสาธง ตบทายดวยการออกกำลังกายดวยทากาย บริหาร ๕ ทา แลวแยกยายเขาหองเรียนดวยหัวใจ ใฝเรียนรูเต็มรอย หลังพักรับประทานอาหาร เสียงออดดังขึ้น อีกครั้ง ทุกคนพรอมกันที่ใตถุนอาคารเรียนสอง ชั้นเพื่อปฏิบัติกิจกรรมฝกสมาธิ สวดมนต และ แผเมตตา ทามกลางบรรยากาศเงียบสงัด ประกอบ กับการสอดแทรกการอบรมคุณธรรม จริยธรรม จากคุณครูเวรประจำวัน จวบจนเวลาเลิกเรียนเสียงเพลงลมหายใจ เขา...ลมหายใจออก...ดังขึน้ เปนสัญญาณนัดหมาย พรอมกันอีกครั้ง ณ ใตถุนอาคารเรียนสองชั้นแหง เดิม วันเวลาผานไปวันแลววันเลาเชนนี้ ลูกศิษย ของโรงเรียนบานคลองตาหมืน่ ลวนสามารถปฏิบตั ิ กิจกรรมตามตามรางทีไ่ ดวางไวอยางเปนระเบียบได นาชื่นชม...จริงๆ สังคมทรามตามกาลที่ผันเปลี่ยน แมร่ำเรียนเขียนขีดชีวิตสูง ขาดหลักธรรมรองเรืองเปนเครื่องปรุง ใจไมสูงดังที่เรียนขีดเขียนมา คนใจสูงสูงไดทุกระดับ เปดใจรับหลักธรรมอันล้ำคา ขอทุกคนปจจุบันจงหันมา รีบไขวควาคุณธรรมประจำใจ หากหัวใจมีธรรมสุดล้ำเลิศ ใหกอเกิดชีวีที่สดใส ทั่วทุกถิ่นคงสุขสมสังคมไทย ดวยหัวใจมีธรรมมาค้ำจุน

๒๑


ชัยภูมิ เขต ๓

“พฤกษา

แหงศีลธรรม”

เรื่อง สุปราณี สงคราม โรงเรียน บานซับเจริญสุข อ.ซับใหญ จ.ชัยภูมิ

๒๒

“พฤกษาแหงศีลธรรม” พฤกษา หมายถึง ตนไม ศีลธรรม หมายถึง ความประพฤติที่ดีที่ ชอบ, ธรรมในระดับศีล ดังนัน้ เมือ่ คำวา พฤกษา และคำวา ศีลธรรม มารวมกันเปน “พฤกษาแหง ศีลธรรม” จึงหมายรวมถึง “ตนไมแหงความดี” นั่นเอง โรงเรีย���บานซับเจริญสุข สังกัดสำนักงาน เขตพื้นที่การศึกษาชัยภูมิ เขต ๓ เปนโรงเรียน ขนาดเล็กที่เปดสอนตั้งแตระดับชั้นอนุบาล-ระดับ ชั้นประถมศึกษาปที่ ๖ มีจำนวนนักเรียนทั้งหมด

ทุกชั้นรวมกันในแตละปการศึกษาไมถึงรอยคน เมื่อนักเรียนมีจำนวนนอย ดังนั้นผลที่ตามมาก็คือ มีจำนวนครูและบุคลากรทางการศึกษาก็มีจำนวน นอยตามไปดวย โดยจะมีผบู ริหารโรงเรียน จำนวน ๑ คน ครูผสู อน จำนวน ๕ คน และพนักงานบริการ (พัฒนามาจากตำแหนงนักการภารโรงนั่นเอง) จำนวน ๑ คน ครูสุนัตตา ศรีสม รับผิดชอบสอน ระดับชั้นอนุบาล ๑ และชั้นอนุบาล ๒ ครูสกุล ดวงพิมพ รับผิดชอบสอนระดับชัน้ ประถมศึกษาปที่ ๑ ครูศศิธร กัญญาสุด รับผิดชอบสอนระดับชั้น


ประถมศึกษาปที่ ๒ และระดับชั้นประถมศึกษา ปท่ี ๓ ครูสปุ ราณี สงคราม รับผิดชอบสอนระดับ ชัน้ ประถมศึกษาปท่ี ๔ และระดับชัน้ ประถมศึกษาป ที่ ๕ สวนครูวทิ ย กัญญาสุด รับผิดชอบสอนระดับ ชั้นประถมศึกษาปที่ ๖ นี่คือบทบาทหนาที่ของ บุคลากรเราที่ตองรับผิดชอบตอหนาที่หลัก คือ ปฏิบัติการสอน ดวยขอจำกัดดังกลาวขางตน สงผลใหการ จัดกิจกรรมตางๆ ใหกับผูเรียน จึงตองมีการ วางแผนการดำเนินการเปนอยางดี โดยเฉพาะเรือ่ ง ของ “ครูพระ” ซึ่งจะมาเปนผูมีบทบาทตอการจัด กิจกรรมการเรียนการสอนในโรงเรียนบานซับเจริญ สุขเปนอยางยิ่ง ดังนั้น พระมหาสยาม โสภณสีโล จากสวนพุทธอุทยานเฉลิมพระเกียรติ จึงไดมโี อกาส เขามามีสวนรวมในการจัดการศึกษาเกี่ยวกับการ สอนในเรื่องของ “หลักธรรม” การจัดกิจกรรมการเรียนรูของพระอาจารย พระมหาสยาม โสภณสีโล อาจจะไมเหมือนการ สอนธรรมะในโรงเรียนของพระทัว่ ๆ ไป ทัง้ นีเ้ พราะ พระอาจารยทานไดนำ “ธรรมะและธรรมชาติ” เขามาผสานกันในการจัดกิจกรรมการเรียนรูให กับผูเรียนไดอยางรอยรัดสอดคลองกับการนำมา ประยุกตใชในชีวติ ประจำวันไดเปนอยางดี รวมไปถึง การที่โรงเรียนบานซับเจริญสุขเองก็เปนหนึ่งใน โรงเรียนสมาชิกทีส่ นองงานในโครงการพระราชดำริฯ คือ โครงการอนุรักษพันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจาก พระราชดำริ ฯ สมเด็ จ พระเทพรั ต นราชสุ ด า สยามบรมราชกุ ม ารี “งานสวนพฤกษศาสตร โรงเรียน” โดยการใชหอ งเรียนธรรมชาติเปนแหลง เรียนรูใหกับผูเรียน จึงเปนอีกสิ่งหนึ่งที่สามารถนำ มาผนวกเขากับการจัดกิจกรรมการเรียนรูใหกับ เหลาพฤกษาแหงศีลธรรมไดเปนอยางดี พฤกษา แหงศีลธรรม จึงเปนนามเรียกขานของกลุมเด็ก นักเรียนของโรงเรียนบานซับเจริญสุขนั่นเอง

ทุ ก เดื อ นเด็ ก นั ก เรี ย นของโรงเรี ย น บานซับเจริญสุข จะตองไดเรียนรูหลักธรรมจาก พระอาจารยทั้งในสวนของภาคทฤษฎีและปฏิบัติ อาทิเชน การเรียนรูเ กีย่ วกับพุทธประวัติ การเรียนรู เกี่ยวกับความเปนมาของวันสำคัญทางศาสนา การเรียนรูเ กีย่ วกับมารยาทชาวไทย-มารยาทชาวพุทธ และการเรียนรูเ กีย่ วกับหลักธรรมตางๆ ทีส่ ามารถ นำมาประยุกตใชในชีวติ ประจำวัน เปนตน นอกจากนี้ ในสวนของทักษะปฏิบตั ิ พระอาจารยกไ็ ดฝก ปฏิบตั ิ ใหกับพฤกษาแหงศีลธรรมในเรื่องของการบริหาร จิตและเจริญปญญา รวมไปถึงการจัดกิจกรรม “การเขาคายพุทธบุตร” อีกดวย สวนพุทธอุทยานเฉลิมพระเกียรติ ตั้งอยู บนพื้นที่กวาสองรอยไร เปนพื้นที่ที่อุดมสมบูรณ ไปด ว ยแมกไม น านาพั น ธุ ทั้ ง ประเภทไม ยื น ต น ไมเลื้อย ไมรอเลื้อย ไมลมลุก และไมอื่นๆ อีก มากมาย โดยเฉพาะพืชสมุนไพรนานับชนิด ดังนัน้ การจัดทำหลักสูตรทองถิ่น “พฤกษศาสตรสูการ เรียนรู” ของโรงเรียนบานซับเจริญสุข จึงถือไดวา เปนนวัตกรรมทีม่ คี วามสำคัญยิง่ ตอการจัดกิจกรรม การเรียนรูในยุคปฏิรูปการศึกษาไดเปนอยางดี เพราะการจัดทำหลักสูตรทองถิ่นของเราไดเปด โอกาสใหบาน วัด โรงเรียน หรือที่เรารูจักในนาม หมูบาน “บวร” เขามามีบทบาทสำคัญในการ จัดการศึกษาใหกับบุตรหลาน โดยใชหองเรียน ธรรมชาติเปนแหลงเรียนรูที่สำคัญ สวนพุ ท ธอุ ท ยานเฉลิ ม พระเกี ย รติ เป น ที่พักสงฆไมไดเปน “วัด” แตก็เปนที่รูจักในนาม ของ “วัดเกิง้ ขีก้ า” เด็กๆ เหลาพฤกษาแหงศีลธรรม จะมีความกระตือรือรนเปนพิเศษหากเปนวันที่จะ ได ไ ปใช แ หล ง เรี ย นรู จ ากห อ งเรี ย นธรรมชาติ ซึ่งสาเหตุของการกระตือรือรนของเด็กๆ ที่จะได ไปวัดเกิ้งขี้กานั้น คุณครูก็ไมอาจรูไดวาเปนเพราะ สาเหตุใดแน ทั้งๆ ที่สถานที่ของสวนพุทธอุทยาน

๒๓


ราก ทำใหเรารูวา ชีวิตของคนเราก็ตองมีจุดยืน ที่ มั่ น คง เช น เดี ย วกั บ ต น ไม ที่ ต อ งมี ร ากคอย ประคองลำตนเอาไว

๒๔


เฉลิมพระเกียรตินั้นเปนพื้นที่ปามีพระดูแลรักษา อยูเพียงองคเดียว ไมมีไฟฟา ไมมีน้ำประปา ไมมี เครือ่ งอำนวยความสะดวกใดๆ ทัง้ สิน้ คุณครูจะรูไ ด ก็เพียงวาเด็กๆ เหลาพฤกษาแหงศีลธรรมตาง กระตือรือรนและใหความสนใจในการรวมกิจกรรม การเรียนรูไดเปนอยางดี ตั้งแตป พ.ศ. ๒๕๔๘ จนถึงปจจุบนั คือป พ.ศ. ๒๕๕๓ นับเวลากวา ๕ ป ที่โรงเรียนบานซับเจริญสุขไดนำความเปนหมูบาน “บวร” มาผนวกเขากับ “งานสวนพฤกษศาสตร โรงเรียน” จัดทำหลักสูตรทองถิ่น “พฤกษศาสตร สูการเรียนรู” ใหกับผูเรียน สงผลใหเกิดผลเชิง ประจั ก ษ คื อ โรงเรี ย นบ า นซั บ เจริ ญ สุ ข ได รั บ คัดเลือกใหเปนตัวแทนโรงเรียนที่มีผลงานหนึ่ง โรงเรียนหนึ่งนวัตกรรม ดานการเรียนการสอนที่มี ประสิทธิภาพ คุณภาพระดับ “ยอดเยี่ยม” ของ การประกวดกิจกรรมตามโครงการ “หนึ่งโรงเรียน หนึง่ นวัตกรรม” ของภาคตะวันออกและภาคอีสานใต นัน่ ถือไดวา เปนความสำเร็จทีน่ า ภาคภูมใิ จสวนหนึง่ เทานั้น แตมีอีกสิ่งหนึ่งที่อยากจะถายทอดเพื่อ เปนการแลกเปลีย่ นเรียนรูใ หผอู า นทุกทานไดทราบก็ คือ “คุณธรรมจากตนไม” ที่พระอาจารย พระ มหาสยาม โสภณสี โ ล ได ส อดแทรกความรู คู คุณธรรมใหกับเหลาพฤกษาแหงศีลธรรมนำไป ประยุกตใชกับชีวิตของตนเอง ดังนี้ ราก ทำใหเรารูวา ชีวิตของคนเราก็ตองมี จุดยืนที่มั่นคง เชนเดียวกับตนไมที่ตองมีรากคอย ประคองลำตนเอาไว ลำตน ทำใหเรารูวาการที่ เราจะมีชีวิตอยูไดเราก็ตองมีรางกายที่แข็งแรง เชนเดียวกับลำตนที่ตองทำหนาที่ดูแลหลอเลี้ยง

สวนตางๆ ของตน กิ่งกานตางๆ ก็เชนเดียวกับ ชีวติ คนเราทีม่ หี นทางใหเลือกอีกมากมาย แลวแต วาใครจะเลือกไปในทางที่ดีที่สุดและไปไดสูงที่สุด ใบ บอกเราไดวา จิตใจของเราตองเปนที่พึ่งของ ตนเอง และคอยใหคำปรึกษาแกผูอื่น เหมือนกับ ใบไมที่คอยใหรมเงาแกเราและผูอื่น ดอก บงบอก ใหเรารูวา นั่นคือความสมบูรณของชีวิต ที่เรา สามารถฟนฝาอุปสรรคนานัปการจนสามารถประสบ ความสำเร็จ เชนเดียวกับการออกดอกของตนไม เพราะถาตนไมขาดความสมบูรณก็จะไมสามารถ ออกดอกออกผลไดนั่นเอง ผล สื่อถึงชีวิตเราเปน อนิจจัง วนเวียนอยูแค เกิด แก เจ็บ ตาย เปน วัฏจักรเชนนี้ไปเรื่อยๆ สำคัญที่สุดของกิจกรรมที่เหลา “พฤกษา แห ง ศี ล ธรรม” ได รั บ ก็ คื อ การได รั บ การปลู ก จิตสำนึกในการอนุรกั ษ���นั ธุกรรมพืชทีม่ ใี นทองถิน่ ของตน ได ด ำเนิ น กิ จ กรรมต า งๆ ตามรอย เบื้องยุคลบาทของพอหลวง ในการคืนธรรมชาติสู แผนดินรวมกับสวนพุทธอุทยานเฉลิมพระเกียรติ โดยการร ว มกิ จ กรรมปลู ก ป า เฉลิ ม พระเกี ย รติ ในวโรกาสตางๆ, การจัดกิจกรรม “กลวยไมคนื ปา” “จันทนผาคืนถิน่ ” และ “กระเจียวคืนทุง ” เปนตน เพราะกิจกรรมเหลานี้นี่เองที่สามารถปรับเปลี่ยน พฤติกรรมของเด็กตัวนอยๆ เหลานี้ใหมีจิตสำนึก ในการอนุรักษ นำไปสูการเปนนักอนุรักษนอยและ เปนพฤกษาแหงศีลธรรมทีพ่ รอมจะเปนเยาวชนทีด่ ี ของประเทศชาติและเปนมนุษยทส่ี มบูรณ สามารถ ดำรงชีวิตอยูในสังคมไดอยางมีความสุขตลอดไป

๒๕


นครราชสีมา เขต ๔

ใตรม

แหงแสงธรรม เรื่อง วีรยุทธ นอยพรหม โรงเรียน ปญญาประทีป ต.ปากชอง อ.ปากชอง จ.นครราชสีมา

๒๖

ทันทีที่พระอาทิตยเริ่มเปลงแสงสีทองขลิบ มานเมฆเปนสีสม ออน ก็แววลำนำธรรมชาติผสาน กับเสียงนกนอยหลากพันธุ สายลมออนโยนกระทบ ผิวกายเพียงเบาๆ บรรยากาศที่นี่ ที่ที่ขาพเจายืน อยูชางสงบเงียบเหมาะแกการเจริญสติ มีขุนเขา โอบลอม ดอกบัวเจาถูกลมตองสั่นไหวแตดูสงบ เยือกเย็น ดุจคนที่ถูกธรรมกลอมเกลาจิตใจให งอกงามตามรอยพุทธแมจะถูกอะไรกระทบแตก็ แสวงหาความสงบไดทกุ เมือ่ เบือ้ งหนาของขาพเจา... เด็กๆ โรงเรียนปญญาประทีป ซึ่งเปนโรงเรียน วิถีพุทธระดับมัธยมศึกษา แบบประจำ กำลัง ยางกาวอยางสมณะในอิริยาบถที่สงบงาม เพื่อฝก เจริ ญ สติ ก อ นแต ล ะคนจะหยิ บ เสื่ อ คนละผื น หาที่มั่นคงสำหรับทำวัตรเชา วันนี้ไมมีพุทธรูป ไมมธี ปู เทียน ไมมแี จกันดอกไม ไมมหี มอนไวหมอบ กราบ หากแตมีเพียงเสียงสวดมนตที่ประสานกัน อย า งมี พ ลั ง กั บ ดวงใจที่ ค รู ส อนให ร ะลึ ก ว า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ มีอยูทุกที่ ทุกเวลา ในใจของเราเอง การตอยอดเมล็ดพันธุความดีที่โรงเรียน ระดับมัธยมศึกษา ณ โรงเรียนปญญาประทีป เกิดขึ้นจากเจตนารมณอันดีงามของคุณยายทอสี สวัสดิ์ชูโต ผูมีใจตั้งมั่นในการสืบทอดพระพุทธ ศาสนา หลังจากที่โรงเรียนทอสีซึ่งเปนโรงเรียน

ในระดับประถมศึกษาดำเนินไปตามวิถีทางของ พุ ท ธศาสนา และประสบความสำเร็ จ มาแล ว สถานที่เหมาะสมกับการปฏิบัติธรรม และสราง คนให เ ป น คนดี ต อ งยกให กั บ อำเภอปากช อ ง จังหวัดนครราชสีมา เนื่องดวยความอุดมสมบูรณ


ของธรรมชาติ มีขุนเขาหอมลอมสวยงาม และยัง เปนดินแดนที่พระสงฆหลายรูปใชเปนสถานที่ใน การวิปสสนากรรมฐาน เด็กๆ ที่ปญญาประทีป จึ ง ได มี โ อกาสได สั ม ผั ส กั บ ความงามดี จ าก พระอาจารย การเตรียมพื้นที่สำหรับการบมเพาะ ตอยอดเชื้อคุณธรรมในระดับที่โตขึ้นจึงเริ่มขึ้นที่นี่ โดยไดรับความเมตตาจากพระอาจารยชยสาโร ภิกขุ เปนองคประธานทีป่ รึกษา ทีด่ นิ จำนวน ๘๐ ไร ซึ่งแตเดิมเปนสวนผลไมขนาดใหญ ถูกปรับเพื่อ ใหเปนสถานทีท่ เ่ี หมาะสมในการจัดการเรียนรูแ บบ วิถีพุทธ การเรี ย นการสอนของป ญ ญาประที ป ใชเนื้อหาหลักของกระทรวงศึกษาธิการ แตกตาง

ทีว่ ธิ กี ารสอน ทีเ่ นนการคิดนอมสูต น การนำเนือ้ หา มาใชในชีวิตไดจริง เชน เด็กๆ เรียนเรื่องการจับ ประเด็นใจความสำคัญในวิชาภาษาไทย คุณครู ใหเด็กๆ ฟงธรรมในวันธรรมสวนะ แลวจับประเด็น ผานกิจกรรมฟงใหเปน จับประเด็นใหได เทากับวา ไดเรียนพระพุทธศาสนาและภาษาไทยไปพรอม กัน เปนการไมสรางภาระใหนักเรียนเพิ่มแตได เรียนรูแบบองครวม ภายใตหลักสูตรการเรียนรู แบบบมเพาะชีวิต ๒ นอก ๒ ใน ๒ ระดับ หัวใจ สำคัญของหลักสูตรบมเพาะชีวิตอยูที่การพัฒนา พฤติ ก รรม จิ ต ใจ ป ญ ญาอย า งเป น องค ร วม บูรณาการวิชาการ วิชาชีพ วิชาชีวิต ซึ่งเปนการ ขัดเกลาตนเองใหสมดุลทั้งภายนอกและภายใน

เด็ ก ๆ เองได รู จั ก เพื่ อ นสนิ ท คนหนึ่ ง ที่ อ ยู ใกลตัวเรามาโดยตลอด นั่นคือจิตใจของเรา นักเรียนจะไดรบั การพัฒนาศักยภาพเปนรายบุคคล ใหมีความศรัทธาและเคารพตนเอง สามารถสราง โอกาสและทางเลื อ กอย า งเป น อิ ส ระ ที่ ป ญ ญา ประทีปจึงมีนกั ศึกษา ๒ ระดับ คือ ระดับนักเรียน และระดับครู ผูป กครอง ทุกคนเปนนักศึกษาตลอด ชีวิต ที่มีความตั้งมั่น มีความเพียรในการพัฒนา ความรูและทักษะชีวิตของตนอยางมีความสุข และแม ว า เราจะเป น โรงเรี ย นวิ ถี พุ ท ธ นิกายเถรวาท แตก็ไมไดปฏิเสธการศึกษาแนว ปฏิบัติอื่นๆ เชนครั้งหนึ่งโรงเรียนไดนิมนตคณะ สังฆะจากหมูบานพลัม ซึ่งเปนกลุมผูที่นำคำสอน แบบมหายานมาปฏิบตั ิ และเดินทางจาริกบุญจาก เวี ย ดนามมาพำนั ก ที่ อ ำเภอปากช อ ง จั ง หวั ด นครราชสีมา การมาในครั้งนั้นก็ชวยใหนักเรียน ๒๗


ที่สำคัญที่สุดเมื่อเขาไดอยู ใกลวัด อยู ใกลสิ่งที่ เป น กุ ศ ล เท า กั บ ว า เขาอยู ใ นสิ่ ง แวดล อ มที่ ดี โอกาสในการทีจ่ ะทำสิง่ ทีเ่ ปนอกุศลจึงลดนอยลง

๒๘


และคุณครูไดรับประสบการณใหม ที่สามารถนำ มาประยุกตใชในวิถีชีวิตไดไมนอย เด็กๆ เองได รูจักเพื่อนสนิทคนหนึ่งที่อยูใกลตัวเรามาโดยตลอด นัน่ คือจิตใจของเรา ไดรวู า ความสุขมีอยูโ ดยรอบตัว เหนือสิ่งอื่นใดคือมีอยูที่ใจของเราเอง และดวย ทาทีของการเปนนักศึกษาตลอดชีวิตจึงไมแปลกที่ จะมีพระสงฆผูปฏิบัติดีหลายรูป เมตตาเดินทาง มาเยี่ยมเยียนพวกเราอยูเสมอ ซึ่งพวกเราก็นอม รับคำสอนของทานเหลานั้นมาปฏิบัติในทุกครั้ง เปนการสรางรากฐานบุญในใจใหเขมแข็งขึน้ เรือ่ ยๆ กอนที่จะขัดเกลากันและกันไปสูความเปนมนุษย ที่สมบูรณ ขอเดนที่สุดที่ขาพเจาในฐานนะครู สัมผัส ไดจากกระบวนการเรียนรูที่นี่ คือ การศึกษาโดย ใหรูจริง รูลึก รูรอบ โดยลงมือปฏิบัติจริง ตั้งแต ขั้ น ตอนแรกจนถึ ง ขั้ น ตอนสุ ด ท า ย ด ว ยเรายึ ด หลักเกณฑที่วา ไมใชความรูสึกเปนเกณฑตัดสิน เพราะการรูก บั การรูส กึ นัน้ มีความแตกตางกันอยาง สิน้ เชิง นอกจากเด็กๆ จะไดเรียนรูด า นวิชาการแลว วิชาชีวิตคือสิ่งทีโรงเรียนมุงหวังอยางมากที่จะให เด็กๆ ไดเรียนรู กิจกรรมสรางสรรคมากมายจึง เกิดขึน้ ไมวา จะเปนกิจกรรมทัศนศึกษานอกสถานที่ ซึ่งจัดขึ้นเดือนละ ๑ ครั้ง การไปเที่ยวพักผอนที่ หางสรรพสินคาพรอมเรียนรูเรื่องการเลือกบริโภค อยางมีเหตุผล ฝกเปนคนกิน อยู ดู ฟง เปน เหลานี้ คือสิง่ ทีค่ ณุ ครูมงุ หวังอยากใหตดิ ตัวลูกศิษยไปตลอด ชีวิต เพราะจะชวยใหทุกกาวเดินของพวกเขาเปน ไปอยางมีสติ พอดีและพอเพียง ทุกวันพระที่ปญญาประทีป พระอาจารย

ชยสาโร ภิกขุ เมตตามารับบาตรที่โรงเรียนและ แสดงพระธรรมเทศนาแกครู นักเรียน และบุคลากร พรอมทั้งเปดโอกาสใหครูและนักเรียนไดสนทนา ธรรมดวย เชาวันพระจึงเปนเชาวันที่แสนสดใส สำหรั บ ทุ ก คน เด็ ก ๆ จะตื่ น เช า กว า ปกติ เ พื่ อ แบงหนาทีใ่ นการเขาครัวเตรียมอาหาร บางก็กวาด บริเวณโรงเรียนใหสะอาด บางก็จัดแจกันโดยหา ดอกไมทห่ี าไดในรัว้ โรงเรียน สวนหนึง่ แบงไปเตรียม ความพรอมในการเปนผูนำพิธีกรรม และอีกสวน ก็ เ ตรี ย มอุ ป ฏ ฐากพระอาจารย นอกจากจะมี พระอาจารย ช ยสาโร ���ิ ก ขุ เป น องค ป ระธาน ที่ปรึกษาแลว เรายังมีครูบาอาจารยอีกหลายทาน ที่เรายึดเอาแนวทางของทานมาเปนแนวทางของ การจัดการศึกษาวิถีพุทธ เชน หลวงพอชา วัด หนองปาพง จังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งเปนอาจารย ของพระอาจารยชยสาโร ทานพุทธทาส ภิกขุ พระพรหมคุณาพร ฯลฯ จึงนับเปนความโชคดี ของครู แ ละนั ก เรี ย นที่ นี่ ที่ มี โ อกาสได ศึ ก ษา คำสัง่ สอนของครูบาอาจารยอนั จะคอยๆ หลอหลอม ใหเชื้อธรรมที่แตละคนตางมีในตัวนั้นงอกงามแผ คุณประโยชนแกสงั คมและประเทศชาติตอ ไป ทุกวัน พระพวกเราจะรวมใจกันสวมเสือ้ สีขาว และละเวน จากการรับประทานเนื้อสัตวทุกชนิด แมครัวใจดีรู หนาที่ดีจึงจัดแจงคิดรายการอาหารมังสวิรัติให รับประทานอยางเอร็ดอรอยในทุกวันพระ ที่ดีไป กวานั้นคือการไดรับประทานอาหารกนบาตรของ พระอาจารย หากมีโอกาสเหมาะ เด็กๆ สะสาง งานส ว นตั ว เรี ย บร อ ย เย็ น วั น พระพวกเราก็ จ ะ เดินทางไปทำวัตรเย็นที่วัดเขาวันชัยนวรัตน หรือ

๒๙


การเรียนรูที่จะตองรอคอยการงอกของเมล็ด จึงเปนบทเรียนหนึ่งที่สอนใหเด็กๆ อดทนที่จะ รอ และไดรูวาโลกนี้ ไมมีอะไรไดมาโดยงาย

วัดถ้ำซับมืด ซึง่ อยูไ มไกลจากโรงเรียนนัก บางครัง้ ก็คางคืนที่วัด และตื่นเชานักเรียนชายก็ไดเดิน ตามพระอาจารยออกบิณฑบาต นักเรียนหญิงได เขาครัวเตรียมอาหารกับผูใหญในชุมชนที่มาชวย กันดวยจิตศรัทธา หลังจากที่ถวายภัตตาหารเชา เรียบรอยจึงไดกราบลาพระอาจารยกลับโรงเรียน การที่พาเด็กๆ เขาวัด และไดพบกับพระอาจารย บอยๆ ชวยสรางคุณลักษณะของชาวพุทธที่ดีให แกเยาวชน ซึ่ ง ทุ ก วั น นี้ เ ยาวชนส ว นใหญ ร วมถึ ง กลุ ม วัยรุน ไปจนถึงวัยกลางคนมองวาการไปวัดเปนเรือ่ ง ของคนแก แตโดยความเปนจริงหาเปนเชนนั้นไม วัดคือสถานทีส่ ำหรับชาวพุทธทุกคน วิถชี วี ติ ดัง้ เดิม ทีส่ ญู หายไปจากสังคมอยางนาเสียดายคือ วิถแี หง การพึ่งพากันระหวาง บาน วัด โรงเรียน (บวร) วันนี้จึงถึงเวลาแลวที่จะทำใหเยาวชนกลาเดินเขา วัดอยางไมกระดากอาย เพราะการเขาวัดนอกจาก จะชวยใหจิตใจสงบแลว ยังชวยเพิ่มสมาธิในการ ศึกษาเลาเรียน ซึ่งเปนประโยชนโดยตรงที่เด็กๆ จะไดรบั ทีส่ ำคัญทีส่ ดุ เมือ่ เขาไดอยูใ กลวดั อยูใ กล สิ่งที่เปนกุศล เทากับวาเขาอยูในสิ่งแวดลอมที่ดี

๓๐

โอกาสในการที่จะทำสิ่งที่เปนอกุศลจึงลดนอยลง เนื่องจากตนทุนชีวิตคือการไดฝกทำดีจนเปนนิสัย กิ จ กรรมหนึ่ ง ที่ เ ป น หั ว ใจสำคั ญ ของการ เรียนที่ปญญาประทีป นอกจากเด็กๆ จะเรียนรู เพื่อกิน อยู ดู ฟงเปน รูเทาทันโลกภายนอก และรูเทาทันภายในจิตใจตนเอง จนกลายเปนคน สุขงาย ทุกขยากแลว ชาวปญญาประทีปยังให ความสำคัญกับระบบนิเวศอยางมาก ผูอ ำนวยการ วิทิต รัชชตาตะนันท ทุมแรงกายแรงใจศึกษา เรื่องระบบนิเวศ เพื่อใหสอดรับกับแนวทางแหง การพึ่งพาอาศัยกันและมองทุกอยางเปนองครวม ทำใหเด็กๆ มีพื้นที่ในการเรียนรูเรื่องสิ่งแวดลอม ขนาดใหญ ซึ่ ง เกิ ด จากน้ ำ มื อ ของพวกเขาเอง ขาพเจาอดที่จะกลาวถึงโครงการ ๓๕๐ (สามหา ศูนย) ไมได เพราะเปนโครงการที่บูรณาการเอา กลุมสาระการเรียนรูที่หลากหลายมารวมกัน เพื่อ รวมชวยแกไขปญหาโลกรอนทีก่ ำลังทวีความรุนแรงขึน้ ในทุกวัน สถานทีท่ พ่ี วกเราใชชวี ติ อยูค อื ชุมชนบาน หนองนอย ถัดไปไมไกลนักคือบานหนองมะคา มี โรงเรียนในชุมชนที่เปนเพื่อนบานของโรงเรียน ปญญาประทีป เปนเรื่องที่นาแปลกวา บานหนอง มะคาแตไมมีตนมะคาใหพวกเราเห็นเลย พวกเรา ซึ่งเปนสมาชิกใหมของชุมชนจึงเกิดแรงบันดาลใจ ในการอนุรักษพันธุไมที่เคยมีมากตามคำบอกเลา ของคนในชุมชน มะคาตนใหญตนหนึ่งที่บริเวณ บานไรทอสี จึงเปนตนไมแม เปนแหลงเมล็ดพันธุ มะคาที่เด็กๆ และคุณครูไดนำมาชวยกันเพาะขึ้น ตามธรรมชาติของมะคาจะเปนตนไมท่งี อกชามาก วิธีการที่จะชวยใหตนมะคางอกไดงายขึ้น คือการ ขูดเมล็ดเพื่อใหเห็นเมล็ดออนซึ่งอยูในเปลือกแข็ง


ที่ถูกขูดออก กระนั้นก็ตามก็ตองใชเวลาอีกหลาย เดือนกวาตนมะคาจะแข็งแรงพอทีจ่ ะนำไปปลูกได การเรียนรูที่จะตองรอคอยการงอกของเมล็ดจึง เปนบทเรียนหนึ่งที่สอนใหเด็กๆ อดทนที่จะรอ และไดรวู า โลกนีไ้ มมอี ะไรไดมาโดยงาย ตองอาศัย ความพยายามและความเอาใจใส นับจากวันเริ่ม โครงการจวบจนวันนี้เราไดตนมะคานับรอยที่จะ เติบโตเพื่อเพิ่มออกซิเจนใหกับโลกพรอมๆ กับดูด ซั บ ก า ซคาร บ อนไดออกไซค ที่ มี ม ากในอากาศ ปลูกไวที่บริเวณโรงเรียน แมจะเปนสวนเล็กๆ ของโลกใบใหญ แตทุกคนที่นี่มีความสุขที่ไดดูแล โลกบาง ผลผลิตของโครงการไมเพียงแตงอกงาม เปนไมเขียวสมตามเจตนารมณ แตผลพลอยไดที่ ยัง่ ยืนคือการทำใหเด็กจำนวนหนึง่ รักสิง่ มีชวี ติ รอบตัว และใชการขูดเมล็ดมะคาเปนทางออกในการจัดการ อารมณที่ไมพึงประสงค เพราะอารมณของคนที่ กำลังพัฒนายอมแปรปรวนไดเสมอ เมื่อใดก็ตาม ที่เด็กๆ มีอารมณโกรธ เด็กๆ จะใชวิธีดูใจตนเอง และหาทางออกดวยการปลูกตนไม ปลูกสิ่งที่พวก เขารัก เปนการเปลี่ยนอารมณอกุศลเปนการให ใหความรักแกโลก แกคนอื่นที่จะไดรับประโยชน จากตนไมเหลานั้น ความสำเร็จของโครงการ ๓๕๐ จึงไมไดสำเร็จ แคการพยายามทำใหปริมาณกาซคารบอนไดออกไซค ลดลงเหลือ ๓๕๐ ppm แตสำเร็จเพราะครูได มีบทเรียนชีวิตใหเด็กๆ ไดศึกษาเพื่อพัฒนาเด็กๆ ไปพรอมกันดวย ทุกเรือ่ งในชีวติ สำหรับชาวปญญา ประทีปจึงเปนบทเรียน และบทเรียนนำไปสูการ พัฒนาตนใหเปนคนดี คุณครูและนักเรียนคือนัก ศึกษาตลอดชีวิต ที่ไดปวารณาตัวตอกันในการ

รวมขัดเกลาตักเตือนกันดวยทาทีของกัลยาณมิตร การศึกษาทีป่ ญ ญาประทีปจึงคอยๆ เติบโตงอกงาม เฉกเชนเดียวกับกลาไมที่กำลังทอยอดออนแตกกิ่ง เล็กๆ ทามกลางสังคมโลกาภิวัตนที่เปลี่ยนชีวิต คนไทยใหทิ้งรางหางหายจากศาสนามาเปนเวลา นาน ทำใหการสรางคนหนึง่ คนใหเปนคนทีส่ มบูรณ ทั้งรางกายและจิตใจไมใชเรื่องงาย และตองใช เวลาตราบชั่วชีวิต แตตราบใดที่แสงธรรมแหง พระพุทธองคยงั คงนำทางใหสรรพสัตวไดดำเนินไป พุทธวิธีที่ปญญาประทีปก็จะทอแสงงดงาม...เพื่อ ใหคนที่นอมธรรมสูตัว...ตื่นรูเบิกบาน จะขอตั้งจิตมั่นในวันนี้ ตั้งจิตดีเพื่อสรางงานการศึกษา จะกาวตามรอยบาทพระศาสดา สืบศรัทธาสองปญญาประทีปงาม

๓๑


สระแกว เขต ๑

ธรรมะ...

สอนศิลปะการใชชีวิต เรื่อง เสาวณีย เพียซุย โรงเรียน บานคลองทราย อ.วังสมบูรณ จ.สระแกว

๓๒

ชีวิตของคนเราลวนมีปญหาเกิดขึ้น และ ตองเรียนรูที่จะแกไขเรื่องที่คาใจนั้นใหไดอยูตลอด เวลา อาจเปนปญหาที่เล็กนอย กระทั่งเปนปญหา ที่ใหญขึ้น แตเราผูเกี่ยวของกับปญหาก็ควรรูจัก เกี่ ย วข อ งอย า งผู รู จั ก ปล อ ยวางและเข า ใจ แมจะไมสามารถละวางไดทั้งหมดก็ตาม แตก็ควร รูจักวางใจใหเกี่ยวของกับสิ่งที่เกิดขึ้นดวยความ รูเทาทัน แลวปญหาที่มีอยูยอมมีทาง���ลี่คลายลง ไดในสักวัน การสอนผู อื่ น ให ท ำตาม ไม ค วรสอน ในขณะทีต่ วั เองมีความโกรธและเต็มไปดวยอารมณ ฉุนเฉียว แต ค วรสอนในขณะที่ ส ติ ป ญ ญามี อ ยู อยางบริบูรณ และควรสอนดวยความปรารถนาดี ที่มาจากใจ เพราะหากสอนโดยการใชอารมณ ผูถูกสอนจะไมจำคำสอนที่ถูกวากลาวตักเตือน แตเขาจะจดจำใบหนาที่ดุราย และกิริยาที่แสดง ความเกรี้วกราดของผูสอน นั่นถือวาเปนความ ทรงจำที่เลวรายของผูถูกสอนตราบนานเทานาน คำพูดที่คนเราเปลงออกมาแตละครั้งถือวา เปนพลังงานของการเปลี่ยนแปลงไปสูภาวะใหม เสมอ อาจเปนไปในทางที่ดีหรือเลวรายก็อยูที่เรา ผูอ อกคำสัง่ เปนหลัก ดวยเหตุทคี่ ำพูดลวนมาจากใจ เปนผูกรองขอมูลของถอยคำ จึงเตือนใหคิดเสีย กอนแลวจึงคอยพูด เพราะเมือ่ เปลงวาจาออกไปแลว นั่นคือจุดเริ่มตนของการเปลี่ยนแปลงที่เราไมอาจ คาดเดาไดวาจะเกิดอะไรขึ้นตามมา จึงจะกลาว ขอคิดเกี่ยวกับคำพูดวา

“ถึงบางพูดพูดดีเปนศรีศักดิ์ มีคนรักรสถอยอรอยจิต แมพูดชั่วตัวตายทำลายมิตร จะชอบผิดในมนุษยเพราะพูดจา” การค น พบว า ตนเองชอบอะไรนั้ น เชื่ อ ว า เปนคุณคาอยางหนึง่ ของการไดเกิดมา แตการคนพบ ความเปนอิสระทีม่ อี ยูใ นตัวเองแลวนำไปสูก ารดำรง ชีวิตอยูดวยความสงบมีคายิ่งกวา เพราะทำใหเรา รูจักจัดระเบียบชีวิตของตัวเองไดงายขึ้น แมวาจะ ไมยิ่งใหญในความรูสึกของคนอื่น แตก็เพียงพอที่ จะทำใหตัวเราคนพบความสุขที่อยูใกลๆ ซึ่งถือวา เปนความสุขที่เรียบงายและงดงามในความทรง จำของการไดชีวิตมา คนที่ไมรูจักการดำเนินชีวิต อยางผูม ปี ญ ญา ไดชอ่ื วาเปนชีวติ ทีม่ ดื บอดจากความ ดีงามทั้งหลาย เพราะเมื่อสติปญญาถูกปดบังการ เห็นสิ่งตางๆ ยอมกลับกลายเปนความพรามัวไป


โปรดทำความเขาใจไวเสมอวา ไมมีอะไรที่เราไมรู เสียเลย และก็ ไมมีอะไรที่เรารู ไปเสียทุกอยาง

๓๓


ในทีส่ ดุ แมวา เราจะไดชอ่ื วามีตาทีม่ องเห็นแตหาก ไรปญญาในการทำความเขาใจ เราก็เปนไดแค คนตาดีทไ่ี มสามารถแสวงหาความดีงามมาประดับ ชีวิตไดเชนเคย โปรดทำความเขาใจไวเสมอวา ไมมีอะไรที่เราไมรูเสียเลย และก็ไมมีอะไรที่เรารู ไปเสียทุกอยาง ถาเราทำความเขาใจอยางนีอ้ ยูเ สมอ เราจะรูวาควรจะปดปญหาที่เปรียบเสมือนเสนผม ที่ บั ง ตาไม ใ ห เ ราเห็ น ภู เ ขา คื อ ความจริ ง ที่ อ ยู เบื้องหนาไดอยางไร บางครัง้ ปญหาของชีวติ ทีเ่ กิดจากเรือ่ งเล็กๆ ที่เราไมเคยมอง กระทั่งกอตัวเปนปญหาที่ใหญ ขึ้นในเวลาตอมา เศษผงเล็กๆ ที่เขาตาคนอื่น เรามักจะชวยเอาออกจากตาของเขาได แตเมื่อ ปญหาอันเปรียบเสมือนเปนผงเล็กๆ ทีเ่ ขาตาตัวเอง เรากลับมีความรูส กึ วามันชางยากลำบากทีจ่ ะทำให ออกไปจากตาได ดังนัน้ เราจึงไมควรมองขามปญหา เล็กๆ ทีอ่ ยูใ กลชดิ แตควรรูจ กั มองปญหาทีใ่ กลตวั ดวยใจทีม่ วี จิ ารณญาณ เพือ่ ไมใหสง่ิ ทีเ่ กิดขึน้ กลาย เป น ป ญ หาที่ ใ หญ ยิ่ ง ในโอกาสต อ ไป การปรั บ ทัศนคติของชีวิตถือวาเปนสิ่งสำคัญ เพราะหาก รูจักปรับความเห็นในมุมที่เปนบวก เรายอมรูจัก ที่ จ ะคั ด เลื อ กสิ่ ง ดี ใ ห กั บ ตนเอง แม จ ะอยู ใ น สถานการณที่เลวรายก็ตาม แตหากมีทัศนคติที่ ติดลบมองโลกในแงรา ยแตฝา ยเดียว เรายอมเหมือน คนทีอ่ ยูใ นมุมทีค่ บั แคบ ยอมกอใหเกิดความอึดอัด ขัดเคือง แมจะมีเรื่องดีๆ เกิดขึ้นมากมาย แตก็ ไมสามารถมองเห็นได เพราะเรามองวาทุกอยาง เปนเรื่องเลวรายไปเสียหมด อนาคตที่ควรจะถูก

๓๔

ตอยอดเปนความดีงามจึงยุติบทบาทลงในทันที บางครั้งการพายแพก็ไมใชสิ่งที่ทำใหชีวิต รูสึกแยเสมอไป เพราะหากเคยไดรับแตชัยชนะ เพียงอยางเดียวเรายอมไมสามารถรับรูความรูสึก อีกดานหนึ่งที่เปนความผิดหวัง ดวยเหตุที่ไมเคย แพ เมือ่ วันหนึง่ ความผิดหวังเขามาเยือน ยอมทำให เราระทมตรมตรอมจากภาวะทีพ่ า ยแพนน้ั แตหาก เรี ย นรู ที่ จ ะแพ บ า งในบางโอกาสที่ เ หมาะสม เพื่อยอมรับที่จะแกไขสิ่งที่บกพรองใหดีขึ้น เมื่อได ชัยชนะใหมมาครอบครอง เรายอมรูรสชาติของ ความสมหวังอยางรูคุณ การที่เราผิด พลาดแล วไดรับการใหอภัย จากผูอื่นถือวาเปนความโชคดีอยางมากของชีวิต เพราะเปนการไดรับโอกาสที่จะแกไขสิ่งบกพรอง ใหดีขึ้น ขณะเดียวกันเราก็ควรรูจักที่จะพัฒนา ตนเองใหดีกวาเดิม มิใชยินดีกับการไดรับการ ให อ ภั ย แล ว หยุ ด เรี ย นรู ที่ จ ะแก ไ ข เพราะเมื่ อ วั น หนึ่ ง ที่ ไ ม มี ใ ครเห็ น ใจ เราจะเดี ย วดายจาก คนรอบขางที่เคยเห็นคุณคาในตัวเรา เพราะเรา เปนผูผลักไสใหเขามองเราวาเราเปนคนไรคาดวย ตัวของเราเอง


ชัยภูมิ เขต ๑

“คนดีศรีสุนทร”

ภาพ : creativecommons.org

รุงสางของวันใหม เสียงฟาคำรามกองมา เป น ระยะ หลั ง จากฝนตกหนั ก ตลอดทั้ ง คื น ในขณะที่ผูคนกำลังหลับใหลอยูในออมกอดอัน อบอุ น ของครอบครั ว ครู ห นุ ม ของโรงเรี ย น ไกลปนเที่ยง ที่มีเทือกเขาภูแลนคาทอดตัวยาว อิงแอบเมืองชัยภูมิตลอดซีกตะวันตกของตัวเมือง เขานัง่ ใชสมาธิอยางหนักในการเตรียมงานประจำป ที่สำคัญยิ่งงานหนึ่งของโรงเรียน “คนดีศรีสุนทร” คือโครงการที่มุงเนนฝก ผูเรียนตามหลักไตรสิกขาตามแนวทางการบริหาร งานโรงเรียนวิถพี ทุ ธ ของสำนักงานคณะกรรมการ การศึกษาขั้นพื้นฐาน ซึ่งโรงเรียนสุนทรวัฒนา อำเภอเมืองชัยภูมิ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา

ชั ย ภู มิ เขต ๑ ได ริ เ ริ่ ม ดำเนิ น การมาตั้ ง แต ป พุทธศักราช ๒๕๕๐ โดยการคัดเลือกนักเรียนที่มี คุณธรรมพื้นฐาน ๘ ประการ คือ ขยัน ประหยัด ซื่อสัตย มีวินัย สุภาพ สะอาด สามัคคี และมี น้ำใจ อีกทั้งตองเปนผูที่มีผลงานเปนที่ประจักษ ในการมี คุ ณ ธรรม จริ ย ธรรมที่ เ หมาะสมเป น แบบอยางที่ดีแกโรงเรียนและชุมชน นักเรียนที่ได รับการคัดเลือกเปน “คนดีศรีสุนทร” ในวันประกาศผลจะไดรับการสวมเสื้อครุย ของโรงเรียน และมีการผูกเนคไทเปนสัญลักษณ ในการประกาศตัวเปน “คนดีศรีสุนทร” ตลอด ปการศึกษา ในการจัดงานมอบรางวัล “คนดีศรี สุนทร” ของทุกๆ ป จะมีนักเรียนที่ไดรับรางวัลนี้

เรื่อง ประเมิน บุญเสนา โรงเรียน สุนทรวัฒนา อ.เมือง จ.ชัยภูมิ

๓๕


เพิม่ จำนวนมากขึน้ ๆ ในทุกสายชัน้ ดังนัน้ จึงมีนกั เรียน ที่สวมเครื่องแบบนักเรียน ผูกเนคไท สัญลักษณ “คนดีศรีสุนทร” เครื่องหมายของแบบอยางที่ดี ที่ เ ด น เป น สง า กระจายอยู ใ นกลุ ม ของนั ก เรี ย น ทัง้ โรงเรียน ตอไปนี้ เปนบันทึกของนักเรียนโรงเรียน สุนทรวัฒนา หนึ่งในจำนวนนักเรียนหลายๆ คน ที่ไดครองตำแหนง “คนดีศรีสุนทร” ......... “ฉั น ดี ใ จมากๆ ที่ ไ ด ถู ก คั ด เลื อ กเป น เยาวชนคนดีศรีสุนทร เเละที่ฉันไดเปนคนดีศรี สุนทรนี้ เพราะฉันสะสมความดีไว คุณครูเเละเพือ่ นๆ ถึงเลือกฉันใหเปนคนดีศรีสุนทร (ฉันภูมิใจมากที่ ไดเปนคนดีศรีสุนทร เเละภาคภูมิใจกับตนเองที่ ไดเปนคนดีศรีสนุ ทร) อยากจะใหโครงการนีม้ ตี ลอด เพื่อจะใหนองๆ รุนหลังๆ ไดเปนเยาวชนคนดี ศรีสนุ ทร เเละเพือ่ นๆ หรือวานองๆ ที���่ งั ไมไดสวม เนคไทก็อยาเพิ่งเสียใจ ถาเราทำความดีเเลวเดี๋ยว เราก็จะไดสวมเนคไทเเหงความดีเองนะคะ (อยา เพิ่งเสียใจ) เเละสุดทายนี้ฉันขอขอบคุณ คุณครู อรทัย เเกวหยอง เเละเพื่อนทุกๆ คนที่เลือกฉัน เปนคนดีศรีสุนทร ขอขอบพระคุณมากคะ จาก สมาชิก หอง ๖/๒ คะ” (นภาพร) “สวัสดีคะ ฉันรูสึกดีใจมากเมื่อฉันไดรับ คัดเลือกเปนเยาวชนคนดีศรีสุนทร ฉันจะทำดี ตอไป และขอใหโครงการเยาวชนคนดีศรีสุนทร อยูคูกับโรงเรียนสุนทรวัฒนาตอไปคะ”

๓๖

ลองฟงความคิดของนักเรียนคนอื่นๆ กัน บางดีมั้ย “ถึงฉันจะไมไดเนคไทและจะไมมีใคร เลนดวยกับฉัน แตฉันก็เปนเด็กดีของพอแมและ ครูบาอาจารย ปากกาหัวใจเขียนชือ่ ครูไวบชู า บันทึก ความดีสูงคานำมาเปนแนวทางสู สังคมวุนวายขอ สงใจมายืนขางครู ครูอยูสังคมจึงอยู ศิษยเชิดชู ครูในดวงใจ” แมคืนวันผันเปลี่ยน ปแลว ปเลา เหลาครู ผูกลาในการสรางสรรคปนแตงเยาวชนตัวนอยก็ ไมเคยทอถอย ยิง่ เนิน่ นานวันทีผ่ นั ผานประสบการณ ชีวติ ยิง่ ทำใหความแข็งแกรงในการสรางงานสราง คนสร า งแผ น ดิ น เพิ่ ม ขึ้ น ดั ง เฉกเช น โครงการ “คนดีศรีสุนทร” ในวันนี้


สระแกว เขต ๑

ความสำเร็จ ที่เกินฝน

มนุษยเราไมวาจะเกิดมาจากตระกูลเศรษฐี มีสมบัตมิ ากมาย หรือจะเกิดมาจากตระกูลยากจน ข น แค น ก็ ต าม ล ว นแต มี ค วามใฝ ฝ น ให ต นเอง ประสบกับความสำเร็จในสิ่งที่ดีๆ กันทั้งนั้น แต ความใฝฝนของคนร่ำรวยก็เปนอีกระดับหนึ่ง และ ความใฝ ฝ น ของคนยากจนก็ เ ป น อี ก ระดั บ หนึ่ ง สวนใครจะสามารถเดินไปสูความสำเร็จตามที่ตน ใฝฝนไวไดหรือไมนั้นก็ขึ้นอยูกับความประพฤติ ของคนคนนั้นเอง ผมก็เปนอีกคนหนึ่งที่มีความ

ใฝฝนในความสำเร็จไมตางจากไปคนอื่นๆ แต ความใฝฝนของผมนั้นเกิดขึ้นบนพื้นฐานของการ เจียมเนื้อเจียมตัว เพราะฐานะความเปนอยูใน ขณะนั้นเปนสิ่งที่บีบคั้นใหสามารถใฝฝนไดเพียง ขอใหไดเรียนจบในระดับมัธยมศึกษาปท่ี ๓ เทานัน้ ผมเกิดจากครอบครัวชาวนาที่พอแมมีลูก หลายคน ในจังหวัดบุรีรัมย เมื่อ ป พ.ศ. ๒๕๐๔ ทั้งคุณพอคุณแมไมไดเรียนหนังสือ ผมมีพี่นอง ๑๑ คน โดยผมเปนคนที่ ๑๐ พี่ๆ ทุกคนก็ไมได

เรื่อง จีรศักดิ์ จะยันรัมย โรงเรียน บานดาน (ราษฎรบำรุง) อ.เมือง จ.สระแกว

๓๗


เรียนหนังสือเชนกัน กิจวัตรประจำวันของพวกเรา ก็คือตองตื่นแตเชาเพื่อออกไปจับตั๊กแตนโดยผม มีหนาทีส่ ะพายตะของซึง่ เปนอุปกรณสำหรับใสปลา แตขณะนั้นเปลี่ยนจากปลาเปนใสตั๊กแตนแทน เพราะชวงนั้นภาคอีสานแหงแลงติดตอกันหลายป การจับตัก๊ แตนก็ไมมขี น้ั ตอนทีย่ งุ ยากมากนัก เพียง แตใชกิ่งไมตีไปตามพื้นหรือบริเวณที่มีหญาแหง หากบริเวณใดมีตั๊กแตน มันก็จะบินออก พวกเรา ก็จะไลจับ แลวนำมาคั่ว โขลกใสพริกกับเกลือใส น้ำเล็กนอย จิ้มกับผักริมรั้วก็เปนอาหารอันวิเศษ ของพวกเราแลว ตอมาครอบครัวของเราทนตอ

๓๘

สภาพแหงแลงไมไหว คุณพอจึงอพยพมาอยูที่ อำเภอสระแกว จังหวัดปราจีนบุรี การที่ไดมาอยู ในที่แหงใหมนี้ทำใหพวกเรามีความสุขมากขึ้น เพราะที่นี่อุดมสมบูรณ ผมจำไดวาคุณพอไดสราง เพิงที่พักตอออกจากยุงขาวของปาซึ่งเปนพี่สาว ของทาน คุณพอจะสงพี่ๆ ไปรับจางทำนากับผูที่ มีฐานะดีในละแวกนัน้ โดยไดคา จางเปนขาวเปลือก หากป ใ ดได ผ ลผลิ ต ดี เ จ า ของนาก็ จ ะแบ ง ป น ขาวเปลือกใหมาก แตถาหากปใดผลผลิตนอย เจาของนาก็จะแบงปนขาวเปลือกใหนอยตามไป ด ว ย จากความขยั น ของทุ ก คนทำให พ วกเรา


การนำสิ่งของไปขายแตละครั้งผมสังเกตเห็น คุ ณ แม ห ยิ บ ตะปู ที่ ว างขายที่ ร า นมานั บ ตอน คิดเงินทุกครั้ง คุณแมบอกวานี่เปนวิธีคิดเงิน ของทาน ทานบอกวาโตขึ้นตองเรียนหนังสือ จะไดคิดเลขเปน สามารถเก็บเงินซื้อนาเปนของตนเองไดทุกคน ภาคภูมิใจมากเนื่องจากเปนสมบัติชิ้นแรกของ ครอบครัว ตอมาพี่ๆ ไดแยกไปมีครอบครัวใหม ทำให คุ ณ พ อ และคุ ณ แม ต อ งทำงานหนั ก ขึ้ น จนกระทั่งคุณแมตั้งทองนองสาวคนเล็กชวงนี้ชีวิต ก็เริ่มลำบากอีกครั้ง หลังจากคลอดนองคนเล็ก คุณแมก็มีอาการเจ็บปวยบอยๆ นองก็ไมแข็งแรง เนื่องจากตอนตั้งครรภคุณแมทำงานหนักและขาด การดูแลตนเอง แตก็สามารถทำงานชวยคุณพอ ไดบา ง วางจากการทำนา คุณแมกจ็ ะไปเก็บดอกหญา หรื อ ที่ ช าวบ า นเรี ย กว า ดอกแขมใช ส ำหรั บ ทำ ไมกวาด นำมาตากแดดใหแหงมัดเปนกำ แลว หาบไปขายที่ตลาดบานแกง ซึ่งผมจะติดตามคุณ แมไปดวยทุกครั้ง การไดไปตลาดเปนสิ่งที่ทำให ผมตื่นเตนและชื่นชอบมาก เพราะไดพบกับผูคน มากมาย และมีสิ่งของใหดูหลากหลาย การนำ สิ่งของไปขายแตละครั้งผมสังเกตเห็นคุณแมหยิบ ตะปูที่วางขายที่รานมานับตอนคิดเงินทุกครั้ง คุณ แมบอกวานี่เปนวิธีคิดเงินของทาน ทานบอกวาโต ขึ้นตองเรียนหนังสือ จะไดคิดเลขเปน ดูแมเปน ตัวอยาง คิดเลขก็ไมเปน เพราะไมไดเรียนหนังสือ ตอมาประมาณป ๒๕๑๒ ทางการไดเปดโรงเรียน ครั้งแรกที่ศาลาวัดบานคลองน้ำใส เด็กในหมูบาน ตางดีใจที่จะไดไปโรงเรียน ผมไปโรงเรียนดวย กางเกงขาสั้นสีดำและเสื้อยืดทหารคอกลมสีเขียว ขี้มาซึ่งเปนของพี่เขย ทุกคนก็แตงตัวไมตางจาก ผมนัก เพราะเพื่อนๆ ก็มีฐานะยากจนเชนกัน

คุณครูมาสอนบางไมมาบาง และในทีส่ ดุ ก็หายไปเลย ตอมามีการเปดเรียนอีกครั้งโดยมีคุณครูสมศักดิ์ ปกษี มาทำการสอน สอนไดระยะหนึ่งโรงเรียนก็ ป ด อี ก เพราะท า นถู ก เกณฑ ไ ปเป น ทหาร และ ประมาณ ป ๒๕๑๔ โรงเรียนก็ไดเปดเรียนอยาง เปนทางการอีกครั้งโดยมีคุณครูประภัสร พนมเชื้อ เปนครูสอน เมือ่ ผมเรียนจบชัน้ ประถมศึกษาปที่ ๔ จากโรงเรียนบานคลองน้ำใส ก็ไปศึกษาตอชัน้ ประถม ศึกษาปที่ ๕ ที่โรงเรียนบานดาน (ราษฎรบำรุง) โดยมีคุณครูพิศมัย ชาวบน เปนครูประจำชั้น ซึง่ ขณะนัน้ ผมไดไปอาศัยอยูท ว่ี ดั โคกปฆ อ งจนเรียน จบชั้นประถมศึกษาปที่ ๗ ขณะสอบไล เ พื่ อ จบชั้ น ประถมศึ ก ษาป ที่ ๗ นัน้ คุณแมกม็ าเสียชีวติ ลง ทำใหผมเสียใจมาก สับสนกับชีวิตพอสมควร เพราะชวงนั้นเปนชวงที่ ตองศึกษาตอ คุณพอบอกวาใหออกมาชวยทาน ทำงานเพราะไมมีเงินสงใหเรียน และใหชวยเลี้ยง นองเพราะนองก็ยงั เล็กอยู ความใฝฝน ของผมตอง จบลงเชนนั้นหรือ ผมรูสึกนอยใจและผิดหวังมาก แตผมยังโชคดีที่ผมมีคุณครูที่เปยมไปดวยความ เมตตา คือคุณครูสุนีย สกาญจนชัย ทานเรียกผม ไปพบและถามวาทำไมไมเรียนตอ ผมก็ใหเหตุผล ตามทีก่ ลาวมาแลว ทานบอกวาจะหาผูอ ปุ การะให ทานจึงพาไปพบเจาของโรงเลื่อยจักรแหงหนึ่งทาน ไมมีลูก แตปรากฏวาเจาของโรงเลื่อยจักรไดขาย กิ จ การไปแล ว และย า ยไปอยู ที่ จั ง หวั ด ลำปาง คุณครูทานก็ใจดี พาผมไปสมัครเรียนแลวบอกผม

๓๙


จึงทำใหผมไดแนวคิดในการทำงานคือ ตองเคารพโอกาสที่ ไดรับ

วาทานจะสงเสียผมเอง ผมดีใจมาก และผมก็สอบ ไดหอง ๑/๑ ที่โรงเรียนสระแกว โดยผมไปอาศัย อยูท วี่ ดั สระแกวระยะหนึง่ ก็มาเช���าหองรวมกับเพือ่ นๆ ๘ คน ในโรงเรียนแหงนี้เพื่อนๆ ดีกับผมมาก ทุกคนใหความเปนกันเองและผมก็มีเพื่อนสนิท คนหนึง่ เราสนิทกันมากเพราะมีฐานะยากจนเชนกัน ดีที่เพื่อนยังมีทั้งพอและแมอยูครบ ผมกับเพื่อน รับจางขายของในสหกรณของโรงเรียนไดวนั ละ ๕ บาท กลางวันก็หอขาวไปกิน เมื่อมีความทุกขผมกับ เพือ่ นก็จะปรับทุกขกนั ใหกำลังใจกัน สวนมากแลว เพื่อนจะเปนฝายใหกำลังใจผมมากกวา เพื่อนคน ที่ผมกลาวถึงนี้ปจจุบันก็คือทานพระมหาภาวศุทธิ์ เทวธฺมโม (ป.ธ.๙,น.บ.,น.บท.) แหงอาศรมเกพลิตา นั่นเอง เมื่อจบชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๓ ผมก็สอบได เปนนักเรียนทุนโครงการครูทุนตำบลของจังหวัด ปราจีนบุรี เรียนจบระดับ ป.กศ.ที่วิทยาลัยครู เพชรบุรีวิทยาลงกรณ เริ่มรับราชการในป ๒๕๒๕ ตำแหนงครู ๑ ระดับ ๑ ที่โรงเรียนบานบะขมิ้น ๔๐

(วัชรอนุสรณ) อำเภอสระแกว จังหวัดปราจีนบุรี ตอมาป ๒๕๓๐ ยายมาสอนทีโ่ รงเรียนบานคลองน้ำใส ซึ่งเปนโรงเรียนที่ผมเคยเรียนมาตั้งแตชั้นประถม ศึกษาปที่ ๑ ขณะนั้นก็ศึกษาในระดับปริญญาตรี และจบจากมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช บริหาร การศึกษารุน ที่ ๙ เมือ่ ป ๒๕๓๙ สอบเปนผูบ ริหาร โรงเรียนไดโดยดำรงตำแหนงอาจารยใหญโรงเรียน บานคลองทราย กิ่งอำเภอ วังสมบูรณ จังหวัด สระแกว ในวันทีผ่ มปฏิบตั งิ านในตำแหนงผูบ ริหาร โรงเรียนวันแรกคุณพอก็ไดเสียชีวิตลงในวันนั้นเอง ป ๒๕๔๐ ย า ยมาดำรงตำแหน ง อาจารย ใ หญ โรงเรียนบานเนินสวนออย อำเภอเมืองสระแกว จังหวัดสระแกว ป ๒๕๔๕ ดำรงตำแหนงผูอ ำนวยการ โรงเรียนบานเนินสวนออย และป ๒๕๔๗ ก็ยาย ไปดำรงตำแหนงผูอำนวยการโรงเรียนบานดาน (ราษฎรบำรุง) ซึ่งเปนโรงเรียนที่ผมเคยเรียนมา ตั้งแตชั้นประถมศึกษาปที่ ๕-๗ ปจจุบันผมจบ ปริญญาโทบริหารการศึกษาจากมหาวิทยาลัยสุโขทัย ธรรมาธิราช จากความสำเร็จที่กลาวมาทั้งหมดนี้มิใช ผมเปนคนเกง แตผมเปนคนโชคดีทไี่ ดพบกับคนดีๆ ไมวาจะเปนคุณพอ คุณแม พี่ นอง ครู เพื่อน ผูบังคับบัญชา และเพื่อนรวมงาน จึงทำใหผมได แนวคิดในการทำงานคือ ตองเคารพโอกาสทีไ่ ดรบั เชื่อฟงพอ แม ครู อาจารย เคารพผูบังคับบัญชา ทำงานดวยความมุงมั่น จริงจัง ทุมเท ซื่อสัตย ประกอบกับตองอดทนและเพียรพยายาม ทุกอยางก็ สำเร็จไดดวยดี


การศึกษา

ตองเริ่มตนดวยความสำคัญของนักเรียน และจบลงดวยความสำคัญของนักเรียน

ปวย อึ้งภากรณ


ลพบุรี เขต ๒

เยาวชน

อาสาพัฒนา

วัด เปนสถานที่ทางศาสนา ตามปกติแลว จะมีเสนาสนะและอาคารถาวรวัตถุตางๆ เปนที่ พำนักอาศัย ศึกษา ปฏิบัติพระธรรมวินัย และ ประกอบศาสนกิจของพระภิกษุ สงฆ ตลอดจน เป น ที่ บ ำเพ็ ญ กุ ศ ลต า งๆ นอกจากนี้ วั ด ยั ง เป น ศู น ย ก ลางบริ ก ารทางการศึ ก ษาและทางสั ง คม รวมทั้ ง เป น แหล ง ส ง เสริ ม ศิ ล ปวั ฒ นธรรมและ ประเพณี วัดทั้งหลายมีฐานะทางกฎหมาย คือ เปนนิติบุคคลเทาเทียมกัน แตในทางพระวินัย มีฐานะแตกตางกัน ดังนั้น ตามพระราชบัญญัติ คณะสงฆ พ.ศ. ๒๕๐๕ ไดจำแนกวัดออกเปน ๒ ชนิด คือ สำนักสงฆ และวัดทีไ่ ดรบั พระราชทาน วิสุงคามสีมา

คำวา “วัด” เปนคำเรียกชื่อ ศาสนสถาน แบบคำไทย โดยที่มาของคำวา “วัด” นี้ ยังไมมี ขอยุติดวยบางคนอธิบายวา มาจากคำวา “วต วา” ในภาษาบาลี แปลวา เปนที่สนทนาธรรม บางก็วามาจาก “วัตร” อันหมายถึงกิจปฏิบัติหรือ หนาที่ของพระภิกษุที่พึงกระทำ หรือแปลอีกอยาง ว า การจำศี ล ซึ่ ง วั ด (วั ต ร) ตามนั ย นี้ จึ ง น า จะ หมายถึงสถานที่ซึ่งพระภิกษุสงฆใชเปนที่จำศีล ภาวนา หรือสถานที่ที่พระสงฆใชปฏิบัติภารกิจที่ พึงกระทำนั่นเอง แตก็มีบางคนสันนิษฐานวามา จากคำวา “วัดวา” อันหมายถึงการกำหนดขอบเขต ของดินแดนทีส่ รางเปนศาสนสถาน เพราะวัดกับวา มีความหมายอยางเดียวกัน คือ การสอบขนาด

เรื่อง พัชรินทร ศรีวิชัย โรงเรียน บานหนองมะคา ต.หนองมะคา อ.โคกเจริญ จ.ลพบุรี

๔๓


กิจกรรมเยาวชนอาสา พัฒนาสรางสรรคสังคม

๔๔

หรือปริมาณของสิ่งตางๆ เชน ความยาว ความ ศาสนา เชน วันวิสาขบูชา ก็จะมีนักเรียนเขารวม กวาง เปนตน วัดในนัยอยางหลังนี้จึงหมายถึง ปฏิบตั ธิ รรม รักษาศีล เจริญภาวนา ทำใหเยาวชน พื้นที่ อาสาพัฒนาไดฝกจิตใจ ใหเปนคนดีมีศีลธรรม และเปนเยาวชนตนแบบดานศีลธรรม ทีม่ คี ณุ ธรรม เยาวชนอาสาพัฒนา พื้นฐาน และเปนพุทธศาสนิกชนที่แทจริงตอไป ผูนำเยาวชนอาสาพัฒนาวัด มีแนวคิดจาก เด็กชายอิทธิพล ดิษสร เปนประธานนักเรียนใน อันคนเราอยากรูดีวามีคา โรงเรียนบานหนองมะคา อำเภอโคกเจริญ จังหวัด อยูท่วี าความประพฤติบังเกิดผล ลพบุรี เรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๓ ไดรวม หากทำดีมีศีลทานบันดาลตน ความคิดกับเพือ่ นๆ ในหองเรียนพากันจัดตัง้ ชมรม บรรดาชนยอมชมเชยเผยความดี เยาวชนอาสาพัฒนา มีสมาชิกในโรงเรียนจำนวน แตหากวาทำตัวใหมัวหมอง ๔๕ คน มีสมาชิกในระดับชัน้ ประถมศึกษาปที่ ๕-๖ คนทั้งผองยอมนินทาวาอึมี่ และมีนกั เรียนชัน้ มัธยมศึกษาปท่ี ๑-๓ เปนเยาวชน ใจไรธรรมยอมพบกรรมตามราวี อาสารวมทำกิจกรรมตางๆ ภายในวัดหนองมะคา แตทำดีคนเชิดชูรูคาตน ในวันสำคัญตางๆ เยาวชนอาสาพัฒนาจะพากัน ร ว มกิ จ กรรม เช น วั น พระ วั ด ทอดกฐิ น วั น สรุปกิจกรรมอาสาพัฒนา ทอดผาปา วันประเพณีไทย ตางๆ วันพระก็จะ ผลการปฏิบัติงานกิจกรรมนี้ทำใหเยาวชน นำเพื่อนๆ ไปรวมกันทำบุญตักบาตร ฟงธรรม อาสาพัฒนาเกิดความสุขใจในสิ่งที่ไดทำและมี และกวาดเก็บศาลาวัด และวันทอดผาปา วัน ความสุขในการทำกิจกรรมแตละครั้งที่เขารวม ทอดกฐิน ก็นำเพื่อนๆ เยาวชนอาสาพัฒนาไป กิจกรรมอาสาพัฒนาตางๆ ภายในวัด และจะนำ รวมกิจกรรม ดูแลประชาชนที่มารวมบุญในวัด ความรูที่ไดในการปฏิบัติกิจกรรมตางๆ นี้ไปใชใน เก็บอุปกรณ ทำความสะอาด ลางชาม ลางแกว ชีวิตประจำวันใหเกิดการพัฒนาตนเองใหมีความ ลางหองน้ำ ทำใหเยาวชนอาสาพัฒนามีความสุข รับผิดชอบ รักษาความเปนประเพณีไทย วันสำคัญ และสนุกในสิ่งที่ไดปฏิบัติ เยาวชนอาสาพัฒนาได ของไทย และสืบทอดพระพุทธศาสนาใหคงอยู ร ว มกั น ทำกิ จ กรรมร ว มกั บ ชาวบ า นในหมู บ า น คูกับสังคมไทยตอไป ในงานศพ งานบวช และในวันสำคัญทางพระพุทธ


บุรีรัมย เขต ๒

ชวนกันทำดี กระบวนการชวนกันทำดี สรางสุขใหสังคม เป น การปฏิ บั ติ โ ครงงานที่ มี ห ลั ก การสำคั ญ ว า ทุกคนตองรวมกันทำดีอยางมีปญญา เนนการ ปฏิบัติจริง รณรงคสรางจิตสำนึกดีอยางจริงจัง ทำดวยความทุมเท เพื่อใหความรูความเขาใจที่ รวมเผยแพรรณรงคไปนั้นจะชวยแกปญหาดาน ความเสื่อมทรามทางศีลธรรมและสงเสริมการบม เพาะความดีมีคุณธรรม รวมทั้งการขยายความดี มีสวนรวมไปสูบุคคลตางๆ ในโรงเรียน ในชุมชน ของตนเอง และชุมชนอืน่ ทีเ่ กีย่ วของ เริม่ ตนตัง้ แต

การระดมความคิ ด การสั ง เกตสภาพป ญ หา ตระหนักในสภาพของปญหา สืบสาวถึงสาเหตุ คนควาความรูจ ากแหลงตางๆ แลวรวบรวมขอมูล เพือ่ เผยแพรความรูห ลักคุณธรรม ขอมูลทีร่ วบรวม ไดไปยังผูอาน ผูฟง ผูดู และผูเขารว���กิจกรรม เพื่อสรางจิ ตสำนึกดี และปรับประยุกต ใหเปน รูปธรรม ใชในการดำรงชีวิตประจำวัน ติดตาม ปรับปรุงงาน ประเมินผล และสรุปผลการดำเนินงาน คุณครูราตรี นอยพลี ปจจุบันสอนนักเรียน ในระดับชวงชัน้ ที่ ๓-๔ ของโรงเรียนบานบุวทิ ยาสรรค

เรื่อง ราตรี นอยพลี โรงเรียน บานบุวิทยาสรรค ต.จรเขมาก อ.ประโดนชัย จ.บุรีรัมย

๔๕


กระบวนการชวนกันทำดี ไดบำเพ็ญประโยชน ฝก ภาวะผูนำ

๔๖

และเปนที่ปรึกษาชุมนุมจิตอาสาในภาคเรียนแรก สิ่งที่รบกวนจิตใจคือ นักเรียนไมกลาแสดงออก ไมกลาพูดตอที่สาธารณะ ขาดภาวะผูนำ มีจิต อาสาน อ ย จากการสะท อ นความคิ ด ครู ป รั บ ยุทธศาสตรการสอนใหมใหนักเรียนปฏิบัติโครง งานฝ ก เป น ผู น ำโดยมอบหมายนั ก เรี ย นชั้ น ม.๖ เปนผูน ำของนอง ทำดีมจี ติ อาสาใหนอ งดู เมือ่ นอง เกิดความศรัทธา พี่พูดหรือทำในสิ่งที่ดี นองก็จะ คลอยตามและเปนผูต ามทีด่ ี เมือ่ พีเ่ กิดความมัน่ ใจ ในตนเอง ก็จะเปนผูนำที่ดี และทำดีใหนองดูเปน ตัวอยาง โดยใหพี่เปนผูนำจัดอบรมมารยาทใหกับ นองๆ ใหพี่จัดกิจกรรม ชวนนองทำดี พานองๆ บำเพ็ญประโยชนตอ สวนรวม ผลปรากฏวานักเรียน เกิ ด การเปลี่ ย นแปลง กล า แสดงออกมากขึ้ น มีความมัน่ ใจ มีภาวะผูน ำ เปนผูน ำทีด่ ี ไดรว มกัน สรางประโยชนตอ สวนรวม มีจติ อาสา จิตสาธารณะ เสียสละเพือ่ ผูอ น่ื ไดอยางมีความสุข และเต็มกำลัง หลังการฝกทักษะเพื่อเกิดภาวะผูนำ โดย การปฏิบตั โิ ครงงานคุณธรรม แลวการเปลีย่ นแปลง

ทีเ่ กิดขึน้ พบวาการจัดการเรียนการสอนใหนกั เรียน มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนที่ดีขึ้นไดนั้น อยูที่การ จั ด ให มี กิ จ กรรมที่ ห ลากหลาย การสอดแทรก คุณธรรมสรางจิตสำนึกดี มีจติ อาสา ทำไดไมยาก ในบางครัง้ เราสามารถศึกษาพรอมกับนักเรียนไดดว ย และไดเห็นความคิดสรางสรรคอันหลากหลายของ นักเรียน เปนการยืนยันวา “การจัดกิจกรรมการ สอนที่เหมาะสมกับผูเรียน ทำใหผูเรียนเรียนรูได อยางเต็มศักยภาพ” และ “การเขียนบันทึกผล การสอนเปนประจำจะชวยใหผูสอนมีขอมูลที่จะ นำไปปรับปรุงการสอนครั้งตอไปไดดวย” “ชวนกันทำดี สรางสุขใหสังคม” จึงเปน โครงงานคุณธรรมเพือ่ สรางทักษะใหนกั เรียนมีภาวะ ผู น ำ กล า แสดงออกในทางที่ ดี มี จิ ต สำนึ ก ดี มีความรับผิดชอบตอสวนรวม มีคุณธรรมพื้นฐาน ๙ ประการ และไดเรียนรูหลักปรัชญาเศรษฐกิจ พอเพียงของพระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัว การดำเนินงานแบงออกเปน ๒ ระยะ คือ ระยะที่ ๑ เผยแพรสรางจิตสำนึกดี หลัก


คุ ณ ธรรมพื้นฐาน ๙ ประการและความรูห ลัก ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง รวมเชิญชวนใหนกั เรียน รวมมือกันรักษาความสะอาด ทิง้ ขยะลงถัง รวมมือ กันทำความสะอาดพื้นหองเรียน ทำเวรประจำวัน รณรงคหนาเสาธงหลังเคารพธงชาติ ออกเสียง ตามสาย แผนพับใบความรู จัดปายความรูตาม อาคารเรียน หองสมุด ตามมุมความรู ดำเนิน กิ จ กรรมทำความดี ใ ห เ พื่ อ นๆ พี่ ๆ น อ งๆ ดู จัดนิทรรศการตลาดนัดคนทำดี กิจกรรมดูแลจัด สวนหยอมใหสวยงาม กิจกรรมทำความสะอาด หองน้ำนาใช กิจกรรมเผยแพรความรูสูโรงเรียน กิ จ กรรมอบรมมารยาทงาม กิ จ กรรมเก็ บ ขยะ แยกขยะ จำหนายขยะ และแปรรูปขยะเปนสินคา เปนเงินรายไดเขาสูกลุมจิตอาสา ตลอดภาคเรียน ระยะที่ ๒ เผยแพรความรูระยะที่ ๑ อยาง ตอเนือ่ ง เนนย้ำเพือ่ สรางจิตสำนึกดีใหกบั นักเรียน ออกพืน้ ทีต่ ามบานเพือ่ นๆ ในโรงเรียน พบปะคนใน ชุมชนรอบโรงเรียนเพือ่ เผยแพรความรูห ลักคุณธรรม โดยนำปายรณรงคความรูหลักคุณธรรม ติดตาม

หมูบานตามชุมชน พบผูสูงอายุ รับฟงเรื่องราวที่ ดีงาม ใหของฝาก ใหความหวงใยแกทาน ผลการดำเนินงาน เด็กนักเรียนและคนใน ชุมชนไดรับความรูที่ไดรณรงค ปฏิบัติตามหลัก คุณธรรมพื้นฐาน ๙ ประการไดอยางมีความสุข ไดเขารวมกิจกรรมบำเพ็ญประโยชนตอสวนรวม อยางเต็มใจ และเต็มกำลัง สามารถสรางขยะให เกิดสินคาเกิดรายไดจริง และไดเขารวมประกวด โครงงานคุณธรรม เปนตัวแทนระดับเขตพื้นที่ การศึกษาบุรีรัมยเขต ๒ ไปแขงขันระดับภาค ตะวันออกเฉียงเหนือไดรบั รางวัลระดับดีมาก นีค่ อื ผลงานของชุมนุมจิตอาสา โรงเรียนบานบุวทิ ยาสรรค จะรวมดวยชวยกันทำดี สรางสุขใหสังคมตอไป

๑-๒ หวงใยใหกำลังใจ ผูสูงอายุ

๔๗


ลพบุรี เขต ๑

รอยยิ้ม

จากผู ให

การให มิ ใ ช แ ต ใ ห สิ่ ง ของเท า นั้ น แต ก ารให เ วลา ให โ อกาส ให อ ภั ย ใหความชวยเหลือ ใหความจริง ก็เ ปนสิ่งที่ควรกระทำและยึดถื อ ปฏิบัติสิ่งนี้ เรื่อง วีณา บุญสงศรี โรงเรียน โคกลำพานวิทยา อ.เมือง จ.ลพบุรี

๔๘

ภาพกิจกรรมคายอาสาของนักศึกษาจาก มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ยังคงติดตาตรึงใจ ฉันยังไมลืมเลือนพวกพี่ๆ นำสิ่งดีๆ มามอบให พวกเรา ขนม อุปกรณกีฬา เกม และกิจกรรม นันทนาการ ฐานการเรียนรูด ว ยความรักทีบ่ ริสทุ ธิใ์ จ ฉันเปนผูร บั และรับอยางมีความสุข คละเคลาเสียง หัวเราะและรอยยิ้ม สักวันฉันจะเปนผูใหบางนะ ได แ ต ร ำพึ ง กั บ ตั ว เอง จิ ต อาสา จิ ต สาธารณะ เสียงคุณครูอบรมหนาเสาธงถึงโครงการเยาวชน นัน้ ไซรคอื พลังแผนดิน เปนโครงการทีด่ ที ช่ี ว ยสราง ความสัมพันธอันดีระหวาง บาน วัด โรงเรียน ชุมชน ผูที่เกี่ยวของที่จะเปนแรงผลักดันและเสริม สรางใหนักเรียนถึงพรอมดวยคุณธรรมความดี รูรักสามัคคี มีน้ำใจ ความซื่อสัตย เพื่อชวยเหลือ สังคม คนรอบขาง โดยใชเวลาวางใหเกิดประโยชน จะทำใหเยาวชนไดตระหนักถึงผลแหงการมีจติ อาสา ที่จะทำดีโดยมิไดหวังผลตอบแทน ฉันดีใจมากฝนของฉันคงจะเปนความจริง จึงไดชักชวนเพื่อนๆ เขาสมัครรวมโครงการทันที คุณครูที่รับผิดชอบโครงการ ๓ คนปรึกษากัน อยางเบาๆ จะทำอยางไรดีหนอ เด็กอยากทำ กิ จ กรรมแต โ รงเรี ย นไม มี ง บประมาณที่ จ ะ

สนับสนุน จะขอบริจาคจากครูและเด็กนักเรียน ก็คงไมเหมาะ เพราะโรงเรียนของเราจะจัดกองผาปา เร็ ว ๆ นี้ พวกเราคงต อ งช ว ยเหลื อ เด็ ก กั น นะ ฉันซาบซึ้งถึงความเมตตาของคุณครู บอยครั้งที่ ฉั นเห็นคุณครูวีณาหิ้วอาหารและขนมหลายถุ ง และฉันก็เขาไปรับของชวยคุณครู คุณครูขอบใจ ฉันถามวาอาหารและขนมเหลานี้คุณครูทานอื่น ฝากซื้อมาใชไหมคะ คุณครูตอบวามีบางสวนที่ซื้อ มาฝากแทนคำขอบคุณ ฉันถามวาตองใหขนม ทุกครัง้ ดวยหรือคะ คุณครูตอบวา การใหมใิ ชแตให สิ่งของเทานั้น แตการใหเวลา ใหโอกาส ใหอภัย ใหความชวยเหลือ ใหความจริง ก็เปนสิ่งที่ควร กระทำและยึดถือปฏิบตั สิ ง่ิ นี้ ทุกครัง้ ทีม่ กี ารแขงขัน เพื่อเปนตัวแทนของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา ลพบุรี เขต ๑ ฉันกังวลเมื่อตองพบวาโรงเรียน ทีร่ ว มแขงขันเปนโรงเรียนทีม่ ชี อ่ื เสียงประจำจังหวัด คุณครูวณี าทานบอกวา ครูไมตอ งการใหรว มแขงขัน เพื่อชนะ แตครูเพียงหวังวาอยากใหพวกเธอแสดง ศักยภาพของนักเรียนอยางเต็มความสามารถ ซึ่ง โรงเรียนของเราเปรียบไดกับไมขีดไฟ ซึ่งแสงนั้น ไมสวางพอที่จะใหทานตะวันหันดอกมาหาเหมือน ดวงอาทิตย ครูหวังเพียงใหทุกคนไดรับรูว���ยังมี


โรงเรียนโคกลำพานวิทยาอยูใ นมุมหนึง่ ของจังหวัด ลพบุรเี ทานัน้ เอง ครัง้ นีก้ เ็ หมือนกัน ฉันไดแตภาวนา กับหลวงพออินทร ซึ่งเปนที่พึ่งทางใจของชาวบาน โคกลำพาน ชวยลูกดวยนะหลวงพอขา ฉันภาวนา อยูในใจ และแลวคุณครูเรียกฉันไปพบและบอก แกฉันวา พรุงนี้เปนวันอาสาฬหบูชา เธอควรนำ กิ จ กรรมจิ ต อาสาที่ เ ธออยากทำไปบอกบุ ญ ที่ วัดโคกลำพานสิจะ คุณครูแนะนำและสอนคำพูด ทีฉ่ นั ตองพูด ตลอดคืนนอนฉันไมหลับตืน่ เตนมาก

ถาไดสกั ๕๐๐ บาท ก็คงจะดีนะ พีป่ ระธานนักเรียน พูดขึน้ ฉันกมลงกราบพระประธานทีว่ ดั โคกลำพาน กอนที่จะกลาวความเปนมาของกิจกรรมสานฝน ปนรอยยิ้ม ดวยความมุงมั่นทุกคนเงียบกริบฟงฉัน อยางใจจดจอจนสิ้นคำพูดคำสุดทาย ฉันถือพาน รอรับบริจาคดวยความตืน้ ตัน น้ำตาซึมโดยไมรตู วั เสียงเหรียญกระทบพานคอยเงียบหายเพราะมีแต ธนบัตรเรียงรายหลากสี สองมือนอยๆ คอยบรรจง นับอยางตืน้ ตันใจ น้ำตาแหงความปตไิ หลมาเออตา

กิจกรมสานฝน ปนรอยยิ้ม

๔๙


มื อ ของฉั น สั่ น เทาเพราะจำนวนเงิ น ที่ นั บ ได ถึ ง ๕,๑๕๐ บาท ฉันดีใจมาก กมกราบขอบพระคุณ ทุ ก ๆ ท า นที่เ ห็น ความสำคั ญ ของเยาวชนที่จ ะ ทำความดี และแลวฝนแรกของฉันเริ่มตนที่โรงเรียน วัดโปงนอย นำอุปกรณเครื่องเขียน อุปกรณกีฬา ขนม ซีดีการตูนเสริมปญญาและการจัดกิจกรรม ฐานตางๆ ดังนี้ หลอสวยดวยมือพี่ พี่รองนองรำ รูหนาไมรูใจ อยาทิ้งหนูไป เรื่องเลาเราพลัง ตน กลาแหงความดี ฉันและเพื่อนๆ ๑๗ คน ดำเนิน กิจกรรมดวยตนเอง ฉันภูมิใจที่ฉันไดเปนผูให อยางเต็มตัว เสียงกระซิบเบาๆ จากชาวบานที่มา ดูกิจกรรมที่ฉันและเพื่อนจัดขึ้น ไดชื่นชมการจัด กิจกรรมของพวกเรา คุณครูวีณายกนิ้วโปงและให กำลังใจอยูเ คียงขางตลอดเวลาจนกิจกรรมเสร็จสิน้ นองๆ โรงเรียนวัดโปงนอยโบกมืออำลา กลาว ขอบคุณ บอกดวยน้ำเสียงใสวา พีๆ่ มาหาพวกหนู อีกนะ นอกจากนี้สิ่งของดังกลาวฉันใหโรงเรียน กิจกรรมออมทรัพย ประหยัดใช ไมขัดสน

๕๐

วัดโปงนอยไปนั้นฉันก็ไมลืมที่จะมอบใหนองนอย จากโรงเรียนโคกลำพานดวยเชนกัน แตภารกิจ ไมสิ้นสุ ด เพียงเทานี้ ฉั นและเพื่อนไดที่ ปรึกษา คุณครูที่รับผิดชอบกิจกรรม ซึ่งมีความคิดเห็น ตรงกันวาโรงเรียนของเราคงจะมีครอบครัวนักเรียน บางครอบครัวที่ลำบากยากจน ที่ตองการความ ชวยเหลือนะ พวกเราสำรวจได ๓ ครอบครัว ที่มีความเหมือนและแตกตางกัน ครอบครัวแรก เปนพีน่ อ งอยูท โี่ รงเรียนชัน้ อนุบาล ป.๑ และ ป.๓ รวม ๓ คน อาศัยอยูก บั ยาทีเ่ ปนโรคมะเร็งผิวหนัง พอตายได ๕ เดือน แมหนีไป ครอบครัวที่สอง อาศั ย อยู กั บ ยายและน า ที่ เ คยเป น ศิ ษ ย เ ก า เป น โรคภูมติ า นทานบกพรองพิการขาเดินไมได สภาพ ของบานเกาและโยเย ครอบครัวที่ ๓ ภาพที่เห็น ขณะที่ไปมอบสิ่งของใหก็คือ ยายใชขาของตัวเอง ครอมหลานซึ่งพิการเพื่อปอนขาวตม และหลาน อีกคนหนึ่งพิการขาเดินไมได นั่งอยูขางๆ กัน บานนี้จึงมีคนพิการ ๒ คน ที่คนแกตองคอยดูแล


นอกจากนีส้ ภาพของบานยังแชนำ้ ครำสงกลิน่ เหม็น พื้นบานอยูหางน้ำครำแคศอกเดียว ทุกครอบครัว ดีใจยกมือไหวทั้งๆ น้ำตาขณะรับขาวสารและ อาหารแหงที่นำมามอบให ผูอำนวยการโรงเรียน ไดกลาวใหกำลังใจที่จะตอสูกับชีวิตตอไป ฉันเห็น รอยยิ้มบนคราบน้ำตา และคิดไปวาของที่มามอบ ใหจะประทังชีวิตไดสักกี่วัน แตก็ยังดีที่คนพิการ ไดรับเงินดูแลจากรัฐบาลแตเปนเพียงสวนนอย เทานั้นที่จะจุนเจือชีวิตไปวันๆ ฉันคิดวาสิง่ ตางๆ ทีฉ่ นั ไดกระทำดวยตนเอง ไดเรียนรูก ารทำงานรวมกับผูอ น่ื ไดฝก การแกปญ หา เฉพาะหนา รูส กึ ภาคภูมใิ จทีไ่ ดฝก ความรับผิดชอบ ตอหนาที่ที่ไดรับมอบหมาย ไดมีโอกาสเสียสละ เพื่อสวนรวม ทำใหรูสึกวาตนเองมีคุณคา หรือ รวมกันกระทำกับเพื่อน พี่ และนองๆ เปนการ สรางความสัมพันธอันดีระหวางบาน วัด โรงเรียน ชุมชน ผูท เ่ี กีย่ วของไดรวู า การทำความดีไมใชเรือ่ ง ยาก เราทุ ก คนสามารถทำความดี ไ ด โ ดย ไมตอ งเดีย๋ ว ทีจ่ ะเปนแรงผลักดันและเสริมสรางให ฉันถึงพรอมดวยคุณธรรมความดี รูรักสามัคคี มี น้ ำ ใจ ความซื่ อ สั ต ย เพื่ อ ช ว ยเหลื อ สั ง คม คนรอบขาง โดยใชเวลาวางใหเกิดประโยชนและ ไดตระหนักถึงผลแหงการมีจิตอาสาที่จะทำดีโดย มิไดหวังผลตอบแทน และความดีที่ฉันไดกระทำ ดังกลาวกอเกิดผลดีตอฉัน ครอบครัว โรงเรียน เพราะฉันไดรับรางวัลชนะเลิศ โครงงานคุณธรรม ระดับชวงชั้นที่ ๓ ผานการประเมินมาตรฐาน ศีลธรรมและคุณธรรมระดับดีเยี่ยม ตอบปญหา ธรรมะทางกาวหนา ชมเชยอันดับ ๓ ระดับประเทศ เปนผูมีความประพฤติตนดวยความซื่อสัตย ของ คณะกรรมการปองกันและปราบปรามทุจริตแหงชาติ โครงงานคุณธรรม ระดับชวงชั้นที่ ๓ ไดรับรางวัล เหรียญทอง งานศิลปหัตถกรรมระดับภาคกลาง และภาคตะวันออก รองชะเลิศโครงงานเอกลักษณไทย ระดับชวงชั้นที่ ๓ ของสถาบันวิจัยภาษา และ

ฉันเห็นรอยยิ้มบนคราบน้ำตา และคิดไปวาของ ที่มามอบใหจะประทังชีวิตไดสักกี่วัน

วัฒนธรรม - เอเชียมหาวิทยาลัยมหิดล และ สำนักงานเสริมสรางเอกลักษณของชาติ สำนักงาน ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ฉั น ได รั บ รอยยิ้ ม จากการที่ ไ ด เ ป น ผู รั บ เปลี่ ย นเป น ผู ใ ห และให อ ย า งมี ค วามสุ ข จาก ๓ สถานที่ที่แตกตาง ดวยจิตอาสาที่ทำจะความดี ตอไป ฉันภาคภูมใิ จมากทีไ่ ดรบั รางวัลเปนผูม คี วาม ประพฤติดี มีคุณธรรม สมควรไดรับการยกยอง ใหเปนตัวอยางที่ดีแกเด็กและเยาวชนของกรม ศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม ในวันทีป่ ระชุมกำนัน ผูใหญบานของจังหวัดลพบุรี เพื่อนคุณครูวีณาที่ เปนผูใหญบาน มากลาวชมคุณครูวาเกงที่ทำให นักเรียนไดรับรางวัล คุณครูบอกเพื่อนวาครูเปน เพียงผูเติมเต็มในบางสวนที่ขาดหาย เด็กคนนี้ เติบโตในครอบครัวที่เลี้ยงดูดวยความรัก ความ อบอุนและความเขาใจ พื้นฐานจิตใจของเด็กดี คิดดี ทำดี โรงเรียนและบานคือวิมานเพราะสือ่ สาร ดวยความรัก ใชไหมไมขีดไฟกานนอยของครู ครู แ ตะบ า ฉั น จริ ง สิ น ะ ความสุ ข คื อ ให โ ดย ไมหวังผลตอบแทน ฉันตระหนักไดวาคงไมใชแค เพียงสิน้ สุดโครงการเยาวชนนัน้ ไซรคอื พลังแผนดิน หรือกิจกรรมสานฝน ปนรอยยิ้มเทานั้น ฉันขอให สัญญา กิจกรรมที่ไดกระทำนี้เปนการเรียนรูจาก ชีวติ ดวยชีวติ เพือ่ ชีวติ ของผูค นทีเ่ กีย่ วของ ความ เปนจริงของสังคม ทิศทางการใชชีวิตที่มีคุณคา อยูอ ยางพอเพียง มีสนั ติสขุ และยัง่ ยืน กอเกิดความ ภูมใิ จในตนเอง ความมีจติ ใจทีเ่ ขมแข็งและเชือ่ มัน่ มีวิถีที่งอกงามเติบโตอยางมีรากเหงาแหงความดี ดั่งคำที่...คุณครูพร่ำสอนอยูเสมอ ๕๑


สระบุรี เขต ๑

หนาพระลาน

โรงเรียนดีวิถีพุทธ

เรื่อง สำลี ศรีเจริญ โรงเรียน หนาพระลาน (พิบูลสงเคราะห) ต.หนาพระลาน อ.เฉลิมเกียรติ จ.สระบุรี

๕๒

หนาพระลานโรงเรียนดีวิถีพุทธ ประพฤติธรรมนำสุขใหทุกคน หลังตื่นนอนตอนเชาเขาหองน้ำ ยึดถือกรอบแบบอยางเปนทางเดิน ออกจากบานผานผูใ���ญไหวทานดวย อีกวาจาฟงรื่นนาชื่นชม ถึงโรงเรียนผานประตูครูยิ้มรับ เก็บกระเปาควาไมกวาดมาทันใด คุณครูฝกวินัยใหกับเด็ก มารชโรงเรียนหนาพระลานสารจำนรรจ วิถีพุทธเบงบานตระการนัก รองเพลงชาติของไทยใจถักทอ ฝกสมาธิทำใจใหสงบ สวดชินบัญชรขจรไกล คุณครูเวรบรรยายหมายปลูกฝง นักเรียนฟงเขาใจในวจี ครูประกาศเสียงกองรองเรียกหา มารับหนอยอยาปลอยผานเหมือนวานซืน เสียงครูบอกใหคนสงมาตรงหนา เพราะซื่อสัตยเมตตาพาเจริญ เปนเรื่องราวโรงเรียนดีวิถีพุทธ คุณธรรมนำใจใฝเชื่อฟง จากเสาธงตรงมาหองตองเดินแถว ระเบียบดีวินัยเลิศเจิดจำรูญ เขาหองเรียนเพียรระวังตั้งสติ เงียบสงบหลับตาหานาที

งามผองผุดล้ำเลิศบรรเจิดผล ตางฝกฝนพัฒนาพาจำเริญ กิจประจำปฏิบัติไมขัดเขิน ไมขาดเกินเรียนรูสูสังคม กิริยาสวยทาทีดีเหมาะสม มือพนมคอมศีรษะออนละไม เด็กคำนับสวัสดีมีแจมใส กวาดใบไมกวาดขยะสะอาดพลัน รุนใหญเล็กรับผิดชอบมอบลดหลั่น มาพรอมกันเขาแถวแลวยืนรอ ตางประจักษยิ้มแยมแจมใสหนอ สวดมนตขอพรพระสุขหทัย เพื่อคนพบแนวทางสวางไสว มุงหวังใหเยาวชนเปนคนดี สวนที่ยังขัดเกลากลาวถวนถี่ บางครั้งมีของหายไดรับคืน ผาเช็ดหนาของใครมีหลายผืน มีดาษดื่นหลายอยางบางเปนเงิน ชื่นชมวานาศรัทธานาสรรเสริญ และชวนเชิญเสริมแรงใจใหดังดัง ใสพิสุทธิ์ทำดีไดไมตองสั่ง ทำทุกครั้งที่ครูสอนปอนขอมูล อยาล้ำแนววิ่งแขงแซงเสียศูนย เพื่อเพิ่มพูนประสบการณในดานดี สมาธิตรึกตรองใหผองศรี ตอไปนี้เรียนอะไรจำไดจริง


ครูสอนสั่งฟงอะไรจำไดหมด ปญญาเกิดสวางไสวไรทวงติง พักกลางวันลางมือซื้ออาหาร เดินมานั่งรับประทานในจานเปล เลนสักพักเก็บขยะมาทิ้งถัง รับผิดชอบเวรกลางวันกันอยางเคย ใกลเลิกเรียนตอนเย็นเปนปกติ ไหวครูแลวเขาแถวพรอมเพรียงกัน กิจวัตรประจำวันนั้นบังเกิด จริยธรรมนำพานานิยม เนนคุณธรรมนำใหใชชีวิต รูปฏิบัตินำสุขทุกนาที แสดงตนเปนพุทธมามกะ เปนสาวกของสมเด็จพระศาสดา จัดเขาคายคุณธรรมนำนักเรียน ปรับตัวเขากับทุกคนจนพอใจ ฝกกิริยามารยาทใหไหวไดสวย สวดสรภัญญะไดเพราะเสนาะความ พระอาจารยสอนศีลธรรมนำใหศิษย รูจักสิ่งชั่วดีใชชีวา

ขอกำหนดกฎหมายหลากหลายสิ่ง ใจอยูนิ่งไมเหลวไหลไมโลเล แตละรานเด็กเขาแถวไมมีเฉ อิ่มแลวเรเก็บมาวางที่ลางเลย ดวยพลังสามัคคีไมมีเฉย นาชมเชยพฤติกรรมประจำวัน สมาธิสวดมนตกอนไมผอนผัน ถึงบานพลันไหวแมพอขอชื่นชม แสนประเสริฐเด็กที่น่ดี ีเหมาะสม ชวยเพาะบมนักเรียนใหใฝเรื่องดี รูถูกผิดตามครรลองของวิถี รูหนาที่ตัวเองเรงพัฒนา ในจังหวะเพียงพอรอศึกษา สืบศาสนาใหดำรงคงคูไทย อบรมเปลี่ยนพฤติกรรมทำนิสัย เมื่อกลับไปไดความรูดูดีงาม กราบพระดวยชวยสรางชื่อคือสยาม พยายามฝกจิตคิดศรัทธา มีชีวิตผองผุดสุดปรารถนา สมคุณคาชาวพุทธมนุษยดี ๕๓


๕๔


ไมดื้อรั้นหมั่นสรางทางสวรรค เพิ่มอำนาจวาสนาบารมี ไมฆาสัตวตัดชีวิตอุทิศผล ไมลักทรัพยผิดสามีภริยา เรื่องสุราเมรัยไมใกลชิด รอบรูเรื่องศีลหาคุมคาเจียว ควรสมานสามัคคีฉันทพี่นอง รักสงบเคารพสิทธิ์มิตรนิยม ทำบุญวันพระใหญเนนไปวัด เดือนแปดแรมหนึ่งค่ำตามตำรา จัดถวายหลายวัดของในทองถิ่น ฝงรอยธรรมนำครูหมูนักเรียน สามเดือนเขาพรรษาหากุศล ทุกสัปดาหนิมนตพระสวดพุทธคุณ จัดอบรมประถมปที่หา,หก เสร็จสิ้นแลวสอบธรรมะไมปะปน มกราคมเสารที่สองเด็กมองหา เครื่องกระปองของแหงใสไมรอรี เสร็จกิจกรรมสนามหนาเสาธงแลว ดวยอิ่มบุญหนุนนำผลกำไร ปดภาคเรียนฤดูรอนสงสอนตอ บรรพชาบรรดาศิษยใหคิดดี เมษายนกุลบุตรหยุดเที่ยวเตร ปลอยพอแมน้ำตารวงดวยหวงใย สามเณรหนอเนื้อเชื้อพุทธศาสน เปดเทอมลาสิกขากลับหนาพระลาน เปนตนแบบเครือขายหมายเอาอยาง สอนสอดแทรกคุณธรรมนำกลยุทธ

ทุกทุกวันตักบาตรพระพาสุขี คอยนำชี้เผยแพรแผเมตตา บุญกุศลสงใหไดหรรษา อีกวาจาไมพูดปดมดเท็จเชียว สิ่งเสพติดไมหมายไปของเกี่ยว ไมลดเลี้ยวเหลวไหลใหตรอมตรม รักปรองดองอุมชูดูเหมาะสม หวังเพาะบมตัวอยางดีนี้เรื่อยมา ปฏิบัติฟงธรรมเทศนา เขาพรรษาประเพณีมีแหเทียน นายลยินปติมิเคยเปลี่ยน ตั้งใจเพียรเสาะแสวงแหลงค้ำจุน ใหทุกคนทุกสายชั้นนั้นเกื้อหนุน พรอมทำบุญถวายเพลเปนมงคล ไมขาดตกรวบรัดมัธยมตน แยกบุคคลปจเจก เอก โท ตรี อาหารมาตักบาตรพระละตระหนี่ แสนสุขีรับพรพระสบายใจ เสียงเจื้อยแจวแววดังชางสดใส นักเรียนไดฟงสาสนนายกรัฐมนตรี มอบหลวงพอฝกปฏิบัติชวยขัดสี เอื้ออารีมีธรรมะประจำใจ เลิกฮาเฮหาทุกขสนุกใหญ ตอนี้ไดรูตื่นชื่นเบิกบาน ชวยประกาศหลักธรรมฝกกรรมฐาน เพื่อสืบสานโรงเรียนดีวิถีพุทธ เปนแนวทางแนะวิธีดีที่สุด เติมเชื้อจุดประกายเปลงเบงบานเอย

๕๕


บุรีรัมย เขต ๔

พระครู

ผูอุดมไปดวยมงคล เรื่อง ครูอุดมอักษรพิทยาคม โรงเรียน อุดมอักษรพิทยาคม อ.นาโพธิ์ จ.บุรีรัมย

๕๖

ตั้งแตพุทธกาลมาแลว ที่พุทธองคทรงสอน ให สั ต ว โ ลกทุ ก หมู เ หล า พั ฒ นาจิ ต เจริ ญ ป ญ ญา เพื่อใหหายคลายทุกขโศกดวยแนวทางการปฏิบัติ ตางๆ เชน ดานสมถะ ก็ทรงแนะนำใหรูจักการ ทำสมถะดวยอุบายตางๆ หลายคนเขาใจคำวา สมถะอยางคลาดเคลื่อน เชนเขาใจวา สมถะคือ พอเพียง การไมดิ้นรนหาใสตัวเกินจำเปน อะไร อยางนี้ แตแทจริงคำวาสมถะ หมายถึงการทำให จิตมีความสงบ หรือการตั้งอยูแหงจิตที่ไมสัดสาย ไปมา การทำสมถะจึงหมายถึงการทำใหจิตสงบ ไม สั ด ส า ย นี่ คื อ ความหมายของคำว า สมถะ ที่แทจริง จำไดวาในหนังสือเรียนวิชาพระพุทธ ศาสนาชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๔-๕ มีเนื้อหาบทหนึ่ง ที่ชื่อวา การพัฒนาจิตและเจริญปญญา ซึ่งเปน ภาษาทางโลก เปนสมมุติภาษาที่เขาสื่อออกมา หากในทางปริยัติจะหมายถึงการทำสมถะและ วิปสสนา จุดมุงหมายของสมถะคือ การทำใหจิต สงบ และนำจิตที่สงบนั้นไปพิจารณาสภาวธรรมที่ เกิดขึ้นทุกขณะ หรือที่เรียกวาวิปสสนา ดังนั้น รวมสองเขาดวยกันทัง้ สมถะ-วิปส สนา อาจเรียกวา สติปฏฐาน ๔ หมายถึงเอาสติมาเปนฐานในการ ปฏิบัติ หรือพิจารณาสภาวธรรม นี่ละคือทางเอก ทางเดียวทีต่ ถาคตทรงตรัสวา เปนทางเดียวทีท่ ำให สัตวโลกถึงซึ่งความบริสุทธิ์ ในสมัยพุทธกาลทีต่ ถาคตยังดำรงธาตุขนั ธอยู

ทรงนำสาวกเที่ยวสั่งสอนสัตวโลกเพื่อใหพนทุกข ดวยความยากลำบาก เพราะไมมีถนนหนทางที่ สะดวกสบายเหมื อ นสมั ย ป จ จุ บั น แต ก็ ท รงมี พระมหากรุณาธิคณุ ใหญหลวง จนกระทัง้ ธาตุขนั ธ ดับสลายลงเมือ่ วันเพ็ญเดือน ๖ ซึง่ เปนวันวิสาขบูชา กระนั้นพระธรรมคำสอนของตถาคตก็ยังไมเสื่อม สลายไปไหน ยังทรงถายทอดรุนตอรุนมากระทั่ง ถึงปจจุบันกาลนี้ ป จ จุ บั น สมั ย มนุ ษ ย เ ราอยู กั บ ธรรมทุ ก ขณะ ติดอยูกับธรรมะตลอดเวลา แตเรามองไม เห็นธรรม อยูติดกับธรรมะแตเหมือนอยูหางไกล หลายโยชน กำแพงวั ด กั บ บ า นติ ด กั น เหมื อ น ปาทองโก แตเหมือนตองใชเวลาเดินหลายกิโลเมตร จึงจะถึงประตูเขาวัด อยูใกลเหมือนอยูไกลกัน ผูคนสวนใหญจะไปวัดก็ตอเมื่อมีงานบุญงานกุศล จะมีบางที่หนุมผมขาวสาวเหลือนอย จะไปถวาย จังหันในตอนเชาเปนประจำ ดวยตางคนตางตอง ดิ้นรนทำมาหาเลี้ยงปากทอง ดิ้นรนหาใสตัวเอง สนองตัณหาความอยากที่ไมมีวันเต็ม เหมือนทิ้ง หินลงมหาสมุทร เหมือนโยนฟนใสกองไฟ นี่ละ สิ่งที่ถมไมเต็มทั้งสามอยางในโลกนี้ กาเลน ธมฺมสฺสวนํ เปนภาษาบาลี แปลวา ฟงธรรมตามกาล อันเปนมงคลขอหนึ่งในจำนวน มงคล ๓๘ ประการ ทีต่ ถาคตทรงแสดงใหเทวดาฟง ทีว่ ดั พระเชตะวันวรมหาวิหาร ทีท่ า นอนาถบิณฑิกสั สะ เศรษฐีสรางถวายเมื่อหลายพันปกอน แตกาลที่


ภาพ : creativecommons.org

เหมาะสมกับการฟงธรรม กลับไมมใี นสมัยนี้ ทัง้ ที่ เวลา ๒๔ ชั่วโมงเทากัน เมื่อกาลเวลาที่พระสงฆ จะไดแสดงธรรมโปรดญาติโยมไมมี หรือหาชองวาง ของเวลาไมได คงมีแตเวลาในโรงเรียนเทานั้นที่ พอจะแบงเวลาใหเยาวชนผูเปนกุลบุตรกุลธิดา จักไดมโี อกาสฟงธรรมของพระสัมมาสัมพุทธเจาได การเทศนาอบรมธรรมของพระสงฆ ใ น สถานศึกษาเปนระยะ มีความเหมาะสมในหลายๆ ประการ เปนมงคลกับชีวิตยิ่งนัก การที่ทานมาถึง โรงเรียนเลย ทำใหเกิดมงคลหลายๆ ขอในการ มาเพียงครั้งเดียว สมณานฺ จ ทสฺ ส นํ แปลว า การเห็ น สมณะ การที่ทานมาใหเห็น ถือวาเปนมงคลแลว หนึ่งขอ ธมฺ ม จริ ย า แปลว า การประพฤติ ธ รรม การทีท่ า นมาสอนใหปฏิบตั ธิ รรม และเราไดปฏิบตั ิ ถือวาเปนมงคลแลวหนึ่งขอ อเสวนา จ พาลานํ แปลวา ไมคบคนพาล หรือไมเสพ หรือทำความคุน เคยกับคนพาล เพราะ

พระสงฆไมใชคนพาล ถือวาเปนมงคลยิ่งแลว ปณฺฑติ านฺจ เสวนา แปลวา คบแตบณั ฑิต หรือทำความคุน เคยกับพระสงฆ ซึง่ พระสงฆเปรียบ เหมือนบัณฑิต เปนผูมีความรูความดีในตน ก็เปน มงคลอีกแลวขอหนึ่ง ปูชา จ ปูชะนียานํ แปลวา บูชาบุคคล ผูควรบูชา นอกจากพระสัมมาสัมพุทธเจา พอแม หรือผูมีพระคุณตอเราแลว พระสงฆคือผูควรบูชา จำพวกหนึ่งเชนกัน นี่ละเปนมงคล ทานฺจ แปลวา การใหทาน การทีพ่ ระสงฆ มา เปนโอกาสอันดีที่จะไดใหทาน หรือถวายทาน อันเปนมงคลอีกขอหนึ่ง ปฎิรูปเทสวาโส จ แปลวา การอยูในถิ่นที่ สมควรอยู ถิน่ ใดมีพระสงฆบำเพ็ญธรรมอยู ถือวา ถิ่นนั้นสมควรอยู ถิ่นใดมีการบำเพ็ญบุญกิริยา วัตถุสิบอยูเนืองๆ ถือวาถิ่นนั้นสมควรอยูเชนกัน อันนี้ก็เปนมงคล จะเห็นไดวา การที่พระสงฆกาวเดินเขามา ในโรงเรี ย นเพี ย งครั้ ง เดี ย วนั้ น มี ม งคลเกิ ด ขึ้ น ๕๗


มากมายหลายขอ หากผูไมไดเรียนปริยัติหรือ ปฏิบตั ธิ รรมมา จักไมรเู ลยวา วันนัน้ วันทีพ่ ระสงฆมา มีมงคลเกิดขึ้นกับตนเองแลว มนุษยตองการแตความสุข มนุษยทุกคน เกลียดความทุกข มนุษยชอบความสุข แตมนุษย บางหมูเหลาไมรูวาทำอยางไรจึงจะมีความสุข ศาสนาสั่งสอนใหใจไรทุกข กอปญญาพาถึงฝงฟากสาคร แตวันนี้วัดใกลๆ กลับไกลบาน แมนเคหาอยูใกลวัดเพียงขามคลอง เพราะผูคนไมสนใจการไปวัด ไมเขาวัดไมรูนะไมรูโม เพราะจิตใจเราในทุกวันนี้ ลวนตางคนตางอยูไมเกื้อกูล จึงคิดหาทางแกไขใหกอเกิด เพื่อการสอนคุณธรรมนำปญญา จัดใหมีครูพระมาสอนสั่ง เพื่อใหมีคุณธรรมนำทางเดิน สมาธิศีลปญญาพาบังเกิด แสงแหงธรรมขัดเกลาใจใหปลอยวาง ดำเนินทางสายกลางอยางเปนสุข เปนเข็มทิศเปนหนทางอยางสมจินต คุณธรรมนำทางสวางโลก ใหรูตื่นรูเบิกบานสำราญมี นี่แหลคือพระครูผูกอกิจ เปนโครงการสรางแนวทางเยาวชน เชิญชาวไทยหันมาพากันสราง เชิญหันมารวมกอสรางทางแหงบุญ เพื่อความงามความดีจะมีขึ้น เพื่อขจัดความทุกขไปไกลทางเดิน หากคนไทยกลับมาเปนดังเชนเกา ชาวไทยเราจงรูรักสามัคคี เคยชวยเหลือเกื้อกูลกันในวันกอน รวมประสานพลังสรางศรัทธา

๕๘

เพราะไมรถู งึ วิธกี ารทำใหจติ ใจมีความสุข พระสงฆ สาวกในพระพุทธศาสนามีหนาที่เปนผูสอนใหหา ความสุ ข ต อ จากพระสั ม มาสั ม พุ ท ธเจ า ที่ ท รง ปรินิพพานแลว กอนที่สายลมแหงกาลเวลาจะพัด พารอยพระบาทใหหายไป สมควรไหมที่เราทาน จะรีบเดินตามเสนทางนั้น สันติสุขยิ่งล้ำดวยคำสอน นิรันดรแหงความสุขทุกคนปอง ใชสถานหางไกลไทยเราผอง แตเหมือนตองเดินทางไกลหลายกิโล เพื่อขจัดกิเลสที่มากโข จึงไรโลปองบาปที่มีเพิ่มพูน คุณธรรมความดีเริ่มเสื่อมสูญ แสนอาดูรเฝาแตใฝในเงินตรา จึงกำเนิดพระครูแนแกปญหา เพื่อนำพาเยาวชนไทยใหเจริญ เพิ่มพลังพัฒนาใจไมขาดเขิน เพื่อเผชิญปญหาใหไดพบทาง สุดประเสริฐไรอุปสรรคจักขัดขวาง สองสวางทั่วหลาฟาแดนดิน ไรความทุกขสมฤทัยใจถวิล ใหชีวิตกาวหนาไปในทางดี ไมทุกขโศกแคนเคืองใครใหหมองศรี สรางสำนึกที่ดีตอปวงชน นำชีวิตสูความสุขทุกแหงหน ดั่งหยาดฝนชุมฉ่ำเลิศล้ำคุณ แปลงหนทางดวยเอื้อเฟอและเกื้อหนุน เพื่อค้ำจุนเมืองไทยใหเจริญ เพื่อหยัดยืนความสุขใหไมหางเหิน เพื่อไมเมินเกรงบาปกรรมทำความดี ประเทศเราคงดีเลิศประเสริฐศรี สิ่งดีๆ คงกลับเปนเชนกอนมา ใครทุกขรอนชวยเหลือกันแกปญหา ทรงคุณคาอยูในคนทุกคน


รากฐาน

ปราชญ แ ผ น ดิ น พระพรหมคุณาภรณ (ป.อ.ประยุตฺโต) คัดยอและเรียบเรียงจาก นิตยสาร ฅ.คน ปที่ ๔ ฉบับที่ ๒ (๓๘) ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑

เมื่อรวมแปดสิบปกอน ณ บานเลขที่ ๔๙ อำเภอศรีประจันต จังหวัดสุพรรณบุรี เปนที่ตั้ง รานคาผาจีนของสองสามีภรรยาที่รูจักกันทั่วไปวา ทานมหาสำราญ กับแมชนุ กี บานหลังนีเ้ ปนชุมชน ของตลาดใต ตลาดเล็กๆ ที่ประกอบไปดวยหมู เรือนแถวไมสองชั้นบุราณเรียงเปนแนวยาวขนาน ไปกั บ แม น้ ำ ท า จี น ร า นค า ในห อ งแถวอั น แสน ธรรมดานี้เองเปนที่ถือกำเนิดของเด็กชายเล็กๆ คนหนึ่ง เมื่อวันพฤหัสบดีที่ ๑๒ มกราคม ๒๔๘๑ เด็กชายบอบบางขี้โรค แตมีสติปญญาเปน เลิศผูน ้ี เติบใหญขน้ึ มาเพือ่ เปนปราชญแทคนสำคัญ แหงยุคสมัย แมวัดบานกรางจะอยูหางเพียงชั่วพายเรือ ขามแมน้ำกั้น หากแตสำหรับเด็กชายผูออนนอม และเปนทีร่ กั เสนทางแหงชีวติ ใหมถกู กำหนดไวแลว ใหไกลจนไมอาจแมแตจะถวิลหาตักอุน เสนทางสู พรหมจรรยอันประเสริฐ มหาสำราญ อารยางกูร เจาของรานคาผาจีน เกิดที่ดอนเจดีย เคยบวชเรียนแลวไปจำพรรษาอยู ที่วัดเบญจมบพิตรที่กรุงเทพฯ สอบไดนักธรรมโท และพยายามสอบจนไดเปรียญ ๔ ประโยค แต แลวมีเหตุใหตัดสินใจ ดวยไดรับมอบหมายใหทำ หนาที่เลขานุการสวนตัวของพระชั้นผูใหญ แต ทานมหาฯไมตองการยุงเกี่ยวกับผูคนหลายฝาย มากหนา จึงลาสิกขาบทแลวกลับมาสุพรรณบุรี ๖๐

บานเกิด ตั้งตนชีวิตใหมแตงงานกับสาวลูกจีน ชื่อ แมชุนกี เปดรานคาขายที่ตลาดใต ริมแมน้ำ ทาจีน ที่อำเภอศรีประจันต มหาสำราญเป น คนซื่ อ ตรง เห็ น ความ สำคัญของการศึกษาเลาเรียน อีกทั้งผานการบวช เรียนจนไดนักธรรมจึงเปนที่เคารพนับถือของผูคน ในแถบนั้น รานใบรัตนาคารเปนรานคูหาเดียวจำหนาย ผาไหม ผาทอ กางเกงแพร กางเกงจี��� ทีก่ อ ตัง้ ขึน้ เปนที่รูจักเชื่อถือของลูกคา จนเปนที่พูดติดปาก


กันวา “ซื้อผาไหม กางเกงแพร ตองไปรานแมกีทานมหาฯ” มหาสำราญเป น คนชอบริ เริ่ มสรา งสรรค ไมยอมอยูเฉย หลังจากปดกิจการจำหนายผาแลว ตอมาไมนานไดใชบานคาขายเปดเปนโรงเรียน มัธยมขึ้นเปนแหงแรกของอำเภอศรีประจันต ดวย เหตุผลที่วาตัวทานเปนผูมีวิชาความรู ผานการ บวชเรี ย นมาแล ว และสั ง เกตพบว า ที่ อ ำเภอ ศรี ป ระจั น ต ใ นครั้ ง กระโน น การคมนาคมยั ง ไม สะดวกเหมือนปจจุบัน การเดินทางตองอาศัยเรือ

เมลแดง หากจะไปกรุงเทพฯตองใชเวลารวม ๒ วัน หรือเดินทางไปตัวเมืองสุพรรณบุรกี ใ็ ชเวลานาหลาย ชัว่ โมง เด็กทีจ่ บชัน้ ประถมสีน่ อ ยคนนักจะมีโอกาส ไดเรียนตอ โรงเรียนมัธยมเล็กๆ ชื่อ บำรุงวุฒิราษฎร เปดขึน้ กลางตลาด มีวตั ถุประสงคเพือ่ ใหเด็กๆ ได มีโอกาสเรียนในระดับมัธยมเปนสำคัญ เปดสอน มาไดไมกี่ป การคมนาคมก็สะดวกขึ้น ประกอบ กับมีโรงเรียนมัธยมแหงใหมมาเปด โรงเรียนของ มหาสำราญจึงปดกิจการลง เพราะหมดหวงวา

เยี่ยมบานเจาคุณ ชาติภมู สิ ถาน ป. อ. ปยุตโฺ ต อ.ศรีประจันต จ.สุพรรณบุรี

๖๑


เด็กๆ จะไมมีโอกาสไดเรียนตอ ภายหลังจากเลิกกิจการไปแลว ทานมหาฯ เพิ่งมารูวานอกเหนือจากโตะ เกาอี้ กระดานดำ ที่ตกคางอยูภายในเรือนแถวที่ปดตัวเองไป ไดมี อีกสิ่งหนึ่งที่เจริญงอกงามเกินความคาดหมาย ก็ คือ จิตวิญญาณแหงครู ครูแทๆ ที่ปรากฏในตัว ลูกชายคนที่หก...

เมื่ อ เริ่ ม ต น ชี วิ ต ใหม กั บ ท า นมหาหนุ ม แมชุนกี หญิงสาวลูกจีนผูใจเย็น และเกงดานการ ตัดเย็บ งานฝมือตางๆ ก็ไดกลายเปนศูนยกลาง แหงความรักความอาทรของครอบครัว โดยเฉพาะ ในหมูลูกๆ ทั้งหมด เนื่องจากบุคลิกภาพเปน คนใจดี ขยันอยางยิ่งยวด ทั้งยังอดทนใหความ สำคัญแกคนอื่นกอนตนเอง ซึ่งคุณสมบัติเหลานี้ ลวนถายทอดมายังลูกชายคนเล็กที่แมรักอยางยิ่ง และบางที ด ว ยคุ ณ สมบั ติ เ หล า นี้ เ องได กลายเปนสิ่งที่สวางเรือง ประดับเหนือแกวปญญา อันสูงยอดแหงปราชญใหเพียบพรอมในกาลตอมา ครอบครัวอารยางกูร เปนครอบครัวคนชัน้ กลาง ทำธุรกิจการคา แตฐานะไมไดมั่งคั่ง เพราะมีคา ใชจา ยมาก อันเนือ่ งมาจากทานมหาฯมีลกู หลายคน และใหความสำคัญอยางยิ่งตอการศึกษาเลาเรียน พยายามสงเสียลูกชายใหไดเรียนสูงๆ ไปตามกำลัง

๖๒

ความสามารถ นอกเหนือไปจากการอบรมสั่งสอน ในครอบครัวในเรื่องความซื่อตรง ซึ่งทานเล็งเห็น วาเปนหัวใจสำคัญของการประกอบการคา ลำพังกิจการรานคาผาเล็กๆ ไมเพียงพอที่ จะเลี้ ย งดู ส ง เสี ย ลู ก ชายวั ย กำลั ง เรี ย นถึ ง ห า คน ชีวิตของทานมหาฯ จึงริเริ่มทำกิจการอื่นๆ อยู เสมอ ทั้งกิจการโรงสีที่รวมหุนกับญาติพี่นอง จน เปนโรงสีที่ได รับความเชื่ อถืออยางยิ่งในยุ คนั้น เนือ่ งจากทานมหาฯ ปฏิเสธระบบการชักเปอรเซ็นต เพราะถือวาตนเคยบวชเรียนมาแลว มีความรูสูง ไมควรเอาเปรียบชาวนา นอกจากไมเอาเปรียบยัง พรอมจะชวยเหลือเกื้อกูลผูอื่น นอกจากนี้ยังใชพื้นที่ของโรงสีเปดโรงเรียน สอนตัดเสื้อสตรีขึ้น เพราะเห็นวาภรรยามีความ สามารถทางการตัดเย็บ ทัง้ ไดเชิญครูจากโรงเรียน สอนตัดเสื้อจากกรุงเทพฯมาสอน และเปนตัวแทน จำหนายจักรเย็บผาของบริษทั หลุยส ที เลียวโนเวนส ตอมาในชวงหลังกิจการโรงสีไดเปลี่ยนมือ ไปอยูในความดูแลของญาติพี่นองฝายทานมหาฯ ตัวทานจึงหันมาทำโรงถาน และรับเหมาขนถม ดินลูกรัง หลายต อหลายครั้ งที่ ครอบครัวเผชิญกับ ปญหาตางๆ อันเนื่องมาจากความเจ็บปวยของ ทานมหาฯ เอง หรือคุณแมชุนกี ที่สงผลกระทบ ถึ ง รายได แต พื้ น ฐานของครอบครั ว ที่ รั ก ใคร กลมเกลียวกัน ประกอบกับคุณธรรมหลายขอที่ เด็กๆ ไดรับการพร่ำสอน อบรม รวมถึงความ อดทนเขมแข็งของบุพการี ทำใหสามารถผานพน วิกฤตนั้นมาไดเสมอ ตลอดชีวิตแมจะตองแบกภาระในการหา เลี้ยงครอบครัว แตทานมหาฯ ก็มิไดละเลยในการ อบรมสั่งสอนลูกใหดำเนินชีวิตไปบนครรลองที่ถูก ที่ควร สิ่งนี้กระมังที่เปนพื้นฐานอันสำคัญยิ่ง ที่จะ ทำใหเด็กๆ เติบโตขึ้นมาเปนคนดี


ทายเลม บทความจากกองบรรณาธิการ

จากกองบรรณาธิการกลางสถาบันอาศรมศิลป เรารอยเรียงใจความสำคัญของเรื่องเลาที่มาจาก ตนฉบับที่ไดรับการคัดเลือกแลวจาก ๘ ภูมิภาค ทั่วประเทศ สิ่งหนึ่งที่เราเห็นในความเปนโรงเรียน วิถพี ทุ ธ คือ ในนัน้ มีครูทม่ี คี วามรัก มีความหวงใย ในเด็ก มีเด็กที่ตองการความรัก ตองการเรียนรู มีชมุ ชนรอบโรงเรียนทีเ่ ปนสภาพแวดลอมการเรียนรู ใหแกเด็กครู และชุมชน อยางแยกออกจากกัน ไมได สัมพันธภาพทีก่ อ ตัวขึน้ นัน้ หยัง่ ราก ผลิดอก ออกผล ผานกิจกรรมในรูปแบบตางๆ และออก มาจากจิ ต ใจที่ ต อ งการพั ฒ นามนุ ษ ย โดยใช เครื่องมือเดียวกันที่เรียกวา “การศึกษา” การศึ ก ษา...เรื่ อ งเล า มากมายในเล ม ที่ ทำใหเราไดเห็นแลววาความเรียบงายของวิถไี ทยนัน้ ไปกันดวยดีกบั การศึกษา มันงดงามและเปย มดวย พลังความผูกผัน จากครูสเู ด็ก จากเด็กสูค รอบครัว จากครอบครัวสูชุมชม และสายใยความผูกผันนี้ ก็ถักรอยแผขยายออกไป จนทำใหเรารับรูวาทุก คนมีเปาหมายเหมือนกัน คือ ความสุข ความสุข ที่จะเกิดขึ้นในโรงเรียน ความสุขที่จะเกิดขึ้นใน ครอบครัว ความสุขที่จะเกิดขึ้นในชุมชน และมัน คงไมดเี ลยถา จะมีใครสักคนในชุมชน ในครอบครัว ในโรงเรียนหรือแมแตในหองเรียนไมมีความสุข...

*

เราเชือ่ วาขณะนี้ ทุกทานกำลังสรางสัมพันธ แหงความสุขและความดี เหมือนดังเชนบทความ ที่ทุกทานสงมา ที่ไดทำหนาอยางดี ทำใหเราได เห็นวาการทำความดีนั้นเปนรากฐากสูความสุข เรายังรูส กึ อบอุน และดีใจทีไ่ ดรวู า กำลังมีใครทำอะไร อยูท ไี่ หนบาง และทัง้ หมดนัน้ มุง ไปเพือ่ การศึกษาทีจ่ ะ นำเราไปสูค วามสุขเทาทีม่ นุษยพงึ่ มีตามหลักวิถพี ทุ ธ ทายนี้ทางกองบรรณาธิการกลางสถาบัน อาศรมศิลป อยากขอแนะนำหนังสารคดีเรือ่ งเยีย่ ม จากญี่ปุน “Children full of life” * สารคดี เรื่องนี้ไดการยอมรับดวยรางวัลชนะเลิศมาแลว เรือ่ งราวนัน้ เกิดขึน้ ทีโ่ รงเรียนประถมในเขตคานาซาวา ทางตะวันตกเฉียงเหนือของโตเกียว ครูโทชิโร คานามูริ ครูประจำชัน้ ของนักเรียน ป. ๔ ไดแสดง ใหเห็นถึงวิธีการเรียนการสอนเกี่ยวกับเรื่องความ เมตตาบนความเข า ใจในธรรมชาติ ข องเด็ ก ครูกานามูริ ใชวิธีใหนักเรียนของเขาเขียนสมุด บันทึกและอานใหเพื่อนฟงเปนประจำ ซึ่งทำให เด็กๆ ของเขาไดเรียนรูและเติบโต จนเขาใจถึง ความสำคัญของการใสใจในเพื่อน ความหมาย ของการมีชีวิต และหนทางที่จะสรางความสุข นี้ อาจเปนอีกตัวอยางเรื่องราว ที่สรางวิธีการและ พลังใจใหกับเราได ขอขอบคุณ

สามารถหาชมไดผานทางเว็ปไซตโดยพิมพ “Children full of life” Director by Noboru Kaetsu หรือทางเวปไซตอาศรมศิลป www.arsomsilp.ac.th ๖๓


รายชื่อโรงเรียนในวารสารวิถีพุทธฉฉับบที่ ๒ ภาคเหนือตอนบน โรงเรียนรองเคาะวิทยา ลำปาง เขต ๓ โรงเรียนบานหวยตม ลำพูนเขต ๒ พระอธิการหนุย ฐิติสัมปน���น พะเยา เขต ๓ โรงเรียนบานดอนสบเปอ นาน เขต ๓ โรงเรียนบานหวยกาน แพร เขต ๓ โรงเรียนบานวนาหลวง แมฮองสอน เขต ๑ รุจิรา เตชะนันท นาน เขต ๒ ศรีนวย สำอางศรี ลำปาง เขต ๒ โรงเรียนบานขอบดง เชียงใหม เขต ๓ โรงเรียนบานหลายฝาง เชียงใหม เขต ๓ โรงเรียนประชาราชวิทยา ลำปาง เขต ๑ โรงเรียนบานจอมแจง แมฮองสอน เขต ๓ โรงเรียนบานวังลุง (เพชรประชานุเคราะห) แมฮองสอน เขต ๒ โรงเรียนดงเจนวิทยาคม พะเยา เขต ๑ โรงเรียนปาตาลบานธิพิทยา ลำพูน เขต ๓ โรงเรียนธรรมราชศึกษา เชียงใหม เขต ๑ โรงเรียนวัดชางเคี่ยน เชียงใหม เขต ๑

ภาคเหนือตอนลาง โรงเรียนนวมินทราชูทิศ มัชฌิม นครสวรรค เขต ๑ โรงเรียนบานหนองโมก กำแพงเพชร เขต ๒ โรงเรียนวัดวังมะเดื่อ พิจิตร เขต ๑ โรงเรียนบานหวยยศ อุตรดิตถ ๒ โรงเรียนบานน้ำกอ เพชรบูรณ ๒ โรงเรียนอนุบาลบรรพตพิสัย นครสวรรค เขต ๒ โรงเรียนวัดหวยเรียงใต พิจิตร เขต ๒ ประสมพร ประจันตะเสน พิษณุโลก เขต ๑ โรงเรียนบานหวยคอม อุตรดิตถ เขต ๒ โรงเรียนวัดปากหวยไมงาม ตาก เขต ๑ โรงเรียนวัดประชาสรรค นครสวรรค เขต ๓ โรงเรียนบานเขาวง อุทัยธานี เขต ๒ โรงเรียนบานยาวี-หวยโปง เพชรบูรณ เขต ๑ โรงเรียนจำรูญชัยพฤกษราษฎรวทิ ยา กำแพงเพชร เขต ๑ โรงเรียนวัดเสนาสน พิษณุโลก เขต ๓ โรงเรียนชุมชนไผลอมวิทยา อุตรดิตถ ๑

ภาคอีสานตอนบน โรงเรียนสามหมอโนนทัน ขอนแกน เขต ๒ โรงเรียนอนุบาลเลย เลย เขต ๑ โรงเรียนบานกอกโนนแต ขอนแกน เขต ๓ พิษณุ สิงหสถิตย เลย เขต ๓ โรงเรียนบานดอนกลาง นครพนม เขต ๒ โรงเรียนบานเพีย สกลนคร เขต ๓ โรงเรียนบานหนองผือ หนองคาย เขต ๑ โรงเรียนบานบอพนา หนองคาย เขต ๓ โรงเรียนบานโคกมุนเหลาสวรรค อุดรธานี เขต ๓ โรงเรียนบานกระนวนซำสูง ขอนแกน เขต ๔ ๖๔

โรงเรียนบานโนนนกหอ (เพ็งแสนวิทยา) อุดรธานี เขต ๑ โรงเรียนกุงแกววิทยาคาร หนองบัวลำภู เขต ๑ โรงเรียน บานหนองแรง ขอนแกน เขต ๓ โรงเรียนผาเทิบวิทยา มุกดาหาร โรงเรียนเรณูนครวิทยานุกูล นครพนม เขต ๑

ภาคอีสานตอนลาง โรงเรียนบานสรางมวงสมเสี้ยว อุบลราชธานี เขต ๕ โรงเรียนบานทมอ (เดื่อราษฎรบำรุง) สุรินทร เขต ๓ โรงเรียนหนองพอกวิทยา รอยเอ็ด เขต ๓ โรงเรียนบานหัวชางโคกมวง มหาสารคาม เขต ๒ จำรูญศักดิ์ ศรีประทุม กาฬสินธุ ๑ โรงเรียนบานขามเรียน มหาสารคามเขต ๒ โรงเรียนบานหนองแสง มหาสารคาม เขต ๓ โรงเรียนตั้งใจวิทยาคม สุรินทร เขต ๑ โรงเรียนรอยเอ็ดวิทยาลัย รอยเอ็ด เขต ๑ โรงเรียนบานดอนกลอย อุบลราชธานี เขต ๑ โรงเรียนศรีตระกูลวิทยา ศรีสะเกษ เขต๓ โรงเรียนบานทุงแต ยโสธรเขต ๑ โรงเรียนเมืองใหมสุวรรณภูมิ รอยเอ็ด เขต ๒ โรงเรียนบานแก ศรีสะเกษ เขต ๔ โรงเรียนบานโคกลาม มหาสารคาม เขต ๑ โรงเรียนขุมคำวิทยาคาร อุบลราชธานี เขต ๒ โรงเรียนบานนาแมด อุบลราชธานี เขต ๒ โรงเรียนฆองชัยวิทยาคม กาฬสินธุ เขต ๒ โรงเรียนบานน้ำคำใหญ ยโสธร เขต ๑

ภาคประตูอีสาน โรงเรียนนางรองพิทยาคม บุรีรัมย เขต ๓ โรงเรียนบานหนองศาลาปาชาด ชัยภูมิเขต ๒ โรงเรียนบานดอดถั่วแปปพัฒนา นครราชสีมา เขต ๖ โรงเรียนบานคลองตาหมื่น ปราจีนบุรี เขต ๒ โรงเรียนบานซับเจริญสุข ชัยภูมิ เขต ๓ โรงเรียนปญญาประทีป นครราชสีมา เขต ๔ โรงเรียนบานคลองทราย สระแกว เขต ๑ โรงเรียนสุนทรวัฒนา ชัยภูมิ เขต ๑ โรงเรียนบานดาน (ราษฎรบำรุง) สระแกว เขต ๑ โรงเรียนบานหนองมะคา ลพบุรี เขต ๒ โรงเรียนบานบุวิทยาสรรค บุรีรัมย เขต ๒ โรงเรียนโคกลำพานวิทยา ลพบุรี เขต ๑ โรงเรียนหนาพระลาน (พิบูลสงเคราะห) สะบุรี เขต ๑ โรงเรียนอุดมอักษรพิทยาคม บุรีรัมย เขต ๔

ภาคกลาง-ตะวันออก โรงเรียนอนุราชประสิทธิ์ นนทบุรี เขต ๑ โรงเรียนมโนรม ชลบุรี เขต ๓ โรงเรียนสังวาลยวิทย ๖ จันทบุรี เขต ๒ โรงเรียนชุมชนวัดปราสาท อางทอง โรงเรียนบานยางเอน ระยอง เขต ๒

สำนักศึกษานิเทศก นนทบุรี เขต ๒ โรงเรียนการทำมาหากินวัดโพธิ์เฉลิมรักษ ฉะเชิงเทรา เขต ๑ โรงเรียนวัดชุมพลนิกายาราม พระนครศรีอยุธยา เขต ๒ โรงเรียนวัดแสนภุมราวาส ฉะเชิงเทรา เขต ๒ วัดใหญ สมุทรปราการ โรงเรียนบานบางจาก สมุทรปราการ เขต ๑ โรงเรียนวัดถั่วทอง ปทุมธานี เขต ๑ โรงเรียนวัดนาพราว ชลบุรี เขต ๓ โรงเรียนเปรมประชากร ปทุมธานี เขต ๑ โรงเรียนวัดหนองแขม กรุงเทพมหานคร ๓

ภาคตะวันตก-ใตตอนบน โรงเรียนบานราชกรูด ระนอง โรงเรียนสามัคคีอนุสรณ สุราษฎรธานี เขต ๓ โรงเรียนบานตรอกสะเดา กาญจนบุรี เขต ๔ โรงเรียนบานสะเตย กาญจนบุรี เขต ๔ โรงเรียนดานสิงขร ประจวบคีรีขันธ เขต ๑ ปราณี โสภณ เพชรบุรี เขต ๒ โรงเรียนวัดพราว สุพรรณบุรี เขต ๑ โรงเรียนวชิรธรรมโศภิต เพชรบุรี เขต ๑ โรงเรียนธงชัยวิทยา ประจวบคีรีขันธ เขต ๑ โรงเรียนคงคาราม เพชรบุรี เขต ๑ โรงเรียนสระยายโสมวิทยา สุพรรณบุรี เขต ๒ โรงเรียนบานพุมวงราษฎรบำรุง ราชบุรี เขต ๑ โรงเรียนวัดสระพังลาน สุพรรณบุรี เขต ๒ โรงเรียนวัดชองลาภ ราชบุรี เขต ๑ โรงเรียนบานหนองตาเย็น ประจวบคีรีขันธ เขต ๒

ภาคใตตอนลาง พินสร ภูเก็ต โรงเรียนตนบากราษฎรบำรุง ตรัง เขต ๑ โรงเรียนบานเจะบิลัง สตูล โรงเรียนวัดโรงเหล็ก นครศรีธรรมราช เขต ๔ โรงเรียนบานจำปา นครศรีธรรมราช เขต ๒ โรงเรียนวัดรังสิตาวาส ยะลา เขต ๑ โรงเรียนบานตอหลัง นราธิวาส เขต ๒ โรงเรียนบานชะอวด นครศรีธรรมราช เขต ๓ โรงเรียนไทยรัฐวิทยา ๕๒ (ชุมชนบานตนไพ) ปตตานี เขต ๒ โรงเรียนสตรีภูเก็ต ภูเก็ต โรงเรียนยะหาศิรยานุกูล ยะลา ๒ โรงเรียนบานบอทราย พัทลุง เขต ๑ โรงเรียนวัดชองเขา สงขลา เขต ๓ โรงเรียนบานยุโป (รุงวิทยา) ยะลา เขต ๑ โรงเรียนวัดควนกอ นครศรีธรรมราช เขต ๓ โรงเรียนวัดทรายขาว สงขลา เขต ๑


ทานเจาคุณฯ พูดเสมอวาหากจะพัฒนาเด็กไทย ตองสอนใหมี ความใฝรู เมื่อรูแลว แตยังไมชัด ก็มีความใฝใจที่จะหาความรูตอไป เพื่อใหรูชัดเจน แจมแจง อยางถึงที่สุด ถาเปนอยางนี้ไดเด็กนั้นจะมี ความสุขในการหาความรูในการเลาเรียนศึกษาเอง โดยไมตองใช ความสุขจัดตั้งอยางที่เปนอยู ความสุขจัดตั้งก็คือ ความสุขที่ผูใหญ คอยจัดสรร ปรุงแตง กระบวนการเลาเรียนศึกษาใหมันสนุก แตไม รูตัววาไมไดปลุก “ปจจัยภายใน” ใหเด็กมีความสุขดวยตัวเอง ตัวผูใหญเหมือนผูจัดสรร ใหบริการใหเด็กมีความสุข สนุกสนาน พอทำอยางนี้เด็กจะรูสึกสนุก แตโลกที่เปนจริงไมมีคนคอยมาจัดสรร หรือคอยใหบริการ อยางนั้นเด็กจึงตองมีความสามารถที่จะอยูได ในโลกที่เปนจริงได อยางมีความสุขและอยางดีที่สุดดวย ทำอยางไร เด็กจะมีความสุขได ก็ตองสรางปจจัยภายในใหเขาสามารถมี ความสุขไดดวยตนเอง ไมตองอาศัยความสุขจัดตั้ง สิ่งสำคัญก็คือ ทำอยางไรจะพัฒนาใหเด็กเกิดมีปจจัยภายในที่จะใหเด็กมีความสุข ในการเรียนรูจนกระทั่งไมตองอาศัยครู หรือพอแมมาคอยชวยเหลือ เด็กก็มีความสุขในการเรียนรูไดดวยตัวของตัวเอง จากหนังสือ วิถีแหงปราชญ : ปฏิปทา จริยาวัตร ของพระพรหมคุณาภรณ (ป.อ. ปยุตฺโต) บทที่ ๖๐

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) สนใจอานวารสารของภูมิภาคอื่นไดที่เว็ปไซต

http://inno.obec.go.th


เล่ม ๒-๔ ภาคประตูอีสาน ปี ๕๓ สิงหาคม