__MAIN_TEXT__

Page 1

EFFECTIEF OPINIESTUKKEN SCHRIJVEN Aandacht voor uw zaak in 10 stappen Arnold Vonk


INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE 5 INLEIDING 7

5.2 5.3

STAP 1 LEES DE KRANT 11 1.1 Journalistieke criteria 11 1.2 Navigatie 12 1.3 Leesroutes 13

5.4

STAP 2 VOLG HET DEBAT 15 2.1 Meningen versus beweringen 16 2.2 Onderbouwing 16 2.3 Debatregels 18 2.4 Debatcentra 19 2.5 Lezingen en toespraken 19 2.6 Onderwijs 20 STAP 3 STELT U ZICH EENS VOOR 22 3.1 Experts 22 3.2 Publicisten, lobbyisten en oud-politici 22 3.3 Bekende namen 23 3.4 Ghostwriters 23 3.5 Opiniërende journalisten 24 STAP 4 BAKEN UW ONDERWERP AF 26 4.1 Een kwestie definiëren 26 4.2 Een standpunt innemen 28 4.3 Een nieuw inzicht forceren 29 4.4 Framing 31

5

STAP 5 VISUALISEER UW DOELGROEP 33 5.1 Schrijven voor een algemeen publiek 33

5.5

Doelgroep versus lezers 35 Schrijven voor een specifiek publiek 36 Schrijven voor opinie­ redacteuren 37 Reframing 38

STAP 6 VERLEID 42 6.1 Lobbytactieken 42 6.2 Drogredenen 44 6.3 Beïnvloedingstechnieken 46 STAP 7 AARZEL NIET 49 7.1 Reageer op een actuele kwestie met een origineel inzicht 50 7.2 Reageer met een stuk waarop de lezers zitten te wachten 52 7.3 Neem contact op met de redactie 53 7.4 Kom met iets nieuws 54 7.5 Word gevraagd 55 7.6 Opinieredacties in België 56 7.7 Laat anderen uw agenda volgen 57 STAP 8 MAAK EEN STRUCTUUR 60 8.1 De korte brief 61 8.2 De inductieve korte brief 61 8.3 Het korte inductieve opiniestuk 61 8.4 Het korte deductieve opiniestuk 62 8.5 Het lange opsommende opiniestuk 62


8.6 8.7

Het lange evenwichtige opiniestuk 62 De samengestelde productie 63

STAP 9 GA SCHRIJVEN EN SCHRAPPEN 66 9.1 Vul de inhoud aan 67 9.2 Laat de alinea’s op elkaar aansluiten 68 9.3 Check de zinsconstructies 69 9.4 Check het woordgebruik 70 9.5 Check de tekst op lengte 74 9.6 Corrigeer de tekst op tik- en spelfouten 74 STAP 10 SCOOR MET EEN PAKKENDE KOP 77 10.1 Maak een intro 77 10.2 Onderteken de tekst 78 10.3 Maak een kop 78 10.4 Maak een onderkop of bovenkop 79 10.5 Streamers 79 10.6 Beeld 80 10.7 Tussenkoppen 81 10.8 Ga op tournee met uw stuk 81 SAMENVATTING 87 NOTEN 94 SUGGESTIEANTWOORDEN 98 BRONNENLIJST 105 TREFWOORDENREGISTER 107

6


STAP 1 LEES DE KRANT In dit hoofdstuk leert u op een nieuwe manier de krant lezen, zodat u betere opiniestukken zult schrijven. Door te begrijpen hoe kranten zijn samengesteld, wordt duidelijk hoe uw bijdrage daarin past. Lees de krant, u heeft het misschien vaker gehoord. Wellicht was het een wijze raad van uw ouders toen u jonger was. Of van de geschiedenisleraar. Het is nog steeds een wijze raad. Kennis is macht en nergens anders wordt de kennis van het dagelijkse leven zo overzichtelijk verspreid als in de krant. Het nut van algemene ontwikkeling behoeft geen verdere toelichting. Maar het ‘overzichtelijk verspreiden’ wel, of dat nu op een tablet is of op papier. 1.1 Journalistieke criteria Als u uw opiniestuk aanbiedt aan een redactie, zijn de redacteuren uw eerste lezers. Dan moet u ook weten wat hen bezighoudt. Om de afwijzingen voor te zijn die een abonnee van NRC Handelsblad eens tot wanhoop dreven. ‘Jaren van oefenen en experimenteren’, schreef hij de hoofdredactie in 2005, ‘hebben me slechts een beperkt beeld opgeleverd van het redactionele beleid ten aanzien van ingezonden teksten. Zou het mogelijk zijn me enkele aanwijzingen te geven?’ De krant gooide drie kluitjes in het riet: 1. Echte harde criteria zijn er niet. 2. Zoek contact met de redactie. 3. Het is de inhoud die de doorslag geeft.6 Toch zijn er wel degelijk criteria. Zoals seks en sensatie. Het is wetenschappelijk bewezen7 dat in ieder geval televisiejournalisten vergeleken met 1980 meer aandacht besteden aan ongelukken, schandalen, criminaliteit en seks, en dat het steeds vaker over personen (‘de man op straat’) gaat in plaats van over abstracte onderwerpen of organisaties. Opinieredacteuren zijn van een ander slag, en roemen vooral het duo actualiteit en originaliteit. Toch zijn zij niet veel anders dan andere journalisten. Van hen gaat het hart altijd sneller kloppen als:

11

1. er nog nooit aandacht aan het onderwerp is besteed; 2. de emoties over het onderwerp hoog oplopen; 3. er winnaars en verliezers zijn;


4. er een vervolg is op iets dat eerder veel aandacht kreeg; 5. er bekende personen bij betrokken zijn; 6. er iets in de buurt van hun lezers afspeelt; 7. iets nog maar net is gebeurd; 8. de lezers er van op zullen kijken; 9. er recordcijfers zijn; 10. de gebeurtenis symbool staat voor iets groters.

Effectief opiniestukken schrijven

Hoe meer van deze punten in een item aan bod komen, des te meer er aan de hand is en prominenter het wordt gepresenteerd. Zijn journalisten daarmee sensatiezoekers? Ja. Daar worden ze voor betaald, door hun publiek. Dat graag leest over conflicten, bekende personen, records, nabije gebeurtenissen etcetera. Dat betekent nadrukkelijk niet dat journalisten geen aandacht willen besteden aan serieuze zaken. Maar een ver-van-mijn-bed-show trekt nu eenmaal weinig bezoekers. Denk daar aan als u de publiciteit wilt zoeken met een opiniestuk. 1.2 Navigatie Het publiek wil zijn nieuwsgierigheid zo snel mogelijk bevredigd zien. Daarom proberen redacteuren (ook opinieredacteuren) lezers altijd te sturen in hun leesgedrag. Te navigeren. Kijk maar naar uw eigen leesgedrag. Online klikt u pas op een link als die u meer belooft. U klikt sneller op stellige en sensationele links dan op links die alleen maar vragen oproepen. Goede links en goede koppen zijn daarom ‘calls-to-action’. Nu is het van belang dat u weet dat uw leesgedrag door sitebouwers wordt beïnvloed. Tussen alle links op een homepage hebben zij richtingaanwijzers aangebracht. Soms zijn het buttons, dan weer tabbladen. Vaak worden er ook foto’s gebruikt, het liefst met mensen erop die in de richting van de link kijken waarop u moet klikken. Altijd zijn er ook menubalken. Samen noemen we dit de navigatie. Bedoeld om u eerder op de bestemming te laten uitkomen waarnaar u volgens de redacteuren op zoek bent. Nieuwssites zijn overigens anders dan verkoopsites; die laatste willen u tot een aankoop verleiden, de eerste tot het opnemen van informatie. Mede daarom is het voor journalisten moeilijk om online geld te verdienen.8 Achter elke button of knop in deze hoofdnavigatie liggen ‘tussenpagina’s’. Meestal dienen redacteuren het nieuws daar in subcategorieën op, maar tussenpagina’s linken ook naar fotoseries, video’s en de webwinkel. Voorbeelden van zulke tussenpagina’s zijn trouw.nl/opinie en gva.be/opinie, maar ook opiniestukken.nl/europa en opiniestukken.nl/verkiezingen.

12


Stap 1 Lees de krant

*

Ontwerpbureau Staal & Duiker heeft enkele prachtexemplaren ontworpen. Bekijk ze via opiniestukken.nl/ stap1.

Hierachter kunnen lezers straks uw opiniestuk vinden, op de zogeheten ‘landingspagina’s’. Als hun muis althans niet op een spraakmakender button heeft geklikt. De meeste papieren kranten hebben een navigatie die lijkt op die van nieuwssites. Waar in de vorige eeuw kranten nieuwssites inspireerden, is het nu andersom; de eerste kranten met bullets en tabbladen zijn al gesignaleerd.* De hoofdnavigatie van een papieren krant bestaat uit een voorpagina, binnenlandpagina’s, buitenlandpagina’s, kunstpagina’s, economiepagina’s, sportpagina’s en opiniepagina’s. En op die laatste is straks plaats voor u. Besef dus dat uw publiek is, afgeleid, of geen tijd meer heeft om uw opiniestuk te lezen. Tenzij de krantenlezers al bladerend stuiten op een foto of tekening bij uw stuk die hun aandacht trekt, in combinatie met de kop erboven. Dan negeren ze misschien het opiniestuk onder het uwe, dat geen foto heeft. Ziehier de tweede navigatielaag die de redactie en vormgevers hebben aangebracht: de leesroute. 1.3 Leesroutes Als u de krant uitspreidt op tafel, ziet u dat zo’n ‘spread’ van twee opengeslagen pagina’s bestaat uit lange en korte lappen tekst, grote en kleine letters en diverse lettertypes, beelden en kleuren. Wellicht begint u op zo’n ‘spread’ van opiniestukken bij het fotobijschrift onder een opvallende foto. Of juist bij een kort stukje rechtsonder. Om daarna pas aan het hoofdcommentaar te beginnen – of de bladzijde om te slaan. Dit is de bedoeling. Het staat bekend als de leesroute. Lezers lezen van elk stuk op een pagina achtereenvolgens: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

13

de foto of illustratie met het bijschrift de citaten in de tekst (‘streamers’) de kop de koppen van kaders in de tekst de onderkop of bovenkop (of ‘chapeau’) de introtekst de tussenkoppen de eerste zinnen van het artikel.

Na elke etappe beslissen ze in een fractie van een seconde of ze verder lezen of wegkijken, op zoek naar een ander artikel om te scannen. Zelfs op de beurspagina’s of de pagina’s met overlijdensadvertenties werkt uw brein zo. Ook dan bekijkt u eerst de schokkende informatie. Redacteuren en vormgevers maken gebruik van dit inzicht, omdat ze willen dat hun informatie u ook echt raakt. Ze maken ook onderscheid tussen de langzame, snelle en normale leesroutes.


Alleen consumenten die alle tijd van de wereld hebben, lezen een krant van A Effectief tot Z, van linksboven tot rechtsonder, en een website van boven tot beneden. opiniestukken Voor hen is er de langzame leesroute, die het alfabet en de klok volgt. schrijven Aan de andere kant staan de snelle jongens en meiden die meerdere informatiedragers tegelijk gebruiken. Voor hen is er de snelle leesroute, die in ĂŠĂŠn vluchtige blik afgelegd kan worden. Zij hebben baat bij opsommingen, bullets en steunkleuren in de teksten. Tot slot zijn er de gemiddelde lezers, die nooit alles tot zich nemen, maar wel het grootste deel van de kopij beoordelen. Voor hen is de normale leesroute bedoeld. Die zorgt ervoor dat zij op een spread als eerste de seks en sensatie oppikken, en dan geboeid blijven hangen. Wilt u straks dus zelf opvallen in de media, val dan ook ĂŠcht op. Kom met een choquerende, bij voorkeur fotogenieke opinie. Een standpunt kortom dat voldoet aan zo veel mogelijk journalistieke criteria, en dat zich bovendien onderscheidt van andere opiniestukken die aan de criteria voldoen. Besluit Lees de krant als u er met uw opiniestuk in wilt komen. Leer denken in leesroutes, zodat straks zo veel mogelijk lezers weten wat uw standpunt is. En besef dat uw standpunt aantrekkelijk wordt als het draait om conflict, spanning, seks en sensatie. Ga dan pas naar stap 2.

Actiepunt 1

Lees de krant en formuleer het onderwerp waarover u wilt gaan schrijven. Beantwoord de vraag of een journalist het even interessant zou vinden als u. Zo niet, herformuleer dan uw onderwerp. Oefening 1 Lees de journalistieke criteria nog eens en bedenk een journalistieke invalshoek voor opiniestukken over de volgende onderwerpen: a. Inflatiecijfers b. Ouderenzorg c. Ontwikkelingssamenwerking d. Klimaatverandering Achterin dit boek vindt u suggestieantwoorden. Meer oefeningen en aanvullingen op dit hoofdstuk op opiniestukken.nl/stap1.

14


STAP 2 VOLG HET DEBAT In dit hoofdstuk leert u het publieke debat te volgen, begrijpen en bijhouden. Ook leert u het verschil zien tussen een mening en een bewering, zodat u uw opiniestuk straks helder kunt structureren. Elk jaar organiseert het Nederlands Debat Instituut debatwedstrijden waaraan honderden scholieren meedoen. Omdat die dat leuk vinden, en omdat hun leraren dat leuk vinden. Debatteren ís ook leuk. Wel zijn de regels streng. Zonder regels immers geen mooie wedstrijd. Een mooi debat moet verlopen als een spannende sportwedstrijd, vinden ze bij het instituut. Een debat is dus iets anders dan een discussie, leggen ze uit in een handleiding voor scholieren: ‘Thuis aan tafel, in het café of op de sportclub vinden dagelijks verhitte discussies plaats over bijvoorbeeld politiek, voetbal en het koningshuis. Deze discussies vinden vaak spontaan plaats en iedereen kan eraan deelnemen. Meestal eindigen discussies weer net zo spontaan als ze zijn begonnen en gaat men weer over tot de orde van de dag. Sommigen die aan de discussie hebben meegedaan, hebben iets geleerd van de discussie, en misschien zijn er zelfs mensen van mening veranderd door wat er tijdens de discussie allemaal is gezegd. Debatteren over een onderwerp gaat op een veel formelere manier. Bij een debat zijn het onderwerp en de deelnemers vrijwel altijd van tevoren bekend. Voorafgaand aan een debat worden ook een aanvangstijd en een eindtijd afgesproken: men mag niet zomaar beginnen te spreken. Ook worden er afspraken gemaakt over hoe het debat zal verlopen, over wie wanneer mag praten. Denk bijvoorbeeld aan verkiezingsdebatten. Maar het grootste verschil tussen een discussie en een debat is de aanwezigheid van een derde groep die overtuigd moet worden.’9 Zo werkt het ook met het debat in kranten en op websites. Als u wilt dat uw opiniestuk een bijdrage wordt aan een langlopend debat, in plaats van aan een discussie die op elk moment kan gaan liggen, moet u eerst en vooral goed leren overtuigen. 15


STAP 3 STELT U ZICH EENS VOOR

Effectief opiniestukken schrijven

In dit hoofdstuk leert u autoriteit af te dwingen door duidelijk te zijn over wie u bent en wat u weet. Want alleen experts worden serieus genomen. Terug naar de leesroute uit stap 1. Pak nog eens een opiniepagina erbij, online of in print. En bekijk het aanbod aan meningen. U zult merken dat uw ogen een stellige kop zien en daarna gelijk naar de naam schieten, naar de aftiteling – het zogeheten creditsblokje bij of onderaan het opiniestuk. Want u denkt, net als alle andere lezers: wie is de auteur wel niet dat hij het standpunt heeft dat in de kop staat? Daarna schieten de ogen terug naar de intro, waar meestal nog staat: ‘…beweert auteur X’, of een variant daarop. Nog voordat u in dit boek leert uw stelling af te bakenen, moet u daarom uw eigen positie kunnen definiëren. 3.1 Experts In stap 2 heeft u geleerd niet zomaar een mening te uiten, maar een bewering te doen. Laat dan ook zien dat u weet waarover u het heeft. Dat u de expert bent en niet zomaar iemand met zomaar een mening.* Bedenk voordat u gaat schrijven hoe u straks een link kunt leggen tussen uw functie en de tekst. Gaat u schrijven over een ontwikkeling in uw vakgebied, dan moet u in de tekst zelf laten zien dat u uw vak beheerst. En maak werk van de aftiteling: omschrijf uw functie of ervaring zodanig dat die relevant is voor dit stuk. Wilt u een opiniestuk schrijven over een ontwikkeling in de maatschappij die velen persoonlijk raakt? Bereid u dan voor op vragen over uw burgerlijke staat, hoe oud u bent, met wie u samenwoont en/of u de Hongerwinter nog heeft meegemaakt. En wees zulke vragen alvast voor. Wilt u gaan schrijven over een onderwerp waarvan u nog niet zo veel weet? Staak dan uw poging. Alleen experts worden echt serieus genomen. Helemaal als die hun expertise terloops melden. Goede experts zijn als de leraren die zich als coach opstellen. Ze cijferen zichzelf of hun wijsheid niet weg, maar kloppen zich evenmin op de borst vanwege hun universitaire graad. Ze willen hun leerlingen sturen, zonder dat die enige dwang ervaren. Maar ze laten zich wel leraar noemen, of prof. 3.2 Publicisten, lobbyisten en oud-politici Voor publicisten, freelancers en andere broodschrijvers die over alles een

*

Schoenmaker, blijf bij uw leest is niet voor niets een oud gezegde.

22


STAP 4 BAKEN UW ONDERWERP AF

Effectief opiniestukken schrijven

In dit hoofdstuk leert u dat een effectief opiniestuk slechts over één kwestie gaat en hoe u die zelf kunt vormgeven. Zo kunt u een toon­ aangevende ‘thought leader’ worden op uw specifieke onderwerp. Nu u zichzelf tot expert heeft benoemd op een bepaald onderwerp, is het zaak dat onderwerp verder af te bakenen. Waarover gaat u schrijven? En vooral, wat is uw opinie daarover? Van groot belang is dat u het bij één, niet al te grote kwestie houdt. 4.1 Een kwestie definiëren Wat is ‘een kwestie’? Volgens het Nieuw Woordenboek der Nederlandsche Taal is het een ‘geschilpunt, vraag of voorstel’ dat nog ‘in behandeling’, ‘onder beraadslaging’, of ‘in onderzoek’ is. Kwestieus betekent dat het ‘nog niet beslist, nog niet uitgemaakt’ is.23 In het bedrijfsleven zou men spreken van een ‘issue’. Dat is een slagje kleiner dan een thema; milieu is een thema, CO2-uitstoot een issue. Een bedrijf dat het milieu vervuilt, moet niet over het milieu een standpunt innemen, maar wel over zijn uitstoot van broeikasgas, dat het milieu vervuilt. Laten we ter illustratie doorgaan op dit voorbeeld, dat ons welkom is aangereikt door Vodafone. We bedenken voor Vodafone een opiniestuk rondom CO2-uitstoot dat het telecombedrijf zou kunnen publiceren. Daarvoor is het allereerst nodig dat Vodafone als expert wordt opgesteld, zoals we in stap 3 zagen. Dat kan als het bedrijf over zijn eigen ervaringen schrijft en niet te veel wijst naar anderen – de eerste afbakening. Vodafone doet dat. Het telecombedrijf stelt op zijn eigen website dat het gebruik van zijn producten en diensten CO2-besparing kan opleveren, ‘door mobiel werken en door energy-efficiënte machine-to-machine (M2M)-toepassingen, zoals slimme meters en slimme logistiek’.24 De tweede afbakening wordt bepaald door de emoties van de tegenstanders; door wat anderen in de discussie zouden kunnen inbrengen of al hebben ingebracht. Wees die tegenstanders voor, nog voordat zij aan het woord komen. Vodafone doet dat ook. Het stelt dat ‘de stijgende vraag naar mobiele datadiensten vraagt om uitbreiding van de capaciteit van ons netwerk, waardoor ons elektriciteitsverbruik blijft toenemen’. Trap nu niet in de val om de strijd van Vodafone tegen milieuvervuiling

26


STAP 5 VISUALISEER UW DOELGROEP In dit hoofdstuk leert u dat een effectief opiniestuk specifieke lezers aanspreekt. Alleen als u zich gericht wendt tot uw doelgroep, zal uw boodschap gelezen worden en beklijven. In een handboek voor journalisten uit 1988, ‘Het journalistieke verhaal’ van Boris Berkhout e.a., staat een mooie passage over het dilemma van de opiniemaker. ‘Die staat voor de taak een niet-ingewijde lezer te boeien met een toegankelijk betoog over een kwestie waarvan de lezer niet bij voorbaat wakker ligt. Heeft hij de lezer doordrongen van het belang van zijn onderwerp, dan moet hij nog eens argumentatie aanvoeren die voor de lezer overtuigend is. Deze twee dingen te bereiken in een artikel dat hooguit vijf A4-pagina’s beslaat, is niet eenvoudig. Zeker niet voor mensen die wél stapels nota’s of artikelen in vakbladen publiceren, maar niet gewend zijn voor een breed publiek van leken te schrijven. Een kritische, snel afgeleide krantenlezer winnen voor een standpunt is iets anders dan een groep ambtenaren informeren of de vakbondsleden in het maandelijkse krantje laten delen in de verontwaardiging. Schrijvers die niet gewend zijn voor leken over hun vak te schrijven, vinden het probleem dat zij aansnijden schrijnend, maar zij realiseren zich niet dat de lezers noch het probleem, noch de mogelijke standpunten daarover kennen. In zijn gedrevenheid steekt zo’n schrijver meteen van wal met zijn argumentatie, voert allerlei feiten en treffende voorbeelden aan, niet denkend aan de lezer die na eerste lezing verbijsterd achterblijft met een reeks wetenswaardigheden zonder enig – voor hem – logisch verband.’46

33

5.1 Schrijven voor een algemeen publiek Om die verbijstering bij de lezer te voorkomen, zult u zich eerst moeten verdiepen in uw doelgroep, voordat u gaat schrijven. Weet u wie uw lezers zijn? Dan moet u uw opiniestuk en zelfs uw opinie aan hun kennis- en taalniveau aanpassen. Daarvoor hoeft u geen taalkunde te studeren. Visualiseren volstaat.


STAP 6 VERLEID

Effectief opiniestukken schrijven

In dit hoofdstuk leert u dat publiceren om het publiceren niet effectief is. Schrijven om te beïnvloeden wel. U zult uw lezers moeten verleiden om van mening te veranderen. Waarom gaat u eigenlijk schrijven? Waarom zoekt u de publiciteit? Omdat u vindt dat uw stem gehoord moet worden? Omdat u de tijd rijp acht voor wat extra aandacht? Of extra geldstromen? Ga dan terug naar af – we moeten streng zijn. Een goed opiniestuk is namelijk geschreven vanuit de wens om lezers te beïnvloeden. En wat verwachten die van een opiniestuk? Dat het hen probeert te verleiden om van mening te veranderen. Laten ze die kunst nou ook beoefenen in de reclamewereld, op communicatieafdelingen en in de lobby. In deze stap zet u dan ook een stap opzij. We verlaten de journalistiek en betreden de wondere wereld van de public relations en public affairs. 6.1 Lobbytactieken Mensen proberen elkaar al te beïnvloeden sinds er op aarde twee van rondlopen. In de loop van de beschaving hebben we dat steeds verfijnder leren doen. We voeren minder oorlog, en lobbyen meer om ons doel te bereiken. Daarbij gebruiken we negen tactieken, schrijft lobbyexpert Rinus van Schendelen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

We halen mensen over door te laten zien hoe het beter kan. We zeggen dat we zijn wat we willen zijn. We werpen barrières op voor onze tegenstanders. We verleiden mensen door iets te beloven voor weinig. We dreigen met sancties. We verpakken onze boodschap in een andere boodschap. We formuleren een stelling en onderbouwen die. We laten de fouten van onze tegenstanders zien. We proberen een compromis te vinden door te onderhandelen.56

Wie ze zo onder elkaar ziet, beseft al snel dat deze tactieken eenvoudig in opiniestukken gebruikt kunnen worden. Maar wanneer gebruikt u

42


STAP 7 AARZEL NIET In dit hoofdstuk leert u dat u het beste kunt toeslaan met uw opiniestuk als u uw planning aanpast aan die van de opinieredacties. Meestal is snelheid geboden, maar het debat even op zijn beloop laten kan bij bepaalde onderwerpen geen kwaad. Veel marketing- en/of communicatiemedewerkers houden een mediakalender bij voor hun organisatie of bedrijf. Ze vullen die met momenten waarop zij de media kunnen halen. En ze denken actief mee met hun collega’s, zodat hun organisatie gedoseerd de aandacht trekt: niet te veel publiciteit op het ene moment in het jaar, niet te weinig op het andere. Dat is erg proactief, maar ook ineffectief. Omdat zulke kalenders meestal erg weinig rekening houden met de journalistieke criteria waar we in stap 1 al bij stil stonden. Journalisten schrijven het liefst over afwijkende zaken, dus wanneer: 1. er nog nooit over het onderwerp is geschreven; 2. de emoties over dit onderwerp hoog oplopen; 3. er winnaars en verliezers zijn; 4. er een vervolg is op iets dat eerder veel aandacht kreeg; 5. er bekende personen bij betrokken zijn; 6. er iets in de buurt van hun lezers afspeelt; 7. iets nog maar net is gebeurd; 8. de lezers er van op zullen kijken; 9. er recordcijfers zijn; 10. de gebeurtenis symbool voor iets groters staat.

49

Wie onderzoeksresultaten, productlanceringen en evenementen gelijkelijk verdeelt over de mediakalender, doet dus nog onvoldoende. Deze aanvullen met personeelswisselingen, werkbezoeken en bezoeken van hoogwaardigheidsbekleders aan hun organisatie is evenmin genoeg. Een variant op de mediakalender is de ‘content calendar’, die zich meer concentreert op de distributie van de inhoud dan op de inhoud zelf. Maar ook daarin is de eigen planning meestal bepalend, niet de interesse van de doelgroep. Goede communicatiemedewerkers proberen hun leiding­­­ gevenden ervan te overtuigen alleen ‘extern te gaan’ met informatie die hun


STAP 8 MAAK EEN STRUCTUUR

Effectief opiniestukken schrijven

Een goed opiniestuk heeft een krachtige kern die in diverse structuren valt in te passen. In dit hoofdstuk leert u die kern van uw opiniestuk schrijven met behulp van een simpel stappenplan. Na alle voorbereidingen kunt u nu aan de slag met het schrijven van het opiniestuk zelf. Daarvoor moet u eerst een heldere structuur maken voor de tekst. Dat doet u door eerst de basisingrediënten voor een goed opiniestuk te verzamelen en uit te werken in een apart document. In stap 9 maakt u er vervolgens een lopende tekst van. De basisingrediënten voor een goed opiniestuk zijn: A B C D E F G H I

omschrijving van de kwestie waarover u schrijft uw bewering over deze kwestie argument 1 dat uw bewering ondersteunt argument 2 dat uw bewering ondersteunt argument 3 dat uw bewering ondersteunt tegenargument 1 dat uw bewering ondermijnt tegenargument 2 dat uw bewering ondermijnt oorzaken van de kwestie waarover u schrijft gevolgen van de kwestie waarover u schrijft

De tegenargumenten F en G zult u misschien liever negeren. Maar u moet ze juist noemen, en strategisch gebruiken. In actiepunt 6 oefende u al met het uitschrijven van tegenargumenten. Als u ze ook in uw opiniestuk zelf opneemt, en zo twee kanten van een verhaal laat zien, dan krijgt uw verhaal vanzelf spanning en structuur. Bestsellerauteur en docent Jan Brokken schrijft hier ook over in ‘De wil en de weg. Over het schrijven van romans en verhalen’. Poneert u als opiniemaker een stelling die tegen alle heersende opvattingen in gaat, dan zult u volgens hem al gauw als een dromer weggezet worden of als niet-realistisch. Maar als u de tegenstelling ten opzichte van uw tegenstander benoemt, aan de hand van een voorbeeld, zullen diens bezwaren irrelevant lijken. Brokken: ‘Daardoor blijkt de dromer, als het erop aankomt, een doortastende realist te zijn en de realist een warhoofd.’92 60


STAP 9 GA SCHRIJVEN EN SCHRAPPEN

Effectief opiniestukken schrijven

In dit hoofdstuk leert u waar u op moet letten bij het schrijven, schrappen en herschrijven van uw opiniestuk. Ga diep door de knieën, zodat uw stuk voor een breed publiek toegankelijk is. Nu u uw opinie aan een structuurdocument heeft toevertrouwd, wordt het tijd om deze eerste versie te delen met anderen. Laat het basisdocument uit stap 8 zien aan uw collega, partner of huisgenoot en vraag of die iets mist. En verwelkom suggesties. Vraag, of controleer zelf of u alle vorige stappen uit dit boek heeft gezet: Stap 1 Lees de krant: voldoet het aan de journalistieke criteria? Stap 2 Volg het debat: voegt het iets toe? Stap 3 Stelt u zich eens voor: zet u zichzelf op deze manier goed op de kaart? Stap 4 Baken uw onderwerp af: focust u wel? Stap 5 Visualiseer uw doelgroep: zitten de lezers op dit stuk te wachten? Stap 6 Verleid: pakt u de lezers met aansprekende argumenten? Stap 7 Aarzel niet: houdt u rekening met de timing van opinieredacties? Stap 8 Maak een structuur: heeft u het basisdocument volledig ingevuld? Pas als al deze vragen met ‘ja’ zijn beantwoord, maakt u van het structuurdocument een echt opiniestuk. Dat is nu niet meer dan een invuloefening. Knip de antwoordblokken uit het document van stap 8 en plak die in een nieuw document (dat u ‘Opiniestuk over kwestie Y van persoon X’ noemt en niet ‘opiniestuk.doc’). En ga nu schrijven. En schrappen. In deze volgorde: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Vul de inhoud aan. Laat de alinea’s op elkaar aansluiten. Check de zinsconstructies. Check het woordgebruik. Check de tekst op lengte. Corrigeer de tekst op tik- en spelfouten. 66


STAP 10 SCOOR MET EEN GOEDE KOP In dit laatste hoofdstuk leert u uw bewering zodanig te verpakken dat u tijd zult moeten vrijmaken in uw agenda om in te gaan op alle reacties. U bent gewaarschuwd. In stap 8 maakte u de structuur voor uw opiniestukken aan de hand van een schema. In stap 9 heeft u die ruwe teksten gepolijst tot schitterende edelstenen. Maar u heeft ze nog niet gedragen, laat staan aan de buitenwereld getoond. Haal ze dus uit de juwelenkist, geef elk opiniestuk de aandacht die het verdient. Doe dat wel in een logische volgorde; zo bijvoorbeeld: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Maak een intro van maximaal drie korte zinnen. Onderteken de tekst met maximaal twee korte zinnen. Vat de intro samen in de kop. Licht de kop toe in een onder- of bovenkop. Maak een streamer. Gebruik geschikt beeld. Plaats tussenkoppen. Ga op tournee met uw stuk.

Hieronder lichten we elke stap toe. 10.1 Maak een intro Veel auteurs zijn geneigd de kop te maken voordat ze gaan schrijven. U doet er beter aan eerst uw tekst te schrijven en die daarna samen te vatten. Specifiek voor opiniestukken geldt dat de samenvatting opiniërend moet zijn. Vat dus niet het hele opiniestuk samen, maar alleen die passages waarin u stelling neemt en probeert te overtuigen. Als u een structuur uit stap 8 heeft gekozen, zult u zien dat de conclusie (de B in alle laatste alinea’s) zich uitstekend leent voor zo’n samenvatting. Op basis hiervan schrijft u in maximaal drie korte zinnen de inleiding op uw opiniestuk. Redacties noemen deze inleiding de ‘intro’ en drukken deze vaak in een iets grotere letter af, of cursief. Lezers moeten de intro kunnen overslaan. Er mag dus niets in staan dat u alleen hier beschrijft en elders in de tekst niet meer. 77


SAMENVATTING Aan de hand van dit boek heeft u in tien stappen een effectief opiniestuk kunnen schrijven. Met deze samenvatting kunt u dat succes gemakkelijk herhalen. Stap 1: Lees de krant Lees de krant en formuleer het onderwerp waarover u wilt gaan schrijven. Beantwoord de vraag of een journalist het even interessant zou vinden als u. Zo niet, herformuleer dan uw onderwerp. Journalistieke criteria zijn: 1. Er is nog nooit aandacht aan het onderwerp besteed. 2. De emoties over het onderwerp lopen hoog op. 3. Er zijn winnaars en verliezers. 4. Het is een vervolg op iets dat eerder veel aandacht kreeg. 5. Er zijn bekende personen bij betrokken. 6. Het speelt zich af in de buurt van de lezers. 7. Het is nog maar net gebeurd. 8. De lezers zullen er van op kijken. 9. Er zijn recordcijfers. 10. De gebeurtenis staat symbool voor iets groters. Stap 2: Volg het debat Volg het debat en formuleer een debatwaardige bewering over het onderwerp uit stap 1. Onthoud: 1. 2. 3. 4.

Een feit is altijd te checken. Een mening (of opinie) is altijd persoonlijk. Een standpunt (of stelling) is een mening over een kwestie. Een bewering is een standpunt dat zodanig is onderbouwd dat het bijna als feit kan doorgaan. 5. De beste beweringen volgen deze lijn: standpunt – argument(en) – conclusie. Stap 3: Stelt u zich eens voor Wie schrijft het opiniestuk? Omschrijf uw functie of ervaring zodanig dat die relevant is voor de bewering uit stap 2. 87


Effectief opiniestukken schrijven

92


Neem stelling en word een autoriteit op uw vakgebied Een kwestie krijgt pas serieuze aandacht als journalisten erover hebben geschreven, of als ze er ruimte voor hebben vrijgemaakt op hun opiniepagina’s. In dit boek leert u hoe u op die pagina’s kunt komen, in kranten en op opiniesites. In tien stappen leert u denken en schrijven als een journalist: doelgroep­gericht en met gevoel voor ‘seks en sensatie’. U krijgt oefeningen met suggestieantwoorden en u hoort van tien opinieredacteuren wanneer u hen het beste kunt benaderen. Auteur is schrijftrainer Arnold Vonk (1977), voormalig opinieredacteur van de Volkskrant en oprichter van het platform opiniestukken.nl.

Profile for Arnold Vonk

Blader door Effectief Opiniestukken Schrijven  

Meer informatie over dit boek op opiniestukken.nl/handboek

Blader door Effectief Opiniestukken Schrijven  

Meer informatie over dit boek op opiniestukken.nl/handboek

Advertisement