Issuu on Google+


j. m. ossoliński

plakat polityczny w zsrr


j. m. ossoliński

plakat polityczny w zsrr

bardzo fajne wydawnictwo kraków 2013


spis treści wstęp

10

dyktator na plakacie

14

walka o pokój

22

wróg ameryka

48

siła fotomontażu

95


sił a

fot o m o n t a ż u

nstrukt ywist yczny krzyk

pi ę k n y a n o n s

enomen plakatu rosyjs

8


wstęp


FENOMEN PLAKATU ROSYJSKIEGO Dla milionów radzieckich ludzi przez wiele lat plakat był nieodłączną częścią codzienności. Można go było napotkać wszędzie. Ukształtował oblicze miast i wsi, zakładów pracy i fabryk, garnizonów wojskowych, urzędów państwowych, sklepów i szkół. Wysławiał wodzów i bohaterów, przedstawiał sukcesy i bogactwa kraju. Zawierał odpowiedź na dowolne pytanie, orientował społecznie i moralnie: wyjaśniał i poglądowo demonstrował ideały, ustalał ramy zachowania, wyznaczał granice dobra i zła. Plakat w Rosji w swej istocie stał się sztuką narodową. Jego autorzy, nieświadomie, dali życie nie chwilowym, propagandowym ulotkom, lecz artystycznym pomnikom epoki, dzięki którym możemy dzisiaj lepiej zrozumieć duchową przeszłość wielkiego kraju. Był pełnym wyrazu zjawiskiem artystycznym, opisującym „szóstą część świata”, jak dumnie nazywano Związek Radziecki w latach dwudziestych.

P. Nazwisko, Tytuł plakatu, 1920

10

Opublikowano setki tysięcy wzorów plakatów drukowanych. Tych rysowanych amatorsko – nie sposób zliczyć. Jaka była przyczyna „masowej plakatyzacji” Rosji XX wieku? Wiadomo, że tworzenie plakatów kształtowała ideologia państwa. Lecz wyjątkowość zamówienia państwowego nie wyjaśnia istoty jego fenomenu, choć plakat pozostaje interesującym odzwierciedleniem panującej


w przeszłości ideologii. Rosyjski plakat porusza do dzisiaj widzów gorącym zaangażowaniem i osobistym stosunkiem autorów. Dla artystów plakat stał się sztuką, która pozwalała wypowiedzieć się publicznie. Realizowali w nim pragnienie „zwrócenia się do społeczeństwa”, które brało swój początek w środowisku światłej, liberalnej inteligencji XIX wieku i pozostało cechą rosyjskiej mentalności. Formalnie plakat obejmował: agitację i propagandę, informację polityczną, kulturalną i handlową. Jego droga jawi się jako odbicie narodowego pojmowania rzeczywistości. Piękny anons

P. Nazwisko, Tytuł plakatu, 1920

Narodził się w końcu XIX wieku, a wszystkie sfery życia społecznego: handel, kultura oraz polityka zyskały w nim swojego „informatora i promotora”. Dzięki niemu wypiękniały ulice i place miast. Pierwszy raz rosyjscy plakaciści pokazali swoje dzieła w 1897 roku na Międzynarodowej Wystawie Plakatu Artystycznego w Sankt – Petersburgu i w Moskwie. Głównymi uczestnikami prezentacji byli znani zachodnioeuropejscy i amerykańscy mistrzowie, wyznaczający główny kierunek nowej sztuki: J. Chèret, A. Mucha, T. Steinlen, P. Bonnard, P. C. Puvis de Chavannes i inni. Rosjan zainspirowały światowe nowinki, ale zachowali przywiązanie do narodowego modelu artystycznego. Tutejsze tradycje malarstwa, grafiki i sztuki dekoracyjno – użytkowej były zbyt silne, aby całkowicie ulec sile secesji. W plakacie imprezowo – estradowym, teatralnym, komercyjnym, agitacyjnym, przeznaczonym na cele dobroczynne, rosyjscy artyści chętnie wykorzystywali wizerunki kobiet. Bohaterkami ich kompozycji zostawały popularne aktorki, przyjaciółki i ukochane. W. Sierow w plakacie – portrecie tancerki Anny Pawłowej, z okazji gościnnych występów w Paryżu, pokazał ideał kobiecości i poezję tańca (1909). Miłość i osobisty stosunek do żony i córki obecne były w plakacie Ł. Baksta Kunsztownie Ilustrowane Pocztówki (1904). Bohaterki reklamy handlowo – przemysłowej przedstawiane były przez artystów atrakcyjnie i pociągająco, w sposób teatralny. Wśród nich: młodziutka „czekoladowa dziewczyna” – opiekuńcza siostra miłosierdzia z filiżanką kakao spółki Ejnem (1897). 11


U. Plakacista, SĹ‚odkie oczka, 1920

12


dyktator na plakacie


P. Nazwisko, Kaszkiet, 1921

14


A. Rodczenko, Gwiazda wieczoru, 1920

15


B. Butenko, Graba, 1922

16


17


S. Nazwisko, Pan Lenin, 1918

18


B. Butenko, Uśmiech szczęścia, 1919

19


L. Hipis, Ekstra, 1978

20


walka o pok贸j


A. Ktośtam, Wózek, 1964

22

A. Ktośtam, Pasek, 1965


A. Ktośtam, Ptaszek, 1967

A. Ktośtam, Jabłko, 1968

23


2.

3.

1.

1. S. Nazwisko, Pok贸j, 1978 2. S. Nazwisko, Pok贸j II, 1978 3. S. Nazwisko, Pok贸j III, 1979

24


3.

1.

2.

1. M. Ktoś, Peace, 1978 2. M. Ktoś, Peace II, 1978 3. M. Ktoś, Peace III, 1979

25


Redakcja

Bohdan Butenko Redakcja merytoryczna

Andrzej Ktoś opracowanie graficzne

Arnold Kotra

Bardzo Fajne Wydawnictwo Kraków 2013 isbn 978-83-928765-0-4


Cw18