DOSSIER KUNSTGRAS Kansen en uitdagingen in een dynamische sector 28 Toenemende behoefte
40 Duurzaamheidslabel
Sinds de introductie is in Nederland
Vanaf 1 januari 2027 is het duurzaam-
steeds meer behoefte aan kunstgras.
heidslabel verplicht voor alle kunst-
Die trend zal voorlopig niet veranderen.
grasvelden. Wat houdt dat in?
46 Innovatief aanbesteden Amsterdam en Haarlem experimenteren met nieuw aanbestedingssysteem: Scale Up.
56 Duurzaam onderhoud
64 Multidisciplinair
Optimaal onderhoud: branchevereni-
Delen van velden door meerdere spor-
ging BSNC deed onderzoek.
ten kan de druk op de ruimte verlichten.
32 De markt
60 Europese regels
68 Uniform aanbesteden
Nederland behoort wereldwijd tot de
Nederland is gidsland als het gaat om
Eenduidigheid in het aanbestedings-
koplopers in het gebruik van kunstgras
het verduurzamen van kunstgras. Hoe
proces moet de verduurzaming van
per inwoner.
staat de Europese regelgeving ervoor?
kunstgrasvelden versnellen.
Premium quality Guaranteed.
Nederlandse fabrikant van
TOPKWALITEIT KUNSTGRAS Nieuw: Smart & Nonfill voetbalsystemen Met decennialange ervaring staat Condor Grass voor hoogwaardige kunstgrassystemen waarin kwaliteit, innovatie en persoonlijke aandacht centraal staan. Voor sporten als voetbal, hockey, tennis, golf, rugby, padel en multisport biedt Condor Grass duurzame oplossingen met natuurlijke infill van zand, kurk, keramisch en Brockfill tot non-infill systemen.
Padel
Adres: Euroweg 3, 8061 SB Hasselt (NL) | Web: www.condorgrass.com
Droogveld Hockey
Dossier kunstgras – Inleiding
VERDUURZAMING KUNSTGRAS: SAMENWERKING, INNOVATIE EN MAATSCHAPPELIJKE IMPACT Kunstgras is in Nederland allang geen nicheproduct meer. Het is een onmisbaar onderdeel van onze sportinfrastructuur geworden. Van voetbal en hockey tot korfbal, tennis en padel: miljoenen vierkante meters kunstgras maken het mogelijk om intensief te sporten, ruimte efficiënt te benutten en sportvoorzieningen toegankelijk te houden, juist in een land waar de druk op de openbare ruimte steeds groter wordt. Tegelijkertijd staat de sector op een belangrijk kantelpunt. De
We kijken naar de omvang en dynamiek van de Nederlandse
verduurzaming van kunstgras is namelijk écht op gang gekomen.
kunstgrasmarkt, naar innovaties in onderhoud en circulariteit, naar nieuwe vormen van duurzaam aanbesteden en naar
De afgelopen jaren hebben sport, overheid, kennisinstellin-
de internationale ontwikkelingen die de sector mede richting
gen en marktpartijen elkaar steeds beter gevonden binnen de
geven. Ook besteden we aandacht aan multidisciplinair gebruik
Routekaart Verduurzaming Sport. Vanuit die samenwerking
van velden, historische ontwikkelingen en de zoektocht naar
worden concrete stappen gezet richting een duurzamere kunst-
uniforme regelgeving en objectieve duurzaamheidscriteria.
grasketen: van ontwerp en materiaalgebruik tot onderhoud, aanbesteding, circulariteit en hergebruik. Innovaties die enkele
Wat daarbij opvalt, is dat de sector steeds professioneler
jaren geleden nog experimenteel leken, worden inmiddels
samenwerkt. Gemeenten, leveranciers, aannemers, adviseurs,
serieus toegepast en opgeschaald. Gemeenten als Amsterdam
sportbonden en kennispartners trekken vaker gezamenlijk op
en Haarlem laten zien hoe innovatieve aanbestedingsvormen de
om tot oplossingen te komen die niet alleen sporttechnisch
markt kunnen uitdagen om nieuwe oplossingen te ontwikkelen.
goed functioneren, maar ook bijdragen aan klimaatadaptatie,
Tegelijkertijd zorgen instrumenten als het duurzaamheidslabel
circulariteit en verantwoord grondstoffengebruik. Juist die
en de MKI-systematiek ervoor dat duurzaamheid steeds beter
samenwerking is cruciaal om de volgende stappen mogelijk te
meetbaar en vergelijkbaar wordt.
maken.
Maar deze transitie vraagt ook om realisme. Verduurzaming
Deze special is bedoeld als inspiratie, als kennisbron en als
van kunstgras is geen traject van snelle successen. Het vraagt
uitnodiging om samen door te pakken. Want de richting is dui-
om samenwerking, kennisdeling, investeringen en vooral: een
delijk: verduurzaming van kunstgras is niet langer een ambitie
lange adem. Er is al veel bereikt, maar er is ook nog veel winst te
voor later, maar een beweging die al volop gaande is. Nu is het
behalen.
zaak om die ontwikkeling verder te versnellen, met oog voor innovatie, uitvoerbaarheid én maatschappelijke impact.
In deze special van Sportaccom brengen we daarom de belangrijkste ontwikkelingen, kansen en dilemma’s samen.
Bob Thomassen (NOC*NSF) en Koen Beelen (BSNC)
27
28
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
VOORSPELLING UIT 1926: NEDERLAND GAAT VOETBALLEN OP KUNSTGRAS In het drukke Nederland is steeds meer behoefte aan kunstgras. Vooral in het voetbal leidt dat vaak tot emoties, maar dat is niet altijd zo geweest Aan het begin van 1926 plaatste het tijdschrift Sportkroniek, officieel orgaan van den Nederlandsche Voetbalbond enkele opmerkelijke columns. Ze waren geschreven onder het pseudoniem Henjoh, waarvan precies een eeuw later nog altijd onduidelijk is wie zich hierachter verschool. En dat is jammer, want deze schrijver kon opmerkelijk goed voorspellen hoe het voetbal van de toekomst eruit zou zien. Door: Jurryt van de Vooren
Henjoh vroeg zich in zijn verhalen af hoe
was in 1976 zo verzakelijkt dat er alleen
zuiver. Dit voetbalspel is geen voetbal
de situatie van 1976 zou zijn. ‘De groote
nog maar saaie clubnamen bestonden,
meer, ’t is een mengsel van wiskunde,
dag, waarop ik weer voor het eerst sinds
zoals De Naamlooze Vennootschap A.V.V.
schaken, behendigheid en wetenschap,
vijftig jaren een voetbalwedstrijd zou
en De Coöperatieve Twentsche Boys.
’t is een kunst geworden. Ik heb gesnakt
bijwonen.’ In die onbekende voetbalwe-
‘Laat me even bedaren, even tijd om bij
naar een mistrap, naar een fout. Er kwam
reld van zijn toekomst had hij wel een
te komen.’
er geen.’
gids nodig om zijn weg te kunnen vinden.
Bij gebrek aan beter ging het duo naar
De columnist fantaseerde dat hij met een
een wedstrijd van De Coöperatieve
Precies honderd jaar geleden werd het
luchtauto het hele land doorkruiste om
Twentsche Boys, waar Henjoh iets
kunstgras in het voetbal dus al voorspeld!
verschillende wedstrijden te bezoeken.
opmerkelijks ontdekte bij het speelveld.
Met de kennis van nu verdient Henjoh een
‘Geen zwart plekje heb ik in ’t groene
bloemetje, want hij zat er maar twee jaar
Henjoh wilde beginnen bij HVV in Den
tapijt van kunstgras kunnen ontdekken.
naast. Niet in 1976, maar in 1978 kreeg
Haag, maar die club bestond volgens zijn
Deze tegelvloeren met kunstzoden, we
EVV Eindhoven namelijk toestemming
gids allang niet meer. HFC dan? Ajax,
kenden ze vroeger niet. Gelukkig!’ En ook
van de Brabantse onderbond van de
NAC, Willem II, Vitesse? ‘Maar hij, hij
de rest van het voetbal kwam kunstma-
KNVB om te spelen op een voetbalveld
reageerde geen enkele maal, ’t waren alle
tig op hem over: ‘Alles volgens streng
van kunstgras, bedoeld als experiment.
onbekende klanten voor-em.’ Het voetbal
systeem, volgens berekening, theoretisch
Er werd wel nadrukkelijk bij gezegd
FOTO: NATIONAAL ARCHIEF
Historisch perspectief
De Nederlandse hockeyers tegen Spanje op kunstgras in 1976, toen kunstgras groot doorbrak in hockey.
ming zou komen voor kunstgras in het
Voetballen op een hockeyveld
betaald voetbal of de hogere amateur-
Kunstgras was in de jaren zestig onder
werkt, dat het eenmaal zover komt.’ Die
klassen. In datzelfde jaar speelde het
de naam astroturf overgewaaid vanuit de
voorspelling is nooit uitgekomen.
Nederlands amateurelftal in Dubai een
Verenigde Staten naar onze kant van de
wedstrijd tegen de Verenigde Arabische
oceaan. Daar werd in Nederland positief
NEC uit Nijmegen begon als eerste
Emiraten op kunstgras, wellicht als eerste
op gereageerd als een voorbode van de
profclub met trainingen op kunstgras,
Nederlandse voetballers ooit in een offici-
toekomst. Ajax en Feyenoord hadden
vervaardigd van polypropeen. ‘Zij waren
ële wedstrijd. De Nederlanders speelden
grote belangstelling voor deze innovatie.
van mening dat de speltechniek op deze
zeer onwennig op dit terrein en liepen de
Dagblad Trouw voorspelde eind 1969
kunstgrasmat overeenkomt met die
nodige blessures op.
zelfs dat deze clubs binnen enkele jaren
op een natuurlijke grasmat’, aldus Het
hun Europese wedstrijden op kunstgras
Parool op 6 juni 1970. ‘Ook met kleinere
dat er op korte termijn geen toestem-
zouden spelen. ‘In ieder geval wordt er achter de schermen reeds hard aan ge-
proefvelden in Enschede, Oldenzaal,
NÓG MEER KUNSTGRASVELDEN IS DE TOEKOMST VAN HET AMATEURVOETBAL, TOONT ONDERZOEK AAN
Zwolle en Driel heeft men goede ervaringen opgedaan.’ In de tweede helft van de jaren zeventig brak het kunstgras door bij het hockey, waarna er nog meer interesse kwam in het voetbal. FC Utrecht organiseerde in februari 1979 een minitoernooi voor profclubs op een kunstgrasveld bij het
29
30
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1 Kunstgras in Nederland in 2015.
ER IS EEN DIRECT VERBAND TUSSEN DE VERSTEDELIJKING EN HET AANTAL KUNSTGRASVELDEN nabijgelegen Kampong, samen met FC
bespaarde een hoop geld, dat anders was
Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk
Den Haag, Go Ahead Eagles en NEC.
uitgegeven aan dure reisjes naar zonnige
Werk (CRM) werkten mee. Verder
Utrecht won door NEC met 3-1 in de
oorden.
kwam er een begeleidingscommissie
finale te verslaan.
met vertegenwoordigers van de NSF Begin jaren tachtig brak de strijd los waar
(Nederlandse Sport Federatie, toen nog
Tot dat moment waren al die voetbal-
het eerste voetbalveld met kunstgras zou
los van het NOC) en de KNVB. Vlak voor
wedstrijden op hockeyvelden gespeeld.
worden gerealiseerd. Den Haag begon
de oplevering in september 1982 werd
Dat was behelpen, maar voor de minder
in 1981 als eerste Nederlandse gemeen-
de gemeente Den Haag nog net inge-
vermogende clubs was het toch een
te met de aanleg bij de clubs Gona en
haald door Papendal, waar een gemengd
uitkomst, omdat ze tijdens de winterstop
HMSH aan de Vrederustweg. Het werd
kunstgrasveld voor hockey en voetbal
gewoon in Nederland konden blijven voor
zeer serieus genomen, want de minis-
in gebruik werd genomen. De gemeente
hun trainingen en oefenwedstrijden. Dat
teries van Economische Zaken en van
Arnhem pakte dus deze primeur.
Hoe drukker, hoe meer kunstgras Het kunstgras in het amateurvoetbal heeft zich sindsdien enorm ontwikkeld.
FOTO: SHUTTERSTOCK
Historisch perspectief
In 2000 werd het nog amper gebruikt, maar slechts vijftien jaar later ging het al om één op de vijf velden. Dat gemiddelde vertekent, want per regio ligt dat anders. In 2017 plaatste De Bosatlas van het Nederlandse voetbal een landkaart met het aantal kunstgrasvelden per 100.000 inwoners per gemeente. Er zijn enorme verschillen, want in de grote steden liggen veruit de meeste kunstgrasvelden. In grote delen van Zeeland, Drenthe en Groningen waren er gemeentes, waar ze tien jaar geleden alleen maar op natuurgras speelden. De conclusie is simpel: er is een direct verband tussen de verstedelijking en het aantal kunstgrasvelden. In relatief dunbevolkte gebieden is meer ruimte beschikbaar, waardoor er ook meer grasvelden
Heracles Almelo was in 2003 de eerste BVO die op kunstgras speelde.
worden gebruikt. In een verstedelijkte omgeving wonen veel meer mensen, die
op sporthallen bijvoorbeeld met 12,5
kunstgras reed hij met zijn luchtauto lang
de bestaande velden veel intensiever
procent in Groot-Amsterdam ten opzichte
een zompig grasveld, waar wat kinderen
gebruiken – zowel voor wedstrijden als
van 3 procent landelijk.’ Hetzelfde zullen
met een bal speelden. ‘Ik heb daar lang
trainingen. Echt gras kan dit intensieve
we zien bij voetbalvelden, zodat we ervan
naar gekeken, want dat was nog het oude
gebruik niet aan en kunstgras wél.
uit moeten gaan dat het gebruik van
spel, met al z’n bekoring. Die jongens, die
kunstgras alleen maar zal toenemen.
er nog niet veel van konden, die af en toe
Nóg meer kunstgrasvelden is dan ook
heerlijke blunders maakten, die hebben
de toekomst van het amateurvoet-
Voetbalromantiek
bal, zo toonde nieuw onderzoek aan.
Veel voetballiefhebbers vinden dit
asme en vuur gespeeld, dan de weten-
Remco Hoekman, Karin Wezenberg-
toekomstbeeld gruwelijk, omdat zij hun
schappelijke profs van De Twentsche
Hoenderkamp en Koen Thijssen publi-
sport het liefste beoefenen of bekijken op
Boys.’
ceerden in 2024 de studie Benodigde
natuurgras. In de Eredivisie is inmiddels
ruimte voor sport in 2040, allemaal na-
afgesproken dat daar alleen nog op
Het enige wat Henjoh niet zag aankomen,
mens het Mulier Instituut. Als voorbeeld
natuurgras wordt gespeeld, maar in het
is dat er in onze tijd ook meisjes op een
vergeleken zij Groot-Amsterdam en de
amateurvoetbal kan dat niet meer. Het
voetbalveld staan. Maar dat is weer een
regio Delfzijl met elkaar.
is een keuze tussen de romantiek van
heel ander verhaal.
echt gras en de realiteit van voetbal als In Amsterdam blijft de bevolking groeien,
volkssport.
waar die in Delfzijl zal afnemen. ‘Lokaal kan de druk op accommodaties een
En ook dat gevoel beschreef Henjoh pre-
stuk meer toenemen dan het landelijk
cies honderd jaar geleden op een manier,
gemiddelde’, merkten de onderzoekers
die wij nog steeds herkennen. Aan het
op over de hoofdstad. ‘Zo stijgt de druk
eind van zijn verhaal over de wedstrijd op
met meer pleizier, met meer enthousi-
31
32
Dossier kunstgras
DYNAMISCHE SECTOR IN ONTWIKKELING Een hele generatie weet inmiddels niet beter dan dat er op kunstgras gesport wordt. Waar kunstgras aanvankelijk werd gezien als een slim alternatief voor natuurgras, is het inmiddels voor veel sporten ondenkbaar dat er niet op kunstgras wordt gespeeld. De markt voor kunstgrasvelden in Nederland is in de afgelopen decennia uitgegroeid tot een essentieel onderdeel van onze sportinfrastructuur. In het hockey zien we zelfs alleen nog maar kunstgrasvelden en ook in het voetbal is kunstgras meer en meer de norm – het betaald voetbal daargelaten. Nederland behoort wereldwijd tot de koplopers in het gebruik van kunstgras per inwoner. Tegelijkertijd bevindt de sector zich in een tijdperk van grote veranderingen. Nieuwe (Europese) regelgeving rondom infillmaterialen, groeiende aandacht voor circulariteit en veranderende sporttechnische eisen zorgen voor een dynamische markt. Hoe staan we ervoor in Nederland als het gaat om het gebruik van kunstgras? En wat brengt de toekomst? Door: Leon Janssen Lok
FOTO: SHUTTERSTOCK
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
De Nederlandse kunstgrasmarkt
Een van de innovaties van de laatste jaren: hockey op opvallend blauw kunstgras.
Marktontwikkeling
FOTO: SHUTTERSTOCK
Kunstgras wordt op meerdere plek-
33
ken toegepast. Bekend is uiteraard de toepassing op sportvelden. Deze velden hebben een relatief grote oppervlakte en kennen een constructieopbouw die veelal bestaat uit meerdere lagen en drainage. Toepassingen zien we in voetbal, hockey, tennis, padel en korfbal. Dit deel van de markt is sterk gereguleerd, met voorschriften ten aanzien van veiligheid, milieu en prestaties. Door een groeiende behoefte aan onderhoudsarme buitenruimtes met een groene uitstraling zien we een sterke groei in het commerciële segment: kantoren en bedrijfstuinen, horecaterrassen, retail
Kunstgras in de publieke ruimte, zoals hier in een speeltuin.
en showrooms. Dit deel is inmiddels zo’n 15 tot 20 procent van de totale
Sport en Cultuurtechniek (BSNC) in 2025
Hockey
kunstgrasmarkt.
startte, werd onder andere geïnven-
Bij die andere grote kunstgrassport,
tariseerd hoeveel kunstgrasvelden er
hockey, ging het volgens de Koninklijke
Ook komt kunstgras veel terug in de
in Nederland zijn als het gaat om de
Nederlandse Hockey Bond eind 2025
publieke ruimte, op trapveldjes in de wijk,
georganiseerde sport. De sporten die er
om 972 hockeyvelden in ons land. Waar
in speeltuinen, parken en recreatiege-
structureel gebruik van maken, op een rij.
het aantal zandvelden van oudsher het
bieden en op schoolpleinen. Met alleen
grootst was, zijn nu de watervelden in de
al zo’n 200 Cruyff Courts vormt dit een
Voetbal
meerderheid. Inmiddels zijn echter ook
substantieel segment. De veldjes zijn
Het exacte aantal is niet bekend, maar
de droogvelden in opkomst. De 450 wa-
gemiddeld 500 tot 1500 vierkante meter
een schatting op basis van diverse bron-
tervelden, 330 zandvelden, 165 semi-wa-
groot en kennen over het algemeen een
nen gaat uit van 2.304 velden. Verreweg
tervelden en 27 droogvelden bestrijken
intensief gebruik. Lokale overheden zijn
het grootste deel daarvan heeft een po-
samen ruim 5,5 miljoen vierkante meter.
veelal opdrachtgevers, waarbij nadruk
lymere infill: 1.541. Er zijn er 611 met een
ligt op duurzaamheid, beheersbaarheid
organische infill, 131 met een minerale
Korfbal, tennis en padel
en veiligheid. Ook dit segment groeit,
infill en er zijn 21 non-infillvelden. Het
Ook korfbal wordt op kunstgras ge-
vooral door toenemende aandacht voor
gaat in totaal om bijna 18 miljoen vierkan-
speeld. Volgens het KNKV zijn zo’n
een beweegvriendelijke leefomgeving.
te meter voetbalkunstgras.
1.000 velden, voornamelijk met zand ingestrooid, goed voor 1,1 miljoen
Tot slot zien we veel particulier kunstgras zoals in tuinen, op balkons en dakterrassen. Ook die markt groeit, maar is wel sterk afhankelijk van de woningmarkt en van consumententrends.
Aantallen en oppervlakten Alle genoemde segmenten zijn onderdeel van ‘de kunstgrasmarkt’, maar hoe groot is die markt precies? Voor het project Duurzaam Onderhoud van Kunstmatige Sportvelden, dat Branchevereniging
ÉÉN KUNSTGRASVELD VERVANGT DE CAPACITEIT VAN 3 TOT 4 NATUURGRASVELDEN. DAT IS VOORAL RELEVANT IN STEDELIJKE GEBIEDEN, WAAR RUIMTE SCHAARS IS
34
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
het om Greenfill: korrels die naast het
TABEL 1: AANTAL KUNSTGRASPROJECTEN VAN 2022 TOT EN MET 2025, GESPECIFIEERD PER TAK VAN SPORT
2022
2023
2024
2025
Totaal
veld worden afgebroken tot water, CO 2
Hockey
90
69
64
61
284
en humus.
Korfbal
61
77
50
57
245
Padel
595
429
435
275
1734
Tennis
431
264
233
371
1299
Voetbal
253
193
229
225
900
Totaal
1430
1032
1011
989
4462
Natuurlijk infill Natuurlijk infill gaat om minder bewerkte, plantaardige materialen, zoals kurk, kokos en olijfpitten. Deze systemen hebben duurzaamheidsvoordelen, maar stellen hogere eisen aan onderhoud en gedrag
TABEL 2: AANTAL KUNSTGRASPROJECTEN IN HET VOETBAL, VAN 2022 TOT EN MET 2025, GESPECIFIEERD NAAR TYPE
bij weersinvloeden.
2022
2023
2024
2025
Totaal
Biologisch infill
1
0
0
0
1
Non-infillvelden
Mineraal infill
10
11
33
77
131
Non-infillsystemen, volledig zonder
Natuurlijk infill
85
91
117
119
412
instrooimateriaal, zijn in opkomst.
Nonfill infill
0
0
6
2
8
Microplastics worden vermeden en er is
Polymerisch
157
91
73
27
348
een lagere milieubelasting. De speelei-
Totaal
253
193
229
225
900
genschappen worden volledig bepaald door de vezelstructuur en de onderbouw. Binnen het voetbal is het nog een innova-
vierkante meter. En dan zijn er nog tennis
Polymerisch infill
tie, maar non-infill wint aan populariteit in
en padel, waar eveneens veel kunstgras
Traditioneel bestaan veel kunstgrasvel-
het hockey (bij water- en droogvelden) en
aan te pas komt. De KNLTB meldt dat er
den uit een systeem met rubbergranulaat
bij trapveldjes in de openbare ruimte.
momenteel zo’n 2.700 met zand inge-
of microplastic infill. Dit zijn instrooi-
strooide kunstgras-tennisbanen (bijna 2
materialen die tussen de vezels worden
miljoen vierkante meter) zijn. In het sterk
aangebracht om stabiliteit, demping
Een stabiele vervangingsmarkt
groeiende padel gaat het om zo’n 1.400
en speeleigenschappen te creëren.
In de sportkunstgrasmarkt staat ver-
indoor- kunstgrasbanen en circa 2.000
Historisch gezien domineerde SBR-
vanging centraal. Uitgaande van een
outdoorbanen, samen goed voor 700.000
rubbergranulaat (gerecyclede autoban-
gemiddelde levensduur van 10 à 15 jaar,
vierkante meter kunstgras.
den). Volgens sectorinschattingen was
vonden volgens Sportinfrastructuur.nl
vóór 2016 circa 90 procent van de velden
tussen 2022 en 2025 de volgende aan-
hiermee gevuld; inmiddels is dat aandeel
tallen kunstgrasprojecten plaats:
Typologieën Door de alleen maar toegenomen diver-
gedaald naar circa 75 procent en verder
siteit in toepassingen is er inmiddels een
afnemend.
breed scala aan systemen. De rol van
Blijvende groei in sportkunstgrasvelden
infill en de gebruikte materialen zijn de
Mineraal infill
Dat de kunstgrasmarkt voor sportvel-
meest onderscheidende factoren.
Mineraal infill is vooral zand, om de mat
den blijft groeien is logisch, gezien de
te verzwaren en te stabiliseren, om vezels
praktische voordelen. Kunstgras maakt
Polymere systemen
rechtop te houden en om een consistent
immers intensief gebruik mogelijk – een
Vrijwel alle moderne kunstgrasvelden zijn
speeloppervlak te creëren. Veelgebruikt
voetbalkunstgrasveld kan tot 1.200-1.500
gebaseerd op synthetische polymeren,
in tennis, hockey en korfbalvelden, waar
uur per jaar worden bespeeld, tegen-
zoals polyethyleen (PE) en polypro-
we het dan ook zandvelden noemen.
over circa 400 uur voor natuurgras. Eén
pyleen (PP). Deze materialen vormen de
Bij voetbal noemen we het velden met
kunstgrasveld vervangt dus de capaci-
vezels die het speeloppervlak bepalen.
mineraal infill.
teit van 3 tot 4 natuurgrasvelden. Dat is
De eigenschappen van deze polyme-
vooral relevant in stedelijke gebieden,
ren – zoals flexibiliteit, slijtvastheid en
Biologisch afbreekbare infill
waar ruimte schaars is. Bovendien is
UV-bestendigheid – zijn bepalend voor de
Door milieudruk groeit de toepassing van
kunstgras minder gevoelig voor weersin-
levensduur en prestaties van een veld.
alternatieve infills. Bij biologisch infill gaat
vloeden. Afgelastingen komen nauwelijks
Marktontwikkeling
voor, essentieel in de planning van verenigingen. Kunstgrasvelden worden bovendien intensief gedeeld met het onderwijs en buurtinitiatieven en hebben dus een relatief hoog maatschappelijk rendement. De initiële investering is over het algemeen hoger, maar de kosten per gebruiksuur zijn significant lager. En ten slotte: zeker
KUNSTGRAS BLIJFT EEN CRUCIALE PIJLER ONDER DE NEDERLANDSE SPORT, MAAR DE INVULLING ERVAN VERANDERT FUNDAMENTEEL
in hockey heeft kunstgras geleid tot een hoger speltempo en technische ontwikkeling, waardoor hockey op natuurgras niet
systemen. Dankzij innovaties die zich
Sector in ontwikkeling
meer voorkomt.
richten op een betere waterdoorlatend-
De Nederlandse kunstgrasmarkt is om-
heid, lagere hittestress en een verbeterde
vangrijk, volwassen en volop in beweging.
demping ontstaat zelfs langzamerhand
Met circa 25-30 miljoen vierkante meter
een nieuwe generatie kunstgrasvelden.
sportkunstgras en een totale markt die
Ontwikkelingen in de markt De kunstgrasmarkt bevindt zich qua regelgeving in een belangrijke transitie.
kan oplopen tot 70 miljoen vierkante
Polymerische infill moet uitgefaseerd
Wereldwijd groeit de kunstgrasmarkt
meter, behoort Nederland tot de meest
worden, Europese regelgeving stuurt aan
overigens sterk, met grote volumes in lan-
intensieve gebruikers ter wereld. De jaar-
op velden zonder polymerische infill van-
den als de Verenigde Staten en China. In
lijkse aanleg van 4 tot 6 miljoen vierkante
af 2031. Er vindt daardoor een versnel-
absolute aantallen blijft Nederland klein,
meter onderstreept de continuïteit van
ling plaats richting alternatieve systemen
maar de intensiteit van gebruik is hoog.
de markt, maar de echte veranderingen
met natuurlijk infill, mineraal infill en
De combinatie van beperkte ruimte, hoge
zitten in de kwaliteit en samenstelling van
mogelijk in de toekomst ook non-infillsys-
sportparticipatie en een sterke gemeen-
systemen. De verschuiving van polymeri-
temen. De sector investeert bovendien
telijke rol maakt Nederland tot een proef-
sche infill naar duurzamere alternatieven
aanzienlijk in recycling van kunstgrasmat-
tuin voor innovatieve kunstgrassystemen.
en non-infilloplossingen markeert een
ten, het hergebruik van infill en modulaire
nieuwe fase in de ontwikkeling van kunst-
FOTO: SHUTTERSTOCK
gras. In tabel 2 is te zien dat de markt hier daadwerkelijk duurzamere keuzes in maakt: het aantal velden met een polymerische infill daalde drastisch. Voor professionals in de sportinfrastructuur betekent dit dat technische kennis, materiaalkeuze en langetermijnvisie belangrijker worden dan ooit. Kunstgras blijft een cruciale pijler onder de Nederlandse sport, maar de invulling ervan verandert fundamenteel.
35
36
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
Pure PT : kunstgras dat aansluit op beleid, gebruik en beheer ™
Golazo Media in samenwerking met TenCate
Intensief gebruik, nauwelijks onderhoud, lagere kosten op de lange termijn, geen problemen bij regen, vorst of hitte, minder uitstoot door transport, eenvoud van recycling, passend bij klimaatwet- en regelgeving, vergelijkbaar met natuurgras en ook nog eens toepasbaar voor multifunctioneel gebruik. Het zijn in een notendop de voordelen van Pure PT™, het infillvrije kunstgrassysteem van TenCate. Pure PT™ (Performance Turf) is een volledig nonfill-kunstgrassysteem: het heeft geen zand, rubber, kurk of ander infillmateriaal nodig. Dankzij een speciaal garenontwerp met een hoge vezeldichtheid biedt het systeem grip, stabiliteit en comfort. De ontwikkeling van Pure PT™ startte in 2019, in samenwerking met het Center for Turf Innovation van TenCate. Het werd inmiddels duizenden uren getest met spelers, coaches en wetenschappers.
Lagere Total Cost of Ownership Een van de belangrijkste voordelen van Pure PT™ is de gunstige Total Cost of Ownership (TCO). Bij de keuze voor een nieuw veld is het uiteraard verstandig om naast de aanlegprijs andere kosten die een rol spelen tijdens de levensduur mee te nemen in de berekeningen. Hoewel de initiële investering iets hoger kan zijn dan bij traditionele infillvelden, verdient een gemeente die extra investering snel terug:
1. in de eerste plaats zijn er minder transport- en installatiekosten. Omdat er geen infill is, is een Pure PT™-veld een stuk lichter dan een traditioneel veld. Dat betekent dat er veel minder transportbewegingen nodig zijn en de transportkosten dus lager zijn. Bovendien is de installatie op locatie eenvoudiger en sneller, omdat er geen infillmaterialen hoeven te worden aangebracht; 2. een nonfill-kunstgrasveld betekent ook lagere onderhoudskosten; bijvullen, egaliseren of decompacteren hoeft niet meer. Het onderhoud beperkt zich tot af en toe borstelen en het verwijderen van organisch materiaal; 3. Pure PT™-velden gaan aantoonbaar langer mee dan velden mét infill. Uit verschillende Lisport- en Lisport XL-testen blijkt dat de vezels nauwelijks slijten, zelfs na simulatie van meer dan tien jaar intensief gebruik. Dat komt door de hoge vezeldichtheid en doordat er geen infill is die wrijving veroorzaakt.
PURE PT™ SLUIT AAN BIJ TOEKOMSTIGE EU- EN NEDERLANDSE MICROPLASTICSREGELGEVING
TenCate hanteert daarom een garantieperiode van twaalf jaar, aanzienlijk langer dan bij traditionele kunstgrasvelden met infill; 4. een Pure PT™-veld bestaat voor het grootste deel uit polyethyleen (PE). Daardoor is het end-of-life-proces eenvoudiger dan bij traditionele systemen waar meerdere polymeren en infillstromen moeten worden gescheiden. De huidige recyclingpraktijk is vooral shredderen, maar een hoger PE-aandeel maakt technieken waarbij materiaal schoner en meer intact kan worden teruggewonnen in de toekomst realistischer. Dat levert lagere verwijderings- en recyclingkosten op, omdat scheiding minder tijd en energie vraagt. Daarnaast wordt gewerkt aan een ONE-DNA tm versie die volledig uit polyethyleen bestaat. De monomateriaalsamenstelling maakt het recyclingproces aanzienlijk eenvoudiger omdat scheiden niet meer nodig is en het materiaal rechtstreeks kan worden teruggebracht in hoogwaardige PE-toepassingen. Daarmee komt een volledig circulaire oplossing binnen bereik.
Milieuvriendelijke keuze Pure PT™ is ook een milieuvriendelijke keuze en voor welke gemeente is dat nu niet van belang? Pure PT™
37
38 sportaccom » juni 2026 » nummer 1
bevat dus geen infill. Dit voorkomt het rondwaaien, wegspoelen en uitlopen van korrels. Het vermindert daarmee de milieubelasting aanzienlijk. Bovendien is er minder uitstoot door transport. Minder gewicht betekent minder vrachtwagens onderweg en dus een lagere CO 2 -uitstoot ten tijde van de aanleg. En omdat het onderhoud eenvoudiger en minder frequent is, is er minder inzet nodig van machines. Dat betekent weer minder brandstofverbruik, minder slijtage aan apparatuur en dus een kleinere ecologische voetafdruk. Bovendien sluit het aan bij toekomstige EU- en Nederlandse microplastics-regelgeving.
Uitstekende speelervaring en veiligheid Dat een veld duurzaam en op termijn betaalbaar is, is natuurlijk van groot belang, maar minstens zo belangrijk is dat het veld goed bespeelbaar is. Het Pure PT™-veld is speciaal ontworpen om natuurgras zo goed mogelijk na te bootsen. Het systeem is uitgebreid getest met atleten onder realistische belasting. Daarbij is gekeken naar onder meer gewrichtsstabiliteit, voorspelbare grip, energieabsorptie en het rol- en stuitgedrag van de bal. De metingen zijn uitgevoerd in laboratoria én op velden, met behulp van high-speed-video, krachtplaten, kinematica en langdurige spelersfeedback. In bijzondere weersomstandigheden blijft het veld stabiel. Omdat er geen infill aanwezig is, kan er niets wegdrijven bij zware regenval, niets bevriezen bij vorst en ontstaat er geen harde laag zoals bij zand of organische infill. In warme omstandigheden ontbreekt materiaal dat extra warmte vasthoudt, wat de temperatuurstijging beperkt.
EEN GEMEENTE VERDIENT DE EXTRA INVESTERING IN EEN PURE PT™-VELD SNEL TERUG Succesverhalen: Waar ligt Pure PT™ al? Pure PT™ staat op dit moment nog niet op de Sportproductenlijst van de KNVB. Het product is immers relatief nieuw en bevindt zich in het reguliere beoordelingsproces dat voor elk innovatief systeem geldt. Toch is het al op veel locaties in de praktijk aangelegd. Het is geen experiment meer, maar een systeem dat zich in de praktijk heeft bewezen. Pure PT™ ligt wereldwijd al op zo’n driehonderd velden, onder andere in Amerika en Australië en op Curaçao, waar het nationale elftal erop speelt. Ook diverse profvoetbalclubs zoals Bordeaux, Real Valladolid en Olympique Marseille beschikken inmiddels over één of meerdere Pure PT™-velden. Dichter bij huis is het PSV dat op trainingscomplex De Herdgang in Eindhoven naar volle tevredenheid al een aantal jaren een Pure PT™-veld gebruikt en onlangs besloot de Duitse Bundesliga-club Werder Bremen om van zes velden op haar trainingscomplex Pure PT™velden te maken. Spelers testten het veld en waren er unaniem enthousiast over.
het hart van de buurt. Kinderen kunnen er veilig spelen, bewegen en elkaar ontmoeten. Dat geldt ook voor dergelijke veldjes bij scholen, waar leerlingen er gebruik van maken tijdens pauzes en gymlessen. Ook na schooltijd worden de veldjes gebruikt, in de vrije tijd of voor georganiseerde buitenschoolse activiteiten. Deze plekken worden intensief benut, door verschillende groepen op één dag en vragen daarom om een ondergrond die betrouwbaar blijft, die wisselende belasting aankan en die weinig onderhoud vraagt. Pure PT™ Play sluit hier goed op aan. Deze 28-millimeter-variant binnen de Pure PT™-familie is speciaal ontwikkeld voor dagelijkse belasting in buurten en op schoolpleinen. Voor gemeenten biedt dit een toekomstbestendige voorziening die aansluit op meerdere beleidsdoelen: gezondheid, ontmoeting, veiligheid en efficiënt beheer. Een klein veldje krijgt zo een nóg grotere maatschappelijke waarde, juist doordat het betrouwbaar functioneert in de dagelijkse praktijk van wijk en school.
Multifunctionele veldjes: Pure PT™ Play
Meer informatie
Dat Pure PT™ nauwelijks slijt en bijna geen onderhoud nodig heeft, is juist ook in de openbare ruimte van grote waarde. Daarom is er Pure PT™ Play, een multipurpose toepassing voor gebruik in de wijk. Multifunctionele sport- en speelveldjes vormen vaak
gecertificeerd. Scan de QR-code
Pure PT™ van TenCate is FIFAvoor een video en kom meer te weten over het nonfill-kunstgrassysteem Pure PT™.
Nationaal Sportcongres Dinsdag 23 juni 2026, Papendal
De sport van morgen: vitaal en verbonden Hoe houden we de sport sterk en toekomstbestendig? Hoe kan samenwerking met andere sectoren daarbij helpen? Deze vragen staan centraal tijdens het tweede Nationaal Sportcongres op 23 juni 2026. Dé ontmoetingsplek voor lokale beleidsmakers, clubondersteuners en andere professionals in de lokale sport. Met scherpe gesprekken, inspirerende praktijkvoorbeelden en inzichten die je morgen al kunt toepassen. Tickets & info: nationaalsportcongres.nl
40
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
Duurzaamheidslabel kunstgras
PRIKKEL VOOR PRODUCENTEN Vanaf januari 2026 is er een duurzaamheidslabel voor kunstgrasvelden in Nederland en vanaf 1 januari 2027 is dat label verplicht voor alle kunstgrasvelden. Wat houdt dat precies in? Waarom moest het label er komen? En wat zijn de eisen? Wilko Zuidema was namens NOC*NSF betrokken bij de totstandkoming. “De introductie van het duurzaamheidslabel voor kunstgras markeert een belangrijke stap richting transparantie en milieubewuste keuzes”, zegt hij. Door: Leo Aquina
41 FOTO: SHUTTERSTOCK
Duurzaamheidslabel
Kunstgras in Amsterdam. “De gemeente Amsterdam heeft duurzaamheid hoog in het vaandel staan en het kan goed zijn dat die bij een aanbesteding op een gegeven moment zeggen: wij willen het goedkoopste product dat wel een A-label heeft. Dus het is ook een prikkel”, zegt Wilko Zuidema van NOC*NSF.
Het bestaande kwaliteitszorgsysteem
andere kant; het is wel een kwaliteits-
een containerbegrip waar ook nog andere
voor sportaccommodaties kende
zorgsysteem. Daar zit het woord zorg
zaken onder vallen.”
eigenlijk geen duurzaamheidseisen.
in en dat is niet voor niets. Als we een
“Het systeem dat er al was, ging over de
veld certificeren, geven we zo’n certi-
Koelkasten en auto’s
certificering van sportaccommodaties”,
ficaat voor een aantal jaar af. Deel van
Het nieuwe duurzaamheidslabel gaat over
vertelt Zuidema. “Met betrekking tot
de certificering is ook een verouderings-
duurzaamheid met betrekking tot milieu-
velden moet je dan denken aan bijvoor-
proef in een laboratorium. Maar dan
belasting. Overigens komt het niet in de
beeld eisen over de stuit en de rol van
heb je het alleen over duurzaamheid op
plaats van het kwaliteitszorgsysteem. Het
de bal. Het ging over de sportkwaliteit,
het gebied van prestatie gedurende de
duurzaamheidslabel is geen certifice-
duurzaamheid zat daar niet in. Aan de
levensduur en duurzaamheid is natuurlijk
ringsysteem maar puur een keurmerk
42 sportaccom » juni 2026 » nummer 1
zoals er ook energielabels voor koelkasten en auto’s bestaan. Katalysator achter het duurzaamheidslabel voor kunstgrasvelden waren het Sportakkoord en de
FOTO: SHUTTERSTOCK
Dossier kunstgras
Routekaart Verduurzaming Sport, waarin de wens voor duurzame sportinfrastructuur is vastgelegd. Zowel NOC*NSF, de sportbonden, de Vereniging Sport en Gemeenten (VSG) als de branchevereniging BSNC hebben deze akkoorden ondertekend. Zuidema: “De sport moest een voorbeeldfunctie hebben op het gebied van verduurzaming. Doel van het duurzaamheidslabel is zichtbaar maken welke kunstgrasproducten meer of minder belastend zijn voor het milieu dan andere.” Het is de bedoeling dat sportclubs, gemeenten en consumenten hierdoor eenvoudiger kunnen kiezen voor oplossingen met een lagere ecologische impact. Het duurzaamheidslabel werd uitgewerkt door een werkgroep met vertegenwoordigers van de ESTC (European Synthetic Turf Council), Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en andere stakeholders, onder leiding van NOC*NSF.
“HET LABEL GEEFT OBJECTIEF EN MEETBAAR AAN HOE DUURZAAM EEN BEPAALDE KUNSTGRASMAT IS” STEFAN DIDERICH (ESTC)
De eerste vraag die daarbij op tafel lag, was wat er allemaal onder het label
LCA doorloop je dus de milieueffecten in
meter per acht jaar, dat is de functionele
moest vallen. “Daarbij hebben we uitein-
alle fasen van een product. Bij milieuef-
eenheid. Daarbij is 0-4 euro label A, 4-8
delijk gewoon gekeken naar de wegen-
fecten moet je denken aan CO 2 -uitstoot,
euro B, 8-12 euro C enzovoort.”
bouw. Hoe doen zij het?”, aldus Zuidema.
maar ook het gebruik van land, water,
“Naar aanleiding daarvan zijn we bij
toxische stoffen en nog veel meer.”
de MKI uitgekomen, de Milieukosten
Hoewel alle kunstgrasvelden vanaf 1 januari verplicht een label moeten aan-
Indicator. De Nationale Milieudatabase
Uitgedrukt in euro’s
(NMD) beheert de uitkomsten van Life-
Het label is ingedeeld van A tot en met G
met alle labels zijn toegestaan. Zuidema:
Cycle Analysis (LCA)-studies waarop
en aan alle categorieën is een bedrag in
“Wat dat betreft, is het puur om te infor-
negentien impactcategorieën van toepas-
euro’s gekoppeld volgens de MKI. Hoe
meren. In de toekomst zou er wellicht een
sing zijn. De MKI weegt al die uitkomsten
lager het bedrag, hoe lager het milieuef-
ondergrens kunnen komen, dat je bijvoor-
en maakt er één bedrag van per product.
fect van een product. Je moet dat bedrag
beeld niet meer op de productlijst komt
Daarmee gaat het duurzaamheidsla-
zien als de kosten die je zou moeten
als je bepaalde waarden niet haalt.”
bel dus over de duurzaamheid van het
maken als je het milieueffect van het
winnen van de grondstoffen tot en met
product teniet wilt doen. Als je in de MKI
Prikkel
vervoeren naar de productlocatie, het in
op 10.000 euro uitkomt, heb je dus voor
Op welke manier gaat dit label spor-
elkaar zetten, het vervoeren naar de in-
10.000 euro schade aan het milieu toe-
taccommodaties duurzamer maken als
stallatieplek, het onderhouden en daarna
gebracht. Voor het duurzaamheidslabel
er geen verplichting aan hangt om aan
weer afvoeren van het product. Met een
berekenen we het bedrag per vierkante
bepaalde waarden te voldoen? “Je kunt
vragen, is er geen ondergrens. Velden
Duurzaamheidslabel
natuurlijk denken dat het voor een club
“We willen dat er voor de LCA gewerkt
aantonen wat zijn cijfers zijn, geven wij
inderdaad niet zo belangrijk is welk label
wordt met categorie 1 data en niet met
het label af en dat komt op de website te
een product heeft, maar aan de andere
categorie 3 data”, legt Zuidema uit. “Als
staan.”
kant zal ook bij clubs een bepaalde duur-
je een LCA maakt op basis van categorie
zaamheidsambitie leven”, zegt Zuidema.
3-data, dan is dat generiek. Je praat over
Producenten van nieuwe kunstgraspro-
“Wij starten met informeren en ik ver-
algemene cijfers die aan de produc-
ducten moeten zelf hun aanvraag voor het
moed dat in het begin heel veel producten
ten worden gehangen die je gebruikt.
label regelen en de sportproductenlijst
het label G krijgen, het minst duurzaam.
Bijvoorbeeld olie komt uit het Midden-
wordt ieder jaar in oktober geijkt. De
Aanbestedingen van kunstgrasvelden
Oosten, de afstand is zoveel kilometer
herzieningen op basis van die herijking
gaan vaak op laagste prijs, dus waarom
en daar komt een generiek getal uit dat
worden vanaf 1 januari in het jaar erna
zou je een product aanbieden met een
je kan plakken op de hoeveelheid olie
actief.
hoger label als het duurder is? Echter,
die je gebruikt. Bij categorie 1-data moet
het is juist daarom voor producenten
je specifiek voor jouw product het hele
Innovatie
interessant om ook goedkopere pro-
proces nalopen. Dus geen generiek getal
Behalve het zichtbaar maken welke
ducten aan te bieden met hogere labels.
voor een bepaalde grondstof, maar
kunstgrasproducten voldoen aan strenge-
Aanbestedende diensten gaan daar
waar heb jij zelf die grondstof vandaan
re eisen om zo de keus voor oplossingen
uiteindelijk ook naar kijken. De gemeente
gehaald? Dan werk je op basis van veel
met een lagere ecologische impact voor
Amsterdam heeft duurzaamheid hoog in
gerichtere data. We willen stimuleren dat
sportclubs, gemeenten en consumen-
het vaandel staan en het kan goed zijn dat
bedrijven uitgaan van hun eigen data,
ten gemakkelijker te maken, moet het
die bij een aanbesteding op een gegeven
daarom hebben we een extra bedrag
label ook innovatie in de markt stimule-
moment zeggen: wij willen het goedkoop-
geplakt op het gebruik van categorie
ren. ESTC-directeur Stefan Diderich is
ste product dat wel een A-label heeft.
3-data, zodat die producten ook geen
daarom blij dat het label er is. “Kunstgras
Dus het is ook een prikkel.”
A-label kunnen krijgen. Dat is vooral be-
is niet meer weg te denken uit de sport
doeld als stimulans voor de industrie.”
in Nederland, vooral ook omdat het
Extra eisen
vele malen meer speeluren biedt dan
NOC*NSF heeft zelf nog twee extra eisen
Organisatie
toegevoegd aan de beoordelingstoets
Het duurzaamheidslabel wordt afgege-
we meer sport en beweging mogelijk en
voor het duurzaamheidslabel. Zuidema:
ven door NOC*NSF. Wat zijn de eisen
dat heeft weer een positief effect op de
“De polymerische producten die op
die daaraan verbonden zijn? Zuidema:
gezondheid in Nederland. Maar naast die
de korte termijn verboden zullen gaan
“Het product moet in de Nationale
positieve bijdrage heeft kunstgras, net
worden, willen we met dit label niet
Milieudatabase staan en daar zitten alle
als veel andere producten, impact op het
stimuleren. Bijvoorbeeld infills zoals SBR,
checks in waarop het label uiteindelijk
milieu. ESTC ziet het als zijn verantwoor-
de rubberkorrels van gerecyclede auto-
wordt afgegeven. Als een producent
delijkheid de industrie te bewegen om
banden waarvan men tot de conclusie
met de papieren van de database kan
deze impact zo goed mogelijk in kaart te
natuurgras”, zegt hij. “Hiermee maken
is gekomen dat deze, buiten het veld, vervuilend zijn voor het milieu. Vanaf 2031 mogen die sowieso niet meer worden gebruikt omdat daarmee microplastics worden verspreid, daarom wilden we voorkomen dat producten die daar wel gebruik van maken label A zouden krijgen. Daarom hebben we bij aan het gebruik van polymeren een bedrag van 12 euro gekoppeld, zodat die producten uiteindelijk op een lager label uitkomen.” Een ander extra criterium waarop NOC*NSF toetst, is de datacategorie.
“DOEL VAN HET DUURZAAMHEIDSLABEL IS ZICHTBAAR MAKEN WELKE KUNSTGRASPRODUCTEN MEER OF MINDER BELASTEND ZIJN VOOR HET MILIEU DAN ANDERE” WILKO ZUIDEMA (NOC*NSF)
43
44
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
Circular-by-Design De huidige buitensportvloeren, zoals kunstgrassystemen, zijn ontwikkeld vanuit een historische evolutie als alternatief voor natuurgras en niet vanuit circulariteit. Dit leidt onder meer tot: • Versnipperde materiaalstromen (mat, shockpad, infill, fundering, onderbouw, drainage); • Complexe recycling, lage hergebruiksmogelijkheden; • Normenkaders (ISO,
FOTO: SHUTTERSTOCK
NOC*NSF) die verschillen per sport, wat innovatie belemmert. Circular-by-Design is een antbrengen en te reduceren waar mogelijk.
is de bedoeling dat een en ander in de
woord op deze uitdagingen. Het
Voor de kunstgrasproducenten is het
toekomst wordt gestroomlijnd.
is een integrale benadering voor
bovendien van belang dat de richtlijnen uniform zijn.”
het totale sportvloersysteem, met Voor de handel in bouwproducten
circulariteit als uitgangspunt. De
bestaat een CE-markering (Conformité
toekomstige Europese verplich-
Voor de branche is het duurzaamheidsla-
Européenne). Hierin zijn echter nog
tingen (ESPR, Digital Product
bel ook een wapen tegen greenwashing,
geen duurzaamheidseisen opgenomen,
Passport) vragen om:
waarbij producenten allerlei vage en niet
maar daar wordt op dit moment wel
onderbouwde claims maken ten aanzien
naar gekeken. Als dat in de Europese
• Duurzaam ontwerp;
van de duurzaamheid van hun producten.
overkoepelende bouwproductenver-
• Traceerbare materiaalstromen;
Diderich: “Het label geeft objectief en
ordering CPR (Construction Products
• Reparabiliteit;
meetbaar aan hoe duurzaam een bepaal-
Regulation) Europees wettelijk is geborgd,
• Duurzaamheidsmetingen;
de kunstgrasmat is.”
kan de MKI-berekeningsmethode
• Een onderbouwde levensduur.
Nederland voorloper Het duurzaamheidslabel is dus ge-
vervangen worden door de Europese berekeningsmethode.
Nederland een wettelijke basis heeft, en
Productlabel, geen projectlabel
op de rekenregels die in de zogenoemde
Belangrijk is dat het duurzaamheidslabel
NL-PCR (Product Category Rules) zijn
van toepassing is op de toplaag van een
vastgelegd. Daarvan bestaat ook een
kunstgrasveld (shockpad, kunstgras en
Europese variant, de PEFCR. In Europa
infill). De MKI van een geheel project
is nog geen wettelijke borging voor het
waarbij de uitvoering van een geheel pro-
verzamelen van LCA-data. Vooralsnog is
ject kan worden berekend, gaat verder
de NL-PCR strenger dan de PEFCR. Het
dan enkel het productlabel.
baseerd op de MKI-methode, die in
Scan de QR-code en lees meer over Circular-by-Design. QRCODE LINK?
Golazo Media in samenwerking met DOMO
Domo Champion Ascari 5G: de volgende stap naar circulaire voetbalvelden De ontwikkeling van kunstgrasvelden staat op een kantelpunt. Waar jarenlang traditionele systemen met rubber- of kunststof infill de norm waren, verschuift de markt richting duurzamere en toekomstbestendige oplossingen. Europese regelgeving rondom het gebruik van microplastics versnelt die verschuiving. Met de introductie van de Domo Champion Ascari 5G speelt Domo Sports Grass hier nadrukkelijk op in: een innovatief voetbalveld dat prestaties, circulariteit en regelgeving samenbrengt. De kracht van dit systeem zit in het ontwerp. De Domo Champion Ascari 5G is ontwikkeld als een non-infill of semi-infill veld. In Nederland wordt er nog een laagje zand als infill toegepast. Dat brengt extra stabiliteit, wat er tijdens het onderhoud voor zorgt dat de kunstgrasmat stabiel blijft liggen en niet gaat plooien. Een veelvoorkomend probleem van non-infillsystemen is dat deze velden (en daarmee ook de spelers) op zomerse dagen erg statisch worden. Met de toevoeging van infillzand wordt dit voorkomen.
Van innovatie naar praktijk: Den Bosch, Groningen, Utrecht, Amsterdam Het systeem is niet alleen een theoretische innovatie. Zo wordt
het veld sinds de zomer van 2023 als pilot toegepast als semi-minerale infilloplossing op het sportpark van de Bossche Voetbal Vereniging. Het veld wordt er intensief gebruikt door zowel de amateurclub als de profs van FC Den Bosch. De ervaringen zijn positief: gebruikers waarderen de speelkwaliteit en stabiliteit, zelfs bij intensief gebruik. Het veldtype kent veel belangstelling, wat ertoe heeft geleid dat in 2025 veel gemeentes de keuze hebben gemaakt voor de Domo Champion Ascari 5G. Voorbeelden zijn Deventer, Enschede en Groningen. Ook in 2026 zal de vraag groot zijn.
Circulariteit als uitgangspunt Duurzaamheid wordt integraal benaderd bij de Domo Champion Ascari 5G. Het systeem is opgebouwd uit één polymeerfamilie en is voorzien van de innovatieve (en vanwege de witte kleur herkenbare) Infinitum-backing.
Hierdoor is het kunstgras 100 procent recyclebaar in een gesloten kringloop: aan het einde van de levensduur kan het veld dus volledig worden verwerkt tot nieuwe grondstoffen voor nieuw kunstgrasvelden.
Bewezen, erkend én toekomstgericht De Domo Champion Ascari 5G is inmiddels opgenomen op de sportproductenlijst van Sportinfrastructuur. nl met de status goedgekeurd, wat betekent dat het systeem voldoet aan de gestelde eisen op het gebied van sporttechnische prestaties en veiligheid. Door in te zetten op infillvrije of minerale systemen, volledige recyclebaarheid en aantoonbare kwaliteit, ontstaat een nieuwe standaard voor voetbalvelden. Een standaard die voorbereid is op de uitdagingen van morgen.
Meer informatie Wilt u meer informatie of wenst u een veld te bezoeken? Neem dan contact op met Bas Reinds bas. reinds@domosportsgrass.com of ga naar www.DSNsportsgrass.nl.
45
46
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
Experimenten in Amsterdam en Haarlem
SCALE UP: INNOVATIEF AANBESTEDEN BIJ AANLEG KUNSTGRASVELDEN De gemeenten Amsterdam en Haarlem willen hun kunstgrasvelden toekomstbestendig maken. De komende tien jaar zullen daarom ruim 250 kunstgrasvelden in beide gemeenten worden getransformeerd tot circulaire, klimaatadaptieve en energieopwekkende sportvelden. Hiervoor is het gezamenlijke project ‘Scale Up Toekomstbestendige kunstgrasvelden’ opgezet. Bijzonder aan dit project is dat de twee opdrachtgevers voor het eerst werken met het innovatiepartnerschap. Deze aanbestedingsvorm gaat uit van een nauwe samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Van dit pionieringsproces kunnen alle partijen veel leren. Door: IJdo Groot
Het grote voordeel van kunstgrasvelden
Kansen
concludeerden we dat kunstgrasvelden
is dat ze het hele jaar door intensief
De gemeenten Amsterdam en Haarlem
kansen bieden om bij te dragen aan een
kunnen worden bespeeld. Maar er zijn
sloegen de handen ineen om deze
oplossing voor stedelijke problemen
ook nadelen. Zo kunnen kunstgrasvelden
negatieve impact op klimaat en milieu te
zoals hittestress, wateroverlast na hevige
70 procent minder water bufferen dan
veranderen in een positieve. De komende
regenval en de netcongestie. Door bij-
natuurlijke grasvelden. Hierdoor vloeit
tien jaar zullen zij ruim 250 kunstgrasvel-
voorbeeld een buffersysteem onder een
het hemelwater sneller naar riool of sloot,
den van voetbal-, hockey- en korfbalver-
kunstgrasveld aan te leggen, kan hemel-
wat bij hevige regenval voor overlast kan
enigingen transformeren tot circulaire,
water worden opgeslagen. Als het gebuf-
zorgen. Bovendien kunnen in de zomer
klimaatadaptieve en energieopwekkende
ferde water verdampt, worden de velden
kunstgrasvelden opwarmen tot ruim 70
sportvelden.
direct gekoeld. Dit vermindert hittestress.
graden Celsius. Dat is ongezond voor de
Ook zien we kansen om via de velden
sporters en de omgeving. En hoewel bij
“Een aantal jaar geleden zijn we be-
warmte op te wekken en daarmee bij te
vervanging van een oud kunstgrasveld
gonnen met pilots op het gebied van
dragen aan de energietransitie. Op het
een deel van het materiaal kan worden
duurzaamheid en circulariteit”, vertelt
gebied van circulariteit valt eveneens een
gerecycled, groeit de kunstgrasafvalberg
Wouter Stuive, Technisch Manager bij
en ander te verbeteren. We kijken naar
nog steeds.
de afdeling Sport & Bos van de gemeen-
mogelijkheden oude kunstgrasvelden
te Amsterdam. “Na deze pioniersfase
hoogwaardig te recyclen en geen primaire
Innovatief aanbesteden
Ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst tussen de drie consortia, de gemeenten Amsterdam en Haarlem en SRO (de uitvoeringsorganisatie van de gemeente Haarlem) tijdens de kick-off van de onderzoeks- en ontwikkelfase.
grondstoffen meer te gebruiken in nieuwe
marktpartijen op de plank. Gemeenten
uitvraag nog niet zodanig, dat de markt
kunstgrasmatten. Zo worden sportvelden
kunnen de ontwikkeling van innovatieve
in de gelegenheid wordt gesteld innova-
met kunstgras niet alleen plekken om te
oplossingen stimuleren. Een belang-
tieve oplossingen te bedenken en aan te
bewegen, maar kunnen zij bijdragen aan
rijke gemeentelijke tool hierbij is het
bieden”, ziet Nina van Kranendonk, pro-
een klimaatbestendige, energiezuinige en
inkoopinstrument.
grammamanager Sport en Duurzaamheid
leefbare stad.”
Innovatieve maatregelen
bij de gemeente Amsterdam. “Als de De traditionele inkoop- en aanbeste-
opdrachtgever bijvoorbeeld op inves-
dingsprocedures bieden marktpartijen
teringsbudget aanbesteedt, worden
Om deze duurzaamheidsdoelen te berei-
nauwelijks de ruimte om innovatieve op-
alleen de aanbieders met de laagste prijs
ken, zijn innovatieve maatregelen nodig.
lossingen te ontwikkelen. “Veel gemeen-
geselecteerd. Omdat de initiële investe-
Deze liggen echter niet kant en klaar bij
telijke opdrachtgevers formuleren de
ring in een innovatief product vaak hoger
“AANBESTEDEN OP DE LAAGSTE PRIJS IS GEEN GOED UITGANGSPUNT OM INNOVATIES TE ONTWIKKELEN” NINA VAN KRANENDONK (PROGRAMMAMANAGER SPORT EN DUURZAAMHEID GEMEENTE AMSTERDAM)
47
48
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
uitvalt dan die van een bestaand product, kan de aanbieder van dat innovatieve product zichzelf uit de markt prijzen. Aanbesteden op de laagste prijs is dan ook geen goed uitgangspunt om innovaties te ontwikkelen.”
Samenwerkingsproject Voor de transformatie van de kunstgrasvelden in Amsterdam en Haarlem startten de gemeenten daarom in 2024 met een vernieuwende aanbestedingsprocedure die marktpartijen juist wel uitdaagt met innovatieve oplossingen te komen om – onder andere – de negatieve impact van kunstgras op het klimaat en
“KUNSTGRASVELDEN BIEDEN KANSEN OM BIJ TE DRAGEN AAN EEN OPLOSSING VOOR STEDELIJKE PROBLEMEN ZOALS HITTESTRESS, WATEROVERLAST NA HEVIGE REGENVAL EN NETCONGESTIE” WOUTER STUIVE (TECHNISCH MANAGER AFDELING SPORT & BOS GEMEENTE AMSTERDAM)
milieu te verminderen. De naam van het project: ‘Scale Up Toekomstbestendige
niet meegewogen. “Wel hebben we de
gebruiken of energie opwekken om in te
kunstgrasvelden’. “Voor dit project is een
aanbieders geselecteerd op basis van hun
zetten voor het clubhuis of de omgeving”,
andere aanbestedingsvorm gekozen dan
visie op onze ambities. Hierdoor daagden
somt Van Kranendonk op. “Daarom
de gebruikelijke aanbesteding op laagste
we de aanbieders uit om een hoog niveau
hebben we dit project vraaggestuurd
prijs”, vertelt Van Kranendonk. “Bij dit
van onder andere circulariteit en klimaat-
gemaakt. We stellen de uitvraag niet met
project werken we met het innovatie-
adaptie toe te passen.”
bestaande en bekende oplossingen in
partnerschap. Dit innovatiepartnerschap
het achterhoofd, maar vanuit beoogde
bestaat uit een raamcontract voor de
Vraaggestuurd
transformatie van de velden over meer-
Uitgangspunt van het project ‘Scale Up
specificeren vraag je om een resultaat.
dere jaren, evenals een onderzoeks- en
Toekomstbestendige kunstgrasvelden’ is
Je beschrijft de behoefte of de prestatie
ontwikkelfase waarin innovaties worden
de markt een bijdrage laten leveren aan
van hetgeen je wilt laten ontwikkelen.
getest.”
een gewenst resultaat. “Dat gewenste
Hierbij vul je zo weinig mogelijk techni-
resultaat bestaat bijvoorbeeld uit volledig
sche details in. Dit geeft marktpartijen de
Bij de beoordeling van de inschrijvingen in
circulaire sportvelden die hittestress in
ontwerpvrijheid om innovatieve oplossin-
de selectie- en gunningsfase werd de prijs
de stad voorkomen, hemelwater slim
gen te bedenken.”
functionele prestaties. Bij functioneel
Tijdens de kick-off van de onderzoeks- en ontwikkelfase (oktober 2025) presenteerden drie consortia hun innovatieve concepten.
49 Scale Up-methode
kunstgrassportvelden op meerdere
Daarnaast biedt het project voor de
situaties en op verschillende locaties
marktpartijen de mogelijkheid hun inno-
toepasbaar zijn. De plannen zijn dus niet
vaties op te schalen. Dit is een belangrijk
exclusief voor Amsterdam.”
element, omdat vooralsnog bij de meeste opdrachten een innovatief idee alleen
Consortia
op kleine schaal wordt uitgevoerd, als
Alvorens de uitvraag concreet te maken,
pilotproject dat past bij een specifieke
vroegen de opdrachtgevers zich af:
uitvraag. Omdat deze uitvragen veelal per
overvragen we de markt niet met onze
gemeente verschillen, wordt het voor de
hoge ambities? “Onze voorkeur gaat
marktpartij die het idee heeft ontwikkeld
uit naar totaaloplossingen die bijdra-
moeilijk om op te schalen en een renda-
gen aan meerdere ambities”, zegt Van
bel businessmodel te maken. Op deze
Kranendonk. “Naast de aannemers die
manier wordt de markt niet gestimuleerd
kunstgrasvelden kunnen aanleggen,
innovatieve producten te ontwikkelen.
hebben we voor de oplossingen die wij vragen ook mensen nodig die verstand
Om dit wel te stimuleren voor het project,
hebben van water, van energie, van
werd in overleg met het innovatieteam
klimaat en van circulariteit. Die zitten
van de gemeente Amsterdam gekozen
niet altijd bij één bedrijf. Daarom hebben
voor de Scale Up-methode. Hiermee kun-
we de markt uitgedaagd een consortium
nen de gemeenten samen met de markt
te vormen, bestaande uit partijen die
innovaties doorontwikkelen en opschalen.
elkaars expertise kunnen aanvullen. Dit
“Het doel van deze methode is veelbe-
geeft ook kleine partijen met een innova-
hebben de consortia zichzelf gevormd.
lovende oplossingen sneller marktrijp en
tief idee de mogelijkheid mee te doen.”
Uiteindelijk schreven vier consortia in.
economisch haalbaar maken”, licht Van
Paul van Berkel licht het concept van het consortium GOO4iT toe.
“In de selectiefase werden zij beoordeeld
Kranendonk toe. “Door standaardisatie,
Voorafgaand aan de aanbesteding staken
op hun visie op duurzame en circulaire
grotere volumes en leerervaringen wordt
de gemeenten veel tijd in het informe-
kunstgrasvelden”, valt Stuive bij. “In de
het verdienmodel voor de marktpartijen
ren van de markt via webinars en hun
daaropvolgende gunningsfase werden
robuuster. Daarom zullen de innovatieve
website. Ook organiseerden zij een
de vier consortia gevraagd een Plan van
oplossingen voor de toekomstbestendige
aantal matchmakingevents. Na die events
Aanpak te schrijven rond de thema’s haalbaarheid, schaalbaarheid en betaal-
“VOOR HET SCALE UPPROJECT IS EEN ANDERE AANBESTEDINGSVORM GEKOZEN DAN DE GEBRUIKELIJKE AANBESTEDING Onderzoek en ontwikkeling OP LAAGSTE PRIJS: HET INNOVATIEPARTNERSCHAP” baarheid in relatie tot de eigen produc-
tinnovaties. Hierbij kregen de partijen de mogelijkheid twee keer een concept van hun Plan van Aanpak met de opdracht-
gever te bespreken. Dit werkte voor alle partijen fijn, omdat de consortia aan de
hand van de feedback hun plannen beter konden afstemmen op onze vraag.”
Na beoordeling van het definitieve Plan van Aanpak werden drie consortia
geselecteerd: Antea Sport, EnergieVeld
NINA VAN KRANENDONK (PROGRAMMAMANAGER SPORT EN DUURZAAMHEID GEMEENTE AMSTERDAM)
en GOO4iT, samen bestaande uit meer dan vijftien marktpartijen. Zij gingen door naar de onderzoeks- en ontwikkelfase. “Bij dit project valt nog veel
50
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
De consortia EnergieVeld is een samenwerking tussen Finovi, Edel Grass, Oostendorp Nederland en Ace Global. Het consortium GOO4iT, aangevoerd door Gebr. Van Kessel (onderdeel van Van Kessel Sport en Cultuurtechniek) verenigt DSN Sports Grass, AH Vrij Groen, Grond en Infra, PLANN Ingenieurs en The Green Village (openluchtlaboratorium op de TU Delft Campus). Antea Sport heeft zich omringd met Aendless Energy, EWB Circular Rain, Husense, Pipelife Nederland, Middelkoop Advies, Arttenders, GreenSand en SolarGround.
Conceptvisual van het ACE Layer Cake-concept van ACE Global.
te pionieren en te onderzoeken”, zegt
Kick-off
Consortiumpartner ACE Global brengt
Stuive. “Daarbij zijn samenwerking en
In het eerste kwartaal van 2026 start-
het modulair ‘layer cake’-concept in. De
kennisdeling belangrijk. Zowel tussen
ten de drie consortia met de aanleg
Layer Cake is een tafelconstructie die
de consortia en marktpartijen onderling,
van hun prototypevelden: GOO4iT in
sportvelden optilt. Onder het sportveld
als tussen de twee opdrachtgevers en
Haarlem en Antea Sport en EnergieVeld
is ruimte voor energieopslag en buurt-
de opdrachtnemers. Daarom hebben we
in Amsterdam.
functies zoals ontmoeten en onderwijs.
in het inkooptraject een onderzoeks- en
EnergieVeld legt meerdere prototypes
Bevaart: “Dit concept biedt een oplossing
ontwikkelingsfase geïntegreerd, waarin
aan, die een jaar lang worden gemeten en
voor het tekort aan stedelijke ruimte.
we intensiever met marktpartijen kunnen
gemonitord. Finovi, de aanvoerder van
Het laat bovendien zien hoe sportparken
sparren dan we in andere gevallen doen.”
consortium EnergieVeld, levert hiervoor
kunnen uitgroeien tot plekken van energie
twee kerninnovaties: het Collectorveld
en verbinding.”
De onderzoeks- en ontwikkelingsfase
en het Climate Control-veld. “Het
bestaat uit onder andere de aanleg van
Collectorveld onttrekt warmte aan
Een andere consortiumpartner van
drie prototypevelden in Amsterdam en
het kunstgras, wat energie oplevert en
EnergieVeld, Oostendorp Nederland,
Haarlem. “Op deze velden gaan we nieu-
voorkomt dat de stedelijke omgeving op-
ontwikkelde een slim managementsys-
we innovaties toepassen, monitoren en
warmt”, schetst Joris Bevaart, directeur
teem dat data over water, energie, ver-
testen. Na deze fase heeft elk consortium
van Finovi. “Het Climate Control-veld
lichting en weersverwachtingen koppelt.
hopelijk een vernieuwende en werkende
werkt via verdamping om opwarming te
Het systeem moet het mogelijk maken om
oplossing op het gebied van klimaatadap-
beperken en draagt zo bij aan het vermin-
de prestaties van de innovaties continu te
tatie, energie en circulariteit.”
deren van hittestress.”
monitoren en te optimaliseren.
Innovatief aanbesteden
“DOEL VAN DE SCALE UPMETHODE IS VEELBELOVENDE OPLOSSINGEN SNELLER MARKTRIJP EN ECONOMISCH HAALBAAR MAKEN”
Kennis delen
NINA VAN KRANENDONK (PROGRAMMAMANAGER SPORT EN DUURZAAMHEID GEMEENTE AMSTERDAM)
zoeken we naar duurzame en circulaire
De combinatie tussen het innovatiepartnerschap en een onderzoeks- en ontwikkelingsfase is uniek voor de sportsector, stelt Stuive. “Deze aanbestedingsvorm wordt al wel toegepast in andere branches, maar in sportveldenland is de combinatie van innoveren, opschalen en samenwerken redelijk uniek. Samen oplossingen voor hittestress, netcongestie en wateroverlast. Met de opgedane ervaring en inzichten ontwikkelen we nieuwe systemen die hopelijk de standaard worden bij de aanleg van toekomstige
Waterhergebruik
maken voor kunstgras. “Ons concept
Antea Sport werkt eveneens aan een
omvat het effectief omgaan met water en
kunstgrasveld dat waterberging, warm-
energie, evenals het toepassen van circu-
Vanwege de innovatieve manier van
tewinning en energieopslag combineert.
laire bouwstoffen”, licht Paul van Berkel
aanbesteden hebben de gemeenten
“We zien een grote uitdaging op het
toe, adviseur en projectleider bij Van
Amsterdam en Haarlem een Europese
gebied van waterschaarste”, vertelt Hugo
Kessel Sport en Cultuurtechniek. “Om
LIFE-subsidie toegewezen gekregen.
Heitmeijer, projectmanager bij Antea
een oplossing te bieden voor neerslagpie-
Stuive: “Dit helpt ons de opgedane kennis
Sport. “Daarom integreren we in ons con-
ken en watertekorten bijvoorbeeld, zetten
met betrekking tot het proces te borgen
cept waterhergebruik, gecombineerd met
we het
en te delen met andere gemeenten. Met
een oplossing voor piekbuien. We zorgen
Urban GreenFlow System in. Dit systeem
als doel: duurzame en circulaire kunst-
ervoor dat het overtollige regenwater
bestaat uit een onderbak en een boven-
grasvelden die niet alleen slimmer en
wordt teruggeven aan dieptebronnen.
bak. Als er veel neerslag valt, brengt de
schoner worden aangelegd, maar ook be-
Om die bronnen te bereiken maken wij
pompunit naast het veld het regenwater in
taalbaarder zijn. En die uiteraard voldoen
gebruik van diepteboringen. Daarnaast
de onderbak. Daar wordt het gebufferd.
aan de sporttechnische eisen.”
gebruiken we regenwater voor de koeling
Geavanceerde sensoren zorgen ervoor
van een toplaag door middel van water-
dat op warme dagen het gebufferde water
peilgestuurde drainage.”
naar de bovenbak wordt gepompt. Door
kunstgrasvelden.”
middel van capillaire werking komt dit Ook warmte en energie zijn in het
water in contact met een tussenlaag van
concept van Antea Sport geïncorpo-
gerecycled PU-schuim. Hierdoor wordt
reerd. Leidingen in de sporttechnische
het onder het hele oppervlak van de
lagen vangen warmte op die via een
kunstgrasmat verspreid. Het vocht wordt
warmte-koudeopslag of ‘diepe batterij’
vervolgens afgegeven aan het kunstgras.
kan worden hergebruikt. Met sensoren
Zo blijft niet alleen het veld koel, maar
worden onder meer temperatuur, vocht
verlaagt het systeem bij hitte ook de
en energieopbrengst gemonitord. De data
omgevingstemperatuur.”
komen samen in een digitaal dashboard dat het veldbeheer ondersteunt.
Twee bakken
Daarnaast kan het opgevangen water door middel van aquathermie worden gebruikt voor energieopwekking. “Ons
Het consortium GOO4iT benut de pilot
systeem is haalbaar, schaalbaar en be-
om het al voor grasvelden bestaande
taalbaar”, stelt Van Berkel. “Mede daarin
Urban GreenFlow System geschikt te
zit de kracht.”
Het Urban GreenFlow System van GOO4iT.
51
52
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
Broodnodig: meer durf om gerecyclede materialen in kunstgras toe te passen Kunstgrasvelden dusdanig recyclen dat er weer nieuw kunstgras van te maken is. De technologie voor deze ultieme vorm van hergebruik is er, maar in de praktijk wordt het nog nauwelijks toegepast. Niet alleen omdat de techniek door weinigen succesvol kan worden ingezet, maar ook vanwege het feit dat opdrachtgevers nog te weinig vooruitkijken en in veel gevallen blijven kiezen voor oude zekerheden en lage kosten op korte termijn. Het was veelbelovend, de samenwerking die Edel Grass in 2023 aanging met Re-Match. De Deense kunstgrasrecycler, met fabrieken in het thuisland, Frankrijk en Tiel, ontwikkelde in de loop der jaren een recyclingmethode waarbij met een gepatenteerd droogproces verschillende materialen van een kunstgras sportveld konden worden gescheiden naar nieuwe grondstoffen. Die konden op hun beurt gebruikt worden in garens en andere kunstgrascomponenten om daar vervolgens weer nieuwe kunstgrasvelden van te maken. Edel Grass zag er (als enige) heil in en ging de samenwerking aan om met die technologie nieuwe kunstgrasmatten te produceren. Begin 2025 ging
Re-Match echter failliet. Als reden gaf het bedrijf aan dat de industrie en het aanbestedingssysteem gemeenten en kunstgrasleveranciers nog steeds onvoldoende stimuleren om de waarde van circulariteit te erkennen. En daarmee ook om de meest effectieve circulaire oplossing te kiezen om hun gebruikte kunstgras te verwerken. Er kwamen simpelweg te weinig te
recyclen kunstgrasvelden binnen voor een rendabele businesscase en de grondstoffenstroom kwam onvoldoende snel op gang.
Nieuwe producten van gerecycled materiaal Het werd dus (nog) geen definitieve doorbraak voor het Turf-to-Turf™ principe: gerecyclede componenten
ECHTE CIRCULARITEIT BEGINT NIET PAS AAN HET EINDE VAN DE LEVENSDUUR, MAAR JUIST AAN HET BEGIN: BIJ HET ONTWERP VAN HET PRODUCT
Golazo Media in samenwerking met Edel Grass
afkomstig uit kunstgras verwerken in nieuw kunstgras. De basis was echter gelegd. Edel Grass slaagde erin om samen met zusterbedrijven binnen de Victoria Grass Group een kunstgras backing coating (Edel Xero) te ontwikkelen, bestaande uit 43 procent gerecycled kunstgras. De backing coating kan als vervanger gelden voor SBR-latex op de rug van een kunstgrasmat, inclusief alle eisen aan sporttechnische eigenschappen en specificaties. Daarnaast ontwikkelde het Edel Athmos, een kunstgrassysteem voor 3G toepassingen, waarvan het garen voor 50 procent bestaat uit gerecyclede kunstgrascomponenten. Het systeem werd FIFA gecertificeerd en staat op de Sportproductenlijst. In 2025 werd in Weesp het eerste kunstgrasveld in Nederland aangelegd met het Edel Athmos-systeem en de Edel Xero-coating. De ervaring met ReMatch was dus geen eindpunt, maar gaf inzicht: technologie alleen is niet genoeg, ook de markt moet bereid zijn om mee te veranderen.
HET EDEL ATHMOS/ XERO-SYSTEEM WAARIN GERECYCLEDE MATERIALEN WORDEN Innovatie als continu proces TOEGEPAST, SCOORT De ontwikkeling van circulair kunstgras vraagt om een lange adem. 43% BETER OP Innovatie moet een continu proces zijn van testen, leren en verbeteren. MILIEU-IMPACT DAN Producten zoals Edel Athmos en de TRADITIONELE Edel Xero zijn daar voorbeelden van: concrete stappen waarin gerecyclede materialen daadwerkelijk worden toe- SYSTEMEN milieukostenbesparing van meer dan 40 procent gemeten over de levensduur. Die ontwikkeling wordt de komende jaren alleen maar belangrijker. Vanaf 2027 wordt het immers verplicht om sportproducten te voorzien van een duurzaamheidslabel, gebaseerd op LCA-data. Edel Grass ligt op koers om die deadline te halen.
Van ambitie naar aantoonbare impact Circulariteit moet een concrete en meetbare ambitie zijn, waarbij het gaat om transparantie en onderbouwing. Van groot belang is daarom de uitvoering van een Life Cycle Analysis (LCA). Daarmee wordt de volledige milieubelasting van een product geanalyseerd door onafhankelijke partijen. Van grondstofwinning en productie tot installatie, gebruik en uiteindelijke recycling: alle stappen worden meegenomen. Die aanpak levert waardevolle inzichten op. Zo blijkt dat het Edel Athmos/Xero-systeem waarin gerecyclede materialen worden toegepast, significant beter scoort op milieu-impact dan traditionele systemen. In dit specifieke geval was de uitkomst een
53
gepast zonder concessies te doen aan kwaliteit of prestaties. Tegelijkertijd wordt er gewerkt aan nieuwe generaties kunstgrassystemen. Denk aan oplossingen waarin minder of zelfs geen traditionele of organische infill meer nodig is, of systemen die gebruikmaken van alternatieve grondstoffen. Een voorbeeld hiervan is een mineraal ingevuld systeem als Edel Duell, dat is geproduceerd volgens het Postto-Play™ principe; met gerecyclede
materialen uit PCR (post consumer recycled) plastic afval. In dit geval worden de sporttechnische eigenschappen ondersteund door zand in plaats van door rubber of organische materialen.
Duurzaam innoveren is meer dan recyclen Een ander belangrijk innovatietraject is de ontwikkeling van hockeykunstgrasvelden die zonder water bespeeld
54
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
kunnen worden. Waar traditionele watervelden afhankelijk zijn van intensieve beregening, biedt het door Edel Grass ontwikkelde en uitvoerig geteste drooghockeysysteem Edel Aero – Dryto-Play™ een duurzaam alternatief dat waterverbruik enorm doet afnemen. Dit systeem is afgelopen januari in de categorie drooghockey goedgekeurd op de Sportproductenlijst. En inmiddels wordt er hard gewerkt aan een verbeterde Dry-to-Play™ versie genaamd Edel Apex. Ook voor dit systeem geldt: nieuwe oplossingen kun je beter niet direct grootschalig uitrollen, maar eerst uitgebreid testen in pilots en proefopstellingen, in samenwerking met sportbonden en verenigingen. Pas wanneer blijkt dat een product zowel technisch als duurzaam voldoet, volgt opschaling. Die zorgvuldigheid voorkomt teleurstellingen in de praktijk en draagt bij aan vertrouwen in nieuwe technologieën en de industrie als geheel.
Circulariteit begint bij ontwerp Dit soort ontwikkelingen sluit niet alleen beter aan bij toekomstige regelgeving, maar vermindert ook de afhankelijkheid van schaarse of milieubelastende grondstoffen. Een van de belangrijkste inzichten binnen Edel Grass is dat echte circulariteit niet pas aan het einde van de levensduur begint, maar juist aan het begin: bij het ontwerp van het product. Door al in deze fase rekening te houden met hergebruik, ontstaat een systeem dat later eenvoudiger te recyclen is. Dit ‘circular by design’-principe vertaalt zich in heel concrete keuzes. Zo wordt er gekeken naar het gebruik van materialen die beter op elkaar aansluiten, waardoor ze later eenvoudiger te scheiden zijn. Ook wordt er geëxperimenteerd met het verminderen van
materiaalvariatie binnen een product, zodat recyclingprocessen efficiënter worden. Een belangrijk doel daarbij is zoals gezegd het realiseren van een gesloten kringloop, waarin kunstgras van veld tot veld kan worden hergebruikt. Dit principe is technisch complex, maar biedt veel potentie. Verdere ontwikkeling en samenwerking zijn nodig om dit op grote schaal mogelijk te maken. Edel Grass zoekt daarin actief de samenwerking op met externe partners, kennisinstellingen en R&D-omgevingen.
Meer bewustwording en transparantie De transitie naar een circulaire kunstgrasindustrie is een doorlopend proces. In de praktijk bestaat het grootste deel van de markt nog steeds uit traditionele systemen. Dat heeft te maken met kosten, risico’s en de behoefte aan zekerheid bij opdrachtgevers. Sportvelden moeten jarenlang betrouwbaar functioneren, en die verantwoordelijkheid weegt zwaar in besluitvorming. Edel Grass kiest daarin voor een gebalanceerde aanpak. Enerzijds het blijven leveren van hoogwaardige, bewezen systemen die voldoen aan alle eisen, anderzijds investeren in innovatie en duurzaamheid. Tegelijkertijd vraagt de ontwikkeling richting circulariteit om een andere manier van denken in de markt. Niet alleen bij producenten, maar juist ook bij opdrachtgevers. Duurzame oplossingen zijn niet altijd de goedkoopste op korte termijn, maar bieden wel voordelen op de lange termijn – zowel financieel als maatschappelijk. Meer bewustwording en transparantie zijn daarom nodig. Door helder te communiceren over prestaties, impact en mogelijkheden, kunnen opdrachtgevers beter geïnformeerde keuzes maken. Wees
als producent eerlijk over wat kan, wat nog niet kan en waar de kansen liggen. Echte vooruitgang ontstaat pas wanneer partijen bereid zijn om samen te leren en te experimenteren. Pilotprojecten, testvelden en samenwerkingen spelen daarin een sleutelrol. Ze bieden ruimte om nieuwe oplossingen in de praktijk te toetsen en verder te verbeteren.
Ambitie vraagt durf Edel Grass heeft zich de afgelopen jaren nadrukkelijk gepositioneerd als een innovatieve speler binnen de kunstgrasindustrie. Niet door alleen te praten over duurzaamheid, maar door concrete stappen te zetten en deze te onderbouwen met data en praktijkervaring. De komende jaren staan in het teken van opschaling en verdere ontwikkeling. Nieuwe technologieën zullen zich blijven aandienen, regelgeving zal verder worden aangescherpt en de vraag naar duurzame oplossingen zal toenemen. De ambitie is duidelijk: kunstgras ontwikkelen dat niet alleen voldoet aan de hoogste sporttechnische eisen, maar ook past binnen een circulaire economie. Dat vraagt om innovatie, samenwerking, investeringen en doorzettingsvermogen. Maar bovenal vraagt het om durf – de broodnodige durf om bestaande systemen ter discussie te stellen en nieuwe wegen in te slaan. De basis is gelegd. De eerste resultaten zijn zichtbaar. Nu is het aan de sector als geheel om de volgende stap te zetten.
BUILDING A HEALTHIER AND HAPPIER SOCIETY
WWW.GOLAZO.COM
56
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
Onderzoek naar duurzaam onderhoud van kunstmatige sportvelden
“VEEL ONDERHOUD GEBEURT PAS ALS HET EIGENLIJK AL TE LAAT IS” Hoe kunnen kunstmatige sportvelden het beste duurzaam worden onderhouden? Het antwoord is niet eenduidig. Wat voor de ene partij essentieel is voor de sporttechnische kwaliteit, wordt door een andere partij kritisch bekeken vanwege mogelijke milieueffecten of kosten. De Branchevereniging Sport en Cultuurtechniek (BSNC) bracht de huidige onderhoudspraktijk in kaart en presenteerde afgelopen maart de conclusies. In een vervolgproject, dat nog tot eind 2026 loopt, wordt gekeken naar praktische manieren om onderhoud te verrichten met een lage milieu-impact. Door: IJdo Groot Er zijn nog weinig objectieve data over
een gefundeerd gesprek te voeren over
sporttechnische kwaliteit ten goede komt.
de milieueffecten van onderhoud van
duurzaam onderhoud.
Er werd minder goed gekeken naar wat
sportvelden bekend, constateerde de
dat onderhoud betekent voor de levens-
BSNC. Daardoor is het voor opdrachtge-
Aanleiding
vers, onderhoudspartijen en verenigingen
De aanleiding voor het project
de milieu-impact kreeg weinig aandacht.
lastig om goed onderbouwde keuzes te
‘Duurzaam Onderhoud van Kunstmatige
Nu dit onderwerp steeds belangrijker
maken tussen onderhoudsstrategieën.
Sportvelden’ ligt in een aanname uit het
wordt, wilde de BSNC inventariseren wat
Met het project ‘Duurzaam Onderhoud
verleden. “Vijftien tot twintig jaar geleden
de stand van zaken is met betrekking tot
van Kunstmatige Sportvelden’ wil de
werd er bij de aanleg van kunstgrasvelden
duurzaam onderhoud. Ook wilde zij graag
branchevereniging het onderhoud van
van uitgegaan dat de velden onderhouds-
weten wat de mogelijkheden zijn om de
kunstgras-, kunststof- en gravelvelden
arm of zelfs onderhoudsvrij zouden zijn”,
milieu-impact te verlagen.”
systematisch in kaart brengen. Niet om
vertelt Koen Beelen, projectleider van
te oordelen, maar om inzicht te bieden.
het onderzoek namens de BSNC. “In de
Het project sluit aan bij de ambitie
Inzicht in wat er dagelijks gebeurt, welke
loop van de tijd zijn we erachter gekomen
‘duurzaam beheer van sportvelden’ uit de
keuzes worden gemaakt en wat daar-
dat juist veel en regelmatig onderhoud
Routekaart Verduurzaming Sport. “Toen
van de gevolgen zijn voor levensduur,
nodig is. Opdrachtgevers, onderhouds-
de Routekaart in 2020 het leven zag, was
sporttechnische kwaliteit en milieu-im-
partijen en verenigingen richtten zich in
duurzaam onderhoud nog een onderbe-
pact. Dit inzicht kan de sector helpen om
eerste instantie op onderhoud dat de
licht thema. Het was niet bekend wie wat
duur van kunstmatige sportvelden. Ook
Onderhoud
deed aan duurzaam onderhoud en wat de langetermijngevolgen zijn van bepaalde onderhoudskeuzes. Met dit project proberen we deze kennisleemte op te vullen.”
Nulmeting Het project bestaat uit twee delen. Het eerste deel, een onderzoek dat in maart dit jaar werd afgerond, moet worden gezien als een nulmeting. Onder begeleiding van de BSNC hebben studenten van Wageningen University & Research de bestaande onderhoudspraktijken in kaart gebracht. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen verschillende onderhoudsniveaus: wekelijks, regulier en jaarlijks onderhoud kunstgrasvelden, kunststofbanen en gravelbanen. Het resultaat is een overzicht van uitgevoerde onderhoudsmaatregelen per sport (voetbal, hockey, tennis, padel, atletiek en korfbal) en per veldtype. “Deze nulmeting is bedoeld als statusbepaling”, licht Beelen toe. “Waar praten we over als we het hebben over onderhoud? Welke maatregelen worden toegepast en hoe verschillen die per type veld en per sport? Door deze systematische inventarisatie hebben we nu een breed en gedetailleerd beeld gekregen van het onderhoud in de praktijk.”
Preventief
FOTO: SHUTTERSTOCK
en tussen verschillende veldtypen zoals
Veldbesproeiing in een hockeystadion.
“OP HOCKEYVELDEN WORDT BIJVOORBEELD VAAK PAS EEN DIEPTEREINIGING TOEGEPAST ALS HET VELD ERG GLAD IS GEWORDEN” KOEN BEELEN (BSNC, PROJECTLEIDER ONDERZOEK)
Omdat de omvang van de milieu-impact vaak onbekend is, blijkt in de praktijk
de grootste milieu-impact hebben.
een hogere emissie van microplastics.
dat milieueffecten nog niet structureel
“Opvallend is dat veel onderhoudsmaat-
Een van de belangrijkste conclusies is dan
worden meegewogen bij onderhoudskeu-
regelen worden genomen op het moment
ook dat preventief onderhoud essentieel
zes. Dat kan ertoe leiden dat maatregelen
dat het eigenlijk al te laat is”, constateert
is. Reguliere handelingen zoals borstelen,
worden genomen die op korte termijn
Beelen. “Zo wordt op hockeyvelden
slepen, goed infillbeheer en oppervlak-
voordelen opleveren – zoals intensieve
vaak pas een dieptereiniging toege-
tereiniging dragen bij aan een langere
reiniging om de speelbaarheid te verbete-
past als het veld erg glad is geworden.
levensduur én beperken de noodzaak
ren – maar op langere termijn nadelig zijn
Hetzelfde geldt voor onkruidbestrijding.
voor zware correctieve ingrepen.”
voor het milieu.
Het onkruid wordt pas weggehaald als het boven de grond komt. De intensieve
Differentiatie
De analyse laat tevens zien dat de zware
maatregelen die hiervoor nodig zijn, gaan
Een andere belangrijke conclusie van het
onderhoudsmaatregelen die nodig zijn
meestal gepaard met extra energie- en
onderzoek is dat de milieu-impact van
om een slecht veld te herstellen, relatief
waterverbruik, een hoge CO2-uitstoot en
onderhoud sterk verschilt per sport en
57
58
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
per veldsysteem. Bij hockeywatervelden
Ook de schaal van de sport speelt een
Door opdrachtgevers te voorzien van
kan het gebruikte water via de drainage
rol. Voetbalvelden met polymere infill
objectieve data, kunnen zij bijvoorbeeld
emissies van microplastics (afkomstig van
bijvoorbeeld hebben door hun schaal
een onderhoudsregime met een lage
vezels of infill) en residuen van onder-
(in Nederland opgeteld circa 12 miljoen
milieu-impact als voorwaarde opnemen
houdsmiddelen afvoeren, waardoor deze
vierkante meter) de grootste impact. Een
in aanbestedingen en opdrachten, als
stoffen zich kunnen verspreiden naar de
kleine verbetering in het onderhoud van
alternatief voor de onderhoudsmaatre-
omgeving en het oppervlaktewater. Het
dit type veld heeft landelijk meer effect
gelen waarvan we weten dat ze een hoge
onderhoud van gravelbanen kost veel
dan een grote ingreep bij een veldtype
milieu-impact hebben.”
water en materiaal. Bij atletiekbanen
met een veel kleiner totaaloppervlakte.
heeft de hogedrukreiniging een hoge
Deze grote verschillen tussen sporttypen
Naar aanleiding van het eerste onderzoek
milieu-impact. Daarnaast hebben lokale
en veldsystemen maken duidelijk dat
zijn vijf prioriteiten vastgesteld die in het
omstandigheden, zoals gebruiksintensiteit
generieke richtlijnen en verbeterings-
vervolgproject zullen worden uitgediept.
en ligging, invloed op het onderhoud. De
voorstellen beperkt toepasbaar zijn. “Om
Namelijk: preventief onderhoud, filtratie
frequentie en intensiteit van onderhoud
deze reden is differentiatie nodig”, stelt
bij reiniging, beperking van middelenge-
zijn voor een veld langs een snelweg
Beelen. “In het vervolgproject zullen we
bruik, elektrificatie van materieel en het
anders dan een veld dat is omgeven
dan ook richtlijnen en verbeteringsvoor-
gericht afvangen van microplastics. “In
door bomen of midden in de bebouwde
stellen ontwikkelen die zijn afgestemd
het vervolgproject kijken we of bij onder-
omgeving ligt.
op deze verschillen. Dus: wat voor een
houdstypen met een hoge milieu-impact
voetbalveld goed werkt, hoeft nog niet
verbetering op deze gebieden mogelijk is”,
voor een atletiekbaan te gelden.”
zegt Beelen. “Bijvoorbeeld met betrekking
FOTO: SHUTTERSTOCK
Vervolg
tot microplastics. Microplastics komen vrij door slijtage van de sportvloer of de
In het vervolgproject, dat tot eind 2026
vezels, maar ook door onderhoudswerk-
zal worden uitgevoerd, wordt gekeken
zaamheden zelf. De mate van emissie
naar praktische manieren om kunstmatige
hangt sterk af van onder andere machi-
sportvelden duurzaam te onderhouden
ne-instellingen, bodemdruk, borstelhard-
zonder concessies te hoeven doen aan
heid en de mogelijkheden voor filtratie
sporttechnische kwaliteit of levensduur.
en opvang. Door aan deze knoppen te
Beelen: “Onderhoudskeuzes worden
draaien kan nog veel worden verbeterd.”
vaak gemaakt op basis van ervaring en aannames. De resultaten van het
Praktijk
vervolgproject kunnen hopelijk helpen
Per prioriteit voert een groep stake-
om deze keuzes beter te onderbouwen.
holders praktijkgerichte tests uit. “Ten
“REGULIERE HANDELINGEN ZOALS BORSTELEN, SLEPEN, GOED INFILLBEHEER EN OPPERVLAKTEREINIGING DRAGEN BIJ AAN EEN LANGERE LEVENSDUUR ÉN BEPERKEN DE NOODZAAK VOOR ZWARE CORRECTIEVE INGREPEN”
behoeve van het preventief onderhoud
KOEN BEELEN (BSNC, PROJECTLEIDER ONDERZOEK)
bijvoorbeeld, zullen de betrokken onderhoudspartijen en opdrachtgevers zich buigen over vragen als: stel dat je met een elektrische machine een gang over het veld moet maken en je zou daarbij een soort stofzuigermechaniek kunnen meenemen: wat levert dat op? En: Hoe kunnen we veeg- en borstelfrequenties optimaliseren? Welke borstels veroorzaken slijtage aan het sportveld, welke niet? Enzovoort. Om bruikbare antwoorden te vinden, zullen in de praktijk testen worden gedaan en verschillende scenario’s worden uitgeprobeerd.”
Onderhoud
59
KOEN BEELEN (BSNC, PROJECTLEIDER ONDERZOEK)
FOTO: SHUTTERSTOCK
“WAT VOOR EEN VOETBALVELD GOED WERKT, HOEFT NOG NIET VOOR EEN ATLETIEKBAAN TE GELDEN”
Meerkosten
verenigingen zal niet nodig zijn, meent de
De resultaten zullen eind dit jaar worden
BSNC. Er kan al veel worden bereikt met
gepresenteerd. Hoe en waar, moet nog
een verbetering van de bestaande prak-
worden bepaald. “Het doel is om de ken-
tijken. Door preventief te werken, slimme
nis breed beschikbaar te maken en direct
keuzes te maken en onderhoud beter af te
toepasbaar te laten zijn”, stelt Beelen.
stemmen op specifieke situaties, kan een
“Om de voorstellen zo veel mogelijk
aanzienlijke milieuwinst worden geboekt.
praktijkgericht te maken, kijken we ook
Routekaart Verduurzaming Sport: bijdragen aan wereldwijde klimaatdoelstellingen Het project ‘Duurzaam Onderhoud van
naar eventuele meerkosten. Wij streven
De verduurzaming van kunstmatige
Kunstmatige Sportvelden’ is mogelijk
ernaar oplossingen te bieden die geen
sportvelden is echter niet alleen een
gemaakt in het kader van de Routekaart
of beperkte meerkosten vragen. Omdat
technische, maar ook een organisatori-
Verduurzaming Sport.
vroeger veel opdrachtgevers ervan
sche en sociale opgave, weet Beelen. “Uit
De Routekaart Verduurzaming Sport
uitgingen dat kunstmatige sportvelden
het eerste onderzoek blijkt dat het wel
wil met de sportsector bijdragen aan
vrijwel onderhoudsvrij of onderhoudsarm
of niet meenemen van duurzaamheid in
de wereldwijde klimaatdoelstellin-
zijn, is nog steeds voor het onderhoud
onderhoudskeuzes sterk samenhangt met
gen. De volgende organisaties werken
relatief weinig budget gereserveerd. Als
onder meer beleidsprioriteiten, budgetten
gezamenlijk aan het realiseren van de
een duurzame maatregel met een lage
en organisatiecultuur. Om opdrachtge-
missie en ambities van deze Routekaart:
milieu-impact bij wijze van spreken drie
vers, onderhoudspartijen en verenigingen
NOC*NSF, Vereniging Sport en
keer zo duur is, dan kun je veel moeite
structureel prioriteit te laten geven aan
Gemeenten, Branchevereniging Sport
doen om dit voorstel voor de bühne te
duurzaamheid, zullen we zowel een wor-
en Cultuurtechniek (BSNC), Platform
krijgen, maar in de praktijk zal het niet
tel als een stok moeten gebruiken. Het
Ondernemende Sportaanbieders (POS)
worden uitgevoerd.”
moet voor hen aantrekkelijk worden om
en het Kenniscentrum Sport en Bewegen.
Wortel en stok
het onderhoud anders te doen. Daarnaast is het belangrijk om duurzame opties te
Een radicale systeemverandering bij
standaardiseren en milieuvriendelijke
opdrachtgevers, onderhoudspartijen en
praktijken als norm te nemen.”
60
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
Verduurzaming kunstgras in Europa
NEDERLAND GIDSLAND, MAAR EUROPESE UNIFORMITEIT GEWENST Nederland is gidsland als het gaat om het verduurzamen van kunstgras. Sinds 2025 is er een duurzaamheidslabel dat is gebaseerd op wettelijk geborgde richtlijnen. Europa is nog niet zover. Wel zijn er al Product Environmental Footprint Category Rules (PEFCR) voor kunstgrasvelden, maar die zijn nog niet wettelijk geborgd. “Voor de industrie is het wel belangrijk dat de Nederlandse en Europese richtlijnen op termijn gelijk worden getrokken”, zegt Stefan Diderich van brancheorganisatie ESTC (European Synthetic Turf Council). Door: Leo Aquina
Op 15 januari 2025 werd op Papendal
Het Nederlandse duurzaamheidslabel
Dat gaat van het winnen van de grond-
het duurzaamheidslabel voor kunstgras
werd ontwikkeld door een werkgroep
stoffen tot en met vervoeren naar de
gepresenteerd. Dit jaar is het label al
met vertegenwoordigers van de ESTC
productlocatie, het in elkaar zetten, het
verplicht voor nieuwe kunstgraspro-
(European Synthetic Turf Council), het
vervoeren naar de installatieplek, het
ducten die op de sportproductenlijst
Kenniscentrum Sport en Bewegen, de
onderhouden en daarna weer afvoeren
worden opgenomen en in 2027 moeten
BSNC, Rijksdienst voor Ondernemend
van het product. Die LCA doorloopt
alle kunstgrasproducten op de sportpro-
Nederland (RVO) en andere stakeholders,
dus de milieueffecten in alle fasen van
ductenlijst voorzien zijn van een duur-
onder leiding van NOC*NSF. De basis
een product. Bij milieueffecten moet je
zaamheidslabel. In de praktijk kunnen
onder het duurzaamheidslabel is de MKI,
denken aan CO 2 -uitstoot, maar ook het
de gemeenten, sportbedrijven en -clubs
de Milieukosten Indicator. Wilko Zuidema
gebruik van land, water, toxische stoffen
daardoor op objectieve wijze duurzame
van NOC*NSF legt uit: “De Nationale
en nog veel meer.”
keuzes maken bij het aanbesteden van
MilieuDatabase (NMD) heeft negentien
kunstgrassportvelden.
hoofdaspecten waar zij naar kijken voor
PEFCR
de Life-Cycle Analysis (LCA). Die LCA be-
Behalve met de Nederlandse MKI wordt
oordeelt een product op milieubelasting.
rekening gehouden met de Europese
FOTO: SHUTTERSTOCK
Europese ontwikkelingen
Nederland is Europees gezien voorloper op het gebied van duurzaamheid van kunstgras, Europa ligt op zijn beurt weer voor op de rest van de wereld.
Product Environmental Footprint
als basis voor het duurzaamheidslabel,
Category Rules (PEFCR). “Het lastige
omdat nog onduidelijk was en is wanneer
met de Europese PEF is dat het opstellen
de PEF ook Europees geborgd wordt.
daarvan vooralsnog enkel bij de bedrijven
We willen wel proberen zoveel mogelijk
ligt”, vertelt Rik van Kraaij van RVO.
de spelregels van de Europese PEFCR te
“Bedrijven kunnen op die manier goed
hanteren.” De combinatie van de PEFCR
inzicht krijgen in de milieu-impact van
en de MKI-methodiek heeft geleid tot de
hun producten, maar er is geen wettelijke
specifieke NL-PCR, een formeel voorge-
borging. Uiteindelijk moet er natuurlijk
schreven handleiding die gebruikt dient
wel een borging achter liggen, als klanten
te worden bij het bepalen van de MKI van
willen weten wat de milieu-impact is. Als
kunstgrassportproducten.
je puur afgaat op wat de fabrikant vertelt, weet je niet of dat het volledige verhaal
Uniforme regelgeving
is. Het zal toch eerst ergens onafhankelijk
Als voorzitter van de brancheorgani-
getoetst moeten worden.”
satie ESTC benadrukt Stefan Diderich het belang van uniforme wetgeving.
Die wettelijk voorgeschreven borgingsme-
“Producenten van kunstgras zijn over het
thodiek is er in Nederland wel. Opnieuw
algemeen bedrijven die internationaal
Van Kraaij: “Dat is gekoppeld aan de
opereren. Als die LCA-methodiek in
NMD. We hebben daarvoor gekozen
alle 27 lidstaten van de Europese Unie
ZOWEL OP HET GEBIED VAN PRESTATIES ALS MILIEUNORMEN KENT EUROPA WERELDWIJD DE STRENGSTE EISEN
61
62
Dossier kunstgras
FOTO: SHUTTERSTOCK
sportaccom » juni 2026 » nummer 1 Europese regels is op weg naar uniforme regels voor de ‘environmental footprint’.
“HET LASTIGE MET DE EUROPESE PEF IS DAT HET OPSTELLEN DAARVAN VOORALSNOG ENKEL BIJ DE BEDRIJVEN LIGT”
verschillend is, wordt het een drama voor
in Nederland als op Europees niveau.
de producenten. In Nederland lopen we
“Voor de branche is het duurzaamheids-
voor met de wetgeving, maar dat bete-
label ook een wapen tegen green-
kent ook dat er bedrijven zijn waarvoor
washing, waarbij producenten allerlei
het niet meer aantrekkelijk is om op dit
vage en niet onderbouwde claims maken
moment in Nederland te leveren omdat
ten aanzien van de duurzaamheid van
zij daar aan extra eisen moeten voldoen.
hun producten”, zegt Diderich. “Het label
Voor bedrijven die in Nederland geen
geeft objectief en meetbaar aan hoe
grote afzetmarkt hebben, loont dat niet.
duurzaam een bepaalde kunstgrasmat is.
Daarom is het voor de branche van be-
Daarmee ligt er een solide basis voor ge-
lang dat de regels op den duur internati-
meenten en bijvoorbeeld sportbedrijven
onaal hetzelfde zijn. Daarmee zorg je er
die kunstgras kopen om niet alleen naar
ook voor dat er voor de afnemers meer
kwaliteit en prijs te kijken, maar ook naar
te kiezen valt.”
de milieu-impact. Als leveranciers een
RIK VAN KRAAIJ (RVO)
PEF-rapport moeten overleggen, worden Overigens is Diderich blij met het
ook zij aangezet om te werken aan hun
Nederlandse duurzaamheidslabel. Niet
milieu-impact en dat moet op den duur
voor niets was ESTC een van de drijven-
leiden tot een verduurzaming van de
de krachten achter verduurzaming, zowel
kunstgrasindustrie.”
Europese ontwikkelingen
SBR Infill
dat gaat over de speelkwaliteit. Ze kijken
Waar Nederland Europees gezien voor-
bijvoorbeeld naar de balrol, de balstuit,
loper is op het gebied van duurzaamheid
het aantal vezels en dat soort zaken. Zij
van kunstgras, ligt Europa op zijn beurt
hebben geen richtlijnen op het gebied van
weer voor op de rest van de wereld.
milieu-impact, maar zij krijgen uiteraard
Zowel op het gebied van prestaties als
wel te maken met bijvoorbeeld het ver-
milieunormen kent Europa wereldwijd
bod op die polymerische infill.”
de strengste eisen. Vanaf 2031 mag bijvoorbeeld polymerische infill, de be-
Brussel
kende rubberkorrels in kunstgrasvelden
Hoewel de PEFCR Europees gezien nog
die vooral op voetbal- en rugbyvelden
geen wettelijke borging kent, wordt er in
worden gebruikt, niet meer worden ver-
Brussel al wel over nagedacht. Een van
kocht. Omdat dit verbod er op termijn in
de zaken die dit proces niet makkelijker
Europees verband toch aan zit te komen,
maken, is het feit dat de omstandigheden
is er in het Nederlandse duurzaamheids-
waaronder de kunstgrasvelden worden
label ook rekening mee gehouden. Een
aangelegd en gebruikt, enorm kunnen
kunstgrasveld dat kunststof infill nog
verschillen. Dat kan uiteraard ook zijn
gebruikt, krijgt daardoor automatisch een
weerslag hebben op de LCA van de ge-
lager label.
bruikte producten. Zuidema: “Hoe het er
Internationale bonden
in Europees verband uiteindelijk precies uit komt te zien, is moeilijk te voorspellen,
Behalve overheidsinstanties hebben ook
want ook de Europese Commissie veran-
internationale bonden richtlijnen voor
dert van samenstelling. Je kunt dus nooit
kunstgrasvelden. Volgens Wilko Zuidema
met honderd procent zekerheid zeggen
van NOC*NSF zijn daar echter geen
dat die wettelijke borging er gaat komen,
duurzaamheidseisen in geformuleerd: “Zij
maar de kans daarop lijkt wel groot.”
“ALS LEVERANCIERS EEN PEFRAPPORT MOETEN OVERLEGGEN, WORDEN OOK ZIJ AANGEZET OM TE WERKEN AAN HUN MILIEUIMPACT” STEFAN DIDERICH (ESTC)
hebben wel kwaliteitsstandaarden, maar
FOTO: SHUTTERSTOCK
FOTO: SHUTTERSTOCK
Vanaf 2031 mogen de bekende rubberkorrels in kunstgrasvelden niet meer worden verkocht.
63
64
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
Multidisciplinair kunstgras
MEER SPORTUREN UIT DEZELFDE VIERKANTE METERS De druk op sportaccommodaties neemt op veel plekken in Nederland toe. In stedelijke gebieden gaat het vooral om schaarse ruimte en een groeiende vraag naar sportvoorzieningen, terwijl gemeenten in krimpregio’s juist worstelen met de betaalbaarheid en instandhouding van bestaande accommodaties. In beide gevallen komt dezelfde vraag bovendrijven: hoe benut je de beschikbare sportinfrastructuur zo efficiënt mogelijk? Multidisciplinaire kunstgrasvelden worden daarbij steeds vaker genoemd als mogelijke oplossing. Door: Emilie Maclaine Pont
Om gemeenten, sportbonden en
elkaar goed aan. De blauwdruk helpt om
dreigen ook steeds meer te verdwijnen.
verenigingen houvast te bieden, werkt
een gestructureerde afweging te maken
Multidisciplinaire velden kunnen hiervoor
NOC*NSF momenteel aan een zogehe-
en dan ook de velden zo aan te leggen dat
een oplossing bieden. Ze vragen relatief
ten blauwdruk voor multidisciplinaire
het aansluit bij de diverse sporten. Want
weinig ruimte en aanlegkosten, terwijl ze
(kunstgras)velden. Die moet inzicht geven
multidisciplinaire velden kunnen zeker
ruimte bieden aan meerdere sporten. Zo
in wanneer het combineren van sporten
een rol spelen, maar alleen als het echt
dragen ze bij aan de leefbaarheid van
op één veld zinvol is en onder welke
iets toevoegt.”
deze dorpen.”
voorwaarden het werkt. De blauwdruk is nog in ontwikkeling en wordt samen met
Het in stand houden van sportvoorzienin-
sportbonden verder uitgewerkt, maar
gen is overigens niet alleen lastig door de
Drie routes naar beter gebruik
de bedoeling is om nog dit jaar voor een
druk op de ruimte, merkt Van Hardeveld
Om die afweging goed te kunnen maken,
aantal sportcombinaties concrete hand-
op. “Voorzieningen in kleine dorpen
is het volgens Van Hardeveld belangrijk
vatten op te leveren. Gerben van Hardeveld, teamleider Ruimte voor Sport en Accommodaties bij NOC*NSF, ziet hoe de behoefte aan richting groeit. “Door de toenemende druk op de ruimte wordt er vaker gekeken naar mogelijkheden om de vierkante meter efficiënter te gebruiken. In bepaalde situaties vullen sporten en bestaande clubs
“IN BEPAALDE SITUATIES VULLEN SPORTEN EN BESTAANDE CLUBS ELKAAR GOED AAN” GERBEN VAN HARDEVELD (NOC*NSF)
Multifunctionaliteit
om multifunctionaliteit niet als vertrekpunt te nemen, maar als een van de mogelijke oplossingen. NOC*NSF onderscheidt drie manieren om het gebruik van sportaccommodaties te verbeteren. De eerste route richt zich op intensiever gebruik binnen één sport op momenten dat er normaal gesproken geen gebruikgemaakt wordt van de velden. Zo benut je dezelfde ruimte, maar op verschillende momenten en voor verschillende
De tweede benadering kijkt breder dan sport alleen. Daarbij gaat het om andere gebruikers van dezelfde infrastructuur, zoals onderwijs, bedrijven, buitenschoolse opvang of fysiotherapeuten. Ook dat kan bijdragen aan een beter gebruik van een accommodatie, zonder dat je
FOTO: SHUTTERSTOCK
doelgroepen.
“American football kan in combinatie met voetbal aangelegd worden, mits de belijning en afmetingen goed worden ingericht”, zegt Gerben van Hardeveld, teamleider Ruimte voor Sport en Accommodaties bij NOC*NSF.
direct verschillende sporten hoeft te
ruimte nodig om te kunnen trainen en
Die verschillen maken sommige com-
combineren. Bij de derde oplossing komt
moet ook kunnen plannen.”
binaties lastig, zeker op hoger niveau.
multidisciplinair gebruik van velden in
De combinatie van hockey en voetbal
beeld: het delen van één (kunstgras)veld
De kern ligt volgens hem in het comple-
wordt onderzocht, maar blijkt in de
door meerdere sporten.
mentair maken van gebruik. “Sporten
praktijk complex. “Daar wordt zeker over
moeten elkaar aanvullen in tijd, niet
gesproken, maar de oplossing is niet
Heeft het zin?
beconcurreren. Alleen dan creëer je
heel eenvoudig. Op topniveau wil je geen
Een van de belangrijkste vragen in de
daadwerkelijk extra capaciteit. Anders
concessies doen. Als een veld net iets
blauwdruk is – in de wetenschap dat er
verschuif je het probleem of maak je het
trager of sneller is dan je gewend bent,
alternatieven zijn – verrassend eenvou-
zelfs groter.”
heeft dat direct invloed op het spel en
dig: voegt het werkelijk iets toe om een
de prestaties. Dan creëer je geen gelijk
Volgens Van Hardeveld wordt die vraag
Technische eigenschappen als harde grens
in de praktijk nog te weinig expliciet ge-
Zelfs wanneer de gebruikspatronen goed
een logische combinatie, net als voetbal
steld. “De neiging bestaat soms om mul-
op elkaar aansluiten, vormt de techniek
en American football. Daar zie je dat het
tifunctionaliteit te zien als dé manier om
van het veld een volgende uitdaging.
technisch beter te combineren is, mits je
capaciteitsproblemen op te lossen. Maar
Kunstgras is immers geen neutrale
het goed ontwerpt.”
dat is niet altijd terecht. Als een voet-
ondergrond, maar wordt afgestemd op
balvereniging elke avond alle velden vol
de specifieke eisen van een sport. Van
Concessies
heeft met trainingen en in het weekend
Hardeveld: “De verschillen tussen spor-
Een belangrijk uitgangspunt in de blauw-
grotendeels bezet is met wedstrijden,
ten zijn soms groter dan mensen denken.
druk is dat multidiscipline vrijwel altijd
dan is er simpelweg weinig ruimte over.
Bij hockey wil je dat de bal zo snel moge-
gepaard gaat met concessies. “Vaak
Als je dan voor een paar uur op zondag-
lijk rolt. Dat vraagt om een korte, dichte
betekent het dat je niet meer het optimale
middag een andere sport wilt faciliteren,
vezel. Bij voetbal is het juist de bedoeling
veld hebt voor één specifieke sport, maar
los je het probleem niet op. Die andere
dat de bal iets afremt. Daar hoort een
een veld dat voor meerdere sporten
sport heeft bijvoorbeeld ook structureel
andere vezellengte en opbouw bij.”
‘goed genoeg’ is tot een bepaald com-
veld multidisciplinair aan te leggen?
speelveld.” Er zijn echter ook combinaties die beter werken. “Voetbal en rugby zijn
petitieniveau. Dat vraagt om duidelijke
65
66
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
keuzes van verenigingen en bonden.
zien bonden de noodzaak om efficiënter
Een vereniging levert misschien iets in
met ruimte om te gaan. Aan de andere
op kwaliteit, maar daar staat tegenover
kant hebben ze de verantwoordelijkheid
dat er meer uren getraind of gespeeld
om de kwaliteit en veiligheid van hun
kunnen worden. Het is dus vaak een
sport te bewaken. “Je merkt dat bonden
afweging tussen kwaliteit en capaciteit of
zoekende zijn”, ziet Van Hardeveld.
beschikbaarheid.”
“Ze proberen stappen te zetten richting multidisciplinaire velden, maar willen
In de praktijk gaat het op dat punt nog
ook voorkomen dat hun sport structu-
wel eens mis. Van Hardeveld noemt een
reel op een minder geschikt veld wordt
voorbeeld van een veld dat bedoeld
gespeeld.”
was voor zowel voetbal als korfbal. “De korfbalbond had de eisen aan het veld
Die spanning speelt vooral rond richtlij-
aangepast om het combiveld mogelijk
nen en eisen. “Bonden hebben duidelijke
te maken, maar uiteindelijk heeft de
richtlijnen voor velden en die zijn er
voetbalclub er geen gebruik van gemaakt.
niet voor niets. Tegelijkertijd zie je dat
Dan heb je een situatie waarin geen van
er in specifieke situaties ruimte is voor
beide partijen echt tevreden is en het veld
maatwerk, bijvoorbeeld via dispensatie.”
dus ook niet optimaal wordt benut. Dat
De blauwdruk moet juist op dat punt
wil je natuurlijk voorkomen.”
duidelijkheid en wat meer standaardi-
Kansen voor groeiende sporten
satie bieden. “Als je de juiste stappen doorloopt en de afwegingen goed maakt,
Gerben van Hardeveld (NOC*NSF) tijdens een presentatie over sport en ruimte.
moet het mogelijk zijn om tot een veld te
Waar multidisciplinair gebruik voor
komen dat door alle betrokken bonden
welke sport het veld wil gebruiken en hoe
gevestigde sporten soms een compromis
wordt geaccepteerd, in ieder geval tot
die vraag zich ontwikkelt. Daar hoort ook
betekent, biedt het voor kleinere of groei-
een bepaald competitieniveau.”
een analyse bij van groeiverwachtingen in
ende sporten juist kansen. “Voor hen
een wijk of gemeente.”
kan het de enige manier zijn om ruimte te
Toepassing
krijgen. Als je wacht op een volledig eigen
Op basis van de eerste ervaringen tekent
Daarnaast heeft samenwerken een
accommodatie, kan dat jaren duren of
zich een aantal duidelijke lessen af. Een
duidelijke toegevoegde waarde volgens
financieel niet haalbaar zijn.”
belangrijke do is het zorgvuldig in kaart
Van Hardeveld. “Gemeente, vereniging en
brengen van het gebruik, zowel nu als in
bond moeten samen optrekken. Iedereen
de toekomst. “Je moet weten wanneer
heeft andere belangen en inzichten en
American football is daar een goed voorbeeld van. “Die sport kan in combinatie met voetbal aangelegd worden, mits de belijning en afmetingen goed worden ingericht. Hetzelfde geldt voor rugby en in toenemende mate ook voor cricket. Voor hen is multidiscipline een kans om überhaupt te kunnen spelen en groeien. Voldoende kennis van de benodigde ruimte voor de verschillende sporten is daarbij van belang.”
Meerdere belangen Ook de houding van sportbonden is van groot belang, maar tevens complex, zo blijkt in de praktijk. Aan de ene kant
“VOORZIENINGEN IN KLEINE DORPEN DREIGEN OOK STEEDS MEER TE VERDWIJNEN. MULTIDISCIPLINAIRE VELDEN KUNNEN HIERVOOR EEN OPLOSSING BIEDEN” GERBEN VAN HARDEVELD (NOC*NSF)
Multifunctionaliteit
alleen door die te combineren kom je tot een oplossing die werkt.” Daartegenover staat een duidelijke don’t: een multidisciplinaire toepassing zonder gedegen analyse. “Als je het doet omdat het logisch lijkt, maar niet omdat het daadwerkelijk iets oplost, loop je het risico dat je een veld krijgt dat door niemand optimaal wordt gebruikt.”
Gemeente als regisseur In veel gevallen ligt het initiatief tot multidisciplinair sportveldengebruik bij gemeenten. Zij hebben zicht op de totale vraag naar sportaccommodaties en zijn vaak eigenaar van de velden. “Gemeenten zien waar knelpunten ontstaan en zoeken naar oplossingen. Omdat zij ook de investering doen, hebben ze een beslissende stem in de uiteindelijke keuze. Dat betekent ook dat gemeenten het proces zorgvuldig moeten organiseren. Zo is het belangrijk dat ze de juiste expertise betrekken en dat ze zorgen dat iedereen met de meest actuele informatie werkt.” Volgens Van Hardeveld gaat het daar nog wel eens mis. “Soms worden beslissingen genomen op basis van verouderde eisen of zonder dat bonden goed betrokken zijn. Dan krijg je situaties waarin een veld net niet voldoet, bijvoorbeeld qua afmetingen of uitloopruimte, en dat kan
Korfballers op een gedeeld kunstgrasveld in Utrecht.
gevolgen hebben voor de veiligheid en het gebruik.”
Op dit moment wordt die aanpak samen
De vraag wanneer multidisciplinaire
met sportbonden verder uitgewerkt.
(kunstgras)velden een succes zijn, laat
“Bonden werken eraan om voor een
zich volgens Van Hardeveld niet in één
De blauwdruk moet uiteindelijk helpen om
aantal sportcombinaties concrete hand-
cijfer of norm vangen. “Voor mij is het
van losse, soms moeizame projecten naar
vatten te bieden. Het doel is om dit jaar
geslaagd als velden zo worden aangelegd
een meer gestructureerde en gestandaar-
uitwerkingen beschikbaar te hebben van
dat alle partijen er ‘blij genoeg’ mee zijn.
diseerde aanpak te komen. Van Hardeveld:
een aantal vaker voorkomende combi-
Dat betekent dat het technisch klopt, dat
“We willen toewerken naar een situatie
naties. NOC*NSF faciliteert en brengt
het gebruik aansluit bij de behoefte en
waarin duidelijk is: als je deze stappen
kennis in, maar het moet gedragen wor-
dat het daadwerkelijk wordt toegepast
doorloopt en deze afwegingen maakt, dan
den door de bonden en de praktijk.”
waar het iets toevoegt en dus meer men-
Gestandaardiseerde aanpak
weet je of het zinvol is om een multidiscipli-
sen kunnen sporten op de beschikbare
nair veld aan te leggen of juist niet.”
vierkante meters.”
67
68
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
Uniform aanbesteden moet verduurzaming kunstgrasvelden versnellen
“BEDRIJVEN ZULLEN MOETEN INVESTEREN IN DUURZAME WERKWIJZEN” De verduurzaming van sportaccommodaties is al jaren onderwerp van gesprek als het om beleid gaat. Maar wie inzoomt op de praktijk van het aanbesteden van kunstgrasvelden, ziet dat die ambities nog lang niet altijd uitmonden in doelgerichte keuzes. De manier waarop gemeenten velden uitvragen en gunnen, verschilt sterk en duurzaamheid speelt daarin vaak een beperkte of indirecte rol. Door: Emilie Maclaine Pont
Om daarin verandering te brengen, werkt
instrument voldoen aan de oproep van
opnieuw moeten uitzoeken wat er precies
een brede projectgroep onder aanvoering
gemeenten om voor duurzaam aanbeste-
gevraagd wordt.”
van Kenniscentrum Sport & Bewegen aan
den de drempel te verlagen.”
een uniforme aanpak voor het aanbeste-
Die versnippering werkt bovendien be-
zij duurzaamheid expliciet mee als criteri-
Van versnippering naar structuur
um. Het is daarmee een meetbare factor
De aanleiding voor het project ligt in de
bij RebelGroup, ziet dat dagelijks in de
die direct invloed heeft op de gunning.
manier waarop aanbestedingen nu vaak
praktijk. “Gemeenten vragen steeds
verlopen. Gemeenten stellen ieder hun
vaker om duurzame oplossingen, maar
De Nederlandse economie moet in 2030
eigen uitvraag op, met eigen criteria,
doen dat allemaal op hun eigen manier.
voor vijftig procent circulair zijn, “maar
formats en accenten. Dat zorgt voor
Voor bedrijven is het daardoor lastig
in de sportsector ontbreekt nog een
versnippering, merkt Wielemaker. “Er
om gericht te investeren. Wat de ene
operationele standaard die bijvoorbeeld
wordt met veel inzet gewerkt, maar
gemeente vraagt, is niet gelijk aan dat van
in de bouw en GWW al meer wordt
doordat iedereen het op zijn eigen manier
de ander.”
ingezet. Die vrijblijvendheid moet eraf”,
doet, ontstaat een wirwar aan eisen
zegt Marleen Wielemaker, projectleider
en documenten. Intern kost dat tijd en
Uniformering moet daar verandering
van de Projectgroep Uniform aanbe-
vergroot het de kans op fouten. Voor
in brengen. Niet door gemeenten alles
steden kunstgrasvelden met MKI en
marktpartijen betekent het dat ze steeds
uit handen te nemen, maar door ze te
den van kunstgrasvelden. Hierin nemen
Duurzaamheidslabel. “We willen met dit
lemmerend voor verduurzaming. Gerben Hofmeijer, adviseur circulaire economie
ondersteunen met een set van beproefde
Uniform aanbesteden
69
FOTO: SHUTTERSTOCK
Duurzaamheid wordt een expliciet meetbare factor die direct invloed heeft op de gunning van een aanbesteding.
bouwstenen. “We bieden standaard
duurzaamheid. “Dat geeft aanbieders de
specificaties en inkoopcriteria aan”, zegt
ruimte om zich te onderscheiden”, geeft
Hofmeijer. “Zo hoeven gemeenten niet
technisch adviseur sportaccommodaties
opnieuw het wiel uit te vinden, maar kun-
bij NOC*NSF Wilko Zuidema aan. “Je
nen zij voortbouwen op wat er al is.”
kunt dan met een duurder, maar duurza-
De rem van de laagste prijs Een tweede belangrijke reden om het aanbestedingsproces onder de loep
mer product toch een aanbesteding winnen. Dat was voorheen niet of nauwelijks mogelijk.”
laagste prijs. In veel aanbestedingen is
Duurzaamheid meetbaar maken
dat nog steeds het doorslaggevende cri-
De sleutel tot die nieuwe manier van
terium. Volgens Wielemaker is dat op de
aanbesteden ligt in het meetbaar maken
lange termijn niet houdbaar. “De laagste
van duurzaamheid. Want zolang duur-
inkoopprijs ligt voor de hand, maar als
zaamheid een abstract begrip blijft, is
je kijkt naar de milieukosten op de lange
het lastig om het een volwaardige plek
termijn en de toekomstige wet- en regel-
te geven in een aanbesteding. Binnen
geving, kunnen we in feite niet anders dan
het project wordt daarom gewerkt met
naar een toekomstbestendige manier van
de Milieukostenindicator (MKI) en een
aanbesteden bewegen.”
duurzaamheidslabel. De MKI drukt de
te nemen, is de dominante rol van de
“IN DE SPORTSECTOR ONTBREEKT NOG EEN OPERATIONELE STANDAARD. DIE VRIJBLIJVENDHEID MOET ERAF” MARLEEN WIELEMAKER (PROJECTLEIDER UNIFORM AANBESTEDEN)
milieu-impact van een product of project Hofmeijer vult aan dat het sturen op prijs
uit in een geldbedrag. “Het gaat om
innovatie in de weg zit. “Als je op laagste
de kosten die nodig zouden zijn om de
prijs gunt, moet je heel precies voor-
milieuschade te herstellen”, legt Zuidema
schrijven wat je wilt. Dan baseer je je op
uit. “Daarin zitten negentien verschillende
Berekeningen aangaande duurzaam-
wat de markt al kan leveren. Bedrijven
impactcategorieën, van CO 2 -uitstoot tot
heid kunnen complex zijn. Daarom is
die met een duurzamer alternatief komen,
verzuring van bodem en water.”
er onder leiding van NOC*NSF en de
worden daar niet voor beloond. Zo rem je de ontwikkeling juist af.”
Routekaart Verduurzaming Sport een Voor kunstgrasvelden betekent dat dat
Duurzaamheidslabel* kunstgrasvloeren
de volledige levenscyclus wordt mee-
opgesteld. “Niet elke inkoper is een mili-
De verschuiving die nu wordt ingezet,
genomen. Wielemaker: “Van productie
euspecialist”, benadrukt Zuidema. “Met
is die naar gunning op basis van beste
en transport tot aanleg, onderhoud en
een label kun je toch eenvoudig sturen.
prijs-kwaliteitverhouding (BPKV). Daarbij
uiteindelijke verwerking. Al die stappen
Je kunt bijvoorbeeld een minimaal label
telt niet alleen de prijs, maar ook de
samen bepalen de MKI-score. Hoe lager
eisen of extra punten geven aan een beter
kwaliteit van de aanbieding, waaronder
de score, hoe lager de milieubelasting.”
label.”
70
Dossier kunstgras
FOTO: SHUTTERSTOCK
FOTO: SHUTTERSTOCK
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
“GEMEENTEN VRAGEN STEEDS VAKER OM DUURZAME OPLOSSINGEN, MAAR DOEN DAT ALLEMAAL OP HUN EIGEN MANIER” GERBEN HOFMEIJER (REBELGROUP)
Die bouwblokken bestrijken verschillende onderdelen van de aanbesteding: van technische specificaties en contractbepalingen tot gunningscriteria en geschiktheidseisen. Daarnaast wordt gewerkt met verschillende ambitieniveaus. “Een gemeente kan kiezen voor een basisniveau, maar ook voor een hoger ambitieniveau als ze verder willen gaan”, zegt Hofmeijer. “Adviesbureaus blijven verantwoordelijk voor de technische uitwerking”, geeft Zuidema aan. “Tegelijkertijd krijgen zij
Doorslaggevend criterium
onderscheid. Dat houdt de prikkel om te
wel betere handvatten om duurzaam-
Het wezenlijke verschil met de huidi-
innoveren in stand.”
heid op een consistente manier mee te
ge praktijk is dat duurzaamheid een
nemen, bijvoorbeeld via standaardtek-
Wielemaker: “De milieuscore krijgt direct
Bouwblokken in plaats van blauwdruk
invloed op de beoordeling. Een lagere
Om die nieuwe manier van werken
MKI-score kan bijvoorbeeld worden
toegankelijk te maken, ontwikkelt de
vertaald naar een fictieve korting of extra
projectgroep geen vast format, maar
Meer duidelijkheid voor de markt
punten. Daarmee bepaalt het mede wie
een set van losse bouwblokken. Dat is
Voor aannemers en leveranciers betekent
de opdracht wint.”
een bewuste keuze, legt Wielemaker uit.
de uniformering vooral meer voorspel-
“Gemeenten hebben allemaal hun eigen
baarheid. Hofmeijer: “Op dit moment is
Volgens Hofmeijer zorgt die aanpak er-
inkoopformats. Als je één standaardmo-
elke aanbesteding anders. Dat maakt het
voor dat duurzaamheid geen afvinklijstje
del oplegt, wordt dat vaak niet gebruikt.
lastig om strategische keuzes te maken.
wordt. “Je combineert een basisniveau
Daarom maken we juist losse teksten
Met uniforme criteria weet je beter waar
– via het label – met concurrentie op
en onderdelen die gemeenten naar hun
je aan toe bent.” Volgens Wielemaker
duurzaamheid in de gunning. Iedereen
eigen behoeften kunnen inpassen in hun
leidt dat ook tot een eerlijker speelveld.
moet aan de ondergrens voldoen,
eigen format.”
“Omdat gemeenten op een vergelijkbare
doorslaggevend criterium kan worden.
maar daarboven ontstaat ruimte voor
sten in bestekken en het opnemen van het duurzaamheidslabel.”
manier gaan uitvragen, weten bedrijven
Uniform aanbesteden
waarop ze worden beoordeeld. Dat verlaagt de administratieve lasten en verkleint de kans op fouten. Tegelijkertijd worden duurzame innovaties beter beloond.” Die ontwikkeling vraagt wel iets van de markt. “Bedrijven zullen moeten investeren in duurzame werkwijzen en in het berekenen van hun MKI-scores”, zegt Hofmeijer. “Maar doordat de vraag toeneemt, wordt dat ook rendabeler.”
Praktische uitdagingen De overstap naar deze manier van
“WE MOETEN AF VAN HET IDEE DAT WE IN ELKE AANBESTEDING IETS NIEUWS MOETEN BEDENKEN. HET GAAT EROM DAT JE GOEDE, BEWEZEN PRODUCTEN TOEPAST” WILKO ZUIDEMA (NOC*NSF)
aanbesteden gaat ook wel wat vragen van gemeenten, geeft Hofmeijer aan. “Uit een uitgebreide vragenlijst die door
inzichten gebruiken we om de aanpak
wordt het overzichtelijker voor ieder-
veel gemeenten is ingevuld, hebben we
verder te verbeteren.”
een. Dat komt zowel opdrachtgevers als
verschillende drempels kunnen formu-
opdrachtnemers ten goede.”
leren waar wij nu aan werken. Gebrek
De invoering blijft in principe vrijwillig,
aan kennis en capaciteit speelt een rol.
maar de ambitie is duidelijk. “Het project
Of de omslag snel genoeg gaat, zal de
Daarnaast is er onzekerheid over de
is geslaagd als het ten eerste wordt
komende jaren moeten blijken. Maar de
meerkosten en de risico’s.” Daarom is
gezien als toegevoegde waarde, ten
richting is duidelijk. Wielemaker: “We
het volgens Hofmeijer belangrijk om in-
tweede dus door veel gemeenten wordt
proberen het zo makkelijk mogelijk te
zicht te bieden. “We willen laten zien wat
toegepast en tot slot het daadwerkelijk
maken om duurzaamheid echt mee te
verschillende ambitieniveaus betekenen,
leidt tot meer inkoop van duurzamere
nemen in aanbestedingen. Als dat lukt,
ook financieel. Zo kunnen gemeenten
velden”, aldus Wielemaker.
ontstaat er vanzelf een beweging in de
een weloverwogen keuze maken.”
Beweging in de hele keten
Ook de implementatie vraagt aandacht.
Een terugkerende discussie is of
“Niet iedereen is gewend om met MKI en
uniformering niet ten koste gaat van
BPKV te werken”, vult Wielemaker aan.
maatwerk. Volgens Zuidema is dat risico
“Daarom zetten we in op pilots en ken-
beperkt. “Maatwerk klinkt aantrekkelijk,
nisdeling. Door ervaring op te doen en
maar leidt vaak tot hogere kosten en
die te delen, wordt de stap voor anderen
minder duurzaamheid. Je moet steeds
kleiner.”
opnieuw onderzoeken en ontwerpen,
gehele keten.”
strenge eisen voldoen.” Door meer te
de ontwikkelfase. Op basis van input
vertrouwen op bestaande oplossingen
van gemeenten worden de eerste tek-
en gestandaardiseerde criteria, kan de
sten opgesteld, die vervolgens worden
sector efficiënter werken. “We moeten af
getoetst en aangescherpt om toe te
van het idee dat we in elke aanbesteding
werken naar een eerste testfase. Daarna
iets nieuws moeten bedenken. Het gaat
volgen pilots bij verschillende gemeen-
erom dat je goede, bewezen producten
ten. Wielemaker: “We willen zien hoe
toepast.” Volgens hem maakt dat het
het in de praktijk uitpakt. Wat werkt
proces uiteindelijk eenvoudiger. “Met
goed, waar zitten nog knelpunten? Die
standaardteksten en duidelijke criteria
FOTO: SHUTTERSTOCK
terwijl er al producten zijn die aan Het project bevindt zich momenteel in
71
72
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
AlgaVelan wil gemeenten overtuigen van ideale onderhoudsmethode
“Onderhoud kunstgras kan goedkoper, duurzamer en veiliger” De aanleg en verwijdering van kunstgras, maar zeker ook het onderhoud van de velden moeten zorgvuldig en verantwoord gebeuren. Ewoud van de Wetering weet er alles van. De omgevingswet, de Wet Milieubeheer, Europese regelgeving, ze spelen allemaal een rol bij goed en duurzaam onderhoud van kunstgras. Het onderhoud en daarbij gebruikte middelen mogen geen risico’s voor de omliggende natuur en de volksgezondheid opleveren. De praktijk is echter regelmatig anders, weet Van de Wetering. Terwijl hij, zo probeert hij gemeenten en andere veldeigenaren keer op keer op het hart te drukken, het onderhoud met zijn bedrijf AlgaVelan volledig biologisch, binnen alle regels en richtlijnen en goedkoper en beter dan de meeste andere partijen kan doen. “Gemeenten weten vaak onvoldoende wat er mogelijk is, ik wil ze dat graag uitleggen.” Van de Wetering heeft inmiddels jaren ervaring met biologische middelen en het reinigen van oppervlakten, op sportterreinen en bijvoorbeeld in kwetsbare gebieden zoals dierenparken, begraafplaatsen en jachthavens, waar chemicaliën uit den boze zijn. Aanvankelijk waren sportterreinen nauwelijks onderdeel van zijn ‘werkveld’, tot een kunstgrasfabrikant bij hem aanklopte en informeerde naar de mogelijkheden om tennisbanen te onderhouden. Van de Wetering realiseerde zich al snel dat de meeste sportondergronden, waaronder kunstgras, prima met zijn unieke
methode onderhouden konden worden. “We deden na verloop van tijd steeds meer werk op hockeyvelden en voetbalvelden, tennis- en padelbanen. Het eerste voetbalveld dat wij onder de loep mochten nemen, was dat van de Amsterdam Arena. Stadions vormen ook nog eens een extra uitdaging omdat het daar veelal gaat om hybridevelden. Elk soort veld gedraagt zich anders, daar hebben wij onze weg wel in moeten vinden, maar we boekten al snel mooie resultaten, zo zagen ook anderen. Er ontstond samenwerking met gemeenten zoals Arnhem, Utrecht, Leiden, Den Haag,
Golazo Media in samenwerking met AlgaVelan
Rotterdam, Haarlem en Groningen, maar ook met aannemers, verenigingen en zelfs landskampioenen. En met universiteiten en de tennisbond werkten wij nauw samen. Sommige aannemers gaven bovendien aan niet met chloor en andere chemische middelen te willen werken, al was het maar omdat hun eigen werknemers er constant mee in aanraking kwamen.” De methode die AlgaVelan hanteert, is eigenlijk simpel. Hun eigen product, MO5 Sport, bevat levende micro-organismen die al het organisch materiaal ‘opeten’, verteren, waardoor het kunstgras schoon blijft en niet aangetast wordt. “Wij zeggen altijd; om de oplossing te begrijpen moet je eerst het probleem begrijpen”, legt Van de Wetering uit. “Als kunstgras volledig schoon is, groeit er niks op. Na verloop van tijd komt er echter materiaal van buiten op het kunstgras, van stikstof tot bladeren, pollen, stuifmeel, vogelpoep en allerlei andere zaken. Al die schimmels en bacteriën zijn ook nog eens slijmvormend, dus dat gaat langzaam een verstoppende laag worden. Water loopt steeds slechter weg, er vormt zich mos en zo wordt het van kwaad tot erger.”
Serieus geld Van de Wetering wil maar zeggen; als je zorgt voor schoon kunstgras, op de juiste manier te werk gaat, ontstaan er nooit te grote problemen, wordt het gras nooit te zeer aangetast, is er slechts beperkte slijtage en kan de grasmat goed zijn maximale levensduur bereiken. “Zo’n mat kost ongeveer vier ton. Als die één à twee jaar langer mee kan, is dat voor een gemeente serieus geld!” Onderhoudswerkzaamheden worden in de methode van Van de Wetering anders van aard, maar zijn niet moeilijk of ingewikkeld. Bladeren en ander
“EEN VELD DAT GOED SCHOON IS, IS MAKKELIJK TE ONDERHOUDEN” Ewoud van de Wetering (AlgaVelan)
organisch materiaal verwijderen blijft onverminderd belangrijk, alleen worden heel regelmatig micro-organismen op het veld aangebracht. Wel worden minder diepreinigingen uitgevoerd en wordt volledig zonder agressieve, chemische middelen gewerkt, waardoor slijtage en aantasting van het kunstgras beperkt blijven. “Andere onderhoudsmethoden vereisen vrijwel altijd zwaardere machines en zeer regelmatige herhaling, wat slijtage in de hand werkt en kosten doet oplopen. Bovendien; gebruikte middelen spoelen uiteindelijk altijd uit, waardoor chemische middelen in de bodem en het oppervlaktewater terechtkomen en daar schadelijk kunnen zijn voor plant, dier en mens. Terwijl onze micro-organismen geen schade veroorzaken, ze komen overal in de natuur voor. Ze zijn niet ‘omgevingsvreemd’, in tegenstelling tot bijvoorbeeld rubberkorrels, micro-plastics, chloor, zeep en azijn. Die middelen zijn daarom ongewenst, zo staat ook in de Omgevingswet.”
Ook het kostenplaatje voor geïnvesteerde uren in onderhoud en in materieel ziet er anders uit. “Het aanbrengen van ons product is niks spannends, dat doen we gewoon met een spuitboom. Dan liggen er in water opgeloste levende micro-organismen op het veld die vanzelf hun werk gaan doen. Dat proces moet je frequent herhalen, maar dat verdien je ruimschoots terug met minder diepreinigingen en veel minder slijtage.”
Weinig veranderd Van de Wetering brengt zijn boodschap met de nodige bezieling. Hij weet als geen ander dat zowel kosten als milieuoverwegingen factoren van betekenis zijn voor gemeenten. Hij kan er dan ook maar moeilijk bij dat ze in veel gevallen toch andere keuzes maken en onnodig op kosten worden gejaagd. Bovendien; ‘de sport’ in Nederland was het er toch ook collectief over eens dat onderhoud van sportaccommodaties zoveel mogelijk duurzaam
73
74
Dossier kunstgras
sportaccom » juni 2026 » nummer 1
gedaan moest worden, zonder middelen die gevaar voor het milieu of de gezondheid konden opleveren? Het werd zelfs vastgelegd in de zogeheten Green Deal Sportvelden: chemievrij onderhoud. Nu, jaren later, lijkt er weinig veranderd. Chemicaliën, die niet alleen op het sportveld, maar ook in het oppervlaktewater terechtkomen, worden nog steeds massaal gebruikt, stelt hij. “Chloor, zeep, azijnzuur, het wordt met pallets tegelijk aangerukt en over de velden gegooid”, zegt Van de Wetering. “In 2024 heb ik uit naam van de BSNC een gehele presentatie gehouden over dit thema, in het teken van de Green Deal, samen met een jurist van de Unie van Waterschappen. Dat is echter een gesloten boek. Over de Green Deal is acht jaar gesproken, maar vorig jaar is het gebruik van bepaalde chemicaliën toch weer in de documenten opgenomen.” Zie ‘Handreiking Zorgplicht milieu kunstgrasvelden 2025’, hoofdstuk 7, van BSNC.
Tegengestelde belangen Eigenaren van velden die het echt anders willen doen, moeten zich in de materie verdiepen en serieus aan de slag. En daar stranden goede bedoelingen regelmatig. Van de Wetering constateert echter ook dat er in de markt te veel tegengestelde belangen spelen. “Wij bewijzen dat er methoden en middelen zijn om kunstgras duurzaam, milieubewust en goedkoper te beheren, maar natuurlijk hebben sommige partijen daar minder baat bij. Regelmatig met zware machines het veld op om het te reinigen en te behandelen, regelmatig vervangen van velden, bestrijdingsmiddelen van allerlei merken, er wordt veel geld mee verdiend.”
“WIJ BEWIJZEN DAT ER METHODEN EN MIDDELEN ZIJN OM KUNSTGRAS DUURZAAM, MILIEUBEWUST EN GOEDKOPER TE BEHEREN, MAAR SOMMIGE PARTIJEN HEBBEN DAAR MINDER BAAT BIJ” Ewoud van de Wetering (AlgaVelan)
Marktpartijen die commercieel succes nastreven, je kunt het ze moeilijk kwalijk nemen, weet Van de Wetering. Het is vooral aan eigenaren van velden, voor een groot deel gemeenten, om te beseffen dat het anders kan en daar naar te handelen.
‘Groot en direct risico’ “Een veld dat goed schoon is, is makkelijk te onderhouden”, besluit Van de Wetering. “Is het veld niet schoon, hebben allerlei ander vuil en organismen zich erin genesteld, dan is het natuurlijk makkelijker een middel erop te gooien dat alles dood maakt, om er vervolgens zware machines op los te laten. Ruim je de troep echter biologisch goed op, dan ben je uiteindelijk goedkoper uit en breng je met middelen niks of niemand in gevaar.
Want ik heb met eigen ogen gezien wat middelen bijvoorbeeld met het leven in de omringende sloten kunnen doen. Bestrijdingsmiddelen op velden worden niet afgevoerd via het riool, die belanden in het oppervlaktewater. Vergis je niet; Nederland voldoet volledig niet aan de richtlijnen voor de kwaliteit van ons oppervlaktewater. Het is geen vijf voor twaalf, het is al half één. Ons drinkwater loopt een heel groot en direct risico, dat wordt de komende jaren een groter probleem dan stikstof. Ik heb genoeg opdrachtgevers en bovendien ben ik niet meer de jongste, ik zou mijn laptop dicht kunnen klappen en met pensioen kunnen gaan. Maar dit gaat mij aan het hart. Het kan en het moet beter. Daar zet ik mij graag voor in.”