__MAIN_TEXT__

Page 1

Tijdschrift voor gedetineerden in het buitenland

reality tv over de bajes

n u m m e r 4 • 2017

een warm welkom uit onverwachte hoek Hoe maak je een nieuwe start als er geen familie klaarstaat?

Geestelijk verzorger henriëtte ‘Wat ik kan doen is er gewoon te zijn en te luisteren’

kerst

we laten je niet zitten


puzzel

S T R A L E N L D I R H S O G

K S V M A R I A D V E N T U E

E R N R T S L U H R N B E D K

T O W E S G O R D M I R R E E

S V R E E K U E R S D E R J D

N R E J N U R A S Y V S S A N

E I N T G S W C S L T L K A I

I E D E B E H B I P I G O R K

D Z I E T O A Z A N G I U S N

T E E L P A L K G L V L F A U

H N R S N E K E I P L L R V S

C S W S Z E R L K N A E O O J

A Y O Y T S P A R E M Z N N A

N E R E D E O V Y B P E T D A

woordzoeker

R T O Y R V S Y S P E G E L L

Bij de woordzoeker zitten de woorden horizontaal, verticaal en diagonaal in alle richtingen in de puzzel verstopt. Zoek ze op en streep ze af. De overblijvende letters vormen achter elkaar gelezen de oplossing (zie pagina 21).

© www.puzzelpro.nl

9 8

4 2 5 8 6 6 7 3 9 5 2 3 1 7 8 3 9 5 7 3 5 2 9 8 6 4 4 2 5 4 8 4 3 7 2 9 4 7 1 8 3 7 2 9 8 5 3 7 1 9 3 5 6 2 6 2 8 4 1 9 1 7 6 7 6 5

2

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017

7 4 3

9 2 6 3

7

1 1

9 7 5

9 1 2

8

8

9

4 6 2

3

2 4 3

3 9 7 8 9 7

6 4

1

9

9

5

4 7

3 1

8

ADVENT BISSCHOPSWIJN BIJVOEDEREN DINER GEZELLIG GLAD GUUR HERDERS HULST K E R S T PA K K E T KINDEKE KNUS KOUD KOUFRONT MARIA MIRRE NACHTDIENST O U D E JA A R S AVO N D PEKEL PIEK RENDIER SJAAL S L E E TJ E SLINGERS SNEEUWBALLEN S PA R S TA L STER STRALEN VETBOL VLAM VORST VRIEZEN WARM WENS IJSBAAN IJSPEGEL IJSVRIJ IJZEL ZANG Z I LV E R

7

3

3 6 9

2 4

sudoku Een sudoku is een puzzel van negen bij negen vakjes waarin een aantal reeds ingevulde getallen staan. Vul de overige vakjes in, zodat in elke horizontale lijn en in elke verticale kolom de cijfers 1 tot en met 9 een keer voorkomen. Verder is de puzzel weer ingedeeld in negen blokjes van drie bij drie, die elk ook weer eenmaal de cijfers 1 tot en met 9 moeten bevatten.


inhoud

redactioneel Dit is alweer het laatste nummer van de Comeback van dit jaar met bijdragen van Reclassering Nederland, PrisonLAW en Epafras rondom de aloude vraag: 'Waartoe zijn wij op aarde?' Waarom doen we wat we doen vanuit onze betrokkenheid voor jullie? Zo tegen het einde van het jaar lijkt het er wel op als of iedereen een beetje melancholisch wordt. De feestdagen staan voor de deur en ineens gaan we weer nadenken over liefde en vrede. Er wordt weer de tijd genomen voor elkaar en zelfs met kerstmis wordt de kerk weer voor een keer druk bezocht. We kijken terug op wat het afgelopen jaar ons heeft gebracht, het is alsof we een kerstpakket openen en we alle dromen en verlangens van het voorbije jaar nog eens voorbij laten komen. We mijmeren in alle rust over wat er uiteindelijk van terecht gekomen is en hopen dat onze nieuwe voornemens dit keer wel het einde van het volgend jaar zullen halen. Met kerst vieren we de geboorte van Jezus en ondanks het duister in ons bestaan, met al die sombere gevoelens van eenzaamheid en machteloosheid, wordt het kind van het Licht geboren. Juist met kerstmis willen we blijven geloven dat het licht het duister overwint. We blijven verlangen naar een betere toekomst, naar een nieuw begin, naar een nieuw leven in vrijheid en dat we onze dromen levend mogen houden. Ik wens jullie allen voor 2018 toe dat dromen werkelijkheid worden.

Een helpende hand uit Nederland 04 nieuws binnenland 08 reality tv over het bajesleven 11

Is meedoen verstandig of niet? Twee voorbeelden uit de praktijk.

geloof

12

een warm welkom

14

nieuws buitenland geestelijk verzorger henriette

16 18

de zaak

20

sport interview castel

22 24

vraag & antwoord

26

brieven achterop

27 32

De kerstdagen zijn als je vastzit moeilijke dagen.

Hoe maak je een nieuwe start als er geen familie voor je klaar staat?

'Levenslang of de doodstraf: mijn werk blijft hetzelfde'

In Europa werken landen steeds meer samen bij het opsporen en bestraffen van strafbare feiten. Een overzcht van de knelpunten.

‘Dat gesprek in de gevangenis maakte mij menselijk’

Juryrechtspraak in Schotland

Bert Hes directeur epafras

COLOFON

Comeback is een uitgave van Stichting Epafras, Reclassering Nederland en PrisonLAW en wordt gratis verspreid onder Nederlandse gedetineerden in het buitenland. Hoofdredactie Bert Hes Redactie Hester Otter Artdirectie Nienke Katgerman / Gront Medewerkers Sander Bouten / Global Village Media, Jarmila Thodé / Epafras, Melinda Lewis en Klasinet Lageman / Reclassering Nederland Bureau Buitenland, Rachel Imamkhan / PrisonLAW Bladmanagement Arjen Duijts / Global Village Media Strip Jesse van Muylwijck Puzzel Puzzelpro.nl Redactieadres Burgemeester Reigerstraat 74, 3581 KW Utrecht Email info@epafras.nl Telefoon +31 (0)30 - 233 24 32 Website www.epafras.nl Stichting Epafras heeft tot doel geestelijke verzorging te bieden onder Nederlanders in buitenlandse strafinrichtingen. Epafras richt zich in deze geestelijke verzorging op iedereen die te kennen geeft daar behoefte aan te hebben.

comeback • nummer 4 • 2017

3


h oo f da rt i k e l

een helpende hand uit nederland Epafras, Reclassering Nederland Bureau Buitenland, PrisonLAW en ook het ministerie van Justitie en Veiligheid zijn organisaties die een rol spelen in het leven van gedetineerden achter buitenlandse tralies. Wie zijn de mensen die zich bezighouden met de dossiers, de bezoeken en de terugkeer? En: waarom tekst: Hester Otter doen ze dit werk?

gemakkelijk, maar wel bijzonder uitdagend. Nadat ik met vervroegd pensioen ging, werd ik door Epafras gevraagd gevangenen te bezoeken. Dat is inmiddels tien jaar geleden. Ik wilde mensen ontmoeten achter het delict. Een mens is zoveel meer dat wat hij gedaan heeft. Dit komt overeen met mij geloofsvisie. In de honderden gesprekken die ik gevoerd heb, heb ik dit ook gemerkt.' Krijg je wel eens met dilemma’s te maken? 'Een dilemma voor mij is dat je vanuit Nederland niet altijd zaken kunt oppakken. Zo bezocht ik een jongen die was opgenomen in het psychiatrisch gevangenishospitaal. Hij kreeg teveel slaapmedicatie, om hem rustig te houden, in plaats van echte antidepressiva. Hierdoor liep hij als een zombie rond. Dan kan ik niet meteen iets voor hem doen en vraag hem of ik hierover kan overleggen met de ambassade. Een ander dilemma: een hoogopgeleide drugshandelaar die met informatie aan mij zijn zaken wilde veiligstellen. Ik weet dat als hij vrijkomt, dat hij weer verder zal gaan. Maar wat te doen? Het is in vertrouwen tegen mij gezegd.'

theo raaijmakers geestelijk verzorger voor Epafras

Hoe ziet je werk er als geestelijk verzorger voor Epafras uit? 'Voor Epafras bezoek ik Nederlandse gevangenen in Griekenland, Portugal en Zweden twee keer per jaar. In Zweden mag ik alleen met de gedetineerde spreken. In Griekenland en Portugal lukt dat niet altijd. Dan wordt het gesprek gevoerd in een advocatenkamer, maar ook vaak via de telefoon met plexiglas ertussen en de bewakers erbij. Als geestelijk verzorger luister ik naar de verhalen van mensen die in een hele moeilijke situatie zitten. Ze spreken vaak de taal niet van het land waarin ze zijn en worstelen met wat er is gebeurd. Over die existentiële vragen, over het verleden en hun toekomst, over henzelf, praten we. Het wordt in vertrouwen gezegd en we vertellen het niet door zonder toestemming van de gedetineerden. Soms vragen mensen of we met ze willen bidden. Of ze vragen om een bijbel.' Hoe ziet je dag eruit als je gevangenen bezoekt? 'Wanneer ik op reis kan, ga ik eerst langs bij de ambassade voor het reisschema en de toestemmingsformu-

4

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017

lieren, waarmee ik de gevangenissen in kan. Als ik geen toestemming krijg om binnen te komen, terwijl er wel toestemming is verleend, of wanneer een gevangene plotseling is overgeplaatst, dan kan ik altijd terugvallen op de ambassade. Met een huurauto rij ik het land door. In twee weken is dat gemiddeld 2500 kilometer. In een hotel neem ik ’s avonds de gegevens door van de te bezoeken gedetineerde, zoals de verslagen van eerdere gesprekken. Wanneer ik in de gevangenis ben, volgt het fouilleren. Daarna word ik naar een ruimte gebracht waar ik de gedetineerde kan spreken. In Lissabon duurden de gesprekken iets korter, omdat ik zestien mensen in twee dagen wilde spreken. Wanneer ik ’s avonds weer in mijn hotel zit, maak ik een verslag van de gesprekken, zodat ik deze snel kan opsturen naar Epafras. Het gaat soms ook om taken voor Epafras, zoals het opsturen van een bijbel, koran, schrijfspullen, boeken of tijdschriften. En soms gaat het om een presentje voor een kind van de gedetineerde dat jarig is.' Hoe ben je bij Epafras terecht gekomen? 'Ik had ruim twintig jaar als aalmoezenier bij Defensie gewerkt. Ik werkte daar voor een bijzondere doelgroep: militairen. Ook de uitzendingen hoorden daarbij – niet altijd

Wat geeft je voldoening? 'Dat je een stukje met iemand mee mag lopen en je ervaart dat hij of zij langzaam openbloeit. Dat degene naar zichzelf durft te kijken. Of dat iemand naar aanleiding van het vorige gesprek stof tot nadenken heeft gekregen. Dat ze het fijn vinden om weer verder met je te kunnen praten. Dat geeft me voldoening. Ik weet nog een man, die in het eerste gesprek zei dat hij eigenlijk helemaal niet zoveel behoefte had aan een gesprek met iemand van Epafras. Toch vertelde hij meer dan hij in eerste instantie van plan was. Na afloop zei hij dat hij het toch bevrijdend had gevonden. En of hij een volgende keer weer met mij mocht praten. De volgende jaren hebben we vele uren met elkaar gesproken, waarin hij steeds dichter bij zichzelf kwam. We hebben een paar keer aan het einde van een gesprek samen gebeden.' Wat leer je zelf van je contact met gedetineerden? 'Ik besef wat een groot goed vrijheid is. Dat realiseer ik mij elke keer als ik weer een gevangenis uitga: ik kan gaan en staan waar ik wil. Ik realiseer me ook steeds meer dat mensen meer zijn dan wat ze gedaan hebben. Daarom wil ik de openheid houden om echt naar mensen te luisteren om wie ze zijn.' Theo Raaijmakers beschrijft zijn ervaringen tijdens de bezoeken een paar jaar geleden. Intussen reist hij niet meer, en heeft Epafras lokale Nederlandse geestelijk verzorgers in de genoemde landen.


h oo f da rt i k e l

antwoordelijkheid en zelfredzaamheid. Daar sluiten wij zoveel als mogelijk ook op aan. Soms is het lastig om te bepalen hoe ver je gaat in de ondersteuning van een gedetineerde. Wat kan iemand wel? Dat is soms een dilemma: wanneer neem je iets over en wanneer ondersteun je alleen? Een voorbeeld. Een gedetineerde had een moeder die erg betrokken was en veel voor hem kon regelen als contactpersoon. Maar hij koos voor iemand waar veel mensen vraagtekens bij hadden. In hoeverre ga je hem er dan toch toe bewegen om voor een kundig iemand te kiezen, zoals zijn moeder?

Gisella Conrad regiocoördinator Suriname en Frans-Guyana bij Bureau Buitenland van Reclassering

Wat doet je organisatie voor gedetineerden? Bureau Buitenland zet zich in voor Nederlanders die vastzitten in een buitenlandse gevangenis. We bereiden hen voor op de terugkeer, maar ondersteunen hen ook praktisch tijdens de detentie. We geven advies en we hebben een wereldwijd netwerk van vrijwilligers die gedetineerden in de gevangenis regelmatig belangeloos bezoeken. Ons doel is om het lijntje met Nederland te behouden en we willen hen laten weten dat ze niet worden vergeten. Helpen jullie ook de mensen die een jarenlange straf moeten uitzitten? Ja. Langdurige detentie betekent dat de resocialisatie lastiger wordt. Wij willen dat deze mensen de binding met Nederland niet verliezen juist vanwege het belang van een goede resocialisatie. Daarom zijn we ook blij met onze vrijwilligers die zich belangeloos inzetten en jaar en jaar uit bij de gedetineerden op bezoek gaan. De bezoeken vinden gedurende de gehele detentie plaats. Waarom heb je voor dit werk gekozen? Als kind was ik al behulpzaam. Het zorgen voor de ander heeft altijd in me gezeten. Tijdens mijn opleiding liep ik stage bij de reclassering en daar ben ik gebleven. Ik vond het strafrecht interessant. In dit werk komt die behulpzame kant en mijn interesse voor het strafrecht samen. Ik wil iets doen van betekenis en bijdragen aan de vooruitgang in hun leven. Dat hoor je trouwens ook vaak van de vrijwilligers die voor onze organisatie werken. Ze willen iets doen wat betekenis heeft.

Hoe ziet jouw dagelijks werk eruit? Als ik als regiocoördinator bureaudienst draai, zit ik van 9.00 tot 12.00 bij de telefoon. Familieleden bellen mij met vragen over werk, financiën, schulden, huisvesting, gezondheid, voogdij. Met gedetineerden heb ik vooral contact via brieven en de vrijwilligers. Ik hou ook veel contact met het gevangeniswezen in mijn landen, de reclasseringsvrijwilligers en het ministerie van Buitenlandse Zaken. Ik wil weten wat er speelt, alle betrokken partijen waar nodig kunnen inschakelen. Een deel van mijn werk is de voorbereiding op en de aanmelding voor de nazorg. Gedetineerden vullen een nazorgformulier in en dan zorgen we ervoor dat de gemeente waar zij binding mee hebben, op de hoogte zijn van hun terugkeer. Dat vraagt veel afstemming, met

Wat geeft je weinig voldoening? De dingen waar ik niets aan kan veranderen. Ik werd onlangs gebeld door een familie met de vraag ‘waarom komt de een na de ander vrij, maar onze man niet?’. Soms duren procedures zo lang, dit brengt zowel bij de gedetineerden als bij het thuisfront veel spanning en stress met zich mee. Maar als regiocoördinator kun je geen invloed uitoefenen op dergelijke procedures, dat is soms moeilijk aan dit werk. Wanneer heb je het gevoel ‘daar doe ik het voor?’ Er was een kind van een gedetineerde dat op vakantie zou gaan met haar pleeggezin. Alleen: er moest nog een paspoort worden aangevraagd. De vader moest tekenen, maar hij zat in detentie in Duitsland. Gelukkig wilde een van onze vrijwiligers de volgende dag al de gedetineerde vader bezoeken, voor het ondertekenen van het formulier.

‘Ik wil weten wat er speelt bij de gedetineerden’ de gemeente, met de vrijwilligers en natuurlijk de gedetineerde. Een belangrijk deel van mijn werk is het reageren op bezoekverslagen en het oppakken van de actiepunten die daaruit voortkomen. Er worden jaarlijks duizenden bezoekverslagen door vrijwilligers gestuurd naar de regiocoördinatoren. Wat zijn de dilemma’s waar je mee te maken krijgt? Als mensen terugkeren naar Nederland wordt er veel van ze gevraagd. Er wordt veel nadruk gelegd op eigen ver-

Dat formulier is gemaild naar mij. Zo kon het kind net op tijd mee op vakantie. Door de inzet van deze vrijwilligers is het allemaal gelukt en dat geeft voldoening. Of de keer dat ervoor gezorgd kon worden dat de huurwoning van een gedetineerde met een licht verstandelijke beperking nog wat langer werd aangehouden. Door de samenwerking te zoeken met de schuldhulpverlening, maatschappelijk werk en de moeder van de gedetineerde. Heel fijn, want diegene werd vrijgesproken.' ➔

comeback • nummer 4 • 2017

5


h oo f da rt i k e l

rachel imamkhan advocaat gespecialiseerd in strafrecht en vreemdelingenrecht & oprichter van Stichting PrisonLAW

Wat doet PrisonLAW? PrisonLAW is een ideële organisatie die juridische bijstand verleent aan Nederlandse gedetineerden in het buitenland. Ook aan de achterblijvers wordt informatie verschaft. De werkzaamheden worden op vrijwillige basis verricht zonder enige tegenpresentatie. Pas sinds 2012 ontvangt PrisonLAW een subsidie van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Het eerste land waarin PrisonLAW actief opereerde is Thailand. Inmiddels is PrisonLAW naast Azië actief in Europa, Zuid-Amerika en in de Verenigde Staten. PrisonLAW werkt op lokaal niveau samen met advocaten, Universiteiten, ngo’s en Innocent project(en). Waarom ben je dit werk gaan doen? In 2002 bezocht ik tijdens mijn reis in Azië een vrouwelijke gedetineerde met de Australische nationaliteit in de vrouwengevangenis te Bangkok. Al snel werd duidelijk dat er ook Nederlanders in de gevangenissen in Bangkok zaten, onder erbarmelijke omstandigheden en verstoken van alle juridische en medische bijstand. Ik werd geconfronteerd met veel juridische vragen die de Nederlandse gedetineerden aan mij stelden. Van ‘Hoe lang kan mijn voorarrest voortduren zonder enige grond van bewijs?’ tot ‘Kan ik mijn buitenlandse straf niet in Nederland ondergaan?’. Door onder andere deze vragen over hun strafproces ben ik het lokale rechtssysteem van Thailand in kaart gaan brengen, samen met hoogleraren van de Universiteit in Bangkok en lokale advocaten. Daarnaast ben ik gaan samenwerken met ngo’s van andere nationaliteiten om zo een beter beeld te krijgen van de rechtsgang op lokaal niveau. Mijn interesse hiervoor leidde tot de oprichting van stichting PrisonLAW in 2005. Met wat voor dilemma’s krijg je in je werk te maken? Veel gedetineerden willen ons overtuigen van hun onschuld en onze persoonlijke visie horen over de zaak. Het is echter niet van belang of PrisonLAW gelooft of de gedetineerden schuldig of onschuldig zijn. Ongeacht de schuldvraag heeft iedereen recht op een eerlijk proces en toegang tot rechtsbijstand. Maar dit is niet in alle landen even goed geregeld. In Zuid-Amerika krijg je

6

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017

vaak een staatsadvocaat toegewezen. Deze advocaat heeft 1000 dossiers in behandeling en geen tijd om gedetineerdenbezoeken af te leggen. Tot grote frustratie van de gedetineerden die vaak niet weten waar ze aan toe zijn. Wij leggen dan contact met de staatsadvocaat om de procedurele rechtsgang te achterhalen. Veel gedetineerden klagen over het verloop van de rechtsgang in het buitenland. Als buitenlander ben je overgeleverd aan juridische bijstand en inzet van de lokale advocaat die je tijdens de rechtszaak vertegenwoordigt. Wij proberen te overleggen met de lokale advocaten over de verdediging strategie en zo meerwaarde te leveren. Wat voor inzichten heb je opgedaan in je werk? Men besluit niet op een ochtend een strafbaar feit te plegen, maar vaak zijn het de persoonlijke omstandigheden die ertoe leiden dat men in aanraking komt met de andere kant van het systeem. Er zijn mensen die pech hebben in het leven, de verkeerde mensen ontmoeten, geen steun ontvangen vanuit de omgeving, en onvoldoende financiële middelen hebben voor een fatsoenlijke rechtsbijstand. Sommige gedetineerden smokkelen drugs om hun familieleden te onderhouden, omdat zij geen andere uitweg zien. Als eenmaal deze weg is ingeslagen, is er geen weg terug. Wat zijn moeilijke momenten in je werk? Naast de gedetineerden zijn ook vaak familieleden slachtoffer van de gehele situatie. Denk aan ouders en kinderen die vaak radeloos bij ons op kantoor komen en smeken om hulp en geconfronteerd worden met een andere wereld. Vaak worden gedetineerden

en hun familieleden door de buitenwereld al veroordeeld. Niemand kiest vrijwillig voor een lange opsluiting en om ver verwijderd te zijn van familie. Uiteindelijk is het makkelijk te oordelen vanuit een luxepositie waarin de meeste van ons verkeren. Een veroordeling wil nog niet zeggen dat men het strafbaar feit heeft gepleegd. In sommige landen wordt de bewijsvraag amper onderzocht, zoals wij zagen bij Romano van der Dussen in Spanje. Een verdenking zonder direct bewijs is in sommige landen al voldoende voor een veroordeling. Het is in bepaalde landen ontzettend moeilijk om deuren open te krijgen en om advocaten en organisaties te vinden die willen samenwerken of een zaak willen behartigen. In Amerika gaan advocaten en private investigators pas werken nadat ze 10.000 dollar hebben ontvangen. Daarnaast moeten wij vaak advocaten aansturen. Dit betekent dat wij tijdens een korte dienstreis niet alleen gedetineerdenbezoeken afleggen, en contacten moeten opbouwen, maar ook op locatie dossierstukken moeten inlezen en het recht in kaart moeten brengen. Vaak is de tijdzone, korte deadlines, en om alles in een korte tijd voor elkaar krijgen zeer stressvol. Wij zijn afhankelijk van de lokale autoriteiten en meewerkende advocaten. Waarom blijf je je inzetten voor gedetineerden? De tijd die iemand in detentie doorbrengt, krijgt hij of zij niet terug. Uiteindelijk zijn er alleen maar verliezers. Wij streven dan ook naar de best mogelijke uitkomst. Gelijk hebben en krijgen is iets anders dan strijden voor de juridische waarheid voor gerechtigheid. Als dat lukt, dan geeft mij dat voldoening.


h oo f da rt i k e l

uit te wisselen. We bespreken in welke detentiefase iemand zit en hoe de straf mogelijk in Nederland ten uitvoer gelegd zou kunnen worden. Ik verwijs mensen naar bronnen waar ze mogelijke antwoorden kunnen vinden en ik adviseer hoe de gedetineerde ondersteund kan worden tijdens de detentie.

fred stijnman consulair medewerker voor Latijns Amerika op de afdeling Consulaire Zaken (DCV-CA) van het ministerie van Buitenlandse Zaken

Wat doet je organisatie voor gedetineerden? Het ministerie van Buitenlandse Zaken biedt consulaire bijstand. Gedetineerden krijgen direct na arrestatie een informatiepakket en vervolgens bezoeken van een medewerker van de Nederlandse ambassade. Het ministerie van Buitenlandse Zaken volgt de detentie-omstandigheden waarin de gedetineerde zich bevindt, zijn medische situatie en ook de juridische procesgang. Daarnaast krijgen gedetineerden van het ministerie in een groot deel van de wereld, waaronder Latijns-Amerika, elke maandag 30 euro om in het levensonderhoud te voorzien. Ook houdt het ministerie contact met een door de gedetineerde aangewezen contactpersoon in Nederland. Samen met het ministerie van Veiligheid en Justitie houden we ons bezig met de uitvoering van de WOTS en WETS en we zorgen ervoor dat de stukken bij de juiste autoriteit arriveren. Hoe ziet je dagelijkse werk eruit? 'Elke ochtend ben ik tot 12.30 telefonisch bereikbaar voor de contactpersonen van de gedetineerden. Ik beantwoord vragen en geef informatie door. Van ieder gesprek maak ik een notitie dat in een digitaal dossier wordt gezet. Dit digitale dossier is ook voor de ambassade toegankelijk. Dus de informatie van de ambassade is voor mij ook beschikbaar. Dit kan ik dan weer doorgeven aan de contactpersonen van de gedetineerde. Ik volg hoe de con-

sulaire bijstand wordt gegeven, wanneer er bezoek is geweest en hoe het gaat met de gedetineerde. Daarnaast heb ik contact met het ministerie van Veiligheid en Justitie, afdeling Internationale Overdracht Strafvonnissen (IOS), voor de uitvoering van de aanvragen WOTS en WETS en met Reclassering Nederland, voor als een gedetineerde weer terugkeert. Waarom heb je voor dit werk gekozen? 'Ik kom oorspronkelijk uit het sociale werk met gedetineerde jongeren. Daarnaast heb ik mij toegelegd op het professioneel coachen. Ongeveer een jaar geleden ben ik benaderd voor een uitwisselingsprogramma tussen Buitenlandse Zaken en Justitie en kon ik terecht op de afdeling DCV/CA. Ik kwam toen van de afdeling IOS. Mijn werk is sterk sociaal gericht. Ik zie het als mijn rol om mensen die mij bellen een stem te geven, hun verhaal te kunnen vertellen. Tegelijkertijd vertel ik hen ook over de (on)mogelijkheden van het geven van consulaire bijstand. De verwachtingen zijn vaak anders of hoger dan er feitelijk aan bijstand geboden kan worden. Veel zal de familie zelf moeten doen. Daar steun ik ze dan graag bij tijdens mijn gesprekken met hen. Heb je in je dagelijks werk contact met familieleden van gedetineerden? Elke dag spreek ik met contactpersonen in Nederland om gegevens over de gedetineerde

Met wat voor dilemma’s krijg je in je werk te maken? Een dilemma is hoe vaak je de autoriteiten in het buitenland kunt herinneren aan het verloop van een rechtsgang. Neem bijvoorbeeld een gedetineerde die een verzoek om overbrenging heeft ingediend. Hij wil graag zijn restant van zijn gevangenisstraf in Nederland uitzitten. Bij de WOTS moet er een strafrestant van minimaal 6 maanden zijn voor resocialisatie. Als een proces veel vertraging oploopt, dan kan dit ten koste gaan van de mogelijkheden om de gedetineerde nog over te brengen. Hoe vaak kun je dan de autoriteiten aan deze zaak herinneren, zonder dat daarbij de relatie in het geding komt? Want dan kan weer van invloed zijn op toekomstige zaken waarbij de samenwerking van de buitenlandse autoriteit essentieel is voor een succesvolle overbrenging. Wanneer heb jij het idee ‘daar doe ik het voor?’ Het geeft me voldoening als ik iets kan betekenen voor mensen die het zelf ook al moeilijk hebben in het leven. Dat ik hen kan geruststellen. Een voorbeeld: als een gedetineerde terug komt naar Nederland, wordt aan de familie gevraagd om een ticket te kopen. Het komt voor dat hiervoor geen geld is. Het ministerie kan hier ook niet veel aan doen, maar kan wel proberen creatief mee te denken. Zo heb ik iemand gewezen op de mogelijkheid om bijvoorbeeld crowdfunding in te zetten, zodat meer mensen meehelpen om de terugreis te bekostigen. Wat leer je zelf van je contact met gedetineerden? Familieleden hopen dat sommige problemen voor gedetineerden zo snel mogelijk opgelost kunnen worden, terwijl dat vaak niet kan of mag. Dat is geen fijn antwoord. Maar ik merk dat duidelijkheid het beste werkt. Ergens omheen draaien heeft geen zin. Zo weten familieleden precies waar ze aan toe zijn. Alleen zo kun je hen echt ondersteunen. ■

comeback • nummer 4 • 2017

7


nieuws binnenland

Meer diversiteit bij de politie

Er zijn steeds meer agenten-in-opleiding met een migratieachtergrond. Dit jaar bleek dat het aantal de afgelopen twee jaar verdubbeld is: in 2017 hebben 25 procent van de nieuwe toekomstige agenten een niet-Westerse achtergrond. Dit vertelt Peter Slort, die verantwoordelijk is voor diversiteit bij de Nationale Politie, begin oktober aan de Volkskrant. De ontwikkeling is geen verrassing: de afgelopen jaren heeft de politie actief geprobeerd om medewerkers met een migratieachtergrond aan te trekken. Dit nadat er kritiek kwam op het gebrek aan diversiteit bij de politie. Slort is van mening dat de politie met Nederland mee moet veranderen. Agenten met een migrantenachtergrond hebben extra competenties, omdat zij meer kennis hebben van niet-Westerse talen, culturen en gemeenschappen in Nederland. Volgens Nu.nl heeft de politievakbond ACP laten weten het streven naar een divers korps te ondersteunen, maar dat er wel kritisch gekeken moet worden naar kwaliteit. Dit ook omdat er recent een rapport verscheen waaruit blijkt dat niet-Westerse agenten vaker betrokken zijn bij corruptie.

Kritisch rapport over re-integratie De re-integratie van gedetineerden schiet ernstig tekort. Dat heeft de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ laten weten, zo meldt de NOS. De RSJ schrijft dat er nog veel pijnpunten in het huidige beleid zitten. In het beleid staat dat gedetineerden hulp krijgen bij het vinden van een onderkomen, werk of een uitkering, medische en psychische zorg en hulp wanneer zij schulden hebben. Deze ondersteuning wordt echter maar aan de helft van de bijna ex-gedetineerden aangeboden. Ook wisselen gemeenten en gevangenissen onvoldoende informatie uit en is de aanpak in re-integratie van beide partijen te verschillend. Homme Jan Heida, projectregisseur van het Veiligheidshuis Groningen, vertelt aan de NOS dat hij veel punten uit het rapport herkent. Hij stelt dat het vaak om basale hulp gaat: 'Het gaat bijvoorbeeld over het aanvragen van een identiteitskaart, een verwijzing naar schuldhulpverlening en geschikte huisvesting.'

Referendum over de ‘sleepwet’ De kans is groot dat er een referendum komt over de zogenaamde ‘sleepwet’, die het mogelijk maakt voor veiligheidsdiensten om grote hoeveelheden data af te tappen. Er zijn 300.000 handtekeningen verzameld na een actie door vijf studenten. Een raadgevend referendum is niet bindend: de overheid hoeft er niets mee te doen, maar het laat wel zien hoe een deel van de Nederlanders over iets denkt. Het Algemeen Dagblad schrijft dat de wet officieel de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv) heet. Veiligheidsdiensten mogen met de wet vanaf 2018 grote hoeveelheden internetverkeer verzamelen. Dit zou zijn om Nederland tegen terrorisme te beschermen, maar de veiligheidsdiensten kunnen dan ook nietverdachte burgers afluisteren en deze informatie bewaren in een geheime database. Tegenstanders hebben de Wiv daarom omgedoopt tot de ‘sleepwet’, omdat de wet onschuldige burgers meesleept in het afluisteren van een verdacht persoon. De wet werd in juli aangenomen door de Eerste Kamer, terwijl de Raad van State, het College voor de Rechten van de Mens en de Raad voor de Rechtspraak zich kritisch hadden uitgesproken. Ook mensenrechtenorganisatie Amnesty International waarschuwde voor de gevolgen van de wet. Als het initiatief van de tegenstanders aan alle regels voldoet, zal in maart 2018 een raadgevend referendum worden gehouden. Vorig jaar werd in april het eerste raadgevend referendum gehouden over het Oekraïneverdrag. Hoewel een meerderheid toen tegen dat verdrag stemde, steunde de Nederlandse regering het verdrag toch. Opvallend detail: in het nieuwe regeerakkoord van Rutte III staat dat de nieuwe coalitie raadgevende referenda wil afschaffen.

Efteling-muziek jaagt hangjongeren weg Station Amsterdam Centraal heeft ’s nachts veel last van hangjongeren die op en rond het station rondhangen. Er is een creatieve manier bedacht om de hangjongeren weg te jagen: met het draaien van muziek uit amusementspark de Efteling. En het werkt. Hessel Koster van de NS bevestigt aan RTL Nieuws dat Efteling-muziek inderdaad sinds dit voorjaar te horen is in de IJ-passage van het station. Muziek van de attracties Carnaval Festival en De Indische Waterlelies, wat menig Nederlands kind zal herkennen, wordt afgespeeld vanaf het moment dat de winkels gesloten zijn, tot 1 uur ‘s nachts. Volgens Koster hebben gewone voorbijgangers er geen last van: 'Het gaat om de herhaling van de muziek. Als je doorloopt, is het niet hinderlijk.' Na een test van zes maanden kan de NS niet anders dan concluderen dat hun creatieve strategie werkt: de hangjongeren vinden de Efteling-muziek maar niets en blijven weg.

8

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017


nieuws binnenland

Nieuw kabinet gaat wiet telen

Burgemeester Van der Laan overleden De burgemeester van Amsterdam, Eberhard van der Laan, is op 5 oktober op 62-jarige leeftijd overleden aan de gevolgen van longkanker. Van der Laan was zeven jaar lang een enorm populaire burgemeester. Het Algemeen Dagblad omschrijft hoe Van der Laan begin dit jaar een brief aan alle Amsterdammers stuurde om bekend te maken dat hij terminale longkanker had. Op 18 september moest hij officieel zijn werk neerleggen. Opnieuw kregen Amsterdammers een brief in hun bus: 'Lieve Amsterdammers. Zorg goed voor onze stad en voor elkaar. Vaarwel.' Na zijn afscheidsbrief kwamen zo’n duizend Amsterdammers naar de ambtswoning aan de Herengracht om hun burgemeester een staande ovatie te geven. Van der Laan was toen al te zwak om naar buiten te komen, meldt de Volkskrant. Van der Laan (1955) was volgens het Algemeen Dagblad geliefd om zijn 'krachtdadig optreden, dichtbij de mensen staan en helder uitgedragen beleid'. De Amsterdamse ‘burgervader’ liet zijn echtgenote en vijf kinderen achter.

Geregistreerde misdaad gedaald De geregistreerde criminaliteit in Nederland is in 2016 opnieuw gedaald ten opzichte van het jaar daarvoor. Volgens dagblad Metro is de daling te zien bij alle soorten misdrijven. De daling bij vandalisme en misdrijven tegen de openbare orde en gezag springt eruit. In heel 2016 werden ongeveer 930.000 misdrijven geregistreerd. Dit is ongeveer 5 procent minder dan het jaar daarvoor. Ook het aantal verdachten daalde met 11 procent: in 2016 registreerde de politie 270.000 verdachten. Wel stelt de Volkskrant dat we kritisch moeten blijven op de cijfers: zo zijn niet alle soorten misdaden meegenomen in het onderzoek. Veel nietgeregistreerde misdaden ontbreken. Vooral cybercriminaliteit blijft buiten beeld.

Een jointje rollen met wiet dat de Nederlandse overheid zelf heeft geteeld? Het kan binnenkort. De nieuwe coalitie heeft een doorbraak gemaakt in de jarenlange discussie over het Nederlandse wietbeleid. Er komen wietplantages onder staatstoezicht. Maximaal tien gemeenten mogen daar de komende vier jaar wiet afnemen. Ook komt er 100 miljoen euro vrij om drugscriminaliteit aan te pakken. Volgens de Volkskrant is het een verrassend compromis van de nieuwe regeringspartijen. Het huidige beleid, waarin de verkoop van wiet door coffeeshops gedoogd wordt, maar het verboden is om wiet te telen en te verkopen aan die coffeeshops, zorgt ervoor dat de wietteelt in handen is van criminelen. Het experiment moet uitwijzen of de criminaliteit zal afnemen als de overheid zelf wiet gaat telen. Ook wordt getest of legaal geteelde wiet beter is voor de volksgezondheid: illegaal geteelde wiet bevat nu veel schadelijke stoffen. Volgens RTL Nieuws hebben steeds meer gemeenten de afgelopen jaren geroepen om legalisering van wietteelt. De wietcriminaliteit zorgde de afgelopen jaren voor veel overlast, vooral in Noord-Brabant en Limburg.

Eindelijk: een regeerakkoord

Partijleiders Buma (CDA), Pechtold (D66), Rutte (VVD) en Seegers (ChristenUnie)

De partijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zijn het begin oktober eindelijk eens geworden over een regeerakkoord. De onderhandelingen duurden zeven maanden. Mark Rutte zal wederom minister-president zijn en moet nu aan de bak om een kabinet samen te stellen. Wat zijn de belangrijkste punten uit het regeerakkoord? RTL Nieuws zette de belangrijkste aandachtspunten van de coalitie op een rij. Voor gedetineerden is het nieuwe beleid niet zo gunstig: het zal moelijker worden voor gedetineerden om vervroegd vrij te komen. Straffen kunnen nog wel met een derde worden ingekort, maar de coalitie wil dat er niet meer dan twee jaar vanaf gaat. Vooral mensen die een zware straf hebben gekregen zullen dit merken. Als iemand tot zeventien jaar gevangenisstraf is veroordeeld, kan degene pas met vijftien jaar vrij komen. Ook wil Rutte niet meer dat mensen zomaar na tweederde vrij komen. Ze moeten laten zien dat ze de vervroegde vrijlating echt verdienen. Op het gebied van veiligheid komt er extra geld vrij voor de politie. De politie zal 267 miljoen euro extra krijgen. Dit moet meer rechercheurs en agenten in de wijk opleveren. Ook zal er meer geld gaan naar cybersecurity. Op het gebied van geld en werk gaan vooral werkenden erop vooruit. Belastingen zullen verlaagd worden, waar vooral de middeninkomens van profiteren. Op het gebied van immigratie en integratie worden asielprocedures versnelt. In de zorg moet het eigen risico de komende jaren gelijk blijven. In het belang van het klimaat moeten in 2030 alle kolencentrales zijn gesloten en wordt gaswinning ingeperkt. Het kabinet wil ook dat scholen kinderen het Nederlandse volkslied leren.

comeback • nummer 4 • 2017

9


nieuws binnenland

Meditatie tegen criminaliteit Hoe laten we de criminaliteit in Nederland dalen? Door massaal aan de meditatie te gaan! Dat meent de Culemborgse meditatiecoach Peter Wilms. Wilms (55) bracht halverwege oktober zijn nieuwe boek 45 geleide meditaties uit. In een interview met het AD vertelt de coach dat wetenschappelijk onderzoek uitwijst dat meditatie criminaliteit mogelijk kan verlagen. 'Meditatie brengt hersengolven op gang die de verhouding tussen de linkeren rechterhersenhelft in balans brengen. De hormoonspiegel van stresshormonen

gaat omlaag, je wordt rustiger en creatiever. Door vrijkomen van adrenaline is de reactie vecht, vlucht of vries. Als je mediteert heb je dat niet.' Zelf heeft Wilms al twintig jaar baat bij meditatie: 'Het heeft mij geholpen om in tijden van diepe crisis bij mezelf te blijven en mezelf te blijven voelen.’ Wetenschappelijk onderzoek in de jaren negentig in de Amerikaanse stad Washington en in 2015 op middelbare scholen in Chicago, wees uit dat meditatie inderdaad een positief effect kan hebben op criminaliteitscijfers.

Besmette eieren

Gekookt, gebakken of als omelet: in Nederland zijn we gek op een eitje. Het weekendontbijt van veel Nederlanders kreeg echter een grote schok te verduren toen er in augustus een ware eierencrisis plaatsvond. Een groot deel van de eieren in de schappen bleek besmet met fipronil. Begin augustus moesten supermarkten massaal de besmette eieren uit de schappen halen, zo meldt de NOS. Honderdduizend eieren werden vernietigd. Uit proefmonsters bleek dat bij 138 Nederlandse pluimveebedrijven het bestrijdingsmiddel fipronil werd aangetroffen. Voedingswetenschapper Martijn Katan vertelde aan de NOS dat Nederlanders zich echt geen zorgen hoeven te maken: fipronil is alleen schadelijk in enorm grote hoeveelheden. Waarom de schappen dan toch leeg moesten? Katan: 'We hebben erg strenge regels in Nederland. Als er ook maar een beetje te hoge hoeveelheid van een bepaalde giftige stof ergens in zit, gaan hier alle alarmen af.' De pluimveesector in Nederland heeft zo’n 150 miljoen euro verlies gemaakt. Uit onderzoek blijkt dat de dader een bestrijdingsbedrijf in de pluimveesector is. Zij gebruikten fipronil als bestrijdingsmiddel tegen luizen. Inmiddels zijn twee bestuurders van het bedrijf opgepakt voor het in gevaar brengen van de volksgezondheid. De 138 pluimveebedrijven zijn nog dicht. Het kabinet heeft een vervolgonderzoek ingesteld, meldt Nu.nl. De crisis begon in België en is na Nederland overgeslagen naar maar liefst 43 andere landen. Nederlanders genieten inmiddels weer gewoon van hun gebakken eitje: de eierenconsumptie is weer als normaal, weet het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

10

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017

Moorddatabase lost cold cases op Twee oud-politiemannen zijn bezig met het bouwen van een landelijke ‘moorddatabase’. Die moet de recherche straks helpen met het oplossen van oude én nieuwe moordzaken. Het Algemeen Dagblad schrijft dat de moorddatabase wordt gemaakt door het Nederlandse bedrijf Pandora Intelligence en de Saxion Hogeschool. In de moorddatabase kunnen rechercheurs straks gegevens van een moord invoeren – bijvoorbeeld wat het moordwapen is – waarna de machine allemaal mogelijke scenario’s geeft. Dit is gebaseerd op moordzaken uit het verleden waarbij bijvoorbeeld hetzelfde moordwapen werd gebruikt. Jaap Knotter, een van de initiatiefnemers en voormalig politieman, zegt in het Algemeen Dagblad dat de database een 'langgekoesterde wens van politiemensen en rechercheurs' is. De andere initiatiefnemer, Peter de Kock, directeur van Pandora Intelligence en tevens oud-politieman, vertelt hoe er bij een moordzaak al snel honderden mogelijke scenario’s ontstaan. 'Dat is niet te doen met de beperkte mankracht van de politie. Die moet dus keuzes maken, vaak gebaseerd op ervaring en gut feeling (onderbuikgevoel, red.).' De moorddatabase moet rechercheurs helpen door een deel van het denkproces over te nemen. De Kock ontwikkelde eerder al de terrorisme-database, waarmee veiligheidsdiensten en andere bedrijven scenario’s konden ophalen van mogelijke terreuraanslagen in de toekomst. Voor nu komen alleen Nederlandse moorden in de database, maar dit kan worden uitgebreid naar internationaal niveau. Een groot voordeel is dat informatie over moordzaken kan blijven bestaan, hoewel de namen van slachtoffers en daders er niet in zullen komen. Nu moeten dossiers van opgeloste moordzaken binnen vijf jaar vernietigd worden in verband met privacywetgeving. Met behulp van de moorddatabase kunnen rechercheurs straks wel leren van het verleden – en hoeven ze het wiel dus niet opnieuw uit te vinden. Het zal niet alleen bij echte moordzaken blijven: De Kock wil ook fictieve moordzaken in zijn database zetten, zoals verhalen uit Baantjer en de misdaadboeken van Agatha Christie. Dat klinkt gek, maar is eigenlijk heel slim: in films en boeken komen veel mogelijke scenario’s voor die met veel details worden uitgewerkt. Volgens De Kock en Knotter zijn hun oud-collega’s al enthousiast, maar voorlopig wordt er nog hard gewerkt aan de database.


ac h t e r g r o n d

Reality-tv over het bajesleven wat levert het op?

Realityshows over het leven achter vreemde tralies zijn enorm populair op de Nederlandse televisie. Niet zelden komt een BN’er (beroemde Nederlander) een gedetineerde bezoeken. Ardif en Trudy deden mee aan het RTL4programma ‘Reunited’ om zo elk hun kind in de buitenlandse gevangenis op tekst: Annet Röst te kunnen zoeken.

H

uilend vallen ze elkaar in de armen. Ardif en haar dochter Ardiona. Ze hebben elkaar al meer dan anderhalf jaar niet gezien. Een cameraploeg registreert de emotionele hereniging in de kale bezoekersruimte van de Colombiaanse gevangenis. Ardif schrikt duidelijk van de conditie van haar 22-jarige dochter. 'Haar fysieke conditie is nog veel erger dan ik dacht,' vertelt ze presentatrice Yolanthe Sneijder-Cabau (vrouw van voetballer Wesley Sneijder). Trudy ging met de cameraploeg naar Thailand om haar zoon Martijn op te zoeken. 'Hij schrok zich rot toen hij ons zag', aldus Trudy. 'Maar ja, dat is nu eenmaal de opzet van het programma. We mochten van te voren niets vertellen.' Anderhalf jaar sparen Toen Ardif werd gevraagd of ze onder het toeziend oog van de camera naar haar dochter in Colombia wilde vliegen hoefde ze geen twee keer na te denken. Ardiona zat toen al twee jaar vast voor drugssmokkel 'Ik was blij. Zo kon ik haar al binnen een maand zien in plaats van nog anderhalf jaar te moeten sparen voor de reis.' Trudy nam zelf contact op met het programma. Haar 44-jarige zoon werd drie jaar geleden in Thailand

opgepakt voor creditcardfraude. 'Mijn man had Alzheimer en niet lang meer te leven. Dit zou de laatste en enige kans voor hem zijn om afscheid te nemen', vertelt ze. Niet volgens plan De uitzending liep overigens niet helemaal volgens plan. Op het laatste moment kregen ze te horen dat de camera niet mee de gevangenis in mocht. Trudy: 'Dat was een geluk bij een ongeluk. Mijn zoon was heel blij met het gesprek, maar als de camera mee was geweest had hij dat niet leuk gevonden.' Ardiona had minder moeite met de cameraploeg die opeens voor haar neus stond. Ze had al eerder aan het programma ‘vreemde tralies’ meegedaan, waarbij Arjan Erkel haar opzocht. Ardif: 'Ardiona zegt overal ja tegen. Ze krijgt niemand op bezoek en is blij met ieder contact met de buitenwereld.' Spijt Trudy, inmiddels weduwe, heeft geen spijt dat ze heeft meegedaan 'Het was heel vermoeiend. Al die opnames. Het is er heet en je bent gespannen. Maar het is gelukt, we hebben met onze Martijn kunnen spreken. Dat was erg emotioneel en heel bijzonder omdat hij afscheid van mijn man moest nemen.' Dat ze nu op straat wordt herkend Dairon neemt ze op de koop toe: 'De reacties wa-

ren vooral positief. Mensen van het koor, bridge, golf. Allemaal vonden ze het goed dat ik het gedaan had.' Trudy had stiekem wel gehoopt dat de publiciteit de straf van haar zoon zou beïnvloeden. 'Via John van den Heuvel ofzo. Maar dat is niet gebeurd.' Ardif vertelt dat ze geen verwachtingen had, maar desalniettemin teleurgesteld is. 'De crew heeft Ardiona beloofd er alles aan te doen om haar medische conditie te verbeteren. Ook stond er aan het einde van de uitzending, bij de aftiteling, dat RTL zou betalen voor haar behandeling. Hier is niets van terecht gekomen en dat vind ik vervelend. Niet alleen voor mij, maar vooral voor Ardiona. Zij kreeg valse hoop.' Wel of niet meedoen? Of de moeders anderen kunnen aanraden om mee te doen aan een tv-programma? Trudy: 'Dat is voor iedereen zo persoonlijk. Spijt dat ik heb meegedaan heb ik zeker niet, maar ik weet niet of ik het iedereen adviseer. Het ligt aan het programma. Er zijn andere shows die echt op drama en sensatie uit zijn. Dit was best nog integer en met respect gemaakt.' Ardif denkt er als volgt over: 'Als je geen geld hebt zou ik het wel doen, maar anders niet. Dan zou ik gewoon zelf een ticket kopen en gaan. Laatst kwam er weer een mevrouw op mij af die mij herkende van de uitzending. Ze zei dat ze had moeten huilen toen ze het programma zag. En hoe mooi ze het vond dat RTL betaald heeft voor de medische hulp. Dan blijf ik maar stil. Wat moet ik zeggen?' ■

Onschuldig in de cel En weer verschijnt er een nieuw gevangenisprogramma op televisie. SBS6 komt met ‘Undercover achter tralies’. In dit programma gaan onschuldige Amerikanen 60 dagen de cel in om misstanden in het gevangenissysteem bloot te leggen. Na twee maanden komen de ‘nepgevangenen’ naar buiten met een schat aan informatie over bijvoorbeeld het fabriceren van illegale wapens en drugsgebruik.

comeback • nummer 4 • 2017

11


g e loo f

Moeder Maria met het kind Jezus, gemaakt door gedetineerde Milan

12

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017


g e loo f

Geborgenheid Kerstmis roept bij mij altijd herinneringen op aan de tijd dat ik als predikant in de gevangenis Scheveningen werkte. Dat was toen de zwaarste gevangenis van Nederland, met veel mensen met lange straffen, niet alleen uit Nederland maar ook nogal eens uit het buitenland.

D

e Scheveningse gevangenis had een sterk gesloten karakter. Er waren twee vleugels van zo’n 40 personen en binnen in de gevangenis was nog de zogenaamde ‘Bunker’. Dat waren drie etages met per etage twee extra beveiligde afdelingen. Het kerstfeest begon voor mij altijd in de Bunker, ’s morgens al heel vroeg. Op de zes afdelingen hielden we een kerkdienst van een half uur per afdeling en later nog een kerkdienst met de twee grote vleugels. Nooit heb ik dieper de betekenis van het kerstfeest ervaren dan in de gevangenis, een wereld waarin je helemaal aan jezelf alleen bent overgeleverd. Levenstijd Eén kerstviering zal ik nooit vergeten. Ik was samen met een Chinese man. We konden niet veel communiceren vanwege de taal. Hij had een klein cadeautje voor mij meegenomen: een uitgeknipt horloge, geplakt op een stukje karton. Ik heb het altijd nog bewaard. Het horloge als beeld van de tijd, die kruipt in de gevangenis. Zinloze tijd, zo wordt het door velen beleefd. In de gevangenis was ik altijd onder de indruk van gedetineerden die in de geslotenheid de detentie toch tot levenstijd konden maken. Dat vraagt veel van jezelf. En toch waren er heel wat die het probeerden. Zelf iets maken om je cel een beetje op te fleuren. Dagboekaantekeningen bijhouden. Zorgen dat je er zo goed mogelijk uitziet. Proberen gezond te blijven door te bewegen. Elkaar steunen waar mogelijk. Brieven schrijven en brieven ontvangen. Het zal van land tot land verschillen wat mogelijk is. Hoe overleef je in de gevangenis? Daar kun je over spreken met een geestelijk verzorger. En daarbij kunnen bronnen die je vertrouwd zijn, de bijbel of een ander religieus boek, of een gebed, behulpzaam zijn. Binnenkamer Eén van de gedetineerden die ik in de gevangenis ontmoette was Milan. Niet direct iemand die je op een gezellig kerstdineetje zou uitnodigen. Hij zat een lange gevangenisstraf uit. Eerlijk gezegd was Milan een moeilijke man. En hij deed er alles aan om

er afschrikwekkend uit te zien. Hij liep altijd met militaire kleding aan en zware schoenen. En als er ergens amok te maken was, dan stond hij vooraan. Bij tal van vluchtpogingen was hij betrokken. Hij was altijd lijfwacht geweest van zware jongens in de onderwereld. Wat dat betreft kon je hem wel om een boodschap sturen. Milan kreeg nooit bezoek. Iedere week vroeg hij me om een gesprek. Toen ik hem pas ontmoette was hij totaal ongrijpbaar voor me. Het ging nergens over en hij zat onsamenhangend voor zich uit te praten. Geleidelijk aan werd hij in de gesprekken emotioneler. Hij liet iets van z’n binnenkamer zien. Ik mocht een beetje in z’n ziel kijken. Hij vertelde over het land waar hij vandaan kwam. De bergen die er waren. Zo nu en dan zag ik z’n ogen een beetje vochtig worden. En helemaal verrukt werd hij als hij het over z’n kanarie had. Het was in z’n cel z’n één en z’n al. ‘Die kan zo mooi kon zingen, dominee!’ Milan keek iedere week uit naar de kerkdiensten en naar de vrijwilligers van buiten die er kwamen. ‘Ja, zondag ben ik er weer!’ zei hij dan. En in de zomer begon hij al te praten over wat we met kerst gingen doen. De kerstdienst ’s morgens en de ontmoetingsbijeenkomst met bingo ’s avonds. De kerstdagen zijn als je vastzit moeilijke dagen - en extra moeilijk als je ver van huis bent. Zoals Milan in Scheveningen ver van huis was. Door de gezamenlijke activiteiten kon er even een beetje licht komen in de sleur en de grauwheid van het gevangenisleven. Schuilen Milan was een begaafd schilder. Met z’n penseel kon hij haarscherp diepere dingen uitbeelden. Hij vertelde me regelmatig dat hij iets voor mij aan het maken was. Op een middag kwam hij met een veelbetekenende blik m’n kamer binnen. Hij had iets onder z’n arm. Mooi ingepakt. Het was een schilderij. Moeder Maria met het kind Jezus. Toen Milan het me gaf, stond hij er eerst een beetje onbeholpen bij. Ineens zei hij: 'Mooi hè, dominee. Mooi hè, die plooi in die mantel van Maria. Daar heb ik heel hard aan gewerkt. Die plooi is belangrijk. Daar moet je in kunnen schuilen. Zo’n plooi is heel moei-

lijk te schilderen, maar hij is wel heel goed gelukt, hè?' Ontroerd dankte ik Milan voor dit mooie geschenk. Die Maria met Jezus… en die plooi in die mantel… gaat sindsdien altijd met me mee. Die plooi in die mantel betekent voor mij de beschermende nabijheid van God. Dat schilderij scherpt me in waar het in onze ziel achter alle uiterlijkheden om gaat: geborgen zijn bij God en geborgen zijn bij de mensen. Heelmaker Kerstfeest is een gevoelig feest. Als je gelukkig bent, voel je dat nog meer. En als je verdrietig bent of iemand mist, valt dat met kerst extra zwaar. Kerstfeest is een vergrootglas voor wat diep vanbinnen in ons leeft. Het raakt ons in onze ziel. Wat beleef jij met kerst? Het kerstverhaal is geen zoetsappig verhaal. Het speelt zich af in de rauwe werkelijkheid van eeuwen geleden. Er gebeurt iets heel bijzonders. Herders, ruwe kerels, hoorden een stem uit de hemel. En die stem wordt nog steeds gehoord, over de hele wereld: in kathedralen, in ziekenzalen, in huiskamers, in gevangenissen, bij dak- en thuislozen. Als het goed gaat en als het slecht gaat. Midden in de nacht hebben de herders een overweldigende ervaring. Het zijn jongens die de harde werkelijkheid kennen en die niet gauw van hun stuk gebracht worden, maar deze ervaring komt diep bij hen binnen. Hun ziel wordt geroerd. Er is een stralend licht dat uit de hemel over hen heen komt. Het verlicht heel de werkelijkheid. Ze schrikken zich wezenloos. En dan zegt de engel: 'Wees niet bang.' De liefde van God omvat heel je leven. Dat is het goede nieuws en de blijdschap van het kerstfeest. 'U is heden de Heiland geboren.' Heiland: dat is wel een beetje een oud woord. Maar wel een mooi woord. Het betekent heelmaker van alles wat gebroken is. Hij gaat de tranen van onze ogen afwissen. Hij is bij je dag en nacht. Je hoeft niet bang te zijn. Hij geeft je geborgenheid. Hij is een mantel om je heen, een warme beschermjas. En die geborgenheid is de basis voor je levensvertrouwen. Ik wens u toe dat u daarvan met het komende kerstfeest iets mag ervaren. ds. Jan Eerbeek voorzitter Stichting Epafras & oud-hoofdpredikant ministerie van Veiligheid en Justitie

comeback • nummer 4 • 2017

13


ac h t e r g r o n d

Een warm welkom

uit onverwachte hoek Makkelijker gezegd dan gedaan: opnieuw beginnen. Hoe maak je een nieuwe start als er geen familie voor je klaar staat? Dat overkwam ‘Marieke’ en ‘John’ (niet hun echte namen). Toch konden ze op een warm welkom rekenen tekst: Hester Otter – uit onverwachte hoek.

H

et eerste beeld van Nederland als je eindelijk terug bent: de ontvangsthal van Schiphol. Mensen met bloemen. Bordjes met namen. Sommige ex-gedetineerden hebben het geluk dat familie en vrienden hen opwachten. Maar er zijn ook veel mensen die zichzelf moeten zien te redden en op zoek moeten naar een opvangplek, bijvoorbeeld bij het Leger des Heils. Niet het ideale plaatje. 'Het is zo heerlijk hier' Dat was zeker het scenario geweest van Marieke. Zonder koffer of tas stond ze na 18 jaar gevangenschap in de VS op Schiphol. Als kind had ze Nederland

14

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017

verlaten en de taal sprak ze al lang niet meer. 'Haar hele leven heeft ze zichzelf weg moeten drukken. Ze was ongewenst en dat lieten haar ouders ook merken. Lijfstraffen, geen gezelligheid buiten-de-deur en misbruik om maar eens een paar dingen te noemen. 'Dat er zo’n trotse vrouw voor ons stond doet je wat. Niet kapot, maar zichzelf hervonden. Een sterke vrouw die van haar lijden haar kracht heeft gemaakt', schrijft Pieter, geestelijk verzorger op de website van Epafras, die haar jarenlang in de gevangenis had bezocht. Maar: opvang is er niet voor haar. Samen met Social Work Schiphol kan Epafras een eenvoudige hotelkamer voor haar regelen, zodat ze even bij kan komen. Hoe onderdak

voor haar te vinden? Pieter hoopt haar een iets betere start te geven en deelt haar situatie op Facebook. En hij vraagt om hulp. Zelfs de Volkskrant duikt op het verhaal. De reacties stromen binnen. Mensen verzamelen kleding voor Marieke. Een ander biedt taalles aan. Ze krijgt wat geld en een breiwerkje. Daarna begint de zoektocht naar een geschikte opvangplek. Ook moeten nog zoveel andere dingen geregeld worden: paspoort, medicijnen, een bril, eten. De eerste gemeente die had toegezegd haar te helpen, belt af. Een opvanglocatie ook. 'Opvang was vol, wilde niet, kon niet, wist niet. En zo zetten we Marieke maar weer in de auto op weg naar een volgende plek.' Uiteindelijk zegt een gemeente toe. Maar ook daar loopt het vast. Op het delict, ‘want met haar moet het wel erg mis zijn, als je zo lang vast hebt gezeten’. Na een week is er eindelijk positief nieuws: een kleine gemeente kan opvang regelen, in de crisisopvang. 'De


ac h t e r g r o n d

Marieke keerde terug uit de VS

opvang moet betaald worden, de voedselbank wordt gebeld, de uitkeringsinstantie, een maatschappelijk werker, een directeur, een zorgcoördinator. De hele kerstboom moet worden opgetuigd', schrijft Pieter, die verslag doet van dit opmerkelijk gebeuren. 'Na uren van overleg, praten en onzekerheid zwaait de deur van haar kamer open. ‘Dit wordt het voor de komende zes maanden’ zegt de maatschappelijk werkster. Ondanks de dronken buurman, de stinkende hal en de blowende Afghaanse vluchteling, besluit Marieke hier haar intrek te nemen.' En Marieke? Die is blij met de warme - ook online - reacties van mensen die ze helemaal niet kent. 'Ik werd deze ochtend wakker met een hart vol vreugde en vrijheid. Er is zoveel gebeurd sinds ik hier ben en ik kan niet omschrijven hoe ik me voel. Alleen alles wat je hier ziet, ruikt, proeft en hoort – het is net alsof je pas geboren bent. Ik leer dingen die ik zo lang niet heb gedaan. Zoals fietsen – en eraf vallen. Maar ik ben blij en ik verwacht dat ik het fietsen onder de knie zal krijgen. Het is zo heerlijk hier, om bijvoorbeeld in de regen te kunnen lopen zonder dat mensen naar je schreeuwen. Ik ontmoet mensen, die me mooie plekken laten zien. Wauw! Ik ben vijftig jaar oud, maar

ik voel me dertig. Ik leer en groei elke dag en daar ben ik dankbaar voor.' Achtbaan Dezelfde verwondering ervaart ‘John’, die op de achterbank van een auto zit, op weg naar Drenthe. Hij is net terug, na zeven jaar gevangenschap in de Dominicaanse Republiek. Familie en vrienden heeft hij niet in Nederland. Toch staat hij er niet in z’n eentje

een andere locatie gezocht. Dat werd in het noorden van het land. 'We hadden ons verdiept in zijn voorgeschiedenis en daaruit bleek dat hij onder andere een niet aangeboren hersenaandoening had, veroorzaakt door een ongeluk.' Dat hij op eigen houtje vanaf Schiphol naar een opvanglocatie zou kunnen reizen, was dan ook onwaarschijnlijk. 'Uiteindelijk kregen we de datum: met hemelvaart komt hij terug. John werd eerst met het vliegtuig naar Brussel gebracht. Het was nog onduidelijk of hij de trein naar Schiphol kon pakken. Toen we het bericht kregen dat hij inderdaad gearriveerd was, zijn we in de auto gestapt om hem op te halen. Twee uur rijden. Ook hadden we al Social Work ingeschakeld, zo van: als hij arriveert, laat hem dan op ons wachten. We hadden alvast een bordje van karton gemaakt, voor het geval dat. We hadden namelijk geen idee hoe hij eruit zou zien. Toen belde het team van Social Work. ‘Jullie meneer staat hier’.' Na een patatje en een cola, begint John zijn nieuwe leven in Nederland. In Drenthe kan hij terecht bij het Leger des Heils. 'Ook moest hij nog twintig dagen in de gevangenis zitten vanwege verschillende boetes. Dat heeft hij inmiddels achter de rug', vertelt ze. John is begonnen bij de dagbesteding. Catrien heeft hem daar nog een keer bezocht. Als ze terugkijkt op de hele periode, lijkt het vooral op een achtbaan: 'Er waren zoveel onzekerheden: wist hij de weg op Schiphol, zou hij zich melden? Zou hij meteen worden opgepakt, omdat hij nog een straf moest uitzitten? Dan was alles voor niets geweest. Zouden we opvang voor hem kunnen regelen? We

‘We konden John niet laten zwemmen, ik ben blij dat dit ons gelukt is’ voor. Catrien Kort, trajectbegeleider van het Leger des Heils, heeft hem met een collega net opgepikt van Schiphol. Het is een van haar laatste projecten voordat ze met pensioen gaat. 'Hij was zo opgetogen', vertelt ze. 'Die groene bomen, die koeien in de weilanden: hij vond het geweldig.' Het Veiligheidshuis in Drenthe kreeg een melding dat hij terug zou komen naar Nederland. Eerst zou hij misschien nog een plek kunnen vinden in Rotterdam. Maar omdat John onvoldoende binding had met de stad, werd naar

konden hem niet laten zwemmen. Ik ben dan ook heel bij dat dit ons gelukt is.' Nu wacht John op een woning met begeleiding. Hulp blijft hij nodig hebben, verwacht Catrien: 'Bij zijn administratie, bij het betalen van de boetes. Het is fijn als er een beetje toezicht is.' Hoewel ze nu met pensioen is, is ze wel van plan om hem nog eens te bellen. 'Het is een traject dat veel energie heeft gekost. Maar het verhaal van John zal me altijd bijblijven.' ■

comeback • nummer 4 • 2017

15


nieuws buitenland

Schietpartij las vegas

Mensen vluchten tijdens de dodelijkste schietpartij ooit in Amerika

Een drama tijdens een countryfestival in Las Vegas: op 1 oktober schoot een man 59 mensen dood. Er vielen meer dan 500 gewonden. Het is daarmee de dodelijkste schietpartij in de Amerikaanse geschiedenis. Op dit driedaags countryfestival waren duizenden aanwezig, toen een man vanuit de 32e verdieping van een hotel op de menigte begon te schieten. Dit meldt de Telegraaf. De dader was de 64-jarige Amerikaan Stephen Paddock. De schietpartij duurde negen minuten. Voordat de politie Paddock kon overmeesteren, pleegde hij zelfmoord. In zijn hotelkamer werden zestien wapens gevonden. Aan de wapens was gesleuteld, waardoor ze als automatisch wapen ingezet konden worden. In de hotelkamer lagen ook aantekeningen van Paddock over hoe hij zoveel mogelijk slachtoffers kon maken. Volgens Nu.nl werden er in het huis van de schutter nog vele andere wapens, kogels en explosieven aangetroffen. Het motief van Paddock is een mysterie, schrijft de Telegraaf. Zijn broer was duidelijk verbijsterd. Zo vertelde hij kort na de schietpartij aan Amerikaanse televisieploegen: 'Hij was een rijke kerel die graag videopoker speelde en het leuk vond om cruisereizen te maken (…) Hij heeft zijn wapen nog nooit getrokken. Dit is onbegrijpelijk.' Het bloedbad heeft wederom de discussie over het wapenbeleid in de VS aangewakkerd. Volgens het Algemeen Dagblad ging in juni 2016 de schietpartij in een homoclub in Orlando, waarbij 49 mensen stierven, nog de geschiedenisboeken in als de dodelijkste schietpartij in de Amerikaanse geschiedenis.

16

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017

Te slim voor de bajes? Een 24-jarige studente uit Oxford Lavinia Woodward is bijna hartchirurg, maar zat ook aan de coke en tuigde haar vriendje af. Woodward stak haar vriendje vorig jaar met een broodmes in zijn been en bekogelde hem met voorwerpen. Dit schrijft de Britse krant The Telegraph. Toch liep ze de rechtszaal uit zonder straf. De rechter vond de jongedame namelijk ‘te intelligent’ voor een gevangenisstraf. Een tijd in de gevangenis zou haar rooskleurige toekomst als hartchirurg ernstig beïnvloeden. Organisaties die opkomen voor gelijkheid tussen mensen zijn kritisch over de uitspraak van de rechter. Zij vragen zich sterk af of een man, een zwart persoon of iemand die uit een slecht milieu komt, hetzelfde vonnis te horen had gekregen.

De schietpartij in Las Vegas heeft deze plek nu ingenomen.

verboden Ondanks dat er nog steeds veel mensen sterven door wapengeweld in Amerika, zijn wapens nog steeds niet verboden. Wat is wel verboden? Een paar opvallende verboden in de VS: 1 Kinder surprise eieren De bekende chocolade eieren met speeltjes erin zijn in de VS verboden, omdat kinderen mogelijk kunnen stikken in de speeltjes. 2 Haaienvinnen Deze Chinese delicatesse is verboden in Californië omdat het valt onder dierenmisbruik. 3 Tepels Er is maar een ding enger dan wapens, en dat zijn tepels. Vrouwentepels, wel te verstaan. Zo mocht de filmposter van Sin City 2 niet vertoond worden in Amerika, omdat de tepels van actrice Eva Green te zien zouden zijn. 4 Woordenboeken Sinds 2011 zijn in Zuid-Californië bepaalde woordenboeken verboden. Ouders hadden geklaagd dat hun kinderen konden opzoeken wat orale seks is. 5 Lange spelletjes bingo Bejaarden zijn dan misschien gek op bingo, maar in de staat North Carolina moeten ze wel een beetje opschieten. Een potje mag niet langer dan vijf uur duren.

Ravage op Sint-Maarten Superorkaan Irma heeft op Sint-Maarten een grote ravage aangericht. Op woensdag 6 september raasde de orkaan over het eiland. De wederopbouw gaat honderd miljoen euro kosten. Volgens NRC viel er een dode en 43 gewonden op de Nederlandse kant van het eiland. Aan de Franse zijde vielen 9 doden. De orkaan haalde windstoten boven de 300 kilometer per uur. Maar liefst 70 procent van de huizen en infrastructuur zijn verwoest. Het is een grote chaos op het eiland. Winkels worden volop geplunderd, weet de NOS. Nederland heeft marineschepen met hulpgoederen verzonden. Ook zijn er honderd Nederlandse militairen ingezet. Koning Willem-Alexander en minister Plasterk van Koninkrijkrelaties hebben het inmiddels eiland bezocht. Volgens de Volkskrant is er meer dan honderd miljoen euro nodig om de ravage te herstellen. De regering van Sint Maarten staat echter bekend om het niet hardhandig optreden tegen corruptie. Nederland wil geld bieden, maar wil wel zorgen dat het geld goed terecht komt. Dit is lastig, omdat Nederland dan al snel beschuldigd kan worden van koloniale gewoonten. De vraag is dus hoeveel hulp Nederland zal bieden bij de wederopbouw van het eiland.


nieuws buitenland

dreiging met nucleaire wapens Noord-Korea is een van de meest afgesloten dictaturen ter wereld, maar komt steeds vaker in het nieuws. Niet alleen op eigen initiatief, nu de Amerikaanse president Donald Trump leider Kim JongUn diep heeft beledigd. Hij noemde hem ‘kleine raketman’. Trump gebruikt hiervoor Twitter, een online platform waar je korte berichten kunt plaatsen. Hij staat bekend om zijn stevige berichten, oftewel tweets, zo ook een tweet op 24 september, waarin hij Yong-Un ‘kleine raketman’ noemde. In de tweet dreigt hij dat 'die kleine raketman er niet lang meer zal zitten'. Noord-Korea vatte dit op als een oorlogsverklaring, zo meldt het NRC. Op 19 september bezorgde Trump de Verenigde Naties (VN) al een hal-

ve hartaanval, toen hij tijdens de Algemene Vergadering het regime in Noord-Korea een ‘stelletje criminelen’ noemde. Ook zei hij dat als de VS gedwongen wordt zich te verdedigen, Noord-Korea ‘totaal vernietigd’ zou worden. Eerder dit jaar voerde NoordKorea een zesde atoomproef uit en expe-

Kim Jong-Un

Catalonië wil onafhankelijkheid

rimenteerde het met raketlanceringen. De Noord-Koreaanse minister van Buitenlandse Zaken maakte na de tweet van Trump duidelijk dat Noord-Korea niet zal schromen om ‘preventieve actie zonder genade’ te ondernemen tegen de VS en haar bondgenoten.

Trump

Vast om ongelukkige aanraking Een 27-jarige man uit Schotland zit al drie maanden vast in Dubai. De reden is wel erg ongelukkig: hij raakte per ongeluk een andere man aan in een overvol café en werd toen beschuldigd van onzedelijk gedrag. Na vijf dagen in de gevangenis, moet hij nu zijn proces uitwachten in de oliestaat. Het Algemeen Dagblad schrijft dat Jamie Harron in een drukke kroeg van de bar naar zijn tafel wilde lopen. Om geen drinken te morsen op andere mensen, hield hij zijn vrije hand boven zijn glas. Per ongeluk raakte hij toen de heup van een andere man aan, die de politie belde. De toerist werd opgepakt voor onzedelijk gedrag en alcoholgebruik. Harron wacht nu al drie maanden op zijn proces en kan voor drie jaar de bak indraaien. Hij is zijn baan in Schotland kwijtgeraakt omdat hij het land niet mag verlaten. De Britse overheid heeft laten weten dat Harron consulaire bijstand krijgt.

De Spaanse regio Catalonië is begin oktober tegen Spanje in opstand gekomen. Catalonië wil onafhankelijk worden, tot grote woede van Spanje. De regio hield hierover een referendum, ook al werd dit verboden door de Spaanse staat. Ruim 2,6 miljoen Catalanen kwamen opdagen en de opkomst was daarmee 42 procent. Dit meldt de Volkskrant. De Spaanse overheid had het referendum illegaal verklaard. Toch liet de Catalaanse regering de Catalanen naar de stembus komen. Omdat de Catalaanse politie terughoudend was in het uitvoeren van de nationale orders, werden agenten uit andere regio’s naar Catalonië gestuurd. De spanning tussen stemmers en de Spaanse politie liep hoog op. Volgens het ministerie van Volksgezondheid raakten 850 mensen gewond, waarvan de meeste gewonden in Barcelona vielen. Een groot deel van de Catalanen wil al jaren onafhankelijkheid. RTL Nieuws schrijft dat ze hun eigen vlag, volkslied, feestdagen en taal hebben. Economie speelt ook een grote rol in de vraag naar onafhankelijkheid: Catalonië is economisch een erg sterke regio. Maar toch moeten de Catalanen veel geld afstaan aan de rest van het armere Spanje door middel van belasting.

comeback • nummer 4 • 2017

17


geestelijk verzorger

‘Levenslang of de doodstraf: mijn werk blijft hetzelfde’ Henriëtte Nieuwenhuis is een van de lokale vrijwilligers die gedetineerden bezoekt namens Epafras. Een interview over sprankjes hoop, omgaan met grote onzekerheden en het Indonesische rechtssysteem.

Z

es Nederlanders zitten vast in Indonesië. Twee van hen zijn veroordeeld tot de doodstraf. Maar wanneer en of hun executie plaats zal vinden, weten ze niet. Dat maakt de Indonesische overheid pas 72 uur van tevoren bekend. Bezoek uit Nederland komt er zelden. Wel komt Henriëtte Nieuwenhuis. Zij is dominee en sinds twee jaar lokale vrijwilliger voor Epafras. Nieuwenhuis bezoekt de Nederlandse gedetineerden in het westelijk deel van Indonesië. Haar collega Judith van den Berg neemt de gevangenen in het oostelijk deel van het land voor haar rekening. De omstandigheden in de Indonesische gevangenissen verschillen. Sommige gevangeniscomplexen zijn overvol, gebouwen en faciliteiten zijn

18

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017

tekst:

Hester Otter

vaak sterk verouderd. Hoe de cellen waar ‘haar’ Nederlanders zitten eruitzien, weet Henriëtte alleen uit de verhalen. 'Ze zitten in celblokken met andere gevangenen die minder zware straffen hebben gekregen.' Zelf komt ze niet verder dan een ontvangstruimte. Een groot vertrek waarin veel andere mensen tegelijkertijd met elkaar praten. 'Gelukkig spreken we Nederlands. Dat verstaat bijna niemand daar. Zo heb je enige vorm van privacy', vertelt ze tijdens het Skype-gesprek. lokale gevangenis Wat is volgens haar het grootste verschil tussen leven in een Indonesische en een Nederlandse gevangenis? 'Van een beetje fatsoenlijk eten tot een mobiele telefoon: je kan in Indonesië vrijwel alles regelen.

Als je hier bijvoorbeeld een televisie op je cel wilt, dan geef je geld aan een cipier. Komt vervolgens de inspectie langs? Dan wordt heel snel je televisie door de cipier uit de cel gehaald en daarna weer teruggezet. Dat krijg ik vaak te horen.' Ook wordt er veel drugs verhandeld in de gevangenissen. 'Het is moeilijker om van je drugsprobleem af te komen ín de gevangenis dan daarbuiten.' Henriëtte merkt – ook in de lokale gevangenis waar ze samen met vrijwilligers van haar kerkgemeente Indonesische gevangenen opzoekt – dat er gedetineerden zijn die een relatief comfortabel leven leiden. 'Dat hangt helemaal af van je portemonnee.' Zo leerde ze een gevangene kennen die beschikte over een eigen televisie, koelkast en groentetuintje. 'Toch had ook hij het zwaar. Vooral het niet bij vrouw en kinderen kunnen zijn, brak hem op.' Executies Ter dood veroordeelden werden in Indone-


geestelijk verzorger

het op prijs stellen als ze een gebed voor ze uitspreekt. 'Om de mannen ook op die manier te inspireren – maar alleen als ze daaraan behoefte hebben.' Van matras tot lekker eten Ook functioneert Henriëtte als doorgeefluik. Ze vraagt altijd naar de stand van zaken in hun rechtszaak en hoort hun frustraties over het Indonesische rechtssysteem aan. Als iemand iets wil doorgeven aan een advocaat of de ambassade, dan zorgt ze dat dat geregeld wordt. 'Daarnaast probeer ik wat praktische hulp te bieden. Zo heeft een van de gevangenen veel last van een hernia, maar er is geen matras in de cel om op te slapen. Hem heb ik gezegd dat ik mijn best zal doen om volgende keer een simpel en oprolbaar matras van rubber mee te nemen.' Standaard neemt Henriëtte sowieso een tas mee vol etenswaren. Vaak ook toiletartikelen, soms een Nederlands boek of een tijdschrift.

sië tot voor kort zelden geëxecuteerd. Maar dat is veranderd. 'Sinds een jaar of twee worden executies weer uitgevoerd. Onder de huidige president begint dat steeds meer op gang te komen. Niemand weet wanneer een executie zal worden voltrokken. Die onzekerheid is verschrikkelijk voor deze mannen en hun families.' Ze klampen zich vast aan de steun die ze krijgen van hun families. Ook hopen ze dat er nieuwe bewijzen aan het licht komen of dat de doodstraf wordt omgezet in levenslang. Een van de gevangenen zit al negen jaar in de cel terwijl al die tijd het doodvonnis boven zijn hoofd hangt. De dominee – die de mannen sinds een jaar bezoekt – worstelde met de vraag wat zij voor hen kan betekenen. 'De eerste keer vond ik het spannend. Hoe houdt zo iemand het uit? Met zo’n slecht toekomstperspectief? Bij het tweede bezoek was ik daar al minder mee bezig. Ik realiseerde me dat mijn rol in feite hetzelfde blijft: een luisterend oor bieden. Of iemand nu een jaar heeft gekregen, of levenslang, of de doodstraf.' Bezoekuur is zo voorbij De Nederlanders krijgen weinig bezoek van familie of vrienden uit Nederland. Twee van de drie spreken Indonesisch, eentje alleen

een beetje Engels. 'Dat is een enorme beperking, want er zijn niet veel buitenlandse gevangenen. Je bent omringd door Indonesiërs. Door de taal niet te spreken, raak je geïsoleerd.' Henriëtte ziet de mannen twee keer per jaar, maximaal een uur per bezoek. Meer tijd krijgt ze niet. 'Ik kan ze niet bij hun familie brengen, ik kan ze niet helpen met hun zaak, ik kan hun angsten voor de doodstraf of een leven lang achter de tralies

Graag zou ze vaker een bezoek willen brengen, om nog een betere gesprekspartner te kunnen zijn. 'Maar Indonesië is zo’n uitgestrekt land. De gecombineerde bezoekjes kosten me bij elkaar twee tot drie dagen. Ik moet het vliegtuig pakken, hotelovernachtingen boeken, aanbevelingsbrieven van de Nederlandse ambassade overleggen, bezoeken aanmelden bij de gevangenissen. Vaker gaan is gewoon niet realistisch. Zouden ze anderhalf uur bij mijn woonplaats vandaan zitten, dan zou het veel gemakkelijker zijn.'

‘Gelukkig spreken we Nederlands, zo heb je enige vorm van privacy’ niet wegnemen. Het enige dat ik kan doen tijdens dat ene uurtje, is er gewoon te zijn en te luisteren.' De gevangenen vertellen vaak over hun verleden. Juist misschien omdat hun toekomst zo onzeker en angstig is. 'Terugkijken is veiliger.' Emoties zijn er ook. 'Angst, verdriet. Ik kan die gevoelens niet wegpoetsen en ik wil dat ook niet. Wel ga ik op zoek kleine vonkjes hoop. Iets dat iemand doet opleven, iets dat een beetje kracht of inspiratie geeft.' De gedetineerden hebben allemaal een andere religieuze achtergrond. Henriëtte zoekt altijd uit of ze

Maar de bezoeken blijft ze maken. 'Voor mijn vertrek naar Indonesië werkte ik al zes jaar met gedetineerden. Het was een logische vervolgstap om ook hier met gedetineerden te gaan werken. Als kerk zijn we er bovendien niet alleen voor mensen die een gelukkig leven leiden, maar juist ook voor mensen die in de problemen zijn gekomen. Om wat voor reden dan ook. Dat is voor mij als dominee erg belangrijk. Jezus zocht ook mensen op die eigenlijk niet meetelden in de maatschappij.' ■

comeback • nummer 4 • 2017

19


de zaak

stroeve samenwerking

I

n Europa werken landen steeds meer samen bij het opsporen en bestraffen van strafbare feiten. Om deze samenwerking eenvoudiger te maken, wordt Europa als één gebied gezien. In dit gebied zijn de regels min of meer gelijk. Het zou daarbij niet uit moeten maken of een verdachte in Groningen, Amsterdam of in Rome wordt aangehouden. Werkt het? Op papier wel. Maar in de praktijk zijn er nogal wat struikelblokken – voor verdachten en veroordeelden. Vier problemen uitgelicht. probleem 1 Te makkelijk toesturen van een Europees Arrestatiebevel (EAB) Het gebeurt regelmatig. Mensen worden in Nederland aangehouden voor een

20

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017

simpele zaak in het buitenland. Voorbeelden daarvan zijn het bezit van een kleine hoeveelheid drugs in Frankrijk of de heling van een televisie in Polen. Als de verdachte niet in het land van de strafzaak verblijft kan er al snel een EAB worden uitgevaardigd. De situatie die dan vaak ontstaat is het best te omschrijven als tussen wal en schip. Het land dat het EAB heeft gestuurd wacht op een beslissing van Nederland en Nederland wil best meewerken aan een alternatieve oplossing van het probleem maar wil dan wel toestemming van het land dat het EAB heeft gestuurd. In dit soort zaken probeer je als advocaat dan een goede oplossing te vinden waarbij het er meestal op neerkomt dat je probeert de buitenlandse rechter of officier van justitie er van te overtuigen dat de verdachte wel

bereid is om mee te werken en zelf naar de zitting te komen. Dat lukt regelmatig, maar veel vaker wacht men op de beslissing van de Nederlandse rechter. Omdat de Nederlandse rechter niet over de inhoud van de zaak mag oordelen (maar alleen moet kijken of het EAB goed is ingevuld), is het bijna niet mogelijk om die procedure in Nederland tot een goed einde te brengen. Het zou een enorme verbetering zijn indien de wet de mogelijkheid kende dat het EAB tijdelijk wordt opgeschort en dat de periode tijdens het opschorten kan worden gebruikt om met het land dat het EAB heeft toegestuurd zelf afspraken te maken. Daardoor kan een lang voorarrest worden voorkomen, hetgeen van groot belang is in zaken die uiteindelijk toch niet tot een lange gevangenisstraf zullen leiden.


de zaak

7 4 5 1 3 9 6 8 2

9 8 1 2 7 6 3 4 5

3 6 2 4 5 8 7 1 9

4 1 6 7 2 3 9 5 8

2 7 8 6 9 5 1 3 4

2 1 7 3 6 8 4 5 9 5 3 9 8 1 4 2 7 6

3 9 6 8 7 5 1 4 2 1 9 4 3 8 2 5 6 7

5 8 2 6 4 1 9 7 3 8 5 3 9 6 7 4 2 1

7 4 1 9 2 3 8 6 5 6 2 7 5 4 1 8 9 3

4 9 6 3 2 8 1 7 5

5 7 8 4 1 6 9 3 2

1 3 2 9 7 5 8 6 4

7 2 4 8 9 6 3 1 5

6 3 5 1 4 7 8 9 2

8 9 1 5 2 3 7 4 6

3 5 4 6 9 2 7 1 8

9 2 7 1 8 3 4 5 6

4 8 9 3 1 2 5 6 7

5 7 2 6 8 4 1 3 9

6 8 1 7 5 4 3 2 9 3 1 6 9 7 5 2 8 4

8 4 3 2 6 1 5 9 7 1 4 8 2 5 9 6 7 3

7 6 5 8 3 9 2 4 1 9 5 3 7 6 8 4 2 1

2 1 9 5 4 7 6 8 3 2 6 7 4 3 1 9 5 8

K E R S T VOO R S T E L L I N G

S T R A L E N L D I R H S O G

K S V M A R I A D V E N T U E

E R N R T S L U H R N B E D K

T O W E S G O R D M I R R E E

S V R E E K U E R S D E R J D

N R E J N U R A S Y V S S A N

E I N T G S W C S L T L K A I

I E D E B E H B I P I G O R K

D Z I E T O A Z A N G I U S N

T E E L P A L K G L V L F A U

H N R S N E K E I P L L R V S

C S W S Z E R L K N A E O O J

A Y O Y T S P A R E M Z N N A

N E R E D E O V Y B P E T D A

R T O Y R V S Y S P E G E L L

oplossing puzzels

WETS naar Nederland worden gestuurd. In Nederland moet tenminste 2/3e van de straf worden uitgezeten. Als de veroordeelde dan een beroep doet op het beginsel dat de straf in Nederland nu zwaarder wordt (omdat in het buitenland maar 1/3e of de helft van de straf zou moeten worden uitgezeten) dan

8 5 4 1 9 2 7 3 6

beurt waarbij de verdachte aanwezig moet zijn (bijvoorbeeld een zitting) dan wordt hij ook weer teruggebracht. Dat lijkt prachtig, maar in de praktijk pakt de regeling vaak slecht uit. Regelmatig wordt de verdachte pas kort voor zijn zitting in het buitenland overgebracht. Hij heeft dan (te) weinig tijd

Robert Malewicz Cleerdin & Hamer Advocaten

9 6 3 7 5 4 2 8 1

‘In de praktijk zijn er nogal wat struikelblokken bij het gelijktrekken van Europese regels’

Al deze problemen kleuren de samenwerking in strafzaken in de praktijk. Op papier lijkt het allemaal goed geregeld, maar zolang de bovenstaande knelpunten niet worden opgelost, is de veroordeelde vaak het kind van de rekening. Er is nog veel te doen. ■

4 3 5 2 8 9 6 1 7

probleem 4 Vervroegde invrijheidstelling veroordelende land gaat niet mee naar Nederland Het laatste probleem dat ik hier wil bespreken is dat van veroordeelden die in het buitenland in aanmerking komen voor een gunstige vervroegde invrijheidstelling (VI). De WETS is de regeling die het voor in Europa veroordeelde Nederlanders mogelijk maakt om een gevangenisstraf in Nederland uit te zitten. Vroeger (en nu nog steeds buiten Europa) gold de WOTS. Tussen die twee regeling bestaat een belangrijk verschil. Bij de WOTS heeft de veroordeelde (behalve als hij is gevlucht en zijn straf probeert te ontlopen) zelf de keuze in welk land hij zijn straf wil uitzitten: in het land waar hij is veroordeeld of in Nederland. Bij de WETS bepalen beide landen samen waar een veroordeelde zijn straf moet uitzitten. Het probleem daarbij is dat het soms gunstiger is in het land van veroordeling te blijven, omdat je in dat land veel eerder vrij kunt komen door een gunstige VI. Maar vaak moet om voor die VI in aanmerking te komen een aparte procedure worden doorlopen of een apart verzoek worden ingediend. Dat speelt bijvoorbeeld in Duitsland of in België. Het probleem dat dan vaak speelt is dat veroordeelden die een dergelijk verzoek hebben ingediend (en daar ook zeer waarschijnlijk voor in aanmerking zouden zijn gekomen) net voordat de beslissing valt met de

helpt dat niet. In Nederland aangekomen zal men zeggen dat er nog geen beslissing is genomen in het buitenland over de vervroegde invrijheidstelling. En dat men daar dus geen aanspraak op kan maken. Maar als dan bij de buitenlandse rechter wordt aangeklopt ('zou deze veroordeelde na de helft van zijn straf in vrijheid worden gesteld') om alsnog een beslissing te krijgen over de buitenlandse VI, dan volgt steevast de reactie dat men daar niets meer over kan zeggen omdat de veroordeelde inmiddels in Nederland verblijft. In de WETS is dit niet goed afgestemd met grote gevolgen tot gevolg: de veroordeelde moet langer zitten.

6 2 8 5 1 7 3 9 4

probleem 3 Te laat met de tijdelijke ter beschikkingstelling Een derde probleem speelt voor verdachten die een strafzaak in Nederland hebben lopen en daarbij ook nog een strafzaak in het buitenland. Elke verdachte heeft het recht om bij zijn rechtszaak aanwezig te zijn. Maar als er twee zaken tegelijk lopen kan dat lastig zijn, zeker voor verdachten die in Nederland in voorarrest zitten. De regeling die dan geldt is die van de tijdelijke ter beschikkingstelling. Het ministerie van Justitie in Den Haag regelt dan dat de verdachte tijdelijk naar het buitenland gaat voor zijn zaak. Zodra er in Nederland weer iets ge-

om de zaak met zijn advocaat goed voor te bereiden. Ik heb zelfs meegemaakt dat een cliënt één dag voor zijn zitting in België werd overgebracht en dat zijn Belgische advocaat totaal werd verrast. Bij tijdelijke overbrenging zou de afstemming sterk moeten worden verbeterd. Dat zou bijvoorbeeld kunnen door dossierstukken al ter beschikking aan de verdachte te stellen op het moment dat hij in Nederland vanwege een EAB wordt aangehouden.

1 7 9 4 3 6 5 2 8

probleem 2 Vrijwillig en op eigen initiatief naar het land van de strafzaak gaan kost de terugkeergarantie De terugkeergarantie is de garantie dat men na het einde van de strafzaak in het buitenland weer terug naar Nederland wordt gestuurd om daar de gevangenisstraf verder uit te zitten. Daarnaast biedt de terugkeergarantie de mogelijkheid (het is geen verplichting) dat het gerechtshof in Arnhem de straf naar Nederlandse maatstaven aanpast. In de gevallen waarin het wel lukt om met het buitenland af te spreken dat de verdachte zelf naar een zitting komt, speelt het probleem dat de verdachte dan de terugkeergarantie verliest. Het is heel vreemd dat alleen mensen die gedwongen zijn overgeleverd van de garantie gebruik kunnen maken. Mensen die helemaal zelf regelen dat ze zonder te worden gearresteerd naar het buitenland mogen reizen om daar hun proces bij te wonen zijn dan achteraf slechter af dan mensen die dat aan de Nederlandse justitie overlaten. Ook het ministerie van justitie en het OM in Amsterdam vinden dit niet wenselijk en bekijken op welke wijze er met deze situatie goed kan worden omgegaan.

comeback • nummer 4 • 2017

21


s p o rt

verstappen wint weer

Verstappen viert zijn tweede Grand Prix overwinning

Rel om knielen bij volkslied President Trump is woest op spelers die weigeren te gaan staan wanneer het Amerikaanse volkslied wordt afgespeeld bij een sportwedstrijd. In een toespraak meldt de president dat hij vindt dat 'dat soort spelers direct ontslagen moeten worden' en noemt hij diegene die niet knielt een 'son of a bitch' volgens Metro. De discussie omtrent het 'staan' bij het volkslied ontstond vorig jaar, toen NFL-speler Colin Kaepernick niet stond voor de Amerikaanse vlag, omdat die volgens hem een land representeert waarin zwarten worden onderdrukt. In plaats daarvan knielde hij. Het knielen zorgde ervoor dat Kaepernick dit jaar niet mocht meesporten bij het American Football. Kaepernick is intussen lang niet de enige die de president van Amerika woedend maakt: diverse spelers steunen het 'niet staan' en knielden de afgelopen weken tijdens het moment van het volkslied.

Nederlander in Worldseries

Max Verstappen heeft de tweede en derde grand prix-zege uit zijn carrière behaald. Op het circuit van Sepang in Maleisië wist de Limburgse coureur, die de dag daarvoor 20 jaar oud werd, met zijn Red Bull Lewis Hamilton (Mercedes) en zijn teamgenoot Daniel Ricciardo achter zich te laten. Verstappen passeerde Hamilton, die vanaf poleposition was gestart, na vier ronden. Vanaf dat moment bouwde hij zijn voorsprong beetje bij beetje uit. Een paar weken al won Max zijn derde race. Na een fantastische start passeerde hij Vettel en behield tot aan de finish de leiding. 'Ik was lekker aan het cruisen', lachte hij na afloop. Lewis Hamilton pakte in Mexico zijn vierde wereldtitel. Geen fout Formule 1-commentator Allard Kalff zegt volgens RTLnieuws dat Verstappen heel goed gereden heeft. 'Ik heb hem op geen enkel foutje kunnen betrappen. Hij heeft de hele race gedomineerd.' Verstappen boekte vorig jaar in de Grand Prix van Spanje zijn eerste zege. Hij was met 18 jaar en 228 dagen de jongste winnaar ooit. Dit seizoen kende de Limburger veel tegenslag; in liefst zeven races viel hij uit. Sinds Max Verstappen in een Formule 1-auto rijdt, hangt er een bijna elektrische sfeer rond de Nederlander. Binnendoor, buitenom, desnoods er overheen of er onderdoor, het maakt Verstappen helemaal niets uit. Met regelmaat vragen coureurs en commentators zich af hoe hij het weer geflikt heeft en weet hij uit schijnbaar kansloze positie nog iets moois uit de hoge hoed te toveren schrijft GP update.

22

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017

Oranje-international Kenley Jansen heeft met zijn honkbalploeg de Los Angelas Dodgers de World Series bereikt. De 29-jarige Jansen heeft een grote reputatie opgebouwd als afsluitende werper, de zogenaamde ‘reliever’ of ‘closer’. Jansen is met 16 miljoen dollar per jaar de op een na best betaalde reliever in de MLB en is onmisbaar voor de Dodgers. Eigenlijk heeft hij maar één type pitch, een zogenoemde cutter, zoals de legendarische Yankees-‘closer’ Mariano Rivera daar ook zo op leunde. Het is een standaard ‘fastball’ die heel laat nog naar een zijkant afbuigt, misschien wel de moeilijkste pitch om als slagman op te reageren.

Kenley Jansen


s p o rt

nederlandse zeges bij WK Wielrennen ronald koeman De WK Wielrennen in Bergen verliepen extreem succesvol voor de Nederlanders. Chantal Blaak soleerde naar de zege tijdens de wegrace voor vrouwen, terwijl Tom Dumoulin en Annemiek van Vleuten de individuele tijdrit wonnen. Team Sunweb was de beste in de ploegentijdrit bij de mannen én de vrouwen. Peter Sagan pakte zijn derde wereldtitel op rij door de wegrace voor mannen te winnen. In de sprint versloeg hij de Slowaak Alexander Kristoff en Michael Matthews.

Oranje uitgeschakeld Voor het eerste sinds de jaren tachtig ontbreekt Nederland op twee achtereenvolgende eindtoernooien. Het Nederlands elftal won de één na laatste wedstrijd van de WK kwalificatie met 3-1 van Wit-Rusland, maar was al voor de aftrap kansloos door de 8-0 overwinning van Zweden op Luxemburg. Oranje moest daarvoor in de laatste wedstrijd zeven keer scoren tegen Zweden om door te gaan naar de play-offs voor de laatste tickets naar het WK volgend jaar. Deze wedstrijd werd gewonnen met 2-0, lang niet genoeg dus. 'We hebben het ook niet nu laten liggen', treurde de 27-jarige ex-Ajacied Blind op Nu.nl. 'De uitwedstrijd tegen Zweden hadden we ook moeten winnen. We waren veel beter, maar toch werd het 1-1.' Bij dat duel zat zijn vader Danny Blind nog als bondscoach op de bank. Precies halverwege de kwalificatiecyclus werd Blind senior na zeven punten uit vijf duels ontslagen. Onder diens opvol-

Arjen Robben neemt afscheid van Oranje

ger Dick Advocaat pakte Oranje twaalf punten uit vijf duels, maar dat bleek onvoldoende voor een plek in de play-offs. Afscheid Robben Arjen Robben maakte na de WK-kwalificatiewedstrijd tegen Zweden (2-0, twee goals van Robben zelf) bekend dat zijn loopbaan bij de nationale ploeg erop zit. Hij is tot 96 interlands en 37 treffers gekomen. De geruchten over een einde van de interlandloopbaan van Robben gingen – gezien zijn leeftijd en voortdurende blessuregevoeligheid – al langer. Robben zocht na de warming-up zijn gezin op de tribune, stond met tranen in zijn ogen bij het volkslied, werd kort voor het einde van de wedstrijd nog hartstochtelijk toegejuicht en liep een ereronde met zijn kinderen. Na afloop bevestigde de aanvoerder van het Nederlands elftal bij de NOS inderdaad dat zijn tijd bij de nationale ploeg erop zit schrijft VI.nl.

ontslagen

Dick Advocaat ziet Ronald Koeman als de ideale man om hem op te volgen als bondscoach van het Nederlands Elftal. 'Hij heeft in de top gespeeld en getraind, is op een ideale leeftijd en komt nu vrij. Vergeet niet dat de klus die ligt te wachten niet makkelijk is', aldus Advocaat tegen VI. De 54-jarige Koeman heeft er nooit een geheim van gemaakt ooit bondscoach van Oranje te willen worden, maar de vraag is of hij dat ook op dit moment wil. De afgelopen jaren presteerde hij goed bij Southampton en tot afgelopen zomer ook bij Everton. In oktober werd Ronald Koeman daar echter ontslagen vanwege tegenvallende resultaten.

Lieke Martens

Voetbalster en trainer van het jaar Lieke Martens is bij het FIFA-gala uitgeroepen tot voetbalster van het jaar. Sarina Wiegman werd verkozen tot beste coach van een vrouwenelftal. Zij wonnen afgelopen zomer met Oranje de Europese titel. 'Gewoon ongelooflijk, zoiets moois, daar werk je heel erg hard voor en dan word je zo beloond en nog samen ook', reageerde Martens via de KNVB. 'Maar deze prijs had ik nooit gewonnen zonder alle toppers van dit team'. Met drie doelpunten had de 24-jarige linksbuiten een belangrijk aandeel in de EK-titel van Oranje. was trefzeker tegen België, Zweden en in de finale tegen Denemarken. Martens, die afgelopen zomer het Zweedse Rosengard verruilde voor FC Barcelona, werd ook al uitgeroepen tot beste speelster van het EK. In augustus kreeg ze bovendien de prijs voor beste speelster van Europa. Cristiano Ronaldo voor het tweede jaar op rij tot beste voetballer van het jaar verkozen. De aanvaller van Real Madrid troefde Lionel Messi en Neymar af.

comeback • nummer 4 • 2017

23


interview

‘Dat gesprek in de gevangenis maakte mij menselijk’ Tweeëneenhalf jaar bracht Castel door in een gevangenis in de Dominicaanse Republiek. Tot hij wist te ontsnappen. Geloof in het goede, maar ook mensen tekst: Sarah Whitlau die in hém geloofden, hielden hem op de been. En toen kwam je terug… 'Ja. En toen werd ik geconfronteerd met de realiteit. Ik had niet gestudeerd en weinig aan mijn eigen ontwikkeling kunnen doen. Bij iedere sollicitatie werd ik weggestuurd. Ik werd nergens aangenomen, maar er waren toch al kleine rekeningen die betaald moesten worden; de zorgverzekering dat soort dingen. Dat was best een lastige tijd. Helemaal omdat iedereen zoiets had van: ‘nou jongen, je moet niet zeuren, je hebt in plaats van acht jaar tweeëneenhalf jaar gedaan, je bent er goed vanaf gekomen’. Maar eigenlijk werd ik iedere dag geconfronteerd met die afgelopen tweeëneenhalf jaar. Dat was in zekere zin wel een teleurstelling.' Hoe heb je het toch voor elkaar gekregen om jezelf op de rit te krijgen? 'Met heel veel fouten en terugvallen.

24

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017

Maatschappelijk gezien had ik geen enkel aanzien. Wat mij toen heel erg heeft geholpen is dat er een boek over me geschreven werd. Toen had ik wat te doen. In de gevangenis schreef ik heel veel brieven. Naar mijn moeder, naar mijn toenmalige vrien-

het was allemaal vers. Het was voor mij een soort therapie. Om een normaal persoon tegenover me te hebben, geen familie, geen straatjongen, geen crimineel. Ik kwam bij uitgeverij Querido over de vloer, werd daar als persoon gezien. Dat vond ik op dat moment heel prettig. Ik werd ook op scholen uitgenodigd, waar ik dan erg mijn best deed om te vertellen dat jongeren niet dat pad op moeten gaan.'

‘Dat iemand geloofde dat ik het beter kon doen, dat was voor mij heel belangrijk’ din. Mijn moeder vond die brieven zo goed dat ze ze bewaarde. Ik zat vol met gevoel en dat kon ik maar op één manier kwijt, met pen en papier. Mijn moeder zei: ‘er moet wat mee gedaan worden’. Uiteindelijk kwamen we terecht bij een schrijver. Die heb ik toen het hele verhaal verteld. Ik zat toen nog heel veel met mijn gedachten daar en

Wat heeft je het meest geholpen toen je vastzat? Ik denk geloof. Ik heb altijd geloofd in iets groots en iets goeds. Ik geloof in het goede, niet in het kwade. Dat heeft me hoop en kracht gegeven om te blijven denken: er komt wel een lichtpuntje. Heel veel mensen vonden dat ik gewoon moest accepte-


interview

ren dat ik acht jaar in de gevangenis zou zitten, maar ik dacht ‘doe dat zelf maar, ik ga dat niet accepteren’. Het was voor mij als achttienjarige onmogelijk om te accepteren dat ik als oude vent – zo zag ik dat, 26 was oud, ondertussen ben ik 30 – uit de gevangenis zou komen. Brieven schrijven hielp ook, dat was therapie voor mij. Het gaf mij een realistischer kijk op mezelf. Als je iets hardop zegt, of opschrijft, dan ga je

míj menselijk. Er was iemand, die geen familie was, die ik niet eens kende, die gewoon interesse in mij had. Dat vond ik bijzonder. Ik had helemaal geen ervaring met goede gesprekken op dat moment. Maar hij keek gewoon met een begrijpende blik en gemeende interesse. Dat gaf mij de kans om echt mijn hart te luchten. Er was op dat moment zoveel met mij gebeurd en ik kon dat aan niemand kwijt. Maar ik kende Mar-

‘Brieven schrijven hielp ook, dat was therapie voor mij’ erover nadenken. Wat me ook geholpen heeft is geloof in mezelf, en in het goede. Ervan uitgaan dat je zelf niet slecht bent. Dat ik het niet verdiende en dat er dus wel wat beters uit zou komen. Dat heeft het een beetje dragelijk gemaakt. Hoop. Iedereen heeft hoop nodig. 'Ik was mijn hele jeugd al uitgekotst door iedereen. Door scholen, door de politie, door de helft van mijn familie. Ik was een fout jongetje, was niet gewenst bij de meeste vriendjes thuis. Toen ik in de gevangenis kwam was er niemand die echt om mij gaf, behalve mijn moeder en nog twee andere mensen in mijn familie. En ineens kwam er een man uit Nederland. Een hele nette man, een heer. Dat was Martien Agterberg (hij bezocht jarenlang als pastor Nederlandse gevangenen in Zuid-Amerika, red.) Martien zei: ‘ik zou heel graag met jou willen praten, sta je daar voor open?’ Ik kan me voorstellen dat heel veel mensen denken: een gesprek, dat stelt toch niets voor? Maar dat was voor mij op dat moment zoiets moois, zoiets menselijks. Het maakte

tien niet eens goed genoeg om me te schamen voor dingen die ik deed. Alles wat ik zei werd door hem geaccepteerd. Dat was voor mij een enorme opluchting. 'Hij kwam één keer in het half jaar. Ik keek uit naar die gesprekken. Hij nam contact op met mijn moeder, zoals hij had toegezegd. Ik was helemaal niet gewend dat mensen zich aan hun woord houden zonder dat ze daar zelf profijt bij hebben. Het gaf me ook een bepaalde verantwoordelijkheid, er was iemand die in me geloofde. Dus ik wilde graag dat als hij me na zes maanden weer zou zien, dat ik hem iets beters te vertellen had. Dat iemand geloofde dat ik het beter kon doen. Dat was voor mij heel belangrijk. Daarom praat ik er graag over, het is heel wezenlijk voor me. Hij heeft er uiteindelijk ook voor gezorgd dat het boek er kwam en hij nodigt me uit om in jeugdgevangenissen te komen praten. Nog iets dat ik nooit vergeet: toen ik eindelijk een baantje had gevonden op het strand, als ober, zat hij opeens op het terras. Dat heb ik enorm gewaardeerd. Dat was eigenlijk mijn nazorg.

Hoe heeft deze ervaring je leven veranderd? Ik denk dat het me een stuk sterker heeft gemaakt. Je wordt eigenlijk kapot gemaakt en nu heb je de kans om het te herstellen. Voor mijn gevoel ben ik er als winnaar uitgekomen. Ik heb het overwonnen, en toch weer allemaal op kunnen bouwen, ook al is er een hap uit mijn leven genomen. Ik denk bij alles, hoe klein ook: het is voor mij een lange weg geweest om daar te komen. Alles wat je dan bereikt is heel erg meegenomen. Daar kon ik trots op zijn omdat ik het niet van mezelf had verwacht. Je bent zo’n verschrikkelijke loser als je terugkomt. Je bent helemaal kapot, staat onderaan de maatschappelijke ladder. Mijn moeder zei tegen me: van jou wordt niets meer verwacht, dus alles wat je wel bereikt is mooi meegenomen. En als je op alle kleine dingen trots kunt zijn, dan heb je in no-time een heleboel dingen waar je trots op kunt zijn.' ■

Bibi en Castel

ontsnapping Op 18-jarige leeftijd belandt Castel, na een mislukte cocaïnesmokkel, in de gevangenis in de Dominicaanse Republiek. Het is er de hel op aarde. Er is geen eten voor wie geen geld heeft, geen medische zorg en het is er bovendien gewelddadig. Maar Castel is veroordeeld tot acht jaar. Toch weet hij het hoofd boven water te houden en zelfs vrienden te maken. Een advocaat belooft hem vrij te krijgen, maar dan moet zijn moeder wel een groot bedrag betalen. Ze leent het met moeite bij elkaar, maar de advocaat gaat er met het geld vandoor en Castel zat nog steeds vast. Uiteindelijk weet hij, met behulp van een vriend die hij in de gevangenis heeft leren kennen, te ontsnappen, en keert hij terug naar Nederland. Hij heeft dan twee-en-een-half jaar vastgezeten. In Nederland wordt zijn verhaal opgeschreven door Bibi Dumon Tak en verschijnt het boek ‘Latino King’. Het is nu tien jaar geleden dat Castel ontsnapte. Hij verkoopt elektrische scooters en zijn vriendin en hij verwachten een kindje.

comeback • nummer 4 • 2017

25


v r a ag e n a n t w oo r d

De rechtszitting De beroepsrechter leidt het onderzoek ter terechtzitting. De beroepsrechter is geen onderdeel van de jury. De leden van de jury hebben voorafgaand aan de zitting geen kennis van de zaak. De juryleden krijgen alleen een korte schriftelijke beschrijving van de zaak en de verdenking. De aanklager presenteert vervolgens zijn bewijzen en getuigen, waarna de verdediging het woord mag voeren, en kan reageren op het betoog van de aanklager. 10

'Hallo, ik ben in afwachting van mijn strafzaak in eerste aanleg in Schotland. Van medegedetineerden heb ik begrepen dat Schotland gebruik maakt van juryrechtspraak. Klopt dit? En zo ja, kunnen jullie mij uitleggen hoe de juryrechtspraak werkt?'

I

n het Schotse strafrechtsysteem wordt gebruik gemaakt van juryrechtspraak. 1 De Schotse samenleving ziet juryrechtspraak als de kern van het strafrechtstelsel. Zij hechten er belang aan dat schuld of onschuld wordt bepaald door medeburgers onafhankelijk van klassen, culturen en beroepen.2 Kortgezegd bepaalt de politie of de Crown Office and Procurator Fiscal Service (hierna: COPFS) of een zaak vervolgd wordt of niet. De COPFS bepaalt vervolgens welke rechtbank over de zaak zal beslissen. Schotland zelf kent drie verschillende soorten rechtbanken; the High Court, the Sheriff Courts en de Justice of the Peace Courts. In sommige gevallen kan the UK Supreme Court ook betrokken raken.3 Voordat een zitting plaatsvindt wordt de verdachte eerst gevraagd of hij bekent of niet. Indien hij bekent dan zal er geen verdere rechtsgang bewandeld worden en komt er direct een vonnis. Wanneer een verdachte niet bekent dan komt er een rechtszaak. De verdachte kan op elk moment in de procedure nog wijzigen naar een bekennende verklaring.4 Schotland kent twee procedures waarbinnen een verdachte kan worden be-

26

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017

recht; de solemn en de summary procedure. Bij een solemn procedure gaat het om zeer ernstige strafbare feiten. De verdachte wordt dan berecht in een Sheriff court of in een High Court. Bij deze procedure is altijd een jury aanwezig.5 Een verdachte heeft hierbij niet het recht om een jury te kiezen.6 Bij een summary procedure gaat het om lichtere strafbare feiten, die uiteindelijk wel behandeld kunnen worden in een Sheriff of High Court.7 Samenstellen van de jury De Schotse jury bestaat uit 15 personen en een jury kan alleen tot een schuldig verklaring komen wanneer op zijn minst 8 juryleden hebben bepaald dat er sprake is van schuld zonder gerede twijfel.8 Indien een jurylid verhinderd is dan geldt er een minimum van 12 juryleden. De samenstelling wordt gemaakt door de Scottish Court Service, zij maken deel uit van de Schotse regering. Een ieder boven de leeftijd van 65 jaar en een ieder die werkzaam is binnen het justitiële systeem in Schotland is wettelijk uitgesloten voor jurydiensten. Tevens kunnen personen uitgesloten worden wanneer: zij eerder veroordeeld zijn tot een gevangenisstraf van 5 jaar of langer; wanneer zij een gedeeltelijke gevangenisstraf hebben volbracht (min-

Totstandkoming vonnis Een rechter beslist bij de totstandkoming over de rechtsvragen en de jury beslist over de feitelijke vragen. Dit betekent dat de rechter bepaalt hoe een bepaalde wettelijke regel moet worden uitgelegd of in welk juridisch kader feiten en omstandigheden van die zaak moeten worden geplaatst. De jury stelt vast wat de feitelijke toedracht was van het geval in die zaak, dus simpel gezegd waar de zaak om gaat.11 De rechter toetst de aanklacht en toetst of deze bewezen kan worden en bekijkt of de gedraging een strafbaar feit oplevert. De jury gaat onder andere over de betrouwbaarheid van getuigen.12 Indien de rechter door de verdediging wordt overtuigd dat de aanklager niet voldoende bewijs heeft, dan kan hij de verdachte direct vrij spreken. De jury doet dan in zijn geheel geen uitspraak.13 Een jury kan tot drie uitspraken komen; schuldig, onschuldig of niet bewezen. Schuldig en onschuldig wijzen zichzelf, niet bewezen is een uitspraak die men alleen kent in Schotland. Dit betekent dat de jury wel gelooft dat de verdachte het strafbare feit heeft gepleegd, maar dat zij niet over voldoende bewijsmateriaal beschikken om de verdachte schuldig te bevinden. Zowel bij niet bewezen als bij onschuldig zijn de gevolgen dat de verdachte in vrijheid wordt gesteld.14 ■

Rachel Imamkhan & Marieke Paijens stichting prisonlaw

1 Artikel 88 tot en met 90 van Criminal Procedure (Scotland) Act 1995 (http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1995/46/contents)t • 2 The Scottish Government, The Modern Scottish Jury in Criminal Trials, Published by the Scottish Government, September, 2008 (ISBN: 978-0-7559-5734-7)t • 3 The Scottish Centre for Crime & Justice Research, Scottish Criminal Justice System, University of Glasgowt • 4 The Scottish Centre for Crime & Justice Research, Scottish Criminal Justice System, University of Glasgowt • 5 The Scottish Centre for Crime & Justice Research, Scottish Criminal Justice System, University of Glasgowt • 6 Prof. mr. Th.A. de Roos, Is de invoering van lekenrechtspraak in de Nederlandse strafrechtspleging gewenst?, November 2006, Universiteit van Tilburg, Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Departement Strafrechtswetenschappent • 7 The Scottish Centre for Crime & Justice Research, Scottish Criminal Justice System, University of Glasgowt • 8 The Scottish Government, The Modern Scottish Jury in Criminal Trials, Published by the Scottish Government, September, 2008 (ISBN: 978-0-7559-5734-7)t • 9 The Scottish Government, The Modern Scottish Jury in Criminal Trials, Published by the Scottish Government, September, 2008 (ISBN: 978-0-7559-5734-7)t • 10 Prof. mr. Th.A. de Roos, Is de invoering van lekenrechtspraak in de Nederlandse strafrechtspleging gewenst?, November 2006, Universiteit van Tilburg, Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Departement Strafrechtswetenschappent • 11 The Scottish Centre for Crime & Justice Research, Scottish Criminal Justice System, University of Glasgowt • 12 Prof. mr. Th.A. de Roos, Is de invoering van lekenrechtspraak in de Nederlandse strafrechtspleging gewenst?, November 2006, Universiteit van Tilburg, Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Departement Strafrechtswetenschappent • 13 Prof. mr. Th.A. de Roos, Is de invoering van lekenrechtspraak in de Nederlandse strafrechtspleging gewenst?, November 2006, Universiteit van Tilburg, Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Departement Strafrechtswetenschappent • 14 The Scottish Centre for Crime & Justice Research, Scottish Criminal Justice System, University of Glasgow.

Juryrechtspraak in Schotland

stens 3 maanden); wanneer zij veroordeeld zijn tot een proeftijd; wanneer zij een verslaving hebben of wanneer zij op borgtocht vrij zijn. Dan zijn er nog personen die naar aanleiding van hun beroep geen jurydiensten hoeven te verlenen, hierbij kan gedacht worden aan personen in het leger, parlementariërs, artsen en geestelijken. 9


brieven

IN comeback IS RUIMTE OM BRIEVEN TE PLAATSEN. Bedenk wel of plaatsing gevolgen voor je kan hebben. We proberen het in te schatten, maar jij weet het zelf het best. Ook kunnen we niet altijd alle brieven en gedichten plaatsen. Soms worden ze doorgeschoven naar een volgend nummer. Nooit zullen we er een van ouder dan een jaar plaatsen. Brieven, die erg lang zijn kunnen worden ingekort. ALS JE EEN OPROEP PLAATST OM TE REAGEREN EN JE VOEGT JE ADRES TOE, DAN VERVANGEN WIJ JOUW ADRES DOOR DE TEKST: (Adres bekend bij Epafras). ALS IEMAND DAN WIL REAGEREN KAN HIJ OF ZIJ DIE REACTIE OPSTUREN NAAR EPAFRAS EN WIJ STUREN DIE DAN DOOR. ZO BLIJFT JE PRIVACY BETER BESCHERMD.

Oproep aan lezers Uit het oog uit het hart? Niet bij ons. In de Comeback maken we graag ruimte voor jullie verhalen en jullie ervaringen. Schrijf ons een brief en laat van je horen! Laat ons weten hoe je leven in de gevangenis eruit ziet. Hoe je je staande houdt. Of juist niet. Hoe je dag eruitziet. Heb je een vraag over je situatie? Juridisch of persoonlijk? Wij leggen jouw vraag voor aan specialisten. Dat kan anoniem. Of wil je graag contact met andere mensen die vast zitten? Stuur ons een brief met jouw verhaal. Dus: schrijf ons en deel je verhaal met alle andere Nederlandse mannen en vrouwen die vast zitten!

De motvlinder Gisteren vloog er een motvlinder mijn cel binnen Hij/zij vloog door het openstaande raam, regelrecht tegen de lamp Ik dacht gelijk: wat moet je? Ik heb hier al twee kleine spinnen, een slak in het raamkozijn en fruitvliegjes. Het lijkt wel een insectenkamer. Het klinkt misschien gek, maar dankzij die insecten voel ik mij niet zo alleen. Daarom besloot ik om de motvlinder ook maar te houwen. Ik opende vlug mijn tweede raam en dacht: misschien komt er nog een. Want dan voer ik hen oude sokken en kunnen ze met elkaar trouwen. Kom, ik grijp een shirt en scheur het in stukken en maak voor hen een hut. Zou toch moeten kunnen, of denkt u dat het beter is van niet? Twee motten hebben ‘Oude Doris’ zijn oude jas wel mooi verpest 'Er zitten twee motten in mijn oude Jas!' Wat een geweldig lied. Plotseling schoot mij de ironie van het hele gebeuren te binnen. Ik zoek motten in de gevangenis, ben ik eindelijk gek geworden? De mot vloog tegen de lamp en ik liep er tegen. Iets anders kan ik niet verzinnen. Ik heb een dierentuin van insecten in mijn cel en ik voer ze fruit van lege borden. Beeld u dit eens in. Ik zoek mot in de gevangenis. Zie de fruitvliegjes vliegen, de slak kruipt met een slakkengang door het kozijn. Ik zie de spinnen spinnen en ik geniet van dit aanblik. Zie dit liever dan televisie. Nee, ik zit niet te liegen. Ach ja, lieve mensen, alles komt wel goed als we buiten zijn, niet binnen. Houd goede moed, blijf lachen, vertrouw op jezelf en op God. En als je net als mij mot wilt zoeken in de gevangenis, gewoon doen! Op een dag zijn wij weer vrij, dat is een feit. Tot die dag, probeer optimistisch te blijven. Dit was Joep Meloen. P.S. Mottenballen bestaan niet. Ik heb gekeken, maar motten hebben geen ballen. Punt uit.

J•

engeland

comeback • nummer 4 • 2017

27


brieven

een ander soort vluchteling Dit is mijn Schots avontuur. In 2014 ben ik opgepakt in Schotland voor import, export en productie van Class B drugs. Ook werden er een paar XTC pillen in mijn huis gevonden. Ik had een bedrijf met een collega waar we Research Chemicals verkochten. In de volksmond ook wel bekend als Legal Highs. Een van de producten was illegaal geworden in Schotland en dit was een probleem. Hierop besloot ik naar Spanje te verhuizen, maar daar is het nooit van gekomen. In mei 2014 had ik een huiszoeking en toen werd ik opgepakt. Een maand ongeveer, voordat ik van plan was te verhuizen. Na drie dagen politiebureau, werd ik naar de Low Moss gevangenis gebracht voor voorarrest. Hier heb ik een maand gezeten en toen kreeg ik 'bail'. Dat is vrij zijn onder voorwaarden tot de rechtszaak. Mijn voorwaarden waren onder andere: het inleveren van mijn paspoort, elke vrijdag melden en nog een paar dingen die ik niet meer weet. In de tijd van bail werd ik echt lastig gevallen door de politie, doordat ze me aan het observeren waren en na twee maanden kon ik er niet meer tegen. Dus ik besloot terug te gaan naar Nederland. Dit is gelukt na moeilijk doen met bus en rijbewijs, die ik gelukkig nog wel had. Vanaf dat moment was ik in principe voortvluchtig. Toen ik eigenlijk de rechtszaak had in Schotland, ben ik naar Frankrijk gevlucht voor een maand, omdat ik verwachtte dat er wel huiszoeking kwam in Nederland. Dit is nooit gebeurd en dus ben ik na een maand terug gegaan. En toen net voor kerst in 2015, toen ik net terug kwam van zwemmen en ik besloot naar huis te lopen, in plaats van een taxi te nemen… dat was een domme keus. Het was koud en ik had mijn capuchon op. En toen werd ik aangehouden omdat ik er verdacht uitzag. Ik moest laten zien wat ik in mijn tas had en vervolgens wilde degene ook nog mijn legitimatie zien. Toen was het duidelijk voor mij, dat was het dan. Op naar de gevangenis in Nederland voor uitlevering. Ik werd naar P.I. de Zwaag gebracht. Een dag later ben ik vanuit die plek de uitlevering gaan aanvechten. Dit is altijd aan te raden. Je hebt namelijk de keus voor de korte procedure of de lange procedure. Als je de korte kiest, verlies je al je rechten. In mijn geval waren niet alle producten op dat moment verbonden in Nederland. Dat betekende dus dat ik niet voor alle eisen kon worden uitgeleverd. Bepaalde eisen vervielen direct van mijn aanklacht, omdat er geen dubbele strafbaarheid op stond. Dat betekent dat het dus ook strafbaar in Nederland is. Uiteindelijk is er besloten dat ik wel uitgeleverd moet worden, maar dat dit viel onder de WETS met terugkeergarantie. Dit ging later een heel belangrijk punt worden. Eenmaal in Schotland ben ik veroordeeld voor 3 van de 15 feiten tot 6 jaar in de High Court. Later is in hoger beroep door de Supreme Court de straf verlaagd tot vier jaar. Mijn medeverdachte kreeg drie jaar. Als je minder dan vier jaar moet, dan hoef je in dit land maar de helft. Maar doe je 4 jaar of meer, dan krijg je zes maanden korting op je straf. Dit is veranderd sinds 2016, voorheen was het tweederde uitzitten. Een paar maanden geleden ben ik het papierwerk gestart om mijn straf verder in Nederland uit te zitten. Hopelijk ga ik snel naar Nederland, want daar hoef ik sowieso maar tweederde uit te zitten. Maar ik kreeg van het IOS een informatiepakket toegestuurd over de WETS en daarin stond dat ze in Nederland de zaak opnieuw gaan bekijken. Dit betekent waarschijnlijk dat, zodra ik die zaak in Nederland heb gehad, ik weer een vrij man ben. Nederland is een stuk relaxter qua wetgeving. Mocht je zelf in dezelfde situatie zitten, dan raad ik je aan om dezelfde stappen te nemen die ik heb gezet. Zorg dat je gebruik kunt maken van de Nederlandse WETS procedure met als voorwaarde straf omzetten naar Nederlandse eis als je terug gaat. Heb je meer dan 4 jaar? Vraag ‘repatriation’ aan (straf uitzitten in eigen land). Heb je minder, blijf dan lekker zitten en doe de helft. Dan kan je mogelijk ook nog gebruik maken van de lokale regels voor ERS (Early Removal Scheme) en krijg je nog eens tot 180 dagen korting op je straf. Drie jaar wordt zo 1 jaar. En neem per post contact op met het IOS in Den Haag, zodat zij een dossier over je aanmaken en aan de Schotse autoriteiten je gegevens kunnen vragen. Dit zal je proces een stuk sneller laten gaan. Verder is de Schotse lik niet zo erg. Je kunt hier elke dag naar de gym. Zelf ga ik vijf dagen in de week. Je kunt hier educatie volgen en je kunt er zelfs leren muziek te produceren. Ik ga vijf dagen per week naar school, zodat ik niet veel hoef te werken. Je kunt beter slimmer worden in de bak dan geld verdienen voor de gevangenis. Je hebt alleen weinig mogelijkheden om zelf te koken, helaas. Maar je kan wel elke dag kiezen uit drie verschillende maaltijden. Die worden in een grote keuken dezelfde dag gemaakt, dus wat dat betreft heb je beter bajesvoedsel in Schotland dan in Nederland. In Nederland krijg je een zwarte bak met rotzooi, waar je waarschijnlijk ziek van wordt als je dat teveel eet. Dit was mijn verhaal en mijn tips. Gedraag je verder en de mazzel!

M•

28

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017

schotland


brieven

voor yentel Jij hebt nu een heel mooi leven Een die ik jou nooit zou kunnen schenken Het spijt mij dat ik jou niets anders dan leven heb kunnen geven Maar weet dat ik elke dag aan jou blijf denken Ik heb jou nooit kunnen houden in mijn armen Jij hebt mij nooit gezien of gekend Maar ik zie jou opgroeien vanuit achter de schermen En ik ben voor eeuwig trots op de persoon die jij bent Ik zal het nooit goed kunnen maken voor alle verloren tijd Wanneer jij dit leest, ben je niet meer klein Maar weet dat ik van jou houd, voor altijd En voor eeuwig jouw liefdevolle vader zal zijn. J.G. • suriname

Aandacht en waardering Wat een inzet van jullie om gedetineerden van alles op de hoogte te houden met wat er zoal afspeelt binnen en buiten de gevangenis. Zowel in het binnen en buitenland. Zo heb ik vandaag weer een blad Comeback van jullie ontvangen en lees deze met veel plezier door. Ik bespreek de leeservaring ook met andere gedetineerden. Veel mensen, of liever gezegd 99 procent spreekt hier geen Nederlands. Maar ze vinden het prettig om te weten hoe het er in andere gevangenissen aan toe gaat en dat ze eigenlijk hier nog niet zo heel slecht aan toe zijn. Het zet ze ook aan het denken om toch wat aandacht en waardering te tonen voor wat ze hier hebben en dat ze daar anders mee kunnen omgaan. Niet zozeer de nieuwkomers, maar wel de gevangenen met een langere straf. Zelf ben ik nu bijna 7 jaar hier met een strafoplegging van 12 jaar. Zoals het nu is kom ik mogelijkerwijs binnenkort vrij, weliswaar conditioneel met eventueel een enkelband. Als gedetineerde in Frankrijk heb je weinig mogelijkheden, maar van die mogelijkheden die er zijn moet je gebruik maken en doorzetten. De SPIP (Service Pénitentiaire d'Insertion et de Probation) is een belangrijke afdeling en contact voor je. Zij komen je in veel dingen helpen en bijstaan gedurende je detentie. Op advies van hen heb ik een aanvraag ingediend (CNE – Centre National Evaluation) dat kan leiden tot strafvermindering. Die kun je alleen aanvragen na je veroordeling. Wat houdt CNE in? Het is een speciale ingerichte gevangenis die met een kleine groep gevangenen te werk gaan. Daar is veel personeel voor aangesteld om je daar door dit proces en onderzoek heen te helpen. Je krijgt een cel toegewezen met alles wat je nodig hebt. Alleen voor de TV moet je voor die zes weken zo’n vijftien euro betalen. Heb je geen geld, dan kan je een bijstand aanvraag invullen tot een maximum van 50 euro per maand. Al deze papieren worden meteen aan je gegeven, plus een code om te kunnen bellen. Je krijgt een dokters- of gezondheidsonderzoek. Als je iets mankeert, moet je dat aangeven en dan wordt daar rekening mee gehouden. Medicijnen worden daarvoor een keer per week verstrekt, ook de tandzorg wordt geregeld. Vervolgens krijg je een interview met de persoon waar je zes weken lang mee gaat werken. Je hebt toegang tot de gymzaal en ook kun je buiten op een plaats sporten. Er zijn daarnaast binnen activiteiten, zoals schilderen en tekenen. De bewakers zijn heel vriendelijk en behulpzaam. Wanneer ze geen antwoord op je vraag weten, doen ze navraag bij hun chef. Dan begint de CNE. Er wordt een rapport van je samengesteld, gebaseerd op je verleden. Er wordt geen oordeel gevormd over waarom je hier bent, maar ze kijken wat je voor de samenleving kunt betekenen als je weer vrij bent. Dat is hun uitgangspunt. Mocht je een vertaler nodig hebben, dan wordt die aangewezen en degenen is in de meeste gevallen aanwezig. Dit rapport wordt met je doorgenomen, mocht je hier en daar wat willen wijzigen. Daarna gaat het naar de ‘Juge de application des peins’. Het rapport is nodig om een vervroegde vrijlating aan te vragen. Het kan een positieve wending geven aan je gevangenschap. Een CNE-rapport wordt op prijs gesteld door de ‘juge’. Het geeft aan dat je jezelf bloot wilt geven en aan de toekomst wilt werken. Alles gaat heel gemoedelijk en rustig, en in mijn geval betekent het ook dat ik even weg ben uit de andere gevangenis en dat is ook prettig. Hierna ga ik weer terug en wacht ik het verloop af. Het is verstandig om je advocaat hiervan op de hoogte te brengen. Deze kan dan het rapport direct opvragen en in werking stellen voor je, wat een sneller verloop kan opleveren. Goed, ik heb jullie wat van de CNE verteld en ik hoop dat het een aanvulling is voor andere gedetineerden in Frankrijk. Met een vriendelijke groet, M.L.G. • frankrijk

comeback • nummer 4 • 2017

29


brieven

het vlammetje Zondagmorgen in de kerk, ik zat naar een brandende kaars te kijken Vrolijk danst het vlammetje op het ritme van de wind, heen en weer, heen en weer, heen en weer. Het vlammetje danste, huppelde en sprong. Het begon op een tango te dansen. Ik werd kalm en rustig en genoot van de ontspannen sfeer. Het kaarsje brandde vurig en werd korter en het lontje werd langer. ‘Mijn’ vlammetje kroop langzaam via het lontje naar beneden. Langer en langer werd het lontje, het krulde op. Het kaarsje was nu zo kort, dat het vlammetje op de kandelaar was gekropen. Het kaarsje was enkel nog een beetje was wat op een kandelaarschotel droop. Ons vlammetje daarentegen was groter en vuriger dan ooit. Vrolijk bleef het vlammetje dansen, het was net of het riep: Ik leef! Het kaarsje was weg, het lontje zwart, verkoold en berooid. Het kwartje viel! Wil je gelukkig worden? Dan moet je zorgen dat je een vlam bent. Door vrijelijk te dansen en te spelen kun je je medemens verwarmen tot er een eind aan je straf komt. Want eenmaal is het tranendal voorbij. De vrijheid lonkt, nieuwe uitdagingen, en het geschreeuw van verdriet is verdwenen. In de bijbel staat geschreven dat je je lichtje moet laten schijnen. Je mag het niet verstoppen onder een korenmaat of een emmer. Je lichtje laten schijnen geeft anderen en jouw kracht, en laat zorgen verdwijnen. Ik weet dat voor iedereen een blijde dag in het verschiet ligt. God heeft ons geen kalme reis beloofd, maar wel een behouden aankomst. Zo staat het in de bijbel geschreven, of je nu gelovig bent of niet. Blijf daarom hoop houden en blijf vlammen en blijf vurig. Treurig worden is het stomst. Eenmaal komt jouw dag, de dag dat lachen en geluk een einde maakt aan je verdriet.

J•

engeland

tips Allereerst bedankt voor jullie geweldige blad Comeback dat ons, gedetineerden in het buitenland, moed, raad en een gevoel van contact geeft met Nederland. In een woord: Top!! En dan nog eens extra bedankt voor het plaatsen van mijn hoop en wanhoop, mijn gedachtenspinsels en tips, waar hopelijk anderen weer baat bij kunnen hebben. Ik zal weer wat materiaal bijsluiten. tip 1 Hier zie ik veel gedetineerden hun koffie rechtstreeks in een kop of mok doen en daar schenken ze dan heet water op. Wat natuurlijk een hoop koffieprut geeft, zowel in je mond als ook in je mok. Het is een oplossing als je van een oud T-shirt een mouw met dubbele (holle) zoom afknipt en daar een ‘zakje’ van maakt. Knip of snij een lampje van 15 cm bij 8 of 10 cm. Rijg door de holle zoom een stevig touwtje. Vouw dan de lap dubbel en naai de zaaikanten en onderkant stevig vast. Leg een losse knoop in het touwtje en knoop dan de uiteinden stevig vast. Doe de gemalen koffie in je koffiefilter en laat dit met het water koken en je hebt geen last meer van koffieprut. Trek uiteraard het touwtje stevig vast om de gemalen koffie in het zakje te houden. Spoel na gebruik je filter goed uit en hang het te drogen om schimmelvorming te voorkomen. tip 2 Zelf augurken, zoetzure paprika, uien en knoflook inmaken: neem een goed afsluitbare glazen pot en spoel deze om met kokend water. Neem een gelijke hoeveelheid azijn en water en doe daar een flinke lepel zout en suiker bij. Snij komkommer, paprika, ui naar wens klein (schijfjes/reepjes), voeg eventueel wat knoflooktenen en kruiden na smaak toe. Laat minstens 3 tot 4 dagen staan voor gebruik. Vul iedere keer gewoon bij. Hou je van pittig, doe er ook Spaanse peper (chili) bij. Let op: in sommige landen moet je azijn voor gebruik verdunnen (hier 1 op 4). Let goed op de verpakking of vraag iemand die de taal spreekt. Sterkte allemaal en hou vol!

D

30

• roemenië

co m e b ac k • n u m m e r 4 • 2 017


brieven

OPROEP Wil je bezoek van Epafras? Laat dit dan aan ons zo snel mogelijk weten met behulp van de portovrije envelop! Zo blijven we op de hoogte van je meest actuele verblijfplaats en komen ook na een overplaatsing brieven en Comeback op het juiste adres.

De beste wen

sen voor 201 8 k redactie

d e c o m e b ac

de bajesagenda

De bajesagenda bestaat ruim 30 jaar. Rond de kerstdagen krijgen twintig tot dertigduizend gedetineerden dit bijzonder boekje, dat meer is dan alleen een agenda. 'We maken de bajesagenda samen met gevangenen', vertelt Jolanda Kromhout van Ark Mission. 'Ze sturen ons gedichten, gebeden en andere teksten die hen aanspreken, om andere gevangenen te bemoedigen.' Daarnaast zorgen de verhalen ook voor veel herkenning. De gedichten laten snel zien hoe zwaar het leven in detentie kan zijn. 'Het is opvallend hoe persoonlijk de verhalen zijn. Je proeft de pijn; het verdriet en het gemis van de familie. Of het klemzitten, niet weten hoe het verder moet. Het zijn misschien geen echte dichters, maar de gedichten zijn wel hartsverhalen. Ik weet zeker dat andere gevangenen zich daarin zullen herkennen.' Ruim dertig jaar geleden verscheen de eerste bajesagenda, opgezet vanuit Ark Mission met het Justitie Pastoraat. 'We wilden de betrokkenheid met gevangenen vergroten en dit bleek een hele goede manier te zijn.' Bijna een miljoen bajesagenda’s zijn in deze jaren gedrukt. 'Voor een agenda ongehoord', zegt ze. De agenda komt in 23 gevangenissen in Nederland terecht en ook wordt het boekje verspreid via Stichting Epafras en Exodus. In elke agenda staat naast de gedichten onder meer verhalen van gedetineerden, kun je in vijftien verschillende talen leren bidden, en vind je belangrijke adressen voor als je gevangen zit. Ook zit er een losse hoes bij, waar je bijvoorbeeld foto’s van de familie in kunt doen, of bijzondere knipsels die je wilt bewaren. Opvallend is ook dat er 20 lege pagina’s in zitten voor notities. 'Dat is heel bewust gedaan, omdat gedetineerden ons dat vroegen', vertelt Jolanda. 'Deze agenda wordt gebruikt om afspraken op te schrijven, met bijvoorbeeld familie of begeleiders. Maar ze schrijven er ook belangrijke gebeurtenissen in, zoals dat hun kind moet afzwemmen of een toets heeft.' De agenda is het enige dat de gevangenen met zich mee mogen dragen als ze de cel uit gaan. 'Je had ook gedichten in een boekje kunnen drukken, maar een agenda gebruik je het hele jaar. Het wordt een soort dagboek.'

Wil je corresponderen? Dat kan met gedetineerden in buitenland en binnenland, maar ook met vrijwilligers in Nederland. Zij kunnen je op de hoogte houden van wat er zoal speelt in de Nederlandse samenleving. Vraag bij Epafras een formulier aan om je aan te melden. Wil je meedoen aan het Kindercadeauproject? Dat is mogelijk voor eigen kinderen tot en met 12 jaar die in Nederland wonen. Geef dan ook contactadres, geboortedata en eventueel telefoonnummer door, zodat toestemming gevraagd kan worden. Wil je een bijbel ontvangen? Het toezenden van een bijbel en lectuur is aan regels gebonden. In Frankrijk wordt lectuur alleen toegelaten als daar toestemming voor is gevraagd en gekregen. Voor Spanje, en in mindere mate voor Engeland, geldt dat pakketjes retour gezonden worden. Als je gevangen zit in een van deze landen en lectuur wilt ontvangen, informeer ons dan als je een andere manier hebt gevonden voor ontvangst. Voor gedetineerden in Duitsland proberen wij bij een aanvraag voor een bijbel de lokale geestelijk verzorger in te schakelen om toegang tot jou te krijgen. Heb je tips voor gedetineerden, reacties, verhalen of gedichten? Brieven worden vertrouwelijk behandeld. Is jouw verhaal bestemd voor publicatie in Comeback, geef dit dan uitdrukkelijk aan. Bij dit nummer vind je een portovrije envelop. [Deze envelop is alleen bedoeld voor post voor Epafras of familie, niet voor post voor Reclassering of PrisonLAW.] Je kunt schrijven naar:

Antwoordnummer C.C.R.I. 9804 3500 ZJ Utrecht the netherlands

comeback • nummer 4 • 2017

31


ac h t e r o p

column

Reynaldo Adames

Binnen of buiten Dit jaar zou ik wel weer eens in de gevangenis de kerstdagen willen vieren. Een gekke gedachte, als je je bedenkt dat ik, toen ik binnen zat, niets liever zou willen dan buiten zijn. Met mijn geliefden, en genietend van de vrijheden. Maar nu, met de ervaringen van de afgelopen kerstdagen, zie ik het verschil tussen binnen en buiten de muren. Buiten zit iedereen ‘gezellig samen’, allemaal in hun telefoon gedoken. De gesprekken die wel gevoerd worden, zijn oppervlakkig en de meesten hebben straks alweer de volgende afspraak. Maar binnen, binnen is het anders met kerst. Het gemis is groot, dat zeker. En het liefst wil je natuurlijk gewoon de feestdagen met je familieleden buiten zijn, de fysieke aanwezigheid is zo belangrijk. Saamhorigheid En toch zou ik dit jaar kerst binnen willen vieren. Elk kaarsje die in het stiltecentrum aangestoken wordt, gaat gepaard met een diep gedachte naar onze dierbaren. We koesteren ze en we bidden voor ze. De kerstkaarten worden vol enthousiasme ontvangen en zeggen veel meer dan alleen ‘fijne feestdagen’: ze ruiken anders en ze weten toch nog vreugde te brengen binnen de muren. De kerstkaarten van vele kinderen die simpele dingen zeggen als ‘Meneer, doe uw best en u bent snel weer buiten’ brengen een glimlach op je gezicht. Binnen kook je en eet je samen met lotgenoten, medegedetineerden die toch nog elkaar door deze periode heen trekken. Die saamhorigheid mis ik. Ik kan me nog herinneren hoe een medegedetineerde en ik een kerstballetje hadden gejat uit het stiltecentrum om toch nog een beetje kerst op cel te hebben.

nooit zou doen. En dan zie je de dankbaarheid. Dankbaarheid voor wat er wél is. Gebruik maken van de middelen die er wél zijn. En het beste proberen te maken met de mensen die er wél zijn. En is er geen geld voor een gevulde kalkoen, dan eten we een gevulde kip! Buiten doe je dat niet, een gevulde kip met kerst is not done! Samen De regel in de gevangenis is: je komt alleen en je gaat alleen. Maar met kerst zit je samen, terwijl het buiten zo moeilijk is om samen te zijn. En nee, ik heb geen bajesdrang. Ik mis kerst, kerstmis, ik mis de ‘Home Alone-achtige’ kerst. Ik mis de liederen die de vrijwilligers kwamen zingen in het stiltecentrum. En over vrijwilligers gesproken, dat biedt een kans. Ik ga me aanmelden om met kerst mee te zingen, mee te bidden, samen een kaarsje aansteken en die warme omarming te geven die ik zelf zo vaak van vrijwilligers heb ontvangen. Dus ook ik vier kerst dit jaar in de bajes!

Dankbaarheid Ik was laatst bij een vriendin van mij en we aten macaroni-lasagne. Ik had nooit gehoord van een macaroni-lasagne, dus ik vroeg hoe dat zo kwam. Toen vertelde ze dat haar vriend, die ook vast heeft gezeten, nooit resten van de vorige dag weggegooide; een eigenschap die hij meenam uit de bajes. Zij zou het hebben weggegooid. Zelfs ik merk vaak hoe ik dingen vanuit de bajes naar buiten heb meegenomen. Dingen die ik vroeger

de rechter

Reynaldo Adames heeft een lange weg afgelegd. Van dader naar iemand die in gevangenissen zijn eigen verhaal vertelt. Het verhaal dat het weer goed kan komen. Als je maar de confrontatie durft aan te gaan.

jesse van muylwijck

Profile for Arjen Duijts

Comeback4 2017  

Comeback4 2017  

Advertisement