Issuu on Google+

“We hebben gevochten voor het asfalt”

Secret Operation 610 De mobiele werkruimte die RAAAF voor de voormalige militaire luchthaven Soesterberg heeft ontworpen, illustreert goed hoe het bureau zijn visie in de praktijk brengt. Het bureau was in eerste instantie gevraagd om een meubelstuk te maken voor een van de monumentale bunkers langs de landingsbaan. Rietveld: “Maar we vinden het belangrijk om vanuit een fascinatie te werken en zetten een opdracht graag naar onze hand.” Hier waren de ontwerpers gefascineerd door het Koude Oorlog-verleden van de luchthaven, toen er een zweem van geheimzinnigheid rond de basis hing en er Amerikaanse F15 straaljagers in de 64 — architectenweb

Het leegstaand overheidsvastgoed zou wat betreft RAAAF (Rietveld Architecture Art Affordences) ingezet moeten worden om de creatieve bedrijvigheid in ons land extra (denk)ruimte te geven. Via een strategische interventie op de voormalige militaire luchthaven Soesterberg laat het bureau zien hoe bestaand vastgoed voor dergelijke bedrijven geopend kan worden. — tekst Michiel van Raaij

bunkers geparkeerd stonden. Wellicht ook geïnspireerd door het tijdelijke gebruik van Tempelhof in Berlijn zag het bureau allerlei mogelijkheden voor de 3 km lange landingsbaan. Als onderdeel van de gemeentelijke en provinciale plannen om de luchthaven te transformeren tot een natuurgebied dreigden delen van de landingsbaan echter verwijderd te worden. Denkend vanuit de mogelijkheden om deze leegstand in te zetten om een van de topsectoren te stimuleren, ontstond het idee om van Soestenberg een testing ground te maken voor de luchtvaart van de toekomst. “Antony Fokker testte op deze plek ooit zijn eerste ontwerpen”, vertelt Rietveld enthousiast. “Hoe geweldig zou het zijn als de opleiding Lucht- en Ruimtevaarttechniek van de TU Delft, maar ook binnen- en buitenlandse luchtvaartbedrijven, hier milieuvriendelijke vliegtuigen zouden komen testen?” Juist dat soort luchtvaart, die uiteindelijk bijzonder stil en CO2-neutraal zou moeten worden, past in de ogen van RAAAF perfect bij het idee om van de luchthaven een natuurgebied te maken. Die twee ambities zouden elkaar juist kunnen versterken. Om die testing ground te kunnen realiseren, was het van belang dat de landingsbaan in tact zou blijven. “We hebben gevochten voor het asfalt en ons pleidooi kracht bijgezet door een machine te

ontwerpen die het asfalt nodig heeft om over het terrein te kunnen bewegen”, vertelt Rietveld. Secret Operation 610, zoals de mobiele sculptuur heet, kan vanuit zijn standplaats, Shelter 610, over twee rupsbanden en een zwenkwiel langzaam over het terrein rijden, van afstand bestuurd. Overal op het terrein kan de machine als inspirerende werkruimte ingezet worden. Voor overleggen kan een tafelblad uit het plafond naar beneden gehaald worden. De cockpit voorin de machine kan daarbij ook nog ingezet worden als controletoren voor testvluchten. “Gedurende het proces is de aanvankelijke scepsis bij de gemeenten en provincie over ons plan langzaam maar zeker verandert in een groot enthousiasme”, vertelt Rietveld trots. Het plan wordt nu stap voor stap door hen verder ontwikkeld. De realisatie van deze machine, die RAAAF samen met Studio Frank Havermans ontwierp en bouwde, speelt volgens Rietveld een belangrijke rol in dit proces. Een ‘strategische interventie’, noemt hij het graag. De machine vat het concept niet alleen samen, maar vormt ook al de eerste tastbare manifestatie ervan. Met Secret Operation 610 is de toekomst van de luchthaven als high tech testing ground al begonnen.

Vacancy Studies In de afgelopen jaren heeft RAAAF een heel eigen visie ontwikkeld op hoe leegstaand vastgoed door ontwerpers benaderd kan worden. Voor het bureau begon dat met zijn tentoonstelling Vacant NL op de Biënnale van Venetië in 2010 waarin het alle leegstaande gebouwen in Nederland in een grote maquette uit blauw schuim had verzameld. In verschillende projecten, zoals Bunker 599 en Pretty Vacant, maar ook zijn eigen tweejarige post-master opleiding aan het Sandberg Instituut in Amsterdam, heeft RAAAF zijn ontwerpend onderzoek naar leegstand kunnen doorzetten. Om de opgebouwde kennis hierover te delen

Foto links: Raymond Rutting; foto rechts: Michiel De Cleene

“Architecten, ontwerpers, kunstenaars en andere pioniers die hun eigen bureau of bedrijf starten, deden dat vaak in leegstaande gebouwen”, zegt architect Ronald Rietveld. Omdat veel bureaus ooit zijn begonnen in gekraakte gebouwen was het manifest ‘Kraken heeft Nederland vormgegeven’, dat in september 2009 in de Volkskrant werd gepubliceerd, door vele ontwerpers ondertekend. Tegenwoordig zitten veel startende bureaus antikraak. Of huren ze tijdelijk ruimte in gebouwen die wachten op renovatie of transformatie. Dergelijke goedkope ruimte is in de visie van Rietveld cruciaal voor creatieve bedrijvigheid: “Bij een overmaat van ruimte ga je groter denken. Dat is voor ons evident.” Daarnaast blijkt er ook in andere sectoren een veel grotere ruimtebehoefte dan gedacht, bijvoorbeeld voor jonge start-ups rondom universiteiten en andere kennisinstituten. Het bureau pleit er daarom voor de enorme hoeveelheid leegstaand overheidsvastgoed in Nederland in te zetten om bedrijven die binnen het topsectorenbeleid vallen – zoals hightech en life sciences – extra (denk)ruimte te geven. Het leegstaande erfgoed, dat in feite collectief bezit is, wordt dan ingezet op een manier die voor de maatschappij als geheel uiteindelijk het meeste oplevert.


Architectenweb magazine #6