Issuu on Google+

borderline

Š

van mourik vermeulen architecten


auteurs piet grouls anne harmsen marta lachowska rinus roelofsen

van mourik vermeulen architecten wassenaarseweg 32 2596 cj den haag telefoon 070 360 68 30 telefax 070 356 12 04 e-mail post@vmvarch.nl http://www.vmvarch.nl


inhoud inleiding

5

stedelijke herstructurering

7

verandering van programma

7

van individu naar collectief

9

arrangement en ceremonie contouren karakter

9 11 11

context

11

identiteit

13

programma

13

ambitie / potentie

15

grens tussen openbaar en privĂŠ

15

de afzonderlijke elementen

15

betekenis van het element

17

aard van het element

17

manifestatie van het element

17

identiteit van het element

17

positie van het element

17

strategie

21

projectanalyse

29

philippe gazeau - in het 19e arrondissement

31

delugan-meissl - opgetild rechtlijnig blok

35

S333 - gevouwen stadsblok

39

conclusie

43

de stad als verzameling van evenementen

43

het evenement vorobij aan de grap

45

Bijlage: BorderlineŠ

borderline

van mourik vermeulen architecten

49

3


inleiding Deze studie gaat over de zoektocht naar een middel dat kan worden ingezet om het debat te kunnen voeren over de collectieve identiteit van de gebouwde omgeving op een objectieve wijze, voorbij aan de vraag over mooi of lelijk. Hierbij ligt de nadruk op de overgangszone tussen openbaar en privĂŠ, met de vraag in hoeverre dit intermediair gezien kan worden als extra programma en hiermee in samenhang als toegevoegde waarde voor de stad ĂŠn de bewoner. Het gaat nadrukkelijk niet om het versieren van architectuur of het formuleren van een willekeurig imago, maar om het zoeken naar de samenhang tussen programma en identiteit; de samenhang tussen teken en betekenis. Het middel dat hiervoor wordt ingezet, is dat van een spel. Daarbij gaat het niet zozeer om het spel zelf, als wel om de items die hierdoor als vanzelfsprekend aan de orde komen. Het vraagstuk van de stedelijke herstructurering en de hiermee samenhangende transformatie van het woonprogramma vormde de directe aanleiding tot deze studie.

borderline

van mourik vermeulen architecten

5


stedelijke herstructurering De complexiteit van de opgave voor de Stedelijke herstructurering is sterk gerelateerd aan de plek in de stad. Vooroorlogs, naoorlogs, verouderde havens en industrie, binnenstedelijk, knooppunt openbaar vervoer, of landelijk gebied; al deze locaties kennen hun eigen complexiteiten. Geschiedenis, bevolkingssamenstelling, dichtheid, openbare ruimte, infrastructuur, werkgelegenheid, programma, schaal en identiteit zijn bepalend voor de aanpak en de oplossingsrichting, in samenhang met bijvoorbeeld investeringsbudget, planning, sociale context en politieke haalbaarheid. Herstructurering betekent vooral samenwerking tussen partijen, uitwisselen van ervaring en vooral geduld. De uiteenlopende belangen van individuele bewoners, burgerbelangengroepen, publieke en private partijen maken de dialoog noodzakelijk. Procesbeheersing als succesformule; de architectuur als bindmiddel om te komen tot een gedragen woonomgeving, als resultaat van een intensieve dialoog. De rol van de architect zou hierbij naast die van de vormgever, moeten liggen bij die van de creatieve denker. Deze rol kan hij vervullen indien hij vroeg in het traject betrokken wordt bij de ideevorming en strategiebepaling van een project. verandering van programma De operatie van de herstructurering heeft over het algemeen tot gevolg dat het aanwezige programma ingrijpend wijzigt; niet alleen inhoudelijk, maar ook in maat en schaal. De hoge dichtheid van de bestaande woningvoorraad laat veel van hetzelfde zien, vaak te klein van maat en niet voorzien van eigentijdse voorzieningen. De drijfveer van de politiek om het middeninkomen terug te krijgen in de stad leidt ertoe dat vervangende nieuwbouw te vaak gerealiseerd wordt in een te lage dichtheid, bij voorkeur in de vorm van rijtjeshuizen. Hiermee wordt voorbij gegaan aan de bestaande structuur en historische dichtheid van de wijk. Door de afname van het aantal bewoners neemt ook het draagvlak voor de stedelijke voorzieningen af. De aandacht voor de individuele consument vervaagt. Kleine veelkleurige ondernemers worden (ook onafhankelijk van de herstructurering) meer en meer weggedrukt door landelijk opererende winkelketens. Vervlakking in aanbod en identiteit is het gevolg. Dienstverlening wordt vervangen door zelfservice. Dit speelt de anonymisering in de kaart. De wijken zijn gerealiseerd op het moment dat de auto nog een ondergeschikte rol vervulde en de werkgelegenheid in de nabijheid van de woonomgeving te vinden was. De openbare ruimte is onder invloed van de substantiĂŤle toename van het autogebruik enorm onder druk komen te staan. Dit leidt er noodzakelijkerwijs toe dat de geparkeerde auto meer en meer gezien moet worden als een onderdeel van de architectonische opgave, eerder dan van de opgave voor de openbare ruimte.

borderline

van mourik vermeulen architecten

7


van individu naar collectief Het individueel vormgegeven rijtjeshuis combineert de kwaliteit van een volledig woonprogramma met de mogelijkheid tot een optimale individuele representatie. Deze woning representeert in feite alleen zichzelf, of zo men wil het imago van het gezin, waardoor de stad als collectief genegeerd wordt. Gericht op de vraag naar voldoende draagvlak voor collectieve voorzieningen voorziet deze typologie in een (te) lage dichtheid. Met het oog op de gewenste stedelijke milieudifferentiatie, in aanvulling op het gerealiseerde woonprogramma in de VINEXwijken, moet gezocht worden naar een typologie die een hoge dichtheid combineert met een hoogwaardige individuele woonkwaliteit, ofwel het collectieve woonblok. De kwaliteit van het collectieve woonblok is daarbij gebaseerd op de toegevoegde waarde die verkregen wordt door het realiseren van gemeenschappelijk programma dat individueel niet te realiseren is, door het ontbreken van een kritische dichtheid, de mogelijkheid tot het zorgvuldig vormgeven van de overgang van openbaar naar privé, het eenvoudig kunnen variëren in de maatvoering van de individuele woning met het oog op differentiatie van het woningaanbod en de potentie van de overtreffende trap van een collectieve identiteit. De ontbering van het rijtjeshuis zou op deze wijze in ruime mate gecompenseerd moeten worden. De kwaliteit van de individuele woonruimte zou in dit kader gebaseerd moeten zijn op een maximale flexibiliteit voor wat betreft de indeelbaarheid en aanpasbaarheid, gericht op het kunnen realiseren van het individuele woonprogramma als maatpak. Voorbij aan de specifieke kwaliteiten van de individuele woning, gaat het om de aanvullende collectieve kwaliteiten die gerealiseerd kunnen worden voor zowel de bewoner, als ook voor de stad en de verrijking van de persoonlijke ontmoeting dientengevolge. De plek die hiervoor het meest geschikt lijkt, is de overgangszone tussen openbaar en privé. arrangement en ceremonie Overgang van openbaar naar privé. De overgang van collectief naar individueel. De overgang van open naar besloten. Het gaat om meer dan een vanzelfsprekende route. Het is de opeenvolging van een aantal handelingen, bewegingen en het overschrijden van grenzen, waardoor de bewoner thuis komt, de bezoeker op bezoek komt en de buitenstaander zich buiten gesloten voelt. Het gaat over het gevoel dat ontstaat wanneer men een grens overschrijd, of men zich welkom acht, of slechts gezien wordt als toevallige voorbijganger.

borderline

van mourik vermeulen architecten

9


ver weg

rustig laag

verbonden dicht bevolkt

actief

panorama

bereikbaar uitzonderlijk hoog

speciďŹ ek

interessant indrukwekkend


contouren Om het ruimtelijke arrangement bespreekbaar te kunnen maken, moeten eerst de contouren bepaald worden van de middelen die hiervoor ingezet kunnen worden. Hierbij wordt een volgorde gehanteerd van hoofdopzet naar onderdeel. Later zullen wij zien dat er sprake is van een overlapping, c.q. herhaling van middelen op verschillende schaalniveaus. karakter Er is zoiets als een eerste impressie. De totaliteit van een verschijningsvorm die op de een of andere wijze op ons netvlies blijft hangen. Deze wordt bepaald door de samenhang der elementen: de verzameling aan ingrepen in combinatie met de locatie, het programma en de identiteit, die een gebouw uniek maken, als maatpak voor de bewoner. Context + identiteit = karakter. context De totaliteit aan omgeving vormt de context van een project. Dit betekent dat het gaat om een complex gegeven dat meer beschrijft dan de aard van de verschijningsvorm alleen. Het gaat ook over de sociale en economische inbedding, de mate en wijze van bereikbaarheid, de voorzieningen in de nabije omgeving en de dichtheid van het totale programma. De determinant bepaalt het karakter. In de meeste gevallen door het grootste schaalniveau. Hiervan dient men zich bewust te zijn bij het realiseren van een nieuwe ingreep, of zoals de makelaar dit formuleert: het gaat bij de verkoop van een woning naast de kwaliteiten van de woning zelf om de locatie, de locatie en nogmaals de locatie.

borderline

van mourik vermeulen architecten

11


identiteit (op woonblokniveau) De intrinsieke identiteit van een woonblok wordt ontleend aan de samenstelling van het programma en de vormgeving hiervan. Programma + vormgeving = identiteit. Vormgeving en programma hoeven niet persé met elkaar in samenhang te zijn. De keuze is afhankelijk van datgene dat men vertellen wil, nadrukkelijk of terughoudend. In eerste instantie refereert de vormgeving naar iets, zoals bijvoorbeeld naar de toepassing van een bepaald materiaal waarbij de wijze van presentatie een grote rol speelt in de zin van open en gesloten, maar ook in de zin van traditionele representatie van rijk en arm. Ook de aard van de gebruiker kan centraal staan (bijvoorbeeld atelierwoningen representeren de kunstenaar), het programma (bijvoorbeeld de combinatie van wonen, winkels en parkeren) waarbij de collage de samenstelling blootgeeft of een van de onderdelen de identiteit van het geheel domineert, of de omgeving (bijvoorbeeld door de reeds aanwezige bebouwing, het landschap, of de infrastructuur). Indien de vormgeving gericht is op het gebouw als zelfstandige eenheid, wordt de grens verlegd van het ensemble naar het object. Het gebouw probeert zich hiermee in feite te onttrekken van de omgeving. Op dat moment wordt presentatie vervangen door representatie. Los van iedere verwijzing kan gekozen worden voor een willekeurig thema als basis voor de vormgeving. Dit biedt een schier oneindige bron van mogelijkheden zoals de bouwmethodiek, de historische verwijzing, culturele verwijzing, snelheid, decoratie, entreedeuren, enzovoort, enzovoort…. Aanvullend op de vormgeving die refereert aan een inspiratiebron, zal een gebouw of onderdeel hiervan zich manifesteren als een eenduidig of samengesteld totaalbeeld. De aard van de bouwsteen bepaalt de wijze van presentatie in de zin van collectief of individueel. Daarmee samenhangend wordt de mate van anonimiteit en of individuele herkenbaarheid bepaald. programma Het programma wordt afgestemd op de gebruiker annex doelgroep. Het bepalen hiervan behoort in algemene zin tot het domein van de opdrachtgever. Het huisvesten van het programma vormt de basis voor het ontwerp. Het programma zegt iets over gebruik van ruimte, over hoeveelheden en over dichtheid. Hierbij is met het oog op duurzaamheid, het streven naar maximale flexibiliteit aan te bevelen. De inbreng van de architect ligt in deze discussie, naast het mede bepalen van een overall visie, in het ontdekken en ontwerpen van de toegevoegde waarde voor de gebruiker en, of de stad. In het kader van dit onderzoek toegespitst op de overgangszone tussen openbaar en privé.

borderline

van mourik vermeulen architecten

13


betreden direct vanaf het

een tussenruimte passeren

een voortuin passeren

stijgen naar een verhoogd

afdalen naar een collectieve

buitenniveau

ruimte

voetpad

de binnenplaats bereiken


ambitie/ potentie (relatief schaalniveau) Een van de meest belangrijke factoren die bepalend zijn voor de identiteit van een gebouw, betreft het schaalniveau waarop het geheel of een deel hiervan zich manifesteert. In die zin gaat het niet om de absolute maat van een gebouw,of een onderdeel hiervan, maar om de verhouding die hiermee wordt aangegeven ten opzichte van het referentiekader. Dat wil zeggen hiermee in overeenstemming of hiervan afwijkend in een ondergeschikte of overtreffende wijze. Dit bepaalt of een gebouw past binnen het lokale niveau of ontstijgt tot een symbool op wereldniveau, waarbij het niet meer gaat om het gebouw zelf, maar om de idee dat dit representeert. Het gaat dus om de uitspraak over hoe het project zich zal manifesteren ten opzichte van dat wat er al is. Gelijk, meer of minder ambitieus. grens tussen openbaar en privé Om deze te kunnen bepalen, zal men in eerste instantie moeten aannemen uit hoeveel stappen de overgang tussen de perceelsgrens en de voordeur van de woning bestaat. Daarnaast dient men per stap te bepalen of deze open, gesloten of besloten van karakter is. Last but not least moet het moment worden gekozen waarop men de grens overschrijdt van openbaar naar privé, of dat met een zone het ene of het andere laat zijn, bijvoorbeeld afhankelijk van de tijd van de dag. de afzonderlijke elementen (op objectniveau) Het aantal ruimtelijke elementen waarmee wij de overgang tussen openbaar en privé kunnen vormgeven is schier oneindig. De hardheid of zachtheid van een grens en de mate van bewustwording bij de overschrijding hiervan, zijn bepalend voor de keuze van de elementen, de volgorde waarin deze geplaatst worden en de wijze waarop deze hiervoor worden ingezet. Door een element determinant te behandelen ten opzichte van andere elementen, kunnen wij sturen in het karakter en de betekenis hiervan. De samenhang tussen de elementen, de route waarlangs deze ervaren worden en de afwisseling en de verrassing die ze teweeg brengen, verleent aan iedere overgangszone haar eigen karakter en uniciteit en vormt zodoende een evenement dat de potentie bezit, om onafhankelijk van de grootte van de woning representatief te kunnen zijn voor een idee waarmee eenieder zich graag identificeert.

borderline

van mourik vermeulen architecten

15


deur

portaal

trap

binnengang

gallerij

brug

kolommen

arcade

niche

verhoging

set-back

onderbreking


betekenis van het element Om de betekenis van een element te kunnen bepalen, zal eerst een uitspraak gedaan moeten worden waartoe dit element behoort. Grens, route of combinatie. De grens vertelt hierbij iets over de bewustwording van de overgang van de ene zone naar de andere, terwijl de route iets zegt over afstand, een beweging van het ene punt naar het andere. aard van het element De aard van het element laat zien hoe het zich manifesteert in de ruimtelijke zin door middel van een punt, een lijn, een vlak of een ruimte. De samenhang tussen de betekenis en de aard van de elementen en de volgorde waarin deze ten opzichte van elkaar geplaatst worden, bepaalt het gehele ruimtelijke arrangement. manifestatie van het element De wijze waarop een element zich manifesteert in de zin van open, gesloten, omsloten en besloten, bepaalt de mate van bewustwording van de overgang van het ene element naar het andere. identiteit van het element Hierbij gaat het om het onderwerp dat determinant is bij de vormgeving van het element, ofwel het referentiekader dat hiervoor ingezet wordt. Hierbij zien wij een overeenkomst met de identiteit op blokniveau. Dit is niet verwonderlijk, omdat het in feite over hetzelfde gaat, echter alleen op een ander schaalniveau. Hiermee overeenstemmend zijn de volgende identiteiten te onderscheiden: materiaal, gebruiker, programma, omgeving, object en thema. positie van het element Om te kunnen bepalen hoe een element benaderd wordt, zal de positie benoemd moeten worden die dit inneemt ten opzichte van het maaiveld. Gelijkvloers, op halve hoogte van het project, bovenzijde, onderzijde, er tussenin of ernaast.

borderline

van mourik vermeulen architecten

17


individuele woning

collage-achtig collectief beeld

herkenbaar collectief beeld

goed gedetailleerd

relatie met klassieke vormen

overweldigende object-achtige identiteit

zelfbewust collectief beeld

idividueel ruimtelijk beeld

?


strategie Indien men gekozen heeft voor een element, zegt dit nog niets over de wijze waarop zich dit zal manifesteren. Met andere woorden, er dient bepaald te worden hoe het element tot uiting komt ten opzichte van de context waarbinnen het geplaatst wordt. Om tot deze strategie te komen, is geput uit het boek “Sigmund Freud, van Ralph Steadman”, waarin vervolgens op uiterst illustratieve wijze gerefereerd wordt naar het boek “Der Witz und seine Beziehung zum Unbewussten (1905), van Sigmund Freud. unificerend, tendentieus, onschuldig, meerduidig, analogisch, afleidend, misleidend, weglatend, tegenovergesteld, overdrijving, domheid, ontkenning, understatement, aanpassing, onzinnigheid, combinatie van factoren.

borderline

van mourik vermeulen architecten

19


Projectanalyse Hiermee zijn de middelen in grote lijnen toegelicht. Om meer inzicht te krijgen in de ruimtelijke consequenties hiervan, zijn een aantal projecten geanalyseerd en beschreven waarbij nadrukkelijk aandacht is geschonken aan de zone van openbaar naar privĂŠ. Als opmaat voor het spel aan het einde van dit onderzoek, zijn de projecten op een zodanige wijze beschreven als zou het spel gespeeld en de uitkomst hiervan gebouwd zijn.

openbaar intermediair

privĂŠ

0

1

2

3

4

5

6

7

/straat/

/.../

/.../

/..../

/.../

/.../

/.../

/woning/

borderline

van mourik vermeulen architecten

27


paris france

philippe gazeau

in het 19e arrondissement

context

urbaan wonen, appartementen, diverse primaire voozieningen

programma

2 wonen; appartmenten 100 - 135 m gbo

ambitie

straat

het blok is determinant ten opzichte van de context. het overschrijdt echter niet het schaalniveau van de straat

identiteit

programma

dichtheid

30 - 70 won/ha

ontwerpstrategie

analogisch

expositie van het woonvolume, ontsluiting en buitenruimte

openbaar intermediair

privĂŠ

0

1

2

3

4

5

6

7

/straat/

/setback/

/hoofdentree/

/hal/

/stijgpunt/

/corridor/

/voordeur/

/woning/

borderline

van mourik vermeulen architecten

29


6 5 4

eerste verdieping

3

2 4

begane grond

1


grens & route

1. setback gebruiker bewoner/bezoe-

type

2. hoofdentree

3. entreehal

4. stijgpunt

5. corridor

6. voordeur

bewoner/

bewoner/

bewoner/

bewoner/

bewoner/

ker/voorbijganger bezoeker

bezoeker

bezoeker

bezoeker

bezoeker

route

grens

route

route

route

grens

toegang tot erf

route naar verti-

lift/trap naar

zone van lift naar voordeur woning

kale ontsluiting

verdiepingen

voordeur

motivatie element ter inleiding / aankondiging aard

vlak

lijn

ruimte

punt

vlak/ruimte

lijn

kwaliteit

besloten

open/gesloten

omsloten

gesloten

besloten

gesloten

programma

context

programma

context

programma

gelijkvloers

gelijkvloers

gelijkvloers

er tussenin

er tussenin

gelijkvloers

strategie weglatend

onschuldig

tendentieus

onschuldig

overdrijvend

onschuldig

identiteit context postitie

borderline

van mourik vermeulen architecten

31


groningen nederland

S333

gevouwen stadsblok CiBoGa

context

herstructurering voormalig industrieterrein grenzend aan de rand van de binnenstad van groningen

programma

woningen, commerciële functies en publieke dienstverlening

ambitie

blok & wijk

als woonlokatie is één ensemble gerealiseerd; het winkeldeel is ingezet op wijkniveau, voorzien van een openbare ruimte waaraan alle winkels geordend zijn.

identiteit

materiaal &

de identiteit wordt ontleend aan het sober materiaalgebruik in combinatie met

gebouw

een verwijzing naar het gebouw zelf in de vorm van de eigenzinnige sculptuur van het gehele complex.

dichtheid

70 - 120 won/ha

realisatie van 145 woningen op een gebied van 1,3 ha.

ontwerpstrategie

unificerend

er is nadrukkelijk geprobeerd om een eenheid te creëren, ondanks de veelvormigheid van het complex. hierbij is een onderscheid gemaakt tussen het openbare winkelgebied en het besloten woongebied.

openbaar

intermediair

privé

0

1

2

3

4

5

6

/straat/

/rooilijn/

/plein/

/trappenpartij/

/terras/

/voordeur/

/woning/

borderline

van mourik vermeulen architecten

33


4 5

3

eerste verdieping

3 2 1 begane grond


grens & route

1. rooilijn gebruiker bewoner / bezoeker

type

2. plein

3. trappenpartij

4. terras

5. voordeur bewoner

bewoner / bezoeker

bewoner / bezoeker

bewoner / bezoeker

/ voorbijganger

/ voorbijganger

/ voorbijganger

/ voorbijganger

grens

route

combinatie

route

grens

een voorplein als

trappenpartij als

terras als entree-

voordeur van de

theater

gebied

woningen

motivatie een lijn alleen zicht-

baar door een ander entreegebied en materiaal

ontmoetingsplek

aard

lijn

vlak

vlak

vlak

lijn

kwaliteit

open

besloten

omsloten

omsloten

open / gesloten

materiaal

materiaal

materiaal

materiaal

gelijkvloers

op halve hoogte

gelijkvloers

gelijkvloers

understatement

meerduidig

meerduidig

onschuldig

identiteit materiaal postitie

gelijkvloers

strategie onschuldig

borderline

van mourik vermeulen architecten

35


hoofddorp nederland

van mourik vermeulen architecten

stadsblok

context

suburbaan, centrum Hoofddorp

programma

woningen, winkels en parkeren

ambitie

straat

een gebouw als markering van de hoek, als wegwijzer naar het stadhuisplein

identiteit

thema

het gebouw opgevat als één sculptuur met een binnenzijde en een buitenzijde. De ‘binnenzijde’ wordt uitgevoerd als begroeide gevel, waardoor één collectieve identiteit ontstaat.

dichtheid

30 - 70 won/ha

ontwerpstrategie

tegenovergesteld

de strategie van het tegenovergestelde; de binnenzijde laat een krachtig contrast zien met de stedelijke, gladde buitenzijde

openbaar intermediair

privé

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

/straat/

/setback/

/entreedeur/

/entreehal/

/toegangsdeur/

/gang/

/stijgpunt/

/woonhal/

/voordeur/

/woning/

borderline

van mourik vermeulen architecten

37


7

8

7

vierde verdieping

begane grond

1 2 3 4

5 6

6 5 4 3 2 1

8


grens & route

1. setback

2. entree-

3. entreehal 4. toegangs- 5. gang

deur

6. stijgpunt

7. woonhal

8. voordeur

bewoner

deur

gebruiker bewoner/

bewoner/

bewoner/

bewoner/

bewoner/

bewoner/

bewoner/

bezoeker/

bezoeker

bezoeker

bezoeker

bezoeker

bezoeker

bezoeker

grens

route

grens

route

route

combinatie

grens

als ver-

als salon

als contrast

als individu-

tov buiten

eel element

voorbijganger type

route

motivatie entreelhal

lengde hal

als etalage aard

ruimte

lijn

ruimte

lijn

ruimte

ruimte

ruimte

lijn

kwaliteit

omsloten

open/

besloten

open/

besloten

gesloten

besloten

gesloten

gesloten

gesloten

materiaal

thema

materiaal

thema

gebruiker

thema

gebruiker

gelijkvloers

gelijkvloers

gelijkvloers

gelijkvloers

gelijkvloers

er tussenin

gelijkvloers

gelijkvloers

strategie unificerend

weglatend

aanpassing

weglatend

aanpassing

unificerend

analogisch

unificerend

identiteit context postitie

borderline

van mourik vermeulen architecten

39


conclusie Evenementen die men anders gaat lezen en gebruiken, afhankelijk van de mate waarop men zich hiervan bewust wordt. De meest interessante momenten zijn die, waarbij het intermediair zowel publiek als ook privaat is. Hier ontstaat de communicatie en de meerwaarde voor de stad en de bewoner. Het moge duidelijk zijn dat de discussie niet ophoudt bij de voordeur, het is een gesprek dat iedereen met iedereen voert en met zichzelf. Uiteindelijk woon je in je hoofd. Het gaat over de bewustwording van de aard van het domein, gezien vanuit de positie van bewoner, bezoeker of toevallige voorbijganger. Identiteit speelt hierbij een grote rol. Presentatie van datgene wat het is of representatie van datgene dat men vertellen wil. Identiteit als bindend middel. Iets om trots op te zijn; de verbeelding van het gezamenlijke programma voor de bewoner en de stad. Belangrijker dan onze conclusies tot nu toe, is de dialoog die wij willen voeren met andere partijen die betrokken zijn bij de ontwikkeling van het programma van de stad. Om deze discussie op gang te brengen, hebben wij het spel Borderline© ontworpen. Een spel waarmee wij willen aanduiden dat wij de dialoog serieus nemen, maar niet serieuzer dan dat. de stad als verzameling van evenementen De stad kan gelezen worden als een aaneengesloten landschap van publieke en private evenementen. De wijze waarop deze met elkaar verbonden zijn bepaalt de samenhang of de scheiding tussen de evenementen en daarmee de overgang tussen het publieke en private domein. De overgang van openbaar naar privé bepaalt de gelaagdheid van de stad en vormt de aanleiding tot communicatie tussen collectief en individu. De aantrekkingskracht van het evenement bepaalt de mate waarin een bewoner aan de ene zijde en de stad als geheel aan de andere zijde zich hiermee kan identificeren. Het evenement wordt bepaald door de samenhang tussen programma en presentatie, waardoor een intrinsieke relatie tussen beiden onvermijdelijk is. Er is per definitie sprake van onderlinge concurrentie tussen de evenementen, hetgeen betekent dat per evenement bezien moet worden of dit wel of niet determinant mag of kan zijn ten opzichte van de bestaande of gewenste context. De totale verzameling bepaalt de identiteit van de stad.

borderline

van mourik vermeulen architecten

41


het evenement voorbij aan de grap Door de stad te lezen in de vorm van een verzameling van evenementen ligt het gevaar op de loer dat het hierbij gaat om een willekeurige verzameling van grappen. Niets is minder waar. De context aan de ene zijde en de bewoners aan de andere zijde vormen de basis voor de keuze van het programma, de vormgeving hiervan en de hieruit voortvloeiende identiteit. Het stellen van de juiste vraag is hierbij cruciaal. In die zin moet eerder gedacht worden in de vorm van fascinerende ensembles dan in de vorm van de trukendoos of de kermis. Uiteindelijk gaat het om de directe relatie tussen teken en betekenis. De onderdelen die sprekend moeten zijn, hebben ook iets te zeggen, de onderdelen die eerder toebehoren aan de achtergrond dienen dan ook de voorgrond niet te domineren. Het gaat om de ingreep die ook op de lange termijn nog de overtuigingskracht bezit. Een grap is op z’n best als het verrassingelement zo groot mogelijk is. Hier zijn twee kanttekeningen op z’n plaats. Niets is zo erg als een misplaatste grap en als de clou bekend is, gaat de grap vervelen. In die zin is architectuur te traag voor grappen. Het intermediair tussen openbaar en privÊ. Een onderwerp dat veel breder is dan de discussie over de herstructurering en veel breder dan dat wij aan het begin van de studie konden bevroeden. In feite gaat het over individuele en collectieve domeinen en de fragiele grenzen die hiertussen liggen.

borderline

van mourik vermeulen architecten

43


It’s all in the game: Borderline© De bedoeling van het spel is om de discussie te voeden en de fantasie te prikkelen. Het gaat om de bewustwording van de gevolgen van een ingreep. Men kan het spel op een willekeurige wijze de besluitvorming laten beïnvloeden of inzetten als inspiratiebron. Het bijgeleverde formulier kan in die zin gebruikt worden als invulformulier en / of als enquêteformulier, afhankelijk van het doel dat men bereiken wil. Noteren van de willekeur, bepaald door het spel. Noteren van de voorkeur, bepaald door een zorgvuldige overweging of het noteren van een inventarisatie van voorkeuren van een groep. Het belangrijkste is niet de uitkomst van het spel, maar de motivatie van de keuze. Waarom is de keuze op deze plek wel de juiste en op de andere niet? Het spel kan gespeeld worden op verschillende schaalniveaus. Hierbij gaat het niet zozeer om het schaalniveau op zichzelf, maar om de schaalsprong die gemaakt wordt, om van het ene naar het andere domein te komen. Dit kan ook een sprong van meerdere schaalniveaus in een keer betreffen. Om de mogelijkheden inzichtelijk te maken richt het spel zich specifiek op de overgang van openbaar naar privé, op de overgang van de stad (straat) naar het woonblok (woning). Het spel moet bekeken worden met een knipoog. Het gaat niet zozeer om de letterlijke gevolgen van de uitkomst, maar om de bewustwording van de opgave en de dialoog die moet leiden tot een oplossing voorbij aan mooi of lelijk. It’s your turn: let’s cross the Borderline©!

borderline

van mourik vermeulen architecten

45


van mourik vermeulen architecten wassenaarseweg 32 2596 cj den haag telefoon 070 360 68 30 telefax 070 356 12 04 e-mail post@vmvarch.nl http://www.vmvarch.nl


Borderline