Page 1

‫ڕێگا گۆڤارێكی سیاسی گشتی‬ ‫مانگانەیە‬

‫دوای ‪ 17‬ساڵ لە‬ ‫هێشتا‬ ‫كاركردن‬ ‫مین هەڕەشە لە‬ ‫كوردستان ئەكات‬

‫خاوەن ئیمتیاز‬ ‫ماكوان كەریم‬

‫ل‪4‬‬

‫سەرنوسەر‬ ‫سۆران عومەر‬ ‫‪07501539714‬‬

‫نهێنـیەكانی جەنــــگی «شەمس»ی جەنــدرمەو«ڕۆژ»ی‬ ‫ل‪6‬‬ ‫گـــــــــەریال‬

‫جێگری سەرنوسەر‬ ‫شنۆ عەبدوڵاڵ پێنجوێنی‬

‫دەربارەی لەسێــدارەدانی جۆرج بۆش ل ‪16‬‬

‫بەڕێوەبەری نوسین‬ ‫دلێر عەبدوڵاڵ‬ ‫سكرتێری نوسین‬ ‫ئاسۆ قادر‬

‫ل‬ ‫‪18‬‬

‫بەڕێوەبەری هونەری‬ ‫سەیوان ئەمین‬ ‫‪07504405802‬‬ ‫ستافی نوسەران‬ ‫بڵند غەریب‬ ‫دلێر عەبدولڕەحمان‬ ‫پەیمان ئەمین‬ ‫شۆڕش ئەنوەر‬ ‫پەیوەند عومەر‬ ‫پێشڕه‌و که‌ریم‬ ‫ڕه‌ییان عه‌بدوڕه‌حمان‬ ‫کاروان موحه‌مه‌د عه‌بدولکریم‬ ‫ئیمەیل‬ ‫‪regamagazine@yahoo.coom‬‬ ‫‪on web‬‬ ‫‪www.knesdaily.org‬‬ ‫چاپخانەی كوردستان‬ ‫نرخ‪ 1500 :‬دینار‬

‫كوشتنی شیوعیەكان‬ ‫لەدیوە ناشیرینەكەی‬ ‫شۆڕشی كورددا‬

‫ل‬

‫‪36‬‬

‫الپەڕە سی و هەشت‬

‫ته‌رازووی عێراق له‌ڕێکه‌وتننامه‌که‌یدا له‌گه‌ڵ ئه‌مریکا السه‌نگه‌‬

‫دواالپەڕە‬


‫زۆر ده‌مێك بوو ئاواته‌ خواز بووین‬ ‫به‌وه‌ی که‌ له‌النکه‌ی ئه‌م نیشتیمانه‌ی‬ ‫خۆمان کارێك بکه‌ین ک ‌ه خزمه‌ت کردن‬ ‫بێت به‌م کوردستانه‌‪ ،‬پێش تر هه‌ر ئه‌م‬ ‫ستافه‌ که‌م تا زۆر خزماتیان کردو ‌ه جێ‬ ‫ده‌ستیان دیاره‌‪ ،‬به‌اڵم ئاواته‌خواز بوون‬ ‫به‌وه‌ی ک ‌ه ئه‌م ستاف ‌ه به‌یکه‌و ‌ه کار بکه‌ن‬ ‫ئیتر ئه‌م پرژو باڵوی ‌ه به‌م ستافه‌و ‌ه‬ ‫دیار نه‌بێت و هه‌موو هێزوو تواناکان‬ ‫ڕێكبخرێت ت ‌ه ب ‌ه کاری کۆمه‌ڵکاری‬ ‫خزمه‌ت بکه‌ین‪.‬‬ ‫جاران زۆر ئاسان بوو خزمه‌ت کردن‬ ‫به‌نیشتیمان‪ ،‬بۆ نموون ‌ه هه‌ر که‌س زمانی‬ ‫کوردی ب ‌ه به‌رز و پیرۆز ڕابگرتای ‌ه ئه‌و ‌ه‬ ‫کارێکی نیشتیمان په‌روه‌ری بوو‪ ،‬پاشان‬ ‫کارکردن بۆ کردنه ‌ده‌ره‌وه‌ی به‌عس و‬ ‫داگیرکه‌ران ئه‌و ‌ه به‌ ئاشکرا دیار بوو‬ ‫که‌ خزمه‌ت کردن بوو به‌ نیشتیمان و‪...‬‬ ‫نیشتیمان په‌روه‌ری‪ ،‬و ‌ه زۆر ڕێگایی تر‬ ‫هه‌بوو ڕاسته‌و خۆ و ناڕاسته‌وخۆ بۆ‬ ‫خزمه‌ت کردن ب ‌ه نیشتیمان‪.‬‬ ‫به‌اڵم له‌دوای ڕاپه‌ڕین ده‌سه‌اڵتی‬ ‫فه‌رمانڕه‌وایی هێز ‌ه سیاسیه‌کان ک ‌ه‬ ‫کاری به‌ڕێو ‌ه بردنیان گرت ‌ه ئه‌ستۆ ل ‌ه‬ ‫نیشتیمان‪ ،‬خزمه‌ت کردنه‌کان زۆر به‌ر‬ ‫ته‌سك بوونه‌وه‌‪ ،‬زیاتر له‌ڕێگایی پارت‬ ‫و ڕێکخراوه‌کانه‌وه‌ خزمه‌ت ده‌کرا زیاتر‬ ‫بۆ کاری حیزبی بوو نه‌ك نیشتیمان بۆ‬ ‫زیاتر کۆکردنه‌وه‌ی خه‌ڵکی بوو‪ ،‬ئه‌م‬ ‫هۆکارانه‌ش ب ‌ه گوێره‌ی قۆناغه‌کانی‬ ‫سه‌رده‌م وای لێهات ک ‌ه هێزی ده‌ره‌کی‬ ‫و ناوخۆیی له‌سه‌ر بوو‪.‬‬ ‫بۆ ئه‌م مه‌به‌ست ‌ه ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت کار‬ ‫بکه‌ین بۆ ئه‌و نیشتیمانه‌ی که‌خه‌ڵکه‌که‌ی‬ ‫خۆی نه‌بێت هه‌موو که‌س خاوه‌نێتی‬ ‫هه‌موو کات زۆربه‌ی هێزه ده‌ره‌کیه‌کان‬ ‫ته‌راتێنی تێدا ده‌که‌ن‪....‬‬ ‫ئه‌و خه‌ڵکانه‌ی که‌ خزمه‌تیان به‌م‬ ‫نیشتیمان ‌ه کردو ‌ه وه‌ك سه‌ربازی‬ ‫وون وان پێویسته‌ دڵسۆزیان به‌و‬ ‫خه‌ڵکه‌ بناسرێنێته‌وه‌‪ ،‬که‌ بێ الیه‌نن‬ ‫و نه‌بوونه‌ت ‌ه پاشکۆی هیچ که‌س تا‬ ‫ئێستا وه‌ك سه‌ربازی وون وابوون‬ ‫ئیتر پێویسته‌ ئه‌وان کاری خۆیان‬ ‫بکه‌ن بۆ ڕۆشنبیرکردنه‌وه‌ی خه‌ڵکی‬ ‫نیشتیمانه‌که‌یان‪.‬‬ ‫وه‌ ڕێگا و هۆکارێکی دروست بوونی‬

‫سه‌ره‌کی تر ئه‌وه‌ بوو‬ ‫ک ‌ه خه‌ڵکی بێالیه‌ن‬ ‫زۆر که‌من ک ‌ه ووته‌ی‬ ‫خۆیان هه‌بێت ل ‌ه‬ ‫سه‌ر ڕه‌ووشه‌کانی‬ ‫کوردستان‪ ،‬و ‌ه زۆر‬ ‫به‌ی ئه‌وانه‌ی ک ‌ه‬ ‫کاری ڕۆژنامه‌وانیان‬ ‫زۆربه‌یان‬ ‫کردوه‬ ‫ڕێکخراو‬ ‫له‌گه‌ڵ‬ ‫پا ر ته‌سیا سیه‌کا ن‬ ‫بوون له‌ ئۆرگانه‌کانی‬ ‫ئه‌واندا کاریان کردو ‌ه‬ ‫یان ئه‌گه‌ر شیکاریه‌ك‬ ‫بکه‌ین ده‌توانین بڵێین‬ ‫ئه‌وانه‌ی ک ‌ه کاری‬ ‫یان‬ ‫ڕۆژنامه‌وانی‬ ‫کردو ‌ه ل ‌ه (‪)%20‬ی ک ‌ه‬ ‫سه‌ربه‌خۆ بوون بۆ به‌رژه‌وندی خۆیان‬ ‫کریان کردوه‌‪ ،‬له‌ گه‌ڵ تێبینیم خۆ‬ ‫به‌رژه‌وندی کارێکی خراپ نیه‌‪ ،‬به‌اڵم ب ‌ه‬ ‫مه‌رجێك ک ‌ه کاریگه‌ری له‌سه‌ر خه‌ڵکانی‬ ‫تر نه‌بێت واتا نه‌بێته‌ مشه‌خۆر له‌سه‌ر‬ ‫خه‌ڵکی‪ ،‬ده‌توانیت به‌رژه‌وه‌ندی خۆت‬ ‫بپارێزیت به‌مه‌رجێك به‌رژه‌وه‌ندی تۆ‬ ‫نه‌بێته‌ هۆکاری زیان دان ل ‌ه خه‌ڵکی‬ ‫وه‌ ل ‌ه سه‌ر گیانی خه‌ڵکی بژیت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ده‌توانیت به‌رژه‌وه‌ندی خۆت بپارێزیت‬ ‫به‌ مه‌رجێك کاریگه‌ری له‌سه‌ر هیچ‬ ‫تاکه‌ که‌س وکۆمه‌ڵگای خۆت نه‌بێت‪،‬‬ ‫و ‌ه به‌هه‌مان شێو ‌ه ل ‌ه (‪)%70‬ی باڵو‬ ‫کراوه‌کان سه‌ر ب ‌ه ده‌زگا حیزبیه‌کانه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و ‌ه زۆر باسکردنی ناوێت چونک ‌ه‬ ‫خزمه‌ته‌ به‌ حیزب و ڕێکخراوه‌کانیانن‪،‬‬ ‫و ‌ه ل ‌ه (‪)%8‬ی ئه‌و خه‌ڵکه‌ ده‌یه‌وێت کار‬ ‫بکات‪ ،‬به‌اڵم گاریگه‌ری به‌رژه‌وه‌ندی و‬ ‫کاریگه‌ری حیزبی له‌سه‌ر ئه‌م کۆمه‌ڵه‬ ‫خه‌ڵک ‌ه ب ‌ه هه‌مان شێوه‌ دروست ده‌بێت‬ ‫زۆربه‌یان یان بوون به‌ حیزبی یان‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان ده‌که‌ن له‌سه‌ر‬ ‫گیانی خه‌ڵکی‪ ،‬ئه‌وی ماوه‌ته‌و ‌ه بڵێین‬ ‫(‪)%2‬ی خه‌ڵکانێك ده‌یانه‌وێت بۆ خۆیان‬ ‫کار بکه‌ن وه‌ك ئه‌رکێکی نیشتیمانی بێ‬ ‫الیه‌نه‌ خزمه‌ت بکه‌ن ببن ‌ه چاوی گه‌ل‬ ‫تا به‌الی که‌مه‌وه‌ ده‌سته‌به‌ری ماف ‌ه‬ ‫سه‌ره‌تایه‌کانی خه‌ڵکی بکه‌ن‪،‬کلتوری‬ ‫باوباپیرانیان بپارێزن‬

‫ئه‌وه‌ی‬ ‫نه‌ك‬ ‫که‌ ڕه‌سه‌ن بوو ‌ه‬ ‫ئه‌و کلتور ‌ه ناشرینانه‌ی ک ‌ه تێکه‌ڵی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌که‌مان بوون‪.‬‬ ‫که‌واته‌ بۆ ئه‌وه‌ی ڕاستگۆ بین له‌گه‌ڵ‬ ‫خۆمان و خه‌ڵکی کوردستان‪ ،‬و ‌ه‬ ‫له‌هه‌مان کات دروشم و ووته‌ی‬ ‫زل و نه‌زۆک و زۆڵه‌ک و زڕ فڕێ‬ ‫نه‌دێنه‌ به‌رده‌می خۆێنه‌رانمان‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫بیسه‌لمێنین ک ‌ه ڕاستگۆین‪ ،‬به‌ڵگه‌مان‬ ‫بۆ هێنانه‌وه‌ی ئه‌م ووتانه‌شمان بریتی ‌ه‬ ‫له‌وه‌ی ب ‌ه درێژای مێژووی کارکردنی‬ ‫ستافی ڕێگا بچوکترین هه‌ڵه‌مان‬ ‫نه‌کردوه‌ ڕاست گۆ بووین له‌گه‌ڵ‬ ‫خامه‌و گه‌لی خۆمان پا‌شه‌ڵمان پاك‬ ‫بووه‌ بێترس هاتووینه‌ت ‌ه پێشه‌وه‌‪ ،‬چاو‬ ‫نه‌ترس و ئازاین ل ‌ه کاریگه‌ری هیچ‬ ‫که‌س ناترسین و ‌ه کاره‌کانمان هه‌میش ‌ه‬ ‫ل ‌ه ڕێگایی یاساوه‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ین‪،‬‬


‫‪3-2‬‬ ‫به‌اڵم چاو پۆشی ناکه‌ین له‌ خۆمان و‬ ‫ل ‌ه هیچ که‌سێکی تر بۆ ئه‌وه‌ی به‌ڕاستی‬ ‫ببینه‌ ده‌سه‌اڵتی چواره‌م‪ ،‬وه‌ ده‌مانه‌وێت‬ ‫له‌ ڕێگایی ڕێگاوه‌ بکه‌وینه‌ خزمه‌ت ب ‌ه‬ ‫خه‌ڵکی کوردستان‪ ،‬و ‌ه به‌ڕاستگۆی و‬ ‫چاو نه‌ترسانه کار بکه‌ین و بکه‌وین ‌ه‬ ‫ڕێ‪.‬‬ ‫هۆکاری دروست بوونی ڕێگا‌‬ ‫هۆکاری دروست بوونمان له‌م ڕێگای ‌ه‬ ‫ته‌نها ئه‌وه‌ بوو ک ‌ه هه‌ریه‌که‌مان‬ ‫سه‌ربه‌خۆ کاری ده‌کرد کاره‌کانمان‬ ‫په‌رته‌واز ‌ه و ڕێکخستنی پێو ‌ه دیار نه‌بوو‬ ‫و ‌ه ده‌رکیشمان به‌وه‌ کرد ک ‌ه کاریگه‌ری‬ ‫ئه‌وتۆمان نابێت له‌سه‌ر کۆمه‌ڵگاکه‌مان‪،‬‬ ‫بۆیه‌ پێویست ‌ه هه‌موو خامه‌کان و‬ ‫بیره‌کان یه‌ك بگرن تا له‌ ڕێگایی‬ ‫ڕێگاو ‌ه بکه‌وینه‌ ڕێ‪ ،‬وه‌ دروشممان‬ ‫بریتی بێت له‌وه‌ی ک ‌ه هه‌موو ب ‌ه یه‌ك‬ ‫ده‌نگ بڵێین (ووچان ناده‌ین ل ‌ه ڕێگا‬ ‫تا ده‌گه‌ین ‌ه مه‌نزڵگا)‪ ،‬و ‌ه بیرمان له‌و ‌ه‬ ‫کردو ‌ه که‌ بێ باکبین ل ‌ه گفتووگۆمان‬ ‫وچاو نه‌ترس بین ل ‌ه ڕا ده‌ربڕینمان‬ ‫هه‌میش ‌ه خه‌ڵکی گوێ بۆ خه‌ڵکی ڕاستگۆ‬ ‫و جوامێر و چاو نه‌ترس ده‌گرێت‪ ،‬و ‌ه‬ ‫مه‌رجێکمان بۆ خۆمان دانا‌و ‌ه له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی ک ‌ه خۆمان ڕه‌خنه‌گرێکی ڕاستگۆ‬ ‫بین ده‌بێت پێش هه‌موو که‌س ئێم ‌ه‬ ‫پیاده‌کاری یاساو ڕێساکان بین‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر ڕه‌خن ‌ه ل ‌ه گه‌نده‌ڵی بگرین ده‌بێت‬ ‫ل ‌ه خۆمانه‌و ‌ه ده‌ست پێبکه‌ین‪ ،‬ل ‌ه هه‌موو‬ ‫دنیادا هه‌روا بوو ‌ه ک ‌ه تاک ‌ه که‌س چاك‬ ‫بوو کۆمه‌ڵگاش باش ده‌بێت‪ ،‬پاشان‬ ‫ڕاسته‌وخۆ ده‌سه‌اڵتیش واز له‌ گه‌نده‌ڵی‬ ‫دێنێت چونکه‌ ده‌سه‌اڵت بریتیه‌ ل ‌ه تاک ‌ه‬ ‫که‌س و کۆمه‌ڵگا‪.‬‬ ‫ستراتیژیه‌تی ڕێگا‬ ‫ڕاسته‌ ئه‌مه‌ سه‌ره‌تای ‌ه و ب ‌ه ئه‌زموون‬ ‫ده‌ست پێ ده‌که‌ین‪ ،‬به‌اڵم زۆر ترسمان‬ ‫نی ‌ه چونکه‌ ئه‌وانه‌‌ی ده‌ستیان کردو ‌ه‬ ‫به‌کار هه‌موو خاوه‌ن ئه‌زموونن‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫ستراتیژیه‌ت ده‌ست نیشان ده‌که‌ین ب ‌ه‬ ‫ئاشکرا چونکه‌ هیچ شتێکی شاراوه‌مان‬ ‫نی ‌ه تا بیشارینه‌و ‌ه ب ‌ه ئاشکرا کار‬ ‫ده‌که‌ین‪ .‬داده‌به‌زین ‌ه ناو جه‌ماوه‌ر بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی باوه‌ڕیان بۆ ئێم ‌ه دروست بێت‪،‬‬

‫چونک ‌ه ئێمه‌کار بۆ ئه‌وان ده‌که‌ین‪،‬کاری‬ ‫‌زانیاریه‬ ‫‌‌‬ ‫ڕۆژنامه‌وانی وه‌ك کاری هێڵی‬ ‫سیخوریه‌کان وای ‌ه (مخابه‌رات)ه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌ شێوه‌یه‌کی تر ئه‌و زانیاری ‌ه بۆ ده‌زگاو‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌که‌ی خۆی کۆده‌کاته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئێمه‌ بۆ خه‌ڵکی نیشتیمانه‌که‌مان‬ ‫ب ‌ه گشتی بۆ ئه‌وه‌ی به‌رچاو فراوان‬ ‫بن ل ‌ه ڕووداوه‌کان به‌ زوترین کات‬ ‫ڕووداوه‌کانیان بۆ شی بکه‌ینه‌وه‌‪ ،‬و ‌ه‬ ‫ل ‌ه هه‌مووی گرنگتر ئه‌وه‌یه‌ ک ‌ه ده‌بێت‬ ‫ئه‌رکی پاراستنی ئاسایشی ئه‌و وواڵت ‌ه‬ ‫ل ‌ه ئه‌ستۆ بگرین‪ ،‬چونک ‌ه هه‌تا نیشتیمان‬ ‫ئاسایشی تێدا به‌رقه‌رار بێت ئه‌وا ئێم ‌ه‬ ‫ده‌توانین باشتر کار بکه‌ین باوه‌ڕ بۆ‬ ‫خۆمان و خه‌ڵکی دروست بکه‌ین‪.‬که‌وات ‌ه‬ ‫پاراستنی نیشتیمان و ئاسایشی ئه‌رکی‬ ‫سه‌رشانمانه‌ وه‌ به‌گشتی ئه‌رکی سه‌ر‬ ‫شانی هه‌موو الیه‌ك و الیه‌نێکیشه‌‪،‬که‌وات ‌ه‬ ‫ستراتیژیه‌کانمان بریتیه‪......‬‬ ‫یه‌که‌م‪ -:‬ڕه‌خنه‌گرتن له‌ دیدێکی‬ ‫فه‌لسه‌فیانه‌‌وه‌‪ ،‬تا بێته‌ هۆکاریك بۆ‬ ‫گۆڕانی کۆمه‌ڵگا به‌ره‌و باشتر‪.‬‬ ‫له‌و‬ ‫ڕه‌خنه‌گرتن‬ ‫دووه‌ه‌م‪-:‬‬ ‫ده‌یانه‌وێت‬ ‫که‌‬ ‫شارستانیه‌تانه‌ی‬ ‫مۆنۆپۆڵمان بکه‌ن‪ ،‬وه‌ك نمونه‌ی ته‌عریب‬ ‫و ته‌غریب وته‌شریق!‪.‬‬ ‫سێیه‌م‪ -:‬به‌رهه‌ڵستکاری ل ‌ه هه‌موو‬ ‫داگیرکه‌ران که‌ بیانه‌وێت کوردستان‬ ‫داگیر بکه‌ن و ‌ه کوردستان هه‌ریه‌ك‬ ‫کوردستان ‌ه هه‌موو کێشه‌کانی ب ‌ه ڕوا‬ ‫ده‌زانین کوردستان هه‌رگیز پۆلێن‬ ‫ناکه‌ینه‌و ‌ه به‌هیچ وواڵتێك‪ ،‬پێمان وای ‌ه‬ ‫که‌ کوردستان وواڵته‌و خاک ‌ه و کلتوری‬ ‫خۆی جیاوازه‌ زمانی سه‌ربه‌خۆی هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌م قۆنه‌غه‌دا هه‌ر به‌و شیوه‌یه‌ کار‬ ‫ده‌که‌ین ک ‌ه له‌ توانای خۆماندایه‌ کورد‬ ‫وه‌ته‌نی ب ‌ه گوێره‌ی به‌ڕه‌که‌ی خۆت‬ ‫پێت ڕاکێشه‌‪،‬که‌وات ‌ه له‌گه‌ڵ کێشه‌ی‬ ‫ڕه‌وای میلله‌تی خۆمانین ده‌مانه‌وێت‬ ‫ده‌ستکه‌وته‌کانی بپارێزین‪.‬‬ ‫چوار ‌هه‌م‪ -:‬الواز کردنی ده‌سه‌اڵتی سته‌م‬ ‫کاران‪ ،‬به‌رزکردنه‌وه‌ی ماف خوراوه‌کان‬ ‫و ئه‌و که‌سانه‌ی ک ‌ه مه‌حرومن‪.‬‬ ‫پێنجه‌م‪ -:‬گه‌ڕان به‌دوای وون‬ ‫بووه‌کاندا‪.‬‬ ‫شه‌شه‌م‪ -:‬ڕیگا بۆ په‌روه‌رده‌کردنی‬ ‫خه‌ڵکی بۆ ئه‌وه‌ی ڕۆشنبیر ببنه‌و ‌ه‬

‫ئینتیمایان بۆ دروست بکه‌ین بۆ‬ ‫نیشتیمان و بیرو باوه‌ڕکه‌یان‪.‬‬ ‫حه‌وته‌م ‪ -:‬ڕێزگرتن ل ‌ه بیرو باوه‌ڕی‬ ‫خه‌ڵکی و به‌ که‌م سه‌یر نه‌کردنی هه‌موو‬ ‫بیرو باوه‌ڕه‌کان ‪.‬‬ ‫هه‌شته‌م‪ -:‬ب ‌ه به‌رز ڕاگرتنی هه‌موو‬ ‫‌تیه‬ ‫به‌ها ڕۆحیه‌‌کان و نه‌ریت ‌ه کۆمه‌اڵیه ‌‌‬ ‫ڕه‌سه‌نه‌کان‪.‬‬ ‫نۆیه‌م‪ -:‬ڕێگا کوردستانیه‌و بۆ مافی‬ ‫چاره‌نوسی نه‌ته‌وه‌ی کورد هه‌وڵ‬ ‫ده‌دات تا قۆناغی سه‌ربه‌خۆیی‪.‬‬ ‫مه‌نهه‌جی ‌ه‬ ‫لیبڕاڵه‌‪،‬‬ ‫ده‌یه‌م‪-:‬‬ ‫(ڕۆژنامه‌وانیه‌) ب ‌ه جورئه‌ته‌و بوێران ‌ه‬ ‫کار ده‌کات بۆ ئاشکرا کردنی هه‌موو‬ ‫مه‌له‌ف ‌ه شاراوه‌کان‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی ببێت ‌ه‬ ‫ده‌سه‌اڵتی چواره‌م‪.‬‬ ‫له‌کۆتایی ب ‌ه ئاشکرا ده‌ڵێین پاشکۆیی‬ ‫که‌س نینن‪ ،‬بۆ ئه‌و ‌ه دروست بووین‬ ‫ک ‌ه ڕه‌خن ‌ه ل ‌ه واقی ‌ع بگرین‪ ،‬و ‌ه هه‌موو‬ ‫تواناکان و ووزه‌کان به‌گه‌ڕ بخرێن تا‬ ‫چه‌وسا‌وه‌کان ومه‌حرومه‌کان ئازاد و‬ ‫ڕزگار بکرێن‪ ،‬جا ئه‌گه‌ر تاکه‌ که‌س بێت‬ ‫یان کۆمه‌ڵگا بێت‪.‬‬ ‫له‌ ڕێگایی ڕێگاو ‌ه وا که‌وتین ‌ه ڕێ تا‬ ‫ده‌گین ‌ه منزڵگایه‌ك ک ‌ه نیشتیمانێکی‬ ‫ئاسوده‌ و دادپه‌روه‌ری تێدا به‌رهه‌م‬ ‫بهێنرێت‪.‬‬ ‫ماکوان كەریم‬

‫رێگا مۆڵەتی‬ ‫پێبەخشرا‬ ‫بە نوسراوی ژمارە ‪4979‬‬ ‫ی فەرمانی وەزاری ڕۆژی‬ ‫‪ 2008 \ 6 \ 15‬وەزارەتی‬ ‫ڕۆشنبیری بەڕێوبەرێتی گشتی‬ ‫كارگێڕی و دارایی‬ ‫بەپێی یاسای چاپەمەنی ژمارە‬ ‫( ‪) 10‬ی ساڵی ‪ 1993‬مۆڵەتی‬ ‫ژمارە (‪ )833‬بە گۆڤاری‬ ‫ڕێگا بەخشرا‬


‫حاجی مەسیفی یەكنەخستنەوەی دەزگای میــــــــ‬ ‫لەكوردستاندا زیاتر لە ‪5046‬‬ ‫كێڵگەی مین لەناوچەكانی «‬ ‫خانەقین‪ ،‬دهۆك‪ ،‬هەولێر‪ ،‬كەركوكء‬ ‫سلێمانی» هەیە بەڕوبەری ‪858688489‬‬ ‫مەتر دوجا‪ .‬كەقوربانیەكانی ئەم دوژمنە‬ ‫شاراوەی مرۆڤ زۆرەو بەپێی ئامارێكی‬ ‫هەردوو ڕێكخراوی ئێمێرجنسی ئیتاڵیء‬ ‫كوردستان بۆ ڕاهێنانەوەی كەمئەندامان‬ ‫‪ 10519‬كەسی كەم ئەندام تۆمار كراوە‬ ‫كە ‪60%‬ی ئەو كەسانە بەكارەساتی‬ ‫مینء تەقەمەنی ئەندامێكی لەشیان‬ ‫لەدەستداوە‪ 4820 ،‬كەسیش وەك‬ ‫قوربانی مین تۆمار كراون كە ‪3100‬‬ ‫كەسیان بەمینء تەقەمەنی گیانیان‬ ‫سپاردووە‪ ،‬بەگشتیش لەكوردستان‬ ‫نزیكەی ‪ 11215‬قوربانی مین تۆمار‬ ‫كراوە بەبریندارو كوژاوەوە‪.‬‬ ‫لەسنوری قەزای سلێمانی ‪2172‬‬ ‫ناوچەی مینڕێژكراو هەیە بەڕوبەری‬ ‫‪ 228413746‬مەتر دوجا‪ ،‬تاكو ئێستە‬ ‫‪ 675‬كێڵگەی مین پاككراوەتەوە‬ ‫بەڕوبەری ‪17634939‬مەتر دوجا‪،‬‬ ‫هەر لەشاری سلێمانی ‪ 1497‬ناوچەی‬ ‫پیسبوو بەمینء تەقەمەنی بونی هەیە‬ ‫بەڕوبەری ‪ 210778807‬مەتر دوجا‪.‬‬ ‫لەسنوری شاری سلێمانی لەساڵی‬ ‫‪ 2008‬تاكو مانگی حوزەیران ‪34‬‬ ‫كیڵگەی مین پاككراوەتەوە‪ ،‬بەڕوبەری‬ ‫‪863893‬و تێیدا ‪ 2227‬مینی جۆراوجۆرو‬ ‫‪ 231‬تەقەمەنی تێدادۆزراوەتەوەو‬ ‫لەناوبراون‪.‬‬ ‫لەسنوری قەزای كەركوك ‪122‬‬ ‫ناوچەی مینڕێژكراو هەیە بەڕوبەری‬ ‫‪ 11741132‬مەتر دوجا‪ ،‬تاكو ئێستە ‪88‬‬ ‫كێڵگەی مین پاككراوەتەوە بەڕوبەری‬ ‫‪ 4170024‬مەتر دوجا‪ ،‬لەكەركوك‬ ‫تەنها ‪ 34‬كێڵگەی مین ماوە بەڕوبەری‬ ‫‪ 7571108‬مەتر دوجا‪.‬‬ ‫لەسنوری دیالەو قەزای خانەقین ‪111‬‬ ‫ناوچەی مینڕێژكراو هەیە بەڕوبەری‬ ‫‪ 13367258‬مەتر دوجا‪ ،‬تاكو ئێستە‬ ‫‪ 26‬كێڵگەیان پاككراوەتەوە بەروبەری‬ ‫‪ 1069370‬مەتر دوجا‪ ،‬تەنها ‪85‬‬

‫ناوچەی مینڕێژكراو ماوە بەڕوبەری‬ ‫‪ 12297888‬مەتر دوجا‪.‬‬ ‫بۆ بەدوواداچونی كارەكانی بەڕێوەبەرێتی‬ ‫گشتی كاروباری مین ڕێگا دیدارێكی‬ ‫لەگەڵ «حاجی مەسیفی» بەرپرسی‬ ‫ئەو بەڕێوەبەرێتیەدا سازكرد‪.‬‬ ‫رێگا ‪ :‬یەكگرتنەوەی هەردوو دەزگاكەی‬ ‫مین بەكوێ گەیشت (بەڕێوبەرایەتی‬ ‫مین )لەسلێمانی (دەزگای گشتی مین)‬ ‫لە هەولێر ؟‬ ‫حاجی مەسیفی ‪:‬پێش یەكگرتنەوەی‬ ‫هەردوو حكومەتەكەی كوردستان‪،‬‬ ‫ئێمە وەك بەڕێوبەرایەتی مین‬ ‫لەسلێمانی و دەزگای گشتی مین‬ ‫لەهەولێر‪ ،‬مشوری ئەوەمان خوارد‬ ‫كە پڕۆژە یاسایەك ئامادبكەین ‪.‬‬ ‫پێش تێكەڵكردنەوەی پەڕلەمانیش بۆ‬ ‫ئەوەی هەردووالمان وەك دەزگایەك‬ ‫كاربكەین‪ .‬پڕۆژە یاساكەمان ئامادە‬ ‫كرد‪ ،‬ئێمە ئەوكات سەربەوەزارەتی‬ ‫پەیوەندی وهاوكاری بوین‪ ،‬برادەرانی‬ ‫پارتیش سەربەوەزارەتی «یارمەتی‬ ‫ومرۆڤایەتی بوون‪ ،‬كاك «شەفیق قەزاز‬ ‫« وەزیری ئەوێ بوو‪ ،‬كاك عبدالرزاق‬ ‫پەری وەزیری ئێرە بوو ‪.‬پاش چەندین‬ ‫كۆبونەوە لەنێوان هەردووال ڕازیبوین‬ ‫پڕ ۆ ژ ە یا سا یە‬ ‫ئەو‬ ‫لەسەر‬

‫دوای‬ ‫‪ 17‬ساڵ لە‬ ‫كاركردن هێشتا‬ ‫مین هەڕەشە لە‬ ‫كوردستان‬ ‫كەبدرێتە حكومەت‪ ،‬حكو مە تیش‬ ‫بیداتە پەڕلەمان بۆ ئەوەی ئەو دەزگایە‬ ‫یەكبگرێتەوە‪ ،‬چونكە هەردووالمان‬ ‫یەك كاردەكەین ئەویش پاكردنەوەی‬ ‫وتەقەمەنی‪.‬‬ ‫لەمین‬ ‫كوردستانە‬

‫پاش یەكگرتنەوەی حكومەت پڕۆژە‬ ‫یاساكەمان دایە حكومەت‪ ،‬من وكاك‬ ‫سیراجەدین بارزانی و لیژنەی حكومەت‬ ‫گفتوگۆمان كرد‪ ،‬دوای گفتوكردنێكی‬ ‫زۆر لەسەر پێشنیارەكە ڕێكەوتین‪،‬‬ ‫بەڕاستی ئیشكردن لەبوارەكانی مین‬ ‫برادەرانی تر وەك ئێمەومانان بەو‬ ‫شێوەیە زانیاریان لەسەر مین نەبوو‪.‬‬ ‫رێگا‪:‬مەبەستت لە برادەرانی تر وەك‬ ‫ئێمەومانان كێە ؟‬ ‫حاجی مەسیفی ‪ :‬وەكو ئەو لیژنەیەیی‬ ‫حكومەت كەلەسەرۆكایەتی ئەنجومەنی‬ ‫وەزیران هەیە ‪.‬‬ ‫ڕێگا ‪ :‬دەتەوێت بڵێت كارامە نین ؟‬ ‫حاجی مەسیفی ‪:‬كارامەن لەئیش‬ ‫وكارەكەی خۆیان‪ ،‬بەاڵم هەندێ‬ ‫شتی تایبەتی هەبوو لەبواری مین‬ ‫كەلەپڕۆژەیاساكەدا كەدامان ڕشتبوو‬ ‫لێهاتوییان نەبوو‪ ،‬پاش گفتوگۆ لەگەڵ‬ ‫لێژنەی حكومەت دواتر پڕۆژەكە‬ ‫بەرزكرایەوە بۆ پەرلەمان وەتائێستا‬ ‫پەڕلەمان دوو جار لەگەڵ لیژنەی‬ ‫یاسایی پەڕلەمان كۆبۆینەوە‪ ،‬دوای‬ ‫خوێندنەوەی لێژنەی یاسایی بۆ پڕۆژەكە‪،‬‬ ‫ڕەوانەی دانیشتنەكانی پەرلەمان كرا‪،‬‬ ‫لەپەڕلەمانیش خوێندنەوەی یەكەمی بۆ‬ ‫كرا‪ .‬مەوعیدێك دانرا بۆگفتوگۆ كردن‬ ‫لەپەرلەمان‪ ،‬من و كاك سیراجەدین‬ ‫وەك میوان‪ ،‬كاك سەعد وەزیری‬ ‫حكومەت بۆ كاروباری پەڕلەمان وەك‬ ‫بەرگریكار لەپرۆژە یاساكە ئامادەبون‪.‬‬ ‫دوای گفتوكردن بەكۆی دەنگ بڕیار‬ ‫لەسەرپڕۆژەكە درا‪ ،‬حكومەت و‬ ‫پەڕلەمان و هەمووالیەك پاڵپشتی‬ ‫پڕۆژەكەیان كردووە ‪.‬‬ ‫رێگا‪ :‬ئەی حكومەت بۆ بوار ناڕەخسێنی‬ ‫بۆ یەكگرتنەوەتان ؟‬ ‫حاجی مەسیفی ‪ :‬لەسەرحكومەتە‬ ‫ئەم دوو دەزگایە یەكبخاتەوە‪ ،‬نازانم‬ ‫بۆچی وەستاوە‪ ،‬خۆم چەندین جار‬ ‫پێشنیارم كردووە كەیەكمان خەنەوە‬ ‫بۆئەوەی بتوانین كارەكانمان بەباشی‬ ‫ڕێكبخەینەوەو بەرەوپێش بچێت ‪.‬‬


‫حكومەت‬ ‫ئەستۆی‬ ‫دەخاتە‬ ‫پارتی‬ ‫و‬ ‫یەكێتی‬ ‫ـــنی‬ ‫ئاسۆ قادر‬ ‫ئێمەهیچ كێشەیەكمان نیە لەگەڵ‬ ‫دەزگای گشتی مین لەهەولێر بەردەوام‬ ‫وەلەكۆبونەوەكانی‬ ‫لەگفتوگۆداین‪،‬‬ ‫دەرەوەش پێكەوە بەشدارین ‪.‬‬ ‫كێشەكانی بەردەم یەكگرتنەوەی ئەم‬ ‫دوو دەزگایە چیە ؟‬ ‫هیچ كێشەیەك نابینم‪ ،‬لەئێستادا ئەوان‬ ‫سەربەئەنجومەنی وەزیرانن بەشێوەی‬ ‫كاتی‪ ،‬ئێمەش سەربەوەزارەتی داراین‬ ‫بەشێوی كاتی كەیەكی نەگرتۆتەوە ‪.‬‬ ‫ڕێگا‪ :‬دەنگۆی ئەوە هەیە هۆكاری‬

‫پاكسازی مین لەكوردستان ؟‬ ‫حاجی مەسیفی ‪:‬سەرەڕایی هەموو‬ ‫ئەوشتانەی كەباست كرد‪ ،‬خزمەتێكی‬ ‫باشمان كردووە لەهەردووالمان‬ ‫بەردەوام كۆبونەوەی پێكەوەیمان‬ ‫هەیە‪ ،‬ئەوان بەسیستەمێك ئیش دەكەن‬ ‫وئێمەش بەسیستەمێك ئیش دەكەین‬ ‫‪ .‬هەردووالمان یەك ئامانجمان هەیە‬ ‫ئەویش پاكردنەوەی كوردستانە لەمین‬ ‫‪.‬‬ ‫ڕێگا ‪ :‬بۆلەسەرەتای كاكردنتان‬

‫بەرەوپێش‬ ‫ئیشەكان‬ ‫بچێت‪ .‬لەگەڵ پێشنیارەكەی كاك‬ ‫عومەر ئیمەش سیستمێكمان داڕشت‬ ‫كەیەكانگیربێت لەگەڵ پێشنیارەكەی‬ ‫جەنابیان‪ ،‬كارەكانمان كردە سیستمی‬ ‫تەندەرات‪ ،‬بەڕاستی ماوەی چەندساڵێكە‬ ‫بەم سیستمە كارئەكەین‪ ،‬پێم وایە‬ ‫بەرهەمێكی باشمان دەستكەوتووە ‪.‬‬ ‫ڕێگا ‪ :‬بڕی تێچون وبەرهەمی‬ ‫سیستمی «تەنفیزی مباشر» زیاترە‬ ‫یان سیستمی «تەندەرات « ؟ یەك‬

‫یەكنەگرتنەوەی ئەم دوو دەزگایە‪،‬‬ ‫دەگەرێتەوە بۆكەسایەتی تۆ وەك‬ ‫حاجی مەسیفی و سیراجەدین بارزانی‬ ‫كەهەریەكێكتان لەنێو هەردوو حیزبی‬ ‫دەسەاڵتدار خاوەن پێگەیەكی حیزبین‬ ‫؟‬ ‫من لەحیزبدا هیچ پۆستێكم نیە‪ ،‬تەنها‬ ‫وەزیفەی ئیداری بەڕێوە دەبەم‪ ،‬بەاڵم‬ ‫یەكێتیم وكادرێكی پێشكەوتوی یەكێتیم‬ ‫‪.‬‬ ‫ڕێگا‪ :‬تائێستا دوو ناو‪ ،‬دوو بەڕێوبەر‪،‬‬ ‫دوو سیستمی كاركردن‪ ،‬دووبوجەی‬ ‫جیا‪ ،‬گارێگەری نەبووە لەسەرپڕۆسەی‬

‫بەسیستمی (تەنفیزی مباشر) بوو‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئێستا گۆڕاوە بۆ سیستمی تەندەرات ؟‬ ‫حاجی مەسیفی ‪:‬ئێمە تەجروبەمان‬ ‫هەبوولەبوارەكە‪ ،‬نامەوێ لەئیشی‬ ‫برادەرانم لەهەولێر كەمبكەمەوە‪ ،‬ئێمە‬ ‫وەك بەڕێوبەرایەتی مین لەسلێمانی‬ ‫سەردانی كاك «عومەر فەتاح « مان‬ ‫كرد‪ .‬ئەوكات كەسەرۆكی حكومەت‬ ‫بوو لەسلێمانی‪ ،‬منیش كارەكانی‬ ‫خۆمانمان بۆخستە ڕوو‪ ،‬بەرێزیان‬ ‫وتیان بۆ سیستمەكەتان ناكەنە‬ ‫«سیستمی تەندەرات « ئێمەش ئێمە‬ ‫بیرمان لێكردەوە وتمان پێدەچێت‬

‫نمونەت بۆدێنەمەوە لەكاتی سیستمی‬ ‫تەنفیزی مباشر لەسەردەمی ‪UN‬دا‪،‬‬ ‫بەراوردی یەك كێڵگەی مینت بۆ ئەكەم‪،‬‬ ‫كێڵگەیەكی مین هەبوو لەسنوری‬ ‫پێنجوێن ‪45000‬م‪2‬بوو‪UN ،‬بە ‪4‬ساأل‬ ‫بۆی تەواو نەكرا‪ ،‬ئێمە هەمان نمونە‬ ‫لەسنوری پێنجوێن بەهەمان ڕووبەڕ‬ ‫بە‪4‬مانگ بەڵێندەر تەواوی كرد ‪ .‬ئەگەر‬ ‫بێیت سەیری بكەی ‪1‬بە‪100‬جیاوازی‬ ‫هەبوو‪ .‬بڕوانە مەسروفات وكاتی ‪4‬ساأل‬ ‫لەكوێ و‪4‬مانگ لەكوێ ‪.‬‬ ‫ڕیگا ‪ :‬ئەم جیاوازییە ئەگەڕێنیتەوە‬ ‫بۆچی؟ لەدەزگاكەی جەنابت سیستمی‬

‫‪5-4‬‬


‫تەندەراتە بەاڵم لەدەزگاكەی مین‬ ‫لەهەولێر سیتسمی تەنفیزی مباشرە؟‬ ‫پێم وایە تەنفیزی مباشر هەندێ ڕۆتیناتی‬ ‫تێدایە‪،،‬بەڕاستیش بڵێم كارمەندی كورد‬ ‫بۆحكومەت تۆزێك بۆ حكومەت تەمەڵی‬ ‫ئەكەن ‪.‬‬ ‫ڕیگا‪ :‬لەدەزگاكەی تۆدا تەمەڵی هەیە ؟‬ ‫هەرئیشێك‬ ‫مندا‬ ‫لەدەزگاكەی‬ ‫بەهەركارمەندێكی ئەسپێرم دەیكات‪،‬‬ ‫بەاڵم ئێمە كارەكانمان دەدەینە‬ ‫كۆمپانیاو بەڵێندەرەكان‪ ،‬بەڵیندەر كاتی‬ ‫دیاریكراوی هەیە‪ ،‬چاودێری ئەكرێن‬ ‫‪.‬ئەگەر لەكاتی دیاری كراوی خۆیدا‬ ‫كارەكە تەواونەكان سزاوغەرامە‬ ‫دەكرێت ‪.‬‬ ‫ڕێگا ‪ :‬بەشێك لەكێڵگە مینەكان بۆ‬ ‫چەند جارێك پاكراونەتەوە‪ ،‬بۆنمونە‬ ‫كێڵگەكانی مین لە ناوچەی خورماڵ‪،‬‬ ‫دەشتی تلێ لەماوەت‪،‬گردە گڕە‪،‬‬ ‫كێڵگەكانی قادركەرەم‪ ،‬ئەمەلەكاتێكدا‬ ‫چەندساڵ كاركردن وچەندەها هەزار‬ ‫دۆالری تێچووە بەاڵم بۆ جاری دووەم‬ ‫ئەوكێلگانە بست بەبست پاكراونەتەوە‬ ‫هۆكاری ئەمە چیە ؟‬ ‫حاجی مەسیفی ‪:‬نەخێر شتی واالی ئێمە‬ ‫نیە‪ ،‬ئێمە سااڵنە ئەوەلیەت هەڵئەبژێرین‪،‬‬ ‫ئەووەلیەت چۆن هەڵئەبژێرین‪ ،‬الی‬ ‫ئێمە پێی دەڵێن (پێشدان ) دوو جۆر‬ ‫پێشدانمان هەیە ‪:‬‬ ‫یەكەم ‪ :‬ئەوەیە كەحكومەت داوامان‬ ‫لێدەكات كەفاڵنە شوێنیان بۆپاك‬ ‫بكەینەوە‪ ،‬لەبەرئەوەی پڕۆژەكانیانی‬ ‫تێدا جێ بەجێ بكەن ‪.‬‬ ‫دووەم‪ :‬ئەوكێڵگە مینانەی كەهەمانە‪،‬‬ ‫داتامان هەیە‪ ،‬هەمووكێڵگە مینیەكانی‬ ‫تێدایە‪ ،‬فۆڕمء زانیاری خۆی هەیە‬ ‫تەماشای ئەكەین كامەیان لەپێشترە‬ ‫خۆمان ئەوە هەڵئەبژێرین‪ ،‬پاشان‬ ‫دەیخەینە بەرنامەی كارەوە‪ ،‬ئێمە‬ ‫لەتەندەرات سیستمێكمان هەیە ئەویش‬ ‫ناردنی تێمێكە بۆسەر كێڵگەمینیەكان‬ ‫لەهەمووالیەكەوە ئەوكێڵگەی مینە بچوك‬ ‫دەكەنەوە تادەگەنە كێڵگەی ڕاستەقینەی‬ ‫پیس بوو‪ ،‬پاش ئەوەی پوختەی كێڵگە‬ ‫پیسبووەكە دێتەوە المان‪ ،‬تەندەری‬ ‫ئەكەین ء ئەیدەنە بەڵێندەر ‪.‬‬ ‫رێگا ‪:‬كەواتە تائێستا كێڵگەیەك نەبووە‪،‬‬

‫بۆجاری دووەم پاكبكرێتەوە ؟‬ ‫حاجی مەسیفی ‪:‬نەخێرشتی وانیە‪،‬‬ ‫تەنانەت بۆ ئەوەی دووبارەبونەوە‬ ‫ڕوونەدات‪ ،‬ئێمە لەگەڵ ڕیكخراوەكانی‬ ‫‪MAG‬و‪ NPA‬هەردووكیان دەبێت‬ ‫سااڵنە بەرنامەی كاری خۆیان بۆ‬ ‫ئێمە بنێرن‪ ،‬بۆ ئەوەی ئەوان كۆمەڵە‬ ‫كێڵگەیەكیان هەڵبژارد بۆ كاركردن‪،‬‬ ‫ئێمە هەمان كێڵگە هەڵنەبژیرێنەوە ‪.‬‬ ‫ڕێگا‪ :‬گەندەڵی لەدەزگاكەتدا لە چ‬ ‫ئاستێكدایە‪ ،‬ئێستادیوانی دارایی بێت بۆ‬ ‫پپاداچونەوەی ئیشوكارەكان ئامادەیت‬ ‫دەرگای دەزگاكەت وااڵبكەیت ؟‬ ‫تائێستا چەندجارێك هاتوون سەیری‬ ‫فایلی حسابات وئیداریان كردووە‪،‬‬ ‫خۆشبەختانە هیچمان لەسەر نەبووە‬ ‫كەشایەنی باس بێت‪ ،‬ڕەنگە هەڵەی‬ ‫ژمارەیی لەهەندێ نوسراودا هەبووبێ‬ ‫‪.‬‬ ‫ڕیگا ‪ :‬گەورترین توانای مرۆیی‪،‬‬ ‫بودجە‪،‬ئەزموون‪ ،‬لەكوردستان بۆ‬ ‫كێشەی مین تەرخان كراوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دەبینین دوای ‪17‬ساڵ ئیشكردن لەم‬ ‫بوارە هێشتا مەترسی مین بەردەوامە‬ ‫؟‬ ‫حاجی مەسیفی ‪:‬من بەپێچەوانەی تۆ ئەڵێم‬ ‫مەترسیەكان وەكو پێشتر گەورەنین‪،‬‬ ‫ئەوتیمانەی‬ ‫بەهۆی‬ ‫لەبەرئەوەی‬ ‫كەهەمانەی‪ ،‬ئێمە بەڕێوبەرایەتیەمی‬ ‫تریشمان هەیە بەناوی «بەڕێوبەرایەتی‬ ‫مین‬ ‫لەمەترسیەكانی‬ ‫هۆشیاری‬ ‫وتەقەمەنی « خەڵكی هۆشیاردەكەنەوە‬ ‫لەمەترسیەكانی مین وتەقەمەنی‪،‬‬ ‫لەبەرئەوە رێژەی بەركەوتوانی مین‬ ‫لەچاو ساڵی ‪1991‬زۆر كەمبۆتەوە‪.‬‬ ‫لەئێستادا سااڵنە ‪10‬كەس بەرەكەون‪.‬‬ ‫سەبارەت بەتوانای مرۆیی‪ ،‬بەڵێ‬ ‫لەكوردستان گەورەترین توانایی مرۆیی‬ ‫هەیەو تەواوی تواناكەش خۆماڵین‪،‬‬ ‫خەڵكی ئێمەی كورد لەئەفغانستان‪،‬‬ ‫لەباشوری لوبنان‪ ،‬باشوری سودان‬ ‫سەرقاڵی كاركردنە لەبواری مین‪.‬‬ ‫هەرێمی كوردستان بەدووەم وواڵت‬ ‫دێت لەدوای ئەفغانستان كەزرۆترین‬ ‫ڕێژەی مین وتەقەمەنی تێدابێت لەهەموو‬ ‫جیهاندا ‪.‬‬ ‫ڕێگا‪ :‬بودجەی سااڵنەتان چەندە؟‬

‫حاجی مەسیفی ‪:‬بودجەی ساڵی ‪2008‬‬ ‫نزیكەی ‪34‬ملیار دینارە ‪.‬‬ ‫ڕیگا‪ :‬حاجی مەسیفی بەوە ناسراوە‬ ‫چاوپۆشی لە كۆمپانیا ئەهلیەكان دەكات‬ ‫لەبەرامەبەردا ناكۆك وكەسێكی ڕەقە‬ ‫لەگەڵ رێكخراوە‪NGO‬كان ؟‬ ‫حاجی مەسیفی ‪:‬بەپێچەوانەوە من‬ ‫سیستمم هەیە تالەسەری بڕۆم من‬ ‫داوام كرد كۆمپانیایی خەبات زەنگەنە‬ ‫بخرێتە لیستی ڕەشەوە‪ ،‬سااڵنی پێشوو‬ ‫كارەكانی بەباشی بەڕێوە دەبرد‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ساڵی پار كۆمەلێك هەڵەی كرد‪ ،‬نوسراوم‬ ‫كرد لەوەزارەتەوە كەبخرێتە لیستی‬ ‫ڕەشەوە‪ ،‬لەگەڵ ڕێكخراوە ‪NGO‬كانیش‬ ‫زۆر هاوكاری ئەكەم چونكە خۆیان‬ ‫پارە بۆ ئێمە دێنن‪ ،‬بەپارەو تیمەكانی‬ ‫خۆیان هاتوون خزمەتی وواڵت بكەن‪.‬‬ ‫ئێمە ئەوپەڕی ئاسانكارییان بۆ دەكەین‬ ‫و لەهەمانكاتیشدا ناهێلێن لەسیستمە‬ ‫ستاندەرەكە البدەن‪.‬‬ ‫ڕێگا ‪ :‬جەنابت لەڕووی ئەكادییمیەوە‬ ‫هاتویتە ئەم پۆستە ؟‬ ‫‪:‬‬ ‫مەسیفی‬ ‫حاجی‬ ‫بوو‪،‬‬ ‫لەسەرتاوەبەڕێوبەرایەتی‬ ‫ئەوەكات ‪ UN‬ئەوكارەی بەڕێوە‬ ‫دەبرد‪ ،‬وەكوسێكتەرەكانی «فاو‪،‬‬ ‫‪ ،UNDP‬هەندێ سێكتەری تر كەلەگەڵ‬ ‫وەزارەتێك مەعنی بوون‪ ،‬بەاڵم‬ ‫جگە لە ‪ UNOPS‬كەئیش وكاری‬ ‫مینی دەكرد ڕوبەڕوی ئیشەكان‬ ‫بێتەوە‪ ،‬ئیتر وەك بەڕێوبەرایەتیەك‬ ‫لە‪1998‬دامەزاراوە‪ ،‬من لەوساڵەوە‬ ‫ئەو ئیشەم گرتۆتە دەست‪ ،‬ئێستاش‬ ‫بەشاهیدی هەموو برادەران و هەموو‬ ‫ئەوخەڵكانەی كەدێنە المان ئەوسیستم‬ ‫وپڕۆسەیەی كەلەسلێمانی بەڕێوە‬ ‫دەچێت‪ ،‬پێشكەوتوترین پڕۆسەیە‪،‬‬ ‫بۆ نمونە سااڵنە نمونەیەك دەكرێت‪،‬‬ ‫كەڕێكەوتننامەی‬ ‫ئەودەوڵەتانەی‬ ‫ئۆبتارایان مۆركردووە‪ ،‬پار ساڵ‬ ‫لەدەریای مردوو كرا لەئوردن‪ ،‬پرۆسەو‬ ‫سیستمەكەی ئێمە وەك دیراسەیەك‬ ‫پێشكەشكرابوو ‪.‬‬


‫نهێنیەكانی جەنگی «شەمس»ی جەندرمەو«ڕۆژ»ی گەریال‬

‫بەشی یەكەم‬

‫هەرگیز كورد تووشی‬ ‫شكست نایەت‬ ‫ئەگەر خیانەت‬ ‫لەناوخۆدا نەبێت‬ ‫و كورد خۆی‬ ‫نەبێتە دەستی‬ ‫داگیركەر‪ ،‬ئەوەتا‬ ‫ئەم جارە چونكە‬ ‫كورد بەشداری‬ ‫شەڕ و هاوكاری‬ ‫داگیركەر نەبوو‬ ‫نە توركیا و نە‬ ‫ئەمریكا بە هاوكاری‬ ‫ئیسرائیلیش‬ ‫هیچیان پێنەكرا‪.‬‬

‫لە»زاب»دا توانای سەربازی‬ ‫پێشكەوتوو بەرامبەر یاساكانی‬ ‫شۆڕشگێڕانی كورد‪.‬‬ ‫لەسەر سنورەكانی تەماس هێزەكانی‬ ‫توركیا تەواوی تواناو چۆنیەتی‬ ‫جۆرەكانی تەقەمەنیان بەرامبەر گەریال‬ ‫لەماوەی ‪ 3‬مانگی تەواودا بەكار هێنا‪،‬‬ ‫تانك و فڕۆكە توركیەكان بەردەوام و‬ ‫رۆژانە بۆردومانیان دەكرد و هاوكاتیش‬ ‫فڕۆكە سیخوڕیەكانی ئەمریكا بێ‬ ‫وەستان زانیاری بنكە و بارەگاكانیان‬ ‫دایە فڕوكە جەنگیە توركیەكان‪ ،‬لەراستیدا‬ ‫ئەگەر بێت و تۆ بتەوێت بەرەنگاری ئەم‬ ‫هەموو هێز و توانا لەڕادە بەدەرەی‬ ‫بەرامبەرەكەت بیتەوە ئەوا پێویست بە‬ ‫جۆرێك لەزانستی جەنگی دەبێت كە‬ ‫بریتیە لەجەنگی «العصابات» كە لێرەدا‬ ‫بنەماكانی لێدان و جێهێشتن پیادە‬ ‫دەكرێت و شۆڕشگێرەكان بە ژمارەی‬ ‫كەم كەم تیایدا بەشدار دەبن و ئاگایان‬ ‫لەیەكتریش دەبێت‪ ،‬بە ئەنجامدانی ئەم‬

‫جۆرە جەنگە دەتوانیت بەرەنگاری‬ ‫بەرامبەرەكەت ببیتەوە ئەگەرچی ئەو‬ ‫لەهەر توانایەكی هێز و دەسەاڵتدا‬ ‫بێت‪.‬‬

‫چۆنیەتی جواڵن لە زاب‬

‫ئەگەر بڕوانیتە گۆڕەپانی جەنگەكە تانك‬ ‫و فڕۆكە بە بەردەوامی بۆمباران و‬ ‫موشك بارانی ناوچەیەكی دیاری كراو‬ ‫دەكەن و تۆیش لەبەرزاییەكەوە یان‬ ‫لەئەشكەوتێكدا یان لەشوێنێكی بچوكەوە‬ ‫دەڕوانیتە بۆمبارانەكە‪.‬بۆمبارانەكە بۆ‬ ‫سەر چەند بنكەیەكی خەیاڵی و چۆك‬ ‫و هۆلەلەهەر گەریالیەك‪ ،‬بەكار هێنانی‬ ‫یاساكانی سیخوڕی كردن بە هۆی فرۆكە‬ ‫بێ فڕۆكەوانەكانی ئەمریكاوە‪ ،‬دەزگا‬ ‫سیخوڕیەكانی شەوانە لەرێگەی ئامێرە‬ ‫پێشكەوتوەانەوە‪ ،‬لەخوێندنەوەی تۆی‬ ‫شۆڕشگێردا و پابەند بونت بە یاساكانی‬ ‫جەنگی «العصابات»ی خۆتەوە بۆت‬ ‫روون دەبێتەوە كە ئەوان جگە لەبەكار‬ ‫هێنانی كۆمەڵێك چەكی پێشكەوتوی‬

‫ئامادەكردنی ‪ :‬بڵند غەریب‬ ‫سەردەم هیچی تریان لەدەست نایەت‪.‬‬ ‫هەر بۆیە پاش بۆردومانێكی تەپساوەی‬ ‫‪ 3‬مانگ سوپای تورك نەیتوانی هیچ‬ ‫بەدەست بێنێت‪ ،‬تەنیا هەندێ ژمارەی‬ ‫كوژراو بریندار كە بۆ خۆیان و بە‬ ‫بۆچونی خۆیان دەست نیشانیان كردوە‬ ‫كە لەراستیدا گەلێك زۆرترن لەژمارەی‬ ‫راستی ئەو گەریالیانەی كە لەویادا‬ ‫ژیان بەسەر دەبەن؟!‪ ..‬واتە ئەوەی كە‬ ‫ئەوان دەیڵێن گوایە كوژراو و برینداری‬ ‫گەریالن هەرگیز ناوچەكە ئەوەندەی‬ ‫گەریال لێنەبووە‪.‬‬ ‫بڕیارێكی دروست لەسەرپەرشتیاری‬ ‫گشتیەوە‪:‬‬ ‫بەرپرسی سەربازی هێزی بەرگری‬ ‫گەریال هەر زوو دەركی بەوە كرد‬ ‫كە فڕۆكە ئەمریكی و توركیەكان‬ ‫كە بۆردومانی ناوچەكان دەكەن‬ ‫بە ئومێدی ئەوەی كە سەرچاوەی‬ ‫دژە ئاسمانیەكانی گەریال وەاڵمیان‬ ‫بەدەنەوە‪ ،‬هەتا زۆر بە ئاسانی لێیان‬

‫‪7-6‬‬


‫ئەو فڕۆكە توركیەی كە كچە‬ ‫گەریالیەك خستیە خوارەوە‬

‫تەرمی گەریال گیان بەخت‬ ‫كردوەكان لە بەرەكانی جەنگدا‬ ‫پێش بەخاك سپاردن‬

‫دوا‬ ‫لە‬ ‫ما ڵئا و ا یی‬ ‫چو و نە‬ ‫نگ‬ ‫جە‬ ‫بە ر ا بە ر‬ ‫توركەكان‬ ‫لە ناوچەی‬ ‫زاب‬

‫گەریال لەكاتی ناشتنی تەرمی هاوەاڵنیاندا‬


‫‪9-8‬‬ ‫بدەن و پەكیان بخەن‪.‬‬ ‫هەر بۆیە بڕیارێكی سەربازی بۆ‬ ‫سەرجەم بنكە و بارەگا مەیدانیەكانی‬ ‫گەریال دەرچوو كە تیایدا هەموو جۆرە‬ ‫وەاڵمدانەوەیەكی دژە ئاسمانیان راگرت‬ ‫ئەگەرچی فرۆكەكانیش زۆر هێواش یان‬ ‫نزم ببنەوە‪.‬‬ ‫ئەم بڕیارە سەربازیەی نوسینگەی‬ ‫سەربازی لەالیەن ئەو گەریالیانەوە‬ ‫كە تیرئەندازی دژە ئاسمانیەكان‬ ‫بوون بوو جێگەی نیگەرانی چونكە بە‬ ‫بۆچونی ئەوان دەیانتوانی چەندین جار‬ ‫فڕۆكەی جەنگی بخەنە خوارەوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هەر زوو دەركیان بە دانایی دەركردنی‬ ‫بڕیارەكە كرد و بە بەرچاوی خۆیانەوە‬ ‫بینیان فڕۆكە سەربازیەكانی تورك دێن‬ ‫و بۆردومانی ئەو بنكە و بارەگایانە‬ ‫دەكەن كە بە خەیاڵ لەبەر دیدی‬ ‫فڕۆكە سیخوڕیەكانی ئەمریكادا نمایش‬ ‫كرابوون وە تێگەیشتنی تەواوەتیشی‬ ‫لەدانایی بڕیارەكە كاتێك روی دا كە‬ ‫هێرشی مەیدانی و زەمینی سوپای‬ ‫تورك لە‪21‬ی شوباگی ‪2008‬دا دەستی‬ ‫پێكرد‪.‬‬ ‫فڕۆكە سیخوڕیەكانی ئەمریكا‬ ‫ئەوەی كە گەریالی نیگەران كردبوو‬ ‫فڕۆكە ئەمریكیە سیخوڕیكەرەكان بون‬ ‫كە بە بێ فڕۆكەوان لەئاسمانی «زاب»دا‬ ‫دەهاتن و دەچوون نەك فڕۆكە هێرش‬ ‫بەرەكانی تورك‪ ،‬ئەم فڕۆكانە لەجۆری‬ ‫«بریداتۆر» بون و قەبارەیان گەورە‬ ‫و كاریشیان گەلێ گرنگ بوو چونكە‬ ‫بەردەوام لەرێگەی كامێراكانی چاودێری‬ ‫و تیشك ئامێزەكانی شەوانەوە‬ ‫زانیاری راستەو خۆیان دەدا بە فڕۆكە‬ ‫جەنگیەكانی تورك‪.‬‬ ‫لێرەشدا پابەند بون بە بڕیارە چارەنوس‬ ‫سازەكانی سەركردایەتی مەیدانی‬ ‫سەربازی گەریالوە هەموو هەولەكانی‬ ‫بە هەدەر چوون‪ .‬خۆشبەختیش‬ ‫لەوەدایە كە تۆ لەشاخی هەزار بە‬ ‫هەزار و سەركەشی كوردستان و‬ ‫دۆڵ نشێویدا ژیان بەسەر دەبەی نەك‬ ‫لەنێو بیابان و شارێكدا‪ ،‬لەگەڵ ئاسك و‬ ‫كەلەكێوی و هەڵۆی بەرزەفڕدا دەژیت‬ ‫و هەر دوكیشتان باش یەكتری دەناسن‬ ‫و باشیش لەیەكتریەوە فێر بون كە‬

‫چۆن خۆتان لەراوچی چڕنوك تیژی‬ ‫دڕندە ڕزگار بكەن‪.‬‬ ‫چی قەدەغە بوو لەشەڕدا؟‬ ‫بڕیارەكانی سەرپەرشتیاری گۆڕەپانی‬ ‫جەنگ بوچ سەرجەم گەریالكان لەكاتی‬ ‫دەركەوتنی فڕۆكە سیخوڕیەكانی‬ ‫ئەمریكا پێویستە ئەم بڕیارانە جێبەجێ‬ ‫بكرێن‪.‬‬ ‫قەدەغەیە بەكار هێنانی ئاالتی‬ ‫‪ -1‬‬ ‫پەیوەندی بێتەك وە پێویستە هەمیشە‬ ‫بە كراوەیی بمێنێتەوە وە تەنها بۆ‬ ‫گوێگرتن بەكار بهێنرێت بە بێ ئاراستە‬ ‫كردنی گەیاندن هەتا شوێنی بێتەلەكە‬ ‫ئاشكرا نەبێت و بە نهێنی بمێنێتەوە‪.‬‬ ‫مانەوەی گەریال لەخەندەقە‬ ‫‪ -2‬‬ ‫لێدراوەكانی ژێر زەوی و نەهاتنە‬ ‫دەرەوەیان بە هێچ جۆرێك‪.‬‬ ‫هاتوو چۆی رۆژانە بە هەموو‬ ‫‪ -3‬‬ ‫جۆرێك قەدەغەیە‪.‬‬ ‫لەكاتی داپۆشینی بەفر بۆ‬ ‫‪ -4‬‬ ‫تەواوی رێگاكان هاتوچۆی شەوانەو‬ ‫رۆژانە قەدەغەیە چونكە فڕۆكە سیخوڕیە‬ ‫ئەمریكیەكان توانای هەڵگرتنی شوێنی‬ ‫پێیان هەیە كاتێك لەسەر بەفرەكە‬ ‫دیاری كراوە‪.‬‬ ‫بەكار هێنانی هەموو جۆرە‬ ‫‪ -5‬‬ ‫گلۆپ و روناكیەك قەدەغەیە‪.‬‬ ‫قەدەغەیە‬ ‫جگەرەكێشان‬ ‫‪ -6‬‬ ‫لەشەودا و لەهەوای كراوەدا‪.‬‬ ‫سوتاندنی هەموو جوەرێك‬ ‫‪ -7‬‬ ‫لەپوش و دار كە دەبنە مایەی دوكەڵ‬ ‫دروستكردن قەدەغەیە‪.‬‬ ‫پۆشینی جلوبەرگی پێچەوانەی‬ ‫‪ -8‬‬ ‫رەنگی سروشتی گۆڕەپانی «زاب»‬ ‫قەدەغەیە هاوكات هەر شتێك ببێتە‬ ‫مایەی تیشك دانەوە وەكو ئاوێنە و‬ ‫هەر شتێكی تر‪.‬‬ ‫تەقە كردن لەفڕۆكە كەشافەكان‬ ‫‪ -9‬‬ ‫و جەنگیەكان بە هەموو جۆرێك‬ ‫قەدەغەیە‪.‬‬ ‫‪19‬ی شوبات ی ‪2008‬‬ ‫ئەمڕۆ بە فەرمانێكی وەزارەتی بەرگری‬ ‫تەواوی سوپای تورك دەستیان‬ ‫بە پێشڕەوی كرد بەرەو بەرەكانی‬ ‫جەنگ لە»زاب» لەالیەن تانك فڕۆكە‬ ‫جەنگیەكانی توركیاوە دەستی پێكرد‪،‬‬ ‫فەرمانەكەی‬ ‫دەرچوونی‬ ‫لەگەڵ‬

‫وەزارەتی بەرگری‪ ،‬ئاماژە بوو بۆ‬ ‫ئەوەی كە لەوانەیە بە زوترین كات‬ ‫هێرشەكە لەزەمینەوە دەست پێ بكات‬ ‫و دابەزینی ئاسمانیش لەالیەن هێز‬ ‫ئامادە باشەكانی سوپای توركەوە‬ ‫ئەنجام بدرێت‪.‬‬ ‫بۆیە هەمان رۆژ ەالی ‪19‬ی شوبات‬ ‫تیمەكانی دابەشكردنی خوراك بەسەر‬ ‫تەواوی هێزەكانی ئامادە باشی توركدا‬ ‫گەڕان و خوراك و خواردەمەنی و‬ ‫پێداویستی چەند رۆژەی جەنگیان بۆ‬ ‫دابین كردن‪ ،‬لەبەرەبەیانی ‪20‬ی شوباگ‬ ‫‪ 30‬فرۆكەی سەیر كە ئەمە یەكەم جار‬ ‫بوو لەئاسمانی ناوچەكەدا بەدی بكرێن‬ ‫بە شێوەیەكی زۆر گاڵتە جاڕییەوە‬ ‫دابەزینە ناوچەكەو بە جۆرێك دەهاتنە‬ ‫ناو قواڵیی دۆڵەكانەوە كە لق و گەاڵی‬ ‫درەختەكان لەفشاری باڵەكانیان نەوی‬ ‫دەبون و دەنگی فڕۆكەكان زیخ و‬ ‫بەردی ناوەندی دۆڵەكەیان دەلەرزاند‪.‬‬ ‫لەم كاتەدا كاری ئەو فڕۆكانە تەنها بۆ‬ ‫توڕە كردنی لولەی دۆشكەكانی گەریال‬ ‫بوو هەتا لێیان بێنە دەست و ئەوانیش‬ ‫ئەو ئاواتەیان بێتە دی كە خەونیان پێوە‬ ‫دەدی‪ .‬كەشف كردنی بنكەكانی گەریال‬ ‫بوو‪.‬‬ ‫لەگەڵ پابەند بوونی گەریال بە بڕیار‬ ‫و رێنماییەكانی فەرماندەی مەیدانی‬ ‫جەنگەوە‪ ،‬بە ناچاری فڕۆكەكان هەموو‬ ‫ئەو جێگایانەی كە پێشتر چەندین جار‬ ‫بۆردومانیان كردبوو سەر لەنوێ برینی‬ ‫گەاڵ و داریان كوالندەوە و بەر بوونە‬ ‫وێزەی ئەو بنكە خەیاڵیانە‪ ،‬پاشانیش‬ ‫بۆردومانی تەواوی پرد و رێگاكانیان‬ ‫كرد كە رێگای هاتوچۆی گوندنشینانی‬ ‫ناوچەكە بو لەهەرێمی كوردستان و‬ ‫خاپوریانكردن‪.‬‬ ‫«شەمسی» توركی و «رۆژی»‬ ‫كوردی‬ ‫لەسەرتای‬ ‫تورك‬ ‫ژەنەڕالەكانی‬ ‫دەستپێكردنی هێرشەكەیانەوە لە‪20‬ی‬ ‫شوباگ ناوی پڕۆسەكەیان نا «‪»Gunes‬‬ ‫یان «شەمس»‪ ،‬دۆزینەوەی ئەم ناوە و‬ ‫ناونانی ئەم پرۆسە سەربازیەی كرایە‬ ‫سەر ناوچەی «زاب» هەر وا هەوانتە‬ ‫و لەخۆوە نەبوو بەڵكوو هەموان‬ ‫باش دەزانین كە فەرماندەی مەیدانی‬


‫سەرباغزی گشتی كە سەر پەرشتیاری‬ ‫تەواوی گەریالكانی هەر چوار‬ ‫پارچەكەی كوردستان دەكات بەڕێز‬ ‫دوكتۆر «باهۆز ئەرداڵ»ە‪ ،‬نازناوی‬ ‫«ڕۆژ»ە‪ .‬جا ناو نانی ئەم پرۆسەیە‬ ‫لەالیەن سوپای توركەوە بە «رۆژ» بە‬ ‫بەرنامەیەكی داڕێژراوەوە هاتە ئاراوە‪،‬‬ ‫پەیوەندیەكانی گەریال لەنێوان خۆیاندا‬ ‫تەنها لەرێگەی ئاالتی بێ تەلەوەیە كە‬ ‫لەسەر شەپۆلی درێژ كار دەكات كە‬ ‫دەتوانرێت لەنێوان گەریالدا لەناوچەی‬ ‫كرماشانەوە گفت و گۆ بكرێت هەتا‬ ‫لیوای ئەسكەندەرو نەلەو پەڕ‪ ،‬سوپای‬ ‫توركیش باش دەیزانی كە «ڕۆژ»‬ ‫بوخۆی لەناوچەی «زاب»ەو راستەو‬ ‫خۆ سەرپەرشتیاری بەرەكانی جەنگ‬ ‫دەكات‪ .‬بۆیە سوپای تورك دەیەوێت بە‬ ‫ناوی پڕۆسەی رۆژەوە تێكەڵ بێت و‬ ‫ورەی گەریالش دابەزێنێت بەاڵم هەر‬ ‫زوو رۆژی تورك ئاوا بوو‪.‬‬ ‫«دەستپێكردنی یەكەم رووبە ڕوو‬ ‫بونەوەی زەمینی»‬ ‫‪20‬ی شوباگی ‪ 2008‬چیای رەش‬ ‫چیای رەش ناوی ئەو شاخەیە كە‬ ‫دەكەوێتە سەر روباری «زاب»‬ ‫لەیەكەمین خاڵی تەماسی نێوان سنوری‬ ‫عێراق و توركیا لەنزیك «جقورجا» كە‬ ‫لێیەوە سوپای تورك دەهاتە ناوچەی‬ ‫«مەتین» لەهەرێمی كوردستان و‬ ‫لەوێشەوە بەرەو ناوچەی زاب كە نزیك‬ ‫دەبوونەوە لەشارۆچكەی «ئامێدی» و‬ ‫«شیالدزێ» و ناحیەی «دێرەلوك»‪،‬‬ ‫بەرەو بەرەكانی جەنگ‪ ،‬تیمی چاودێری‬ ‫گەریال لەچیای رەش سەرپەرشتی‬ ‫چۆنیەتی جواڵن و مەبەستی سوپای‬ ‫توركیای دەكرد و هەر زوو لەفەرماندەی‬ ‫سەربازیەوە فەرمانێك ئاڕاستەی‬ ‫گەریال كرا بۆ پێشڕەوی كردن بەرەو‬ ‫ئەو جێگایانەی كە سوپای تورك هیچ‬ ‫حسابێكی بۆ نەدەكرد‪ .‬بە گەیشتنی‬ ‫سوپا بۆ ناوچەیەك كلەچیای رەش كە‬ ‫تیایدا بەفر بە بەرزی ‪ 2‬متر هەستابوو‪،‬‬

‫چاو نەترسانی گەریال لەهەڵمەتێكی‬ ‫پڵنگ ئاسادا و لەیەكەم تێسرەواندندا‬ ‫‪ 20‬سەربازیان كوشت بە بێ هیچ‬ ‫زیان كەوتنێك لەگەریال كە ئەمە یەكەم‬ ‫زەبری كوشندە و ئاگادار كردنەوەی‬ ‫جەندرمەی تورك بوو‪ ،‬لێرەوە زانیان‬ ‫بەرەو رووی كێ بوونەتەوە‪.‬‬ ‫«‪21‬ی شوبات دەركەوتنی حیكمەتی‬ ‫بەكار نەهێنانی دژە ئاسمانیەكان‪.‬‬ ‫بەرەنگار بونەوە و خۆ راگری بەرامبەری‬ ‫فڕۆكەكان و رێگرتن لەدابەزاندنی‬ ‫سوپای ئاسمانی لە»شكفتا بریندارا»‬ ‫لەپاش تێكشاندی یەكەم هێرشی‬ ‫سوپای تورك لەچیای رەش و‬ ‫كوژرانی ‪ 20‬سەرباز لێیان‪ ،‬بە‬ ‫مەبەستی بەرزكردنەوەی وورەی‬ ‫سوپا و تۆلەكردنەوە لەگەریال فڕۆكە‬ ‫جەنگیەكانی توركیا بە هاوكاری فڕۆكە‬ ‫سیخوریەكانی ئەمریكا و فڕۆكەی‬ ‫جەنگی ئیسرائیل بەرەو چیای «شكفتا‬ ‫بریندارا» كە بەرزترین لوتكە چیای‬ ‫ناوچەی «زاب»ە و ناوچەیەكی گەلێك‬ ‫ستراتیژیە بە رێكەوتن دەتوانین بلێین‬ ‫چیای «شكفتا بریندارا» بە دەستی‬ ‫هەر الیەنێكەوە بێت ئەوە گرەوی‬ ‫شەرەكە دەباتەوە‪ ،‬لەفەرماندەی گشتی‬ ‫گەریالوە فەرمان ئاڕاستەی تەواوی‬ ‫هێزەكانی بەرگری گەلی كوردستان‬ ‫لە»شكفتا بریندارا» كرا و ئاماژەیان‬ ‫پێكرا بە خۆڕاگری و بەرەنگار بوونەوە‬ ‫و نەهێشتنی دابەزینی سوپای ئاسمانی‬ ‫تورك كلەناوچەكەدا‪ ،‬وەاڵم لەالیەن‬ ‫فرماندەی مەیدانی «شكفتا بریندارا»‬ ‫«ف» درایەوە بەوەی مەگەر بەسەر‬ ‫الشەی ئەودا و ئەوانەی كە لەگەڵیدان‬ ‫چیاكە بگیرێت‪ ،‬فڕۆكە ئیسرائیلیەكان‬ ‫دەستیانكرد بە بوردومانێكی چڕو پڕ‬ ‫هەتا ئەوەندەی فڕۆكەیە هەرچیەكی‬ ‫لەچەك و تەقەمەنی پێبوو خاڵی كردەوەو‬ ‫دای دەباراندە سەر «شكفتا بریندارا»‬ ‫و جێگاكەی خۆی بۆ فرۆكەیەكی توركی‬ ‫چۆڵ دەكرد ئەویش بە هەمان شێوە و‬

‫فەرماندە «ف»‪ :‬ئێمە گەلێك باشین تەواویش سەالمەتین كەسێك خوێنی‬ ‫لێنەهاتووە تەنها زەرەر بە قۆری و پیاڵەی چاخواردنەوەكەمان گەیشتوە!! پێكەنینی‬ ‫گەریال تەواوی بێسیمەكانی پڕ كرد و ماڵئاوای كرا‪.‬‬

‫چەندین كات ژمێرێك بەردەوام بوون‬ ‫ئەوەندەی كە بە بۆچوونی خۆیان‬ ‫پێیان وابوو تەنانەت گیانلەبەرێكیش‬ ‫لەناوچەكەدا نەماوە‪.‬‬ ‫لەدەورو بەری «شكفتا بریندارا»‬ ‫گەریالكان خەم دایگرتن بەوەی كە‬ ‫لەخەستی بۆردومانەكە كە خوشك‬ ‫و براكانیان زەرەر و زیانی زۆریان‬ ‫بەركەوتبێت‪ ،‬بۆردومان هێور بوە و‬ ‫فڕۆكەكان دەستیان هەڵگرت بێدەنگی‬ ‫ناوچەكەی داگرت دەنگی تەقینەوە‬ ‫سەدای ناپاڵمەكان ووردە ووردە وەكو‬ ‫كز كردنی چرایەك خامۆش بوون‪.‬‬ ‫خێرا لەتەواوی چیا و دۆڵ و لوتكەكانی‬ ‫تری چواردەوری «شكفتا بریندارا»‬ ‫ئالەتی بێسیم كەوتە كار بۆ هەواڵ‬ ‫پرسینی سەنگەرنشینەكانی ئەوێ‬ ‫وەاڵم لەلوتكەی نەبەردیەوەو لەالیەن‬ ‫هەڵۆكانی «شكفتا بریندارا»وە درایەوە‬ ‫فەرماندە «ف» بە دەم پێكەنینەوە‪..‬‬ ‫بفەرمون ئێمە لەسەر هێڵین لەچی‬ ‫دەپرسن‪ ..‬دەخوازین حاڵتان بزانین‬ ‫ئێوە چۆنن و زەرەر و زیانتان چەندە؟!‬ ‫فەرماندە «ف»‪ :‬ئێمە گەلێك باشین‬ ‫تەواویش سەالمەتین كەسێك خوێنی‬ ‫لێنەهاتووە تەنها زەرەر بە قۆری و‬ ‫پیاڵەی چاخواردنەوەكەمان گەیشتوە!!‬ ‫پێكەنینی گەریال تەواوی بێسیمەكانی‬ ‫پڕ كرد و ماڵئاوای كرا‪.‬‬ ‫بۆردومانەكە بۆچی بوو‪:‬‬ ‫بۆردومانی درێژ خایەنی «شكفتا‬ ‫بریندارا» بۆ ماوەی چەند كاتژمێرێك‬ ‫بە مەبەستی رێگا خۆشكردن بو بۆ‬ ‫دابەزینی سوپای ئاسمانی لەرێگەی‬ ‫پەڕە شوتەوە‪ .‬بۆ یەكەمین جار و دوای‬ ‫دەستپێكردنی بۆردومانی فڕۆكەی‬ ‫توركی لەماوەی زیاتر لەمانگێك‬ ‫فەرمانبەی گشتی بڕیاری بەشداری‬ ‫كردنی دژە ئاسمانیەكانی دەركرد و‬ ‫فەرمان درا بە تیرئەندازەكانی گەریال‬ ‫دۆشكەكانیان ئامادە بكەن‪ .‬پاش تێپەڕ‬ ‫بوونی ماوەیەك لەهێوری‪ ،‬كۆپتەرەكانی‬ ‫جۆری «سیكۆرسكی» كە سەربازیان‬ ‫هەڵگرتبو هاتن‪ .‬لێرەدا ئەوەی كە‬ ‫بە خەیاڵی سوپای توركدا نەدەهات‬ ‫روویدا زیاتر لەمانگێكە بەردەوام‬ ‫بۆردومان دەكەن و گوێبیستی دەنگی‬


‫‪11 - 10‬‬ ‫تاكە گوللەیەكی دۆشكا نەبوون‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئێستا و لەگەڵ فەرمانی «دەنگ»دا‬ ‫فڕۆكە و كۆپتەرەكانی تورك بە جۆرێك‬ ‫شڵەژاون تەنانەت رێگای گەڕانەوەیان‬ ‫لێتێكچو چونكە بە یەكجار لەناوچەكانی‬ ‫دەورو بەری «شكفتا بریندارا»وە‬ ‫ئاسمانیان لێكرا بە پارچەیەك لەئاگر وە‬ ‫لەسەر لوتكەو بەرزاییەكانی «شكفتا‬ ‫بریندارا»وە گڕی دۆشكا بەفری‬ ‫دەتواندەوە‪ .‬ئەوەی كە الی سوپای‬ ‫تورك بوە مایەی زەبرێكی كوشندە‬ ‫ولێی تێنەدەگەیشتن چیایەكی وەكو‬ ‫«شكفتا بریندارا» كە مەسافەیەكی‬ ‫بچوكی داگیر كردوە ئەمانیش لەماوەی‬ ‫چەند كاتژمێرێكدا زیاتر لە‪ 60‬بۆمبیان‬ ‫پیا كێشاوەو هەر بۆمبێكی ‪ 1‬تەن‬ ‫كێشی هەیە واتە زیاتر لە‪60‬هەزار كیلۆ‬ ‫تەقەمەنی ئاڕاستەی ئەو گەریالیانە‬ ‫كراوە‪ ،‬بە بۆچونی ئەوان تەنها زیندوو‬ ‫لەناوچەكەدا تەنها خۆیان بوون‪ .‬و‬ ‫لەوەیش تێگەیشتن كە فەرماندەی‬ ‫سەربازی هێزی بەرگری لەگەلی‬ ‫كوردستان خاوەن توانایەكی سەربازی‬ ‫بەرزن ئەویش بەوەی كە لەكاتی‬ ‫ئەو هەموو بۆردومانەدا وەاڵمیان‬ ‫نەداونەتەوە‪ ،‬چونكە ئەو كات وەاڵم‬ ‫بدرانایەتەوە ئێستا چەكێكیان نەدەما‬ ‫رێگر بێت لەبەر دەم دابەزینی ئاسمانی‬ ‫سوپای توركدا‪.‬‬ ‫«نەبەردیەكا بناری چیای كاركەر»‬ ‫لەرێگایەكی دوورو درێژەوە لەناوچەی‬ ‫«شیالدزێ»وە بە نێوان شاخ و دۆڵدا‬ ‫رێگا دەبڕن و لەرووباری «ئافشین»‬ ‫دەپەڕنەوەو بە ناوچەیەكدا تێدەپەڕن‬ ‫كە ناوی «جۆم جۆ»یە و بە تەنیشتی‬ ‫رووباری «جوم جۆ»دا كە ناوچەیەكی‬ ‫گەشت و گوزاری هێجگار دڵڕفێن و‬ ‫خۆشە ئەگەر سوپای داگیركەری تورك‬ ‫بهێڵێت شوێنی هەزاران گەشتیارە‪.‬‬ ‫لەرۆژئاوای ئەم ناوچەیەی چیایەكی‬ ‫سەركەشی كورجستان بڵند راوێستاوە‬ ‫ناوی «كاركەر»ە‪ ،‬دەمەو بەیانێكی‬ ‫زوو چاودێری چیاكە ناوی «صۆفی»یە‬ ‫لەرێگەی دووربینە بە هێزەكەیەوە‬ ‫دەڕوانێتە رێگاكەو دەبینێت وا هێزێكی‬ ‫زەبەالحی توركی بە رێگاكەدا هاتوون‬ ‫و بەرەو پشتەوەی بارەگاكانی گەریال‬

‫ملیان ناوە‪.‬‬ ‫كاتی گەیشتنی پێشینەی كاروانەكەی‬ ‫سوپای تورك بۆ بناری «كاركەر»‪20‬‬ ‫پێشمەرگەی چاونەترس كە یانزەان كوڕ‬ ‫و نۆیان كچ بوون وە كاریان پارێزگاری‬ ‫چیاكە و رێگاكەی بەردەمی بوو بە‬ ‫شێوەی شێری نێو بێششەاڵن لێیان‬ ‫هاتنە دەست و لەبەرەبەیانێكی زوەوە‬ ‫شەڕ دەستی پێ كرد و درەنگانێكی‬ ‫شەو و لەتاریكی شەودا دوای‬ ‫بەجێهێشتنی دەیان تەرم و چەندین‬ ‫جۆری چەك و تەقەمەنی پاشماوە‬ ‫سوپای تورك بەرەوە «شیالدزێ»‬ ‫گەڕانەوە‪ .‬گەریالكانیش بە سەالمەتی‬ ‫و دوور لەهەر زیانێكی گیانی و مادی‬ ‫دەستكەوتەكانی شەڕیان بەرەو ناوەندی‬ ‫«كاركەر» بردەوەو پشویەكی چەند‬ ‫كاتژمێریان دا و ئاكامی شەڕەكەیشیان‬ ‫بە بێیم گەیاندەوە فەرماندەیی گشتی‪،‬‬ ‫فڕۆكەكانی توركیا نەیانتوانی لەم‬ ‫شەڕەدا بۆردومانی گەریالكان بكەن‬ ‫ئەویش بە هۆی زۆر نزیكیان لەیەكەوە‬ ‫كە حاڵەتێكی تێكپڕژان بوو‪ ،‬لێرەوە‬ ‫سوپای تورك بۆیان یەكالیی بووەوە‬ ‫كە لەجەنگی رووبەروو بونەوەدا‬ ‫شكستخواردو دەبن‪.‬‬ ‫كۆپتەرێكی‬ ‫خوارەوەی‬ ‫«خستنە‬ ‫«سوپەر كوبرا» لەالیەن كچە‬ ‫گەریالیەكەوە»‬ ‫پاش تێك و پێك شكانی سوپای‬ ‫تورك و كشانەوەیان بەرەو بەرەكانی‬ ‫دواوەی جەنگ پێنج كۆپتەری جۆری‬ ‫«سۆپەر كوبرا» هاتن بە هانای‬ ‫جەیشە تێك شكاوەكەوە‪ ،‬ئەگەرچی‬ ‫سوپای تورك دانی نا بە كەوتنە‬ ‫خوارەوەی فڕۆكەیەكداو وێنەكەیشی‬ ‫لەمیدیاكانەوە باڵو كرایەوە‪ ،‬بەاڵم هەتا‬ ‫ئێستا نەزانراوە جۆری ئەو چەكەی‬ ‫كۆپتەرەكەی پێ خراوەتە خوارەوە‬ ‫چیە؟ لەبێسیمەكەی «صۆفی»شدا ئەو‬ ‫هەوالەدرایە فەرماندەی گشتی كە كچە‬ ‫گەریالیەك كۆپتەرێكی بەردایە خوارەوە‬ ‫و ئێستاش پارچەكانی لەسەر رێگایەكی‬ ‫كەمێك دوور لە»جوم جۆ» وە لەپشت‬ ‫گۆڕستانی شهیدان كەوتووە‪.‬‬ ‫«گریان و هاوار و پاڕانەوەی سوپای‬ ‫تورك بۆ دەرباز بوون لە»كاركەر»‬

‫لەكاتی رووبونەوەی ‪ 20‬گەریالكەی‬ ‫«كاركەر» بەرامبەر ئەو سوپا بێ‬ ‫شومارەی تورك‪ ،‬كە لەبەربەیانیەكی‬ ‫زوەوە دەستی پێكردبوو هێزێكی لێدەری‬ ‫گەریال كە ژمارەیان ‪ 15‬شۆڕشگێر‬ ‫دەبوو بە فەرماندەیی «ماهید باشكەاڵ»‬ ‫لە»مەتین»ەوە بەڕێكەوتبوون بۆ‬ ‫هێنانی پێداویستی جەنگ و بە هاناوە‬ ‫هاتنی گەریالكانی «كاركەر»‪ ،‬لەدەمەو‬ ‫ئێوارەیەكی درەنگدا تەقەمەنی گەریال‬ ‫رووی لەكزی كردبوو هاوكاتیش‬ ‫سوپای تورك هێزێكی تری مەیدانی‬ ‫گەیاندبووە هێزە تێكشكاوەكەی‪،‬‬ ‫لەكاتێكدا ‪ 20‬گەریالكەی «كاركەر»‬

‫ئەگەرچی پۆاڵئاسا وەستابوون و تا ئەو‬ ‫كاتەیش كە دەمەو ئێوارە بوو كەسیان‬ ‫تەنانەت لێ برینداریش نەبوبو تەنها‬ ‫خەمی كەمبونەوەی تەقەمەنیان بوو‪،‬‬ ‫بەاڵم لەكاتژمێری ‪8‬ی شەودا «ماهیر‬ ‫باشكەاڵ» و هاورێكانی گەیشتنە‬ ‫ناوەندی چیای «كاركەر» و راستەوخۆ‬ ‫بەرەو دامێنی چیا هاتنە خوارەوە ‪.‬‬ ‫پاشماوە بۆ ژمارەی داهاتوو‬


‫كارەكانی بەرێتە پێشەوە یان ئەوتا‬ ‫خانم ڕەحیم بۆ چارەسەری كێشەكان داوا دەكات‬ ‫متمانەی بەتواكانی نییە‪ ،‬یان ئیرەیی‬ ‫بەرپرسەكان جامی ئۆتۆمبیلەكانیان سپی بكەنەوەو پێدەبات‪ ،‬یان خۆشی ناوێ ‪..‬هتد‪.‬‬ ‫بەئەزموونی خۆمان و بەئیشكردن‬ ‫ڕێژەی پاسەوانەكانیان كەم بكەنەوە‬ ‫لەم ڕێكخراوە زۆربەی كات ئەو‬ ‫ئاسۆ قادر‬ ‫كێشانەی دێنە المان‪ ،‬ڕاستە پیاو‬ ‫ئەوان گروپێكی پەراوێزی ناو كۆمەڵگان‬ ‫خانم ڕەحیم لەتیف بەڕێوەبەری ‪ .‬بەاڵم ژیانی ئاسایی هەموو خەڵك غەدر لەژن ئەكات‪ ،‬ئەیچەوسێنێتەوە‬ ‫بەرنامە لەڕێكخراوی ئاسودە بەگشتی نەچووەتە ئاستی پێویست‪ ،‬زۆر شتی تر‪ ،‬لەگەڵ ئەوشدا زۆربەی‬ ‫بۆ بەرەنگاری توندوتیژی دژی مێینە‪ ،‬بەاڵم لەو ڕەوشەدا كەدۆخی گشتی كێشەكان ژن بۆ ژنی دروستئەكات‪.‬‬ ‫كەهەڵشووڕاوێكی بواری ئافرەتانە لەو ئاستەدایە‪ ،‬بەدڵنیایی رەوشی ژنان ئەگەر كێشە كۆمەاڵیەتیەكان زۆر‬ ‫گەورە نەبن‪ ،‬ئاشكرایە رێكخراوەكان‬ ‫دەڵێ « هەتاكو بەرپرسەكانمان باشتر نابێت‪.‬‬ ‫جامی ئۆتۆمبێلەكانیان سپی نەكەنەوە‪ ،‬ڕێگا‪ :‬پێتوایە ئەم ڕەوشە‪ ،‬ڕەوشێكی لەو كاتەدا زۆربەی ئەو كەسانەی‬ ‫كاروانی سەپێنراوە بەسەر ژنان یان خودی كەتۆمەتیان بۆ دروستكراوە‪ ،‬لەالیەن‬ ‫پاسەوانانی‬ ‫هەتاڕێژەی‬ ‫دروستكەری هاوڕەگەزەكانی خۆیانەوە بوختانی‬ ‫بەشێكی‬ ‫ئۆتۆمبێلەكانیان كەمنەكەنەوە‪ ،‬هەتا لەو ژنانیش‬ ‫بۆ كراوە‪ ،‬وتراوە پێش ئەوەی بمهێنێ‬ ‫لوتبەرزییە نەیەنەخوارەوە كێشەكان كێشەكانن؟‬ ‫خانم رەحیم‪ :‬دیارە پاراستنی مافی پەیوەندی لەگەڵ كەسی تر هەبووە‪.‬‬ ‫چارەسەر نابێت «‬ ‫ناوبراو لەو دیدارەدا دەڵێ « بەداخەوە تاك و دەستەبەركردنی ئازادی و لەبەرئەوە ئافرەتان خۆشیان بەشێكن‬ ‫لەكوردستان هەموو دەسەاڵتەكان ژیانێكی ئاسایی بۆ تاكەكانی كۆمەڵگە لەو ڕەوشەی تێیدەكەون‪ ،‬لەالیەكی‬ ‫لەخودی سەرۆكایەتی حكومەتدا ئەركی حكومەتە‪ ،‬لەكاتێكدا ئەم ئەركە‬ ‫چڕبونەتەوە‪ ،‬ئەگەر سەرۆكی حكومەت جێبەجێ نابێت‪ ،‬كارەكانی حكومەت‬ ‫نەبینی ئیشت بۆ ناكرێ‪ ،‬ئێمە كۆمەڵێك بەباشی ناچێتە پێشەوە‪ ،‬ژن دەستی‬ ‫ڕێكخراو بووین لە‪2006‬وە پێدراوی لەم دۆخە ناجێگیرەدا نییە‪ .‬لەبەرئەوەی‬ ‫مانگانەمان لێبڕاوە‪ ،‬كەپێشتر ئیدارەی لەناوەندی بڕیاردا خاوەنی دەنگی‬ ‫سلێمانی تەنها بۆ كرێ خانوو بۆی تایبەتی خۆی نییەء وەك پێویست‬ ‫دابینكردبووین‪ ،‬بەاڵم بەبێ هۆیەكی دەستی بەم پێگەیە نەگەیشتووە‪ ،‬ژن‬ ‫دیاریكراو ئەو پێدراوەمان بڕا‪ ،‬بڕیاردەرنیە لەدیاریكردنی چارەنوسی‬ ‫هەرچەندە هۆكارەكەی بەناڕاستەوخۆ كێشە یەكالییكەرەوەكاندا‪ ،‬لەدەست‬ ‫نیشانكردنی چۆنیەتی بەڕێوەچونی‬ ‫بەئێمە وتراوە‪».‬‬ ‫ژیانی ئاسایی خەڵك ئاگادار نییە‪،‬‬ ‫ڕێگا‪ :‬ڕەوشی ژنان لەئێستادا چۆن لەبەرئەوە ڕێژەیەكی زۆر كەم‬ ‫لەناوەندی بڕیاردایە دەتوانیت بڵێیت‬ ‫ئەبینیت ؟‬ ‫خانم ڕەحیم‪ :‬ڕەوشی ژنان لەگەڵ ئەو لەپلەی نەبووندایە‪ ،‬بەاڵم ئایا ژن دەبێتە‬ ‫رەوتە سیاسیەیی كەئێستا لەئارادایە هۆكاری ئەوەی كەبەسەریدا دێت‪،‬‬ ‫تێكهەڵكێشە ناتوانی جیابكەیتەوە‪ ،‬دەكرێت بڵێین بەڵێ‪.‬‬ ‫ڕەوشی ژنان لەئاستێكی باشدا نییە‪ ،‬ڕێگا‪ :‬چۆن ؟‬ ‫ئەگەر بەسااڵنی پێشو بەراوردی بكەی‪ ،‬خانم رەحیم ‪ :‬ئەمە هەمەالیەنە‪ ،‬كاتێك‬ ‫رەوشەكە بەرەو باشتر نەڕۆیشتووە‪ ،‬باس لەوە دەكەی كەژنێك دەبێتە هۆی‬ ‫لەچەند ساڵی ڕابردوودا رەوشی ژنان دروستبوونی كێشەیەك بۆ ژنیكی‬ ‫باشتر بوو‪ ،‬هەست ئەكەم شلۆقی و تر‪ ،‬بۆ زانیاریتان لەكاتی هەڵبژاردن ترەوە ئەوژن و ڕێكخراوانەی كە ئێستا‬ ‫نائارامییەك بەوەزعەكانەوە دیارە‪ ،‬بۆ نمونە‪ 200 ،‬ژن هەن و تەنها لەكوردستان كارەكەن ژمارەیان زۆر‬ ‫باری كۆمەاڵیەتی و ئابوری و سیاسی یەك ژن دەبێتە پاڵێوراو‪ ،‬دواتر بۆت كەمە و لەژمارەی پەنجەكانی دەست‬ ‫بەجۆرێك تێچووە‪ ،‬پێویستی بەزەمەنێك دەرئەكەوێت لەو ‪ 200‬ژنە‪ ،‬لەوانەیە ‪ 120‬تێپەڕناكەت‪ .‬ئەوەندەی ئەم ڕێكخراو و‬ ‫هەیە تابگەڕێتەوە دۆخی جارانی‪ ،‬رەوشی كەس دەنگی بەپیاوەكە دابێت‪ ،‬دەنگی كەسایەتیانە لەناو یەكتریدا‪ ،‬خۆمان لەناو‬ ‫ژنانیش لەو رەوشە جیاناكرێتەوە‪ ،‬بەژنەكە نەدابێت ئەمە خەتایی كێیە؟‪ ،‬خۆماندا قسە بۆ یەكتر دروست ئەكەین‪،‬‬ ‫ڕاستە كاتێك كەباس لەڕەوشی ژنان لەبەرئەوەی ژن تائێستا نەگەیشتۆتە هەندێكجار ناگاتە ئەو رێگرییەی پیاو‬ ‫دەكرێت‪ ،‬ئەبێت لەبابەتەكانی تری ئەو قەناعەتەی كەژنە هاوڕەگەزكەی درووستی دەكات‪ ،‬لەوەدەچێت ئێستا‬ ‫كۆمەڵگا جیای بكەینەوە‪ ،‬بەهۆی ئەوەی خۆی پەپێی پێویست ئەتوانێت هاوڕەگەز و هاوڕیانم ئەم قسانەیان‬


‫‪13 - 12‬‬ ‫بەالوە ئاسایی نەبێت‪ .‬كاتێك لەشوێنی‬ ‫ئەنجام‬ ‫چاالكیەك‬ ‫كاركردنەكەت‬ ‫ئەدەیت‪،‬ژمارەیەكی باش لەپیاو ئەبینی‬ ‫پشگیری و دەستخۆشیت لێبكات‪ ،‬بەاڵم‬ ‫زۆر كەم ژن ئەبینیت دەستخۆشی‬ ‫بكات‪ ،‬یان كاتێك كەدێت ڕەخنەیەكت‬ ‫لێدەگرێ‪ ،‬لەبری ئەوەی لەسەر بناغەی‬ ‫بەرەوپێش چوون و زانستیانە بێت‪.‬‬ ‫دەبینی ڕەخنەكانی تایبەتی و پڕن‬ ‫لەڕق وئیرەیی‪ ،‬ئەمەش بەشێكە لەو‬ ‫نەهامەتییەی كەئافرەتی كوردی تێدایە‪.‬‬ ‫لەبەرئەم هۆكارانەیە بەپێی پیویست‬ ‫هەبێت‪،‬‬ ‫كاریگەریان‬ ‫نەیانتوانیوە‬ ‫نەشمانتوانییوە كارەكان وەك پێویست‬ ‫بەرەوپێش بەرین‪ .‬زۆرجار دەبینیت‬ ‫دەبینە گاڵتەجاڕی پیاوان‪ ،‬هەندێكجار‬ ‫پێماندەڵێن خۆتان لەگەڵ خۆتان ڕێك‬ ‫ناكەون‪ ،‬جابۆ داوای ماف بۆ خۆتان‬ ‫خانم لەگەڵ ڕایسدا‬

‫ئەكەن‪ .‬زۆرجار وتومە «پێوستە ژنان‬ ‫لەنێو خۆیاندا ئاشت ببنەوە و بزانن‬ ‫چیان ئەوێ «‪ .‬ئەوەندەی خەریكی‬ ‫ئەوەیەن بڵێین باپێشی فاڵنە كەس‬ ‫بدەمەوە‪ ،‬ئەوەندە خەریكی ڵێكۆڵینەوەء‬ ‫لێتوێژینەوە نیین لەڕەوشی ژنان‪،‬‬ ‫تابزانین كێشە هەقیقەتەكانی ناوكۆمەڵگە‬ ‫چیە؟ هەموو ئەمانەش پێوستیان بەكاتە‪،‬‬ ‫شتەكان هەر لەخۆڕاء لەپڕێكدا چاك‬

‫نابێت‪ .‬دەمانەێ توندوتیژی نەمێنێ‪،‬‬ ‫یاساش بتپارێزرێ‪ ،‬كاتێك كەشتێكت‬ ‫بەرامبەركرا‪ ،‬تابتوانی دەنگت دلێر‬ ‫بێت وداوای یاسایی تۆماربكەیت و‬ ‫كەسیش پێت نەڵێت ئەو زمان درێژە‪،‬‬ ‫لەبەرئەوەیە قسە دەكات‪.‬‬ ‫ڕێگا‪ :‬لەئێستادا ڕێكخراوەكانی ژنان‬ ‫لەدوو بەرەدان‪ ،‬هەندێكیان سەر‬ ‫بەئۆرگانی حیزبن‪ ،‬هەندێكیشیان‬ ‫لەدەرەوەی حیزبن و سەربەخۆ‬ ‫كاردەكەن‪ ،‬دەمەوێ بزانم كامیان‬ ‫كارامەن لەخستنەڕوی پەیامی ژنان؟‬ ‫خانم رحیم‪ :‬هەردووكیان پۆزەتیفن‪،‬‬ ‫لەبەرئەوەی بوونی ڕێكخراوەكانی‬ ‫حیزبی ئاسایی و سروشتیە ئەشبێت‬ ‫هەبێت‪ .‬ئەگەر رێكخراوە حیزبیەكان‬ ‫بیانەوێ كاریگەریان هەبێت‪ ،‬ئەتوانن‬ ‫زیاتر‬ ‫‪NGO‬كان‬ ‫لەرێكخراوە‬ ‫كاریگەرتربن‪ ،‬چۆن؟ ئەوە من نیم‬ ‫ئەتوانم بگەمە دەسەاڵت و گاریگەریم‬ ‫لەسەر بڕیارەكانی ناوەندی دەسەاڵت‬ ‫هەبێت‪ ،‬حیزبەكان پۆست وەرئەگرن‪،‬‬ ‫حكومەت پێكدەهێنن‪ ،‬ئەچنە پەرلەمان‪،‬‬ ‫ئەگەر ڕێكخراوەكانی حیزب بیانەوێ‬ ‫لەڕێگەی حیزبەكانیانەوە كەئیشیان‬ ‫لەگەڵدا ئەكەن‪ ،‬قورسایی دروستبكەن‪،‬‬ ‫ئەتوانن‪ ،‬بۆ نمونەفشار درووستكردن‬ ‫بۆ دانان و دیاركردنی ڕێژەی ژن‪،‬‬ ‫دانانی وەزیری ژن‪ .‬ئەمانە لەسەر‬ ‫ڕێكخراوەكانی ژنان كەسەر بەحیزبن‬ ‫پێوستە كاری بۆ بكەن‪ ،‬نەك لەبەر‬ ‫خاتری خاتران بێت‪ ،‬ئەو رێژە‬ ‫كۆتاییەی كەبۆ ژنان دانرا ئازایەتی‬ ‫كوردستانی تێدانیە‪ .‬حەز ئەكەم ئەمە‬ ‫مانشێتی گۆڤارەكەتان بێت «پێویست‬ ‫ناكات حكومەتی هەرێمی كوردستان‬ ‫منەت بكات بەسەر ژناندا بڵێت من‬ ‫ڕێژەی كۆتام بۆ داناون»‪ .‬ڕێژەی كۆتا‬ ‫لەسەردەمی برێمەردا بوو‪ ،‬ئەویش‬ ‫بۆ هاوكاری كۆمەڵێك ڕێكخراوی‬ ‫ژنان و كەسایەتی بوو‪ ،‬كەئێمەش‬ ‫كۆمەڵێ ئافرەت بووین بەشداریمان‬ ‫كرد لەخۆپیشاندانەی كەلەگۆڕەپانی‬ ‫«تحریر» لەبەغداد ئەنجامدرا‪ ،‬دوای‬ ‫فشارێكی زۆر برێمەر ڕێژەی كۆتای‬ ‫رێكخراوەكانی‬ ‫لەسەر‬ ‫سەپاند‪.‬‬ ‫ئافرەتانە كەسەر بەحیزبن‪ ،‬دۆخی‬

‫ژنان باشبكەن‪ ،‬بەشداریان پێبكەن‬ ‫لەنێو دەسەاڵتی سیاسیدا‪ .‬شەرمە بۆ‬ ‫حیزبە كوردییەكان كەتائێستا هیچ‬ ‫ژنێك لەمەكتەبی سیاسیاندا نەبێت‪،‬‬ ‫لەكاتێكدا باسی دیموكراسی و مافی‬ ‫ژنان دەكەن‪ .‬ئەو باسكردنەش تەنها‬ ‫بۆ جوانكردنی لێدوان و گفتوگۆكانیانە‬ ‫لەكاتی دەركەوتنیان لەمیدیاكاندا‪،‬‬ ‫تائێستا ڕێژەیەكیان نییە بۆ ژن‪ ،‬تەنها‬ ‫یەكگرتووی ئیسالمی نەبێت‪ .‬لەالیەكی‬ ‫ترەوە ڕێكخراوە ‪NGO‬كان دروستە‬ ‫هەبێت‪ ،‬لەهەموو دنیادا كۆمەڵگەیەك‬ ‫كاتێك هەڵدەسەنگیرێت بەكۆمەڵگەیەكی‬ ‫مەدەنی‪ ،‬كاتێك ژمارەی ڕێكخراوەكانی‬ ‫مەدەنی تیایدا زیادبێت‪ .‬لەم قۆناغەدا‬ ‫ڕێكخراوە ‪NGO‬كان كاری باشتریان‬ ‫كردووە‪ ،‬وەك لەڕێكخراوە حیزبیەكان‪،‬‬ ‫بەاڵم بوونی هەردووكیان بەقازانجی‬ ‫بزووتنەوەی یەكسانیخوازی ژنان‬ ‫تەواو دەبێت‪.‬‬ ‫ڕیگا‪ :‬ئایا ئافرەتانی پەرلەمانتار لەناو‬ ‫پەڕلەمانی كوردستان كاریگەریان‬ ‫هەبووە لەگەیاندنی كێشە و داواكانی‬ ‫ژنان؟‬ ‫خانم رحیم‪ :‬لەئیسێتادا پەرلەمانی‬ ‫كوردستان خۆشبەختانە ژنی لێهاتووی‬ ‫تێدایە‪ ،‬ژنی تێدایە ئەتوانرێت پشتیان پێ‬ ‫ببەسترێت‪ ،‬بەاڵم بیرت نەچێ پەرلەمان‬ ‫بەدەست كێوەیە؟ ئەی رۆڵی دوو حیزبە‬ ‫سیاسیەكەیە‪ ،‬زۆرینەی دەنگەكان كێن؟‬ ‫پیاوەكانن‪ ،‬لەبەرئەوە ئەگەر دەنگی ژنی‬ ‫كارامەش هەبێت هیچی پێناكرێت‪.‬‬ ‫ڕیگا‪ :‬پەیوەندی ڕیكخراوەكەی ئێوەو‬ ‫بەڕێوبەرایەتی بەداوداچونی توندوتیژی‬ ‫ژنان چۆنە؟‬ ‫خانم رحیم‪ :‬پەیوەندیمان باشە‪،‬‬ ‫هەرچەند لەسەرەتادا من ڕەخنەم لەو‬ ‫بەڕێوبەرایەتییە هەبوو‪ ،‬كەپێویست‬ ‫ناكات ئەو بەڕێوبەرایەتیە لەنێو‬ ‫وەزارەتی ناوخۆدا بێت‪ ،‬پێویست‬ ‫بوو جیابێت‪ ،‬دەزگایەكی تایبەت بێت‬ ‫حكومەت بۆ ئەو مەبەستە دروستی‬ ‫بكات‪ .‬بەاڵم دوای دروستبوونء دەست‬ ‫بەكاربونی بەڕاستی هەندێك كاری‬ ‫باشیان كرد‪ ،‬ئێمە سروشتی كارەكەمان‬ ‫وایە پێویست ئەكات لەگەڵ دەزگاكانی‬ ‫پۆلیس و ئاسایش و دادگا پەیوەندیمان‬


‫باشبێت‪ ،‬ئەگەرنا كارەكانمان باش‬ ‫ناچێت بەڕێوە‪ ،‬لەبەرئەوە پەیوەندیمان‬ ‫لەگەڵ هەمووالیەك باشە‪.‬‬ ‫توندوتیژی‬ ‫بەڕێوبەرایەتی‬ ‫رێگا‪:‬‬ ‫دژی ژنان‪ ،‬توانیویانە پاریزگاری‬ ‫لەشێڵتەرەكانتان بكەن؟‬ ‫خانم رحیم‪ :‬ئەوە ئیشی ئەوان نییە‬ ‫ئێمە‬ ‫لەشێڵتەرەكەی‬ ‫پارێزگاری‬ ‫بكەن‪ ،‬چونكە ئەوان بۆ ئەوە دروست‬ ‫بوون كەكێشەی ئەو ژنانە چارەسەر‬ ‫حكومەت‬ ‫الیان‪،‬‬ ‫بكەن‪،‬كەدەچێـە‬ ‫پاسەوانی بۆ دابین كردووین‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەپێ پێویست نەبووە‪ ،‬دوو سێ‬ ‫پاسەوانەكانیش‬ ‫جارهەوڵدراوە‬ ‫پاشەكشێی پێبكەن‪،‬‬ ‫ڕێگا‪ :‬ئایا ئەوە بڕیارێكی هەڵە بووە؟‬ ‫خانم رحیم‪ :‬لەوانەیە هەڵە بێت‪،‬‬ ‫هەرچەند هەندێ ڕێكخراوی ‪NGO‬‬ ‫پێویستی بەپاسەوان كردن نییە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەوەی پێویستی بەپاسەوان هەیە‬ ‫باحكومەت پاسەوانی بۆ دابین بكات‪.‬‬ ‫بەاڵم زۆربەی جار بڕیارەكان لەناو‬ ‫حكومەتی هەرێمی كوردستاندا لەسەر‬ ‫بنەمای مەزاج و بۆچونی كەسییانە‬ ‫دروست دەبێت‪ ،‬نەك لەسەر بنەمای‬ ‫زانستیء لێهاتوویی كەسەكە‪.‬‬ ‫ڕێگا‪ :‬پەیوەندی ئێوە و دەسەاڵت‬ ‫چۆنە؟‬ ‫خانمرحیم‪ :‬پەیوەندی ئێمە و دەسەاڵت‬ ‫پەیوەندییەكی یتەو نییە‪ ،‬ئاشكرایە هەر‬ ‫حكومەتێك بەهەڵبژاردن بێتە سەر‬ ‫دەسەاڵت‪ ،‬ئەبێت نوێنەرایەتی هەموو‬ ‫توێژ و گرووپەكانی كۆمەڵگا بێت‪،‬‬ ‫هەمووجارێك ئەو پرسیارەم الدروست‬ ‫ئەبێت‪ ،‬دەسەاڵتی كوردستان بەو‬ ‫شێوەیە كاردەكات‪ ،‬كەئەو هەستە الی‬ ‫خەڵك درووست بكات ئەو نوێنەرایەتی‬ ‫ئەوان دەكاتء كارەكانیان بەشێوەیەكی‬ ‫ئاسان بۆ بەڕێوە بەرێت‪.‬‬ ‫رێگا‪ :‬راتان لەسەر ئەو رێكخراوانە‬ ‫چییە كەپارە لەحیزب وەردەگرن؟‬ ‫ڕێكخراو هەیە‪ ،‬پارە لەحیزب‬ ‫وەردەگرێت و خۆی بەحیزبیش نازانێت‪،‬‬ ‫زۆربەشیان خۆی بەبێالیەن دەداتە‬ ‫قەڵەم‪ ،‬هۆكارەكەی بۆ ئەوە دەگرێتەوە‬ ‫بەشێوەی‬ ‫ئیشەكانی‬ ‫حكومەت‬ ‫سیستماتیك و پڕۆفیشنااڵنە بەڕێوە‬

‫نابات‪ ،‬تاكو لەسەر بنەمای چاالكی و‬ ‫توانا و ئیشەكانی بوودجەی بۆ تەرخان‬ ‫بكرێت‪ ،‬لەسەر بنەمای الیەنداریء‬ ‫مەحسوبیەت ئەم كارە ئەكرێت‪ ،‬كەسێك‬ ‫لەفاڵنە وەزارەتە ئەناسیت ئێشەكەت‬ ‫بەڕێوە دەچێت‪ ،‬نایناسی كارت ناچێت‬ ‫بەڕێوە‪ ،‬ئەمە كێشەكەیە‪.‬‬ ‫ئێمە بۆ خۆمان ماوەیەكی زۆرە‬ ‫داوای بینینی سەرۆكی حكومەتی‬ ‫هەرێمی كوردستانمان كردوە‪ ،‬تائێستا‬ ‫نەمانتوانیوە بیبینین‪ .‬ئایا ئەم پەیوەندییە‬ ‫چۆن دەبینن‪ .‬بەداخەوە لەكوردستان‬ ‫لەخودی‬ ‫دەسەاڵتەكان‬ ‫هەموو‬ ‫سەرۆكایەتی حكومەتدا چڕبونەتەوە‪،‬‬ ‫ئەگەر سەرۆكی حكومەت نەبینی ئیشت‬ ‫كۆمەڵێك ڕێكخراو‬ ‫بۆ ناكرێ‪ .‬ئێمە‬ ‫بووین لە‪2006‬وە پێدراوی مانگانەمان‬ ‫لێبڕاوە‪ ،‬كەپێشتر ئیدارەی سلێمانی تەنها‬ ‫بۆ كرێ خانوو بۆی دابینكردبووین‪،‬‬ ‫بەاڵم بەبێ هۆیەكی دیاریكراو ئەو‬ ‫پێدراوەمان بڕا‪ ،‬هەرچەندە هۆكارەكەی‬ ‫بەناڕاستەوخۆ بەئێمە وتراوە‪.‬‬ ‫ڕێگا‪ :‬ئەوهۆكارە ناڕاستەوخۆیە چیە؟‬ ‫خانم رحیم‪ :‬هۆكارەكەی ئەوەیە ئەم‬ ‫ڕێكخراوانە ئەندامی فیدراسیۆنی‬ ‫رێكخراوەكانی كۆمەڵگای مەدەنی‬ ‫بووین‪ ،‬لەو كاتەدا داكۆكیمان لەو كەسانە‬ ‫دەكرد كەبەشداریان لەخۆپیشاندانەكانی‬ ‫ئەو كاتەدا كردبوو‪ ،‬بەاڵم بەبێ بڕیاری‬ ‫دادوەر دەستگیر كرابوون‪ ،‬هەموو‬ ‫بەهانەیان ئەوە بوو گوایە ئێمە‬ ‫پشگیری خەڵك ئەكەین بۆ خۆپیشاندان‪،‬‬ ‫فیدراسیۆن تاكە مەبەستی ئەوە بوو‬ ‫كەبەشێویەكی سلبیی بەبێ توندوتیژی‬ ‫خۆپیشاندان بكرێتء خەڵك بەشێوەیەكی‬ ‫مەدەنیانە داواكارییەكانی خۆی بخاتە‬ ‫روو‪ ،‬لەهەمان كاتدا دەسەالتء دەزگا‬ ‫پەیوەندیدارەكان لەوە ئاگادار بكاتەوە‪،‬‬ ‫كەناكرێت بەتوندوتیژی بەرامبەر خەڵكی‬ ‫سیڤڵ بەكار بهێنیتء بەبێ فەرمانی‬ ‫دادوەرء بەشێوەیەكی رەشبگیریانە‬ ‫خەڵك دەستگیر بكرێت‪ ،‬زۆر هەوڵماندا‬ ‫كێشەكە چارەسەر بكەین‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دەچووینە الی هەر كەسێك‪ ،‬ئەیووت‬ ‫ئەم كێشەیە كێشەیەكی سیاسییەء‬ ‫لەدەستی ئێمەدا نییە‪ .‬لەگەڵ ئەوەشدا‬ ‫لەدوای ڕوداوەكەی ئاسودە لە‪11‬ئایار‬

‫بوو‪12 ،‬ی هەمان مانگ كۆبوونەوەی‬ ‫لیژنەی بەدواداچوونی توندوتیژی‬ ‫هەبوو لەئەنجومەنی وەزیران‪ ،‬ئەوەی‬ ‫بەئێمە گەیشتووە‪ ،‬كەجەنابی سەرۆكی‬ ‫حكومەت خۆی وتوێتی‪ ،‬ڕێكخراوی‬ ‫ئاسودە و هەموو ئەو ڕێكخراوانەی‬ ‫وەكو ئەوان كاردەكەن‪ ،‬دەبێت هەرچی‬ ‫پێویستییان هەیە‪ ،‬لەپاسەوان و بودجە‬ ‫و یارمەتی بۆیان دابینبكرێت‪ .‬ئەمڕۆ‬ ‫كەبۆ زیاتر لەدوومانگ تێپەڕیووە‪،‬‬ ‫نەكەسمان بینیوە و نەئەشزانین چۆن‬ ‫بگەینە ئەوان‪ .‬ئەمەیە پەویوەندی ئێمە‬ ‫و دەسەاڵت‪.‬‬ ‫رێگا‪ :‬تاچەند مافی ژنان لەزۆرێك‬ ‫لەناوەندەكاندا وەك بابەتێكی مەوزوعی‬ ‫باس و خواستی لەسەركراوە ؟‬ ‫خانم رحیم‪ :‬باسیكردنی دۆزی ژنان‬ ‫بۆتە مۆدێل‪ ،‬ئەوندەی باس و خواست‬ ‫دەربارەی كێشەی ژنان ئەكرێت‪ ،‬كەمتر‬ ‫بایەخ بەبابەتێكی تر دەدرێ‪ ،‬بەاڵم‬ ‫گرنگ ئەوەیە ئەم باسكردنە چەندێك‬ ‫بەبەرنامەو سیستماتیكە‪.‬‬ ‫ڕێگا‪ :‬نابینن زیاتر پیاوان باس لەماف‬ ‫و كێشەكانی ئافرەتان ئەكەن‪ ،‬وەك‬ ‫لەئافرەتان خۆیان؟‬ ‫خانم ڕحیم‪ :‬راستە ژنان خۆیان قسە‬ ‫لەسەر كێشەكان دەكەن‪ ،‬بەاڵم بەحوكمی‬ ‫ئەوەی كۆمەڵگای ئێمە پیاوساالرییە‪،‬‬ ‫هەموو قسەكردنء بڕیاركان لەدەستی‬ ‫پیاودایە‪ ،‬لەبەرئەوە لەوێشدا هەق‬ ‫بەخۆی دەدات زۆرترین قسەی هەبێت‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەم قسەكردنە ژنان دەتوانن‬ ‫سوودی لێوەربگرن‪ ،‬تائێستاش هەندێك‬ ‫ژن گاڵتەی بەوە دێت كە لەبواری‬ ‫كێشەء مافی ژناندا كاربكات‪ .‬بەداخەوە‬ ‫ژنان ئەوندە كەوتونەتە ژێر گاریگەری‬ ‫پیاوانەوە‪ ،‬جائەو پیاوە مێرد‪ ،‬كوڕ‪،‬‬ ‫هاوڕێ ‪..‬هتد بێت‪ .‬لەبەرئەوەی بەشێك‬ ‫لەژنان هەست دەكەن ئیشەكەیان تەنها‬ ‫بریتیە لەوەی نان بخوات و خۆی‬ ‫بگۆرێت و بچێتەدەرەوە یان كەسێك‬ ‫حەزی لێبكات و دواتر شووبكات‪ ،‬ئەمە‬ ‫الی ئەو هەموو شتێكە‪ ،‬راستە ئەمانە‬ ‫بەشێكن لەسونەتی ژیان‪ ،‬بەاڵم مرۆڤ‬ ‫بەبێ ئازادیء كەرامەتی مرۆیی مانای‬ ‫چی دەگەێنێت‪.‬‬ ‫ڕیگا‪ :‬ئایا ڕاگەیاندن چۆن مامەڵەی‬


‫‪15 - 14‬‬ ‫كێشە‬

‫وگرفتەكانی‬

‫ژناندا‬

‫لەگەڵ‬ ‫كردووە؟‬ ‫خانم رحیم‪ :‬ڕاگەیاندن هەندێكجار‬ ‫ناهەقیەكی زۆری لەبەرامبەر ژناندا‬ ‫كردووە‪ ،‬ناهەقیەكان بەرچاون‪ ،‬ژن‬ ‫بۆتە هۆكارێك بۆ گەرمكردنی بازاڕی‬ ‫ڕۆژنامە و گۆڤارەكان‪ .‬نمونە ئەگەر‬ ‫گۆڤارێكی كۆمەاڵیەتی هەبێت‪ ،‬بۆئەوەی‬ ‫پڕفرۆش بێت‪ ،‬وێنەیەكی جوانی ژن‬ ‫دەخاتە سەر بەرگەكەی‪ ،‬نابێت تەنها‬ ‫جوانیش بێت بەڵكو زۆربەی جەستەشی‬ ‫دەركەوتبێت‪.‬‬ ‫ڕۆژنامە و سایتەكان بەداخەوە باشتر‬ ‫بوو رۆڵێكی زۆر باشتر و كاراتر ببینن‬ ‫لەبواری مافەكانی ژناندا‪ ،‬زۆرجار هەواڵی‬ ‫كوشتنەكان زۆر بەهەڵە باڵودەكەنەوە‪،‬‬ ‫لەسەر‬ ‫هەندێ‪:‬جار‬ ‫بۆنمونە‬ ‫باڵوكردنەوەی هەواڵێك گەورەترین‬ ‫كێشەی كۆمەاڵیەتی لێدەكەوێتەوە‪ ،‬یان‬ ‫كێشەیەكی بچوك ئاڵۆز دەكات‪ ،‬ئەمە‬ ‫نەخزمەت بەكێشەكە دەكات‪ ،‬نەئاستی‬ ‫پەرەسەندنیش بەرز دەكاتەوە‪ ،‬ناكرێت‬ ‫رۆژنامەء سایتەكان ژن یان هەر‬ ‫جومگەیەكی كۆمەاڵیەتی وەك هەواڵێك‬ ‫تەماشا بكەن‪ ،‬بەڵكو ئەخالقیاتی‬ ‫رۆژمانەنووسی رێگە نەدات هەواڵێكی‬ ‫ئەو كارەساتێكی لێبكەوێتەوە‪ ،‬ناكرێت‬ ‫ژن بكرێتە سووتەمەنی بۆ تەنها ئەوەی‬ ‫هەواڵێ‪ :‬بوروژێنیت‪ ،‬كاتێك كەباسی‬ ‫گەندەڵی یان ناعەدالەتی كۆمەاڵیەتی‬ ‫دەكرێت‪ ،‬ژن نەبێتە سووتەمەنی گوایە‬ ‫فاڵنە بەرپس پەیوەندی لەگەڵ ئەوەندە‬ ‫ژن هەیە‪ ،‬كەئەمە زۆرجار ئەوەندەی‬ ‫زیانی بۆ ئەو كەسانە هەیە كەلەو‬ ‫دەزگایەی ئەو بەرپرسە كاری تێدا‬ ‫دەكات‪ ،‬ئەوەندە بۆخودی بەرپرسەكە‬ ‫زیانی نییە‪ ،‬تەنانەت ئەگەر شانی‬ ‫ئەویش بگرێـتەوە‪ ،‬لەوە بێباكە‪ ،‬چونكە‬ ‫ئەو باسكردنە بۆ ئەو دەبێـە شانازیء‬ ‫فحولیەت‪ ،‬دواتر ژن ئەبێت باجی ئەو‬ ‫قسانە بدات‪.‬زۆر جار كە ژنیكیش ئەگەر‬ ‫پۆستێك وەربگرێت باس لەوە دەكرێت‬ ‫لەبەرئەوەی جوانە كرا بەوەزیر‪ ،‬یان‬ ‫لەبەرئەوەی كچی فاڵنە كەسە بۆیە‬ ‫كراوەتە وەزیر‪ ،‬ئەی بۆچی ناچی خاڵە‬ ‫الوازەكانی پیاوەكان باس ناكەن‪ ،‬ئەمەش‬ ‫خۆی لەخۆی داژنی كردۆتە سوتەمەنی‪،‬‬

‫ئەمەش وایكردووە ژن بەهۆی تۆمەتی‬ ‫سێكسییەوە دەكرێتە هۆكار بۆ نمایشی‬ ‫گەندەڵی یان ناعەدالەتی بەرپرسان‪.‬‬ ‫ڕێگا‪ :‬جۆری ئەو كەیسانەی كەدێنە‬ ‫التان چین؟‬ ‫خانم رحیم‪ :‬جۆری كەیسەكان زۆرن‪،‬‬ ‫لێدانە‪ ،‬توندوتیژیە‪ ،‬ژن بەژنە‪ ،‬بەشودانی‬ ‫زۆرە‪ ،‬یان ئەو خێزانانەی دەیانەوێ‬ ‫بەزۆر لەشفرۆشی بەكچەكانیانەوە‬ ‫بكەن‪ ،‬خیانەتی هاوسەری ‪...‬هتد‪،‬‬ ‫زۆربەی ئەو خیانەتە هاوسەریانەی‬ ‫دێنە المان‪ .‬بەهۆی بنكەكانی پۆلیسەوە‬ ‫دێنە المان‪ ،‬خیانەتی هاوسەری بەپێی‬ ‫یاسا الی ئێمە تاوانەء ئەبێت ئەو كەسە‬ ‫بەپێی ماددەی یاسای سزا بدرێت‪ ،‬كە‬ ‫ئێستا لەعێراق كار بەو یاسایە دەكرێت‪،‬‬ ‫كەئەبێت ئافرەتەكە سزابدرێت نەك‬ ‫پیاوەكە‪ ،‬زۆر لەڕێكخراوەكان خەڵك‬ ‫گلەیی ئەوەیان لێدەكات‪ ،‬كەهاوكاری‬ ‫ئەو جۆرە ژنانە دەكەن‪ ،‬زۆرجار بەخۆم‬ ‫وتراوە كەئێمە هاوكاری ئەوكەسانە‬ ‫دەكەین كەخیانەتی هاوسەری دەكەن‪،‬‬ ‫ئەمە تاڕادەیەك ڕاستە‪ ،‬نەك من‪ ،‬كەس‬ ‫لەگەڵ ئەوەدا نییە كەڕێگە بەخیانەتی‬ ‫لەم شێوە بدرێت‪ ،‬بەاڵم ئەوانەی‬ ‫كەدێنە المان بۆ پاراستنی گیانی ئەو‬ ‫كەسایەنە لەتوڕەیی دەوروبەر‪ ،‬وەك‬ ‫حاڵەتێكی مرۆیی‪ ،‬نەك بەرگریكردن‬ ‫لەو خیانەتەی ئەنجامیداوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫نەبۆ پیاو نەبۆ ژنیش شیاو نییە لەژێر‬ ‫چەتری هاوسەرگیریدا پەوەندی تر‬ ‫دروستبكەن‪ ،‬ئەگەر پەیوەندیەكەت‬ ‫پێقبوڵ نییە‪،‬جیابەرە و بەدوای‬ ‫ژیانێكی تردا بگەرێ كەخۆت ئەتەوێت‪.‬‬ ‫حەزدەكم ئەوەش بڵێم ئەوانەی كەدێنە‬ ‫المان تەنها لەسەر مەسەلەی شەرەف‬ ‫نییە‪ ،‬زۆرجار خێزانەكەی نەیهێشتووە‬ ‫بخوێنێت یان لەسەر لێدانێكی سادە‬ ‫هاتۆتە سەنتەرەكەمان ‪.‬‬ ‫باوەڕت بێت ژنی واهەیە كەچوین‬ ‫قسەمان لەگەڵدا كردووە‪ ،‬لەسەر كێشەی‬ ‫واخۆی سوتاندووە پێكەنینینت دێت‪،‬‬ ‫حەزئەكەم بزانین ژیان هەمووی بریتی‬ ‫نییە لەدەست بەسەرداهێنانء سۆزء‬ ‫خۆشەویستی‪ ،‬ژیان كێشمەكێشیشی‬ ‫تێدایە‪ ،‬ئەگەر ژیان هەمووی پێكەنین‬ ‫بووایە نرخی گریانمان نەئەزانی‪ .‬لەم‬

‫سێ چوار ساڵەی كۆتاییدا‪ ،‬ئەوەی‬ ‫كاریگەری خراپی لەسەر ڕەوشی ژنان‬ ‫دروست كردووە‪ ،‬ئەو كرانەوە خێرایەیە‬ ‫كە بەسەر دونیایی دەرەوەكرایەنەوە‪،‬‬ ‫كاتێكمان زانی هەموو شتێك هات‪،‬‬ ‫لەبەرئەوەی ئەم كرانەوە خێرایە و‬ ‫هاتنە ناوەوەی ئەم هەموو تەكنەلۆژیایە‬ ‫بۆ كوردستان توندوتێژی لەبەرامبەر‬ ‫ژناندا زیادكردووە‪.‬‬ ‫ڕێگا‪ :‬ئەگەر شتێكمان بیرچوبێ و‬ ‫بیتەوێت ئاماژەی پێبدەیت ؟‬ ‫خانم رحیم‪ :‬هیوادارم ژنان لەگەڵ خۆیان‬ ‫ئاشتبنەوە‪ ،‬حكومەت ئاوڕێك لەخەڵك‬ ‫بداتەوە‪ ،‬بەتایبەت ڕێكخراوەكانی ژنان‬ ‫بەحیزبی و ناحیزبیەوە‪ ،‬بەڕاستی ئەم‬ ‫قەوارەیەیی كەئێستا كورد هەیەتی حەیفە‬ ‫لەدەست بچێت‪ .‬ئەوەندەی بیر لەڕووخان‬ ‫دەكەینەوە‪ ،‬باهەوڵی دروستكردنی‬ ‫بدەین‪ .‬بائەوەندە خۆمان نەشكێنینەوە‪،‬‬ ‫ئەزانم خەڵك ماندووە‪ ،‬بەاڵم ئەو‬ ‫خەڵكەی لەناو دەسەاڵتە پێویستی‬ ‫بەگۆڕانە‪ ،‬پێویست ئەكات خەڵك ئاشت‬ ‫بكاتەوە‪ ،‬ئەمەش بەچاكسازی دەكرێت‪،‬‬ ‫پڕۆژە و خزمەتگوزارییەكانی حكومەت‬ ‫لەخزمەتی خەڵك دابێت‪ .‬هەمیشە‬ ‫وتومەء دەیڵێم هەتاكو بەرپرسەكانمان‬ ‫جامی ئۆتۆمبێلەكانیان سپی نەكەنەوە‪،‬‬ ‫كاروانی‬ ‫پاسەوانانی‬ ‫هەتاڕێژەی‬ ‫ئۆتۆمبێلەكانیان كەمنەكەنەوە‪ ،‬هەتا لەو‬ ‫لوتبەرزییە نەیەنەخوارەوە كێشەكان‬ ‫چارەسەر نابێت‪ .‬با لەمەودوا حكومەت‬ ‫شەفافانە مامەڵە بكات‪ ،‬لەسەفەرێكمان بۆ‬ ‫ئەمریكا یەكەم شت پێان وتین موچەی‬ ‫جۆرج بۆش ‪125000‬دۆالرە بۆ ساڵێك‪.‬‬ ‫بەاڵم كێ دەزانێـ موچەی سەرۆكەكانی‬ ‫ئێرە چەندء سامانیان چەند هەیە‪ ،‬لەم‬ ‫چەند سااڵنەی دوایدا دەستگەیشتن‬ ‫بەزانیاریەكان كەمبۆتەوە‪ ،‬كەدەبوایە‬ ‫پێچەوانەكەی روویبدایە‪.‬‬ ‫هیوادارین ئەو هەموو جوانییەی‬ ‫دەسەاڵت باسی دەكاتء ئەیخاتە بەردەم‬ ‫میدیاكان‪ ،‬چارەكی ئەوە لەسەر ئەرزی‬ ‫واقع بەرجەستەی بكات‪ ،‬بەتایبەتی‬ ‫لەمەڕ دۆزی ژن‪.‬‬


‫دیالۆگێك لەگەڵ نعۆم چۆمسكی‬ ‫«ئەگەر جۆرج دەبلیوبۆش‬ ‫دادگاییەكانی‬ ‫بەپێوەرەكانی‬ ‫نۆرمبێرگ حوكم بدرێت ئەوابریاری‬ ‫بۆدەردەچوو‪،‬‬ ‫لەسێدارەدرانی‬ ‫بریارەكە‬ ‫شێوەش‬ ‫وەبەهەمان‬ ‫بەسەر یەكەبەیەكەی ئەوسەرۆكانەی‬ ‫ئەمریكاشدا دەبێت كەلەوەتای جەنگی‬ ‫دووەمی جیهانیەوە حوكمیان كردووە‪،‬‬ ‫بەجیمی كارتەریشەوە !‪ .‬ئەم ئەگەرانە‬

‫هی نعۆم چۆمسكین لەهێرشەكەی‬ ‫ئەم دواییانەی لەدژی ئەورێگایەی‬ ‫كەواڵتەكەی رەفتاری پێ دەكات‬ ‫لەجیهان‪ ،‬كەناوی دەبات بە» هەیمەنە‬ ‫یان مانەوە گەڕانی ئەمریكا بەدوای‬ ‫كۆنترۆڵكردنی ئەم هەسارەیە» جێری‬ ‫باكسام لەڕاڕەوەكانی باڵی ئاشوری‬

‫لەمۆزەخانەی بەریتانی ئەم دیالۆگەی‬ ‫لەگەڵ چۆمسكی ئەنجامداوە كەبەم‬ ‫جۆرە دەست پێدەكات‪:‬‬ ‫جێری باكسام‪ :‬لەوەی كەناوی دەبەی‬ ‫بەپرەنسیپەكانی جۆرج دەبلیوبۆش‬ ‫شتێكی نوێ نابینی؟‬ ‫نعۆم چۆمسكی‪ :‬هەڵبەت‪ .‬ئەمە جیاوازە‪،‬‬ ‫خەڵكی واتێدەگات كەئەمە پرەنسیپێكی‬ ‫شۆرشگێرانە بێت‪ ،‬بۆنمونە هنری‬ ‫كیسنجەر بەو پرەنسیپە‬ ‫نوێیە‬ ‫شۆرشگێرانە‬ ‫وەسفی دەكات كەرژێمی‬ ‫ویستفالیای پارچە پارچە‬ ‫كرد كەرژێمی سەدەی‬ ‫حەڤدەهەمی نێودەوڵەتی‬ ‫بوو‪ ،‬هەروەها پارچە‬ ‫پارچەكردنی پەیماننامەی‬ ‫نەتەوە یەكگرتوەكانیش‪،‬‬ ‫بەاڵم سەرەرای ئەوەش‬ ‫ئەمە پرەنسیپێكە لەناو‬ ‫سیاسەتی‬ ‫نوخبەی‬ ‫دەرەوەش بەشێوەیەكی‬ ‫فراوان رەخنەی لێگیراوە‪،‬‬ ‫لەراستیشدا پرەنسیپێكی‬ ‫نوێ نیە‪ ،‬پرەنسیپێكی‬ ‫زۆرسەیرە!‬ ‫باكسمان‪:‬‬ ‫جێری‬ ‫‪11‬‬ ‫دەبوایەلەدوای‬ ‫واڵتە‬ ‫ئەیلول‬ ‫ی‬ ‫یە كگر تو ە كا نی‬ ‫ئەمریكا چی بكات؟‬ ‫یەكگرتوەكان‬ ‫واڵتە‬ ‫هێرشێكی‬ ‫قوربانی‬ ‫سەیربوولەسەرئاستێكی‬ ‫پێویست‬ ‫نێودەوڵەتی‪،‬‬ ‫بوولەسەری چی بكات‬ ‫جگەلەهەوڵدانی ئەوەی‬ ‫‪..‬‬ ‫نعۆم چۆمسكی‪ :‬بۆچی‬ ‫‪ 11‬ی ئەیلول هەڵدەبژێری؟ بۆچی ‪1993‬‬ ‫هەڵنابژێری؟ ئەو راستیەشی كەكردەی‬ ‫تیرۆریستی لە ‪ 11‬ی ئەیلول سەركەوت‪،‬‬ ‫لەشیكردنەوەی مەترسیەكە ناگۆرێ‪،‬‬ ‫لەساڵی ‪ 1993‬گروپێكی جیهادی لەسەر‬ ‫شێوازی ئەمریكی‪ ،‬زۆرنزیك بوون‬ ‫لە لەبەریەك هەڵتەكاندنی سەنتەری‬

‫بازرگانی جیهانی‪ ،‬كەلەگەڵ پالنێكی‬ ‫باشتریشدا دەیان هەزاریان لەخەڵكی‬ ‫دەكوشت‪ ،‬وەلەوەتای ئەوكاتەوەش‬ ‫شتێكی زانراوە كە رودانی كاری لەو‬ ‫جۆرە زۆرنزیكە‪ ،‬لەراستیشدا لەماوەی‬ ‫سااڵنی نەوەدەكان چەندین ئەدەبیاتی‬ ‫تەكنیكی هەبون كەپێشبینیان لەوە دەدا‪،‬‬ ‫وەواشمان لێ هات بزانین چی دەكەین‪،‬‬ ‫ئەوەی تۆدەیكەی كارێكی پۆلیسیە كە‬ ‫كارە تیرۆریستیەكانی پێ دەوەستێنرێت‪،‬‬ ‫ئەمەش لەپێشودا سەركەوتووبوە‪.‬‬ ‫جێری باكسمان‪ :‬بەاڵم تۆبەومانایە‬ ‫پێشنیازی ئەوە دەكەی كەواڵتە‬ ‫یەكگرتوەكانی ئەمریكا خولقێنەری‬ ‫خودای تۆڵەی تایبەت بەخۆیەتی؟‬ ‫نعۆم چۆمسكی‪ :‬ئەمە رای من نیە‪،‬‬ ‫ئەمە تەقریبەن رای هەمووپسپۆرێكی‬ ‫چاوێك‬ ‫تیرۆرە‪،‬‬

‫د‬ ‫ە‬ ‫ر‬ ‫ب‬ ‫ا‬ ‫ر‬ ‫ە‬ ‫ی‬ ‫ل‬ ‫ە‬ ‫س‬ ‫ێ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـــ‬ ‫بگێڕە بۆنمونە بڵێ‬ ‫كتێبەكەی ئەم دواییەی (جیسۆن‬ ‫بیرك) لەمەڕ القاعیدە‪ ،‬كە لەوباسەدا‬ ‫رێك باشترینیانە‪ ،‬ئەوكتێبە لەمیانەی‬ ‫تۆمارەكاندا رامان دەكێشێ بۆئەوەی‬ ‫هەمووروداوێك‬ ‫كەچۆن‬ ‫بزانین‬ ‫لەروداوەكانی توندوتیژی بەدڵنیاییەوە‬ ‫لەبە سەربازگرتنی ئەندامان وكۆمەكی‬ ‫كردن وئامادە كردندا زیاتری كردووە‪،‬‬ ‫جیسۆن دەڵێت كەئەوە قسەی ئەوە‬ ‫من دەیگوازمەوە كە( بەدڵنیاییەوە‬ ‫هەمووكارێك لەكارە توندوتیژیەكان‬ ‫سەركەوتنێكی بچوكن بۆئوسامە بن‬ ‫الدن)‬ ‫جێری باكسمان‪ :‬بەاڵم بۆچی‬ ‫واتەصەوردەكەی كەجۆرج بۆش‬ ‫بەوشێوەیە رەفتاردەكا؟‬ ‫نعۆم چۆمسكی‪ :‬چونكە باوەرم وایە‬ ‫ئەوان بەوئەندازەیە بایەخ بە تیرۆر‬ ‫نادەن‪ ،‬لەراستیدا ئێمە ئەوەدەزانین‬ ‫هێرشی عێراق بەنمونە وەرگرە‪،‬‬ ‫لەئاژانسەكانی‬ ‫هەمووپسپۆرێك‬ ‫دەكرد‬ ‫پێشبینیان‬ ‫ئیستخبارات‬ ‫كەپەالماری سەرعێراق لەهەرەشە‬


‫‪17 - 16‬‬ ‫تیرۆریستیەكانی لەوجۆرەی كەالقاعیدە‬ ‫دروستیان دەكات زیاتردەكات‪ ،‬وە رێك‬ ‫ئەوەش روی دا‪ ،‬خاڵەكە ئەوەیە كە‪...‬‬ ‫جێری باكسمان‪ :‬كەواتە ئەوهۆیە چیە‬ ‫كەوایان لێ دەكات ئەوكارەبكەن؟‬ ‫نعۆم چۆمسكی‪ :‬چونكە غەزوی عێراق‬ ‫لەخودی خۆیدابەهای هەیە‪ ،‬مەبەستم‬ ‫دامەزراندنی‪..‬‬ ‫جێری باكسمان‪ :‬بەها؟ چ بەهایەك؟‬ ‫نعۆم چۆمسكی‪ :‬دامەزراندنی یەكەم‬ ‫بنكەی سەربازی ئەمین‪ ،‬لەدەوڵتێكی‬ ‫ناسەربەخۆلەناوجەرگەی‬ ‫پاشكۆی‬ ‫ناوچەی بەرهەمهێنانی وزە لەجیهاندا‪.‬‬ ‫جێری باكسمان‪ :‬ئایاباوەرت وانیە‬ ‫كەتەنانەت باشترە كەگەلی عێراق‬ ‫لەوتاغیە رزگاری بوو؟‬ ‫نعۆم چۆمسكی‪ :‬گەلی عێراق لەدوو‬ ‫رژێمی وەحشی رزگاری بوو‪ ،‬یەكەمیان‬ ‫ئێمە قسەی لەسەردەكەین‪ ،‬ئەوەكەی‬ ‫ترقسەكردنمان لەسەری نەخستۆتە‬ ‫روو‪ ،‬ئەو دوورژێمە وەحشیە‪ ،‬رژێمی‬ ‫حسێن‬ ‫صدام‬

‫جۆرج بۆش وتۆنی بلێری سەرۆك‬ ‫وەزیران‪ ،‬یەكسان بن بەچەندرژێمێكی‬ ‫وەك چەندناوچەیەكی عێراق؟‬ ‫نعۆم چۆمسكی ‪ :‬زاراوەی یەكسان‬ ‫بونی ئەخالقی‪ ،‬زاراوەیەكی وروژێنەرە‬ ‫بۆبایەخ پێدران‪ ،‬وەك منیش بیزانم ( جین‬ ‫كیركباتریك) دایهێناوە وەكو هۆكارێك‬ ‫كەبەهۆیەوە هەوڵ دەدات رەخنە گرتن‬ ‫لەسیاسەتەكانی دەرەوەوبریارەكانی‬ ‫دەوڵەت قەدەغە بكات‪ ،‬ئەمە فیكرەیەكە‬ ‫كەمانای نیە‪ ،‬هەرچۆنێك بێت یەكسان‬ ‫بوونی ئەخالقی نیە‪.‬‬ ‫جێری باكسمان‪ :‬ئەگەربۆتاك( فرد)‬ ‫كەلەدیموكراسیەتێكی‬ ‫وابشتربێت‬ ‫لیبراڵدابژی‪ ،‬ئایا سودێك هەیە بەهۆی‬ ‫باڵوكردنەوەی ئەو دیموكراسیەتە‬ ‫دەستمان بكەوێت بەهەرچۆنێك بوبێت‬ ‫كەبتوانین بیكەین؟‬ ‫نعۆم چۆمسكی‪ :‬ئەمە ئەوپرسیارەمان‬ ‫كەجارێكیان‬ ‫بیردێنێتەوە‬ ‫لەمەڕشارستانیەتی خۆرئاوا لەغاندی‬ ‫كرا‪ ،‬كەشارستانیەتی خۆرئاوا چۆن‬ ‫دەبینی؟ غاندیش گوتی‪ ( :‬لەوانیە‬ ‫باش‬ ‫فكرەیەكی‬ ‫لەراستیدا‬ ‫بێت‪،‬‬ ‫لەوانیە فكرەیەكی‬ ‫باش بێت كەبەهاكانی‬ ‫دیموكراسی لیبراڵی‬ ‫باڵوبكرێنەوە بەاڵم ئەمە ئەوەنیە كەواڵتە‬ ‫یەكگرتوەكانی ئەمریكا وبەریتانیا‬ ‫هەوڵی باڵوكردنەوەی دەدەن‪ ،‬وەئەمە‬ ‫ئەوە نیە كەلەرابردوودا كردوویانە‪،‬‬ ‫چاوێك بگێرە بەسەرئەوناوچانەی‬ ‫ئەوان‬ ‫كەلەژێردەسەاڵتیاندان‬ ‫دیموكراسی ولیبراڵی باڵوناكەنەوە‬ ‫ئەوەی كەباڵوی دەكەنەوە بریتیە لەمل‬ ‫پێ كەچكردن وپاشكۆیەتی)‪ ،‬زۆرتر‬ ‫لەوەش زۆرزانراویشە كەئەمە بەشی‬ ‫هەرە گەوریە لەهۆی بەرهەڵستی‬ ‫گەورەی دژبەسیاسەتەكانی واڵتە‬ ‫ئەمریكالەخۆرهەاڵتی‬ ‫یەكگرتوەكانی‬ ‫ناوەراستدا‪ ،‬لەراستیشدا ئەمە لەسااڵنی‬ ‫پەنجاكانیشدا شتێكی زانراوبووە‪.‬‬ ‫جێری باكسمان‪ :‬بەاڵم ئێستا پێكهاتەیەكی‬ ‫تەواوهەیە لەواڵت‪ ،‬لەخۆرهەاڵتی‬ ‫ئەوروپا كەلەوانەیە بڵێن ئێستا‬ ‫باشتردەژین لەوەی كەپێشوترولەسایەی‬

‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫ـ‬ ‫د‬ ‫ا‬ ‫ر‬ ‫ە‬ ‫د‬ ‫ا‬ ‫ن‬ ‫ی‬ ‫ج‬ ‫ۆ‬ ‫ر‬ ‫ج‬ ‫ب‬ ‫ۆ‬ ‫ش‬ ‫ورژێمی سزائەمریكی‬ ‫وبەریتانیەكان بوون‪ ،‬كەعێراقیان وێران‬ ‫كرد‪ ،‬وەسەدان هەزرایان لەعێراقیەكان‬ ‫كوشت‪ ،‬وەعێراقیەكانی ناچاركردكەپشت‬ ‫بەصدام حسین ببەستن‪ ،‬ئێستا دەتوانی‬ ‫بەروونی سزاكان بگۆریت بەچەكی‬ ‫باشتربۆوێرانكردنی كۆمەڵگا بەبێ‬ ‫پەالماردانی‪ ،‬ئەگەرئەمە ئەوە بوبێت‬ ‫كەرووی دا هەرگیزمەحاڵ نەبوو‬ ‫كەبەهەمان هۆكارگەلی عێراقیش‬ ‫صدام حسێنیان رەوانەی هەمان‬ ‫چارەنوسی درەندەكانی تری وەك‬ ‫چاوچیچكۆوسۆهارتۆودفاییە وماركۆس‬ ‫بكەن كەئەمریكاوبەریتانیا پشتیوانیان‬ ‫لێ دەكردن‪،‬‬ ‫جێری باسكمان ‪ :‬پێدەچێت تۆئەوە‬ ‫بخەیتە روو یان شیمانەی ئەوە بكەیت‪،‬‬ ‫لەوانەشە هێرشیشت بكەمە سەر بەاڵم‬ ‫واپێدەچێت كەتۆگومانی ئەوەبكەی‬ ‫كەسەرانی واڵتە هەڵبژێردراوەكان‬ ‫لەرێگای دیموكراسیەوە لەنمونەی‬

‫ئیمپراتۆریەتی سۆڤیەتیدا دەژیاین‪،‬‬ ‫ئەمەش دەرەنجامێكی تری رەفتارەكانە‬ ‫لەخۆرئاوا !‬ ‫نعۆم چۆمسكی‪ :‬وەكۆمەڵێك لەواڵتیش‬ ‫هەن كەلەبواری دەسەاڵتی ئەمریكیدان‬ ‫وەك واڵتەكانی ئەمریكای ناوەراست‬ ‫وكاریبی‪ ،‬لەوانەی كەئارەزوومەندی‬ ‫ئەوەن كە بیان توانیبایە لەدەسەاڵتی‬ ‫ئەمریكی ئازادبن‪ ،‬ئێمە زۆرئاگادارنین‬ ‫لەوەی كە لەو واڵتانە روودەدات‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەوان بەئاگان‪ ،‬لەهەشتاكان‬ ‫ولەقۆناغە ( ریگان) یەكەیدا دەستیان‬ ‫بەسەربارودۆخەكەدا گرتبوو‪ ،‬سەدان‬ ‫هەزاركەس لەئەمریكای ناوەراست‬ ‫سەربران‪ ،‬واڵتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا‬ ‫هێرشێكی تیرۆرستی تێكشكیێنەری‬ ‫لەدژی نیكاراگوا ئەنجام دا‪ ،‬لەبنچینەشدا‬ ‫وەك جەنگێك لەدژی كڵێسا‪ ،‬سەرۆكی‬ ‫تیرۆركردوشەش‬ ‫قەشەكانیان‬ ‫لەرۆشنبیرانی گیزۆتیتی پێشەنگیشیان‬ ‫كوشت‪ ،‬لەسلڤادۆریش ئەمە سەردەمێكی‬ ‫وەحشیگەریانە بوو‪ ،‬لەوێ چیان‬ ‫نەسەپاند؟ ئەوە دیموكراسی لیبراڵی‬ ‫بوو؟ نەخیر !!‬ ‫جێری باكسمان‪ :‬لەدوو یاسێ بۆنەدا‪،‬‬ ‫باست لەپەیوەندیەی نێوان واڵتە‬ ‫یەكگرتوەكانی ئەمریكا بەریتانیاكردووە‪،‬‬ ‫ئایا تێدەگەی كەبۆچی سەرۆك وەزیرانی‬ ‫بەریتانیا ئەوجۆرە رەفتارانە لەعێراق‬ ‫وئەفغانستاندا دەكات؟!‬ ‫نعۆم چۆمسكی‪ :‬هەڵبەت ئەگەرسەیرێكی‬ ‫مێژوی بەریتانیای دیبلۆماسی كەیت‬ ‫وبگەرێیتەوە بۆسااڵنی چلەكان‪ ،‬دەبینی‬ ‫كەپێویست بوو لەسەر بەریتانیا‬ ‫بریارێك بدات‪ ،‬بەریتانیا هێزی گەورەی‬ ‫جیهان بوو واڵتە یەكگرتوەكانی‬ ‫ئەمریكاش سەرەرای ئەوەی كەواڵتی‬ ‫هەرە دەوڵەمەندیشە لەجیهان بەاڵم‬ ‫ئەوكات بەپلەیەكی دوور گەمە كەرێكی‬ ‫بنەرەتی نەبوو لەدیمەنی هەسارەیی‪،‬‬ ‫مەگەرلەرووی ئیقلیمیەوە‪ ،‬بەنزیك‬ ‫بونەوەی كۆتایهاتنی جەنگی دووەمی‬ ‫جیهانیش ئاشكراوروون بوو كەواڵتە‬ ‫یەكگرتوەكانی دەبێتە هێزێكی بەرباڵو‪،‬‬ ‫وای لێهات كەهەمووكەس ئەوراستیە‬ ‫بز ا نێ ‪،‬‬ ‫وەرگێرانی ‪ :‬شۆڕش ئەنوەر‬


‫لەسەربەریتانیاش پێویست بوو رێگایەك‬ ‫دیاری بكات‪ ،‬یا ببێتە بەشێك لەوەی‬ ‫كەلەوانەیە لەدواجاردا ئەوروپا بێت‪،‬‬ ‫كەلەوانەیە بەرەوسەربەخۆیی بروات‪،‬‬ ‫یان ئایا دەبێتە ئەوەی كەنوسینگەی‬ ‫شریك)ە‬ ‫بەهاوبەش(‬ ‫دەرەوە‬ ‫بچكۆالنەكەی واڵتە یەكگرتوەكانی‬ ‫ئەمریكا ناوی دەبات؟!‬ ‫بەم جۆرە‪ ،‬بۆنمونە لەكاتی قەیرانی‬ ‫موشەكەكانی كوبادا كاتێك ئەو تۆمارانە‬ ‫دەخوێنینەوە كەماوەی قەدەغەكرانی‬ ‫هاتووە‪،‬‬ ‫كۆتایی‬ ‫باڵوبونەوەیان‬ ‫دەبینی كەئەمریكیەكان بەخراپیەكی‬ ‫گشتگیر مامەڵەیان لەگەڵ بەریتانیادا‬ ‫كردووە‪،‬تەنانەت ( هاروڵد ماكمیالن)‬ ‫لەوەی‬ ‫ئاگادارنەكراوەتەوە‬ ‫یش‬ ‫كەرویدا‪ ،‬لەكاتێكدا وجودی بەریتانیا‬ ‫لەلێواری هەڵدێراندا بووە‪ ،‬بارودۆخەكە‬ ‫مەترسیداربووە‪ ،‬لێپرسراوێكی بااڵش‬ ‫كەلەوانەیە ( دین ئاتشێرز) بێت‪،‬‬ ‫بەریتانیا بەوشەكانی ( قائمقامی‬ ‫تایبەتی) مان وەسف دەكات‪،‬كە رێك‬ ‫مورادیفی ( شەریك – هاوبەش)ە‪،‬‬ ‫هەڵبەت لەوانەیە بەریتانیەكان وشەی‬ ‫رێك و پێك وشیكیان پێ خۆش بێت‪،‬‬ ‫بەاڵم گەورەكان وشەی راستەقینە‬ ‫بەكاردەهێنن !‬ ‫ئەمە ئەو دوورێگایەبوو كە حەتمی‬ ‫كەدەبوایە‬ ‫بوولەسەربەریتانیەكان‬ ‫یەكێكیان هەڵبژێرن !‬ ‫جێری باكسمان ‪ :‬نعۆم چۆمسكی‪،‬‬ ‫سوپاس بۆتۆ‪..‬‬ ‫تێبینی ‪/1 :‬دادگاییەكانی نۆرمبێرگ‬ ‫لەدوای كۆتایهاتنی جەنگی دووەمی‬ ‫جیهانی لەالیەن هێزە سەركەوتوەكانی‬ ‫ئەو جەنگەوە بۆ دادگایی كردنی‬ ‫سەركردە نازییەكانی ئەڵمانیا دامەزرا‪،‬‬ ‫كەتێیدا ژمارەیەك لەسەركردە بااڵكانی‬ ‫ئەڵمانیای نازی‪ ،‬بەتۆمەتی ئەنجامدان‬ ‫وتێوەگالن لە تاوانەكانی دژبەمرۆڤایەتی‬ ‫بریاری لەسێدارەدانیان بەسەردادرا‪.‬‬ ‫دیداری كەناڵی ‪ BBC‬لەگەڵ نعۆم‬ ‫چۆمسكی‪.‬‬

‫چوار حزبە كوردستانیەكە‬ ‫لەدەرەوەی یەكێتی و‬ ‫پارتی دەبن بەهیچ‬ ‫ی رابردودا‬ ‫له‌مانگی‌ حوزه‌یران ‌‬ ‫هه‌ریه‌ك له‌« سۆسیالست‪ ،‬زه‌حمه‌ت‬ ‫كێشان‪ ،‬یه‌كگرتوو‪ ،‬كۆمه‌ڵ» بریاریاندا‬ ‫ی نوسینه‌وه‌ی‌ ره‌ش نوسێكه‌و ‌ه‬ ‫له‌رێگ ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌م چوار حزب ‌ه‬ ‫به‌رنامه‌و كارنامه‌ ‌‬ ‫ی وته‌ی‌ كه‌سی‬ ‫دابرێژرێت ‪.‬به‌پێ ‌‬ ‫یه‌كه‌می‌ چوا ر حزبه‌كه‌ هه‌ریه‌كه‌یان‬ ‫ی جیاواز یان هه‌ی ‌ه له‌سه‌ری‌‪،‬‬ ‫بۆچونێك ‌‬ ‫هه‌ندێك له‌بۆچونه‌كان وای‌ ده‌رده‌خه‌ن‬ ‫ی ئه‌م ڕه‌شنوس ‌ه دوور ‌ه‬ ‫كه‌نوسینه‌وه‌ ‌‬ ‫ی تریان‬ ‫پێكهێنانی به‌ره‌وه‌‪ ،‬هه‌ندێك ‌‬ ‫به‌دووری‌ نازانن له‌دوارۆژدا ببێته‌به‌ره‌و‬ ‫ی‬ ‫ی تر له‌و بۆچونان ‌ه به‌هاوپه‌یمانێت ‌‬ ‫هه‌ندێك ‌‬ ‫ی تریش هه‌یه‌ كه‌به‌هیچ‬ ‫ده‌زانن بۆچونێك ‌‬ ‫ی نازانێت ‪.‬‬ ‫كام له‌مانه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كردنی‌ كات‌وسات ‌‬ ‫جگه‌له‌دیار ‌‬ ‫ی بۆ هه‌ندێك‬ ‫كۆبونه‌وه‌و وه‌یه‌ك بڕیار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی گرنگ كه‌به‌پێ ‌‬ ‫پرسی سیاس ‌‬ ‫گۆڕانكاریه‌كانی ناوچه‌كه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی گشت ‌‬ ‫ی ئه‌میرو سكرتێر ‌‬ ‫بۆچون ‌‬ ‫هه‌رچوارحزبه‌كه‌‬ ‫ئه‌میری‌ كۆمه‌لی‌ ئیسالمی علی‌ باپیر‬ ‫ئه‌م پرۆژه‌نوێی ‌ه كه‌له‌ڕێی‌ نوسینی‌ ره‌ش‬ ‫نوسێكی‌ هاوبه‌شه‌وه‌ بریای‌ له‌سه‌ر‬ ‫ده‌درێت ئه‌م ‌ه جگه‌ له‌وه‌ی عه‌لی باپیر‬ ‫ی‬ ‫ی وای ‌ه نوسین ‌‬ ‫به‌به‌ره‌ناوی‌ ده‌بات‌و پێ ‌‬ ‫ره‌شنوسێكی له‌م جۆر ‌ه له‌ئاینده‌دا‬ ‫ده‌بێته‌به‌ر ‌ه ‪.‬‬ ‫جیاواز له‌م بۆچونان ‌ه ئه‌مینداری گشتی‬ ‫یه‌كگرتوی‌ ئیسالمی‌ سه‌الحه‌دین‬ ‫محه‌مه‌د به‌هائه‌دین پێی‌ وایه‌ ئه‌م ره‌ش‬ ‫نوس ‌ه به‌هچ شێوه‌یه‌ك نابێت ‌ه به‌ره‌و‬ ‫باس له‌وه‌نه‌كراو ‌ه له‌ئاینده‌دا فراوان‬ ‫بكرێت بۆ ئه‌وه‌ی بكرێت ‌ه به‌ر ‌ه به‌ڵكو‬ ‫ئه‌مه‌ پرۆژ ‌هی‌ چوار حزبی‌ كوردستانی ‌ه‬ ‫ی ره‌شنوسێكه‌و ‌ه‬ ‫له‌رێگه‌ی‌ نوسینه‌وه‌ ‌‬ ‫كه‌كارنام ‌هی‌ ئه‌چوار حزب ‌ه ڕێك ده‌خات‬

‫بریارنامیق‬

‫ی‬ ‫ی سۆسیالست دیموكرات ‌‬ ‫ی حزب ‌‬ ‫سكرتێر ‌‬ ‫ی محمود وه‌ك‬ ‫كوردوستان محمدحاج ‌‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫ی ناوخۆی‌ حزبێك سه‌یر ‌‬ ‫په‌یره‌و ‌‬ ‫ی‬ ‫ره‌شنوس ‌ه ده‌كات و پێی‌ وایه‌ ئاینده‌ ‌‬ ‫ئه‌م پرۆژه‌یه‌ فراوانترده‌بێت بۆهه‌ر‬ ‫ی هاوپه‌یمان گه‌ر بیه‌وێت‬ ‫ی تر ‌‬ ‫حزبێك ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌شداری بكات و ئه‌مه‌ به‌هاوپه‌یمانێت ‌‬ ‫ی ده‌زانێت ‪.‬‬ ‫چوار حزب ‌‬ ‫ی‬ ‫جیاواز له‌هه‌موو بۆچونه‌كان ‌‬ ‫ی ئه‌و حزبان ‌ه‬ ‫ی كه‌سی یه‌كه‌م ‌‬ ‫تر ‌‬ ‫ی حزبی‌ زه‌حمه‌ت‬ ‫سكرتێری‌ گشت ‌‬ ‫ی وای ‌ه بریاردان‬ ‫ی قادرعزیز‪ :‬پێ ‌‬ ‫كێشان ‌‬ ‫ی ره‌شنوسێكی‌ هاوبه‌ش‬ ‫له‌سه‌رنوسین ‌‬ ‫له‌الیه‌ن هه‌ر چوار حزبی‌ به‌شداره‌و ‌ه‬ ‫نه‌هاوپه‌یمانێتی‌ ی ‌ه نه‌به‌ره‌ی ‌ه به‌لكو‬ ‫ی ئه‌م چوار‬ ‫ی هاوبه‌ش ‌‬ ‫كارنامه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆبونه‌وه‌ ‌‬ ‫حزبه‌ی ‌ه كه‌كات‌و وسات ‌‬ ‫ی هه‌ریه‌كه‌مان‬ ‫مانگانه‌و و ‌ه به‌ئاگادار ‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌رپرسێك ‌‬ ‫له‌سه‌ر‬ ‫بۆبریاردان‬ ‫سیاسی‌ گرنگ ك ‌ه به‌پێی‌ ئه‌و گۆران‬ ‫له‌ناوچه‌ك ‌ه داروده‌دات دیاری‌ ده‌كات‪،‬‬ ‫ی كوردستان نه‌ك هه‌ر زۆر‬ ‫حكومه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫تا كه‌م بچوكترین دژایه‌تی‌ بۆ پرۆژه‌ ‌‬ ‫چاكسازی‌ چوار حزبه‌ك ‌ه نه‌بووه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫ی چوار‬ ‫له‌یه‌كه‌م دانیشتندا هه‌ڵوێست ‌‬ ‫حزبه‌كه‌و پرۆژه‌كه‌یان به‌رز نرخاندو‬ ‫ی‬ ‫ئاماده‌یی‌ خۆیان بۆ جێبه‌جێكردن ‌‬ ‫ی ده‌كرێ له‌پرۆژه‌كه‌دا نیشانداو‬ ‫ئه‌وه‌ ‌‬ ‫ی حكومه‌ت‬ ‫پرۆژه‌كه‌یان به‌هاوكارییه‌ك ‌‬ ‫له‌چاره‌سه‌ركردنی‌ كێشه‌كان له‌قه‌ڵه‌مدا‪،‬‬ ‫كه‌س ناتوانێ له‌ئێستادا ئه‌و په‌یمان و‬ ‫گه‌ره‌نتیی ‌ه به‌خه‌ڵك بدات‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و‬ ‫خه‌ڵك ‌ه ده‌توانێ له‌سه‌ر سیاسه‌ت و‬ ‫ی ئێستاماندا‬ ‫هه‌ڵوێست و كرده‌وه‌كان ‌‬ ‫قه‌زاوه‌ت بكات و بۆ جارێكیش بێت ئه‌و‬ ‫حزبان ‌ه تاقی بكاته‌وه‌‪ .‬ئه‌م ‌ه گومانێك ‌ه‬ ‫هه‌ردوو حزب هه‌ر ل ‌ه ئیسته‌دا ده‌یانه‌وێ‬


‫‪19 - 18‬‬ ‫زۆرین ‌ه ترسیان له‌وه‌هه‌یه‌ ببن ‌ه‬ ‫به‌رهه‌ڵستكاری له‌به‌رامبه‌ر حكومه‌ت‌و‬ ‫په‌رله‌مان‌و یه‌كێتی‌و پارتیدا چونك ‌ه‬ ‫بودجه‌یان له‌و حزبان ‌ه وه‌رده‌گرن‌و‬ ‫ئه‌ندامی په‌رله‌مانیان هه ‌یه ‌و‬ ‫حز به‌ش‬ ‫هه ‌ر‬

‫ده‌بێت‬

‫حکومه‌تدا هه‌بێت‪ .‬نه‌یار‬ ‫له‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌اڵت بێت‪».‬‬ ‫محه‌مه‌دی حاجی مه‌حمود ده‌ڵێ‬ ‫« كاك مسعود سه‌رۆكی‌ هه‌موو‬ ‫ی‬ ‫ی دیموكرات ‌‬ ‫كورد ‌ه نه‌ك به‌ته‌نها پارت ‌‬ ‫كوردستان ده‌بێت ڕه‌خن ‌ه قبوڵ بكات‬ ‫و نازی‌ هه‌موو الیه‌ك هه‌ڵ بگرێ‪،‬‬ ‫ئه‌و كات ئه‌توانێ سه‌ركه‌وتوو بێت و‬ ‫ئه‌وه‌ش گوێ گرتن بۆ ڕای جیاواز ‌ه‬ ‫ی كه‌ له‌ناو ماركسیه‌كان‬ ‫و ئه‌و فیكره‌ ‌‬ ‫هه‌بوو كه‌ ده‌یانگوت یا له‌گه‌ڵم بێت یا‬ ‫ی‬ ‫دوژمن ڕه‌‌نگه‌ له‌گه‌ڵ هه‌لوومه‌رج ‌‬ ‫ئه‌م سه‌رده‌مه‌ نه‌گونجێ‪،‬كاك مسعود‬ ‫بارزانی‌ له‌و ‌ه گه‌وره‌تر ‌ه ك ‌ه هه‌ندێك‬ ‫ڕایکێشێ بۆ چوارچێوه‌ی‌ یه‌ك حزب‪،‬‬ ‫ی به‌كاك مسعود‬ ‫كورد ئومێدی‌ زۆر ‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌یه‌ له‌بغداد ڕۆژان ‌ه تاریق هاشم ‌‬ ‫ڕه‌‌خن ‌ه له‌حكومه‌ت ده‌گرێ و‬ ‫ی جێگری‌ ڕه‌ئیس جمهور ‌ه‬ ‫خۆش ‌‬ ‫ی‬ ‫و هه‌موو كوتله‌كان ‌‬ ‫عیراق ڕه‌خن ‌ه ده‌گرن و‬ ‫خۆشیان له‌حكومه‌ت‬ ‫چه‌ندین وه‌زیر و‬ ‫مه‌سولیاتی‌ جۆر‬ ‫به‌جۆریان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫دوو‬ ‫خۆی‬ ‫هه‌ی ‌ه‬ ‫شت‬ ‫نه‌یار له‌گه‌ڵ‬ ‫موعار ه‌ز ه‌‬ ‫ی‬ ‫دوو شت ‌‬

‫ی دروست بكه‌ن بۆ‬ ‫ی تر ‌‬ ‫له‌سه‌ر حزبه‌كان ‌‬ ‫ی ئه‌و خه‌ڵكه‌ ده‌نگیان پێ نه‌دات‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ت ‌ه واوی‌ ئ ‌ه بۆچونانه‌ی‌ كه‌سی‌ یه‌كه‌م ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌م حزبه‌ كوردوستانیان ‌ه له‌ماو ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫رابردودا هه‌ریه‌كه‌یان به‌جیا له‌رێگ ‌ه ‌‬ ‫وه‌المی‌ رۆژنامه‌نوسیه‌و ‌ه رای خۆیان‬ ‫ده‌ربریوه‌و زۆرل ‌ه بۆچونه‌كان لێكه‌و ‌ه‬ ‫دورن‪.‬‬ ‫بۆچی له‌ده‌ره‌وه‌ی یه‌كێتی‌و پارتی كه‌س‬ ‫نه‌بونه‌ت ‌ه ئۆپۆزسیۆن؟‬ ‫حاجی‬ ‫محه‌مه‌دی‬ ‫مه‌حمو د‬ ‫د ه‌ربار ه‌ی‬ ‫بارودۆخی‬ ‫كو ر د ستا ن‬ ‫«‬ ‫ده‌ڵێ‬ ‫كو ر د ستا ن‬ ‫ڕوه‌و‬ ‫ده‌بوایه‌‬ ‫سه‌ر به‌خۆ یی‌‬ ‫به‌اڵم‬ ‫بڕۆشتایه‌‬ ‫ی‬ ‫له‌ڕوو ‌‬ ‫به‌داخه‌و ‌ه‬ ‫یو‬ ‫ی و سیاس ‌‬ ‫جوغرافیای ‌‬ ‫ی ده‌سه‌اڵته‌و ‌ه‬ ‫دیاری‌ كردن ‌‬ ‫سنووردار ده‌بێت‪».‬‬ ‫قادر عه‌زیز به‌بۆچونی‬ ‫ی‬ ‫ره‌وش ‌‬ ‫«‬ ‫وای ‌ه‬ ‫ی باش‬ ‫كوردستان به‌گشت ‌‬ ‫ی‬ ‫نییه‌‪ ،‬به‌تایبه‌تیش له‌ڕوو ‌‬ ‫خزمه‌تگوزارییه‌و ‌ه‬ ‫ی‬ ‫كه‌م ‌‬ ‫گرانی و گه‌نده‌ڵی و‬ ‫ناعه‌داله‌تییه‌و ‌ه و بێ یاساییه‌و ‌ه‬ ‫ك ‌ه ئه‌مانه‌ش رۆژ به‌ڕۆژ‬ ‫ی‬ ‫ی خه‌ڵك و حزبه‌كان ‌‬ ‫ناڕه‌زایه‌ت ‌‬ ‫له‌به‌رامبه‌ردا به‌رزده‌بێته‌و ‌ه و ئه‌گه‌ر‬ ‫جیاوازن ڕه‌خن ‌ه‬ ‫چاره‌سه‌ری‌ به‌په‌ل ‌ه و بنه‌ره‌تیان بۆ‬ ‫ی‬ ‫و كار بۆ چاكساز ‌‬ ‫نه‌دۆزرێته‌و ‌ه ئه‌وا بارودۆخه‌ك ‌ه به‌ره‌و‬ ‫جیایه‌ ڕه‌‌نگ ‌ه له‌كوردستان تا‬ ‫ی‬ ‫خراپتر ده‌روات‪ .‬سه‌باره‌ت به‌كابین ‌ه ‌‬ ‫مه‌سه‌له‌ستراتیژیه‌كان جێگر ده‌بێت‬ ‫تازه‌ش دیار ‌ه ئه‌و كابینه‌ی ‌ه هێشتا‬ ‫ی و‬ ‫پێویستی‌ به‌یه‌ك هه‌ڵوێست ‌‬ ‫دانه‌مه‌زراوه ‌و ده‌ستبه‌كارنه‌بوو ‌ه تا‬ ‫یه‌ك ڕاو بۆچون هه‌بێت‪.‬‬ ‫ی بۆ بكرێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر‬ ‫هه‌ڵسه‌نگاندن ‌‬ ‫ی سۆسیالیست‬ ‫به‌اڵم ئێم ‌ه له‌حزب ‌‬ ‫هه‌روه‌كو كابینه‌كانی‌ پێشتربێ نه‌توانێ‬ ‫ی‬ ‫له‌نێوان قس ‌ه كردن و بێ ده‌نگ ‌‬ ‫به‌شێك له‌كێشه‌و خزمه‌تگوزارییه‌كان‬ ‫دا قسه‌كردن هه‌ڵده‌بژێرین‪ ،‬به‌اڵم ده‌بێت‬ ‫چاره‌سه‌ربكات ئه‌وا بێگومان ئه‌و‬ ‫ی جیاواز چۆن له‌په‌رله‌مان‬ ‫ڕاو بۆچون ‌‬ ‫كابینه‌یه‌ش وه‌ك پێویست سه‌ركه‌وتوو‬ ‫وه‌زاره‌تێكی‬ ‫پێ هه‌یه‌ له‌حكومه‌تیش هه‌بێت‪».‬‬ ‫نابێ‪».‬‬ ‫دراوه‌و له‌ماوه‌ی ڕابردوشدا سه‌رۆكی هه‌روه‌ها قادر عه‌زیز ده‌ڵێ « بێگومان‬ ‫له‌كوردستان ڕه‌خنه‌ گرتن له‌الیه‌ن هه‌رێمی كوردستان مه‌سعود بارزانی ئه‌م ‌ه فشارێكه‌ بۆ بێده‌نگكردنی‌ ئه‌و‬ ‫حزبه‌كانه‌و ‌ه به‌هێڵی سور داده‌نرێ‌و وتی « نابێت ئۆپۆزیسیۆن له‌ناو حزبانه‌‪ ،‬به‌اڵم ده‌كرێ من چه‌ند‬


‫تێبینییه‌كم له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و قسانه‌دا‬ ‫هه‌بێ ئه‌ویش ئه‌مانه‌یه‌‪:‬‬ ‫ـ ره‌خنه‌گرتن كاتێك دروست ده‌بێت‬ ‫كه‌حزبه‌كان له‌حكومه‌ت و په‌رله‌مان و‬ ‫ی پارته‌ سیاسییه‌كاندا‬ ‫ئه‌نجومه‌نی‌ بااڵ ‌‬ ‫وه‌ك پێویست گوێ بۆ داواو داخوازیی‬ ‫و پێشنیاره‌كانیان راناگیرێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌و ‌ه‬ ‫ی‬ ‫هۆكاری‌ ره‌خنه‌گرتن یا بردن ‌ه ده‌ره‌و ‌ه ‌‬ ‫ره‌خن ‌ه ئه‌و حزبان ‌ه نین‪ ،‬به‌ڵكو ئه‌و‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌ی ‌ه ك ‌ه وه‌ك ئاماژه‌م پێكرد‬ ‫گوێ بۆ ئه‌و حزبانه‌ راناگرێ كه‌ ئه‌مه‌ش‬ ‫ی لێ دروست ده‌بێت‪.‬‬ ‫ره‌خنه‌ ‌‬ ‫ی ئۆپۆزسیۆن‬ ‫ـ ره‌خنه‌گرتن به‌مانا ‌‬ ‫نییه‌‪ ،‬ده‌كرێ حزبه‌كان ئۆپۆزسیۆن‬ ‫نه‌بن‪ ،‬به‌اڵم ره‌خنه‌ له‌كه‌موكوڕی‌ و‬ ‫سلبیاته‌كانی‌ ده‌سه‌اڵت بگرن ئه‌مه‌ش‬ ‫ی ئه‌و‬ ‫ی و دیموكراس ‌‬ ‫ی سروشت ‌‬ ‫مافێك ‌‬ ‫حزبانه‌ و هه‌موو خه‌ڵكێكی‌ تره‌‪.‬‬ ‫ی دیموكراسییه‌و بۆ‬ ‫ـ ره‌خنه‌گرتن مافێك ‌‬ ‫ی و سلبیاته‌كانه‌‪،‬‬ ‫ی كه‌موكوڕ ‌‬ ‫نه‌هێشتن ‌‬ ‫ی هه‌موو الیه‌كه‌‪،‬‬ ‫كه‌ ئه‌مه‌ش به‌قازانج ‌‬ ‫به‌ده‌سه‌اڵتیشه‌وه‪‌.‬‬ ‫ی حزبه‌كان له‌كابینه‌دا‬ ‫ـ به‌شداریپێكردن ‌‬ ‫ئیمتیاز نییه‌‪ ،‬یا له‌مقابل بێده‌نگكردن‬ ‫نادرێ به‌و حزبان ‌ه وه‌ك هه‌ردوو‬ ‫ی‬ ‫حزب ده‌یانه‌وێ به‌سه‌ر الیه‌نه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫تریدا بسه‌پێنن‪ ،‬به‌ڵكو به‌شداریكردن ‌‬ ‫حزبه‌كان یا هه‌ركه‌سێكی‌ تر ل ‌ه كابینه‌دا‬ ‫ی به‌رپرسیاره‌تیی ‌ه‬ ‫زیاتر له‌ئه‌ستۆگرتن ‌‬ ‫ی كاروباره‌كانی‌ ئه‌م هه‌رێمه‌‪.‬‬ ‫له‌راپه‌ڕاندن ‌‬ ‫«‬ ‫ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی كه‌« ئایا هیچ‬ ‫یاسایه‌کی ئۆپۆزسیۆن دامه‌زراو ‌ه ل ‌ه‬ ‫کوردستاندا؟‬ ‫ی‬ ‫محه‌مه‌د حاجی مه‌حمود وتی « بون ‌‬ ‫ی‬ ‫ئۆپۆزسۆن هه‌نگاونان ‌ه بۆ دیموكرات ‌‬ ‫له‌و واڵته‌دا ئۆپۆزسیۆن له‌ناو ده‌وڵه‌ت‬ ‫و واڵتێك دا له‌نێوان حزبه‌كان كار بۆ‬ ‫ی‬ ‫ده‌سه‌اڵت ئه‌كه‌ن و له‌سه‌ر حساب ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بۆ واڵت به‌رهه‌ڵستكار ‌‬ ‫دیموكرات ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌ریتان ‌‬ ‫ی كارگه‌ر ‌‬ ‫ده‌كه‌ن وه‌كو حزب ‌‬ ‫ی دیموكرات‬ ‫و حزبی‌ پارێزگاران و حزب ‌‬ ‫ی و‬ ‫له‌ئه‌مریكا و حزبی‌ جمهور ‌‬ ‫حزبه‌سۆسیالیست دیموكراته‌كان و‬ ‫حزبه‌مه‌سیحیه‌كان‪.‬‬ ‫له‌و واڵته‌ ده‌وڵه‌ت هه‌یه‌ ده‌ستور هه‌ی ‌ه‬ ‫ی و‬ ‫ی و ته‌نفیز ‌‬ ‫ی ته‌شریع ‌‬ ‫و ده‌سه‌اڵت ‌‬

‫ی جیا كراوه‌ته‌وه‌ و ده‌بێت كار‬ ‫دادوه‌ر ‌‬ ‫ی ئازاد‬ ‫ی و بۆ بازار ‌‬ ‫ی مه‌ده‌ن ‌‬ ‫بۆ كۆمه‌ڵگا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بۆ خزمه‌ت گوزه‌ران ‌‬ ‫و بۆ دیموكرات ‌‬ ‫بكه‌ین‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی پاراستن ‌‬ ‫قانونی‌ ئه‌حزاب و قانون ‌‬ ‫ی تاك له‌واڵتدا‬ ‫حزب هه‌ی ‌ه و ماف ‌‬ ‫زه‌مانه‌ت كراو ‌ه قانون بۆ كه‌سێك ك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی په‌رله‌مان و شروته‌كان ‌‬ ‫ده‌بێته‌ ئه‌ندام ‌‬ ‫ی‬ ‫كه‌سێك ك ‌ه ده‌بێت ‌ه وه‌زیر‪ ،‬شروته‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫قانون ‌‬ ‫واڵت‪،‬‬ ‫ی‬ ‫له‌ده‌ستوره‌كان ‌‬ ‫ی واڵت‬ ‫ی كه‌س ‌‬ ‫هه‌ڵبژاردن و قانونه‌كان ‌‬ ‫بڕگه‌ بڕگ ‌ه جیا كراوه‌ته‌وه‌ واڵت بوو ‌ه‬ ‫به‌موئه‌سه‌سات ئه‌و حزبه‌ده‌ڕوات و‬ ‫ی‬ ‫ی دیك ‌ه دێته‌ سه‌ر حوكم و حزب ‌‬ ‫حزبێك ‌‬ ‫ی‬ ‫پێشوو پێرۆزبایی لێ ده‌كات و خۆ ‌‬ ‫به‌هاوواڵتی‌ ده‌زانێ و مافی‌ پارێزراوه‌‪.‬‬ ‫ێ‬ ‫ی هێنا ده‌توان ‌‬ ‫ی ده‌نگ ‌‬ ‫ئه‌و ئه‌و حزبه‌ ‌‬ ‫ێ ده‌توانێ‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫حكومه‌ت دابمه‌زرێن ‌‬ ‫‪ 3-2‬حزب حكومه‌ت دروست بكات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ی سیاسی‌ ئه‌كات بۆ ‪4‬‬ ‫ی خه‌بات ‌‬ ‫به‌ره‌كه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ساڵی‌ داهاتوو سود له‌كه‌موكوڕیه‌كان ‌‬ ‫ی و خزمه‌ت و گوزه‌ران‬ ‫ی ستراتیژ ‌‬ ‫له‌ڕو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئابور ‌‬ ‫و ژیانی‌ هاوواڵتیان و بوار ‌‬ ‫ی ئاماد ‌ه بكات له‌په‌رله‌مان‬ ‫واڵت خۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫بێت یا له‌حكومه‌ت یا له‌هیچ نه‌بێت ماف ‌‬ ‫پارێزراوه‌ وقسه‌ش ئه‌كات‪.‬‬ ‫بۆی ‌ه له‌كوردستان هه‌ردوو حزب‬ ‫كه‌سیان قبوڵ نی ‌ه كه‌سیان ئاماده‌ نین بۆ‬ ‫یه‌ك ڕۆژ حكومه‌ت ته‌سلیم به‌ویان بكات‬ ‫ی چه‌كداریان‬ ‫جگه‌ له‌و ‌ه هه‌ردووال هێز ‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌یه‌ و جیاوازه‌ له‌گه‌ڵ ئۆپۆزسیۆن ‌‬ ‫دونیادا‪.‬‬ ‫ی قانونی‌‪-‬‬ ‫ئه‌گه‌ر زه‌مانه‌تێكی‌ ده‌ستور ‌‬ ‫ی هه‌بێت زۆر ئاسای ‌ه‬ ‫ئیداری‌‪-‬ئابور ‌‬ ‫ئۆپۆزسیۆن هه‌بێت ئه‌وه‌ش ئه‌و ‌ه‬ ‫ێ بكه‌ین من‬ ‫ناگه‌یه‌نێت هه‌روا چاوه‌ڕ ‌‬ ‫ی بۆ ئۆپۆزسیۆن ده‌كه‌م‪.‬‬ ‫پێناس ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫بوونی‌ ده‌ستور‪ -‬بوونی‌ قانون‪ -‬بوون ‌‬ ‫دیموكراتی‌‪-‬بوونی‌ یه‌ك قبوڵ كردن و‬ ‫ی گفتوگۆ‬ ‫په‌نا نه‌بردن بۆ چه‌ك‪ ،‬له‌ڕیگا ‌‬ ‫ی كه‌موكوڕیه‌كان له‌واڵتدا‬ ‫خۆشیان باس ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌سه‌اڵت چاره‌سه‌ر ‌‬ ‫بكه‌ن و الیه‌ن ‌‬ ‫بكات نه‌ك هه‌ڕه‌شه‌ و چاو سور‬ ‫ی خه‌ڵك ك ‌ه ئه‌و ‌ه‬ ‫كردنه‌و ‌ه نان بڕین ‌‬ ‫ی ئێمه‌دا هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ته‌نها هه‌ر له‌ئه‌زموون ‌‬ ‫سه‌باره‌ت به‌وه‌ی بۆچی حزبی‬ ‫حزبێ‪:‬ی‬ ‫نابێته‌‬ ‫سۆسیالست‬

‫به‌رهه‌ڵستكار محه‌مه‌د حاجی وتی « ئێم ‌ه‬ ‫ئێستا ئۆپۆزسیۆن نین له‌ده‌سه‌اڵتیش‬ ‫نین وات ‌ه نه‌ده‌سه‌اڵتین و نه‌ئۆپۆزسیۆن ‌ه‬ ‫ی خۆمان ده‌رده‌بڕین قس ‌ه‬ ‫به‌اڵم ڕا ‌‬ ‫ئه‌كه‌ین پێشنیار ئه‌كه‌ین یاداشت ئه‌ده‌ین‬ ‫ی په‌یوه‌نددار‬ ‫پرۆژه‌یش ئه‌ده‌ین به‌الیه‌ن ‌‬ ‫ی كوردستانمان‬ ‫به‌اڵم هوشیاری‌ خه‌ڵك ‌‬ ‫پێویسته‌و هوشیاریان بگاته‌ ڕاده‌یه‌ك‬ ‫به‌چاك بڵێ‌ چاك و به‌خراپ بڵێت خراپ‪.‬‬ ‫ی خۆی‌ بزانێت‬ ‫میلله‌ت زه‌ره‌ر و سود ‌‬ ‫له‌سه‌ر سندوقی‌ ده‌نگدان بڕیاری‌ ڕاست ‌ه‬ ‫ی بزانێ‌ ڕه‌نگه‌ ئه‌و زه‌مین ‌ه‬ ‫قینه‌ی‌ خۆ ‌‬ ‫ی بێت بۆ نا‪».‬‬ ‫خۆ ‌‬ ‫قادر عه‌زیز له‌و ڕوانگه‌و ‌ه وتی « نه‌خێر‬ ‫تائێستا هیچ یاسایه‌ك بۆ ئۆپۆزسیۆن‬ ‫ی كاری‌ ئۆپۆزسیۆن‬ ‫بوون و هه‌ڵسوڕاوان ‌‬ ‫له‌كوردستاندا نییه‌‪ ،‬چونكه‌ ئۆپۆزسیۆن‬ ‫ی‬ ‫ی دیموكراسی‌ و سه‌روه‌ر ‌‬ ‫له‌سێبه‌ر ‌‬ ‫ی دامه‌زراوه‌كاندا‬ ‫یاساو ده‌سه‌اڵت ‌‬ ‫ده‌بێت ك ‌ه تائێستا وه‌ك خۆتان ده‌زانن‬ ‫له‌كوردستاندا هێشتا ماومان ‌ه بۆ گه‌یشتن‬ ‫به‌م قۆناغه‌‪ ،‬بۆیه‌ ده‌بینین ئه‌و ده‌سه‌اڵت ‌ه‬ ‫نه‌ك ئۆپۆزسیۆن‪ ،‬ته‌نانه‌ت ره‌خنه‌ش‬ ‫قه‌بول ناكات‪ .‬سه‌باره‌ت به‌خۆم‪ ،‬دیار ‌ه‬ ‫من خۆم به‌ئۆپۆزسیۆن نازانم ن ‌ه‬ ‫ی نامه‌وێ ببم به‌ئۆپۆزسیۆن‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ ‌‬ ‫ی وه‌ك له‌پێشتردا‬ ‫به‌ڵكو له‌به‌رئه‌وه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سیاس ‌‬ ‫ئاماژه‌م پێكرد هێشتا سیسته‌م ‌‬ ‫ی ئه‌وتۆ له‌كوردستاندا نیی ‌ه‬ ‫و دیموكراس ‌‬ ‫ی بدات‪،‬‬ ‫ی ئۆپۆزسیۆن ‌‬ ‫كه‌ رێگه‌ به‌بوون ‌‬ ‫به‌اڵم له‌گه‌ل ئه‌وه‌شدا من یه‌كێكم له‌و‬ ‫كه‌سانه‌ی‌ كه‌ هه‌میشه‌ دڵسۆزان ‌ه و‬ ‫راشكاوانه‌ قسه‌م له‌سه‌ر هه‌ڵوێست ‌ه‬ ‫ی‬ ‫سیاسییه‌كان‪ ،‬پێشهاته‌كان‪ ،‬كه‌موكوڕ ‌‬ ‫و سلبیاته‌كان كردووه‌و پێشم وابوو ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ئه‌مه‌ ئه‌ركێكی‌ سه‌رشان و لێپرسراوێت ‌‬ ‫من ‌ه له‌به‌رامبه‌ر گه‌ل و حزبه‌كه‌م كه‌ ئه‌م‬ ‫هه‌ڵوێستانه‌م هه‌بێ‪ ،‬خۆشم هه‌میش ‌ه‬ ‫باوه‌ڕم به‌و قسه‌ی ‌ه هه‌ی ‌ه كه‌ ده‌ڵێ‬ ‫دیموكراسییه‌ت بریتیی ‌ه له‌شه‌فافییه‌ت و‬ ‫ی راستییه‌كان به‌خه‌ڵك‪،‬‬ ‫له‌توانای‌ گوتن ‌‬ ‫چونكه‌ ئێمه‌ سیاسیه‌ت به‌ته‌نها بۆ‬ ‫ی‬ ‫ی خۆمان ‌‬ ‫خۆمان ناكه‌ین‪ ،‬به‌ڵكو بۆ خه‌ڵك ‌‬ ‫ده‌كه‌ین بۆی ‌ه ناكرێ راوبۆچوون و‬ ‫هه‌ڵوێسته‌کانمان له‌خه‌ڵك بشارینه‌وه‌‪،‬‬ ‫ی‬ ‫شه‌فافیه‌تیش له‌م سه‌رده‌مه‌دا الیه‌نێك ‌‬ ‫گرنگی‌ دیموكراسییه‌ته‌‪.‬‬


‫كه‌شتی كونی كوردایه‌تی‬

‫دوابه‌دوای داگیركردنی‬ ‫عێراق و دروست بونی‬ ‫زه‌ریایه‌ك ل ‌ه كێشه‌و‬ ‫ته‌واو‬ ‫بارودۆخێكی‬ ‫جیاواز له‌ سااڵنی پێشوو‬ ‫سه‌رجه‌م سیاسیه‌كانی عێراق له‌گه‌ڵ‬ ‫كه‌م ئه‌زمونیان له‌ سیاسه‌ت وئیداره‌و‬ ‫ده‌وڵه‌ت توانیان رۆڵێكی باشتر ل ‌ه‬ ‫سه‌رانی كورد بگێڕن له‌به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫گه‌ل ومه‌زهه‌به‌كانی خۆیاندا‪ ،‬عه‌ره‌بی‬ ‫عێراق ب ‌ه شیعه‌و سوننه‌وه‌ زۆرینه‌ی‬ ‫سه‌ره‌داوه‌كانی كاروباری عێراقیان‬ ‫گرتۆته‌ ده‌ست‪ ،‬له‌مسه‌ری دۆستایه‌تی‬ ‫تا ئه‌وسه‌ری دوژمنایه‌تی ئه‌مه‌ریكا‬ ‫كه‌ خاوه‌نی راسته‌قینه‌ی ده‌سه‌اڵت ‌ه ل ‌ه‬ ‫عێراقدا‪ ،‬شیعه‌كان كه‌له‌ چه‌ند گروپێك‬ ‫پێك هاتون وهه‌ریه‌كه‌و ئایه‌تواڵیه‌ك‬ ‫پێشره‌وایه‌تیان ده‌كات هه‌ندێكیان رۆڵی‬ ‫دۆست وهه‌ندێكیش دوژمنی ئه‌مه‌ریكا‬ ‫ده‌گێرن!!!‪ ،‬له‌نه‌جه‌فه‌و ‌ه ئایه‌تواڵ سیستانی‬ ‫ئێرانی ل ‌ه كاتێكدا فه‌توای حه‌رام كردنی‬ ‫رشتنی خوێنی سه‌ربازانی ئه‌مه‌ریكی‬ ‫ده‌دا‪ ،‬به‌عه‌بدول عه‌زیز حه‌كیم و مالیكی‬ ‫وسه‌رانی تری شیعه‌ ناراسته‌وخۆ‬ ‫كاروباری حكومه‌تی عێراقی ده‌بات‬ ‫به‌رێوه‌! بێ ئه‌وه‌ی ئاماد ‌ه بێت‬ ‫ناسنامه‌ی عێراقی وه‌ربگرێت!!!له‌هه‌مان‬ ‫كاتیشدا ل ‌ه قومه‌و ‌ه ئایه‌تواڵ حائری‬ ‫ئێرانی ب ‌ه موقته‌دا سه‌درو سوپای‬ ‫مه‌هدی ناراسته‌وخۆ سه‌رپه‌رشتی‬ ‫به‌رهه‌ڵستكاری شیعه‌كان ده‌كات‬ ‫به‌رانبه‌ر ب ‌ه ئه‌مه‌ریكا!! هه‌ردوالشیان‬ ‫له‌یه‌ك بازنه‌دا ده‌خولێنه‌وه‌ و كاریان بۆ‬ ‫چه‌سپاندنی زیاتری ده‌سه‌اڵت ومافی‬ ‫شیعه‌ی ‌ه وه‌كو مه‌زهه‌ب‪.‬‬ ‫له‌م الشه‌وه‌ سوننه‌كان به‌هه‌مان‬ ‫شێو ‌ه كار ده‌كه‌ن‪ ،‬ده‌یان گروپی‬ ‫به‌رهه‌ڵستكاری سونن ‌ه گورز ل ‌ه‬ ‫ئه‌مه‌ریكا ده‌ده‌ن‪ ،‬به‌توندی دژایه‌تی‬ ‫ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫وهه‌ڵوێستی‬ ‫سیاسه‌ت‬ ‫بونه‌ت ‌ه ته‌گه‌ر ‌ه له‌به‌رده‌م به‌رنامه‌و‬ ‫پیالنه‌كانی ئه‌مه‌ریكاو بریاره‌كانی ب ‌ه‬ ‫بێ بنه‌ما وه‌سف ده‌كه‌ن‪،‬رۆژانه‌ زیاتر‬ ‫ل ‌ه سه‌د چاالكی به‌رانبه‌ر ئه‌مه‌ریكاو‬ ‫هاوپه‌یمانانی ئه‌نجام ده‌ده‌ن‪ ،‬تاریق‬ ‫هاشمی وعه‌دنان دلێمیش له‌په‌رله‌مان‬ ‫وحكومه‌ته‌و ‌ه كار بۆ داپچرینی مافی‬ ‫سوننه‌ ده‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌و خه‌ڵكه‌شیان‬ ‫ك ‌ه به‌ رۆژ پۆلیس وسه‌ربازه‌ شه‌و‬ ‫خه‌ریكی بۆس ‌ه نانه‌وه‌و ته‌قاندنه‌وه‌ی‬ ‫وكاروانی‬ ‫سه‌ربازی‬ ‫ئۆتۆمبیلی‬ ‫بارهه‌ڵگر ‌ه ئه‌مه‌ریكی وعێراقیه‌كان ‌ه ك ‌ه‬ ‫چه‌ك وته‌قه‌مه‌نی بۆ سه‌ربازگه‌كان‬ ‫له‌سه‌ر‬ ‫زانیاری‬ ‫ده‌گوازنه‌وه‌‪،‬‬ ‫سه‌ربازگه‌كان وڕه‌تڵ ‌ه سه‌ربازیه‌كان‬ ‫ده‌ده‌نه‌ گروپ ‌ه به‌رهه‌ڵستكاره‌كان‪ ،‬ئه‌و‬

‫چه‌كانه‌ی له‌ ئه‌مه‌ریكای وه‌رده‌گرن‬ ‫ته‌سلیم ب ‌ه گروپه‌كانی ده‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫كاڵو دوورینێك ‌ه بۆ ئه‌مه‌ریكا!!!‪.‬‬ ‫له‌دوا كۆنگره‌ی به‌رهه‌ڵستكارانی‬ ‫عێراقیدا له‌هاوینه‌هه‌واری سه‌الحه‌دین‬ ‫زه‌ڵمای خه‌لیلزادی نوێنه‌ری ئه‌وكاتی‬ ‫سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا قسه‌ی زۆر كرد‪،‬‬ ‫به‌اڵم دوورو نزیك نه‌ ناوی كوردو‬ ‫ن ‌ه كوردستان ونه‌فیدراڵی نه‌بردو پێش‬ ‫عه‌ره‌به‌كانیش سه‌ركرده‌ كورده‌كان‬ ‫به‌چه‌پڵه‌ پێشوازیان له‌ ووته‌كانی‬ ‫داگیركردنی‬ ‫كرد!!!هه‌رله‌سه‌ره‌تای‬ ‫عێراقیشه‌وه‌ ئه‌مه‌ریكا هه‌موو كاتێك‬ ‫یاری به‌چاره‌نوسی كورد كردوه‌و‬ ‫هه‌موو ڕازی كردنێكی عه‌ره‌به‌كانی‬ ‫عێراق له‌سه‌ر حسابی كورد بوه‌‪،‬‬ ‫سه‌ركرده‌كانی كوردیش ئه‌داتێك بوون‬ ‫به‌ده‌ست ئه‌مه‌ریكاو ‌ه بۆ یاری كردن‬ ‫به‌هه‌ستی كورد‪،‬ده‌یان جار بینیومان ‌ه‬ ‫كه‌چۆن خه‌لیلزادو كرۆكه‌ر گرێ كوێره‌ی‬ ‫به‌سته‌ڵك ‌ه چه‌ق به‌ستوه‌كانی به‌غدادیان‬ ‫له‌هاوینه‌هه‌واره‌كانی دوكان وپیرمام‬ ‫به‌تاڵه‌بانی وبارزانی كردۆته‌وه‌‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫ب ‌ه رازی كردنیان به‌ده‌ست هه‌ڵگرتن ل ‌ه‬ ‫هه‌ندێك ماف وده‌سه‌اڵت كه‌پێشتر ب ‌ه‬ ‫هێڵی سور وه‌سف كراوه‌!!!‬ ‫چه‌ندین جار سه‌ركرد ‌ه عه‌ره‌به‌كان‬ ‫داخوازیان هه‌بوه‌ ل ‌ه ئه‌مه‌ریكاو‬ ‫توانیویشیانه‌ ئه‌مه‌ریكا ببه‌نه‌ ژێر باری‬ ‫داواكاریه‌كانیانه‌وه‌ بێ ئه‌وه‌ی ‪ 190‬هه‌زار‬ ‫عه‌سكه‌ریان هه‌بێت وه‌ك ئه‌وه‌ی كورد‬ ‫ئه‌و ژمار ‌ه پێشمه‌رگه‌ی هه‌یه‌‪،‬هه‌نده‌ی‬ ‫كوردیش هه‌ڕه‌شه‌یان نه‌كردوه‌و هه‌ر‬ ‫هه‌مان رۆژ بیریان چوبێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ریكا گه‌وره‌ترین قومار ب ‌ه كورد‬ ‫ده‌كات‪ ،‬به‌اڵم كورد زۆر ساده‌ خۆی‬ ‫داو ‌ه ده‌ست ئه‌مه‌ریكاو خه‌یاڵه‌كانی لێ‬ ‫بۆته‌ واقیع وه‌ده‌شی كات به‌ ڕاستی‬ ‫وبڕیاری له‌سه‌ر دروست ده‌كات‪ ،‬هه‌ر‬ ‫ئه‌مه‌شه‌ ئیزدیواجیه‌تی ل ‌ه هه‌موو كارو‬ ‫هه‌ڵوێست وبریارێكی كورددا دروست‬ ‫كردوه‌‪ ،‬هه‌ر ئه‌م جۆر ‌ه كرده‌وان ‌ه‬ ‫بوون ده‌ره‌نجام كاره‌ساته‌كانی ئه‌نفال‬ ‫وهه‌ڵه‌بجه‌یان دروست كرد‬ ‫كێشه‌ی گه‌وره‌ی سه‌ركردایه‌تی كورد‬ ‫ناراستگۆیی ‌ه له‌گه‌ڵ جه‌ماوه‌ره‌كه‌یدا‪،‬‬ ‫و‬ ‫هه‌ڵوێست‬ ‫به‌راوردكردنی‬ ‫بانگه‌شه‌كانی ئێسته‌و پێنج ساڵ پێش‬ ‫جیاوازی ئاسمان ورێسمان ده‌دات ‌ه‬ ‫ده‌ست‪ ،‬عه‌ره‌به‌كان ب ‌ه شیعه‌و سوننه‌و ‌ه‬ ‫چاره‌كێكی كورد هوتافیان بۆ ئه‌مه‌ریكا‬ ‫نه‌كێشاو شیعاراتیان به‌رز نه‌كردوه‌‪،‬به‌اڵم‬

‫‪21 - 20‬‬

‫ئێستا بارودۆخ وده‌سه‌اڵت‬ ‫وڕێزی ئه‌و وه‌زیرو ئه‌ندام‬ ‫په‌رله‌مانانه‌ی ئه‌وان د ‌ه‬ ‫به‌رابه‌ری ده‌سه‌اڵت ورێزی‬ ‫په‌رله‌مانتار ‌ه‬ ‫وه‌زیرو‬ ‫كورده‌كانه‌‪ ،‬تێكه‌ڵ كردنی مه‌له‌فه‌كانی‬ ‫نه‌وت وناوچه‌دابراوه‌كان وچه‌سپاندنی‬ ‫فیدراڵیه‌ت وهه‌رجاره‌ ته‌زحیه‌دان‬ ‫به‌یه‌كێكیان له‌پێناوی ئه‌وی تردا بێ‬ ‫ئه‌وه‌ی له‌ كۆتاییدا ئه‌نجامێك بدات‬ ‫به‌ده‌سته‌وه‌‪ ،‬گه‌وره‌ترین به‌ڵگه‌یه‌ بۆ‬ ‫نه‌بونی توانای سیاسه‌تمه‌دارانی كورد‬ ‫له‌م گه‌مه‌ ئاڵۆزه‌ی عێراقدا‪.‬‬ ‫بارودۆخی كه‌ركوك وناوچه‌ دابڕاوه‌كان‬ ‫سه‌ره‌تا به‌ بێ ئه‌هه‌میه‌ت كردنی ب ‌ه‬ ‫ماده‌كانی ‪ 58‬و‪ 140‬وئێسته‌ش مراندنی‬ ‫ب ‌ه پێشنیاره‌كانی دی مستۆرا یاریه‌كی‬ ‫زۆر ترسناك بوو ك ‌ه سه‌ركردایه‌تی‬ ‫كورد قبوڵی كرد!!! كار به‌م شێوه‌ش‬ ‫بڕوات چاره‌نوسی كه‌ركوك وناوچ ‌ه‬ ‫دابراوه‌كان هیچ كاتێك له‌ چاره‌نوسی‬ ‫ماده‌ به‌دناوه‌كانی ‪ 58‬و‪ 140‬رۆشنتر‬ ‫نابێت!!!‬ ‫جگ ‌ه له‌وه‌ی مه‌له‌فی نه‌وت و په‌رچ ‌ه‬ ‫كرداری شه‌هرستانی وهه‌ڵچونی‬ ‫سه‌رانی كورد ده‌ره‌نجامێكی تری تاڵی‬ ‫ئه‌و سیاسه‌ته‌ی ‌ه كه‌ به‌رپرسانی كورد‬ ‫په‌یڕه‌وی ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ده‌ره‌نجامی هاوكاری یه‌كالیه‌نه‌ی‬ ‫سه‌رانی كورد بۆ ئه‌مه‌ریكا نه‌ك‬ ‫هه‌ر سودی نه‌بوه‌‪ ،‬به‌ڵكو زیانێكی‬ ‫گه‌وره‌ی ب ‌ه ناوو سومعه‌ی كورد‬ ‫گه‌یاندو ‌ه له‌كاتێكدا سه‌رانی كورد بێ‬ ‫گومانن له‌وه‌ی كێشه‌ی كورد هه‌ر ل ‌ه‬ ‫سه‌ره‌تاوه‌ وه‌ره‌قه‌یه‌كی زه‌غت بو ‌ه‬ ‫به‌ده‌ست به‌ریتانیاو ئه‌مه‌ریكاوه‌و‬ ‫هه‌ر كاتێك ویستبێتیان به‌رانبه‌ر ئه‌و‬ ‫وواڵتانه‌یان به‌كار هێناون ك ‌ه كوردی‬ ‫تێدایه‌‪ ،‬ئێسته‌ش وا زه‌مه‌نی تاك‬ ‫جه‌مسه‌ری ل ‌ه جیهاندا به‌ره‌و كۆتایی‬ ‫ده‌ڕوات وئه‌مه‌ریكا ناتوانێت چی تر‬ ‫بڕیاره‌كانی ب ‌ه ئاسانی به‌سه‌ر جیهاندا‬ ‫بسه‌پێنێت‪ ،‬درێژه‌دان به‌م ڕه‌ددو ‌ه‬ ‫سیاسیه‌ی كوردیش ئاكامێكی ترسناكی‬ ‫له‌سه‌ر كوردو كێشه‌كه‌ی ده‌بێت‪ ،‬كورد‬ ‫له‌چاوی دراوسێكانیه‌و ‌ه له‌ میلله‌تێكی‬ ‫ماف خوراوه‌و ‌ه بۆت ‌ه میلله‌تێكی زاڵم‬ ‫و هه‌موو له‌دووی تۆڵه‌ن لێی ئه‌مه‌ش‬ ‫ده‌ره‌نجامی ئه‌و ڕه‌ددو ‌ه سیاسیه‌ی ‌ه‬ ‫كه‌ سه‌رانی كورد ده‌ستیان داوه‌تێ‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ نه‌نگی ودرك نه‌كردن ‌ه به‌واقیع‬ ‫ئه‌گه‌ر وابزانین كه‌ كه‌شتی كوردایه‌تی‬ ‫ده‌توانێت له‌ كه‌نارێكی ئارامدا له‌نگه‌ر‬ ‫بگرێت!!!‬ ‫كاروان تاڵه‌بانی‬ ‫‪talabany@gmx.ch‬‬


‫هیــوا میـــرزا ســابیر‪ :‬پەیــوەنـدیمــان لەگــــەڵ پارتـــی دیموكراتــــی‬ ‫ئا‪ :‬دلێر عەبدوڵاڵ‬ ‫كوردستان باشەو ئەو گرژیانەش كاتیە‬ ‫«هیوا میرزا سابیر» ئەندامی مەكتەبی‬ ‫سیاسی یەكگتروی ئیسالمی كوردستان‬ ‫و ئەندام پەرلەمان و ئەندامی لیژنەی‬ ‫دارایی و ئابوری پەرلەمانی كوردستان‪،‬‬ ‫لەمەڕ نێوانی یەكگرتوو پارتی و یاداشت و‬ ‫پڕۆژەی چوار حزبە كوردستانیەكەو هەڵوێستی‬ ‫یەكێتی و پارتی لەسەری و بودجەی هەرێمی‬ ‫كوردستان‪.‬‬ ‫پ‪ :1‬ئێوە وەك یەكگرتوی ئیسالمی‬ ‫پەیوەندیتان لەگەڵ پارتە كوردستانیەكان‬ ‫چۆنەو لەچ ئاستێكدایە؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬بەقەناعەتی ئێمە حزب‬ ‫والیەنە كوردستانیەكان بۆ خزمەتی‬ ‫ئەم خا و خەڵكە پێویستە دامەزرابن‬ ‫و خۆیان ڕاگەیاندبێت‪ ،‬لەبەرئەوە وا‬ ‫دەخوازێت براو و تەباو هاوكاربن و‪،‬‬ ‫پەیوەندیەكانیان لەوپەڕی خۆشیدا بێت‪،‬‬ ‫چونكە بەرژەوەندی گشتی لەوەدایە‪ ،‬لەو‬ ‫ڕوانگەوە ئێمە هەمیشە كارمان لەسەر‬ ‫خۆشی و بەهێزی پەیوەندیەكانمان‬ ‫لەگەڵ پارتەكوردستانیەكان كردوەو‬ ‫ئەمیش كاریگەری ئیجابی زۆری‬ ‫هەبووە‪.‬‬ ‫پ‪ :2‬لەگەڵ پارتی زۆر جار پەیوەندیتان‬ ‫ئاڵۆز دەبێت‪ ،‬ئەمە هۆكاری چیە؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬بێگومان حزبەكان‬ ‫مونافەسەی یەكتر دەكەن‪ ،‬ئەمەش‬ ‫جارجار خوێندنەوەی سلبی لێ‬ ‫دەكرێت و بەرەو گرژی و برە ئاڵۆزی‬ ‫دەبرێت بەتایبەت لەالیەن حزبە‬ ‫دەسەاڵتدارەكانەوە‪ ،‬ئێمە بەشداری‬ ‫حكومەت و پەرلەمانین و لەئەنجومەنی‬ ‫بااڵی پارتە سیاسیەكانی هەرێمدا هەین‬ ‫و بونمان لەسەرتاسەری كوردستاندا‬ ‫هەیەو‪ ،‬بەرامبەر كەموكورتیەكان‬ ‫ڕاشكاوانە ڕەخنەدەگرین و‪ ،‬ئەم‬ ‫شێوازەی بەشداری و لەوالیشەوە‬ ‫ڕەخنەو ناڕەزایی لەسەر سلبیاتەكانی‬ ‫دەسەاڵت‪ ،‬تائێستا الی زۆرێك‬ ‫لەسیاسیەكانی ئەم هەرێمە بەسلبی‬ ‫لەقەڵەم دەدرێت‪ ،‬لەكاتێكدا ئێمە‬

‫وادەبینین بەشێكە لەئەركی نیشتمانی‬ ‫و پرۆسەی دیموكراسی‪ ،‬جگە لەمانە‬ ‫هۆكارنابینم بۆ گرژی نێوان پارتەكان‬ ‫و‪ ،‬پەیوەندیمان لەگەڵ پارتی دیموكراتی‬ ‫كوردستان باشەو ئەو گرژیانەش‬ ‫كاتیە‪.‬‬ ‫پ‪ :3‬گەر دەڵێن وانیە‪ ،‬من دەڵێم وایە زۆر‬ ‫جار پارتی لەڕاگەیاندن و میدیاكانەوە‬ ‫هێرش دەكەنە سەر یەكگرتوو و‬ ‫بەپارتێكی دوو فاق ناوی دەزڕێنن؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬ئاماژەم پێدا سروشتی‬ ‫كاری سیاسی ومونافەسە و ملمالنێی‬ ‫نێوان حزبەكان ئاڵۆزی و گژی‬ ‫تێدەكەوێت و دەتوانم بلێم ئەوە‬ ‫هێمای بون و بارێكی تەندروستە‬ ‫بەمەرجێك لەچوارچێوەی بەرژەوەندی‬ ‫گشتی و میكانیزمە دیموكراسیەكاندا‬ ‫بێت‪ ،‬ئەوەی بەالی ئێمەوە گرنگەو‬ ‫كاری جدی بۆ دەكەین سەركەوتنی‬ ‫ئەزمونەكەو تۆكمەو كارابونی هەرسێ‬ ‫دەسەاڵتی «یاسادانان و ڕاپەڕاندن‬ ‫بەشێوەیەك‬ ‫دادپەروەری»ە‬ ‫و‬ ‫دادپەروەری و مافەكانی هاوالتی بوون‬ ‫و پێویستیە سەرەكیەكانی ژیانی خەڵكی‬ ‫بەرجەستە بێت و‪ ،‬ئەگەر لەمالو الوە‬ ‫ناوە ناوە تۆمەتباركراین بەدوو فاقی‬ ‫و هەربابەتێكی تر واقیعمان شاهیدە‬ ‫لەسەر میسداقیەتمان‪.‬‬ ‫پ‪ :4‬هۆی چیە پارتی مامەڵەی لەگەڵ ئێوە‬ ‫«یەكگرتوو» جیاوازە لەگەڵ پارتەكانی‬ ‫تر؟ ئایا هۆی ئەمە ناگەڕێـتەوە بۆ ئەو‬ ‫گەشە بەرچاوەی یەكگرتوو لەماوەی‬ ‫سااڵنی ڕابردوو بەخۆیەوە دیوە؟‬ ‫هیوا میرزا‪:‬پەیوەندی ئێمەو پارتی‬ ‫بەوشێوەیە ئاڵۆزو خراپ نیە كەجەنابت‬ ‫وێنای دەكەیت‪ ،‬پەیوەندیمان هەردەم‬ ‫باشبووەو ئەگەرناوە ناوە شتێك هاتبێتە‬ ‫ڕێ كاتی بووەو‪ ،‬ئێمە لەگەل پارتی‬ ‫و یەكێتی و حزبەكانی تر بەشداری‬ ‫ئەم پرۆسە سیاسیەیین و پاراستن‬ ‫و داكۆكی لێ كردنی ئەركی هەموو‬ ‫الیەكمانە‪ ،‬ئەوەش ڕاستیەكە حزبەكانی‬ ‫دەسەاڵتدار ئاستەنگ ولەمپەر لەبەردەم‬

‫حزبەكانی‬

‫تردا‬

‫گەشەو زیادبونی‬ ‫دروست دەكەن‪.‬‬ ‫پ‪ :13‬بەو پێیەی باوكتان ئەندامێكی‬ ‫بااڵی پارتی بوو‪ ،‬ئێوە هەوڵتان نەداوە‬ ‫نێوانی پارتی و یەكگرتوو بەئاقارێكی‬ ‫تر بەرن‪ ،‬یان بەپێجەوانەوە پارتی ئەو‬ ‫هەوڵەی نەداوە؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬بێگومان پێویستە هەمووو‬ ‫خزمەتی‬ ‫لەپێناو‬ ‫پەیوەندیەكان‬ ‫بەرژەوەندی گشتیدا بەكاربهێنرێت‪ ،‬ئەو‬ ‫خزماتی و نزیكیە خێزانیە بۆ من جێگای‬ ‫ڕێزە پارێزگاریم لێكردووەو بەردەوامە‪،‬‬ ‫بەاڵم جیاوازی بیروڕاو هەڵوێستە‬ ‫سیاسیەكان شتێكی ترەو هەموو الیەك‬ ‫پێویستە ڕێزی لێ بگرین‪.‬‬ ‫پ‪ :5‬ئێوە خۆتان بەئۆپۆزسیۆنی‬ ‫حكومەت دەزانن یان پشكدار و‬ ‫هاوكاری؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬ئێمە بەشداروپشكداری‬ ‫حكومەتین لەگەڵ بونی تێبینی و‬ ‫قسەوڕەخنەمان لەشێوازی بەشداری‬ ‫و پشكداریەكە‪ ،‬بەاڵم هەردەم‬ ‫هاوكارو تەواوكاری حكومەتین بۆ‬ ‫بەرجەستەكردنی ئەو بەرنامەیەی‬ ‫لەیاداشتنامەی‬ ‫كەڕایگەیاندووەو‪،‬‬ ‫چوار حزبەكەو دواتریش پڕۆژەكەمان‬ ‫زیاتر ئەم هاوكاری و تەواوكاریەمان‬ ‫خستۆتەڕوو‪.‬‬ ‫پ‪ :6‬گەر نەیارن چۆن لە حكومەت‬ ‫بەشدارن و وەزیرو پەرلەمانتار و‬ ‫بەڕێوەبەروو ‪ ...‬هتد تان هەیە‪ ،‬گەر‬ ‫بەپێجەوانەشەوە چۆن بەرەیەكتان‬ ‫لەدژی حكومەت سازداوە؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬ئێمە بەشدارین نەیاری‬ ‫حكومەت نین‪ ،‬بەڵكو دڵسۆزولەخەمابوی‬ ‫حكومەتین و‪ ،‬بەرەیشمان دژی‬ ‫حكومەت سازنەداوە بەڵكو پێهەڵسانێكی‬ ‫جەماعیە بەمەبەستی یارمەتی حكومەت‬ ‫بەپڕۆژەی چاكسازداو چارەسەركردنی‬ ‫كێشەكانی ژیانی خەڵكی و ڕێگەگرتن‬ ‫لەتەشەنەكردنی گەندەڵی‪.‬‬ ‫پ‪ :7‬بیرۆكەی دامەزراندنی چوار پارتە‬ ‫كوردستانیەكە وەك بەرەیەكی دژ‪ ،‬هی‬


‫‪23 - 22‬‬ ‫ئێوە بوو یان هاوبەش؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬با ئێمە لەگوتار و ئەدەبیاتی‬ ‫ناوخۆییدا واز لە دەستەواژەكانی‬ ‫نەیاری و دژایەتی و دوفاقی و ‪...‬هتد‬ ‫بهێنین و بەگیان و هەناسەیەكی برایانەو‬ ‫تەواوكارانە پێهەڵسان و ڕەخنەو‬ ‫هەڵوێستەكانی یەكتر وەربگرین‪ ،‬ئەم‬ ‫شێوازە خزمەتی ناوماڵی كوردستانیمان‬ ‫دەكات و‪ ،‬پێگەو هەڵوێستمان بەرامبەر‬ ‫دەوروبەر بەهێزدەكات‪.‬‬ ‫بیرۆكەی یاداشتنامەی چوار حزبەكە‬ ‫«زەحمەتكێشان و كۆمەڵ وسۆشیالیست‬ ‫و یەكگرتوو» بیرۆكەیەكی هاوبەش‬ ‫بوو‪ ،‬پێهەڵسانەكەش خزمەتكردنە نەك‬ ‫دژایەتی كردن‪.‬‬ ‫پ‪ :8‬ئەندامێكی بااڵی پارتی لەلێدوانێكیدا‬ ‫دەڵێت دامەزراندنی ئەو بەرەیە بیرۆكەی‬ ‫یەكگرتوەو دەیەوێت لەوڕێیەوە لەپارتی‬ ‫بدات بەالم بەحزبی تر ئەو كارە دەكات‬ ‫واتە مەبەستێتی بڵێت یەكگرتوو ئاگری‬ ‫بن كایەو حزبی تر لەئێمە هاندەدات بۆ‬ ‫ئەوەی لەبەرچاوی خەڵك ناشرین بین‪،‬‬ ‫ئەمە وایە؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬بەشداری لەهەر پڕۆژەو‬ ‫بیرۆكەو پێهەڵسانێك كەخزمەتی‬ ‫هەرێمی تێدا‬ ‫ببینین‬ ‫شانازی‬ ‫پێو ە‬ ‫د ە كە ین‬ ‫‪،‬‬ ‫و‬ ‫سە ر كر د ا یە تی‬ ‫پارتی و یەكێتی‬ ‫و حزبەكان و‬ ‫جەماوەریش چاك‬ ‫یەكگرتوو‬ ‫بەرنامەی‬ ‫كەهەرلەسەرەتاوە‬ ‫دەزانن‬ ‫دژی دوبەرەكی و ماڵ جیایی و‬ ‫لەكەس و لەحزبدان بوین و‪ ،‬گوتارو‬ ‫سەركردایەتی‬ ‫ڕەسمی‬ ‫مامەڵەی‬ ‫ئەو دوو حزبە لەگەڵ یەكگرتوو بەو‬ ‫شێوە نیە كەلەهەندێ كەناڵ و میدیاوە‬ ‫دەبیسترێت‪.‬‬ ‫پ‪ :9‬بۆ لەهەرێمی كوردستان نەیاری‬ ‫بڤەیەو ڕێی پێنادرێت؟ هی ئەوەیە دو‬ ‫پارتەكە دیمكراسی نین‪ ،‬دیكداتۆرن‪،‬‬

‫یان چی؟‬ ‫هیوا میرزا‪:‬‬ ‫مومارەسەی‬ ‫كوردستاندا‬ ‫میكانیزمەكانی‬

‫ئاستی ڕۆشنبیری و‬ ‫حزبایەتی لەهەرێمی‬ ‫هێشتا زۆری ماوە‬ ‫دیموكراسی بەتەواوی‬

‫قبوڵ بكات و ڕێگە بەجێ بەجێكردنی‬ ‫بدات و‪ ،‬لەو الشەوە سەقامگیرنەبونی‬ ‫وەزعی سیاسی و سەربەخۆ نەبونی‬ ‫زاڵبونی‬ ‫دەسەالتەكەو‪،‬‬ ‫هەرسێ‬ ‫بەرژەوەندی حزبی و بگرە كەسی‬


‫بەسەر بەرژەوەندی شگتیداو‪ ،‬ئەمانەو‬ ‫زۆر شتی تر كۆسپن لەڕێگەی‬ ‫ئەوەی‬ ‫لەگەڵ‬ ‫موعارەزەبوندا‪،‬‬ ‫معارەزەبون بەشێكی گرنگ وكاریگەرە‬ ‫لەدنیای سیاسەت و بۆ گەشەدان‬ ‫بەپرۆسەكەو ڕێگەگرتنی لەگەندەڵی و‬ ‫كەمتەرخەمی دەسەاڵتەكان‪.‬‬ ‫پ‪ :10‬دەتەوێت بلێیت بونی معارەزە‬ ‫لەهەرێمدا پێویستە؟‬ ‫پێش هەموو شتێك پێویستە ئەو بۆچونە‬ ‫هەاڵنە ڕاست بكرێتەوە كە معارەزە‬ ‫بەنیارو دوژمن دەناسێنێت‪ ،‬چونكە‬ ‫ئەمە گوتارو هۆكارێكە دەسەاڵتدارەكان‬ ‫لەدونیای سیاسیدا بۆ ئاوەژوكردنی‬ ‫ڕاستیەكان و درێژەدان بەدەسەاڵتیان‬ ‫و ڕێگەگرتن لەبەردەم ئازادیەكان‬ ‫و مافەكانی هاواڵتی بوندا پەنای بۆ‬ ‫دەبەن‪.‬‬ ‫وادەبینم بەم شێوازو میكانیزمەی‬ ‫ئێستای هەرێم چاكسازی و گۆڕانكاری‬ ‫ڕونادات و‪ ،‬هەموو هەوڵەكان بێ‬ ‫دەرنجام دەبن‪ ،‬دەخوازێت بگەرێینەوە‬ ‫بۆ باری تەندروستی كاری سیاسی‬ ‫و حزبی‪ ،‬ئەویش بونی جزبی كارایە‬ ‫لەدەرەوەی دەسەالت و كاركردنیەتی‬ ‫وەك موعارەزە‪.‬‬ ‫پ‪ :11‬وەاڵمی پرسیارەكەت نەدامەوە‪،‬‬ ‫ئایا دوو پارتەكە ڕێگە بەموعارەزە بون‬ ‫نادەن‪ ،‬یان حزبەكان لەئاستی موعارەزە‬ ‫بوندا نین؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬لەباری تەندروستدا‬ ‫دەبوایە یەكێك لەو دوو حزبە لەبەرەی‬ ‫موعارەزەدا بوایە‪ ،‬بۆ ئەوەی گەمە‬ ‫سیاسیەكە گەرم و گوڕ بێت و‪،‬‬ ‫میكانیزمەكانی دیموكراسی بەرجەستە‬ ‫بێت و‪ ،‬مافەكانی جەماوەریش پارێزراو‬ ‫بێت‪ ،‬بێ گومان ڕێكەوتنی ستراتیجی‬ ‫نێوانیان بۆ ماوەیەك دەرگای بەڕوی‬ ‫ئەمەدا داخست و‪ ،‬بەئەزمونی چەند‬ ‫ساڵیش دەركەوت ئەو پێكهاتنانە‬ ‫لەبەرژەوەندی داواو پێویستیەكانی‬ ‫جەماوەردا نیەو زیاتر لەخزمەتی‬ ‫بەرژەوەندی حزبیدایە و دەخوازێت‬ ‫پیاچونەوەی تێدابكرێت و هەموو‬ ‫الیەك ڕازی بن بەسەروەری یاساو‬ ‫دەرەنجامەكانی دەنگ و قەناعەتی‬ ‫جەماوەرو سندوقەكانی هەڵبژاردن‪.‬‬

‫لەوالیشەوە گلەییم لەحزبەكان و‬ ‫كۆمەڵگای‬ ‫تری‬ ‫دامەزراوەكانی‬ ‫مەدەنی هەیە كەچاوەڕوانی ئەوە بكەن‬ ‫دەسەاڵت فەرموی موعارەزە بونیان لێ‬ ‫بكات‪ ،‬وەك چۆن بەشداری دەسەالت‬ ‫مافە بەهەمان شێوە موعارەزە بونیش‬ ‫مافێكی سەرەكی هەر تاك و حزبێكە‬ ‫كەس بۆی نیە زەوتی بكات‪.‬‬ ‫پ‪ :12‬وتەیەك هەیە دەڵێن «هیوا‬ ‫میرزا» لەگەڵ پارتی موو بەنێوانیاندا‬ ‫ناچێت؟ هۆی ئەمە چیە؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬قەناعەتی تەواوم‬ ‫بەئازادیەكان و پیادەكردنی میكانیزمی‬ ‫ئاشتی و دیموكراسیەكان لەگەمەی‬ ‫سیاسیدا هەیە‪ ،‬بەرپرس و سەركردەكان‬ ‫پێویستە راشكاوو شەفاف و بوێر‬ ‫بن‪ ،‬كارو قسەو هەڵوێستەكانیان‬ ‫لەبەرژەوەندی گشتی بێت نەك حزبی‪،‬‬ ‫هەروەها قەناعەتم وایە ڕەخن لێگرتن‬ ‫و ناڕەزاییمان پێویستە ڕوو لەكردارو‬ ‫دەرەنجامەكانی بێت نەك زاتەكان‬ ‫خۆیان‪ ،‬هەروەها پاراستنی هاوسەنگی‬ ‫لەپەیوەندیەكاندا پێویستەو‪ ،‬چەندە‬ ‫پەیوەندیمان لەگەڵ پارتی و یەكێتی‬ ‫والیەنەكانی تر باشبێت‪ ،‬لەخزمەتی‬ ‫دۆزەكاندا دەبێت‪ ،‬هیوا میرزا پەیوەندی‬ ‫وەك خۆی وەك حزب لەگەڵ پارتی و‬ ‫هەموو حزبەكاندا خۆشە‪.‬‬ ‫پ‪ :14‬ڕەنگە ئێستا بەالتەوە سەیر‬ ‫بێت ئەم جۆرە پرسیارانە دەكەم و‬ ‫پێت وابێت ئەمەی كەدەیڵێم دورە‬ ‫لەڕاستیەوەو نێوانی پارتی و یەكگرتوو‬ ‫هیچ كێشەیەكی نیە‪ ،‬بەاڵم وەك من‬ ‫ئاگاداربم كێشە هەیەو هەردوال چارەی‬ ‫یەكیان ناوێت بەتایبەت پارتی‪ ،‬بەڵگەش‬ ‫بۆ ئەم وتەیەم ئەو دژایەتیانەیە‬ ‫كەمیدایاكانی پارتی دەیكاتە سەرتان‪،‬‬ ‫لەوەش گرنگتر پەكخستنی دامەزراندنی‬ ‫سەتەالیتەكەتان بوو لەالیەن پارتیەوە؟‬ ‫ئەمە چۆن بوو بۆچی پارتی ڕیی‬ ‫پێنەدا؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬ئێمە الی خۆمانەوە هەمیشە‬ ‫هەوڵمانداوە پەیوەندیەكانمان لەگەڵ‬ ‫هەموو الیەنەكان‪ ،‬بەتایبەتی پارتی و‬ ‫یەكێتی باش بێت و هیواو داواشمان‬ ‫وایە بەرامبەركانیشمان هەروابن‪،‬‬ ‫چونكە گرژی ولێك خوێندن لەدەزگانی‬

‫ڕاگەیاندنەوە لەبەرژەوەندی نەیارانی‬ ‫هەرێم تەواودەبێت و ئاستەنگە لەڕێگەی‬ ‫پڕۆسەو چاكسازی لەهەرێمدا‪.‬‬ ‫دامەزراندنی‬ ‫پەكخستنی‬ ‫بابەتی‬ ‫سەتەالیتەكەمان لەالیەن پارتیەوە وانیەو‬ ‫ئەوان هیچ گرفتێكیان لەو ڕووەوە بۆ‬ ‫ئێمە دروست نەكردووە‪ ،‬بەپشیتوانی‬ ‫خوا لەم نزیكانەدا پەخشی ئەزمونی‬ ‫سەتەالیەتەكەمان دەست پێدەكات‪.‬‬ ‫پ‪ :15‬دەڵێن هاوكاریەكانی ئێستای‬ ‫پارتی بۆ كۆمەڵی ئیسالمی لەدانانی‬ ‫سەتەالیتی «پەیام» كەزمانحاڵی‬ ‫كۆمەڵە‪ ،‬لەدژی یەكگرتووە‪ ،‬بەواتایەكی‬ ‫تر ئەوان لەدژی ئێوە دەیانەوێت‬ ‫ڕاگەیاندنی كۆمەڵ زیندوبكەنەوەو‬ ‫بەهەر جۆرێك بێت پێش ئێوەی‬ ‫بخەن‪ ،‬بەكرداریش ئەمەیان سەلماند و‬ ‫هاوكاریەكی باشی كۆمەڵ ئیسالمی كرا‬ ‫بۆ دانانی سەتەالیت؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬ئەو هاوكاریانەش ئەگەر‬ ‫بوبێت ئێمە بەو شێوەیە سەیری‬ ‫ناكەینن چونكە كۆمەڵی ئیسالمی براو‬ ‫هاوكارو تەواكاری ئێمەن‪ ،‬سەتەالیتی‬ ‫ئەوان سەتەالیتی ئێمەیەو یەكگرتوو‬ ‫هەرگیز بەوشێوەیە بیرناكەتەوە‪،‬‬ ‫هەر دەنگ و ڕەنگێكی دڵسۆزی ئەم‬ ‫نیشتمانە بەدەنگی خۆمان دەزانین و‬ ‫پیرۆزباییمان ئاڕاستەكردوون‪.‬‬ ‫پ‪ :16‬دەنگۆی ئەوە هەیە یەكگتروی‬ ‫ئیسالمی لەهەڵبژاردنەكانی ئەنجومەنی‬ ‫پارێزگاكان دەچێتەوە پاڵ لیستی‬ ‫هاوپەیمانی‪ ،‬تاچەندێك ئەمە ڕاستە؟‬ ‫هۆكاری ئەمە بۆچی دەگەڕێتەوە؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬لەهەڵبژاردنی ئەنجومەنی‬ ‫پارێزگاكان لەموسڵ و كەركوك و دیالە‬ ‫بەدەستمانەوەیە الیەنە كوردیەكان‬ ‫بەیەك لیست دابەزین‪ ،‬چونكە‬ ‫بەرژەوەندی نیشتمانی و نەتەوەیی‬ ‫لەوەدا دەبینین‪.‬‬ ‫پ‪ :17‬ئایا چونەوە پاڵ لیستی هاوپەیمانی‬ ‫ترسە یان بەرژەوەندی حزبی؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬بێ گومان لەكاری سیاسیدا‬ ‫پێكهێنانی هاوپەیمانی و بەرەو ئەو‬ ‫بابەتانە لەبەرژەوەندی حزبی و گشتیەو‬ ‫پەیوەندی بەترسەوە نیە‪ ،‬یەكگرتوو‬ ‫خاوەنی پەیام و ستراتیژیەتی خۆیەتی‬ ‫واقیعی سەلماندویەتی كەسەربەخۆو‬


‫‪25 - 24‬‬ ‫ئازادەو لەپێناو چەسپاندنی پەیام‬ ‫و ئامانجەكانیدا ئامادەی هەموو‬ ‫فیداكاریەكە‪.‬‬ ‫پ‪ :18‬گەر دەڵێن ترس لەچی؟ ترس‬ ‫لەوەی هەمان سیناریۆی پروپاگەندەی‬ ‫هەڵبژاردنەكانی پێشوو دوبارە نەبێتەوە‬ ‫كاتێك بەلیستی سەربەخۆ بەشداریتان‬ ‫كرد‪.‬‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬نەخێر بەشداریمان لەلیستی‬ ‫برایەتی لەهەڵبژاردنەكانی پارێزگاكانی‬ ‫موسڵ و كەركوك و دیالە جیاوازە‬ ‫لەشێوازی هەڵبژاردنەكانی ناوخۆیی‬ ‫و هەرێم‪ ،‬هەڵوێستمان لەمبارەوە‬ ‫لەكاتی خۆیدا دەردەكەوێت‪ ،‬ئێمە‬ ‫لەدیاریكردنی بەرژەوەندیدا هەردەم‬ ‫بەرژەوەندی نیشتمانی و نەتەوەیی‬ ‫حزبیەوەیە‪،‬‬ ‫بەرژەوەندی‬ ‫لەپێش‬ ‫لەوالیشەوە ئەوەی بەرامبەرمان كرا‬ ‫ستەم وناعەدالەتی بوو‪.‬‬ ‫پ‪ :19‬لەهەڵبژاردنەكانی پێشتر‪ ،‬كاتێك‬ ‫بەلیستی سەربەخۆ بەشداریتان كرد‬ ‫میدیاكانی یەكێتی و پارتی بەخائن و‬ ‫خاك فرۆش ناویاندەبردن‪ ،‬بەاڵم ئێستا‬ ‫بونەتە هاوپەیمان و خاك پەروەر‪ ،‬ئەمە‬ ‫بانێكەو دوو هەوا نیە؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬وەاڵمی ئەم پرسیارە ڕوو‬ ‫لەئێمە ناكات‪.‬‬ ‫پ‪ :20‬لەهەڵبژاردنەكانی پێشوو هێرش‬ ‫كرایە سەر بارەگاكانتان لەدەڤەری‬ ‫بادینان و چەند كادرێكیشتان بونە‬ ‫قوربانی‪ ،‬ڕای زۆرێك لەهاوالتیان ئەوەیە‬ ‫كەئێوە ترستان لەدوبارەبونەوەی ئەو‬ ‫ڕوداوانە هەیە بۆیە چونەتەوە پاڵ‬ ‫لیستی هاوپەیمانی گەرنا مەسەلە لێك‬ ‫نزیك بونەوەو تەبایی نیە‪.‬‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬جێگەی خۆیەتی ئەو ڕاستیە‬ ‫ئاوەژوو نەكەن لەوەی كەدەپرسیت‬ ‫ئێمە چوینەتەوە پاڵ لیستی هاوپەیمانی‪،‬‬ ‫شتی وانیە تەنها بۆ پارێزگاكانی‬ ‫دەرەوەی هەرێمە ئەو ڕێكەوتنە كراوە‪،‬‬ ‫لەهەڵبژاردنەكانی ناوخۆی هەرێم ئێمە‬ ‫هەڵوێست و بڕیاری خۆمان دەبێت و‬ ‫تائێستا ڕامان نەگەیاندووە‪ ،‬لەو الیشەوە‬ ‫ئێمە لەگەڵ ئەو دوو حزبە هیچ ناتەبایی‬ ‫و دووریەكمان نیە و بەشداری پەرلەمان‬ ‫و حكومەتی هەرێمین‪ ،‬لەئەنجومەنی‬ ‫بااڵی پارتە سیاسیەكانی هەرێمدا ڕۆڵی‬

‫یەكگرتوو كاراو بەرچاوە‪.‬‬ ‫پ‪ :21‬بە ووتەی بەرپرسانی یەكگرتوو‬ ‫كۆنگرەی پێنجەمی حزب بەسەركەوتویی‬ ‫كۆتایی هات‪ ،‬بەاڵم زۆرێك لەئەندامان‬ ‫پێجەوانەی ئەوە دەڵێن و ناڕەزایەتیەكی‬ ‫زۆریان لەئەنجامەكانی هەیە‪ ،‬هۆی ئەمە‬ ‫چیە؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬سەركەوتن ڕێژەییەو‬ ‫كۆنگرەی پێنجەم بەئاستێكی باش‬ ‫سەركەوتوو بوو‪ ،‬بێگومان كەموكوڕی‬ ‫هەبووەو لەهەندێ بواردا جێگەی‬ ‫ڕەخنەیەو مەرجیش نیە هەركارێك‬ ‫هەموو بەشداربوانی سەدلەسەد پێی‬ ‫ڕازی بن‪ ،‬ئەوەیش ڕاستیەكە زۆرینەی‬ ‫ئەندامانی بەشداربوی كۆنگرەی بەكارو‬ ‫دەرەنجامەكانی كۆنگرە ڕازی و‬ ‫دڵخۆشن‪ ،‬تاكە تاكەش گلییان دەبێت و‬ ‫ئەوانیش ئاژادن‪.‬‬ ‫هەڵبژاردنەوەی‬ ‫هۆكاری‬ ‫پ‪:22‬‬ ‫سەاڵحەدین بەهادین چیە؟ ئایا پارتێكی‬ ‫وەك یەكگرتوو كەسێكی شیاوی وەك‬ ‫ئەوی تێدانیە؟ یان هەر سیستەمی‬ ‫ئەو كوێخایەتیەیە كەزۆربەی سەرۆك‬ ‫پارتەكان پەیڕەوی دەكەن؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬هەڵبژاردنەەی مامۆستا‬ ‫سەاڵحەدین موحەمەد بەهادین بەهۆی‬ ‫كارایی و لێوەشاوەیی خۆیەتی و لەناو‬ ‫یەكگرتوودا قۆرخكاری و خۆسەپاندن‬ ‫كوتلەچیەتی و ناوچەگەری بازاڕی نیەو‬ ‫دەتوانم بڵێم لەم ڕووەوە یەكگرتوو‬ ‫بەحزب و الیەنەكانی تر ناچوێنرێت و‬ ‫دوو دنیاری جیاوازین‪.‬‬ ‫پ‪ :23‬دەنگۆی ئەوە هەبووە لەكۆنگرە‬ ‫باڵێك دروست بووە داوای لێكردنەوەی‬ ‫پاشگری ئیسالمی دەكەن لەناوی حزب‪،‬‬ ‫ئەمەیان تاچەندێك ڕاستە؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬لەڕاستیدا لەالی ئێمە ناو‬ ‫ئەوەندە گرنگ نیە‪ ،‬بەڵكو جەوهەر‬ ‫و ناوەڕۆك مەبەستەو یەكگرتووی‬ ‫ئیسالمی كوردستان حزبێكی ئیسالمی‬ ‫نیشتمانی میانڕەوەو ناوی هەرچیەك‬ ‫بێت ئەوە ناوەڕۆكیەتی‪ ،‬لەكۆنگرەشدا‬ ‫چەند دەنگێكی كەم كەلەپەنجەكانی‬ ‫دەست زیاتر نەبوون ڕایان لەگۆڕینی‬ ‫ناوەكە هەبوو‪.‬‬ ‫پ‪ :24‬جگە لەوەش پروپاگەندەی ئەوە‬ ‫دەكرا كۆنگرە كار بۆ ئەوە دەكات‬

‫لەداهاتودا حزب بەرەو عەلمانیەت‬ ‫بەرێت؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬یەكگرتوو هەڵگری پەیام‬ ‫و مەشخەڵی ئیسالمی نیشتمانییەو‬ ‫لەوالیشەوە هەركەس قەناعەتی بەو‬ ‫پەیام و ئامانجانە نەما دەتوانێت خەباتی‬ ‫بگوازێتەوە بۆ ناو حزبێكی عەلمانی‪،‬‬ ‫چونكە لەناو یەكگرتوودا جێگەی‬ ‫نابێتەوە‪ ،‬لەبەرئەوە ئەم پڕوپاگەندەو‬ ‫باسانە زۆر دوورن لەئەندامانی‬ ‫یەكگرتووەوە‪.‬‬ ‫پ‪ :25‬لەگەڵ الیەنە ئیسالمیەكانی تر‬ ‫پەیوەندیتان چۆنە؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬پەیوەندیمان لەگەڵ الیەنە‬ ‫ئیسالمیەكاندا لەوپەڕی هێزو باشیدایە‪،‬‬ ‫لەگەڵ كۆمەڵ و بزووتنەوەی ئیسالمیدا‬ ‫هەیەو‬ ‫هاوبەشمان‬ ‫كۆبونەوەی‬ ‫پەیوەندیەكانمان لەگەڵ تاكەتاكەی‬ ‫جەماوەری گەلەكەمان و توركام و‬ ‫كلدو ئاشوریەكان و گشت الیەنەكان‬ ‫باشە‪.‬‬ ‫هەبوو‬ ‫ئەوە‬ ‫دەنگۆی‬ ‫پ‪:26‬‬ ‫لەهەڵبژاردنەكانی داهاتوو بەلیستێك‬ ‫لەگەڵ الینە ئیسالمیەكان دادەبەزن‪ ،‬ئایا‬ ‫هیچ بنەمایەكی هەیە؟‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬بۆ شێوازی بەشداریمان‬ ‫لەهەڵبژاردنەكانی داهاتووی ناوهەرێمدا‬ ‫تائێستا هەڵوێست و بڕیارمان‬ ‫وەرنەگرتووەو هەموو شێوازو خیارەك‬ ‫لەبەردەممان وااڵیە و سەركردایەتی‬ ‫لەكاتی خۆیدا بڕیار دەدات و هیچ‬ ‫ئەگەرێكیش ئەستەم نیە‪.‬‬ ‫پ‪ :27‬كۆمەڵی ئیسالمی بەپارتێكی‬ ‫لەخۆبایی ناوتان دەبەن و واباس‬ ‫دەكەن كەلەساتی ڕێكەوتن بۆ دابەزین‬ ‫بەلیستێك لەهەڵبژاردنەكان داوای‬ ‫پشكی زیاتر دەكەن‪.‬‬ ‫هیوا میرزا‪ :‬ئەو قسەو باسانەمان‬ ‫نەبیستووەو‬ ‫كۆمەڵ‬ ‫لەبرایانی‬ ‫پەیوەندیەكانمان لەئاستێكی باشدایەو‪،‬‬ ‫لەكاتی بڕیاریدان لەسەر شێوازی‬ ‫هەڵبژاردن‪ ،‬هەر حزبێك مافی خۆیەتی‬ ‫مەرج و داواكانی خۆی بۆ بەرامبەر‬ ‫بخاتەڕوو‪ ،‬دنیا دنیای دانوستانەو‬ ‫لەهەموو بارێكدا ئێمە قەناعەتمان‬ ‫بەڕێزلێنان و فرەیی و شەفافیەت و‬ ‫ئیرادەی ئازادو بەهێزە‪.‬‬


‫ئەشكەوتی داری خلە خۆی ڕ‬ ‫وردەكاریەكانی‬

‫چیرۆكی‬

‫ئەو‬

‫حەوت‬

‫پێشمەرگەی‬

‫یەكێتی‬

‫پرۆسەی‬ ‫لەساتەوەختی‬ ‫ئەنفالكردنی میللەتی كورد و‬ ‫كشانەوەی بەشێكی زۆری هێزەكانی خلە) ناسراوە مەفرەزەیەكی ئەو و دوور لەگوندەكان لەهەردە و هەڵەت‬ ‫پێشمەرگە بۆسەر سنورەكان و پێشمەرگانە كەژمارەیان حەوت كەس و شوێنە عاسیەكاندا خۆیان دەشاردەوە‬ ‫سنوری مەڵبەندی سێ كە خۆشناوەتی دەبێت دەبن بەژێر ئەشكەوتێكەوە و لەبنكەی تایبەتدا یان لەئەشكەوت و‬ ‫كەخۆیان‬ ‫مەرجەدا‬ ‫و‬ ‫و دۆڵی مەلەكان و بالیسان و خەتێ و ئەشكەوتەكە دەبێتە یەكەم وێستگەی كون‬ ‫سماقوڵی و دەشتی كۆیە و هەولێری گیان دەرچونیان و هەرلەوێدا دەمێننەوە دروستیاندەكرد» بەپێی ئەو زانیاریانەی‬ ‫دەگرتەوە و نەمانی ئومێدێك بۆ تا دوای ڕاپەڕینەكەی بەهاری ساڵی دەست (ڕێگا) كەوتون لەوكاتەدا چەند‬ ‫مەفرەزەیەك بەسەرپەرشتی عوسمانی‬ ‫زیندوبونەوەی شۆڕش‪ ،‬شەهید مەال (‪.)1991‬‬ ‫ئەحمەد كەالری بڕیاری مانەوە ئەدات حەمەسۆران غازی ساالر كەخەڵكی حاجی مەحمود (وەزیری ناوخۆی‬ ‫و ڕازی نابێت كوردستان جێبهێڵێ بۆیە گوندی (كارێز) ی سەربەقەزای كفریە ئێستا) و مام جەالل مەسۆیی و شەهید‬ ‫لەنامەیەكدا بۆسەركردایەتی یەكێتی و تەمەنی چل ساڵە و یەكێكە حەمەڕەش و شەهید مەالئەحمەد‬ ‫دەنوسێت «هەڤااڵن ‪ .‬ساڵوێكی گەرم‪ ،‬لەوكەسانەی لەگەڵ ئەو مەفرەزەیەدا كەالری و شەهید سەید و شەهید‬ ‫لەكارەساتەكە مەحمودی مامەعەزە (لەشەڕی ناوخۆی‬ ‫قەدەر‬ ‫و‬ ‫من بەتەمای مانەوە و درێژەدانم بوە‬ ‫بەخەبات و چۆڵنەكردنی ناچەكە‪ ،‬ڕزگاریكردوە لەمبارەیەوە بە (ڕێگا) ی پارتی و یەكێتیدا كوژرا) و عەدنانی‬ ‫ئەوەش بۆكەسێكی وەكو من كەسەڵت ڕاگەیاند «دوای پرۆسەی ئەنفال حەمەی مینا (وەزیری كاروكاروباری‬ ‫و شارەزای تەواوی ناوچەكەم كارێكی زۆربەی پێشمەرگەكان كشانەوە بۆ كۆمەاڵیەتی ئێستا) لەگەرمیاندابون‬ ‫ئاسانترە» لەوكاتەشەوە ژمارەیەك سەر سنورەكان و سنوری مەڵبەندی كەهەریەكەیان كۆمەڵێك پێشمەرگەیان‬ ‫پێشمەرگە دەگەڕێنەوە گەرمیان و سێ بۆبارەگاكانی یەكێتی لەوشوێنانەی لەگەڵدا مابوەوە و لەچەند شوێنێكی‬ ‫لەدەشت و دۆڵ و ئەشكەوت و چیاكاندا كەئەستەم بون دەستی بەعسی پێبگات‪ ،‬جیاجیای سنوری گەرمیاندا خۆیان‬ ‫دەمێننەوە بەمەبەستی هیالككردنی بەاڵم لەگەرمیاندا لەناوچەی تیپی (‪ )21‬حەشاردابوو‪ ،‬بەپێی زانیاریەكانی‬ ‫سوپای بەعس و سەلماندنی وجودی كە (شێخ بزێنی و خاڵخااڵن و ناوچەی (ڕێگا) كۆمەڵێكیان لەناوچەی داری خلە‬ ‫لەسنورەكەدا‪،‬‬ ‫پێشمەرگە‬ ‫بەاڵم زێی لەكۆیە) دەگرتەوە كۆمەڵێك و زاوت و ڕۆسەی شامار و براوەل‬ ‫لەڕوداوێكی چاوەڕوان نەكراودا پێشمەرگەمانەوە وەكو پارتیزانی مابونەوە شەهید حەمەڕەش و‬ ‫و لەزستانی ساڵی (‪ )1989‬دا كەزیاتر لەقۆناغی خۆحەشارداندا بوون كۆمەڵێكیتر لەئەشكەوتەكانی چیای‬ ‫بەكارەساتێك كەبە (ئەشكەوتی داری‬ ‫(ئاشداخ) دا لەسنوری ناحیەی سەنگاو‬ ‫و شێخ كەریم چاوڕەشیش لەسنوری‬ ‫ئاوباریك و بناری گال و عوسمانی‬ ‫حاجی مەحمودیش لەقاتعەكانی كفریدا‬ ‫لەگەڵ شەهید مەال ئەحمەد كەالریدا‬ ‫مابوەوە‪ ،‬ناوبراو كەلەساڵی (‪ 1982‬ـ‬ ‫‪ )1983‬دا پەیوەندی بەڕێكخستنەكانی‬ ‫كۆمەڵەی ڕەنجدەرانی كوردستانەوە‬ ‫كردوە و دواتریش لەڕیزەكانی هێزی‬ ‫لەساڵی‬ ‫كوردستان‬ ‫پێشمەرگەی‬ ‫ئاماژەی‬ ‫بۆتەپێشمەرگە‬ ‫(‪)1986‬‬ ‫بەوەشدا « ئەوكاتەی ئەنفال لەمانگی‬ ‫چواری ساڵی (‪ )1988‬لەسنوری‬ ‫مەكتەبی‬ ‫كۆتاییهات‬ ‫گەرمیاندا‬ ‫عەسكەری و سەركردایەتی یەكێتی‬ ‫بڕیاریاندا شەڕ لەنیمچەبەرەییەوە‬ ‫بگوێزنەوە بۆ شەڕی پارتیزانی ئێمەش‬


‫‪27- 26‬‬

‫ڕوخا یان یەكێتی ڕووخانی؟‬ ‫كە‬

‫‪13‬‬

‫مانگ‬

‫لەئەشكەوتێكی‬

‫نزیكی مانگی (‪ )8‬ی ساڵی (‪)1988‬‬ ‫بەهێزێكی نزیكەی (‪ )50‬كەسیەوە‬ ‫سماقوڵیەوە‬ ‫لەدۆڵی‬ ‫بەدووبەش‬ ‫بەسەرپەرشتی مام ڕۆستەم و ئازادی‬ ‫سەگرمە گەڕاینەوە سنوری گەرمیان‪،‬‬ ‫مام ڕۆستەم بۆناوچەی شوان و شێخ‬ ‫بزێنی و سەرپەرشتی پێشمەرگەكانی‬ ‫تیپی (‪ 21‬و ‪ )25‬ی دەكرد و ئازادی‬ ‫گەرمیان‬ ‫بۆ‬ ‫سەگرمەش‬ ‫بۆسەرپەرشتیكردنی ئەوپێشمەرگانەی‬ ‫لەسنوری گەرمیان و مەڵبەندی یەكدا‬ ‫بوون كەئەوكات سنوری قەرەداغ و‬ ‫گەرمیان حەزی شارەزوور و بازیانی‬ ‫سوڕانەوەی‬ ‫بەهۆی‬ ‫دەگرتەوە»‬ ‫بەردەوامی كۆپتەرەكانی سوپای‬ ‫عێراقیشەوە لەوسەردەمەدا ناچار ئەو‬ ‫بەدووبەش‬ ‫پێشمەرگەیە‬ ‫كۆمەڵە‬ ‫دەگەڕێنەوە بەمەبەستی ڕزگاربونیان‬ ‫لەهەر ڕوداوێكی چاوەڕواننەكراو‬ ‫(‪)25‬‬ ‫نزیكەی‬ ‫و‬ ‫كەهەربەشە‬ ‫وەجبە‬ ‫یەكەم‬ ‫پێشمەرگەبون‬ ‫سەگرمە‬ ‫ئازادی‬ ‫بەسەرپەرشتی‬ ‫دادەبەزێ و پاش گەشتنیان بەگەرمیان‬ ‫وەجبەی دوەمیش بەسەرپەرشتی مام‬ ‫ڕۆستەم دوایئەوان بە (‪ )10‬ڕۆژ‬ ‫دادەبەزن و بەشێوەی مەفرەزە‬ ‫هەرچەندكەس و بەسەر ناوچەیەكدا‬ ‫دابەش دەبن و مەفرەزەیەكی (‪ )9‬كەس‬ ‫بەسەرپەرشتی شەهید مەال ئەحمەد‬ ‫كەالری لە (ئەشكەوتی داری خلە)‬ ‫دادەگیرسێنەوە و ئەوێ دەكەن‬ ‫بەشوێنی حەوانەوەیان و دوای‬ ‫بەسەربردنی سیازدە مانگ لەوێدا‬ ‫ئێوارەیەكی زستانی ئەو ساڵە‬ ‫ئەشكەوتەكە دەبێتە گۆڕ بۆ (‪)7‬‬ ‫كەسیان و بۆماوەی سێ ساڵ تیایدا‬ ‫دەمێننەوە تائەوكاتەی ڕاپەڕین دەست‬ ‫پێدەكات ‪ .‬بەپێی گێڕانەوەكانی‬ ‫حەمەسۆران « ئەشكەوتی داری خلە‬ ‫وتوە‬ ‫پێیان‬ ‫گوندەكاندا‬ ‫لەناو‬

‫تاریكدا‬

‫مانەوە‬

‫تامردن‬

‫كونەكۆترەكە چونكە كونەكۆتری لێبووە‬ ‫و نزیكەی (‪ )3‬مەتر پان و لەدەروازەی‬ ‫دۆڵ و تەنگەبەرەكەشەوە بۆ ژورەوە‬ ‫نزیكەی (‪ )20‬مەتر قوڵ بوەو‬ ‫كونەكۆترەكانیش نزیكەی (‪ 10‬ـ ‪)15‬‬ ‫مەتر بەرزبون و دەستی پێنەگەشتوە‪،‬‬ ‫ئەشكەوتەكە دەكەوێتە سەروی گوندی‬ ‫زاوت و ڕۆسەی شامارەوە بەدوری‬ ‫نزیكەی (‪ )5‬كیلۆمەتر و دەكەوێتە‬ ‫باكوری خۆرئاوای ناحیەی باوەنور و‬ ‫قەزای كەالرەوە و خۆر بەكەمی‬ ‫گرتویەتی‪ ،‬ئەو شوێنەش بەرزاییەكە‬ ‫دۆڵ و كەند و تەپەوتالنی زۆرە و ئاو‬ ‫زوو كاری تێدەكات لەبەرئەوەی‬ ‫خاكەكەی ڕزۆكە و لەزیخ دروست بوە‬ ‫و زیخەكەش خۆی ناگرێ و كاتێ ئاو‬ ‫و باراناوی بەسەردادێ زووتر‬ ‫دەردەكەوێ بۆیە دۆڵەكانی قوڵە و‬ ‫بنكاچ و شتی زۆری لێدەركەوتوە‬ ‫ئەوشوێنەش كەمەفرەزە (‪ )9‬كەسیەكەی‬ ‫شەهید مەال ئەحمەدی تیابوە (‪ 500‬ـ‬ ‫‪ )600‬مەتر لەداری خلەوە دوربوە‬ ‫كەدارێكی بەڕوبوە لەسەر بەرزاییەك‬ ‫هەڵكەوتوە و لەهەموالیەكەوە دیاربوە‬ ‫و ئەوەندە ئەشكەوتەكە درابوەوە وەكو‬

‫ئا ‪ :‬كەمال محەمەد و دلێر عەبدولڕەحمان‬

‫وێنە و دۆكیۆمێنتەكان ‪ :‬ئەرشیفی‬ ‫جەمیل محەمەد ئیبراهیم‬ ‫دووژوی لێهاتوە و كەڵەكی بۆكراوە و‬ ‫چیخ و شتی بەدەوردا دراوە و‬ ‫مەفرەزەكەی شەهید مەال ئەحمەد‬ ‫كردبویان بەبنكەی خۆیان و بەزۆری‬ ‫دەربارەی‬ ‫مابونەوە»‬ ‫لەوێدا‬ ‫هێنانی‬ ‫هەرەس‬ ‫هۆكارەكانی‬ ‫ئەشكەوتەكەش حەمەسۆران باسی‬ ‫ئەوەیكرد «ڕۆژی (‪)1989/2/19‬‬ ‫كەئەشكەوتەكە هەرەسیهێنا ئەوساڵە‬ ‫بارانێكی زۆرباری ئێمەش هەستمان‬ ‫زیاتر‬ ‫كەهەرچی‬ ‫بەوەنەكردبوو‬ ‫بنكاچەكە بدڕینەوە مەترسی ڕەخانی‬ ‫زیاتر دەبێت بۆیە لەدەرەنجامی ئەو‬ ‫زۆر دڕینەوەیەدا و بەهۆی ڕزیوی‬ ‫خاكەكەیەوە نزیكەی كاتژمێر (‪)5،30‬‬ ‫خولەكی سەرلەئێوارەی ئەو ڕۆژە‬ ‫ئەشكەوتەكە هەرەس دەهێنێ و‬ ‫هەریەكە لە (شەهید مەالئەحمەد‬ ‫كەالری و شەهید مام حەمید مەجید و‬ ‫شەهید دارا نارێنی و شەهید سەالم و‬ ‫شەهید نوری ناسراو بە(پۆاڵ)‬ ‫كەهەرخەڵكی نارێن بوون‪ ،‬شەهید‬ ‫حەیدەر ـ خەڵكی شۆراوە ـ بوە و‬ ‫شەهید ڕەحیم برای شەهید حەسەن‬


‫هەیەر) دەبن بەژێر زیخ و چەوی‬ ‫ئەشكەوتەكەوە و دەستبەجێ گیان‬ ‫لەدەستدەدەن و دوكەسەكەیتریش كە‬ ‫(حەمەسۆران و محەمەد سەید‬ ‫محیەدین «دواتر بەتاكتیكێك لەالیەن‬ ‫ڕژێمەوە دەستگیردەكرێت و لەپێش‬ ‫ڕاپەڕینی (‪ )1991‬لەسێدارەدەدرێت»)‬ ‫دەبێت ناتوانن هیچ كارێكیان بۆبكەن‬ ‫تەنها ئەوەنەبێت كەمەفرەزەكانی دیكەی‬ ‫لێئاگاداربكەنەوە‪ ،‬چیرۆكی مانەوەی‬ ‫هەریەكە لە (حەمەسۆران و محەمەد‬ ‫سەید محیەدین) و ڕزگاربونیان لەو‬ ‫مەرگە چاوەڕوان نەكراوە چیرۆكێكی‬ ‫زۆر سەیرە و لەمڕوەوە حەمەسۆران‬ ‫بۆ (ڕێگا) ئاشكرایكرد «شەهید مەال‬ ‫ئەحمەد كەالری و شەهید سەالم‬ ‫لەسەر جێگەكەیان ڕاكشابون ڕادیۆیان‬ ‫بەدەستەوەبو و گوێمان لەهەواڵەكانی‬ ‫ڕادیۆی دەنگی گەلی كوردستان دەگرت‬ ‫كەهەواڵەكان كۆتاییهات كاتژمێر بوە‬ ‫(‪ )5‬ی سەرلەئێوارە و ئەوكاتەش‬ ‫مەوعیدی جیهازمان هەبوو لەگەڵ‬ ‫مەفرەزەكانیتردا شەهید سەالم وتی‬ ‫كاك سەید مەوعیدی جیهازە ناچی‬ ‫بۆجیهاز وتی بەڵێ جیهازەكەی هەڵگرت‬ ‫و بەپەلە كەوتەڕێ وتی حەمەسۆران‬ ‫نایەی وتم بۆنا وتی دەی چەكێك و‬ ‫دوربینەكە لەگەڵ خۆتدابێنە بابچینە‬ ‫سەرەوە شوێنەكە نزیكەی (‪ )150‬مەتر‬ ‫دورە لەئەشكەوتەكەوە لەتەنگەبەرەكەوە‬ ‫دەردەچیت و دەچیتە سەر ڕچەڕێیەك‬ ‫لەوێ جیهازەكە وەریدەگرت كەچوین‬ ‫تەنها دوربینەكەم هەڵگرت بەهۆی‬ ‫قسەكردنەوە لەگەڵ برادەراندا چەكم‬ ‫لەبیرچو گەشتینە نیوەی ڕێ كاك‬ ‫سەیدیش جیهازی دەكرد و منیش‬ ‫بەدوربینەكە تەماشای دەوروبەرم‬ ‫دەكرد كاتژمێر گەشتە نزیكەی (‪)5،30‬‬ ‫تەواوكرد‬ ‫جیهازەكەی‬ ‫خولەك‬ ‫وەرگرت‬ ‫لەدەستم‬ ‫دوربینەكەی‬ ‫تەماشای دەوروبەری پێدەكرد شوێنێك‬ ‫سپیایی بوو دیاربو بەفر باریبو وتی‬ ‫ئاگر‬ ‫بزان‬ ‫خێمەبێ‬ ‫نەوەك‬ ‫لەدەوروبەریدا نیە نزیكەی دەهەنگاوێك‬ ‫لێم دوركەوتەوە من ئەوكاتە تەماشام‬ ‫دەكرد دەنگێك پەیدابوو دەنگەكە‬ ‫دەنگێكی ئاسایی نەبوو دەنگی هەرەس‬

‫بو ئاوڕمان دایەوە بەالی دەنگەكەدا‬ ‫تەماشامانكرد بەردوتەاڵشێك لەشاخەكە‬ ‫خۆمان‬ ‫بەڕاكردن‬ ‫ڕاستەوەبوو‬ ‫خۆمان‬ ‫شوێنەكەی‬ ‫گەیاندەوە‬ ‫تەماشامانكرد بەبەرزی نزیكەی (‪)10‬‬ ‫مەتر زیخ و چەو كەوتۆتەخوارێ و‬ ‫دەگەشتە‬ ‫دەستمان‬ ‫بەئاسانی‬ ‫كونەكۆترەكان تا (‪ )10‬خولەك‬ ‫چوینەخوارەوە‬ ‫و‬ ‫بانگمانكردن‬ ‫بەدۆڵەكەدا وتمان بەڵكو كەسێكیان‬ ‫دەرچوبێ بۆكارێك بێسود بوو ئێمەش‬ ‫ئەو شوێنەمان بەجێهێشت و چوین‬ ‫بۆبنكەكانمان لەناوچەی زاوت و‬ ‫بەردەبەلەو دوبرادەرمان لەوێ بون‬ ‫چوین بۆالیان و شەوگەڕاینەوە نزیكەی‬ ‫نیوكاتژمێری تر لەوێ ماینەوە هەر بێ‬ ‫سود بو و هیچ هەوڵێكمان پێنەدرا‬ ‫بۆڕۆژی دواتر واتە (‪)1989/2/20‬‬ ‫مەفرەزەكانیترمان ئاگاداركردەوە و بۆ‬ ‫ڕۆژی سێیەم هاتن بەهانامانەوە و‬ ‫ئەوانیش هیچ هەوڵێكیان پێنەدرا چونكە‬ ‫هەر لەیەكەم خولەكەوە بێئومێدبوین‬ ‫لەوەی كەئەوان مابن لەبەرئەوەی‬ ‫تابۆشایی‬ ‫تاوێرنەبو‬ ‫هەرەسەكە‬ ‫بخستایەتەوە» دواتریش بەهۆی‬ ‫بەردەوام سوڕانەوەی هێلیكۆپتەری‬ ‫ڕژێمەوە‬ ‫هێزەكانی‬ ‫مەفرەزەپارتیزانەكانی هێزی پێشمەرگە‬ ‫ناتوانن تەرمەكان لەئەشكەوتەكەدا‬ ‫دەربهێنن و هەرلەوێدا بۆماوەی (‪)3‬‬ ‫ساڵ دەمێننەوە تادوای ڕاپەڕینەكە لە‬ ‫كاركردنی‬ ‫دوای‬ ‫(‪)1991/11/1‬‬

‫بەردەوامی (شۆفڵ) بۆماوەی هەفتەیەك‬ ‫تەرمەكانیان‬ ‫دۆزینەوەی‬ ‫و‬ ‫لەمەراسیمێكدا تەرمەكانیان دەهێنرێنەوە‬ ‫بۆ گۆڕستانی كەالری كۆن و لەوێدا‬ ‫دەنێژرێن‪ ،‬بەپێی ئەوزانیاریانەی (ڕێگا)‬ ‫لەسەرچاوەیەكی تایبەتەوە بەدەستی‬ ‫هێناون ئەوشتانەی لەئەشكەوتەكەدا‬ ‫دۆزراونەتەوە بریتی بون لە «ژمارەیە‬ ‫كتێبی جۆراوجۆر و مۆرێكی تیپی (‪)55‬‬ ‫ی قەرەداغ كەئەكات شەهید مەالئەحمەد‬ ‫فەرماندەی بوە و قەڵەمێكی پاركەری‬ ‫جاف و ڕادیۆیەكی بچوك و یەكێكیتری‬ ‫ناشناڵی یابانی كەشكاوبوە و (‪)6‬‬ ‫تفەگی هەمەجۆری زام نەكراو و (‪)1‬‬ ‫ئاربیجی و (‪ )6‬تاقم و ڕەزنی (‪)8‬‬ ‫مەخزەنی و چەند شانە و مەخزەنێكی‬ ‫پەرتەوازە و چەند القەمزەلیەكی شكاو‬ ‫و ژەنگخواردو و جیهازێكی ڕاكاڵی‬ ‫بچوك و جامانەیەكی لولدراو و كاڵوێك‬ ‫و چەند تاكە گۆرەویەك و تیرەو‬ ‫دەزویەكی خاكی و (‪ )10‬پاكەتە‬ ‫جگەرەی كیس و مقەبای جۆری بەغداد‬ ‫و تاقمێ تەراش و گوێزان و مەقاشی‬ ‫شكاو الیتی گەورە و بچوك و (‪)6‬‬ ‫چەقۆ و حەربەی هەموجۆر و‬ ‫مشتوشكاو و ژەنگن و شوشەیەك‬ ‫عەتری تانیوەپڕ و كتریەكی قوپاو و‬ ‫دووپەرداخ و قۆریەكی شوشەی پەراش‬ ‫پەراش و (‪ )2‬كەوچك و (‪ )6‬زەمزەم‬ ‫و مەتارەی قوپاو و سێ ڕۆژ ژمێری‬ ‫شەهید مەالئەحمەد كەیاداشت و‬ ‫مێژوی پێشمەرگایەتی لەسەرەتای‬


‫‪29 - 28‬‬ ‫ساڵی (‪ )1987‬ەوە تا (‪)1989/2/18‬‬ ‫تێدابوە و دوانیان لەبەرباخەڵدا بەهۆی‬ ‫ئارەقكردنەوە شڕوبەرگ دڕاوبون و‬ ‫سێیەمیشیان بەرگێكی نوێی هەبوە و‬ ‫بەخەتێكی كاڵ لەسەری نوسراوە‬ ‫لەگەڵ چەند پێنج دیناری و دەدیناریەكی‬ ‫ڕزاودا كەدوای ڕاپەڕین پێشانگایەكیان‬ ‫بۆدەكرێتەوە و ئەرشیف دەكرێن بەاڵم‬ ‫هەمویان لەساتەوەختی شەڕی ناوخۆی‬ ‫یەكێتی و پارتیدا و لەڕۆژی (‪ )31‬ی‬ ‫ئابدا هەموو ئەو شتانە لەناودەچن»‬ ‫بەپێی دۆكیۆمێنتە دەستكەوتوەكانی‬ ‫(ڕێگا) لەالپەڕی یەكەمی ڕۆژژمێرە‬ ‫نوێیەكەی شەهید مەالئەحمەد كەالریدا‬ ‫جگە لەناو و نازناوی خۆی و پیشەكەی‬ ‫ئاماژە بەگەڕەك كراوە كەبەبڕوای‬ ‫ناوبراو (چیاكانی كوردستان) گەڕەكیان‬ ‫بوە و جۆری خوێنەكەشی نوسراوە كە‬ ‫(‪ )o+‬بوە ئەمەجیالەوەی كەیاداشتی‬ ‫كارەساتەكەشی‬ ‫پێش‬ ‫ڕۆژێك‬ ‫لەڕۆژژمێرەكەیدا تۆماركردوە كە‬ ‫(‪ )1989/2/18‬یەو نوسیویەتی «ئەمڕۆ‬ ‫ناوچەكە ئارام بوو‪..‬دوژمن كشابونەوە‬ ‫و نەمابوو‪..‬برادەرانمان بەڕێكرد‪..‬‬ ‫لەهێالنە هەڵۆكە بووین‪ ،‬شەو گەڕاینەوە‬ ‫نهێنی‬ ‫(ژمارەی‬ ‫(‪)4‬‬ ‫ژمارە‬ ‫ئەشكەوتەكەبوە)» لەنامەیەكی پەخشان‬ ‫ئامێزیشدا كەبۆ هاوڕێیەكی خۆی‬ ‫نوسیوە بەناوی (ئومێد) و وێنەی‬ ‫دەست (ڕێگا) كەوتوە شەهید مەال‬ ‫ئەحمەد كەالری باس لەژیانی منداڵی‬ ‫خۆی و هاوڕێكەی دەكات و لەبەشێكی‬ ‫نامەكەدا دەڵێت «ئومەگیان لەژیانێكی‬ ‫ناسۆردا ئەگەڕێم هەر هەنگاوێكم‬ ‫ئاوازێكە و هەر ترپەیەكی دڵە‬ ‫چەوساوەكەم ئاواتێكە شەوگاری تاڵ‬ ‫و مۆن پێوەی دەتلێمەوە و دێڕەكانی‬ ‫ئەڤینیمان وەك ملوانكەیەكی شیالن‬ ‫دەبریسكێتەوە و دەیكەمە مل‬ ‫چونكە‬ ‫ئەفریقا‪،‬‬ ‫كچەهەژارێكی‬ ‫چاوەكانمان تامەزۆی پێكەنینی خۆری‬ ‫تاریكایی چاوی شەقامەكانە» دەربارەی‬ ‫خواردنیش‬ ‫پەیداكردنی‬ ‫چۆنێتی‬ ‫حەمەسۆران ڕونیكردەوە «سەرەتا‬ ‫بەپێی توانا خواردنی گوندەكانمان‬ ‫كۆدەكردەوە ئەوەی خەڵك لەترسی‬ ‫بۆردومان و شەڕوشۆڕ بردبویە بن‬

‫ئەشكەوت و مەغارەكان و لەدوری‬ ‫گوند داینابون دواتریش پەیوەندی‬ ‫لەگەڵ ڕێكخراوی كۆمەڵە دروستبوو‬ ‫لەناوشاردا و ئەوكاتە بەیارمەتی ئەوان‬ ‫خواردن و دەواودەرمانمان بۆدەهات‪،‬‬ ‫تەنها یەك كەسیش بەمكارە هەڵدەستا‬ ‫(سدیقی حاجی سەعید ـ ئەبو عەلی ـ)‬ ‫بو لەڕێگەی یەك مەفرەزەوە شتەكانی‬ ‫دەنارد و دواجار لەڕێگەی عوسمانی‬ ‫مەحمودەوە‬ ‫حاجی‬ ‫دابەشدەكرا»یەكەمجار لەدەواجنەكانی‬ ‫تەنیشت گوندی ئاوەخێریەوە بۆمان‬ ‫دەهات بەاڵم دواتر گۆڕیان بۆ‬ ‫دەواجنەكەی كفری‪ .‬بەپێی زانیاریەكانی‬ ‫(ڕێگا) مەفرەزەكانی هێزی پێشمەرگە‬ ‫لەوسەردەمەدا فەرمانی ئەوەیان‬ ‫پێنەبوە گورز لەحكومەت بوەشێنین و‬ ‫پارێزگاریكردنی‬ ‫لەقۆناغی‬ ‫زیاتر‬ ‫خۆیاندابون لەناوچەكەدا بەوبیانوەی‬ ‫خەڵك باوەڕی وابوە پێشمەرگە هەبێت‬ ‫شۆڕش هەیە نەبێت شۆڕش كز و‬ ‫الوازە و نیە بەبڕوای حەمەسۆرانیش‬ ‫«بونی پێشمەرگە لەناوچەكەدا ئەگەر‬ ‫تەقەیەكیشی نەكردایە حكومەتی هیالك‬ ‫دەكرد چونكە بەدرێژایی‬ ‫دوساڵ بۆ دوساڵ و‬ ‫نیو هەفتەی جارێك‬ ‫هێزێكی‬ ‫بەردەوام‬ ‫گەورەی دەهێنا و‬ ‫چون‬ ‫لەگەڕاندابوو‬ ‫د ە یز ا نی‬ ‫پێشمەرگەماوەتەوە ‪.‬‬ ‫ئەو‬ ‫هەربەپێی‬ ‫دەست‬ ‫زانیاریانەی‬ ‫كەوتون‬ ‫(ڕێگا)‬ ‫لەوماوەیەدا دووجار‬ ‫ڕوبەڕوبونەوە لەنێوان‬ ‫هێزی‬ ‫مەفرەزەكانی‬ ‫پێشمەرگە و سوپای‬ ‫ڕژێمدا ڕوودەدات و‬ ‫م‬ ‫كە‬ ‫یە‬ ‫لە‬ ‫ڕ و بە ڕ و بو نە و ە شد ا‬ ‫كەلەگەڵ مەفرەزەكەی‬ ‫سەگرمەدا‬ ‫ئازادی‬ ‫دەبێت (‪ )3‬پێشمەرگە‬ ‫شەهید دەبن و‬ ‫(‪ )4‬نامەیەكی‬ ‫پێشمەرگەی دیكەش‬

‫هۆكاری‬ ‫لەبارەی‬ ‫برینداردەبن‪،‬‬ ‫دروستبونی ئەو ڕوبەڕوبونەوانەشەوە‬ ‫حەمە سۆران بە (ڕێگا) ی ڕاگەیاند‬ ‫«وەجبەكەی كاك ئازادی سەگرمە‬ ‫كاتژمێر (‪ )10‬ی سەرلەبەیانی كەكاتێكی‬ ‫زۆر زووبوو بەمەبەستی گۆڕینی‬ ‫شوێنەكەیان دەرچون بۆ شوێنێكیتر‬ ‫لەوكاتەدا هێلیكۆپتەر ئامادەدەبێت و‬ ‫ئاشكرادەبن و ڕوبەڕوو دەبنەوە و‬ ‫بەوهۆیەشەوە (‪ )3‬پێشمەگەیان لێ‬ ‫شەهید دەبێت بەناوەكانی (شێركۆ‬ ‫جدی‪ ،‬شێركۆ‪ ،‬هۆشیار یان هۆشمەند‬ ‫كەئەندازیاربو لەبەشی بێتەل كاریدەكرد‬ ‫و هەرسێ تەرمەكەش كەوتە بەردەستی‬ ‫حكومەت و (‪ )4‬پێشمەرگەی دیكەش‬ ‫برینداربون كەیەكێكیان ئازادی سەگرمە‬ ‫بوو و دواتر لەڕێگەی ڕێكخراوی‬ ‫ناوشار و دەستەكانی یەكێتیەوە‬ ‫دەبرێتەوە ناوشار و لەوێشەوە دەبرێتە‬ ‫بەغداد بۆ چارەسەر و دواتریش‬ ‫لەسنور دەبەڕێنرێتەوە بۆ ئێران‪.‬‬

‫دەستنوسی مەال ئەحمەد‬


‫وه‌اڵمێك بۆ مه‌سعود بارزانی‬

‫ڕاپۆرتی ‪ :‬ڕێگا‬ ‫زۆر له‌مێژه‌ هه‌ندێك له‌نوسه‌ره‌کان‬ ‫ده‌نگۆی ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ که‌ سروودی‬ ‫ئه‌ی ڕه‌قیب تێكاڵوی کلتوری کوردی‬ ‫بۆت ‌ه‬ ‫بووه‌‪،‬به‌شێکه‌له‌فه‌رهه‌نگمان‬ ‫دیرۆکی ئه‌م گه‌له‌!‬ ‫وه‌ زۆربه‌یان ئه‌و که‌سانه‌یان به‌ئاجه‌رو‬ ‫گوجه‌ر وخۆفرۆش له‌قه‌ڵه‌م داوه‌ ک ‌ه‬ ‫ڕه‌خنه‌یان له‌هۆنراوه‌که‌ی شاعیر کورد‬ ‫دڵدار گرتوه‌‪.‬‬ ‫‌له‌هه‌مان کاتدا سه‌رۆکی هه‌رێمی‬ ‫کوردستان مه‌سعود با‌رزانی باس‬ ‫له‌و ‌ه ده‌کات‪...‬ک ‌ه ئه‌م سرود ‌ه به‌شێک ‌ه‬ ‫له‌کلتوری ئێمه‌و گۆڕینی مه‌حاڵه‌‪،‬‬ ‫هه‌ڵبه‌ت ‌ه سه‌رده‌می ئه‌م ووته‌ی جه‌نبیان‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌و ‌ه بۆ (‪ )26.12.2006‬له‌واڵمی‬ ‫پرسیارێکی په‌رله‌مانتارێکدا ئه‌م ئاخافتن ‌ه‬ ‫ڕووی دا‪.‬‬ ‫وێڕایی ڕێزو حورمه‌تم بۆ هه‌موو ئه‌و‬ ‫نوسه‌رانه‌ی که ‌ده‌ڵێن ڕه‌خنه‌ گرتنو‬ ‫البردنی سرودی ئه‌ی ڕه‌قیب بڤه‌یه‌‪،‬‬ ‫وه‌ ئه‌گه‌ر چی جه‌نابی کاك مه‌سعود‬ ‫به‌رزانی ده‌ڵێت گۆڕینی مه‌حاڵه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئاکام هه‌ر ده‌بێت بگۆڕێت جا دره‌نگ‬ ‫بکه‌وێت یان ئێستامان بێت‪ ،‬سه‌رئه‌نجام‬ ‫خه‌ڵکی خۆی البردنه‌که‌ی په‌سه‌ند‬ ‫ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫سه‌ره‌تا بۆ ڕازی کردنی دڵی ئه‌و‬ ‫که‌سانه‌ی ک ‌ه خۆیان زۆر به‌‌نه‌ته‌وه‌ی‬ ‫ده‌زانن والف گه‌زافی کورده‌یه‌تیمان پێ‬ ‫ده‌فرۆشن با به‌چاوی ئه‌وان سه‌یری‬ ‫ئه‌ی ڕه‌قیب بکه‌ین!!‬ ‫سه‌ره‌تایی هۆنراوه‌که‌ی دڵدار شاعیر‬ ‫ده‌ڵێت‪-:‬‬ ‫ی ره‌قیب هه‌ر ماوه قه‌ومی کورد‬ ‫ئه‌ ‌‬ ‫زمان‬ ‫نایشکێنێ دانه‌ییی تۆپی زه‌مان‬ ‫که‌س نه‌ڵێ کورد مردووه‪ ،‬که‌س نه‌ڵێ‬ ‫کورد مردووه‪ ،‬کورد زیندووه‪،‬‬ ‫زیندووه قه‌ت نانه‌وێ ئااڵ‌که‌مان‬ ‫ئه‌ی ناسیۆنالیزمی کوردی ووشه‌ی‬ ‫(ر‌قیب) له‌بنه‌ڕه‌تدا ووشه‌یه‌کی عه‌ره‌بیه‬ ‫‌به‌واتای (چاودێر یاخود ئاگادار) دێت‬

‫ئه‌ی ڕه‌قیب هیچ په‌یوه‌ندی به‌کورده‌وه‌ نیه‬ ‫ئه‌گه‌ر مه‌به‌ست له‌م واتایه‌ بێت هیچی‬ ‫ناگونجێت له‌گه‌ڵ ڕسته‌که‌دا‪ ،‬خۆ ئه‌گه‌ر‬ ‫به‌واتای (رقیب)ی فارسی بێت به‌واتای‬ ‫دوژمن هاتبێت له‌زمانی فارسی دوژمن‬ ‫هه‌ر دوژمنه‌ ره‌قیب له‌فارسیدا وا‌تا نه‌یار‬ ‫یاخود به‌رهه‌ڵستکار یان کێشمه‌کێشمی‬ ‫ملمالنێی نێوان دوو که‌س واتا پێشبڕکێ‬ ‫له‌بوارێکدا‪.‬‬ ‫گریمان ووشه‌ک ‌ه بۆ دوژمن به‌کار‬ ‫هاتوه‌‪،‬پرسیاره‌که‌ باوا بکه‌ین ئه‌گه‌ر‬ ‫سرودی نیشتیمانیه‌ بۆ ووشه‌ی کوردی‬ ‫تێدا به‌کار نه‌هاتوه‌؟‬ ‫هیچ مافێکی به‌زمانی کوردیه‌وه‌ نی ‌ه‬ ‫کوا پاراستنی زمانی کوردی له‌سرودی‬ ‫نیشتیمانی خۆ ئه‌مه‌ سه‌ره‌تاکه‌یه‌تی ک ‌ه‬ ‫ده‌ست پێده‌کات به‌ئه‌ی ڕه‌قیب؟‬ ‫وه‌ ئه‌م ڕستیه‌ هیچ ژێرخانێکی مه‌عریفی‬ ‫تێدا نیه‌‪.‬‬ ‫وه‌ بێجگه‌ له‌ووشه‌ی ئه‌ی ره‌قیب‬ ‫ووشه‌ی (قوم)هاتوه‌ که‌ به‌کوردی واتا‬ ‫گه‌ل هۆز وه‌له‌بنه‌ڕه‌تدا ئه‌میش عه‌ره‌بیه‌‪،‬‬ ‫بۆ ده‌بێت سرودی نیشتیمانیه‌که‌مان‬ ‫ئاراسته‌وانی زمانی کوردی ڕه‌سه‌ن‬ ‫نه‌بێت زمانی بێگانه ‌بێت خۆ ناونراو ‌ه‬ ‫به‌سرودی نیشتیمانی!!‬ ‫ووشه‌ی زه‌ما‌ن (زمن) عه‌ره‌بی تێدا‬ ‫به‌کار هاتو ‌ه ک ‌ه به‌‌واتای کات سه‌رده‌م‬ ‫دێت‪ ،‬لێرد ‌ه زمانی کوردی له‌م سروده‬ ‫‌هیچ له‌النه‌که‌دا نگیرێت وه‌ك ڕه‌هندێکی‬ ‫زمانه‌وا‌نی‪.‬‬ ‫پاشان ڕسته‌ی که‌س نه‌ڵێت کورد‬ ‫مردوه‌‪ ،‬ئاراسته‌ی ‌ه بۆ ناو خه‌ڵکی کورد‬ ‫کێ له‌کورد ده‌ڵێت خۆم مردوم‪،‬و ‌ه‬ ‫سرودی نیشتیمانی ئاراسته‌ی دوژمن‬ ‫ناکرێت‪ ،‬وه‌ك ئه‌و ‌ه وای ‌ه که‌سێك‬ ‫بڵێت کورد مردوه‌‪ ،‬خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌و‬ ‫مانای ‌ه ببه‌خشێت له‌وانه‌یه‌ بۆ قۆناغێکی‬ ‫خه‌بات‪ ،‬هێزو دروشمێك بووبن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫بۆ نه‌وه‌ی نوێ له‌الیه‌نی ده‌رونیه‌و ‌ه‬

‫کاریگه‌ری خراپی ده‌بێت‪ ،‬ڕه‌هه‌ندێکی‬ ‫شڵژاو دروست ده‌کات‪.‬‬ ‫و ‌ه هه‌روه‌ها ووشه‌ی قه‌ت(قگ) عه‌ره‌بی ‌ه‬ ‫هاتو ‌ه بۆ ده‌بێت ئه‌م سروده‌ له‌ناخی‬ ‫خه‌ڵکه‌که‌و ‌ه هه‌ڵنه‌قواڵبێت کوا له‌ناخی‬ ‫خه‌ڵکی کورد ده‌دوێت بۆ ئاراسته‌یه‌ك‬ ‫نی ‌ه بۆ دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تێکی به‌هێز‪،‬‬ ‫کار کردن له‌پێناوی کاتێك ک ‌ه گوێمان‬ ‫لێده‌بێت ده‌ڵێ پێشمه‌رگه‌ ڕیزی به‌ستو ‌ه‬ ‫به‌شاخه‌کانه‌و ‌ه به‌ور کاری پارتی زانی‬ ‫ده‌ڕۆن ئه‌م قۆناغه‌ له‌گه‌ڵ قۆناغی شاخ‬ ‫به‌راورد ناکرێت‪.‬‬ ‫ئێمه رۆڵه‌ی ڕه‌نگی سوورو شۆڕشین‬ ‫سه‌یری که خوێناوی‌یه رابردوومان‬ ‫ئه‌وه‌ی ک ‌ه جێگای سه‌رنج و تێبینی ‌ه‬ ‫ووشه‌ی خوێن ‌ه که‌ له‌سرودی نیشتیمانیدا‬ ‫ده‌بوو شه‌هید یاخود سه‌روه‌ری‬ ‫پێشمه‌رگ ‌ه تۆمار بکرێت نه‌ك ترس‬ ‫و بیم له‌دڵی خه‌ڵکیدا بڕوێنرێت ئه‌ی‬ ‫ڕه‌نگه‌کانی ئاوه‌دانکردنه‌وه‌و ئاشتی‬ ‫به‌گوێ نه‌وه‌کانماندا بده‌ین باشتر ‌ه یان‬ ‫هه‌ر خوێن وشه‌ڕ؟!‬ ‫ده‌قی دوای ئه‌و ده‌ڵێت‪-:‬‬ ‫الوی کورد هه‌ستایه سه‌ر‌پێ وه‌ک‬ ‫دلێر‬ ‫تا به‌خوێن نه‌خشی بکا تاجی ژیان‬ ‫له‌کام سرودی نیشتیمانی وواڵتاندا‬ ‫باسی خوێن کوشتار بۆ نه‌وه‌کانی‬ ‫ده‌کات‪ ،‬یان ده‌بێت له‌جیاتی ئه‌وه‌ی‬ ‫فێری داد په‌روه‌ری و ئاشتی و ئازادی‬ ‫و مافی مرۆڤیان بکه‌ین‪ ،‬کلتوری خوێن‬ ‫خه‌ریک ‌ه ده‌بێت ‌ه زمانی نه‌وه‌ی نوێ‬ ‫خه‌ڵکه‌که‌مان بۆیه‌ خه‌ڵکێک ‌ه تائێستایش‬ ‫هه‌ر به‌توڕه‌یی ده‌ژی تا مردن‪!.‬‬ ‫پاشان هه‌ڵه‌یه‌کی زۆر گه‌وره‌ ئالێرادا‬ ‫به‌دی ده‌کرێت زۆربه‌ی سرود ‌ه‬ ‫نیشتیمانیه‌کانی جیهان لێکۆڵینه‌و و‬ ‫زۆربه‌یان دکتورایان له‌سه‌ر وه‌رگیراو ‌ه‬ ‫بۆ نمون ‌ه سرودی نیشتیمانی نه‌رویژ‬


‫فۆتۆ‪:‬بڕیار نامق‬

‫و فه‌رنسا و بولگاریا‪ ،‬هتد ‪ ...‬ک ‌ه باس‬ ‫له‌ژیارو شارستانیه‌تی نه‌ته‌وه‌که‌ی خۆی‬ ‫ده‌کات باسی له‌فه‌رهه‌نگی خه‌ڵکه‌که‌ی‬ ‫ده‌کات‪،‬به‌اڵم نازانم له‌ڕۆشنبیرانی کورد‬ ‫به‌گشتی مێژوونوسان به‌تایبه‌ت چۆن‬ ‫بێ ده‌نگ له‌ئاستی هه‌ڵه‌یه‌کی وا زه‌ق یان‬ ‫سه‌رکرده‌کان چۆن ڕازین به‌وه‌ی ک ‌ه‬ ‫نه‌وه‌کانیان بکه‌نه‌ کوڕی دوژمنه‌کانیان!!‬ ‫له‌کاتێکدا ک ‌ه ژیارو شارستنیه‌تمان‬ ‫به‌ده‌ستی تێک چوبێت له‌هه‌مان کاتدا‬ ‫شانازی پێو ‌ه بکه‌ین به‌ڕاستی جێگای‬ ‫تێڕامانه‌‪،‬وه‌رن سه‌یری ئه‌م ده‌ق ‌ه بکه‌ین‬ ‫که‌ باس له‌وه‌ ده‌کات‬ ‫ئێمه‌ رۆڵه‌ی میدیا و که‌یخوسره‌وین‬ ‫دینمان‪ ،‬ئایینمان هه‌ر نیشتمان‬ ‫له‌‌ڕستیدا زۆر له‌سه‌ر ووشه‌ی میدایا‬ ‫ناڕۆم هه‌رچه‌نده وێڕا تێبینیم له‌سه‌ری‬ ‫که‌ کورد زۆر له‌میدیا کۆنتره‌‪ ،‬به‌ڵکو‬ ‫ماده‌کان به‌شێکن له‌کورد زۆربه‌ی‬ ‫سه‌رده‌مه‌دا‬ ‫له‌و‬ ‫کورده‌کانیش‬ ‫فه‌رمانڕه‌وای خۆیان هه‌بووه‌‪ ،‬له‌‌و‬ ‫فه‌رمانڕه‌ویه‌دا بوون وه‌ك کورده‌کانی‬ ‫ناوچه‌ی زاگرۆس که‌ خۆیان خاوه‌نی‬ ‫ده‌سه‌اڵتی خۆیان بوون‪،‬و ‌ه زۆرجاریش‬

‫‪31 - 30‬‬

‫ماده‌کان هێرشیان بردۆت ‌ه سه‌ریان‪،‬به‌اڵم‬ ‫هه‌ندێك له‌مێژوو نوسه‌کان ده‌ڵێن ک ‌ه‬ ‫ئه‌وانیش هه‌ر به‌مادی بچوك ناوزه‌د‬ ‫کراون‪ ،‬به‌اڵم له‌ناو فه‌رمانڕه‌وای‬ ‫ماده‌کاندا فارس و عه‌ره‌ب و تورك‬ ‫هیند و ئازه‌ری و ئۆزبه‌کی و تاجیکی‬ ‫یاخود قه‌وقازی و په‌شتۆنی له‌خۆی‬ ‫گرتبوو‪،‬جا ده‌بێت کوردی ئێستامان‬ ‫خۆیان ساغ بکه‌نه‌و ‌ه له‌کامیانن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫زۆربه‌ی ده‌سه‌اڵتی ماده‌کان کورده‌کان‬ ‫فه‌رمانڕه‌ویان کردوه ‌به‌اڵم کورده‌کان‬ ‫به‌ته‌نها خاوه‌نی فه‌رمانڕه‌وای ماده‌کان‬ ‫نین‪،‬به‌ڵکو فارسیش خاوه‌نی فه‌رمانڕه‌وی‬ ‫ماد بوو ‌ه فارسه‌کان خۆیان به‌خاوه‌نی‬ ‫ئه‌و فه‌رمانڕه‌واییه‌ ده‌زانن ‪ .‬جا باشتر‬ ‫نه‌بوو هه‌ر ووشه‌ی کورد به‌کار‬ ‫بهاتایه‌‪،‬هه‌رچه‌ند ‌ه زۆر کێشه‌ نی ‌ه هه‌ر‬ ‫ئاماژه‌یه‌که‌ بۆ مێژووی کورد‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌وه‌ی ک ‌ه زۆر گرنگ ‌ه ودڵداری شاعیر‬ ‫هه‌ڵه‌یه‌کی گه‌وره‌ی تێدا کردوه‌ ئه‌ویش‬ ‫ناوی که‌یخوسره‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌هه‌موو پاشاکان وفه‌رمانڕه‌وه‌کانی‬ ‫ماد که‌سێکیان نه‌بوو ‌ه به‌ناوی‬ ‫که‌یخوسره‌و له‌سه‌رده‌می ده‌ست‬

‫پێکردنی فه‌رمانڕه‌واکانی ماده‌و ‌ه هه‌ر‬ ‫له‌دیاکۆ و قوباد کواکیساری گه‌وره‌و‬ ‫ک ‌ه ده‌ستی پێکردوه‌ له‌زنجیره ئه‌و‬ ‫فه‌رمانڕه‌ویه‌دا که‌سێکی تیدا نه‌بوو ‌ه‬ ‫ناوی که‌یخوسره‌و بێت‪ ،‬وه‌ به‌ڵگه‌م بۆ‬ ‫ئه‌م قسه‌ی ‌ه نه‌ له‌مێژووی مه‌ردۆخی ن ‌ه‬ ‫له‌مێژووی ئه‌مین زه‌کی به‌گ و ‌ه نه‌ ئیبن‬ ‫ئه‌سیری جزیری زۆری مێژونوسه‌کانی‬ ‫تر ک ‌ه سه‌یرم کردوه‌ ئه‌و ناوه‌ی تێدا‬ ‫نیه‌‪.‬‬ ‫له‌هه‌ردوو مێژوه‌که‌دا هاتو ‌ه واتا‬ ‫مه‌ردوخی و ئه‌مین زه‌کی که‌ ئه‌م‬ ‫که‌یخوسره‌وه‌ فه‌رمانڕه‌وای کورد‬ ‫نه‌بووه‌‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر مه‌به‌ست له‌و که‌یخوسره‌و ‌ه‬ ‫بێت که‌ له‌گه‌ڵ براکه‌ی به‌شه‌ڕ هاتو ‌ه‬ ‫له‌بابل به‌پشتیوانی فه‌رمانڕه‌وای یۆنان‬ ‫هێرشی هێنایه‌ سه‌ر فه‌رمانڕه‌وای بابل‬ ‫له‌کۆتایشدا خۆی کوژراو و ‌ه دژی‬ ‫براکه‌ی خۆی جه‌نگا ک ‌ه به‌نۆکه‌ری‬ ‫پاشای یۆنان ناوزه‌د ده‌کرێت پاشان‬ ‫قوتابیه‌کی ئه‌فالتون بوو به‌سه‌رکرده‌ی‬ ‫ئه‌و سوپایه‌ تا له‌تورکیادا زۆربه‌یان‬ ‫له‌ناو چون‪ ،‬ئه‌م که‌یخوسره‌و ‌ه کورد‬


‫نه‌بووه‌‪ ،‬مافی به‌سه‌ر کورده‌و ‌ه نی ‌ه‬ ‫له‌کوردو کوردستانی ئه‌مین زه‌کی به‌گ‬ ‫الپه‌ر ‌ه (‪ )113‬به‌ته‌واوه‌تی ئاماژه‌ی بۆ‬ ‫کردوه‌‪...‬‬ ‫خۆ ئه‌گه‌ر مه‌به‌ست له‌سیروزی گه‌وره‌ی ‌ه‬ ‫وه‌ك مه‌ردوخی باسی ده‌کات ئه‌و ‌ه‬ ‫ده‌ڵێت که‌سێك بوو ‌ه که‌ فه‌رمانڕه‌وای‬ ‫مادی ڕوخاندوه‌! له‌مێژووی کوردو‬ ‫کوردستانی هاتوه‌ ک ‌ه عه‌بدولکریم‬ ‫محمه‌د سه‌عید وه‌رگێڕاوه ‪....‬‬ ‫به‌نه‌وه‌ی‬ ‫خۆمان‬ ‫ئێم ‌ه‬ ‫که‌چی‬ ‫که‌یخوسره‌و ده‌زانین!!‬ ‫پاشان ئه‌گه‌ر بڵێن نا مه‌به‌ستی‬ ‫که‌یخوسره‌و له‌کورشی گه‌وره‌یه‌‪،‬‬ ‫ئه‌ویش که‌سێك بووه له‌فه‌ڕمانڕه‌واکانی‬ ‫ده‌وڵه‌تی فارس ک ‌ه هه‌موو مێژوونوسان‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و ‌ه کۆکن ک ‌ه کورش‬ ‫ده‌سه‌اڵتی له‌(ئازیده‌باک) سه‌نده‌و ‌ه‬ ‫ک ‌ه کوڕی کواکیساری بچوك بوو ک ‌ه‬ ‫فه‌ڕمانڕه‌وای مادی ده‌کرد دوایی بوو‬ ‫به‌ده‌سه‌اڵتی پارسه‌کان‪ ،‬زۆر به‌ڵگه‌ی‬ ‫تر له‌به‌ر ده‌ستدای ‌ه ک ‌ه ئه‌و ڕاستیان ‌ه‬ ‫ده‌سه‌لمێنن‪.‬‬ ‫جا خۆتان سه‌رپشك بن ئه‌ی ئه‌وانی‬ ‫ک ‌ه خه ڵکانێك به‌نه‌فام ده‌زانن خۆتانی‬ ‫زانا له‌مێشکتاندا زه‌ڕب و ته‌قسیمێکی‬ ‫بکه‌ن‪.‬‬ ‫لێره‌و ‌ه ئه‌وه‌ند ‌ه به‌س ‌ه بۆ ناسیۆنالیزمه‌کان‬ ‫خۆتان بگه‌ڕێن به‌‌دوای ڕاستیدا واز‬ ‫له‌نه‌وه‌کانمان بێنن ئه‌گه‌ر دڵسۆزن‪.‬‬ ‫پاشان دێمه‌ سه‌ر مه‌الکان و پیاوانی ئه‌م‬ ‫ئیسالمه‌و جه‌نابی مه‌سعود به‌رزانی ک ‌ه‬ ‫کوڕی پیاوێکی دیندارو عه‌مامه‌ به‌سه‌ر‬ ‫بوو ‌ه که‌ موسته‌فا به‌رزانی یه‌ خوالێی‬ ‫خۆش بێت ‪...‬‬ ‫له‌دوای ئه‌وه‌ی ک ‌ه بۆمان ده‌رکه‌وت‬ ‫ک ‌ه له‌ڕووی مێژوه‌ زۆر هه‌ڵه‌ی تێدای ‌ه‬ ‫هه‌ڵه‌کانی زه‌قه‌مێژووی میلله‌ته‌کامان‬ ‫به‌ره‌و شێوان ده‌بات‪،‬پێویسته له‌ڕووی‬ ‫ئاینیه‌و ‌ه خوێندنه‌وه‌یه‌کی ترمان هه‌بێت‬ ‫بۆ ئه‌م هۆنراوه‌ی ‌ه که‌ زۆرینه‌ی خه‌ڵکی‬ ‫کورد موسڵمان ‌ه ووشه‌کانی زۆر‬ ‫نه‌شیاوه‌ بۆ سرودی نه‌ته‌وایه‌تی‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫گه‌لی کورد گه‌ر موسڵمان بێت ده‌بێت‬ ‫ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئاینه‌که‌ی له‌سرودی‬ ‫نیشتیمانیکه‌یدا ببینرێت‪ ،‬خۆ ئه‌گه‌ر‬ ‫نا ! با به‌خراپ باس نه‌کرێت چونک ‌ه‬

‫ئه‌وه‌ زۆر نه‌گونجاو ‌ه بۆ ناو کۆمه‌ڵگای‬ ‫ئێمه‌‪....‬‬ ‫له‌وانه‌ی ‌ه دڵداری شاعیر ته‌نها وه‌ك‬ ‫هه‌ست و سۆزێکی نه‌ته‌وه‌یی خۆی‬ ‫ئه‌م ووتانه‌ی ووتبێت که‌ زوڵم وسته‌م‬ ‫له‌سه‌ر کورد زۆر بوو ‌ه ئه‌م چه‌ند‬ ‫ووشه‌ی درکاندوه‌‪ ،‬چونک ‌ه ئه‌و خۆی‬ ‫ئه‌م هۆنراوه‌یه‌ی بۆ سرودی نیشتیمانی‬ ‫نه‌ نوسیوه‌ چونک ‌ه سرودی نیشتیمانی‬ ‫بنه‌مای تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌ ‌و له‌ده‌قدا‬ ‫هونه‌رێکی پڕ ته‌کنیکه‌‪ ،‬ده‌بێت به‌کۆمه‌ڵێك‬ ‫ووشه‌ی که‌م مانایه‌کی زۆر بدات‪ ،‬ت‌ا‬ ‫پێ ده‌وترێت سرودێکی گونجاو بۆ‬ ‫نیشتیمان که‌ هه‌موو ده‌سته‌و هۆزێك‬ ‫بگرێته‌وه‌‪ ،‬خۆ ئێوه‌ باس له‌یه‌کسانی‬ ‫ده‌که‌ین ئه‌ی یه‌کسانی مه‌سیحی و‬ ‫ئه‌زیدی و کاکه‌ی و هتد ‪ ..‬کوا؟‬ ‫پاشان ئه‌م ده‌قه‌ی ک ‌ه زۆر سه‌رنج‬ ‫ڕاکێش ‌ه تا ئێستایش خه‌ڵکی هه‌ر‬ ‫پاساوی بۆ دێنه‌وه‌و ته‌ئویلی بۆ ده‌که‌ن‬ ‫‌دینمان‪ ،‬ئایینمان هه‌ر نیشتمان‬ ‫ئه‌گه‌ر گه‌لی کورد به‌موسڵمان‬ ‫ده‌زانن به‌هه‌موو پێوه‌رێك ڕه‌وشتی‬ ‫و مرۆڤایه‌تی و سیاسی وکۆمه‌اڵ‌یه‌تی‬ ‫هه‌موو فه‌رهه‌نگه‌کان ئه‌م ده‌قه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫گه‌لی کورد نه‌گونجاو ‌ه‬ ‫له‌وانی ‌ه بپرسن چۆن؟‬ ‫ئێمه‌ی کورد موسڵمانین‪ ،‬ئاینمان‬ ‫ئیسالمه‌و نیشتیمانمان کوردستانه‌‪،‬‬ ‫به‌ڵکو‬ ‫ناپه‌رسترێت‬ ‫نیشتیمان‬ ‫ئینتیمامان بۆی هه‌یه‪ ‌،‬چونک ‌ه نیشتیمان‬ ‫خۆشه‌ویستیه‌که‌ی له‌سه‌ر بنه‌مایی‬ ‫یادگاری خۆشه‌ویستیه‌ک ‌ه دروست‬ ‫ده‌بێت ‪ .‬خۆ ئه‌گه‌ر که‌سێك زمانی‬ ‫کوردی بێت له‌خاکێکی تر له‌دایك‬ ‫بووبێت با زمانی کوردی بزانێت‬ ‫دایك باوکی کورد بێت به‌اڵم ئه‌گه‌ر‬ ‫یادگاری له‌سه‌ر خاك و شۆڕشه‌ی ئه‌و‬ ‫وواڵته‌دا نه‌بێت هیچ خۆشه‌ویستییه‌کی‬ ‫ئینتیمای بۆی نابێت ‪ .‬که‌واته‌ نیشتیمان‬ ‫ناپه‌رسترێت‪ .‬هه‌ر که‌سێك خاوه‌نی‬ ‫ئاین بێت دوو په‌رستش ناکات یان خوا‬ ‫ده‌په‌رستێت یان نیشتیمان ‪..‬‬ ‫که‌وات ‌ه به‌هه‌مو پێوه‌رێك ئه‌مه‌ گونجاو‬ ‫نیه‌‪ ،‬ئه‌کرێت دڵدار وه‌ك هه‌ست و‬ ‫تێڕوانینی خۆی نوسیبێتی‪ ،‬ئه‌تونین‬ ‫بڵێین هۆنراوه‌ی خۆیه‌تی سه‌راپا چی‬

‫ده‌نوسێت ئازاده‌‪ ،‬به‌اڵم ناکرێت نه‌ ئه‌و‬ ‫نه‌ که‌سێکی تر به‌سه‌ر میلله‌تێك دا‬ ‫بیسه‌‌پێنێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر بیرمان به‌الی الدینی‬ ‫بڕوات خۆمان به‌عه‌لمانی بزانین هه‌ر‬ ‫مه‌عریفی نیه‌ بڵێن ئێم ‌ه نیشتیمانه‌که‌مان‬ ‫بپه‌رستین!!چونکه‌ ئه‌گه‌ر خه‌ڵکێك بڕوای‬ ‫به‌ئاین نه‌بێت نه‌نگی ‌ه په‌رستن ئه‌نجام‬ ‫بدات‪،‬خۆ ئه‌گه‌ر موسڵمان ‌ه ئه‌وا موسڵمان‬ ‫خوا ده‌پرستێ ‪ .‬ئه‌ی کوا ڕێزی ئه‌و‬ ‫میلله‌ته‌ موسڵمانه‌؟ کوا ڕاگرتنی هه‌ست‬ ‫و سۆزی موسڵمانان ؟ ئه‌گه‌ر سرودی‬ ‫نیشتیمانی ‌ه بۆ ده‌بێت له‌ناخی هه‌موومان‬ ‫نه‌دوێت ؟! بۆ ده‌بێت یاری به‌هه‌ست و‬ ‫سۆزی نزیکه‌ی چوار ملیۆن موسڵمانی‬ ‫کوردستانی باشور بکات ؟‌ ئێم ‌ه ده‌بێت‬ ‫له‌گه‌ڵ خۆمان خه‌ڵکه‌که‌مان ڕاستگۆ‬ ‫بین‪ ،‬گه‌لی کورد به‌راستی موسڵمانه‬ ‫و نیشتیمان ناپه‌رستێت ! به‌ڵکو خوا‬ ‫ده‌پرستێت‪.‬‬ ‫کوا ئه‌م سروده‌ له‌ناخی خه‌ڵکی ئه‌دوێت‬ ‫؟ ئینجا بۆ نابێت بگۆڕێت؟‬ ‫خۆ ئه‌گه‌ر ده‌ڵێن ‌مه‌به‌ستی دڵدار ئه‌و ‌ه‬ ‫نه‌بوه‌‪ ،‬ئێم ‌ه ناتوانین فاڵ بۆ خه‌ڵکی‬ ‫بگرینه‌وه‌‪ ،‬له‌سه‌ر بنه‌مایی ده‌ق قسه‬ ‫‌ده‌که‌ین و‌ ناکرێت هه‌ست وسۆزی دڵدار‬ ‫به‌سه‌ر ملیۆنه‌ها خه‌ڵکدا ب‌چه‌سپێنین‪،‬‬ ‫چونکه‌ دڵدار خۆی که‌سێك بووه‌ ک ‌ه زۆر‬ ‫کاریگه‌ری چه‌پی به‌سه‌ره‌وه‌ هه‌بووه‌‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌تا خۆی ده‌ڵێت (ئێمه رۆڵه‌ی ڕه‌نگی‬ ‫سوورو شۆڕشین)!!‬ ‫وه‌ پاشان له‌م نوسینا‌نه‌ی دڵداردا‬ ‫ی معرف ‌ه الحقائق‬ ‫ده‌رده‌که‌وێت(فی گریقی ال ‌‬ ‫ی قلب البهائیین‪،‬نارکۆزی‬ ‫ـ انتقادات ال ‌‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیمان‪،‬اقتصادنا الوگنی) زۆری‬ ‫تریش که‌ به‌ڕوونی پێوه‌ی دیار ‌ه ‪.‬‬ ‫ئینجا گله‌یه‌ک له‌مامۆستا به‌رێزه‌کانی‬ ‫ئه‌وقاف ده‌که‌م ‪:‬‬ ‫به‌ڕێزان مامۆستایانی ئاینی چ ته‌فسیر‬ ‫چ ته‌ئویلێکتان هه‌ی ‌ه بۆ دینمان ‌ه ئاینمان؟‬ ‫خۆ ئێوه‌ جێنشینی پێغه‌مبه‌رن دروودی‬ ‫خوا لێبێت خۆ ووشه‌ی ڕه‌قیب یه‌کێک ‌ه‬ ‫له‌ناوه‌ پیرۆزه‌کانی خوای گه‌وره ئه‌گه‌ر‬ ‫له‌ئه‌ده‌بیاته‌ به‌و شێوه‌ به‌کار هاتبێت‪،‬‬ ‫له‌ڕووی بیرو باوه‌ڕه‌وه‌ هه‌ر هه‌ڵه‌یه‬ ‫‌و نه‌گونجاوه‌‪ ،‬چونک ‌ه که‌س شه‌ڕی‬ ‫پێناکرێت له‌گه‌ڵ خوا‪ ،‬چۆن ره‌قیب ک ‌ه‬ ‫ناوێکی خوا بێت به‌دوژمن ئاماژه‌ی بۆ‬


‫‪33 - 32‬‬ ‫بکرێت!!‬ ‫ئه‌ی‌ ره‌قیب له‌ڕووی شه‌رعه‌و ‌ه هه‌ر‬ ‫ناگونجێت له‌ڕووی کلتوریشه‌وه‌ هه‌ر ن ‌ه‬ ‫شیاوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌م ده‌قه‌ی تر مامۆستایانی ئاینی چی‬ ‫وه‌سفێك هه‌ڵده‌گرێت که‌ ده‌ڵێت‪-:‬‬ ‫نایشکێنێ دانه‌‌یی تۆپی زه‌مان ک ‌ه‬ ‫به‌ئه‌نقه‌ست ده‌وترێت (نایشکێنێ دانه‌‌ری‬ ‫تۆپی زه‌مان ) ‪.‬‬ ‫خۆ ئه‌م ‌ه هه‌موو گومانێك ئه‌ره‌وێنێته‌و ‌ه‬ ‫! لێره‌دا به‌ئاشکرا ده‌رده‌که‌ێت ک ‌ه‬ ‫خوایش ناتوانێت نه‌عوزوبیلال کورد‬ ‫له‌ناو به‌رێت!!‬ ‫کوفرێکی دیاره‌‪ ،‬نه‌گونجاوه‌‪ ،‬له‌ناو‬ ‫کۆمه‌ڵگاکه‌ماندا شتێکی ناقۆاڵیه ‪ .‬جا‬ ‫مامۆستایان خۆتان ئه‌مه ساغ بکه‌نه‌وه‪،‬‬ ‫‌مانه چ مانایه‌ك ئه‌ده‌ن‬ ‫‌تا بزانین ئه ‌‌‬ ‫به‌ده‌سته‌و ‌ه ؟ بۆ ئه‌وه‌نده‌ی مامۆستا‬ ‫مه‌ال که‌ریمتان پێ نا‌کرێت که‌ چه‌ندین‬ ‫کتێبی شاعیرانی نوسیوه‌ته‌وه ‌و شی‬ ‫کردۆته‌و ‌ه ؟ ئێوه‌ش ئازا بن وه‌رن ئه‌و‬ ‫شعره‌مان بۆ شی بکه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌کۆتایی هۆنراوه‌که‌دا ده‌ڵێت‪-:‬‬ ‫الوی کورد هه‌ر‌حازر و ئاماده‌ی ‌ه‬ ‫گیان فیدایه‪ ،‬گیان فیدا هه‌ر گیان فیدا‬ ‫‌‌ئه‌وکه‌سانه‌ی که‌ شاره‌زان له‌ده‌رونناسیدا‬ ‫ئه‌وان بابێنه‌ گۆ به‌ویژدان قس ‌ه بکه‌ن‪،‬‬ ‫سرودی نیشتیمانی ده‌بێت گه‌ور ‌ه بچوك‬ ‫له‌به‌ری بێت بۆ ئه‌وه‌ی کاریگه‌ری هه‌بێت‬ ‫له‌سه‌ر خه‌ڵکی‪،‬به‌اڵم ئه‌م ده‌قه‌ له‌جیاتی‬ ‫ئه‌وه‌ی الوان فێری ژیارو شارستانیه‌ت‬ ‫و پێشکه‌وتن و داهێنان بکات‪،‬که‌چی‬ ‫فێری خوێن رشتن وئیرهابیان ده‌کات‬ ‫و هه‌وڵی‌ شه‌ڕنگێزییان پێ ده‌دات‪.‬‬ ‫پێشکه‌وتنی میلله‌ته‌که‌مان له‌م سروده‌دا‬ ‫کوا ؟‬ ‫کوا فه‌رهه‌نگی داهێنان؟‬ ‫ئه‌ی کوا داد په‌روه‌ری ؟‬ ‫ئه‌ی خۆشه‌ویستی و یه‌کسانی؟‬ ‫کوا باسی مافی مرۆڤ ؟‬ ‫سه‌دان پرسیاری تر ؟‬ ‫ئه‌م هۆنراوهیه‌‌ هه‌رگیز به‌سرودی‬ ‫نیشتیمانی دانانرێت ! ئه‌مه‌ش‬ ‫خه‌ڵکیدا‬ ‫به‌سه‌ر‬ ‫دیکتاتۆریه‌ته‌‬ ‫چه‌سپاندویانه‌‪ ،‬بۆیه‌ ده‌بێت هه‌ر‬ ‫البچێت‪.‬‬ ‫کۆتایی پرسیارمان له‌سه‌ر شعره‌کانی‬

‫دڵداره‌‪ ،‬ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ بۆچی که‌سا‌نی‬ ‫تر له‌سه‌ر هۆنراوه‌کانی نه‌دواون ؟‬ ‫دیار ‌ه له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆر گرنگ نه‌بووه‌‪،‬‬ ‫له‌ڕووی ئه‌دبیاته‌وه و ‌ه له‌ڕووی‬ ‫تێگه‌یشتنه‌و ‌ه زۆر به‌هێز نه‌بوون‌‪.‬‬ ‫دڵدار‪ ،‬ناوی «یونس»ی كوڕی مه‌ال‬ ‫ڕه‌ئوفی كوڕی مه‌حمودی كوڕی مه‌ال‬ ‫سه‌عدی خادم ئه‌لسجاده‌یه‪ .‬له‌ڕۆژی‬ ‫‪ 20‬ی شوباتی ساڵی ‪1918‬دا له‌شاری‬ ‫«كۆیه‌« هاتۆته ژیانه‌وه‪.‬‬ ‫باوكی فه‌رمانبه‌رێكی بچووك بووه‌و‬ ‫له‌تاو هه‌ژاری‌و نه‌‌بوونی‌و گه‌ڕان‬ ‫به‌شوێن پاروه نانێكی ژیان‌و گوزه‌ریدا‪،‬‬ ‫خێزانه‌كه‌یان زۆر تاڵ‌و سوێری‌و ساردو‬ ‫گه‌رمی چه‌شتووه‪ ،‬پاش ماوه‌یه‌ك باوكی‬ ‫ده‌كه‌ن به‌فه‌رمانبه‌ری سه‌رژمێری‬ ‫ڕانیه‌و له‌ته‌مه‌نی د ‌ه ساڵیدا «دڵدار»‬ ‫ده‌خرێته قوتابخانه‌و پۆلی یه‌ك‌و دووی‬ ‫سه‌ره‌تایی له‌ڕانیه ده‌خوێنێ‪.‬‬ ‫دڵدار له‌باره‌ی ژیانی ڕانیه‌وه ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫«هه‌رچه‌ند ڕۆژێكی چاك‌و چوار‬ ‫ڕۆژانیش نه‌خۆش بووم‪ ،‬سه‌ره‌ڕای‬ ‫ئه‌وه‌ش ڕانیه‌م هه‌ر له‌ال خۆش بوو‪،‬‬ ‫قولـله*‬ ‫سه‌وداسه‌ری‬ ‫به‌تایبه‌تی‬ ‫بووم‪ .‬هه‌ر كاتێ چاك بووبامایه‌وه‪،‬‬ ‫مه‌له‌م له‌ڕووباره‌كه‌و له‌بن داربییه‌كان‬ ‫وڕاوه‌چۆله‌كه‌م ده‌كرد‪».‬‬ ‫دوای ماوه‌یه‌كی كه‌م باوكی له‌سه‌ر‬ ‫فه‌رمانه‌كه‌ی الده‌به‌ن‌و ناچار به‌ماڵه‌وه‬ ‫ده‌گه‌ڕێنه‌وه بۆ كۆیه‌و خوێندنی‬ ‫سه‌ره‌تایی له‌كۆیه ته‌واو ده‌كات‪.‬‬ ‫له‌باره‌ی خولیای هۆنراوه‌و چێژ‬ ‫لێوه‌رگرتنی خۆیه‌وه ده‌ڵێت‪« :‬هێشتا‬ ‫له‌قوتابخانه‌ی سه‌ره‌تاییدا بووم‪ ،‬که‬ ‫زۆرینه‌ی دیوانی حاجی قادری كۆیی‪-‬م‬ ‫له‌به‌ر كردبوو‪ ،‬هه‌میشه به‌وردی‬ ‫سه‌رنجم له‌هه‌ڵبه‌سته‌كانی عه‌ونی‌و‬ ‫راجی‌و عاسی‌و حسێنی‌و هیرانی‬ ‫ده‌داو له‌به‌ریشمده‌كردن‪ ،‬به‌وانه‌ش‬ ‫‌دابین نه‌بووم هه‌ڵبه‌ستی هه‌ركه‌سێكم‬ ‫ده‌منووسیه‌وه‌و‬ ‫ده‌ستبكه‌وتایه‬ ‫له‌به‌ریشمده‌كردن‪ .‬به‌تایبه‌تی هه‌ڵبه‌ستی‬ ‫وه‌فایی‪ ،‬كوردی‪ ،‬بێكه‌س‪ ،‬پێره‌مێردم‬ ‫زۆر له‌به‌ركردن‌و هه‌ر له‌و ساڵه‌دا هه‌ستم‬ ‫به‌وه ده‌كرد‪ ،‬كه چێژ له‌هه‌ڵه‌به‌ست‬ ‫وه‌رگرم‌و زۆر گیرۆده‌ی بووم‪».‬‬ ‫هه‌روه‌ها له‌باره‌ی سه‌ره‌تای خۆ‬

‫تاقیكردنه‌وه به‌شیعر ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫«له‌‪1935‬دا له‌پۆلی یه‌كی ناوه‌‌ندیی‬ ‫بووم‪ ،‬كه دیوانی <نالی>م زۆر به‌وردی‬ ‫خوێنده‌وه‪ ،‬هه‌ڵبه‌سته جوانه‌كانی‬ ‫<نالی> له‌گه‌ڵ هه‌ڵبه‌سته ئاگرینه‌كانی‬ ‫حاجی قادری له‌سه‌ر پێشه‌وایه‌تی‬ ‫وێژه‌‌یی له‌مێشكمدا شه‌ڕیان بوو‪.‬‬ ‫ئه‌و كێشمه‌کێشه ده‌رگای هونه‌ری‬ ‫شاعیری لێكردمه‌وه‪ ،‬زۆر كه‌ڵكه‌ڵه‌ی‬ ‫وام له‌كه‌له‌دا بوو حه‌زم ده‌كرد له‌بۆته‌ی‬ ‫هه‌ڵبه‌سته‌دا دایڕیژم‪ .‬ئه‌وجا به‌ناو‬ ‫خه‌ڵكیاندا باڵویكه‌مه‌وه‌و ئیتر هه‌ر خۆم‬ ‫تاقیكرده‌وه‪».‬‬ ‫دڵدار‪ ،‬یه‌كه‌مین هۆنراوه‌ی له‌ساڵی‬ ‫‪1935‬دا داناوه‌و له‌ژماره‌ی ‪ 2‬ی ساڵی‬ ‫‪1935‬دا له‌گۆڤاری «ڕووناكی»دا‬ ‫باڵویكردۆته‌وه‪.‬‬ ‫له‌ساڵی ‪1940‬دا له‌شاری كه‌ركوك‬ ‫قۆناغی دواناوه‌ندی ته‌واو ده‌کات‌و‬ ‫پاشان ڕووده‌کات به‌غداو ده‌چێته‬ ‫كۆلێژی یاساو ساڵی ‪ 1945‬بڕوانامه‌ی‬ ‫كۆلیژی یاسایی وه‌رده‌گرێت‌و ده‌بێته‬ ‫پارێزه‌ر‪.‬‬ ‫له‌ته‌مه‌نی سی ساڵیدا به‌«ژه‌هراویبوون»‬ ‫له‌‪1948.11.12‬دا له‌شاری هه‌ولێر‬ ‫كۆچی دواییكردو سه‌ری جوانه‌مه‌رگیی‬ ‫نایه‌وه‪.‬‬ ‫وه‌ك دیاره زۆر خولیای زانین‬ ‫و به‌تایبه‌تی فه‌لسه‌فه بووه‪ ،‬ئه‌م‬ ‫یادگارانه‌شی بۆ به‌جێهێشتووین‪:‬‬ ‫ی معرف ‌ه الحقائق ـ‬ ‫‪ -1‬فی ‪IJ‬ریقی ال ‌‬ ‫ی قلب البهائیین‬ ‫انتقادات ال ‌‬ ‫‪ -2‬وتارێك ده‌رباره‌ی عومه‌ری خه‌ییام‬ ‫‪ -3‬زمانی كوردی‌و ئه‌ده‌بیات‬ ‫‪ -4‬نارکۆزی كۆمه‌اڵیه‌تیمان‬ ‫‪ -5‬اقتصادنا الو‪IJ‬نی‬ ‫‪ -6‬بیره‌وه‌ریه‌كانی یونس ڕه‌ئوف دڵدار‬


‫مریەم ڕەجەوی‪:‬‬ ‫نابێ بهێڵن كوردەكان زیندوو بمێنن‬ ‫ڕاپۆرتی ‪ :‬ڕێگا‬

‫فەڕەنساو ئەڵمانیاو ئەمریكا‪.‬‬

‫لەكوشتنی‬ ‫بەرگریم‬ ‫كاتێك‬ ‫هاواڵتیەكانی سێڕیانی كفری‬ ‫كرد سەمیرا شەمشی وتی « واز‬ ‫لەپشتگیری كردنی مافی مرۆڤ بێنە‬ ‫ئەگینا دادگایی دەكرێیت‪ ،‬ئەوكاتە‬ ‫لەسێدارەت دەدەین‪».‬‬

‫تاوانەكانی موجاهدینی خەڵك بەرامبەر‬ ‫كورد‬ ‫یەكێك لەو تاوانە گەورانەی گروپی‬ ‫موجاهیدین كەدەرهەق بەكورد ئەنجامی‬ ‫داوە ئۆپەراسیۆنی «مروارید»ە‪.‬‬

‫موجاهدینی خەڵكی‬ ‫ئێرانی « ‪»M.K.O‬‬ ‫‪1965‬‬ ‫لەساڵی‬ ‫پایتەخت‬ ‫لەتارانی‬ ‫كۆمەڵێك‬ ‫لەالیەن‬ ‫ڕۆشنبیری‬ ‫الوی‬ ‫چینی ناوەندی ئەو‬ ‫واڵتەوە دامەزرا‪.‬‬ ‫مو جا هد ین‬ ‫بەبەخەباتی چەكدارانە‬ ‫كردە‬ ‫دەستی‬ ‫گەیشتن بەئامانجە‬ ‫سیا سیە كا نی ء‬ ‫لەناوخۆو دەرەوەی‬ ‫ئێران جێگیر بوونء‬ ‫لەساڵی ‪ 1986‬ەوە‬ ‫هاتونەتە ناو عێراقء‬ ‫لەپاش نەمانی ڕژێمی‬ ‫هەر‬ ‫سەدامیش‬ ‫لەعێراقدا ماونەتەوە‪.‬‬ ‫سینگلتۆنی تەمەن ‪50‬‬ ‫سااڵن كەچاالكەوانێكی بواری مافی‬ ‫مرۆڤەو هۆگرێكی تەواوی ڕۆژهەاڵتی‬ ‫ناوەڕاستء ئێرانە‪ ،‬كتێبێكی نوسیوە‬ ‫لەسەر نهێنیەكانی ناوخۆی موجاهدین‪،‬‬ ‫كەبەشێكی كتێبەكە لەژێر ناونیشانی‬ ‫«سوپای تایبەتی سەدام» كەتێیدا باس‬ ‫لەكۆكوژی موجاهدین دەكات بەرامبەر‬ ‫گەلی كورد‪.‬‬ ‫سینگلتۆن لەالیەن موجاهدینەوە زۆر‬ ‫متمانەی پێكراوەو سەردانی ماڵە‬ ‫نهێنیەكانیانی كردووە لەبەریتانیاو‬ ‫سەردانی بنكە سەربازیەكانی سوریاو‬

‫مروارید ناوی زنجیرە شاخێكی‬ ‫نێوان كوردستانء كرماشانە‪ ،‬لەساڵی‬ ‫‪ 1991‬كاتێك ڕاپەڕینی خەڵكی‬ ‫كوردستان دەستی پێكردء پێشتریش‬ ‫پەالماری كوێت درابوو شیعەكانی‬ ‫باشور ڕاپەڕیبوون‪ ،‬مریەمء مەسعود‬ ‫ڕەجەوی لەبەغدای بەعسدا بەشداری‬ ‫شەركردایەتی‬ ‫كۆبونەوەكانی‬ ‫شۆڕشیان دەكردو ڕاستەوخۆ ئاگاداری‬ ‫بارودۆخەكە بوون‪ ،‬بۆیە سەدام پشتی‬ ‫تەواوی بەمەسعود ڕەجەوی بەست‬ ‫بۆ دامركاندنەوەی ڕاپەڕینەكانی گەلی‬

‫كورد چونكە لەباشوری‬ ‫عێراق شیعە ڕاپەڕیبوو‪،‬‬ ‫پاشان لەكوێتدا هێزەكانی‬ ‫شەكەت بوبوو لەچاوەڕوانی‬ ‫هاوپەیماناندا‬ ‫پەالماری‬ ‫بوون‪ ،‬لەوكاتەدا ‪ 14‬لەشكری‬ ‫تانكء زرێپۆش لەناوچەی‬ ‫كفری لەالیەن موجاهدینەوە جێگیر كرا‪،‬‬ ‫بۆ دروست كردنی پشتنێنەیەكی دابڕاو‬ ‫كەلەسێڕیانی قادر كەرەمء باشوری‬ ‫ڕۆژئاوای كەركوكء لەڕۆژهەاڵتیشەوە‬ ‫بۆ چیای حەمرین تاقەزای خانەقینء‬ ‫شاخەكانی داغ داغی گرتبویەوە‪.‬‬ ‫لەناوچەی باشوریش مەسعود ڕەجەوی‬ ‫موجاهدینی‬ ‫‪3‬فەیلەقی‬ ‫بەجلء بەرگی حەرەس‬ ‫بردە‬ ‫جمهوریەوە‬ ‫نەجەفء‬ ‫شارەكانی‬ ‫كەربەال بۆ سەركوتی‬ ‫شیعەكان‪،‬‬ ‫ڕاپەڕینی‬ ‫لەالیەكی ترەوە ‪ 200‬تاكو‬ ‫‪ 3000‬كەسی تری بردە‬ ‫بەغدا بەناوی تیپی تەیار‬ ‫ڕەشاشەوە‬ ‫بەچەكی‬ ‫بۆ بەرەنگار بونەوەی‬ ‫شیعەكانی ئەو شارە‪.‬‬ ‫لەم‬ ‫ڕەجەوی‬ ‫ئۆپەراسیۆنانەدا نزیكەی‬ ‫‪ 1000‬كەسی بیانی‬ ‫كرێكارانی‬ ‫بەتایبەت‬ ‫عەرەبی‬ ‫واڵتانی‬ ‫لەبەردەستدا بوو كەزۆرینە‬ ‫سودانیەكان بوون بۆ‬ ‫چەكء‬ ‫گواستنەوەی‬ ‫تانكء تەقەمەنیەكانیان بۆ‬ ‫ئەو ناوچانەی تێیدا جێگیر بوبون بۆ‬ ‫ڕوبەڕوبونەوەی كوردو شیعە‪.‬‬ ‫ڕەجەوی لەالیەن فەرماندەی سوپای‬ ‫دوی عێراقەوە بڕیاری بۆ دەرچوو‬ ‫كەلەتوانایدا بۆ ئەو هێرشانە هەرچەند‬ ‫هێزو سوپای عێراقی ویست بەكاری‬ ‫بهێنێت بەبێ پرسء ئەوەیش لەفەرمانی‬ ‫دەرچوو بۆی هەیە دادگایی بكات‪.‬‬ ‫وەزارەتی‬ ‫بەیاننامەیەكی‬ ‫بەپێی‬ ‫دەرەوەی ئەمریكا مەسعود ڕەجەوی‬ ‫لەفەڕەنسا ژیانی بەسەر دەبردو پاش‬ ‫دەكردنی لەالیەن سەدامەوە لەعێراق‬


‫‪35 - 34‬‬ ‫نیشتەجێ كرا‪ ،‬ساڵی ‪ 1998‬سوپای‬ ‫ڕزگاریخوازی نەتەوەیی پێكهێنا‪ ،‬باڵی‬ ‫سەربازی موجاهدینی خەڵك لەشەڕی‬ ‫هەشت ساڵەی عێراق ئێراندا چەندین‬ ‫جار بەشداری شەڕی كردووە دژ‬ ‫بەئێران‪ ،‬دواین ڕاپرۆتیش لەسەریان‬ ‫ئەو تاوانانەیە كەدەرهەق بەكوردەكانی‬ ‫باكوری عێراق ئەنجامیان داوە‬ ‫لەكاتێكدا ئەوان بۆ خەباتی مەدەنیء‬ ‫سیاسی گەلی خۆیان بانگەشەیان‬ ‫دەكرد‪ ،‬یەكێك لەسەربازانی ئەم‬ ‫گروپە دەڵێ ساڵی ‪ 1991‬بەچاوی خۆم‬ ‫بینیم لەسێڕیانی كفری الندكرۆزێكی‬ ‫مەدنیان دایە بەر ساروخء هەموو‬ ‫سەرنشینەكانی ناویان كوشت‪ ،‬كاتێك‬ ‫بەسەمیرا شەمشی فەرماندەی ئەو‬ ‫هێزەم وت ئەوانە هاواڵتی بێتاوانن بۆ‬ ‫واتان كرد‪ ،‬ناوبراو توڕە بوو وتی «‬ ‫واز لەپشتگیری كردنی مافی مرۆڤ‬ ‫بێنە ئەگینا دادگایی دەكرێیت‪ ،‬ئەوكاتە‬ ‫لەسێدارەت دەدەین‪».‬‬ ‫یەكەم پێكدادانی نێوان كوردو موجاهدینی‬ ‫خەڵك لەسێڕیانی قادر كەرم بوو‬ ‫كەلەشكری ‪26‬ی هێزەكانی ڕەجەوی‬ ‫بەشداری تێدا كرد بەسەرپەرشتی‬ ‫عەلی نەقی حەدادی ناسراو بە كەمال‬ ‫بەاڵم ناوبراو لەڕوبەڕوبونەوەدا دەستی‬ ‫دەپاراست لەكوشتنی خەڵكی مەدەنی‬ ‫بۆیە الیانداو ئافرەتێكیان لەبری دانا‬ ‫بەناوی « بیهجەت»و پاش شەڕەكەش‬ ‫كەمالیان كوشت‪.‬‬ ‫لەم شەڕەدا پێشڕەوی هێزی‬ ‫پێشمەرگەو خەڵك لەالیەن هێزەكانی‬ ‫موجاهیدانەوە كرا بۆ ناوچەی‬ ‫دوز كەتێیدا زیانێكی زۆری گیانی‬ ‫بەپێشمەرگەو هاواڵتیانی كورد كەوت‪،‬‬ ‫لەالیەكی ترەوە هێزەكانی موجاهدین‬ ‫بەرەو عوزێمء سلێمن بەگ ڕۆشتنء‬ ‫هێزێكی تریان بۆ داگیر كردنی كەالرو‬ ‫كفریء جەلەوالوخانەقینء قەسری‬ ‫شیرین چووبونء كوشتارگەیەكی‬ ‫زۆریان لەو ناوچانە ئەنجامدا‪.‬‬ ‫ئەمە جگە لەوەی بەفەرمانی ڕاستەوخۆی‬ ‫مریەمء مەسعود ناوچەكانی كفریء‬ ‫كەالر تۆپباران كراو زۆر لەماڵی‬ ‫گوندەكان بەدەبابە لەخاكدا یەكسان‬ ‫كران‪.‬‬

‫لەپاش كۆتایی هاتنی ئەم‬ ‫ئۆپەراسیۆنە عزەت دوری‬ ‫سەدامەوە‬ ‫بەناوی‬ ‫سوپاسی موجاهدینی‬ ‫كردو الی خۆیەوە‬ ‫ڕەجەوی وتی «‬ ‫سەدام‬ ‫ئەگەر‬ ‫پێشتر هاوكاری‬ ‫تە و ا و ی‬ ‫مو جا هد ینی‬ ‫ئەوا‬ ‫دەكرد‬ ‫ئەوان سەدامیان‬ ‫كورد‬ ‫لەمەترسی‬ ‫ڕزگار دەكرد‪».‬‬


‫دەربارەی ‪ 100‬ژنــی خۆكوژی قاعیـــدە كە لەڕێگـ‬ ‫ڕێكخراوی قاعیدە لەعێراق‬ ‫خۆی‬ ‫كاركردنی‬ ‫سیستمی‬ ‫لەڕوبەڕوبونەوە و هێرشكردنەوە‬ ‫دەگۆڕێت بۆ ئەنجامدانی كردەوەی‬ ‫خۆكوژی لەڕێگەی بەكارهێنانی‬ ‫ژنانەوە و بەرپرسانی ئەمنیش‬ ‫پێیانوایە ئەم گۆڕانكاریە دەرخەری‬ ‫حوكمدارێتی‬ ‫خۆری‬ ‫ئاوابونی‬ ‫ڕێكخراوەكەیە لەعێراق و ژمارەیەك‬ ‫عێراقیش‬ ‫پەرلەمانتاری‬ ‫ژنی‬ ‫لیژنەیەكی كاتی بۆ بەدواداچون‬ ‫و لێكۆڵینەوەی ئەوژنە خۆكوژانە‬ ‫پێكدەهێنن‪.‬‬ ‫بەپێی ئامارێكی فەرمی كە (ڕێگا)‬ ‫لەسەرچاوەیەكی ئەمنی پارێزگای‬ ‫دیالەوە دەستیكەوتوە لەمانكی شوباتی‬ ‫ساڵی (‪ )2007‬ەوە تا (‪)2008/6/29‬‬ ‫تەنها لەپارێزگای دیالەدا (‪ )18‬ژن‬ ‫خۆیان تەقاندۆتەوە و بەوهۆیەشەوە‬ ‫(‪ )103‬كەس گیانیان لەدەستداوە و‬ ‫(‪ )288‬كەسی دیكەش برینداربوون‪،‬‬ ‫بەپێی ئەوئامارە (‪ )6‬كردەوەی‬ ‫خۆكوژی بنكەكانی پۆلیسیان كردۆتە‬ ‫ئامانج و (‪ )2‬كردەوەش بارەگای‬ ‫لیژنەئەمنیەكان و (‪ )3‬كردەوەی دیكەش‬ ‫لەنێوبازاڕەكاندا ئەنجامدراون و ئەوانی‬ ‫دیكەش بارەگای هێزەكانی ڕابوون و‬ ‫ماڵی شێخەكانی ڕابوون و بینای‬ ‫ئەنجومەنی شارەوانی و ناحیەكانیان‬ ‫كردۆتە ئامانج‪ ،‬ئامارەكە ئەوەش‬ ‫دەخاتەڕوو كەلەكۆی ئەو (‪)18‬‬ ‫كردەوەخۆكوژیەدا تەنها ئەنجامدەری‬ ‫یەكێكیان ناسراوەتەوە و ئەوانی دیكە‬ ‫هەمویان نەناسراون چونكە لەكاتی‬ ‫خۆتەقاندنەوەدا تەنها قژ و قەباخی‬ ‫سەریان دەمێنێتەوە و ناسنامەی هیچ‬ ‫واڵتێكیشیان پێنیە‪ ،‬سەرچاوە ئەمنیەكان‬ ‫ئاماژەبەوەدەدەن مانگی (شوبات) ی‬ ‫ساڵی (‪ )2007‬فەرماندەی پۆلیسی‬ ‫پارێزگای دیالە لیوا غانم قوڕەیشی‬ ‫لەكۆبونەوەیەكی ئەنجومەنی پارێزگای‬ ‫دیالەدا هەموالیەك ئاگاداردەكاتەوە‬ ‫لەوەی (‪ )10‬ژنی خۆكوژ هاتونەتە ناو‬ ‫دیالەوە بەمەبەستی خۆتەقاندنەوە‪،‬‬ ‫لەمبارەیەوە سەرۆكی ئەنجومەنی‬

‫پارێزگای دیالە ئیبراهیم حەسەن‬ ‫باجەاڵن بە (ڕێگا) ی ڕاگەیاند «لیوا‬ ‫غانم قوڕەیشی كەدێت بۆكۆبونەوەی‬ ‫ئەنجومەنی پارێزگا زانیاری ورد‬ ‫تەنها‬ ‫ڕاناگەیەنێ‬ ‫لەوبارەیەوە‬ ‫هۆشیاریمان دەداتێ‪ ،‬چونكە ئەوە‬ ‫شتێكی ئەمنیە و ترسی باڵوبونەوەی‬ ‫لێدەكرێت» زانیاریەكان ئەوەدەخەنەڕوو‬ ‫كە لەپارێزگای دیالەدا هەرسێ نەتەوەی‬ ‫كورد و عەرەب و توركمان بونیان‬ ‫هەیە و لەڕوی مەزهەبیشەوە دابەشبون‬ ‫بەسەر هەردوو جەمسەری شیعە و‬ ‫سوننەدا و ئەمەش هەلێكی باشی‬ ‫داوەتە دەست ڕێكخراوی قاعیدە و‬ ‫بەویستی خۆی تەراتێن لەگۆڕەپانەكەدا‬ ‫دەكات بەپێی لێدوانی سەرچاوە‬ ‫ئەمنیەكانی پارێزگاكە‪ ،‬دوابەدوای‬ ‫خۆتەقاندنەوەی (‪ )10‬ژنی وەجبەی‬ ‫یەكەمی ڕێكخراوەكەش مانگی (نیسان)‬ ‫ی ئەمساڵ لەسنوری سوریاوە (‪)100‬‬ ‫ژنی خۆكوژی دیكە ڕەوانەی عێراق‬ ‫دەكرێن بۆ ئەنجامدانی كردەوەی‬ ‫خۆكوژی و پێدەچێت لەوژمارەیەش‬ ‫(‪ 15‬ـ ‪ )25‬كەسی بۆپارێزگای دیالەبێت‬ ‫بەپێی لێدوانی بەرپرسانی ناوچەكە‪،‬‬ ‫لەمبارەیەشەوە ئیبراهیم باجەاڵن ئاماژە‬ ‫بەوەدەكات «قاعیدە لەهەموو شوێنێك‬ ‫چاوی هەیە تائێستاش لەدیالەدا‬ ‫تەنزیماتیان هەیە و هەتیوەكانی‬ ‫سەدامیش یارمەتیان دەدەن و‬ ‫پەیوەندیەكی بەهێز لەنێوانیاندا هەیە‬ ‫سنوری عێراقیش هەموی كراوەیە و‬ ‫بەئارەزوی خۆیان هاتوچۆی تێدادەكەن‬ ‫هەرچەندە پۆلیسی سنوریش هەیە‬ ‫بەاڵم ئەو توانا و ئامێرانەی‬ ‫لەبەردەستدانیە جموجوڵی سنور‬ ‫كەشف بكات دەوریەش تەنها بەڕۆژ‬ ‫هەیە و بەشەو هەموو سنورەكان‬ ‫وێڵدەكرێن» بەپێی ئەو زانیاریانەی‬ ‫ئەمنی‬ ‫لەسەرچاوەیەكی‬ ‫(ڕێگا)‬ ‫بەرپرسی پارێزگای دیالەوە بەدەستی‬ ‫هێناوە «ئەم ژنە خۆكوژانە جگە‬ ‫لەمەشق و ڕاهێنانی بەردەوامیان‬ ‫لەناوچەی حەمریندا كەلەالیەن ئەو‬ ‫عەرەبانەوە پێیان دەكرێت لەئەفغانستان‬

‫خولیان بینیوە و گەڕاونەتەوە بۆ عێراق‬ ‫لەدەرەوەی عێراقیش لەسەربازگەكانی‬ ‫واڵتی سوریادا خولیان بینیوە و جگە‬ ‫لەژنی عێراقی یەمەنی و سعودی و‬ ‫عەرەب ئەفغان و ژنی سوریشیان‬ ‫تیایە» هەربەپێی ئەو زانیاریانە لەكاتی‬ ‫ئامادەكردنی ئەم ڕاپۆرتەدا (‪ )2‬ژنی‬ ‫خۆكوژ لەناوچەی حەمرین بوون‬ ‫كەیەكیان عێراقی بوە بەناوی (‪ )...‬و‬ ‫ئەوی دیكەشیان یەمەنی بوە بەناوی‬ ‫(‪*)...‬و چاوەڕێی هەلێك دەكەن خۆیان‬ ‫بتەقێننەوە‪ ،‬بەڕێوەبەری ناحیەی‬ ‫قەرەتەپەش سیروان شكور سەمین‬ ‫باس لەوەدەكات «ژنە خۆكوژەكان‬ ‫جگە لەخۆتەقاندنەوە بۆ گواستنەوەی‬ ‫زانیاری و نامە و ئەوشتانەش‬ ‫كەگومانی لێناكرێت بەكاردەهێنرێن»‬ ‫سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگای دیالە‬ ‫پێی وایە «بەبێ زیادوكەم هەموو‬ ‫واڵتەدراوسێكانی عێراق دژی عێراق‬ ‫كاردەكەن و هیچ هاوكاریەكی ناكەن‬ ‫بەتایبەتی سوریا كەملمالنێیەكی نهێنی‬ ‫لەگەڵ ئەمریكادا هەیە و ترسی ئەوەی‬ ‫هەیە عێراق ببێتە دەوڵەتێكی فیدراڵی‬ ‫سیستمێكی‬ ‫و‬ ‫لەناوچەكەدا‬ ‫دیموكراتیانەی تیا پەیڕەوبكرێت بۆیە‬ ‫دەیانەوێ بەوجۆرەكارانە ئەم ئەزمونە‬ ‫شكست پێبهێنن» پەڕینەوە و‬ ‫ژنەخۆكوژەكان‬ ‫هاتوچۆكردنی‬ ‫لەناوخۆی عێراقدا گومانی زۆر‬ ‫هەڵدەگرێت و هەندێ سەرچاوەش‬ ‫ئاماژە بەهەڵگرتنی ناسنامەی كەڕوالڵ‬ ‫ئەوژنانەوە‬ ‫لەالیەن‬ ‫دەكەن‬ ‫بۆخۆدەربازكردن لەبازگەكانی پۆلیس‬ ‫و ئاسایشدا و سەرۆكی ئەنجومەنی‬ ‫پارێزگای دیالەش ڕونیدكاتەوە «ئەوانە‬ ‫كەدێنە ناوخاكی عێراقەوە هیچ‬ ‫شوناسێكان پێنیە بەاڵم ئەگەری ئەوەش‬ ‫هەیە لەالیەن ڕێكخراوی قاعیدەوە‬ ‫ناسنامەی كەڕوالڵیان بۆبكرێت چونكە‬ ‫قاعیدە لەتەزویراتدا دەستێكی بااڵیان‬ ‫هەیە» بەپێی زانیاریەكانی (ڕێگا)‬ ‫ڕێكخراوی قاعیدە لەڕوی ڕاكێشانی‬ ‫ژنانەوە بۆكاری خۆكوژی زۆرچاالكە و‬ ‫لەمڕوەشەوە سود لەوژنانە وەردەگرێت‬


‫‪37 - 36‬‬

‫ـــەی سوریاوە هاتونەتە ناو ئێراق‬ ‫بەدەستی‬ ‫نزیكیان‬ ‫كەكەسی‬ ‫هێزەئەمنیەكانی عێراق و ئەمریكا‬ ‫ئیبراهیم‬ ‫لەمبارەشەوە‬ ‫كوژراون‬ ‫حەسەن باجەاڵن وێڕای پشت‬ ‫ڕاستكردنەوەی ئەو زانیاریانە ئاماژەی‬ ‫بەوەشدا «زۆریان مێردەكانیان لەالیەن‬ ‫هێزە ئەمنیەكانەوە كوژراون تیایاندایە‬ ‫جگەلەمێردەكەی دووكوڕیشی بەدەستی‬ ‫هێزەئەمنیەكان كوژراوە بۆیە هەست‬ ‫بەنائومێدیەكی زۆردەكەن و بێزاردەبن‬ ‫لەژیان و ئەسیری دەستی ڕێكخراوی‬ ‫قاعیدە دەبن و ئەوانیش مەشقیان‬ ‫پێدەكەن و بۆتۆڵەسەندنەوەیان خۆیان‬ ‫دەتەقێننەوە» هەرچەندە هێرشی‬ ‫لەسەرەتادا‬ ‫ژنەخۆكوژەكان‬ ‫هێزەئەمنیەكانی دەكردە ئامانج بەاڵم‬ ‫لەمدواییانەدا تەركیزیان كردۆتە سەر‬ ‫بارەگای هێزەكانی ئەنجومەنی ڕابوون‬ ‫بۆ خۆتەقاندنەوە لەماوەی ڕابردوشدا‬ ‫شێخ (پائر الغچبان الكرخی) ی‬ ‫سەرۆكی ئەنجومەنی ڕابوون لەناحیەی‬ ‫كەنعان بەهۆی كردەوەیەكی خۆكوژیەوە‬ ‫گیانی لەدەستداوە سەرۆكی ئەنجومەنی‬ ‫پارێزگای دیالەش هۆكاری ئەمە بۆئەوە‬ ‫دەگەڕێنێتەوە كە « چەكدارەكانی‬ ‫سەربەئەنجومەنەكانی ڕابوون ڕۆڵێكی‬ ‫باشیان هەبوە لەڕوبەڕوبونەوەی‬ ‫ڕێكخراوی قاعیدە و كوشتنی‬ ‫ئەندامەكانیاندا لەپارێزگای دیالەدا»‬ ‫بەپێی لێدوانی بەرپرسانی ئەمنی‬ ‫پارێزگاكە پەنابردنەبەر ئەنجامدانی‬ ‫كردەوەی خۆكوژی لەالیەن قاعیدەوە‬ ‫نیشانەی ئاوابونی خۆری حوكمدارێتی‬ ‫ئەو ڕێكخراوەیەوە و باجەاڵنیش‬ ‫لەمبارەیەوە ڕایدەگەیەنێت «ڕێكخراوی‬ ‫قاعیدە لەدیالەدا شكستی هێناوە و‬ ‫توانای ڕوبەڕوبونەوە و شەڕكردنی‬ ‫لەگەڵ هێزەئەمنیەكاندا نەماوە بۆیە‬ ‫پەنایان بردۆتەبەر كردەوەی خۆكوژی‬ ‫بۆئەوەی گەورەترین زەرەر بدەن و‬ ‫وای نیشان بدەن بارودۆخی ئەمنی‬ ‫لەعێراق بەگشتی و پارێزگای دیالەدا‬ ‫بەتایبەتی ئاڵۆزە» مەرج نیە هەموو‬ ‫كردەوە خۆكوژیەكان لەالیەن ژنانەوە‬ ‫ئەنجامبدرێن بەڵكو هەندێجار كچانیش‬

‫بەكاردەهێنرێن‬ ‫بۆئەومەبەستە‬ ‫قەرەتەپە‬ ‫ناحیەی‬ ‫بەڕێوەبەری‬ ‫لەمبارەیەوە كردەوە خۆكوژیەكەی‬ ‫ناحیەی ناوبراو بەبەڵگەدەهێنێتەوە و‬ ‫ئاشكرایدەكات «ئەوكەسەی لەناحیەی‬ ‫قەرەتەپە خۆی تەقاندەوە كچێكی تەمەن‬ ‫(‪ 15‬ـ ‪ )20‬ساڵی حیجاب بوە و لەڕوی‬ ‫دیمەنەوە جوانیەكی سەرنجڕاكێشی‬ ‫هەبوە و بەوجوانیەی كۆمەڵێكی زۆر‬ ‫گەنجی لەدەوری خۆی كۆكردۆتەوە‬ ‫بەكارهێناوە‬ ‫ڕەوشتی‬ ‫هەندێ‬ ‫كەگەنجەكان سەرسام بكات و زیاتر‬ ‫لەدەوری كۆببنەوە تەنانەت بەسێ‬ ‫مەفرەزەی ئاسایش و پۆلیسەوە‬ ‫لێ‬ ‫گەنجەكانی‬ ‫نەتوانراوە‬ ‫دوربخرێتەوە» پەنابردنەبەر ژنان‬ ‫لەالیەن‬ ‫خۆكوژی‬ ‫بۆكردەوەی‬ ‫ڕێكخراوی قاعیدەوە بۆئەوە دەگەڕێتەوە‬ ‫كەلەالیەن هێزەئەمنیەكانەوە گومانیان‬ ‫لێناكرێت و كەمتریش دەپشكێنرێن‬ ‫بەرپرسانی پارێزگای دیالەش بۆ‬ ‫پێشگرتن بەدیاردەی ژنەخۆكوژەكان‬ ‫داوای دامەزراندنی (‪ )100‬ژن دەكەن‬ ‫لەڕیزەكانی سوپادا بۆپشكنینی تەواوی‬ ‫ئەو ژنانەی سەردانی فەرمانگەكان‬ ‫دەكەن و بەبازگەكاندا تێپەڕدەبەن‬ ‫سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگای دیالەش‬ ‫جەخت لەڕاستی ئەو زانیاریە دەكاتەوە‬ ‫و دەڵێ « لەكۆبونەوەی ڕۆژی‬ ‫(‪ )2008/6/24‬ی ئەنجومەنی پارێزگای‬ ‫دیالەدا داوامانكردوە (‪ )100‬ژن‬ ‫لەسنوری پارێزگای دیالەدا لەبازگە و‬ ‫فەرمانگەكاندا دابمەزرێنرێن بۆپشكنینی‬ ‫ژنان و بۆئەوەش یاداشتمان بۆ‬ ‫وەزارەتی ناوخۆی حكومەتی عێراقی‬ ‫بەرزكردۆتەوە و چاوەڕێی وەاڵمین»‬ ‫قەرەبوكردنەوەی‬ ‫دەربارەی‬ ‫بەركەوتوانی كردەوە خۆكوژیەكانیش‬ ‫ئاشكرایكرد‬ ‫باجەاڵن‬ ‫ئیبراهیم‬ ‫«نوسراومان كردوە بۆ ئەنجومەنی‬ ‫وەزیرانی حكومەتی عێراق و نوری‬ ‫مالیكی سەرۆك وەزیرانیش ڕەزامەنی‬ ‫لەسەر سەرفكردنی بڕی (‪ )3‬ملیۆن‬ ‫دیناری چاپی نوێ بۆهەركوژراوێك و‬ ‫(‪ )1‬ملیۆن دیناریش بۆهەر بریندارێك‬

‫دەربڕیوە و تئێستاش زۆربەی‬ ‫قوربانیانی كردەوە خۆكوژیەكان‬ ‫دیاردەی‬ ‫قەرەبووكراونەتەوە»‬ ‫ژنەخۆكوژەكان لەماوەی ڕابردودا‬ ‫بەشێوەیەك ڕوی لەزیادبون كردوە‬ ‫ژنانی پەلەمانتاری لەپەرلەمانی عێراقدا‬ ‫ناچاركردوە لیژنەیەك بۆ لێكۆڵینەوەی‬ ‫دیاردەكە دروستبكەن لەمبارەیەشەوە‬ ‫ئااڵ تاڵەبانی ئەندامی پەرلەمانی عێراق‬ ‫لەسەرلیستی هاوپەیمانی كوردستان و‬ ‫ڕێكخراوەكانی‬ ‫لیژنەی‬ ‫سەرۆكی‬ ‫كۆمەڵگای مەدەنی بە (ڕێگا) ی ڕاگەیاند‬ ‫«ژمارەیەك لەژنانی پەرلەمانتاری‬ ‫تاوتوێی‬ ‫عێراق‬ ‫پەرلەمانی‬ ‫ئەودیاردەیەمان كردوە و لیژنەیەكی‬ ‫كاتیشمان بۆبەدواداچونی دروستكردوە‬ ‫و كۆبونەوەیەكیشمان كردوە چونكە‬ ‫ژمارەیان زۆرزیادیكردوە و زانیاریە‬ ‫ئاماژەبەوەدەدەن‬ ‫هەواڵگریەكانیش‬ ‫نین‬ ‫عێراقی‬ ‫ژنی‬ ‫كەهەمویان‬ ‫داوامانكردوە‬ ‫بۆئەومەبەستەش‬ ‫لەسەرۆكی پەرلەمانی عێراق ڕەزامەندی‬ ‫نیشانبدات ئەم لیژنەكاتیە بەهاوكاری‬ ‫وەزارەتی ناوخۆ و وەزارەتی بەرگری‬ ‫و الیەنە پەیوەندیدارەكان بەدواداچونێكی‬ ‫هۆكارەكانی‬ ‫لەسەر‬ ‫تەواوبكات‬ ‫زیادبونی ژمارەیان و دەستنیشانكردنی‬ ‫ڕەگەزنامەیان بۆئەوەی بتوانرێت‬ ‫كەمبكرێتەوە‪ ،‬دوای تەواوبونی كاری‬ ‫لیژنەكەش هەموو ئامار و داتاكان و‬ ‫ئەمنیەكانیش‬ ‫دەزگا‬ ‫زانیاری‬ ‫لەبەشێكیتری‬ ‫باڵودەكەینەوە»‬ ‫لێدوانەكەیدا بۆ (ڕێگا) ئااڵ تاڵەبانی‬ ‫ئاماژەی بەوەشدا «ڕێكخراوی قاعیدە‬ ‫لەعێراقدا كۆمەڵێ شتی سەیریان‬ ‫هێزەئەمنیەكاندا‬ ‫لەڕوبەڕوبونەوەی‬ ‫بەكارهێناوە لەوانە بەكارهێنانی مرۆڤی‬ ‫شێت و كەڕ و ئەوكەسانەی نەخۆشی‬ ‫دەرونیان هەیە لەڕوی ژیریەوە‬ ‫ناتەواون و ئێستاش پەنایان بردۆتە‬ ‫بەرژن لەئەنجامدانی كاری توندوتیژیدا‬ ‫لەبەرئەوەی دەزگاكانی پۆلیس و‬ ‫ئاسایش كەمتر شكیان لەسەر ژن هەیە‬ ‫و دەیانپشكنن»‪.‬‬ ‫* (ڕێگا) ناوی هەردوو ژنە خۆكوژەكەی‬ ‫حەمرینی لەبەردەستدایە بەاڵم لەبەر‬ ‫بارودۆخی ئەمنی باڵوكردنەوەیانی‬ ‫بەشیاو نەزانی‪.‬‬ ‫بەدواداچونی ‪ :‬دلێر عەبدولڕەحمان و پەیمان ئەمین‬


‫ڕاپۆرتی‪ :‬ڕێگا‬

‫چا و ێك‬ ‫گە ر‬ ‫بەالپەڕەكانی مێژوی گەلی‬ ‫كورددا بخشێنین‪ ،‬شت گەلێك دەبینین‬ ‫لەڕوداوی تاڵ و ناخۆش و نەگبەتی‬ ‫و نەهامەتی ئەستەمە نەوەی ئێستاو‬ ‫داهاتوش باوەڕ بەبونیان بكات و‬ ‫بەخەیاڵیشیاندا بێت مێژووەكەیان پڕیبێت‬ ‫لەچەندەها داستان و موغامەرەی تاڵ‪،‬‬ ‫كە ئەكتەری نێو شانۆی ئەو داستان‬ ‫و موغامەرانەش خودی كوردبن و‬ ‫دوژمنیش وەك بینەرێك كەلەدوورەوە‬ ‫ڕۆڵی ڕاهێنەری ئەكتەرەكان دەگێڕێت‪،‬‬ ‫چەپڵەو دەستخۆشی بكات‪.‬‬

‫كەساالنی شەست تا دوای ڕاپەڕین‬ ‫دەكات‪ ،‬گەلی كورد بەدەست ملمالنێی‬ ‫ناوخۆیەوە نااڵندویەتی و باجی ئەو‬ ‫سیاسەتە هەڵەیەی بەخوێن و ماڵوێرانی‬ ‫و ژێردەستەیی داوە كەڕێبەرانیان‬ ‫لەپێناو گەشتن بەمەرام و ئاواتەكانیان‬ ‫پێڕەویان كردووە‪.‬‬ ‫بەنمونە دەوڵەتی ماد سااڵنێكی‬ ‫دورودرێژ فەرمانڕەوایی گەلی كوردی‬ ‫دەكردو لەو ماوەیەشدا دوژمنانی‬ ‫دەوڵەتەكە لەپێناو كۆتایی هێنان‬ ‫بەودەسەالتەو لەناوبردنی‪ ،‬چەندین‬ ‫هەوڵیان خستەكار بەاڵم زۆرێك لەو‬ ‫هەواڵنە بێ هودە دەبون یان بەئامانج‬ ‫نەدەگەشتن‪ ،‬تا ئەوەی بەپالنێكی‬ ‫ناوخۆیی و خیانەتی سەرانی كورد‪،‬‬ ‫خۆری ئەو دەوڵەتە مێژوییە لەهەڵهاتن‬ ‫كەوت و بەیەكجاری ئاوابوو‪.‬‬ ‫نەگبەتی میللەتی كورد لەوەدایە هیچ‬ ‫كات سیاسی و سەركردەكانیان ئاوڕیان‬ ‫لەمێژوی خۆیان نەداوەتەوەو پەندیان‬ ‫لەو هەڵەو شكستانە وەرنەگرتووە‬ ‫كەپێشترو لەئەنجامی ركابەری و‬ ‫ڕێبەرانی‬ ‫ناشەریفانەی‬ ‫ملمالنێی‬ ‫سیاسی‪ ،‬بەسەریاندا تێپەڕیون و‬ ‫دوچاری هاتون‪ ،‬ئەم بیرە چەوتەی‬ ‫سیاسیەكانی كورد بوەتە هۆی ئەوەی‬

‫خۆیان‪ ،‬چونكە لێرەش هەمان ملمالنێ و‬ ‫ركابەری دوبارە بۆتەوە كەمێژوی گەلی‬ ‫كورد لەپێش ئەماندا ئەنجامی داوە‪،‬‬ ‫هەربۆیە زۆر جاریش بەهۆی خیانەتی‬ ‫ناوخۆییەوە جگەلەوەی هەوڵەكان بۆ‬ ‫دژایەتی كردنی دوژمن بێ سود بون‪،‬‬ ‫زۆرێك لەسەركردەكان لەناوچون و‬ ‫بونەتە قوربانی‪.‬‬ ‫لەوەش نەگبەتی تر ئەوەیە سیاسیەكانی‬ ‫كورد جگە لەوەی مێژوی خۆیان‬ ‫پەردەپۆش كردووەو سودیان لەهەڵەو‬ ‫كەم و كوڕیەكانی ڕێبەرانی سیاسی‬ ‫پێشوو وەرنەگرتووە‪ ،‬هیچ كاتیش‬ ‫ئامادەنەبون هەڵەو كەموكوڕیەكانی‬ ‫خۆیان پیشانی میللەتەكەیان بدەن‬ ‫و لێیان ئاگاداربكەنەوە‪ ،‬ئەوان‬ ‫تەنها جوانیەكانی خۆیان نمایش‬ ‫دەكەن و ئەو دیوەی شۆڕشەكەیان‬ ‫باس دەكەن كەوەك سەروەریەك‬ ‫تۆماریانكردووە‪ ،‬بەالم بەداخەوە ئەو‬ ‫دیوەیان پشتگوێخستووە كەزۆرێك‬ ‫لەنەهامەتیەكانی ئێستای گەلی كورد‬ ‫بەرهەمی ئەو دیوەیە كە سیاسیەكانی‬ ‫كوردو پەیڕەوانی ڕێبازەكانیان بۆ‬ ‫ساتێكیش لێی نەدواون‪.‬‬ ‫سیاسیەكانی كورد دەبێت باش‬ ‫ئەوە بزانن مێژوو شەرم لەكەس‬

‫چەندین جار سیناریۆی شكستەكان‬ ‫دوبارە ببنەوەو نەگبەتی و ماڵوێرانیەكان‬ ‫بەرۆكی میللەتی كورد بگرێت‪.‬‬ ‫شكستە یەك لەدوایەكەكانی شۆڕش و‬ ‫ڕاپەڕینەكانی مێژوو بەڵگەیەكی زیندون‬ ‫بۆ ئەوەی كە كورد هیچ كات بۆ دواوە‬ ‫نەگەڕاوەتەوەو پەندی لەمێژوی خۆی‬ ‫وەرنەگرتووە‪ ،‬ئەمەش جگەلەوەی‬ ‫هەوڵەكان لەباردەبات‪ ،‬ماڵوێرانیەكی‬ ‫زۆر بەدوای خۆیدا دێنێت‪ ،‬ئەوەتا‬ ‫هۆی ڕمان و لەناوچونی دەسەاڵتی‬ ‫میرنشینەكان و شۆڕشی شێخ سەعیدی‬ ‫پیران و سمایل خانی شوكاك و چەندین‬ ‫كەسایەتی تری كورد دەگەڕێتەوە بۆ‬ ‫پەراوێزخستنی مێژوو و نەخوێندنەوەو‬ ‫شرۆڤەنەكردنی ڕوداوەكانی پێش‬

‫ناكات و هەموو ڕوداوێكی تفت و‬ ‫تاڵ تۆماردەكات و گوێ بەویست و‬ ‫ئارەزوی هیچ كەسێك نادات‪ ،‬بۆیە گەر‬ ‫بیانەوێت مێژوو بشێوێنن و بەهەڵەو‬ ‫كەموكوڕیەوە پیشانی میللەتی بدەن و‬ ‫تەنها دیوە ویستووەكەی خۆیان نمایش‬ ‫بكەن‪ ،‬هەڵەیەكی مێژویی ئەنجامدەدەن‬ ‫و دیسانەوە مێژو ئەو هەڵەیەش‬ ‫تۆماردەكات‪ ،‬چونكە كەسانێكی تر هەن‬ ‫هەردوو دیوەكە دەبینن و وێڵن لەدوی‬ ‫ئەوەی بەدروستی و بێ پێچ و پەنا‬ ‫مێژوو بەهەردوو دیوەكەی بگێڕنەوە‪.‬‬ ‫ڕەنگە باس نەكردنی دیوە شومەكەی‬ ‫مێژوی گەلی كورد الی سیاسیەكان‬ ‫و دواكەوتوانیان‪ ،‬شەرمەزاری و‬ ‫خەجاڵەتی بێت‪ ،‬چونكە باش دەزانن‬

‫كوشتنی شیوعیەكان لەدیوە‬

‫هێندەی‬ ‫هەیە‬ ‫لەوەتەی‬ ‫كورد‬ ‫بەملمالنێی ناوەكی و ناوخۆیەوە خۆی‬ ‫خەریك كردووە نیو هێندە سەرقاڵی‬ ‫ئەوە نەبووە چۆن و بەچ شێوازێك‬ ‫ڕوبەڕوی دوژمنەكانی بێتەوەو ئەو‬ ‫پالنانە لەباربەرێت كەبۆسڕینەوەو‬ ‫نەهێشتنی تاكی كوردی دایدەڕێژێت‪،‬‬ ‫هەرلە دەوڵەتی مادەوە بیگرە تا دەگاتە‬ ‫شۆڕشی كۆتاییەكانی سەدەی بیستەم‬


‫‪39 - 38‬‬ ‫گێڕانەوەو دەرخستنی ئەو دیوە جگەلە‬ ‫ڕوڕەشی و خەجاڵەتی هیچ شتێكی‬ ‫تریان بۆ ناهێڵێتەوە‪ ،‬هەربۆیە كت و‬ ‫مت هەروەك كورد دەڵێت «كەڕەی‬ ‫شەربەت» خۆیان بێ ئاگاكردووەو‬ ‫ئامادەنین ئەو الپەڕانە هەڵبدەنەوە‪.‬‬ ‫ئەوەی لێرەدا دەمەوێت باسی‬ ‫لێوەبكەم‪ ،‬دڵۆپێكە لەدەریای نەهامەتی‬ ‫و نەگبەتیەكانی گەلی كورد‪ ،‬كەبەهۆی‬ ‫چەوتی سیاسەت و ملهوڕی و‬ ‫بەرژەوەندی تاكەكەسی سیاسی و‬ ‫ڕێبەرانیەوە بەرۆكی گرتووەو سااڵنێكی‬ ‫دورودرێژ بگرە تائێستا ئازاریان پێوە‬ ‫چەشتووەو باجەكەی دەدەن‪ ،‬دەمەوێت‬ ‫لەنمونەیەكی بچوكی ئەو شەرمەزاریانە‬ ‫بدوێم كەلەسەرەتای شۆڕشی نوێوە‬ ‫لەالیەن سەرانی كوردەوە وەك‬ ‫كە‬ ‫تۆماركراوەو‬ ‫جەربەزەییەك‬ ‫لەودەمەدا جێی شانازییان بووەو‬ ‫زۆر جاریش وەك داستان باسی لێوە‬ ‫دەكەن‪.‬‬ ‫ڕەنگە ئێستا زۆرێك لەڕێبەرانی‬ ‫شۆرشی ئەوسا ئەم هەنگاوە بەكارێكی‬ ‫دوژمنكارانە بزانن و وای لێكبدەنەوە‬ ‫كەزیندوكردنەوەو باسكردنی ئەم‬ ‫ڕوداوانە خزمەت بەپڕۆسەی سیاسی‬ ‫ئێستای كورد ناكات و دەستكەوتەكانی‬

‫جەوقەد»‪ ،‬بەرەی جود لە «‪»12‬‬ ‫تشرینی دووەمی ساڵی ‪ 1981‬لەشام‬ ‫لەنێوان هەریەكەلە «حزبی شیوعی‬ ‫عێراق و یەكێتی نیشتمانی كوردستان‬ ‫و حزبی سۆسیالیست و حزبی بەعس»‬ ‫مۆركرا‪ ،‬بەرەی جود لە «‪»28‬ی‬ ‫تشرینی دووەمی هەمان ساڵ لە‬ ‫«ڕاژان» لەنێوان «حزبی شیوعی‬ ‫عێراق و حزبی سۆسیالیست و پارتی‬ ‫دیموكراتی كوردستان و پاسۆك»‬ ‫مۆركرا‪ ،‬پارتی بەهۆی ناكۆكیەكانی‬ ‫لەگەڵ یەكێتی لەبەرەی جوددا بونی‬ ‫نەبوو‪ ،‬بۆیە حزبی شیوعی بەهاوكاری‬ ‫حزبی سۆسیالیست بەمەبەستی لەیەك‬ ‫نزیك كردنەوەی پارتی و یەكێتی و‬ ‫كۆتایی هاتنی ناكۆكیەكانیان بەرەیەكی‬ ‫نوێیان لەگەڵ پارتی پێكهێنا‪ ،‬هەرچەندە‬ ‫لەبنەڕەتدا مەبەستی حزبی شیوعی‬ ‫لەپێكهێنانی بەرەكە ئەوەی سەرەوە‬ ‫نەبوو‪ ،‬هەروەك محەمەدی حاجی‬ ‫مەحمود لەیاداشتەكەیدا «ڕۆژژمێری‬ ‫پێشمەرگەیەك» ئاماژەی پێدەدات‬ ‫«ئیمزاكردنی جود لەالیەن حزبی‬ ‫سۆسیالیستی كوردستانەوە لەژێر‬ ‫تەئسیری حزبی شیوعی عێراقدا‬ ‫بووە‪ ،‬پێیان وابوو كەئەگەر لەهەردوو‬ ‫بەرەكەدا بەشداربن دەتوانن یەكێتی‬

‫شۆڕش بەهەدەر دەبات‪ ،‬بەپێچەوانەوە‬ ‫بۆ ئەوەی جارێكی تر مێژوو خۆی‬ ‫دوبارەنەكاتەوەو نەهامەتی و نەگبەتی‬ ‫بەرۆكی گەلەكەمان نەگرێت‪ ،‬واپێویست‬ ‫دەكات یەكەبەیەكەی ئەو ڕوداوە تااڵنە‬ ‫بخرێنە پێش چاوو گەلی كوردیان لێ‬ ‫ئاگاداربكرێتەوە‪ ،‬تاچیتر نەتوانرێت‬ ‫دورو نزیك هەڵەو شەرمەزاری لەو‬ ‫جۆرە ئەنجامبدرێتەوە‪.‬‬ ‫ڕودوای پشت ئاشان كەلەساڵی ‪1983‬‬ ‫ئەنجامدراو تیایدا نزیكەی «‪ »70‬كەس‬ ‫لەنەیارانی ڕژێمی ئەوسای عێراقی‬ ‫كەسەر بەحزبی شیوعی عێراقی بون‬ ‫لەناوچون‪ ،‬ڕوداوەكە لەئەنجامی‬ ‫ناكۆكیەكانی نێوان دوبەرەی ئەودەمە‬ ‫ڕویدا بەناوەكانی «بەرەی جود و‬

‫و پارتی كەدوو الیەنی ناكۆك بوون‬ ‫لەیەكتری نزیك بكەنەوە‪ ،‬بەالم‬ ‫لەڕاستیدا وانەبوو بەڵكو حزبی شیوعی‬ ‫عێراقی بەو نیازەی تەرازوی هێزەكان‬ ‫لەكوردستاندا بەقازانجی خۆی ڕابگرێت‬ ‫بەرنامەی تایبەتی خۆی هەبوو‪،‬‬ ‫وەهەوڵی ئەوەشیان ئەدا پارتی بهێننەوە‬ ‫كوردستان‪».‬‬ ‫پشت ئاشان یەكێكە لەگوندە دێرینەكانی‬ ‫كوردستان و دەكەوێـتە دامێنی چیا‬ ‫سەختەكەی قەندیلەوە‪ ،‬بەهۆی ئەوەی‬ ‫ناوچەیەكی سنوریەو داوهەمین گوندە‬ ‫كەبەسنوری ئێرانەوە لكاوە‪ ،‬بۆیە بەپێی‬ ‫ئەو سیاسەتەی كەڕژێمی پێشوو سەدام‬ ‫بەرامبەر گوندو ناوچە سنوریەكان‬ ‫ئەنجامی دەدا‪ ،‬ئەم گوندە لەساڵی‬

‫ناشیرینەكەی شۆڕشی كورددا‬

‫«‪ »1975‬وێرانكراو دانیشتوانەكەی‬ ‫كەوتنە بەرشاالوی ڕاگواستن و بەرەو‬ ‫ئۆردوگا زۆرەملێكانی «ژاراوە»و‬ ‫دەوروبەری ڕاگوێزران‪ ،‬ئەمە چگە‬ ‫لەوەی ماڵ و خانوو تەواوی زەویە‬ ‫كشتوكاڵیەكانیان لەگەڵ زەویدا وێرانكراو‬ ‫گەڕانەوەو زیندوكردنەوەی ئەو زەویە‬ ‫كشتوكاڵیانەشیان لێقەدەغەكرا‪.‬‬ ‫تا كۆتاییەكانی سااڵنی حەفتاو‬ ‫سەرەتاكانی ساڵی هەشتا پشت‬ ‫ئاشان وەك ناوچەیەكی چۆڵ مایەوەو‬ ‫هیچ كەس و الیەنێك لێی نیشتەجێ‬ ‫نەبوون‪ ،‬تائەوەی لەساڵی «‪»1982‬‬ ‫حزبی شیوعی لەنۆكانەوە بەرەو پشت‬ ‫ئاشان بەڕێكەوتن و بەبڕیارێكی هەڵە‬ ‫ناوچەكەیان كردە بارەگای سەرەكی‬ ‫خۆیان‪ ،‬قادر ڕەشید كەئەودەمە‬ ‫بەرپرسێكی بااڵی ئەو حزبە بووە‪،‬‬ ‫لەبارەی هەڵبژاردنی پشت ئاشان وەك‬ ‫ناوچەی سەركردایەتی حزبی شیوعی‬ ‫دەڵێت «تا ساڵی ‪ 1982‬هیچ حزب و‬ ‫الیەنێك خۆی نەدابوو لەقەرەی ئەم‬ ‫ناوچەیە و بیكەن بەبارەگاو بنكەی دەزگا‬ ‫سیاسی و سەربازی و ڕاگەیاندنەكانی‬ ‫خۆیان‪ ،‬لەو ساڵەدا مەكتەبی سیاسی‬ ‫حزبی شیوعی عێراق سێ هاوڕێی‬ ‫شارەزای خۆی لەباری سەربازیەوە‪،‬‬ ‫لەگوندی نۆكانەوە نارد بۆ سەیركردنی‬ ‫پشتئاشان و خەماڵندنی گونجاویی و‬ ‫شیاویی بۆ دامەزراندنی بارەگایەكی‬ ‫سەركردایەتی لەوێ‪».‬‬ ‫لەگەڵ ئەوەی ناوچەكە لەڕوی‬ ‫سەربازیەوە گونجاو نیە بارەگای‬ ‫سەركردایەتی و سەربازی لێ‬ ‫سێ‬ ‫هەروەك‬ ‫جێگیربكرێت‪،‬‬ ‫نێردراوو شارەزاكەی حزبی شیوعی‬ ‫ئەو ڕاستیەشیان سەلماند‪ ،‬بەاڵم‬ ‫سەركردایەتی ئەو حزبە سوربونی‬ ‫خۆیان لەگواستنەوەی بارەگاكانیان بۆ‬ ‫ئەو ناوچەیە دوپاتكردەوەو بڕیاری‬ ‫خۆیان جێبەجێكرد‪ ،‬بەرپرسەكەی‬ ‫حزبی شیوعی دەڵێت «پاش بینینی‬ ‫ناوچەكە ئەم هاوڕێیانە لەبەر هەندی‬ ‫هۆ گەشتنە ئەو باوەڕەی كەبەڵكی‬ ‫ئەوە نایەت بارەگای لێ دابمەزرێنرێت‪،‬‬ ‫لەگەڕانەوەیاندا مەكتەبی عەسكەریان‬ ‫جێگایە‬ ‫كەئەو‬ ‫ئاگاداركردەوە‬


‫سەربازیانە هەڵنەكەوتووە و باشتر وایە‬ ‫كەبیر لەناوچەیەكی تر بكرێتەوە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بیروڕاو پێشنیاری ئەو سێ برادەرە‬ ‫لەالیەن مەكتەبی سیاسیەوە بایەخی‬ ‫پێنەدراو بێ ئەوەی بخرێتە بەرباس و‬ ‫لێكۆڵینەوە‪ ،‬مەكتەبی سیاسی بڕیاری‬ ‫خۆی دا كەبارەگاكانی خۆی لەنۆكانەوە‬ ‫بگوێزێتەوە بۆ پشتئاشان‪».‬‬ ‫حزبی‬ ‫بارەگاكانی‬ ‫گواستنەوەی‬ ‫شیوعی لەنۆكانەوە بۆ پشت ئاشان‬ ‫پەیوەستە بەچەند هۆكارێك هەروەك‬ ‫قادر ڕەشید دەڵێت «لەبەر ئەم هۆیانە‬ ‫مەكتەبی سیاسی بڕیاری گواستنەوەی‬ ‫بارەگاكانی خۆیدا بۆ پشتئاشان‪:‬‬ ‫سوپای پاسدارانی ئێران‬ ‫ ‬‫هێزێكی گەورەی هێنابووە دۆڵەتوو‬ ‫بۆ لێدانی ئەو حزبە كوردیانەی‬ ‫لەناوچەكەدان‪.‬‬ ‫لەالیەكی ترەوە پەیوەندی‬ ‫ ‬‫نێوان حزبی شیوعی و یەكێتی گرژی‬ ‫و ئاڵۆزی تێكەوتبوو‪».‬‬ ‫گرژی و ئاڵۆزیەكانی نێوان شیوعی‬ ‫و یەكێتی لەوكاتەدا بۆ ئەو پەالمارە‬ ‫دەگەڕێتەوە كەبەرەی جود لەناوچەی‬ ‫بالیسان دژی مەڵبەندی هەولێری‬ ‫یەكێتی ئەنجامیدا‪ ،‬تا ئەوكاتە‬ ‫پەیوەندیەكانی نێوان هەردوال ئاسایی‬ ‫بوو بەاڵم بەشداریكردنی حزبی شیوعی‬ ‫شانبەشانی پارتی و سۆسیالیست وەك‬ ‫بەرەی جود‪ ،‬یەكێتی لەحزبی شیوعی‬ ‫هاركردو پەیوەندیەكانیان لەناوچەی‬ ‫سلێمانی بەرەو ئاڵۆزی ڕۆشت‪ ،‬ئەحمەد‬ ‫بانیخێاڵنی لەكتێبی «بیرەوەریەكانم»‬ ‫لەبارەی هێرشەكەی بالیسانەوە دەڵێت‬ ‫«هاوڕێ ئەبو حیكمەت بروسكەیەكی‬ ‫ناردبوو بۆ مەكتەبی سیاسی و‬ ‫مەكتەبی عەسكەری لەپشت ئاشان‪،‬‬ ‫دەقەكەشی ئەمەیە (برادەرانی جود‬ ‫سێ قۆڵی سبەینێ پەالماری «ینك»‬ ‫ئەدەن‪ ،‬ئێمە چی بكەین؟ بەشداربین‬ ‫یان نا؟ وەالممان بدەنەوە)‪ ،‬قادر‬ ‫ڕەشید لەكتێبەكەیدا ئاماژە بە وەاڵمی‬ ‫بروسكەكە دەدات لەالیەن مەكتەب‬ ‫سیاسی شیوعیەوە‪ ،‬ئەو دەڵێت‬ ‫«ئەبو سەرباز لەالپەڕەی «‪»461‬ی‬ ‫كتێبەكەیدا وەالمەكەی سەركردایەتیشی‬ ‫باڵوكردۆتەوە كەبەبروسكە لەپشت‬

‫ئاشانەوە ناردویانە بۆ هاوڕێ ئەبو‬ ‫حیكمەت «وەالممان دانەوە كەخۆتان‬ ‫سەركردایەتی مەڵەبەندی هەولێر‪،‬‬ ‫بڕیاربدەن و كارەكە الی خۆتانە‪.».‬‬ ‫ناكۆكی و ملمالنێكانی نێوان پارتی و‬ ‫یەكێتی كەڕەگێكی لەمێژینەی هەیە‪،‬‬ ‫بۆناو بەرەی جەوقەدو جود گوازرایەوە‪،‬‬ ‫ئەمە جگەلەوەی سۆسیالستیش بەهۆی‬ ‫دژایەتیەكانی یەكێتیەوە‪ ،‬كەوتە نێو‬ ‫گەمەكەو هاوشانی پارتی دژی یەكێتی‬ ‫دەوەستایەوە‪ ،‬بۆیە پارتی لەبەرەی‬ ‫جود هەر جموجۆڵێكی بكردایە لەدژی‬ ‫یەكێتی دەبوو الیەنەكانی ناو بەرەكەش‬ ‫هاوهەڵوێستیان بونایە‪ ،‬هەربۆیە حزبی‬ ‫شیوعی لەهەولێر شانبەشانی ئەو‬ ‫الیەنانەی سەرەوە لە «‪»1983\4\28‬‬ ‫لەناوچەی بالیسان پەالماری مەڵبەندی‬ ‫هەولێری یەكێتیاندا‪.‬‬ ‫ئەم پەالمارو هێرشەی بەرەی جود‪،‬‬ ‫الی یەكێتی جێی قبوڵ نەبوو‪ ،‬هەربۆیە‬ ‫یەكێتی لەهەل دەگەڕا بۆ ئەوەی تۆڵەی‬ ‫خۆی بكاتەوەو زەرەرو زیانەكانی‬ ‫بالیسان قەرەبو بكاتەوە‪ ،‬نەوشیروان‬ ‫موستەفا لەكتێبی «پەنجەكانی دەست‬ ‫یەكتری دەشكێنن» ئاماژە بەوە‬ ‫دەكات «كەپەالماری بالیسانیان داو‬ ‫گرتیان ئێمەش بڕیارماندا پەالماری‬ ‫سەركردەكانیان بدەین لەقەندیل‪،‬‬ ‫ئیتر خۆم سەركردایەتی شەڕەكانم‬ ‫گرتەئەستۆ»‪ ،‬هەروەها دەڵێت « تۆڵە‬ ‫بەسەبرە ئەمما بەزەبرە‪ ،‬ئەوە ڕەمزی‬ ‫دەستپێكردنی پەالمارەكەمان بوو‪،‬‬ ‫دەبوو لەڕادیۆ باڵوبكرایەتەوە‪».‬‬ ‫یەكێتی پاش چەند ڕۆژێك لەڕوداوەكەی‬ ‫بالیسان هێزێكی زۆری كۆكردەوە‬ ‫بۆ لێدانی ئەو الیەنانەی بەرەی جود‬ ‫كەبەشداری پەالمارەكەبوون‪ ،‬لەوانە‬ ‫«حسك و پاسۆك و حشع» بارەگای‬ ‫سەرجەمی ئەو الیەنانەش لەناوچەكانی‬ ‫قەندیل گیرسابونەوە‪ ،‬ئەمەش بۆ یەكێتی‬ ‫كارێكی ئاسان بوو كەبەهێرشێك‬ ‫دەستی خۆی بوەشێنێت‪ ،‬هێرشەكەی‬ ‫یەكێتی بەسەركردایەتی نەوشیروان‬ ‫موستەفا كرایە سەر بناری قەندیل‬ ‫و بارەگای سەركردایەتی هەرسێ‬ ‫حزبەكەی سەرەوە‪ ،‬قادر ڕەشید دەڵێت‬ ‫«نەوشیروان موستەفا سەركردایەتی‬

‫ئەم هێزانەی ئەكرد لەپەالمارەكەیدا بۆ‬ ‫سەر قەڕناقاو ئاشقوڵكەو ڕەزگەو پشت‬ ‫ئاشان ‪:‬‬ ‫تیپی ئاسۆس‪ -2 .‬تیپی‬ ‫‪ -1‬‬ ‫مامەند‪ -3 .‬هێزەكانی مەڵبەندی سێ‬ ‫بەسەركردایەتی ئازاد هەورامی لەقۆڵی‬ ‫كومتانەوە‪ -4 .‬هێزی گەرمیان لەقۆڵی‬ ‫مۆڵێوە‪ -5 .‬هێزی پارێزگاری لەناوزەنگ‪.‬‬ ‫‪ -6‬هێزە تایبەتەكەی نەوشیروان‪.‬‬ ‫كۆكردنەوەی هێزێكی زۆری لەو‬ ‫چەشنە لەالیەن یەكێتی نیشتمانی‪ ،‬بۆ‬ ‫لێدان و شەڕكردن دژی هەرسێ الیەن‬ ‫لەالیەك و تۆڵەكردنەوەی پەلەمارەكەی‬ ‫بالیسان لەالیەكی ترەوە ئامانجی‬ ‫سەرەكی بوو‪ ،‬ئەوەتا نەوشیروان‬ ‫موستەفا دەڵێت «بڕیارماندا پەالماری‬ ‫لەقەندیل‬ ‫بدەین‬ ‫سەركردەكانیان‬ ‫لەتۆڵەی هێرشەكەی بالیسان»‪ ،‬یەكێتی‬ ‫هێرشەكەی ئەنجامداو بەماوەیەكی كەم‬ ‫و بەزەرەرو زیانێكی ئێجگار كەمەوە‬ ‫پەالماری ناوچەكانیدا‪ ،‬قادر ڕەشید‬ ‫لەكتێبەكەیدا دەڵێت «لەماوەیەكی كەمدا‬ ‫توانیان دەستبگرن بەسەر ناوچەكەداو‬ ‫ئیتر بارەگاكانی هەرسێ حزبەكەی‬ ‫بەرەی جود «حشع و حسك و پاسۆك»‬ ‫كەوتە ژێر ڕەحمەتیان و شەلم كوێرم‬ ‫ناپارێزم و ئەوەی توانیان لەكوشتن و‬ ‫بڕین و تااڵنی كردیان‪».‬‬ ‫ئەنجامی شەڕەكە شكانی هەرسێ‬ ‫الیەن و سەركەوتنی یەكێتی لێكەتەوە‪،‬‬ ‫لەو شەڕەدا زیاد لە «‪ »68‬ئەندامی‬ ‫حزبی شیوعی لەناوچون و ژمارەیەكی‬ ‫زۆریش بەدیلگیرا‪ ،‬قادر ڕەشید لەبارەی‬ ‫پەالمارەكەوە دەڵێت «ئەوەی توانیان‬ ‫لەكوشتن و تااڵن و بڕین كردیان‪،‬‬ ‫خێزانەكان بەدیل گیران‪ ،‬خوشكە فریشتە‬ ‫و خوشكە فەیروزی خێزانی فاتیح‬ ‫ڕەسوڵیان بەدیلی برد بۆ بارەگاكانی‬ ‫خۆیان و سوكایەتیان پێكردبون‪».‬‬ ‫هەرچەندە یەكێتی نیشتمانی و خودی‬ ‫نەوشیروان موستەفا ئەم باسانە بەدرۆ‬ ‫دەخەنەوەو وای دەگێڕنەوە كە ڕێزیان‬ ‫لەدیلەكان گرتووەو پاراستویانن‪،‬‬ ‫هەروەك نەوشیروان موستەفا دەڵێت‬ ‫«ڕێزێكی زۆرمان لەدیلەكان گرت و هیچ‬ ‫جۆرە سوكایەتیەكمان پێنەكردون‪».‬‬ ‫بەالم حزبی شیوعی و ئەو كەسانەی‬


‫‪41 - 40‬‬ ‫كەلەشەڕەكەدا بەشداربون و الی‬ ‫یەكێتی دیل بون ئەمە ڕتدەكەنەوەو‬ ‫چەندین سزاو سوكایەتی باس دەكەن‪.‬‬ ‫ئەوساو‬ ‫لەشۆڕگێڕانی‬ ‫زۆرێك‬ ‫سیاسەتمەداران باس لەوە دەكەن‬ ‫نیشتمانی‬ ‫یەكێتی‬ ‫پەالمارەكەی‬ ‫بەهاوكاری ڕژێمی بەعسی پێشوو‬ ‫ئەنجامدراوە‪« ،‬دكتۆر عەبدولستار‬ ‫تاهیر شەریف» كەسیاسەتمەدارێكی‬ ‫كوردبووە پێش چەند مانگێك‬ ‫بەهۆی ئەو لێدوانە ڕۆژنامەوانیانەوە‬ ‫لەڕوداوێكی پڕ لەتەمو مژاویدا لەشاری‬ ‫كەركوك تیرۆركرا‪ ،‬لە لێدوانێكیدا‬ ‫لەبارەی ڕوداوی پشت ئاشان بۆ یەكێك‬ ‫لەگۆڤارەكان‪ ،‬دەڵێت «شەڕەكەی پشت‬ ‫ئاشان بەفەرمان و هاوكاری ڕژێمی‬ ‫پێشوی سەدام بەرپاكراوە‪ ،».‬هەروەها‬ ‫قادر ڕەشید لەبارەی ئەمەوە دەڵێت‬ ‫«ناوزەنگ پڕبوو لەپێشمەرگەیەكی‬ ‫زۆر كە لەگەرمیان و شارەزوور و‬ ‫جێگاكانی ترەوە هاتبوون‪ ،‬ئەو هێزانە‬ ‫هەموو پۆشتەو پەرداخ بوون لەجل و‬ ‫بەرگی وەك قەمسەڵەی گەرم و پێالوی‬ ‫باش و كۆڵەپشتی پڕ لە «موعەلەبات»‬ ‫هەروەها چەكی نوێی وەك بیكەیسی‬ ‫و ئاربیجی و دۆشكە و قەناسەو‬ ‫كاڵشینكۆف و دەزگای بێسیمی ڕاكاڵ‬ ‫و «ۆڵكی تۆڵكی» و دوربین‪ ،‬هەواڵمان‬ ‫پێگەشت كەئەو كەل و پەلە سەربازیە‬ ‫خەستوخۆڵەی یەكێتی لەناوچەكەدا بۆ‬

‫خۆئامادەكردنە‪ ،‬لەڕژێمی بەعسەوە‬ ‫نێراوە لەڕێگای حزبی دیموكراتی‬ ‫ئێرانەوە «حدكا»‪.‬‬ ‫پێچەوانەی هەموو ئەوانەش یەكێتی‬ ‫نیشتمانی بەدوری دەزانێت پەالمارەكە‬ ‫بەهاوكاری ڕژێمی بەعس كرابێت‪،‬‬ ‫ئەوان سورن لەسەر ئەوەی پەالمارەكە‬ ‫بەپاڵپشتی پێشمەرگەكانیان كراوەو‬ ‫هیچ هاوكاریەك لەڕژێم وەرنەگیراوە‪،‬‬ ‫بەوتەی یەكێتی ئەو قسانە دورن‬ ‫لەڕاستیەوەو درۆیەكی شاخدارە‬ ‫كەحزبی شیوعی و هەندێ كەسی‬ ‫ناحەز بۆ یەكێتی هەڵدەبەستێت‪.‬‬ ‫بەهەر حاڵ هەرچیەك بێت ڕوداوەكە بۆ‬ ‫گەلی كورد جەرگ بڕەو جێی ئازارە‪،‬‬ ‫كەگومانی تێدانیە تائێستاش پاشماوەكەی‬ ‫بەجستەی گەلی كوردەوەیە‪ ،‬خۆ ئەگەر‬ ‫ئەو بەڵگانەی باس لە هاوكاری كردنی‬ ‫ڕژێمی بەعس لەهەڵگیرسانی ڕوداوەكە‬ ‫دەكەن‪ ،‬بسەلمێنرێت ئەوە هێندەی تر‬ ‫زامەكە قوڵتر دەكاتەوەو پەڵەیەكی‬ ‫ڕەش لەمێژوی كوردا هەڵدەگرێت كەبۆ‬ ‫هەمیشە سڕینەوەی نابێت‪.‬‬ ‫پاش بیست و پێنج ساڵ بەسەر‬ ‫تێپەڕینی ئەم كارەساتە‪ ،‬قوربانیانی‬ ‫لەیاداشتنامەیەكدا‬ ‫ئاشان‬ ‫پشت‬ ‫كەئاڕاستەی الیەنە قەزاییەكانی عێراق‬ ‫و نوری مالیكی سەرۆك وەزیران‬ ‫و سەرۆكی دادگای جینایەتی بەغدا‬ ‫كراوە‪ ،‬داوای كردنەوەی دۆسیەیەك‬

‫دەكەن بۆ كوشتنی قوربانیانی شەڕەكە‪،‬‬ ‫لەیاداشتەكەدا هاتووە «بۆ ئەوەی‬ ‫عەدالەت لەعێراقی نوێدا سەروەربێت‬ ‫داوا كەین دۆسیەیەك بۆ تاوانی پشت‬ ‫ئاشان بكرێتەوە كەلەساڵی ‪1983‬‬ ‫لەسەر دەستی گروپێك پێشمەرگە‬ ‫ئەنجامدراو زیاد لە ‪ 70‬كەس بونە‬ ‫قوربانی كەزۆربەیان كەسانی خاوەن‬ ‫پسپۆڕی و بڕوانامەی بەرزبون‪».‬‬ ‫لەیاداشتەكەدا ناوی سەرۆك كۆماری‬ ‫عێراق «جەالل تاڵەبانی» هاتووەو داوا‬ ‫دەكرێت دادگایی بكرێت‪ ،‬چونكە بەپێی‬ ‫یاداشتەكە سەرۆك كۆمار سەركردەی‬ ‫ئەو پێشمەرگانە بووە كە پەالمارو‬ ‫هێرشەكەیان ئەنجامداوە‪.‬‬ ‫بۆ ئەم ڕاپۆرتە سود لەم سەرچاوانە‬ ‫وەرگیراوە‪:‬‬ ‫(پشت ئاشان لەنێوان ئازارو بێدەنگیدا‬ ‫نوسینی‪ :‬قادر ڕەشید «ئەبو شوان» ‪.‬‬ ‫ڕۆژژمێری پێشمەرگەیەك بەرگی‬ ‫دووەم‪ ،‬نوسینی‪ :‬محەمەد حاجی‬ ‫مەحمود ‪.‬‬ ‫پەنجەكانی دەست یەكتری دەشكێنن‪،‬‬ ‫موستەفا‪،‬‬ ‫نەوشیروان‬ ‫نوسینی‪:‬‬ ‫بیرەوەریەكانم‪ ،‬نوسینی «ئەحمەد‬ ‫بانیخێاڵنی‪.‬‬


‫كوردی نەخۆش و مەرگی حەتمی‬ ‫پێشڕەو كەریم‪ ،‬كۆمەڵناس‬ ‫میللەتان وەكو تاكی مرۆڤ‬ ‫دەكەونە حاڵەتی تەندروستی و‬ ‫نەخۆشی و مەرگەوە‪ ،‬ئەوانیش‬ ‫وەكو یەكیەكی زیندەوەران تەمەن و‬ ‫ئاكامیان هەیە ! هەر میللەتێك كەوتە‬ ‫حاڵەتی تەندروستی و ساغیەوە یان‬ ‫نەخۆشی و كۆڵەواریەوە یان كەوتە‬ ‫سەرەمەرگەوە‪ ،‬بێ دواكەوتن رێساكانی‬ ‫ژیانی بەسەردا دەچەسپێت بێ ئەوەی‬ ‫واسیتە قبووڵ بێت‪ ،‬ئەو رێسایانەی‬ ‫ژیان و گەردوون بۆ هەموو میللەتێك‬ ‫وەكو یەكن وەكو كە یاسای مەرگ بۆ‬ ‫هەموو كەسێك وەكو یەكە‪ ،‬قۆناغی‬ ‫هەموو نەخۆشیەك وەكو ماوەی‬ ‫سەرەمەرگ خێرایە بەاڵم هەموو كەس‬ ‫وەكو یەك هەستی پێ ناكەن ‪ .‬هەر‬ ‫كۆمەڵێك ( ئوممەت یا نەتەوە‪ ،‬گەل‬ ‫یا تیرەو هۆز‪ ،‬حزب یا كۆمەڵەیەك‬ ‫) نەخۆش كەوت و چاك نەبۆوە بێ‬ ‫گومان مردن چاوەڕێیەتی و لە كات و‬ ‫ساتی خۆشیدا الری دەكاتەوە ‪.‬‬ ‫ئەو هۆیانەی دەبنە نەخۆشی میللەتان و‬ ‫بەرەو مەرگ راپێچی دەكەن هەر وەكو‬ ‫ئەو هۆیانەن كە روو لە تاكێك دەكەن و‬ ‫بۆ ئاكامی مەرگی حەتمی خۆی كێشی‬ ‫دەكەن ! بە مانایەكی تر هۆكاری مەرگی‬ ‫هەردووكیان سروشتیەو پەیوەندی بە‬ ‫تەمەن و الوێتی و گەنجێتی و توانای‬ ‫رووبەڕوو بوونەوەی نەخۆشیەكەوە‬ ‫هەیە‪ ،‬پەیوەندی وەكو یەك بە ماوەی‬ ‫نەخۆشیەكەوە هەیە ‪ .‬هەر وەكو كە‬ ‫پەیوەندیەكی حەتمیان بە رێسای‬ ‫تەندروستی و لەش ساغی یان بە گوێ‬ ‫نەدانە رێساكانی لەش ساغی و دەرمان‬ ‫و چارەسەر نەكردنی نەخۆشیەكەوە‬ ‫هەیە ‪ .‬ئەگەر لە مەرگی هەردووكیاندا‬ ‫( نەتەوەو تاك ) دەسەاڵت بەسەر‬ ‫كۆتایی ئەجەلدا ناشكێت‪ ،‬خۆ لە‬ ‫بەسەر‬ ‫دەسەاڵت‬ ‫هەردووكیاندا‬ ‫دیاری كردنی هۆكارەكانی نەخۆشی‬ ‫و رێگاكانی چارەسەركردنیدا دەشكێت‬

‫‪ .‬بۆیە بایەخ نەدان بە دیاری كردنی‬ ‫هۆكارو چارەسەر یەعنی ئیهمال كردنی‬ ‫سەالمەتی تاك و خۆ كوشتن‪ ،‬بۆ‬ ‫نەتەوەكەش یەعنی خیانەت و رێدان بە‬ ‫فەتارەت چوونی دەستەجەمعی ‪.‬‬ ‫هۆكاری نەخۆشی دەشێت بە پۆزەتیڤ‬ ‫یان بە نێگەتیڤ دەستی تێوەردرێت‪،‬‬ ‫هەر وەكو كە دەتوانرێت و دەشێت‬ ‫لە هۆكارەكانی تەندروستی تاك و‬ ‫نەخۆشی و مەرگیاندا تەدەخول بكرێت‬ ‫! ئەمە ئەوەمان بۆ روون دەكاتەوە كە‬ ‫بەرپرسانی ئاڕاستەی كۆمەڵە مرۆڤ و‬ ‫سەرپەرشتیارانیان پێویستیان بە دیاری‬ ‫كردن و جودا كردنەوەو هەاڵوێردنی‬ ‫( هۆكارەكان ) ی نەخۆشی میللەتان‬ ‫هەیە‪ ،‬دوای ئەوە دەبێت پەی پێبردنی‬ ‫نەخۆشیەكەو نیشانەكانی ( تەشخیس‬ ‫كردن ) ەكە بخەنە روو ن ئینجا ئەوە‬ ‫دیاری كەن كە نەخۆشیەكە لە چ (‬ ‫قۆناغ ) ێكیدایە ؟! زانینی ئەو سێ خاڵە‬ ‫( هۆكارو تەشخیس كردن و زانینی‬ ‫قۆناغ ) ی نەخۆشی میللەتان پێویستە‬ ‫هەر وەكو كە زانینی هەر سێكیان‬ ‫بۆ پزیشكێكی بەشەریی یان بەیتاڵی‬ ‫پێویستە ‪.‬‬ ‫هۆكاری نەخۆشی میللەتان هەر لە‬ ‫سەرەتاوە ( فیكریی ) یە‪ ،‬بە هۆی‬ ‫السەنگ بوونی ناخە‪ ،‬كە پارسەنگ‬ ‫نەمانی بیروباوەڕو نەریت و كلتور‬ ‫بەسەر تاك تاكەكانی كۆمەڵگەكەیاندا‬ ‫هێناوە‪ ،‬ئینجا بۆتە دیاردەیەك و لە‬ ‫سیمای رۆژانەی كۆمەڵگەكەدا زەق‬ ‫بۆتەوە ‪ .‬وەك السەنگی رەفتارو‬ ‫رەوشت یان لێكترازانی خێزان یان‬ ‫داخورانی نەریت ‪.‬‬ ‫ئینجا ( تەشخیس كردن ) ەكە‬ ‫ئاسەواری نەخۆشیەكە لە باری سیاسی‬ ‫و ئابووری و كۆمەاڵیەتی نەتەوەكەدا‬ ‫دەردەخات ‪.‬‬ ‫پەی نەبردن بە ( قۆناغ ) ی نەخۆشی‬ ‫كۆمەڵگە كە بە پێوەری شارستانێتی‬ ‫دیاری دەكرێت‪ ،‬ئەوەندەی تر نەخۆشیەكە‬ ‫بزر دەكات ‪ .‬تەشخیس نەكردنی هۆكارو‬

‫چا ر ە سە ر ە كە ی‬ ‫دوورتر دەخاتەوە ‪.‬‬ ‫نەزانینی ( قۆناغ‬ ‫نەخۆشیە‬ ‫ی‬ ‫)‬ ‫لە‬ ‫دەستەجەمعیەكە‬ ‫رادەو بڕی پشێوی و ئاڵۆزی پێك‬ ‫كێشرانی دیدو پالنەكاندا دەبێت كە لە‬ ‫بوارەكانی یاسا دەركردنی هەڵەشەو‬ ‫سەرپێیی و پەروەردەی خوێندن‬ ‫و ئاڕاستە كردنی میدیایی كۆمەڵگە‬ ‫مەدەنیەكەدا دەردەكەوێت ‪ .‬ئیدی ئەو‬ ‫كاتە دەبینیت بەرپرسان لەبەر پەی‬ ‫نەبردنی فیكریی هۆكارەكان بە سیماو‬ ‫ئاسەوارەكانەوە خەریك دەبن لەجیاتی‬ ‫دۆزینەوەی هۆكارەكان و چارەسەر‬ ‫كردنیان ‪ .‬یان لەبەر نەزانین یان پەی‬ ‫نەبردنی تەواو بە قۆناغی نەخۆشیە‬ ‫كۆمەاڵیەتیەكە لە ریزبەندی چارەسەری‬ ‫بنبڕ كردنی هۆكارەكان یان دابڕ كردنی‬ ‫قۆناغی نەخۆشیەكەدا سەریان لێ تێك‬ ‫دەچێت‪ ،‬نازانن فریای كامیان كەون ‪.‬‬ ‫چونكە وەكو الفاوێك لە ناكاو هاتۆتە‬ ‫سەریان‪ ،‬نازانن پەالماری رزگار كردن‬ ‫بدەن‪ ،‬یان وەستانی بەری الفاوەكە‬ ‫یان دانەڕمانی تەواوی بەربەستەكە‬ ‫بگرنەوە‪ ،‬یان خێرا بگەڕێنەوە سەر‬ ‫هۆكاری تەقینی بەنداوەكە !‬ ‫یان جاری وا هەیە دڵسۆزان لە‬ ‫بەرپرسان و ئاڕاستەوانان هەڵە لە‬ ‫دیاری كردنی دەرمانەكەدا دەكەن‪ ،‬هەر‬ ‫وەكو كە جاری وا هەیە پزیشكەكە‬ ‫لەبەر تەواو تەشخیس نەكردن یان‬ ‫ئینفیعالی خۆی هەڵە لە رەێچەتەكەدا‬ ‫دەكات ‪ .‬ئەمەش یەعنی بەكارهێنانی‬ ‫دەرمان و رێچارەیەك كە لەگەڵ ئەو‬ ‫نەخۆشیەدا ناگونجێت‪ ،‬لە نەخۆشیە‬ ‫كۆمەاڵیەتیەكەشدا یەعنی دروست‬ ‫كردنی دەزگای حكومی و شەعبی وا‬ ‫كە نەخۆشیەكەی پێ چارەسەر ناكرێت‬ ‫‪.‬‬ ‫بائەم پێشەكیە بەم نەخشە سادەیە‬ ‫نیشان دەین تا زیاتر بابەتەكە روون‬ ‫بێتەوە ‪:‬‬ ‫لە قۆناغی تەندروستی گەالندا خەڵكی‬ ‫هەموو بە چاوێكی رێزو رەزاوە‬ ‫دەڕواننە بیروباوەڕەكەیان‪ ،‬قەناعەتیان‬ ‫پێیەتی و الیان پیرۆزەو هەموو بێ‬


‫‪43 - 42‬‬ ‫مساوەمەو ماندوو بوون هەوڵی‬ ‫هێنانەدی ئامانجەكانی دەدەن‪ ،‬ئەمە‬ ‫وەكو كوردایەتی و ئامانجەكانێتی ‪.‬‬ ‫یان وەكو كۆمۆنیستی و ئومێدی حوكم‬ ‫گرتنە دەستێتی‪ ،‬یان وەكو ئیسالمیەكان‬ ‫كە سەروەری شەرعی و حاكمێتیان پێ‬ ‫مەبەستە ‪ .‬لەم قۆناغەدا هەموو شتێك‬ ‫جوانە‪ ،‬هەموو رەنجێك بە نرخە‪،‬‬ ‫هەموو هەڵەیەك دەپۆشرێت !! كۆتایی‬ ‫ئەم قۆناغە بە سەرەتای نەخۆشی‬ ‫كۆمەاڵیەتی دەست پێ دەكات كە‬ ‫كەسایەتی دێتە شوێنی بیروباوەڕەكە !‬ ‫كاتێك كۆمەڵە مرۆڤەكان روو لە‬ ‫كەسایەتیەكان دەكەن و بیروباوەڕەكە‬ ‫لەودا بەرجەستە دەكەن‪ ،‬كە بە عەرەبی‬ ‫پێی دەوترێت ( شەخسەنە ) یەعنی‬ ‫وا خۆ بە كەسایەتیەوە دەبەستنەوە‬ ‫جا ئیتر ئەو كەسایەتیە حزب بێت‪،‬‬ ‫ئەو نەوەی ئێستای ئەو گەلە بێت‪،‬‬ ‫هۆزو عەشرەت یان بەرەبابێك بێت‪،‬‬ ‫مەزهەبێك یان مەدرەسەیەكی دینەكە‬ ‫بێت‪ ،‬ناوچەگەرێتی بێت یان حزبایەتی‬ ‫و باڵەكانی‪ ،‬هەر سەرەتای لە رێ الدانە‬ ‫! سەرەتای نەخۆشی كۆمەاڵیەتی ئەو‬ ‫كۆمەڵگەلەیە ‪.‬‬ ‫سەركەوتنی ئەو دین و بیروباوەڕانەی‬ ‫لە مێژوودا هاتنە كایەوە لەمەوە دێت‪،‬‬ ‫ئەبوبەكری سددیق نەیهێشت كەس بە‬ ‫خودی پێغەمبەرەوە سەالمی خوای‬ ‫لێ بێت پەیوەست ببێت و وا بزانێت‬

‫دینەكە بەوەوەیە ! كە ئەو كۆچی دوایی‬ ‫كرد ئەبوبەكر نەیهێشت موسوڵمانەكان‬ ‫وا بزانن كە ئیتر هیچیان پێ ناكرێت‬ ‫! سەركەوتنی شۆڕشی فەرەنسایی لە‬ ‫كەسایەتیەكانیدا بەرجەستە نەكرا بۆیە‬ ‫پەرەی سەند ‪ .‬بەاڵم كە كۆمۆنیستی بووە‬ ‫پەرستنی لینین و ماو‪ ،‬خەڵكەكەشیان‬ ‫بوونە شایەرو پێداهەڵگوتی دەسەاڵت ‪.‬‬ ‫ئا ئەم خاڵی تەندروستێتیەیە كە ناهێڵێت‬ ‫ئیدارەی جۆرج بۆش دیموكراسێتیەكەی‬ ‫ئەمریكاو شارستانێتیەكەی لە جۆرج‬ ‫بۆشدا شەخسەنە كەن ! چونكە دەیانبات‬ ‫بەرەو هێتلەریی ‪.‬‬ ‫سەرەتای نەخۆشی كۆمەاڵیەتی‬ ‫كۆمەڵگەیەك ئەوەیە كە واز لە‬ ‫بیروباوەڕەكە دەهێنن و بەدەوری‬ ‫كەسایەتیدا تەواف دەكەن‪ ،‬ئیدی ئەو‬ ‫كەسایەتیە كەسێك بێت وەكو مام‬ ‫جەالل یان عەشرەتێك بێت وەكو‬ ‫بارزان‪ ،‬باڵێك بێت و لە كەسایەتیەكیدا‬ ‫دەركەوێت وەكو نەوشیروان مستەفا‬ ‫‪ .‬هەمووی هەر سەرەتای بیر پوان‬ ‫و الڕێ و دۆران و لێك هەڵوەشان و‬ ‫رەنج بە خەسارین ‪.‬‬ ‫قۆناغی دوای ئەویش كە سەرەمەرگە‬ ‫بەوە دەست پێ دەكات كە تاكەكان‬ ‫كەسایەتیەكانیشیان پێ قبووڵ نابێت و‬ ‫یان ئەوەندەیان پێ قبووڵن كە مەرامی‬ ‫خۆیانیان پێ بهێننە دی ! ئیتر هەر‬ ‫كەس بۆ گیرفانی خۆی هەوڵ دەدات‪،‬‬

‫هەر كەس دەیەوێت هۆكاری بەهێز‬ ‫بوون پەیدا كات‪ ،‬ئینجا رەنجەكان بۆ‬ ‫گەلەكۆمەكێ و كڕینی چەك دەخرێنە‬ ‫گەڕ ‪ .‬بەمەش ئینتیما نامێنێت ‪.‬‬ ‫ئەوەش ئەو حاڵەتەیە كە ئێستا نەوەی‬ ‫نوێی پەروەردەكراوی دەسەاڵتی‬ ‫كوردایەتی لە كوردستانی باشووردا‬ ‫كوردی گەیاندۆتێ ‪ .‬بە پێی نوێترین‬ ‫توێژینەوەی زانستیانەی ناو زانكۆی‬ ‫سلێمانی كە كاك توانا كەریم كردی‬ ‫‪ %19‬ی خوێندكارانی زانكۆ ئینتیمایان‬ ‫هەیە !! یەعنی ‪ %81‬گەنجی رۆشنبیری‬ ‫كورد مردووە !! ‪ %19‬ەكەشی دابەش‬ ‫بووی هەموو بیروباوەڕو گروپ و‬ ‫باڵەكانی كوردین !!‬ ‫ئەمە یەعنی كورد بەرەو مەرگێكی‬ ‫حەتمی دەچێت ‪ .‬بۆیە پێویستە‬ ‫زۆر ژیرانە ئەوانەی بیرمەندن پێش‬ ‫ئەوانەی ئاڕاستەوانن‪ ،‬ئەمانیش پێش‬ ‫سیاسەتمەداران لە ( هۆكار ) و‬ ‫( تەشخیس كردن ) و ( قۆناغ ) ی‬ ‫نەخۆشیە فیكریەكانی ناو كۆمەڵگەی‬ ‫كوردی بكۆڵنەوە ‪ .‬نەك لە ئاسەوارەكانی‬ ‫كە یەكێكیان دیاردەی ژن كوژیەكەیە !!‬ ‫كەتەوژمێكی الفاوەكەیە كە تەقاندنی‬ ‫بەنداوەكە دروستی كردووە‪ ،‬نەك‬ ‫هۆكاری تەقینی‬ ‫‪Peshraw_karim@hotmail.com‬‬


‫ته‌رازووی عێراق له‌ڕێکه‌وتننامه‌که‌یدا له‌گه‌ڵ ئه‌مریکا السه‌نگه‌‬

‫له‌ جه‌نگی هه‌ردوو کۆریای سااڵنی (‪ )1953-1950‬و شه‌ڕی که‌نداوی‬ ‫ساڵی (‪ )1991‬و گه‌مارۆی ئابووری و لێدانی سه‌ربازییانه‌ی عێراق‬ ‫له‌ (‪)2003/3/19‬دا به‌ندی حه‌وته‌می به‌ڵگه‌نامه‌ی ڕێکخراوی نه‌ته‌و ‌ه‬ ‫یه‌کگرتووه‌کان به‌کارهات‪ .‬به‌ پێی بڕگه‌ی (‪)42‬ی ئه‌و به‌نده‌ ده‌توانرێ‬ ‫هێزی سه‌ربازی به‌رامبه‌ر وواڵتێک به‌کاربهێنرێ ک ‌ه ئاشتی و ئاسایشی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی ده‌خات ‌ه مه‌ترسییه‌وه‌‪ .‬به‌کاریش دێت بۆ گیرانه‌وه‌ی ئاشتی بۆ‬ ‫وواڵتێک ک ‌ه شه‌ڕی تێدا بووه‌‪ .‬وات ‌ه ئه‌و هێز ‌ه سه‌ربازییانه‌ له‌و وواڵت ‌ه‬ ‫ده‌مێننه‌و ‌ه تا ئه‌و وواڵت ‌ه سه‌قامگیر ده‌بێ و جارێکی تر ده‌گه‌ڕێته‌و ‌ه‬ ‫نێو کۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی و ڕۆڵی ئاشتیانه‌ی خۆی ده‌بینێته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌ کۆتایی ئه‌مساڵدا ئه‌و بڕیاره‌ی ڕێکخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتوه‌کان‬ ‫کۆتایی پی دێت که‌ مافی یاسایی دا ب ‌ه بوونی ئه‌مریکا له‌ عێراقدا‪.‬‬ ‫ل ‌ه مانگی مارتی ئه‌مساڵیشدا «ستیڤان دی مستورا»ی نیردراوی‬ ‫نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان بۆ عێراق دوای چاوپێکه‌وتنی له‌ گه‌ڵ‬ ‫ئایه‌تواڵی سیستانی ووتی ک ‌ه ئه‌مساڵ عێراق له‌و بڕیاره‌ی نه‌ته‌و ‌ه‬ ‫یه‌کگرتووه‌کان ڕزگاری ده‌بێت و ده‌بێته‌ خاوه‌نی سه‌روه‌ری خۆی‪.‬‬ ‫ده‌بوو ئه‌مریکا له‌ ساڵی (‪ )2003‬به‌دواو ‌ه عێراقی ئاوه‌دان بکرایه‌ته‌و ‌ه‬ ‫و ئاشتی و ئاسایشی تێدا سه‌قامگیر بکردایه‌‪ .‬به‌اڵم وادیار ‌ه ئه‌مریکا‬ ‫هه‌ستی به‌و ‌ه کردوو ‌ه که‌ هیچی بۆ عێراق نه‌کردووه‌ و ‪ ،‬زۆرێک ل ‌ه‬ ‫ئامانجه‌کانی خۆشی ل ‌ه عێراقدا نه‌هێناوه‌ته‌دی و ‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ش هاتوو ‌ه‬ ‫نه‌گه‌ڕێته‌وه‌‪ .‬بۆ ئه‌وه‌ی بوونی له‌ عێراقدا درێژه‌ پێبدات و له‌و بڕیاره‌ی‬ ‫نه‌ته‌و ‌ه یه‌کگرتووه‌کانیش ڕزگاری بێت ‪ ،‬عێراقی خستۆت ‌ه بن گوشارێکی‬ ‫زۆره‌وه‌ تا ڕێکه‌وتننامه‌یه‌کی دریژخایه‌نی ل ‌ه گه‌ڵ خۆی پی مۆر بکات‪.‬‬ ‫له‌هه‌ر گۆشه‌یه‌که‌وه‌ سه‌یری ئه‌م ڕێکه‌وتننامه‌یه‌ بکه‌ی ب ‌ه قازانجی‬ ‫ئه‌مریکا و زیانی عێراق ته‌واو ده‌بێت‪ .‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی جێی سه‌رنج ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌ی ‌ه که‌ سه‌رکردایه‌تی سیاسی هه‌رێمی کوردستانی عێراق‬ ‫پێشوازی لێده‌که‌ن و ‪ ،‬بوونه‌ت ‌ه فاکته‌رێکی پۆزێتیڤ بۆ سه‌رخستنی‬ ‫‪ ،‬له‌ کاتێکدا که‌ هیچ تایبه‌تمه‌ندێتییه‌کی کوردی تیدا ڕه‌چاو ناکرێت‪.‬‬ ‫«فه‌له‌که‌دین کاکه‌یی وه‌زیری ڕۆشنبیری حکومه‌تی هه‌رێم ل ‌ه‬ ‫چاوپێکه‌وتنیدا له‌ گه‌ڵ ئاژانسی «کونا»ی کوه‌یتی ده‌ڵێ‪« :‬ئه‌م‬ ‫ڕێکه‌وتننامه‌یه‌ پشتگیری و پارێزگاری کردنه‌ له‌ عێراق ‌ه و ‪ ،‬پرۆژه‌یه‌کی‬ ‫زۆر باش ‌ه و جه‌خت له‌سه‌ر سه‌روه‌ری عێراق و یه‌کپارچه‌یی خاکه‌که‌ی‬ ‫ده‌کاته‌وه‌‪ .‬هه‌روه‌ها عێراق له‌ به‌ندی حه‌وته‌می بڕیاری ڕێکخراوی‬ ‫نه‌ته‌و ‌ه یه‌کگرتووه‌کان ڕزگار ده‌کات و ‪ ،‬ماوه‌ی بوونی ئه‌مریکاش‬ ‫له‌ عێراقدا سنوردار ده‌کات»‪ .‬کاکه‌یی پێی وایه‌ دوای کۆتایی هاتنی‬ ‫ئه‌م ڕێکه‌وتننامه‌یه‌ ئیتر ئه‌مریکا له‌ عێراق ده‌کشێته‌وه‌ و ‪ ،‬عێراق ل ‌ه‬ ‫ی هیچ په‌یمان و ڕێکه‌وتننامه‌یه‌کی تره‌و ‌ه ب ‌ه خۆیه‌و ‌ه نابه‌ستێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ڕێ ‌‬ ‫گومانی تێدا نییه‌ هه‌موو وواڵتێک حه‌ز ب ‌ه بوونی په‌یوه‌ندی له‌ گه‌ڵ‬ ‫وواڵتانی تر ده‌کات و ده‌شیه‌وێ ڕێزی لێبگیرێ و ‪ ،‬پێگه‌ی شیاوی‬ ‫خۆی له‌ناو ڕێکه‌وتننام ‌ه و هاوپه‌یمانێتی نێوده‌وڵه‌تیدا هه‌بێت‪ .‬عێراقیش‬ ‫وه‌ک هه‌ر وواڵتێکی تر ده‌یه‌وێ سه‌ربه‌ست بێت ل ‌ه به‌ستنی په‌یوه‌ندی‬ ‫ل ‌ه گه‌ڵ وواڵتانی تردا و ‪ ،‬چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ش ده‌کات ڕای خۆی هه‌بێت‬ ‫و ‪ ،‬گوێشی لێبگیرێت‪ .‬به‌اڵم له‌و ڕێکه‌وتننامه‌یه‌دا الیه‌نی ئه‌مریکایی‬ ‫به‌هێز و بااڵده‌ست ‌ه و ‪ ،‬ب ‌ه چه‌سپاندنی عه‌مه‌لیانه‌شی ئه‌مریکا ل ‌ه ئێستا‬ ‫زیاتر زاڵتر ده‌کات به‌سه‌ر زه‌مین و ئاسمان و ئاو و خه‌ڵکی عیراقدا‪.‬‬ ‫ئێستا که‌ جاروبارێک ئه‌مریکا ل ‌ه گرتن و سووکایه‌تی پێکردنی گێراو ‌ه‬ ‫عێراقییه‌کاندا که‌مێک سڵ ده‌کاته‌وه‌ و ‪ ،‬ناوبه‌ناو سه‌ربازه‌کانی ده‌دات ب ‌ه‬ ‫دادگای خۆی ‪ ،‬ب ‌ه پێی ئه‌و ڕێکه‌وتننامه‌ی ‌ه کێی بوێ و ل ‌ه هه‌رجییه‌کی‬ ‫عێراقدا بێت (به‌ کوردستانه‌که‌شییه‌وه‌) ده‌یگرێ و ‪ ،‬ڕێگای ئه‌وه‌شی‬ ‫تێدا نامێنێ که‌ نه‌ته‌و ‌ه یه‌کگرتووه‌کان قسه‌یه‌کی تێدا بکات ‪ ،‬چونک ‌ه‬ ‫بڕیاره‌که‌ی ئه‌و کۆتایی پێهاتووه‌‪ .‬هه‌روه‌ها نابێ هێزه‌کانی خۆی و ئه‌و‬ ‫هێز و کۆمپانیا ئه‌منیانه‌ی گرێبه‌ستی بۆ کارکردن له‌ عێراقدا ل ‌ه گه‌ڵ‬ ‫مۆر کردوون بدرێنه‌ دادگای عێراق و لێپرسینه‌وه‌یان له‌ گه‌ڵدا بکرێت‪.‬‬ ‫مۆر کردنی ڕێکه‌وتننامه‌ی درێژخایه‌نی ئه‌منی نێوان ئه‌مریکا و عێراق‬ ‫بێگومان ل ‌ه بارودۆخێکدا دێت که‌ عێراق وه‌ک قه‌واره‌ی سیاسی و‬ ‫سه‌ربازی و ئابووری و ‪ ،‬که‌شوهه‌وای ئازادی و ڕاده‌ربڕین و ڕای گشتی‬ ‫السه‌نگ ‌ه و ‪ ،‬حکومه‌تی عێراق ل ‌ه ژێر چه‌ندین گوشار و پاڵه‌په‌ستۆ دایه‌‪.‬‬

‫ئه‌و گوشار و پاڵه‌په‌ستۆیان ‌ه بواری ئه‌وه‌ی ناده‌ن وه‌ک الیه‌نێکی ئازاد و‬ ‫خاوه‌نی خۆی ئه‌و ڕێکه‌وتننامه‌ی ‌ه مۆر بکات‪ .‬ئه‌وه‌ش هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاو ‌ه‬ ‫ده‌بێت ‌ه له‌که‌یه‌ک به‌و ڕێکه‌وتننامه‌یه‌و ‌ه و ‪ ،‬له‌ هیچ عورفێکدا جێی نابیته‌وه‌‪.‬‬ ‫عێراقدا‬ ‫ئاستی‬ ‫له‌سه‌ر‬ ‫ڕێکه‌وتننامه‌ک ‌ه‬ ‫الوازی‬ ‫نیشانه‌ی‬ ‫‪ ،‬ب ‌ه ڕای من ‪ ،‬له‌ چه‌ند خاڵێکدا کۆبۆته‌وه‌ ‪ ،‬له‌وانه‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬حکومه‌تی ئێستای عێراق له‌سه‌ر زه‌مینه‌یه‌کی ته‌سک جموجوڵ ده‌کات‬ ‫و ‪ ،‬هه‌موو پێکهاته‌کانی عێراقی له‌خۆ نه‌گرتووه‌‪ .‬ئه‌و حیزبانه‌ش تیایدا‬ ‫بااڵده‌ستن ک ‌ه پێکیان هێناوه‌ و ‪ ،‬بڕیار و هه‌ڵوێستی ئه‌وان دێت ‌ه خواره‌و ‌ه‬ ‫بۆ ده‌زگاکانی حکومه‌ت‪ .‬ڕێکه‌وتننامه‌که‌ش به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وان زیاتر‬ ‫دێنێته‌دی و ‪ ،‬من پێم وایه‌ وه‌ک خۆیان مۆری ده‌که‌ن ‪ ،‬هاوواڵتیانی‬ ‫عێراقیش ڕاده‌کێشن بۆ قبوڵکردنی‪ .‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌و حکومه‌ت ‌ه له‌ الیه‌نی‬ ‫یاساییه‌و ‌ه مه‌رجه‌کانی مۆرکردنی ڕێکه‌وتننامه‌یه‌کی وا چاره‌نووس‬ ‫سازی تێدا نیی ‌ه و ‪ ،‬ده‌بێ بخرێت ‌ه ده‌نگدانێکی ئازاد و سه‌ربه‌سته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬حکومه‌تی عێراق ب ‌ه هۆی زوو زوو کشانه‌وه‌ی هه‌ندێک الیه‌نی‬ ‫سیاسی لێی له‌سه‌ر دوو پایه‌ی ل ‌ه یه‌ک دوور و خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫جیاواز وه‌ستاو ‌ه ک ‌ه کورد و هه‌ندێک حیزبی شیع ‌هن‌‪ .‬ئه‌و دوو‬ ‫الیه‌نه‌ش هه‌ر یه‌که‌یان چاوه‌ڕوانی ئامانجێک ده‌کات له‌و ڕێکه‌وتننامه‌یه‌‪.‬‬ ‫حکومه‌تی نوری المالکی ئێستا خۆی ل ‌ه بن فشارێکی زۆری باری ئه‌منیدا‬ ‫ده‌بینێته‌و ‌ه و هیوای ئه‌وه‌ی به‌و ڕێکه‌وتننامه‌یه‌ ده‌بێت ک ‌ه ئه‌مریکا ل ‌ه‬ ‫الیه‌نی سه‌ربازی و ئه‌منییه‌و ‌ه به‌هێزی بکات‪ .‬کوردیش نایه‌وێ حکومه‌تی‬ ‫ناوه‌ند له‌و هیزه‌ی ئێستای زیاتر هه‌بێت ‪ ،‬چونکه‌ به‌هێزبوونه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫حکومه‌ته‌ ئه‌گه‌ری زیندو بوونه‌وه‌ی ئه‌زموون ‌ه تاڵه‌کانی تێدا ده‌بینێ ک ‌ه‬ ‫ل ‌ه گه‌ڵ حکومه‌ته‌کانی پێشووی عێراق هه‌یبوو‪ .‬بوونی درێژخایه‌نی‬ ‫ئه‌مریکاش له‌ عێراقدا ‪ ،‬به‌ ڕای سه‌رانی کورد ‪ ،‬پارسه‌نگه‌ و ناهێڵێ‬ ‫حکومه‌تی ناوه‌ند جارێکیتر زاڵ ببێته‌و ‌ه و ببێته‌وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ له‌سه‌ر کورد‪.‬‬ ‫‪ .3‬له‌سه‌ر ئاستی گه‌لی عێراقیشه‌و ‌ه ‪ ،‬من وای بۆ ده‌چم که‌ ترسێکی‬ ‫ت و ‪ ،‬قه‌ناعه‌تی وایه‌ تا ئه‌مریکا له‌ناو‬ ‫زۆری له‌و ڕیکه‌وتننامه‌یه‌ هه‌بێ ‌‬ ‫عیراقدا بوونی هه‌بێت عێراق نابێته‌ خاوه‌نی سه‌روه‌ری خۆی و هه‌ر‬ ‫وا به‌ ئیفلیجی ده‌مینیته‌وه‌‪ .‬سه‌رچاوه‌ی ئه‌و مه‌ترسییه‌ش له‌ ئه‌زموون ‌ه‬ ‫تاڵه‌کانییه‌و ‌ه هاتوو ‌ه ل ‌ه گه‌ڵ به‌ریتانیا ک ‌ه له‌ سااڵنی بیست و سییه‌کانی‬ ‫سه‌ده‌ی ڕابوردوودا بوونی ڕاسته‌وخۆی وه‌ک داگیرکه‌ر له‌ عێراقدا‬ ‫هه‌بوو و ‪ ،‬تا ناچار نه‌کرا سه‌روه‌ری نه‌گێرایه‌وه‌ بۆ عێراق و گه‌له‌که‌ی‪.‬‬ ‫من ب ‌ه مافی گه‌لی عێراقی ده‌زانم (به‌ میلله‌تی کوردیشه‌وه‌) که‌ متمانه‌ی‬ ‫به‌و ڕێکه‌وتننامه‌یه‌ نه‌بێت و ‪ ،‬ترسی له‌ پاکێتی (نه‌زاهه‌ت) ئه‌مریکا‬ ‫هه‌بێت ‪ ،‬چونکه‌ جگه‌ له‌ ئه‌زموونه‌ تاڵه‌ کۆنه‌کانی له‌ گه‌ڵ ئینگلیزدا ‪،‬‬ ‫ئه‌مڕۆ واقیعێکی تر ل ‌ه ڕۆژهه‌اڵتی ناوه‌ڕاست ده‌بینین‪ .‬ل ‌ه پرۆسه‌ی‬ ‫ئاشتی نێوان ئیسرائیل و فه‌له‌ستینییه‌کاندا ئه‌مریکا الیه‌نی سێیه‌م و‬ ‫ناوبژیوان ‌ه ‪ ،‬به‌اڵم بێالیه‌ن نییه‌‪ .‬له‌م ڕێکه‌وتننامه‌ی ک ‌ه ئه‌مریکا به‌نیاز ‌ه‬ ‫ل ‌ه گه‌ڵ عێراقدا مۆری بکات ‪ ،‬خۆی الیه‌نێکه‌ لێی و ‪ ،‬چاو تێبڕینی ل ‌ه‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆی عێراق به‌ الوازی و پاشکۆیی ده‌هێڵێته‌وه‌‌‪.‬‬ ‫پێگه‌ی کوردیش له‌و ڕێکه‌وتننامایه‌دا دیار نییه‌‪ .‬نه‌ ده‌بێته‌ خاوه‌نی ماف ‌ه‬ ‫نه‌ته‌وایه‌تییه‌کانی خۆی و ‪ ،‬نه‌ ده‌بێته‌ خاوه‌نی هه‌رێمێکی فیدرال و ‪ ،‬ن ‌ه‬ ‫ئه‌مریکاش ده‌بێته‌ پشتی و پارێزگاری لێبکات ‪ ،‬چونک ‌ه عێراق له‌ باکوره‌و ‌ه‬ ‫تا باشور و ‪ ،‬ل ‌ه ڕۆژهه‌اڵته‌و ‌ه تا ڕۆژئاوا ل ‌ه بن ڕکێفی ئه‌مریکادا ده‌بێت‪.‬‬ ‫نه‌ کورد و نه‌ عه‌ره‌ب له‌ ماوه‌ی ئه‌و ڕێکه‌وتننامه‌یه‌دا خاوه‌نی خۆیان‬ ‫نابن و ‪ ،‬کوردیش ته‌نها ل ‌ه چوارچێوه‌ی عێراق و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی‬ ‫عێراقدا پارێزگاری لێده‌کرێ و ‪ ،‬تایبه‌تمه‌ندێتی ڕه‌چاو ناکرێت‪ .‬تورکیا‬ ‫هاوپه‌یمانی ناتۆی ئه‌مریکایه‌ و ‪ ،‬هه‌میشه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک ‌ه له‌سه‌ر هه‌رێمی‬ ‫کوردستانی عێراق و ‪ ،‬ئێرانیش ده‌بیت ‌ه هاوپه‌یمانی حکومه‌تی ناوه‌ندی‬ ‫عێراق و هه‌وڵ ده‌دات تا ئه‌و حکومه‌ته‌ له‌ده‌ست شیعه‌دا بیت به‌هێزی‬ ‫بکات‪ .‬ئێرانیش ڕێگا نادات هه‌رێمی کوردستانی عێراق هێند ‌ه به‌هێز‬ ‫بێت که‌ هه‌ڕه‌شه‌ بێت بۆ سه‌ر حکومه‌تی ناوه‌ندی عێراق‪ .‬کورد ل ‌ه‬ ‫به‌رامبه‌ر ئه‌‌مریکاش هێج به‌رژه‌وه‌ندییه‌کی وای نییه‌ موساوه‌مه‌ی له‌سه‌ر‬ ‫بکات و ‪ ،‬وه‌ک که‌وی ڕاو له‌ قه‌فه‌سێکدا له‌به‌رده‌م ئه‌مریکادا داینێ‪.‬‬

‫خالد ڕه‌نجده‌ر‬

rega no1  

‫لە‬ ‫ساڵ‬ 17 ‫دوای‬ ‫هێشتا‬ ‫كاركردن‬ ‫لە‬ ‫هەڕەشە‬ ‫مین‬ ‫ئەكات‬ ‫كوردستان‬ 16 ‫ل‬ ‌‫ته‌رازووی‌عێراق‌له‌ڕێکه‌وتننامه‌که‌یدا‌له‌گه‌ڵ‌ئه‌مری...