Page 1

nr.

1

dĂŠ onafhankelijke duikvereniging voor de Randstad

DE KENTERING

clubblad van duikvereniging AQUALIS

11e jaargang, Juni 2014


Van de redactie Het heeft even op zich laten wachten maar daar is hij dan eindelijk. Na de jubileum uitgave die vanwege het 10-jarig bestaan van onze vereniging alleen digitaal is verschenen nu, zoals u natuurlijk van ons gewend bent, weer een geheel in kleur gedrukt en extra dik exemplaar.

Tijdens de redactievergadering op 22 januari waren er al enkele stukken binnen en na wat creatief brainstormen kwamen daar nog vele ideeën bij. We hadden dus weer een volle checklist en ieder redactielid had weer een hoop werk te doen. Naarmate de maanden volgden kwamen er steeds meer artikelen en foto’s binnen. En tussen andere bedrijven door kreeg de Kentering digitaal al steeds meer vorm. Ook het tijdens het uitstel van de publicatiedatum hebben we niet stil gezeten en hierdoor kon bijvoorbeeld ook het verslag van de kick-off van het duikseizoen er nog aan worden toegevoegd. Maar er is nog meer gebeurd. Het interim bestuur, die onze vereniging de afgelopen maanden draaiende heeft gehouden, heeft eindelijk plaats kunnen maken voor nieuwe bestuursleden. Hierdoor heeft de duikvereniging Aqualis en daarmee ook de Kentering weer een toekomst. Een bedankje voor zowel de interim als de nieuwe bestuursleden is hier dan ook wel op zijn plaats. De verdere ins en outs hierover kun je lezen in het stuk van onze scheidend interim voorzitter. Daarin is ook te lezen dat dit de laatste Kentering zal zijn die van mijn hand is.

Na 3 jaar met veel plezier dit mooie blad te hebben gemaakt heb ik besloten mijn hoofdredacteurschap over te dragen en uit de redactie te stappen. Natuurlijk blijf ik nog wel stukken schrijven voor de Kentering en zorg ik voor een goede begeleiding tijdens het maken van de volgende editie. Maar dan zal het stokje in handen zijn van mijn opvolg(st)er. Wie dat is kunt u in de volgende Kentering lezen. Voor nu wens ik jullie heel veel leesplezier en wil ik iedereen bedanken voor de mooie foto’s en teksten die ik de afgelopen jaren heb mogen plaatsen in de Kentering. Ook dank voor de leuke reacties die na de publicatie altijd volgden. Maar de meeste dank gaat uit naar de redactieleden. Zonder hen was het mij niet gelukt om een blad van deze hoge kwaliteit uit te brengen. Sandra Overkleeft

Kijk ook eens op: www.aqualisrotterdam.nl Van de redactie - De Kentering

1


INHOUD 1 Van de redactie

Sandra Overkleeft 4 Van de interim voorzitter Einde en nieuw begin

5 Jarige Aqualisten Happy Birthday

6 Mexico Expeditie

Patrick van den Berg

24 Nettentraining Tita van der Kraan 26 Kerstbrunch Cor van Veghel

28 Nieuwjaarsreceptie Karin Cox

32 Persluchttraining

38

35 Puzzeltijd Visherkenningsquiz 38 Na 5 jaar terug op Bali

56 Bardienst/persluchttraining Tita & Dick van der Kraan 59 Cartoon time

84 Aqualis clubvakantie

63 Bonaire

90 Wrakken

66 Bonaire

96 Duikstek uitgelicht Den Osse Haven 98 Duikseizoen 2014 Kick-off Aqualis evenement 100 Chili & Scones Karin Cox

Patrick Verhagen

Dick en Tita van der Kraan

46 Duik van je leven Ron Radijs

Restaurant at Sea Hans Schram

49 BBQ-recepten van Jur Lamskoteletjes

Ingrid van Veghel

50 Rugby

77 Medisch

Thomas Düber

Onderkoeling

53 Time management Gelezen in Luckies 54 Een ervaring rijker Rik Sala

79 Puzzeltijd

Antwoord visherkenningsquiz

Foto genomen door: Thomas en Thecla Düber tijdens de Kick-off

zie pagina: 98

De Kentering - Inhoud

88 Duikbril 2.0

André Seesink Salem Express

80 Maritieme indoor training Aqualis evenement

Coverfoto:

2

Egypte

28


Colofon Bestuur Cor Gunther, voorzitter Laurens da Costa, secretaris Eric de Bloeme, penningmeester Clubhuis Anthonetta Kuylstraat 98 3066 GS Rotterdam Postadres / Ledenadministratie Duikvereniging Aqualis Prinses Beatrixlaan 2 3121 JN Schiedam

66

Zwembadtraining Groenoord Prinses Beatrixlaan 2 3121 JN Schiedam Vrijdagavond vanaf 20:00 uur tot 21:00 uur Bankgegevens IBAN: NL53INGB0004261440 Evenementencommissie Patrick Verhagen Zwembad Vacature Clubhuis Piet Vierhout

80 98

Duikzaken Laurens da Costa Internet Service4Hosting.nl RenĂŠ Overkleeft Redactie Sandra Overkleeft Ingrid van Veghel Tita van der Kraan Cor van Veghel AndrĂŠ Seesink Guido Witmond Vormgeving Sandra Overkleeft Website: www.aqualisrotterdam.nl E-mail: info@aqualisrotterdam.nl

Inhoud - De Kentering

3


Van de scheidend

interimvoorzitter Beste AQUALIS makkers, Wat gaat de tijd toch snel. Het is alweer Juni als deze uitgave van de Kentering voor jullie ligt. Het jaar begon geweldig met een fantastisch goed georganiseerde en door de aanwezige leden ontvangen nieuwjaarsreceptie met fantastisch lekker eten gemaakt door Karin. Dit was een prima start van het nieuw jaar en een goed voorbeeld van dit nieuwe vuur. In april hebben we een geweldige 2014 AQUALIS Kick-Off, gehad en in mei de zeer inspirerende lezing van Brendan Oonk van stichting Anemoon en de avond/nachtduik vanaf de Theo. En nu zijn we druk aan het genieten van het jaarlijkse Zeelandweekend, ook weer gelardeerd met de aanwezigheid van de stichting Anemoon. Heerlijke evenementen Er is veel gebeurd de afgelopen periode sinds 30 september, toen het huidige interim bestuur het stokje overnam van het vorige bestuur, een periode vol tegenstrijdigheden. Een periode waarin het interim bestuur geconfronteerd werd met het zien teruglopen van het ledenaantal en een onvoldoende goed inzicht in de cijfers. Dit is ondertussen achter ons en de zaken lijken weer onder controle.

4

Einde en nieuw begin: Aan alles komt een eind. Geen dramatische boodschap, maar na vanaf de oprichting van AQUALIS met tussenperioden actief te zijn geweest in het bestuur is nu mijn bestuursbetrokkenheid definitief ten einde. In september jongstleden namen Marcel Buytendijk en ik de interim functies van secretaris en voorzitter over om samen met Eric de Bloeme als kersverse penningmeester op zoek te gaan naar een echt nieuw bestuur. Tijdens de ALV van 11 december hebben we nog een extra periode van 6 maanden gevraagd en gekregen, en nu is het ons gelukt om een nieuw bestuur te vinden. Daar zijn wij heel blij mee. Wij wensen Cor Gunther als voorzitter, Eric de Bloeme als penningmeester en Laurens da Costa als secretaris heel veel inspiratie, dynamiek en succes. De klus die voor hen ligt om de club weer te laten groeien, clubduiken en de clubactiviteiten weer druk bezocht te krijgen is een serieuze uitdaging. Ook wil ik via deze weg nog een speciaal dankwoord uiten naar Sandra Overkleeft, die na 3 jaar het hoofdredacteurschap met bijzonder veel passie en creativiteit te hebben uitgevoerd het stokje heeft overgedragen. In de periode dat Sandra de Kentering onder haar hoede heeft gehad heeft

De Kentering - Van de scheidend interimvoorzitter

ons fantastische clubblad een waanzinnige metamorfose meegemaakt en lees ik dit met veel plezier en trots. Het is oprecht een van de mooie uithangborden van onze club waar we meer dan trots op mogen zijn. Het is mij dan ook pas tijdens de laatste breed bestuursvergadering duidelijk geworden hoeveel uren werk er in een Kentering zit; dat is dus gewoon meer dan een volle werkweek. Daar mogen we best wel eens bij stil staan! Sandra, nogmaals dank voor je geweldige klus die je hebt verricht. Het jaar is al halverwege, maar ik hoop dat iedereen een bijzonder inspirerend, gezond en vooral actief duikjaar 2014 gaat beleven. Ik hoop jullie allemaal snel in grote getalen aan de waterkant bij een duik of een van de evenementen te mogen zien. Tot gauw. Jur


Jarige AQUALISTEN Januari

Juni

11 12 25 29

14 15 19 22 24 25

Pauline Berkhuijsen Hans Schram Casper Markesteijn Rob Rinnooi

Februari 19 23 24

Glenn Crielaard Jan Visser Hugo Kriek

Maart 1 11 11 14 20 21 22 22 23 31

Richard Zwaan Thecla Duber Alex Begeman Ron van Walsem Dick Hoogland Jurjen Balkema Frits van der Meer Roel Barelds Cor Gunther Guido Witmond

Oktober Jorgen Dekkers Hugo Groeneweg Gregor Heidinger Jacco van der Wulp Patrick van den Berg Joop Hoogeveen

Juli 12 25 25

Willem Biesheuvel Rien Dronk Richard Reijnierse

Augustus 2 12 14 15 17 17 22 26 29

Patrick Verhagen Rene Schuil Mark Spiegelaar Marcel Buijtendijk Sandra Overkleeft-Burger Tjeerd Venema Ron Radijs Tita van der Kraan Marian Hoogland

April 1 2 6 8 12 13 17 17 20 24 25

Fred Ouwerkerk Thomas Duber Rene Overkleeft Walter Verbruggen Ronald Boumans Ellie Seesink Wout Hoogendijk Pieter van Hartingsveldt Jan Leezer Joke Radijs-Salari Karin Cox

2 6 7 8 18 20 21 26

Gerda Rustveld Andre Seesink Dick van der Kraan Martin Tuinenburg Cor van Veghel Piet Vierhout Geordie Berger Bas Barelds

November 3 6 8 30

Jaap Ruigrok Alex Broekhuizen Eric de Bloeme Rik Sala

December 7 19 19 21 26 27 31

Anna Walkate Wim Oomkes Ineke van Beurden Rene Kuss Koert Heidergott Richard van der Giessen Marjo Oomkes

September 2 Martin Nihof 9 Joke den Ouden 23 Jeroen Bonsel 23 Leon Verhoeven 26 Michel Werkhoven 27 Ingrid van Veghel

Mei 12

Fabian Wijnands

Jarige Aqualisten - De Kentering

5


Bill Stone’s J2 expeditie 2013 Deel 2

In de vorige editie van De Kentering was in deel 1 van dit artikel te lezen hoe Aqualis lid Patrick van den Berg is beland bij Bill Stone’s grotduikexpeditie in J2, een grot die deel uitmaakt van het Cheve systeem: de grot met het grootste dieptepotentieel ter wereld. In dat artikel was ook te lezen welke voorbereidingen hiervoor nodig waren, de geschiedenis van de exploratie van dit grotsysteem, en de samenstelling ervan. Indien de lezer dat artikel nog niet gelezen heeft, is het raadzaam dit alsnog te doen voordat aan deel 2 wordt begonnen; hierdoor is de context vele malen duidelijker. Deel 1 van dit artikel eindigde met de reis naar de Mexicaanse jungle en uiteindelijk het voor het eerst betreden van de J2 grot; deel 2 zal daarom direct verder gaan bij de cliff hanger van het eerste deel!

De initiële afdaling blijft smal en is een meter of 60 diep met verschillende fracties. Hierna moet een stukje worden geklauterd en komen we aan bij de echte put, die een paar honderd meter doorgaat. Deze afdaling is een stuk ruimer en is degelijk geëquipeerd met helaas wel een paar paraplu’s. De afdaling vordert gestaag, maar na ongeveer 2,5 uur geeft de minst ervaren persoon aan dat hij toch wel weer omhoog wil. Dit bleek namelijk zijn eerste keer onder de grond te zijn! Hij was de camp medic en had wel voldoende ervaring met touwtechniek,

6

De Kentering - J2 Expeditie 2013 deel 2

De ingangszone van Cueva Cheve (foto: Kasia Biernacka)


maar was dus nog niet eerder onder de grond geweest. Het idee zo ver verwijderd te zijn van de grotingang begon toch parten te spelen in zijn hoofd! We keerden daarom weer om en een vijf uur later stonden we weer buiten. Na een klim van ruim een uur waren we weer terug in het basiskamp. De hoogte, de onbekendheid met de grot en omgeving, en de klim terug hadden er voor gezorgd dat we toch wel vermoeid waren. Onze eerste tocht in J2 hadden we echter zonder problemen afgerond, dus we waren klaar voor het grotere werk! ‘s Avonds genoten we onder het genot van kaas en Bacardi-cola van de zonsondergang op het oefenplatform in de oefenboom.

Ezels die eten, water, en overige voorraden naar het basiskamp hebben gebracht (foto: Matic Di Batista)

Onderweg van Chapulapa naar het basiskamp (foto: Matic Di Batista) Boerderij aan het begin van het pad tussen Chapulapa en het basiskamp (foto: Matic Di Batista)

Één van de vele regenachtige dagen in het basiskamp (foto: Matic Di Batista)

De volgende dag was een rustdag, en deze besloten we door te brengen door naar het dorp Chapulapa te hiken en daar wat tijd door te brengen in een klein zaaltje waar wat PC’s met gebrekkige Internettoegang stonden. In het dorpje zijn verder geen publieke telefoons te vinden en er is ook totaal geen mobiele dekking. Alle communicatie met de buitenwereld moet dus gebeuren middels deze paar PC’s. Na twee uur bergopwaarts lopen komen we vlak voor zonsondergang weer terug op het basiskamp.

Warm eten tijdens een koude avond in het basiskamp (foto: Matic Di Batista)

Ontspannen bij het kampvuur tijdens een zonnige dag (foto: Patrick v/a Berg)

Wachten in Cuicatlan op vervoer naar Chapulapa (foto: Patrick van den Berg)

J2 Expeditie 2013 deel 2 - De Kentering

7


De volgende dag gaat het gebeuren: onze eerste meerdaagse tocht in J2! We staan ‘s ochtends vroeg op. We gaan die dag met z’n vijven de grot in, inclusief push diver Phil Short. De toch naar de grot was voor mij weer zwaar; de hitte in mijn PVC pak en een sleepzak van 25 kilo maakte het er niet makkelijker op! Eenmaal in de grot gaat de afdaling snel; de eerste 400 meter ben je enkel bezig met passeren van fracties. Er lijkt geen einde aan te komen. Daarna volgen steeds meer korte putten met daartussen kruippassages met water en ook verschillende hors-crue stellingen. Deze geheel nieuwe omgeving en de zware sleepzakken maakten de tocht zwaar. Na vele uren zwoegen zien we eindelijk de hangmatten van het kamp opdoemen! Iedereen kreeg een glimlach op zijn gezicht, behalve de personen die hier al eerder waren geweest. Dit bleek namelijk de “Bivy” te zijn, op ongeveer de helft van de route naar onze bestemming van vandaag! Nadat wat gegeten te hebben gaan we dus weer verder. Deze laatste etappe blijkt nog een stuk zwaarder te zijn. Verschillende zeer krappe doorgangen en weer veel kruipwerk in het water. Deze grot is helaas nog niet zo uitgesleten als de Trou d’Haquin, dus de sleepzak blijft werkelijk waar overal achter haken. Als deze is losgemaakt gebeurt vervolgens hetzelfde met je trapkoord... Na vijf uur doorploeteren komen we eindelijk aan bij onze eindbestemming van vandaag, Camp 2A. De groentjes van J2 (waar ik er dus één van ben) zijn totaal uitgeput.

8

De Kentering - J2 Expeditie 2013 deel 2

Overzicht van Camp 2A (foto: Niklas Konstenius)

Dineren in Camp 3 (foto: Elliot Stahl)

Marcin Gala bezig met topograferen achter Sifon 4 (foto: Phil Short)


Één van de overheerlijke maaltijden onder de grond (foto: Patrick van den Berg)

Diner in Camp 2A (foto: Patrick van den Berg)

Phil Short bezig met een videodagboek in Camp 3 (foto: Elliot Stahl)

We kunnen ons niet meer normaal concentreren en werkelijk waar alles doet pijn. Gelukkig was er al iemand in Camp 2A aanwezig en hij heeft voor ons een heerlijk diner klaargemaakt. Geen hond zou daar ooit van hebben gegeten, maar voor ons was het op dat moment een feestmaal! Voordat aan het eten werd begonnen werden we eerst gesommeerd onze natte kleding uit te doen en droge kampkleren aan te trekken, om te voorkomen dat we zouden onderkoelen. Het diner werd hierna genuttigd uit de centrale (enige) pan met de vier beschikbare lepels voor de zes aanwezigen. Als ik één ding tijdens deze reis heb geleerd dan is dit het volgende: hygiëne wordt overgewaardeerd! Na dit maal, en nog wat koffie met brokken (de koffie wordt gezet in dezelfde pan als het eten, om de aanbaklaag ook los te weken), gaan we snel in de slaapzakken liggen (die al acht jaar in de grot liggen) om van onze welverdiende nachtrust te genieten. De volgende ochtend gaat enkel de fitste van de J2 groentjes verder, samen met Phil en een andere J2 veteraan. Ik en de minst ervaren persoon draaien ons nog een keer om in onze slaapzak en vertrekken pas later samen met de persoon die al in Camp 2A aanwezig was, met als einddoel de “Bivy”. Omdat we al erg moe waren en de terugweg zwaar is, is besloten de terugweg in twee etappes te doen. Na een aantal uur zwoegen komen we aan in de Bivy waar we rustig aan een prutje koken en verder uitrusten. Met het geluid van de rivier op de achtergrond vallen we ‘s avonds in slaap.

J2 Expeditie 2013 deel 2 - De Kentering

9


De volgende dag staan we weer op tijd op en beginnen aan de lange tocht omhoog. Na een aantal uur kruipen en vele uren in kikkeren ruiken we eindelijk de buitenlucht! Met een laatste krachtinspanning wurmen we ons en onze sleepzakken door de ingangsspleet en zijn we weer buiten! Na wat uitgerust te hebben aanvaarden we de terugtocht naar het basiskamp. Dit is een uur lang bergopwaarts lopen over een smal modderig pad; iets waar niemand op dat moment zin in heeft. De gedachte aan een heerlijke warme maaltijd zorgt er echter voor dat we de pas erin houden en uiteindelijk doemt het basiskamp voor ons op. Na ons omgekleed te hebben genieten we samen met de andere aanwezige expeditieleden van een overheerlijke maaltijd en verwerken we de indrukken van de afgelopen twee dagen: mijn allereerste overnachting onder de grond, en wel in J2!

Drogende kleding in de rook van het kampvuur (foto: Matic Di Batista)

De volgende dag was een dag van ontspanning: lekker uitslapen en luieren met een boekje. Het was die dag erg rustig in het basiskamp; de filmploeg was elders bezig met opnames en een aantal mensen waren ook voor wat vertier vertrokken naar de stad. ‘s Middags kregen we bezoek van een expeditielid van de Huautla expeditie die tegelijkertijd plaatsvond en georganiseerd was door de leden van de Britse Cave Dive Group (CDG). Rond middernacht kwamen onze drie mede-grotters totaal uitgeput terug uit J2. Ik en de andere J2 junior waren speciaal opgebleven om ze te ontvangen met een warme maaltijd, thee en een warm kampvuur. Ze hadden verwacht terug te komen in een stil kamp met enkel slapende mensen en koude etensresten, dus dit was een zeer aangename verrassing voor ze!

Één van de vele afdalingen naast een waterval (foto: Elliot Stahl)

10

De Kentering - J2 Expeditie 2013 deel 2

De voorraad en electronicatent in het basiskamp (foto: Patrick van den Berg)


Voedsel en ander materiaal klaar om ingepakt te worden voor transport onder de grond (foto: Matic Di Batista)

De weg vanaf het basiskamp terug naar de beschaving (foto: Patrick v/d Berg)

De volgende drie dagen waren bijzonder deprimerend: koud en alleen maar regen. De eerste dag heb ik doorgebracht met het prepareren van voedsel voor de volgende trip onder de grond, en het hiermee vullen van nalgene flessen. Voor de ochtenden was er “breakfast mix”, voor de avonden “dinner mix”, en voor tussendoor waren energierepen beschikbaar. De mixen bestonden uit verschillende soorten gedehydrateerd voedsel in poeder- of schilfervorm, samengesteld uit datgene wat er op dat moment beschikbaar was. Dit alles moest zo compact mogelijk worden ingepakt (aangestampt!) in de uitermate robuuste nalgene flessen.

Ook met nat hout moet vuur worden gemaakt (foto: Patrick van den Berg)

Één van de vele bezoekers in het basiskamp (foto: Patrick van den Berg)

Typisch aangezicht van het basiskamp tijdens een druilerige dag (foto: P. v/d Berg)

De tweede dag ben ik met een andere speleoloog afgedaald naar het lokale dorp waar men beschikte over een klein internetlokaaltje. Het thuisfront moest immers ook op de hoogte gehouden worden! Na een paar uur ploeterend over modderige paadjes kwamen we ‘s avonds drijfnat weer aan in het basiskamp. Na het eten bereidden wij ons geestelijk voor op het slapen in onze inmiddels erg vochtige slaapzakken. Hoewel dit geen leuk vooruitzicht was, wilde iedereen toch zo snel mogelijk gaan slapen zodat ook deze miserabele dag snel over zou zijn. Helaas liep het die avond anders. Twee speleologen zouden die avond namelijk de grot verlaten, maar ze hadden tegen de afspraken in helemaal geen contact opgenomen vanuit de Bivy om hun status door te geven. Ook mensen die de grot waren ingegaan en inmiddels bij de Bivy waren aangekomen, waren de speleologen niet tegengekomen. In het basiskamp was men dan ook al redelijk ongerust. Het vermoeden bestond dat door de hevige regenval de lage buikschuifgang (door het water heen) tussen de Bivy en Camp 2A onder water was komen te staan, zodat

J2 Expeditie 2013 deel 2 - De Kentering

11


de speleologen hierachter vast zaten. Het team dat de grot was ingegaan besloot daarom te proberen zelf Camp 2A te bereiken om te zien of de buikschuifgang nog steeds open zou zijn en of ze de andere speleologen zouden tegenkomen. Eindelijk kregen we bericht uit Camp 2A: de “vermiste” speleologen hadden de hele dag en avond geslapen! Ze besloten daarom pas een dag later de grot te verlaten. Opgelucht vertrok iedereen in het basiskamp richting hun klamme tot natte (afhankelijk van de positionering van de tent) slaapzak. De volgende dag was wederom deprimerend. De “vermiste” speleologen keerden terug in het kamp en er werden wat klusjes gedaan om de dag door te brengen. Ook bereidde ik me voor op de volgende dag: we zouden J2 weer betreden voor een bevoorrading van Camp 2A en Camp 3! Toen ik de volgende dag wakker werd was er stralende zon en een strak blauwe lucht te zien. Iedereen voelde zich meteen weer een stuk beter. Vanwege het mooie weer besloten we onze bevoorradingstocht een dag uit te stellen. De zon deed wonderen voor het moraal van iedereen. Overal blije gezichten, blote voeten en bovenlichamen, en geïmproviseerde waslijnen kris-kras door het kamp heen om ieders natte kleren en slaapzakken te drogen. Kleren werden gewassen en de keuken werd opgeruimd. Die dag werd ook besloten dat er nog twee pushes zouden plaatsvinden door de push divers, en dat ik de bevoorradingsduiken zou maken door Sump 2 heen. Yes! Dat was waar ik voor gekomen was!

12

‘s Ochtends vertrok ik met twee andere andere speleologen voor onze bevoorradingstocht. Na een aantal uur kwamen we aan bij de Bivy, waar we een gedeelte van de voorraad achter lieten. We aten en dronken wat en gingen vervolgens weer verder naar Camp 2A. Daar kwamen we er achter dat twee (oude) nalgene flessen opengebarsten waren. In totaal 6 liter voedsel was onbruikbaar geworden. Doodzonde van de energie die het had gekost om die flessen helemaal in Camp 2A te krijgen! Omdat iedereen goed moe was besloten we, na het eten van de vertrouwde Dinner Mix, om er een vroeg avondje van te maken. Ik werd wakker en kon maar moeilijk op gang komen. Na met zijn allen, zoals inmiddels gebruikelijk, twee keer ontbeten te hebben moesten we er toch echt weer aan geloven en trokken onze drijfnatte, koude en stinkende onderkleding weer aan. Onze overpakken lieten we achter in Camp 2A, omdat de route naar Camp 3 hoegenaamd droog is, en het bovendien een stuk warmer. We maakten een herverdeling in onze sleepzakken van de mee te nemen voorraad nalgene flessen,

De Kentering - J2 Expeditie 2013 deel 2

en vertrokken richting Camp 3. Voor mij was dit geheel nieuw terrein! Het eerste gedeelte van de tocht bestond hoofdzakelijk uit hoge en brede gangen die vol lagen met heuvels van puin. Het merendeel van dit puin was instabiel, dus noest je goed oppassen waar je liep. Bij het afdalen en beklimmen van de puinheuvels kwam altijd heel veel puin los, dus was het belangrijk om afstand van elkaar te houden en zigzaggend af te dalen, om niet onder de eigen “lawine” terecht te komen. Halverwege de tocht moeste we de sportieve blokkenstort “Donde Homek” passeren. Dit kan gezien worden als één lange zeer smalle kruipgang van ongeveer 20 meter lengte, waarbij het noodzakelijk was om de sleepzakken door te geven en je jezelf daarbij in onmogelijke bochten moest wringen om de zakken door te kunnen geven naar de volgende persoon. Aangezien deze passage relatief gezien nog maar heel weinig bezoek had gehad, was dit nog maar weinig gepolijst. Dit zorgde ervoor dat het leek, afgaande op mijn onderpak, dat ik met een tijger had liggen worstelen!

Droogblijven tussen Donde Homek en Camp 3 (foto: Elliot Stahl)


Na Donde Homek volgden eerst nog verschillende modderige passages, totdat we in het -voor mij- mooiste gedeelte aankwamen: veelal zwart kalksteen waarin zich kraakheldere waterpoelen bevonden, en snelle waterpassages die wijdbeens gepasseerd moesten worden. Bij het zien van die prachtige waterpoelen wilde ik niets anders dan duiken! We moesten echter doorlopen en na in totaal 6,5 uur arriveerden we moe maar voldaan bij Camp 3. Inmiddels hadden we erge honger dus wilden we direct aan ons avondeten beginnen. Toen kwamen we echter tot een onaangename ontdekking: de geïmproviseerde keuken was werkelijk waar smerig! Overal groeide een dikke laag schimmel; niet enkel op de rotsen van het kookgedeelte, maar ook op de pannen en het bestek! Voordat we dus konden beginnen met koken moesten we eerst proberen alles weer schoon te krijgen met

“Borehole” tussen Camp 2A en Donde Homek (foto: Elliot Stahl)

“Borehole” tussen Camp 2A en Donde Homek (foto: Elliot Stahl)

Kruipwerk tussen de Bivvy en Camp 2A (foto: Elliot Stahl)

Één van de vele poelen tussen de Bivvy en Camp 2A (foto: Elliot Stahl)

J2 Expeditie 2013 deel 2 - De Kentering

13


Étroitures tussen de Bivvy en Camp 2A (foto: Elliot Stahl)

de zeer beperkte middelen die we daarvoor beschikbaar hadden. Uiteindelijk hebben we met wat handreiniger van het toilet en het weinige toiletpapier dat we konden missen, alles zo goed mogelijk schoon gemaakt. Op hoop van zegen hebben we toen weer de gebruikelijke Dinner Mix klaargemaakt, en gelukkig is niemand ziek geworden! De volgende dag sliepen we lekker uit en pas in de loop van de middag vertrokken we terug naar Camp 2A. Ditmaal hadden we echter bijna lege sleepzakken bij ons; enkel afval moest meegenomen worden terug naar buiten. Dit maakte de tocht heel wat gemakkelijker en sneller! Na een goede nachtrust in Camp 2A stonden we op tijd op voor de lange tocht terug naar het basiskamp. De versmallingen en kruipgangen tussen Camp 2A en de Bivy waren zoals verwacht een stuk sneller te bereizen met onze bijna lege sleepzakken.

14

Klimwerk tussen de Bivvy en Camp 2A (foto: Elliot Stahl)

Vlak voordat we aankwamen bij de Bivy kwamen we push diver Phil Short tegen, samen met een andere speleoloog. Blij dat we weer wat mensen tegenkwamen maakten we even een praatje. Zij vertelden ons dat de plannen weer waren gewijzigd; Phil en Marcin Gala zouden 30 dagen lang onder de grond blijven voor één lange push achter Sifon 4. Een week later zou Bill Stone zich bij hen voegen met de laatste rebreather. Dit zou betekenen dat eventuele bevoorrading achter Sifon 4 gedaan zou moeten worden met Open Circuit (OC) duikapparatuur. Niet alleen waren onder de aanwezige speleologen meerdere duikers aanwezig die op OC konden duiken, ook bevond zich achter Sifon 4 nog een redelijke voorraad voedsel, en zou Bill Stone zelf ook nog het nodige transporteren. Dit betekende voor mij dat de kans dat ikzelf nog een bevoorradingsduik zou maken, opeens een stuk kleiner was geworden!

De Kentering - J2 Expeditie 2013 deel 2

Toch wel enigszins teleurgesteld zette ik de tocht naar de uitgang voort. Na bij de Bivy wat gedronken te hebben gingen we verder, waarna we een groep Polen tegenkwamen. Naast bevoorrading zouden zij een paar dagen onder de grond blijven om een uitgebreide fotoserie te maken. Hierna volgde vele honderden meters aan kikkeren en rond 8 uur ‘s avonds stonden we eindelijk weer buiten! Nog een uurtje door de jungle, en eindelijk was daar het basiskamp waar we onze buik vol aten met voedsel waar daadwerkelijk op gekauwd moest worden voordat je het kon doorslikken!

Opwarmen rond het eten in het basiskamp (foto: Patrick van den Berg


De volgende dag besloot ik mee te gaan naar Oaxaca. Een groep speleologen ging daar heen om lekker te ontspannen, eten, drinken, cultuur opsnuiven, en niet te vergeten: douchen! Na drie dagen was het weer tijd om terug te keren naar het kamp, en namen wij afscheid van het hotel met één ster, maar voor ons had het als vijf gevoeld! Helaas was het tijdens de weg terug weer gaan regenen en kwamen we in het donker en doorweekt tot op het bod weer aan op het basiskamp, dat bijna volledig verlaten was. Na me omgekleed te hebben at ik wat, en luisterden we om 21:00 uur gezamenlijk naar de grotradio. Hieruit bleek dat alles volgens plan ging, maar dat er wel een bijna-fataal ongeluk was geweest: een rotsblok ter grootte van een magnetron was afgebroken boven een put, en had Phil Short bijna geraakt. Gelukkig was hij met de schrik vrijgekomen!

De regen was de volgende dag helaas niet afgelopen. Iedereen had het koud en er hing een bedompte sfeer in het kamp. Ik bracht de dag door met het repareren van mijn onderpak, de voorbereiding voor mijn volgende tocht onder de grond, en met houthakken voor het kampvuur. De dag erop was het gelukkig weer droog! Iedereen was direct weer vrolijk en actief. Overal hingen gewassen kleren te drogen en de keuken werd weer goed schoongemaakt. Bij het opruimen van zijn tent kwam één van de speleologen nog een leuke verrassing tegen: een tarantula was een sprinkhaan aan het verorberen! Na deze vakkundig in een plastic bak gevangen te hebben werd de vangst aan de overige aanwezigen getoond. Iedereen stond op veilige afstand gefascineerd naar het beest te kijken, behalve het zesjarige dochtertje van expeditieleider Marcin. Zij greep de spin direct en begon er

leuk mee te spelen. Toen zij na 10 minuten nog steeds niet was gebeten durfde de rest van de omstanders het beest ook aan te raken. Het motto bij speleologie is immers: veiligheid eerst! :-)

Best leuk, zo’n tarantula! (foto: Patrick van den Berg)

Ratelslang onderweg naar het “death karst” (foto: Patrick van den Berg)

Met twaalf (!) personen en bagage op het dak van de bergtaxi (foto: Patrick van den Berg)

Kleding (en slaapzakken!) drogen tijdens één van de zonnige dagen (foto: Patrick van den Berg)

Geïmproviseerde tent vlak voor de ingang van Last Bash, inclusief grotradio (foto: Patrick van den Berg)

Onderweg naar het “death karst” (foto: Patrick van den Berg)

J2 Expeditie 2013 deel 2 - De Kentering

15


Samen met een ander expeditielid vertrok ik de volgende dag naar de Aguacate vallei om daar op zoek te gaan naar nieuwe ingangen in het Cheve systeem. Gewapend met voedsel en drinken voor een dag, een GPS en de onontbeerlijke machete baanden wij onze weg door de jungle heen via een geïmproviseerd pad richting de vallei. Gelukkig was het een zonnige dag en het was werkelijk een prachtige tocht. Het is belangrijk dat de Aguacate vallei goed in kaart wordt gebracht, want het is waarschijnlijk dat grotten in deze vallei aansluiten op het Cheve systeem, waardoor exploratie van het systeem wellicht vergemakkelijkt kan worden. In de vallei vonden we verschillende grotopeningen, maar de meeste waren al eerder ontdekt, en allemaal lagen ze vol met puin. Vandaag dus geen interessante vondsten! Aan het begin van de avond kwamen we weer terug in het basiskamp, waar we weer bezoek hadden van wat Huautla expeditieleden, waaronder organisator Chris Jewell. Het werd een erg gezellige avond rond het kampvuur met gitaarmuziek en de nodige onbegrijpelijke Poolse en Russische liedjes.

tot onze beschikking die continu in gebruik waren en regelmatig van eigenaar wisselden: iedereen kreeg namelijk al snel last van blaren op de handen! Na vele uren ploeteren kwamen we eindelijk aan op het plateau. We hebben in de kortte tijd die ons nog restte echter niets gevonden wat op een grot leek. Er was nu in ieder geval wel een begaanbaar en gemarkeerd pad, wat het plateau voor toekomstige groepen beter toegankelijk zou maken. Vlak voor het donker waren we weer terug in het basiskamp. Na een goede nachtrust waren de meeste mensen op tijd wakker om op tijd bij de grotradio te zijn. Om 9:00 uur meldde Phil Short zich met nieuws over hun exploratie van de vorige dag en nacht. Bij de laatste exploratie achter Sifon 4 stuitte hij op een put die geëquipeerd moest worden om door te kunnen gaan.

Naast de Aguacate vallei bestond ook het vermoeden dat zich wellicht nog grotopeningen bevonden op het dead karst plateau, een aantal kilometer van het basiskamp vandaan. Ik besloot de volgende dag met een groep Polen mee te gaan voor de verkenning van dit gebied. In tegenstelling tot de Aguacate vallei, bestond er nog geen pad naar het plateau toe. De route was echter dichtbegroeid, zodat het creëren van een pad heel veel tijd kostte. We hadden vier machetes

16

De Kentering - J2 Expeditie 2013 deel 2

Ditmaal hadden hij en Marcin materiaal bij zich om de put over te kunnen steken, en om er in af te dalen. Eerst werd de put overgestoken, maar al vrij snel liep dit dood met een massieve kalkafzetting tot aan het plafond van de gang. De enige overgebleven mogelijkheid was nu het water te volgen de put in. Na de put geëquipeerd te hebben werd ongeveer 12 meter afgedaald, waarna ze weer in een horizontale passage terecht kwamen. Na een paar honderd meter en een paar erg krappe versmallingen, liep de gang helaas dood op een solide blokkenstort. Gezien de afgelegen locatie van de de blokkenstort was graven geen optie. Dit nieuws kwam er in feite op neer dat de exploratie van J2 ten einde was gekomen! Uiteraard was dit voor iedereen een grote teleurstelling. Niet alleen voor alle aanwezige speleologen, maar ook voor de aanwezige producenten van Discovery Channel!

Resten van onderkleding na het kruipen door de Donde Homek etroitures (foto: Patrick van den Berg)

Expeditieleider Marcin Gala bezig met de planning (foto: Kasia Biernacka)


Donde Homek en Camp 2A verslepen. Dit zou voor mij de enige kans zijn om Sump 2 nog te zien, het water waar ik eigenlijk in had willen duiken! Eindelijk was mijn tijd ook weer gekomen om af te dalen in J2. Het was een lange dag grotten naar Camp 3, maar inmiddels kende ik de route een stuk beter, wat alles een stuk makkelijker en sneller maakte. Toen we ‘s avonds in Camp 3 aankwamen troffen we daar ook het team aan dat FRWL verder ging exploreren. Aangezien FRWL zich tussen Camp 3 en Sifon 2 bevindt, bivakkeren zij net zoals wij in Camp 3.

Selectie van apparatuur in de electronicatent (foto: Kasia Biernacka)

Vullen van Nalgene flessen met breakfast en dinner mix (foto: Kasia Biernacka)

Na het ontvangen van dit teleurstellende bericht moest worden besloten hoe nu verder te gaan. Besloten werd dat vanaf nu iedereen zou worden ingezet voor het desequiperen van J2. Niet alleen al het duikmateriaal moest de grot verlaten, maar ook al het materiaal dat zich had opgestapeld in de verschillende kampementen. Slechts een klein team zou nog een laatste potentiële doorgang doorzoeken: From Russia With Love (FRWL). Tijdens een vorige exploratie was deze doorgang gevonden, maar slechts één persoon was het destijds gelukt om een route te vinden door de zeer complexe blokkenstort, die bovendien zeer sportief was en vol met scherpe randen. Achter de blokkenstort kwam deze persoon aan de onderkant van een put terecht. Het vermoeden bestond dat aan de bovenkant van deze put zich een doorlopende gang zou bevinden: de laatste strohalm van de expeditie!

Het team dat deze gang zou gaan exploreren moest eerst weer een doorgang zien te vinden door de blokkenstort (deze was nog niet in kaart gebracht) en vervolgens middels bolt climbing de bovenkant van de put proberen te bereiken. Onderwijl hadden de producenten zich terug getrokken in hun productietent; zij moesten gaan verzinnen hoe zij hun film toch nog tot een goed einde zouden kunnen brengen! ‘s Avonds werd het team van speleologen versterkt door twee Slovenen. Nu bekend was dagt we heel veel naar buiten zouden moeten slepen, werd hun aanwezigheid bijzonder gewaardeerd! De volgende dag vertrekt het team dat FRWL gaat exploreren. Ik zou samen met Bill Stone en de twee Slovenen een dag later vertrekken om sleepzakken vanaf Sump 2 via Camp 3 naar Donde Homek te slepen. Een ander team zou de zakken vervolgens tussen

Omdat iedereen erg moe was stonden we allemaal pas laat op. Dit was ook helemaal geen probleem omdat de duikers pas rond 16:00 uur door Sifon 2 zouden heenkomen. Rond het middaguur vertrokken we met z’n allen richting respectievelijk FRWL en Sifon 2. Voor mij waren deze passages allemaal nieuw! Het merendeel van de tocht ging door een hele ruime gang heen, maar dan zonder het kleinere puin dat heel veel te vinden was in de gangen na Camp 2A. In deze gang bevonden zich met name rotsblokken ter grootte van auto’s en bussen, zodat je goed moest kijken welke routes hier door- en overheen te nemen: veel routes resulteerden in afstappen van 3 meter hoog, zodat je wist dat je ergens verkeerd was gegaan... Uiteindelijk kwamen we aan bij Sump 2. Dit was werkelijk een prachtig plek! Het heldere diepblauwe water bevond zich ongeveer 5 meter lager in een zaal van ongeveer 15 meter breed. Omdat zich bij het water geen plek was

J2 Expeditie 2013 deel 2 - De Kentering

17


om te staan was er een duikplatform gemaakt. Dit platform was gemaakt van aluminium pijpen en zeildoek, en was opgehangen aan bolts aan de zijkant van de zaal. Vanaf de ingang van de zaal was er een hors crue gemaakt naar het platform toe. Vlak nadat ik dit prachtige aangezicht had gadegeslagen kwamen de eerste duikers al boven. We pakten hun sleepzakken aan die speciaal waren ontworpen voor transport onderwater. Daarna hielpen we ook de duikers zelf uit het water. Niet veel later kwamen ook Marcin Gala en Phil Short aan; ook zij sleepten hadden sleepzakken meegenomen. Toen ook zij uit het water waren geholpen begonnen we aan de klus van het herverdelen van de inhoud van de onderwatersleepzakken in de reguliere sleepzakken. Het ging hier om veel materiaal, dus het herverdelen en inpakken duurde de rest van de dag. De duikers hadden onderwijl een provisorisch kamp gemaakt vlakbij Sump 2, en wij vertrokken aan het eind van de dag met elke een sleepzak terug naar Camp 3.

Push Diver Phil Short klaar om te duiken met de Cis Lunar MkVI rebreather (foto: Marcin Gala)

Phil Short bezig met het leggen van nieuwe duiklijn door Sifon 4 heen (foto: Marcin Gala)

Push Diver Phil Short in Sifon 4 (foto: Marcin Gala)

Afbeelding van de Poseidon Cis Lunar MkVI rebreather waarmee werd gedoken tijdens de expeditie (foto: USDCT website)

18

De Kentering - J2 Expeditie 2013 deel 2

Duikers bij terugkomst uit Sifon 2 (foto: Patrick van den Berg)


Prepareren van Dinner Mix (foto: Kasia Biernacka)

Verdelen van de Nalgene flessen over de sleepzakken (foto: Kasia Biernacka)

Feestje met Bill Stone boven in de “oefenboom”, inclusief kaas, wijn en Bacardi-Cola! (foto: Patrick van den Berg)

Wachten tot alle kleren weer droog zijn (foto: Elliot Stahl)

In onze sleepzakken bevond zich echter al het materiaal dat bestemd was voor het FRWL team, om voor hen de bolt climb mogelijk te maken. Aangezien de FRWL passage zich halverwege de sifon en Camp 3 bevond, hoefden wij slechts de helft van de tocht af te leggen met de sleepzakken. Pas rond 23:00 uur waren we terug in Camp 3, en wij waren de eersten! Niet veel later arriveerde echter ook het FRWL team. Zij waren de hele dag bezig geweest met het doorzoeken van de complexe blokkenstort in FRWL, maar ze hadden de doorgang helaas nog niet gevonden! Pas rond 24:00 uur begonnen we aan het avondeten, zodat iedereen pas erg laat ging slapen. Hierdoor stonden we de volgende dag ook pas rond het middaguur op. Deze dag had maar één doel: zakken slepen! Toen we weer aankwamen bij Sifon 2 hadden de duikers al 24 sleepzakken voor ons klaargezet, en dat was nog niet eens alles! De gedemonteerde rebreathers moesten ook nog in zakken worden verpakt, als ook alle duikcilinders. Al de overgebleven lucht hadden ze ‘s ochtends uit de cilinders laten lopen, zodat dit weer gewicht zou schelen. We besloten om steeds alle zakken naar een locatie dichter bij Camp 3 te verslepen, in plaats van slechts vier stuks naar de (voor ons) eindbestemming Donde Homek. Hierdoor legde iedereen hetzelfde stuk grot een paar keer achter elkaar af, waardoor we steeds meer handigheid kregen in bepaalde passages, en het makkelijker was om bij bepaalde lastige passages de zakken achter elkaar aan elkaar door te geven.

J2 Expeditie 2013 deel 2 - De Kentering

19


Na een zware dag met heel veel gesjouw kwamen we weer aan in Camp 3. Toen even later het FRWL team terug was hadden ze goed nieuws: ze hadden de doorgang door de blokkenstort gevonden! Dit betekende dat ze snel aan de bolt climb zouden kunnen beginnen.

Donde Homek. Na deze reorganisatie moesten 17 zakken naar Donde Homek, en drie zakken konden mee naar Camp 3. De dag duurde erg lang, en al het gesleep van de afgelopen dagen begon zijn tol te eisen op mijn lichaam. Ik was merkbaar minder snel en behendig.

De volgende dag was het weer de hele dag met zakken slepen. Omdat we wisten dat in de loop van de dag een team vanaf Camp 2A bij Donde Homek zou aankomen om daar zakken op te halen, besloten we om ditmaal een aantal zakken helemaal naar Donde Homek te brengen, in plaats van alle zakken over een kortere afstand. Toen we vanaf Donde Homek terug liepen richting Camp 3 kwamen we de duikers tegen. Zij besloten door te reizen naar Camp 2A, omdat het inmiddels al erg druk was bij Camp 3. Niet veel later brak mijn pantin bij een korte klim; geen prettig idee als je weet dat de uitgang 1300 meter hoger ligt! Sowieso was dit voor mij een erg frustrerende dag: alles wat mis kon gaan, ging ook mis! Het FRWL team had ook niet veel goeds te melden: ze waren de gehele dag bezig geweest met het verplaatsen van de sleepzakken met apparatuur door de blokkenstort heen: het was een erg sportieve blokkenstort, en de zakken waren zwaar!

Pas rond 1:00 uur arriveerden we in Camp 3, en het FRWL team arriveerde een half uur later. Ditmaal hadden ze beter nieuws: ze waren erg opgeschoten met de bolt climb, en hoefden nog maar 10 meter te klimmen voordat deze aan de bovenkant van de put zouden zijn. De klim was echter erg moeilijk en ook gevaarlijk: de muren van de put bestonden slechts uit losse keien die aan elkaar gecement waren met modder! Zij liever dan ik... Uiteindelijk ging iedereen pas om 4:00 uur ‘s nachts slapen; moe maar voldaan! Omdat iedereen erg vermoeid was en we wisten dat onze ritmes steeds verder asynchroon liepen met de buitenwereld, besloten we om de volgende dag een zogenaamde gong day te hebben. Dit betekende: lekker uitslapen, goed eten, de dag ontspannen doorbrengen, en op tijd weer naar bed zodat we de volgende dag weer fris en fruitig, vroeg konden beginnen!

De volgende dag begon wederom later: pas om 16:00 uur begonnen we met grotten! De tactiek van vandaag was wederom het verplaatsen van alle zakken over een kortere afstand. Daarnaast doorzochten we de zakken op spullen die ook bruikbaar zouden zijn in Camp 3 en dus niet mee zouden hoeven naar

20

Iedereen werd de volgende dag pas rond 13:00 uur wakker. De rustig twee keer ontbeten te hebben, ging iedereen een beetje zijn/haar eigen gang. Ik maakte van de gelegenheid gebruik om mijn pantin te repareren. Hiervoor gebruikte ik een stuk overgebleven bandsling, waar ik een reep vanaf had gesneden. Na een uurtje ploeteren had ik een pantin die er weer bruikbaar

De Kentering - J2 Expeditie 2013 deel 2

uitzag! Nu maar afwachten hoe lang deze constructie het zou uithouden... Later in de middag besloten we om de beurt een hoofdstuk voor te lezen uit Jules Verne’s “Journey to the Center of the Earth”. Iemand was gelukkig zo slim geweest deze klassieker mee te nemen naar Camp 3! Na een paar uur voorlezen waren we al 10 hoofdstukken verder. Het was een erg ontspannen manier om de middag door te brengen. Om 21:00 uur hadden we weer contact met de bovenwereld, en zij vertelden ons dat er nieuw bloed in aantocht was: twee Zweden waren een paar dagen eerder in het basiskamp aangekomen, en wilden ook graag nog Camp 3 zien en daar meehelpen. Omdat er geen slaapplaatsen meer over waren in Camp 3, en ik het meest uitgeput was, werd besloten dat ik terug zou gaan naar Camp 2A. Zoals gepland gingen we die avond na een goede maaltijd vroeg naar bed! Omhoogklimmen vanuit de ingangsput (foto: Elliot Stahl)


De volgende ochtend vertrokken Bill Stone, de twee Slovenen en ikzelf met vier sleepzakken naar Donde Homek. Daar aangekomen lieten zij hun zakken achter, en ging ik in mijn eentje verder naar Camp 2A. Vlak daarna kwam ik de twee Zweden tegen die Camp 3 zouden versterken. Na de handen geschud te hebben en een kort praatje scheiden onze wegen elkaar weer en liep ik door naar Camp 2A. Later kwam ik ook nog het team van Camp 2A tegen dat de achtergelaten zakken zou ophalen. In de loop van de middag kwam ik aan bij het kamp, waar ik een hoop bekende gezichten zag, en nog een paar nieuwe. ‘s Avonds was het een gezellige boel bij het eten. In totaal sliepen nu 9 mensen in dit kamp! Omdat ik nog steeds erg moe was en de klim terug zwaar is, werd besloten dat ik nog een dagje rustig aan zou doen. Zodoende bracht ik de dag door met het lezen van een rondslingerende klassieker “The Snow Leopard”. De dag erop vertrok ik samen met twee Canadezen terug naar de buitenwereld. Ieder van ons had een sleepzak gevuld met lege Nalgene flessen en afval mee. De Nalgene flessen waren boven erg hard nodig om nieuw voedsel in te kunnen stoppen voor de bevoorrading van de kampen. Omdat nu zoveel mensen onder de grond zaten, ging het uiteraard erg snel met het voedsel!

Buikschuiven tussen de Bivvy en Camp 2A (foto: Elliot Stahl)

Overzicht van de Bivvy (foto: Elliot Stahl)

Omhoogklimmen vanuit de ingangsput (foto: Elliot Stahl)

Hongerige speleoloog bij het leeghalen van J2 (foto: Niklas Konstentius)

Uiteindelijk vertrokken we pas om 10:00 uur vanuit Camp 2A; de zware terugreis was begonnen! Tussen Camp 2A en de Bivy waren verschillende versmallingen waarbij samenwerking noodzakelijk was: onze sleepzakken zaten volgepropt met flessen, zodat

J2 Expeditie 2013 deel 2 - De Kentering

21


De ingang (in dit geval de uitgang) van Last Bash (foto: Elliot Stahl)

Omhoogklimmen vanuit de ingangsput (foto: Elliot Stahl)

ze maar moeizaam door alle versmallingen heen konden komen. Drijfnat van het gekruip door water kwamen we aan in de Bivy, waar we nog even een warm drankje klaarmaakten. Nu was het zover: de diepe putten weer uitkikkeren. De kleine verticale 700 meters die ons nog scheidden van de buitenwereld waren grotendeels aan elkaar geschakeld, met maar heel weinig horizontale stukjes. In de rest van de grot was dat juist omgekeerd: veel horizontale stukken met af en toe een klim. We haalden de zakken van onze rug, klikten deze aan onze gordels vast, en begonnen één voor één aan de lange klim. Na eindeloos omhoog gekikkerd te hebben, met af en toe een korte pauze, kwamen we eindelijk weer uit in de bekende ingangszone. Nu alleen nog door de ingangsspleet onszelf omhoog wurmen naar de daadwerkelijke uitgang. Omdat we al zo moe waren en erg grote zakken onder ons hadden bungelen was dit best een frustrerende onderneming aan het eind van de dag!

Hors Crue tussen de Bivvy en de uitgang (foto: Elliot Stahl)

Ondanks het feit dat het inmiddels al donker was en het alweer regende was het heerlijk om weer buiten te zijn! Na acht dagen onder de grond geleefd te hebben, was dit een prettige afwisseling. Omdat we inmiddels al het nodige gewend waren was de klim van een uur door de jungle heen om de één of andere manier niet meer zo’n punt. Toen we in het kamp aankwamen was het redelijk rustig; veel mensen bevonden zich immers onder de grond. We warmden snel wat overgebleven pasta op en trokken schone droge kleren aan. Na deze werkelijk waar overheerlijke maaltijd had men nog een andere verrassing: er was een pan vol met rijstpudding! Jammie!

22

De Kentering - J2 Expeditie 2013 deel 2


Die nacht heb ik veel nagedacht over mijn rol in het verdere verloop van de expeditie. Ik had oorspronkelijk gepland om 8 weken mee te helpen met de expeditie. Deze langere betrokkenheid was een eis om mee te mogen duiken. Ik ging er oorspronkelijk dus ook vanuit dan ik zowel Sumo 2 als Sump 4 zou beduiken, en dat ik maagdelijke passages zou zien. Helaas heeft het lot anders beslist, en daar had ik me een paar dagen eerder al bij neergelegd. Ik vond het echter niet nodig om alle acht van mijn zuurverdiende vakantiedagen te besteden aan enkel het verslepen van materiaal. Zes weken slepen vond ik wel weer genoeg toewijding! Toen dit besluit voor mij vast stond, ben ik direct de volgende dag afgereisd naar Cuicatlan om daar, naast een welverdiende douche, gebruik te maken van een Internet café om mijn ticket om te boeken. Gelukkig vond ik een goedkope vlucht die drie dagen later zou vertrekken. Ik moest me dus weer snel terug haasten naar het basiskamp om mijn spullen in te pakken en daarna weer via Cuicatlan naar Oaxaca te reizen. Terug in het basiskamp was het toch raar om alles weer in te pakken en afscheid te nemen van iedereen. Na 6 weken was dit toch een beetje mijn tweede thuis geworden, ondanks alle ontberingen! Ik nam van iedereen afscheid in het kamp en om 9:00 uur ‘s ochtends heb ik ook nog via de grotradio van iedereen in de ondergrondse kampen afscheid genomen. Uiteindelijk is het zover: het is tijd om te vertrekken! Zwaar beladen laat ik het basiskamp achter me en loop door de jungle de berg af, maar niet zonder nog een paar keer om te kijken en de plaats te zien waar ik zo’n indrukwekkende tijd heb doorgemaakt. In de bus naar Cuicatlan en Oaxaca, in het vliegtuig naar Amsterdam, en zelfs in de eerste dagen na terugkomst, zag ik steeds hetzelfde als ik mijn ogen sloot: J2!

Ikzelf terug in mijn tent na 9 dagen onder de grond (foto: Patrick van den Berg)

Patrick van den Berg

J2 Expeditie 2013 deel 2 - De Kentering

23


NETTENTRAINING Het is traditie om jaarlijks een nettentraining te organiseren, een zeker niet overbodige training bij een duikvereniging. Overal waar je duikt kun je immers te maken hebben met een verstrikking dan wel schrikken door in het water hangende netten. Ik herinner me nog goed de keren dat het mij overkwam. Ik dook nog niet zo lang toen plotseling een hoog- en staand net voor me opdook bij Den Osse haven. De schrik, wat moet ik nu, is me altijd bijgebleven. En wat te denken van de keer bij Stavenisse dat ik ondanks voortdurend afblazen toch het gevoel had langzaam omhoog te komen. Het bleek geen fout gevoel te zijn maar werkelijkheid. Een visser had mij, nu ja het net rond mijn fles, met zijn vishaak gevangen en was verheugd bezig een (wel erg zware) vis op te takelen. Of de keer dat we in een plas ronddoken en er overal om ons heen puin gestort was en de betonijzers zo nu en dan uitstaken. Gelukkig ben ik niet vast komen te zitten maar met een onverhoedse beweging had dat wel het geval kunnen zijn. Allemaal voorvallen waarbij je het maar al te prettig vindt als je al eens geoefend hebt in het loskomen uit een net. Vandaar dat we op deze vrijdagavond in de herfst vakantie zowel een fuik als een groot dwarrelnet hebben neergelegd in het zwembad waardoor alle Aqualis leden in de gelegenheid gesteld worden om met deze twee netten te oefenen in het bewaren van kalmte en rust als je vast komt te zitten. Velen weten al hoe zij zich kunnen bevrijden als ze verstrikt geraakt zijn. Ze doen hun setje af en zwemmen met hun setje in de hand voor zich uit, zwemmen onderste boven of hebben een gestroomlijnde uitrusting. Voor degenen die toezicht houden en de veiligheid in de gaten houden op de zwembad bodem blijft het natuurlijk een uitdaging om deze leden toch in de netten verstrikt te krijgen.

24

De Kentering - Nettentraining

Anderen doen deze training voor het eerst en krijgen te maken met onvrijwillige verstrikkingen. Ach, het is toch de bedoeling van deze training, onder gecontroleerde omstandigheden kijken wat er gebeurt als je vast komt te zitten en hoe je vervolgens moet handelen. Gelukkig lukte het goed om vrijwillig of onvrijwillig in een net vast te komen zitten. Uitstekende snorkels, hielbandjes van buitenvinnen en natuurlijk de knop van de kraan op de fles zijn er haast voor gemaakt om vast te haken aan de mazen van de liggende netten of de hangende fuik en dan heb ik het nog niet over aan het stabjack bevestigde messen en gespen. Blijk je eenmaal vast te zitten met één van deze voorwerpen dan rest slechts één ding en dat is kalmte bewaren.


Kijken wat er aan de hand is en met behulp van je buddy of door het toepassen van één van de eerder genoemde oplossingen je proberen te bevrijden van de hinderlijke windingen van de dunne draadjes die voorkomen dat je nog verder kunt zwemmen. Ook achteruit zwemmen in de fuik is een handig hulpmiddel. Duidelijk zichtbaar was welke leden de nog niet zolang geleden vinslag oefen avonden hadden bezocht. Om de moeilijkheid iets te verhogen werd na een half uurtje ook nog het licht gedoofd in het zwembad. In een surrealistische sfeer, veroorzaakt door hier en daar oplichtende lampen, konden de oefeningen in het donker worden herhaald. Niet alleen heb ik de training weer een nuttige ervaring gevonden, velen van onze leden hebben goed kunnen voelen hoe het is om verstrengeld te raken in de mazen van een net en wat de beste manieren zijn om weer vrij te geraken. De oefening om je setje uit- en aan te trekken wordt vrijwel altijd tijdens perslucht trainingen herhaald en bleek regelmatig van zeer groot nut te zijn. Gelukkig zijn de fuiken die in de werkelijkheid in de verschillende wateren liggen een stuk fijn-maziger dan die we in het zwembad gebruiken dus de kans dat we daarin terecht komen is niet erg groot. Gebeurt dat toch en biedt eruit zwemmen met behulp van je buddy geen oplossing dan is vaak een klein scherp mesje de enige uitweg. Aan de meeste stabjacks zijn tegenwoordig al voorzieningen getroffen voor vastmaken van een “BCD-knife”. Een Titanium mesje vereist het minste onderhoud en is licht. Soms is in het buitenland het bij je dragen van een mes onderwater verboden, maar een aantal jaren geleden waren we erg gelukkig dat we ze bij ons hadden, niet om onszelf te bevrijden, maar om een schildpad los te snijden die ongelukkigerwijze verstrikt was geraakt in een door een visser achtergelaten net. Bij een dwarrelnet is lossnijden vaak de enige mogelijkheid. In het zwembad vinden we dat echter niet zo’n goed idee omdat de kosten van netten dan erg oplopen en hulp van een buddy of onderste boven zwemmen vaak al voldoende soelaas biedt. Tita van der Kraan

Nettentraining - De Kentering

25


KERSTBRUNCH 2013 Ook in 2013 hebben wij de traditie voortgezet en een kerstbrunch georganiseerd. De trouwe leden die op dit evenement afkomen weten dat dit een gezellige bijeenkomst is en een beetje de sleur breekt van de feestdagen. Er waren 24 leden plus aanhang die dit evenement voor geen goud wilden missen. Wij waren dan ook heel erg blij dat Thecla weer aanwezig was nadat ze een vervelende tijd, van ziek zijn, achter de rug had. Voor Ingrid en mij was het een klein beetje een afscheid van de evenementen commissie nadat wij in oktober uit de commissie zijn gestapt. Maar wij hebben dit graag gedaan. De ochtend begon natuurlijk met het thuis gereed maken van alle lekkere zaken die thuis verwarmd moesten worden. Het was dus al vroeg dag voor ons. Gelukkig hadden wij de dagen ervoor al de nodige zaken klaar gezet in het clubhuis. Nadat wij thuis alles hadden voor gebakken konden wij vertrekken naar het clubhuis om daar de zaken verder in orde te maken voor de ontvangst van de leden. Het was gelukkig niet zo’n koude dag dus het clubhuis was snel opgewarmd. Al snel druppelde de eerste brunch-gangers binnen en werd het snel een gezellige boel, zoals wij ook van vorige kerst brunches gewend zijn. Na het nuttigen van de bubbeltjes en kinder -champagne was het tijd om aan de keurig gedekte tafels te gaan zitten.

26

De Kentering - Kerstbrunch 2013


Het smaakte weer voortreffelijk en iedereen had het goed naar de zin. Dat blijkt ook wel uit de foto’s die onze huisfotograaf Tita heeft gemaakt. Nadat iedereen zijn buikje had volgegeten en de nodige gesprekken waren gevoerd was het helaas weer tijd om de boel op te ruimen. Gelukkig maken veel handen het werk licht en was de boel zo aan kant. Wij kunnen terugkijken op een geslaagde brunch en Ingrid en ik hebben het met veel plezier gedaan. Wij melden ons alvast aan voor 2014, als wij tenminste in het land zijn, want dit evenement willen wij niet missen. Cor van Veghel

Kerstbrunch 2013 - De Kentering

27


NIEUWJAARS Receptie Laurens had me gevraagd of ik eens wat wilde meedenken over de nieuwjaarsreceptie. En dus zat ik op een avond in het clubhuis mee te denken over hoe zoiets aangepakt zou kunnen worden. Ik kook graag, en maak ook wel eens wat voor grotere groepen. Al pratend zag ik wat hier de uitdaging was: met een beperkt budget, in een kale bedrijfsruimte iets doen waar iedereen plezier aan kan beleven. We waren er al snel uit dat het een buffet zou worden, iets warms en een thema: rijsttafel! Voor 40 personen en een nieuwjaarstoast. Ik moest maar eens gaan bedenken hoe dit binnen het budget ingevuld zou kunnen worden. De uitvoering zou teamwork worden. Gelukkig is Ronald altijd voor het karretje te spannen en samen doen we een enorme berg boodschappen. Links en rechts lenen we warmhoudbakken en de show staat op de rails. Intussen stort mijn afwasmachine in en biedt Rik, onwetend van dit feit, zijn hulp aan. Die hulp aanvaard ik met beide handen en op vrijdag staan Rik en ik samen de hele dag in de keuken te hakken, snijden, roeren en natuurlijk proeven. Een goede kok proeft! En o ja, die afwas... Intussen wordt het clubhuis flink verbouwd: een heleboel behulpzame handen maken van een stapel pallets en een groot kleed een heus buffet, en de ruimte wordt verder ingericht met tafels en kaarsen tot een gezellige ruimte. Terwijl de eerste gasten binnenkomen wordt nog geprobeerd om een paar honderd watt aan TL-licht gezellig te maken, wat nog een beetje gelukt is ook. Er was voor iedereen bubbels en een passend borrelhapje, waarmee we het nieuwe jaar officieel hebben ingewijd. Intussen stonden de warmhoudbak-

28

De Kentering - Nieuwjaarsreceptie


ken te stomen en mocht iedereen aanvallen. Zowel de rijsttafel als het toetje van panna cotta en tropisch fruit vond gretig aftrek. Er was aan het eind net genoeg over een flink bord mee te vullen. Ook het opruimen na afloop was weer een gezamenlijke activiteit. Vele handen maken licht werk, waardoor de afwas snel aan kant was en de tafels weer opgeruimd. Enige minpuntje: begin maart spelen we nog steeds kwartet met de geleende warmhoudbakken en heeft nog niet iedereen zijn bakken compleet retour. Dat doen we voortaan anders! En zelfs de penningmeester is blij. Want hoewel de nieuwjaarsreceptie altijd betaald wordt uit de clubkas kwamen we vanwege de financiĂŤle situatie van Aqualis op het idee om met de pet rond te gaan en een vrijwillige bijdrage te vragen. Alle goede gevers bedankt, want een groot deel van kosten is gedekt! En ook iedereen die geholpen heeft om er een succes van te maken bedankt! En voor wie bij het lezen van dit verslagje denkt dat hij wat gemist heeft: dat klopt, maar volgend jaar is er weer een nieuwjaarsreceptie. Dan ben je natuurlijk ook weer uitgenodigd, en mag je ook komen helpen. Want samen iets er iets moois van maken, dat is zo ontzettend leuk! Karin Cox

Nieuwjaarsreceptie - De Kentering

29


30

De Kentering - Nieuwjaarsreceptie


Nieuwjaarsreceptie - De Kentering

31


PERSLUCHTTRAINING Januari

Na het succes van de vorige training werd er in de ec al snel besloten om dit uit te breiden naar het nieuwe jaar en dan in januari ,februari ,en maart. Na wat heen en weer mailen met Dick en Cor konden we wat datums vast zetten. 31 januari was het zo ver op de site hadden zich 18 mensen ingeschreven.

32

De Kentering - Persluchttraining Januari


Zoals we Dick kennen had hij zich op en top voorbereid op deze avond. Om 19.45 uur konden we naar binnen om de setje op te bouwen. Dick gaf aan Cor, Tita en Patrick een korte briefing over wat de bedoeling was. Na de briefing konden we het water in om alles klaar te zetten en Dick deed vervolgens de briefing aan de rest. De groepen werden gemaakt en we konden beginnen. We begonnen met de rol achter over, van de hoge kant dit blijft toch altijd spannend zeker omdat je dit niet veel doet. We konden onder water maar dit werd gedaan met de 5 punts afdaling, de tosti: Teken, Oriëntatie compas, Snorkel automaat, Tijd en Inflator. Eenmaal onder water konden we beginnen met de standaard oefeningen bril af en op zetten en klaren. Nu werd de fin pivot gedaan en om het leuker te maken zwom ik rond met lood en dit plaatste ik onverwacht bij de mensen op het vest zo dat ze zich moesten corrigeren door middel van de ademhaling. Neutraal drijf vermogen werd geoefend door middel van de lepel en golfbal en dan door een hoepel heen te zwemmen. De volgende oefening was in groepjes van 4, in een kring, de setjes uitdoen en vervolgens van setje naar setje zwemmen tot je weer bij je eigen setje was waarna je deze weer aan kon doen. Daarna mocht het setje weer uit en de kraan dicht draaien om vervolgens een opstijging te maken naar de oppervlakte. Bovengekomen moet je een ademteug nemen en weer naar beneden: fles open draaien, automaat klaren en setje weer aan. De laatste oefening van die avond is ook zeer belangrijk omdat je dit nooit hoopt mee te maken, namelijk een ‘geen lucht’ situatie. De bedoeling is om al buddy breadend van de ene naar de andere kant te zwemmen en weer terug. Als je het naar je zin hebt dan is het zo ook weer 21.00 uur. Het was weer een geslaagde avond Dick, Cor en Tita bedankt voor de hulp. Patrick Verhagen

Persluchttraining Januari - De Kentering

33


34

De Kentering - Persluchttraining Januari


VIS Zoek de beschrijving bij elke vis HERKENNINGSQUIZ

U ziet 17 soorten vis afgebeeld. Er zijn evenveel beschrijvingen en plaatjes. Bij elke vis staat een nummer en bij elke beschrijving een letter. Als u de nummers van de vissen bij de juiste beschrijvingen en de bijbehorende letter op de regel 1 t/m 17 plaatst ontstaat een gezegde. Als u het goede gezegde hebt gevonden wacht u de eeuwige visquiz roem. Veel succes.

2

4 7 L Schol Deze platvis wordt in België Pladijs genoemd. De vis is donker en gepimenteerd met oranje stippen en leeft op een zanderigeof klei-achtige bodem langs de kust. Hoewel de vis het gehele jaar aangevoerd wordt, zijn de maanden januari tot maart minder geschikt omdat de vis dan erg “mager” is. Meestal wordt de schol gebakken of gegrild gegeten.

N Zalm Bijzondere en smaakvolle rondvis. Het is een trekvis die zowel in zee- als in zoetwater leeft. Komt veel voor in Canada en Alaska maar wordt ook veel gekweekt in Noorwegen en Schotland. De vis wordt ontdaan van kop en vinnen en daarna in moten gesneden, gefileerd of tot tournedos verwerkt. Kan zowel rauw, gerookt, gestoomd als gebakken en gegrild gegeten worden.

E Kabeljauw Grote gestroomlijnde rondvis met grote kop en bek met flinke tanden. De kleur loopt van olijfgroen tot bruin met gevlekte rug en witachtige buik. De vis, in moten of gefileerd, kan worden gestoofd, gebakken of gepcheerd worden gegeten. Het witte visvlees is stevig van structuur.

Z Forel

5

Zoetwatervis die hoofdzakelijk gekweekt wordt waardoor de aanvoer het gehele jaar vrijwel gelijk is. Wordt meestal geleverd zonder ingewanden en kieuwen maar met kop eraan. Wordt meestal gebakken of gegrild met stukje citroen in de bek opgediend.

1 O Garnalen De Hollandse garnaal wordt ook wel grijze- of Noordzee garnaal genoemd. Direkt na de vangst aan de Belgische, Nederlandse, Duitse of Deense kust worden ze vaak aan boord al gekookt en krijgen ze hun oranje-bruine kleur. Tegenwoordig is zelf pellen verboden. De Hollandse garnaal wordt vaak gebruikt in de betere garnalencocktails.

10

6 Visherkenningsquiz - De Kentering

35


Z Koolvis Hoewel deze grote vis met donkergroene rug en zilveren buik en flanken veelal verwerkt wordt tot diepvriesprodukt is er een toenemende aanvoer van verse gefileerde vis.Het visvlees is ietwat droog, Wordt als gerookt, gezouten en gekleurd verkocht als Seelachs. Filets worden vaak verwerkt tot lekkerbekjes. In Noorwegen zie je ze ook hangen om te drogen.

11 O Leng Smalle, langgerekte vis die voorkomt van IJsland tot Gibraltar en die een gemiddelde lengte van ruim 150 heeft als volwassen vis. Wordt voornamelijk gefileerd aangeboden. De magere filets kunnen worden bereid als kabeljauw.

8

N Mosselen Tweeschalig schelpdier. Wordt op banken in de Waddenzee gekweekt om vervolgens in de Zeeuwse wateren te worden uitgezet. De mossel wordt meestal gekookt of gebakken gegeten.

G Haring De “Maatjes” of Hollandse “Nieuwe” worden gevangen in de maanden mei, juni en juli. De vis is dan op zijn vetst, hierna worden ze magerder. Om die reden wordt de vis die na augustus wordt gevangen gerookt of ingelegd in zuur of olie. De echte liefhebber eet ze rauw uit de hand, met of zonder uitjes.

3

D Poon Deze zoutwatervis is gemakkelijk te herkennen aan de roodgrijze kleur van de huid. De huid is bedekt met witte puntjes. Rug- en buikvinnen zijn voorzien van gevaarlijk scherpe punten. Gewilde vissoort die hoofdzakelijk in de zomermaanden wordt gevangen in de Noordzee. Kan worden gebakken of gegrild op een niet te hete grill.

12 S Zwaardvis Kan een maximale lengte van ca. 4,5 meter bereiken, maar is meestal zo’n 1.5 tot 2 meter lang. Opvallend is de snuit met “zwaard” van deze roofvis. Deze zuidelijke vis houdt van “warm” zwemwater dat bij voorkeur zo tussen de 18-20o C ligt. In zuidelijke landen wordt de vis meestal als steaks of spiezen opgediend.

13

A Roodbaars Fel oranjerood gekleurde vis die gevangen wirdt langs de Zuidwestkust van IJsland waar hij in fjorden en baaien leeft. De vis is het gehele jaar door verkrijgbaar met een piekaanvoer in de maanden april tot november. Vrijwel alle bereidingswijzen zijn mogelijk met deze meestal als diepvries aangeleverde vis.

I Zeewolf Komt veel voor in het Noorden van de Nordzee en in de koude wateren van Canada. Hij kan ruim 1 meter lengte bereiken en is bruinachtig grijs van kleur. De vis met zware kop en stevig gebit heeft een lange rugvin en stevige borstvinnen. Net als Roodbaars zijn vele bereidingswijzen mogelijk.

S Tong Deze luze zoutwatervis is enigsinds ovaal van model. De ondermaatse soort wordt slibtong genoemd. Een klassieke bereidingswijze is de gehele vis eerst wentelen in bloem en vervolgens in boter bakken. Filets worden vaak gepocheerd of tot rolletjes rond een vulling gevouwen. Ook bakken en frituren behoren tot de mogelijkheden. Gebruik dan wel verse olie.

9 17 36

De Kentering - Visherkenningsquiz


E Tonijn

V Zeeduivel

Vis die populair is in Mediterraneen Tropische gebieden. Tonijn kan een lengte van ca. 2 meter bereiken en het visvlees heeft afhankelijk van de soort een donkerrode tot donkerbruine kleur. De wilde Blue Fin Tonijn is vooral in Japan zeer gewild voor de bereiding van Sushi en Sashimi. Vele bereidingswijzen zijn mogelijk met deze vis.

Deze vis wordt meestal vers aangeboden zonder kop met de enorme bek met tanden. Dit gebeurt o.a. vanwege ruimte- en gewichts besparing. De kop zelf is namelijk bijna even groot als het lichaam. Het visvlees is halfhard, mager en bevat geen graten. Vele bereidingswijzen ook hiermee mogelijk.

15

16

E Wijting Kleine vis die behoort tot de groep van de kabeljauwachtigen. Vroeger veel als “Vis voor de poes” verkocht. Tegenwoordig met name in Frankrijk meer gewaardeerd dan bij ons. Wordt ook veel gebruikt om “Lekkerbekjes” mee te bereiden.

1

2

3

4

5

Het antwoord staat op blz 79.

14

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

Bronnen: SVHWarenkennis en Schmidt Zeevishandel.

Visherkenningsquiz - De Kentering

37


NA 5 JAAR TERUG OP BALI

Geïnspireerd door de verhalen van mede Aqualisten hebben we besloten op onze terugreis vanuit Australia een “stopover” te maken in Bali. 5 Jaar is het inmiddels geleden dat we tezamen met Hugo (de eigenaar van het Lucky Dive center) en zijn vrouw Rieta over Bali rondzwierven en zodra we een voet buiten het vliegtuig gezet hebben zien we de enorme veranderingen al. Overal wordt aan- en bijgebouwd en het verkeer, dat altijd al druk was, is nu een gekkenhuis. Nog meer mensen hebben een auto en motor en alles kriskrast door elkaar heen. Voor het eerst zijn we in de regentijd op deze bestemming en ik moet zeggen dat het weer best mee valt. De eerste paar dagen in Kuta hebben we helemaal geen regen en de overige twee weken valt er zo nu en dan een buitje, maar voor dat we echt nat kunnen regenen is de regen al weer voorbij. Alleen de laatste 2 dagen voor vertrek, we zijn dan weer terug in Kuta, is het wat druiliger maar dan lopen we veel rond in winkels en met een temperatuur van nog zeker 22 graden is het dan ook wel uit te houden.

38

De Kentering - Bali


Alhoewel we in Azië altijd met de rugzak en openbaar vervoer rondtrekken ligt dat op Bali anders. Ik weet ook niet waarom maar jaren geleden kwamen we (of Dick) op de gedachte om eens een autootje te huren. Was toch wel wat makkelijker omdat het wat minder gesjouw met de duikbagage gaf en na die tijd is het eigenlijk gebruikelijk geworden dat we in Bali een autootje huren. Haal dat ‘tje er nu maar af want de Suzuki Jimny’s van toen hebben plaatsgemaakt voor toch wel grotere exemplaren, zoals nu de Daihatsu Terios en oude zowel als kleine auto’s zijn vrijwel uit het verkeersbeeld verdrongen. Na de stilte van de Australische outback komt het lawaai van Bali driedubbel op ons af en we hebben het echt nodig om even twee dagen in Kuta te acclimatiseren maar daarna is het toch echt tijd om op te breken en naar het oosten van het eiland te rijden. Bali is niet groot dus als er wat minder verkeer was zou je zo in Tulamben zijn. Helaas is de wegcapaciteit niet berekend op de enorme toename van verkeer dus duurt het toch wel zo’n kleine 5 uur voor we in Tulamben arriveren. Deels is dat ook te wijten aan het feit dat ik teveel gewend ben aan het rijden op een Hakuna. Voor degenen die dat nog niet weten: ik noem een TomTom “Hakuna” naar het gezegde “Hakuna Matata” uit de Lion King wat betekent “maak je geen zorgen”. Dat de naam Hakuna echt toepasselijk is blijkt nu we hem niet bij ons hebben. Dankzij mijn hopeloze kaartlezen raken we al snel verdwaald en ik heb er geen flauw idee van waar we ons op de kaart bevinden. Dick kan helaas niet en kaart kijken en in dit crazy verkeer rijden dus modderen we wat door. Gelukkig vinden we dankzij zeer smalle weggetjes en Dick’s richting instinct uiteindelijk toch de vierbaansweg die ons verder naar het oosten zal brengen. Niet dat deze vierbaansweg echt rustig is maar het lijkt in ieder geval wel veel overzichtelijker doordat het verkeer niet over een smalle rijstrook wordt geperst. In Tulamben zoeken we een leuke cottage vlakbij het wrak. We moeten op enkele plekken rondkijken maar uiteindelijk vinden we bij Bali Sorga een prachtige ruime en lichte en betaalbare kamer met terras waar de duikspullen opgehangen kunnen worden. Een bezoekje aan de duikshop en het tonen van onze instructeurspassen maakt dat we zonder duikgids kunnen gaan duiken en de benodigde duikspullen de volgende dag voor ons klaar liggen.

Bali - De Kentering

39


Alhoewel Malaysian Airlines, ook voor de economy klas, 30 kilo bagage per persoon toestaat, was dat toch niet het geval bij Virgin Australian, met wie we vanuit Adelaide naar Denpasar vlogen dus hebben we onze stabjacks en automaten niet meegenomen en zullen deze moeten huren, net als de duikflessen en loodgordels. De volgende ochtend staan we bijtijds op om, voor de mensenmassa uit andere delen van Bali, bij het wrak te duiken. Vanaf ons hotel zien we het strand waar het wrak van de USAT Liberty ligt maar om er te komen moet je een stukje over rotsen lopen. Erg makkelijk loopt dat niet over die gladde keien van verschillende grootte dus we zijn blij dat er Tulamben porters zijn die de duikflessen en stabjacks voor je naar de plek dragen waar je te water wilt gaan. Met mijn volledige uitrusting om zou ik best wel wat moeite hebben hier te lopen maar aan de (meestal) vrouwelijke porters is dat niet aan te zien terwijl deze toch vaak met twee duikuitrustingen op hun hoofd naar de duikstek lopen. Het lijkt alsof de kiezels en keien hen niet deren. Onze eerste duik gaan we maken op de USAT Liberty. In januari 1942 was dit ca. 120 meter lange schip met een lading spoorweg onderdelen en rubber op weg van Australia naar de Phillippijnen toen het op zo’n 20 km ten westen van het eiland Lombok door een Japanse onderzeeÍr werd getorpedeerd. Om de lading te kunnen bergen werd het schip door de US Navy naar de haven van Singaraya gesleept maar omdat het erg beschadigd was en te veel water maakte strandde

40

De Kentering - Bali


het op het rotsachtige strand bij Tulamben waar de lading werd geborgen. 21 Jaar bleef het schip op het strand liggen en pas bij een uitbarsting van de vulkaan Gunung Agung in 1963 werd het schip het water ingeduwd waar het zo’n 25 meter uit de kust ligt op een diepte van 5 tot 30 meter. Na al die jaren is het schip prachtig begroeid en biedt het ook een goed onderkomen aan vele vissen. We hebben in de loop der jaren al vele tientallen duiken op dit wrak gemaakt dus weten ongeveer waar we het water in moeten om bij het wrak te komen. Toch is het onder water nog even zoeken, ook omdat het zicht minder dan 20 meter is, maar uiteindelijk zien we de boeg boven ons uit torenen. Er wordt gezegd dat de duiken op dit schip makkelijk zijn vanwege het relatief kalme water maar daar is nu weinig van te merken. Er heerst een zware stroming waar haast niet tegen in te zwemmen is en ik wordt gek van een uitzonderlijk lawaai bij mijn hoofd. Er is duidelijk iets niet goed met mijn automaat. Zelf kan ik niet zien wat er aan de hand is maar als ik het gebaar” einde duik” maak tegen Dick wijst deze dat er niets ernstigs aan de hand is. We zetten onze duik dus voort. Echt prettig is het niet. Het geluid wat mij omringt is van een generator die op volle kracht naast mij staat en het lijkt erop dat ik veel lucht verlies. Ach, Dick zwemt rustig door en zal het wel weten. We verkennen het wrak en gaan op zoek naar de onderwater cache. De cache zelf ligt niet onder water maar aan land en om de juiste coördinaten te vinden moet je enkele dingen op het wrak zoeken. Door het lawaai rondom mijn hoofd en de zware stroming zwem ik wat minder ontspannen en ik heb er duidelijk moeite mee uit te zoeken wat we nu toch op het wrak moeten ontdekken om de juiste cache coördinaten te vinden. Gelukkig is Dick wat kalmer en na twee maal van voor naar achteren over het wrak te zijn gezwommen, zijn we het erover eens wat de antwoorden moeten zijn om de cache te vinden. Door de ontsnappende lucht en de stroming ben ik inmiddels redelijk door mijn lucht en na 64 minuten heb ik ook geen zin meer om langer rond te zwemmen dus breken we de duik af en lopen (zonder stabjack en fles want dat wordt door de porters teruggebracht naar ons hotel) over het strand terug. Bij de duikshop blijkt mijn eerste trap lek wat het luchtverlies en enorme lawaai verklaart.

Bali - De Kentering

41


Pas de vierde automaat die getest wordt heeft dit probleem niet. Toch een les om in het vervolg ook maar weer mijn eigen automatenset mee te nemen op vakantie. Na een heerlijke banana milkshake besluiten we opnieuw naar het wrak te lopen om daar ook een middagduik op te maken. Mijn automaat is nu gelukkig goed en de stroom is ook tot bedaren gekomen zodat we een heerlijke rustige tweede duik op het wrak kunnen maken. Het zicht is duidelijk beter geworden (meer dan 25 meter) en klaarblijkelijk vertoeven er toch minder duikers op Bali in het regenseizoen want we zwemmen praktisch alleen rond op het schip. Sinds 5 jaar geleden is het schip wat verder uit elkaar gevallen maar het blijft prachtig begroeid en over veel en grote vis hebben we niet te klagen. Lang blijven we op diepte rondhangen en alleen ons doordringende piepje dat we bijna in deco zitten herinnert ons eraan dat we langzaam ondieper moeten en na 70 minuten klauteren we tevreden uit het water. Er zijn wat meer golven gekomen en dat klauteren valt derhalve niet altijd mee want door de ronde kiezels wordt je bij het uitstappen gewoon weggedrukt maar hand in hand lukt het ons uiteindelijk veilig het water te verlaten. Nadat de duikspullen gespoeld en op het terras gehangen zijn en wij het zoute water van ons af hebben gespoeld zetten we de gevonden coördinaten in onze GPS en lopen het dorp in. Het zal jullie niet verwonderen dat we even later in een klein restaurantje de beoogde duikcache doos vinden. Als je met een GPS of een Smartphone aan komt lopen wordt je al verwelkomt met de kreet “geocaching”. De antwoorden die we onderwater hebben gevonden bleken dus correct te zijn. We besluiten er even wat te drinken en beloven dat we ook nog een keertje te komen eten. Lang zitten we nog op het over zee uitkijkende terras van ons hotel na te genieten van deze eerste duikdag in Bali. Het blijft niet bij 1 duikdag. Ook de volgende en daarop volgende dag lopen we over de gladde kiezels naar de duikspots. Duiken bij het Liberty wrak worden afgewisseld met duiken bij de “Dropoff”, een steile onderwaterhelling aan de andere zijde van ons hotel waar in de hoek van het baaitje een rotspartij de zee insteekt.

42

De Kentering - Bali

Alhoewel de Dropoff in het begin erg levenloos lijkt door de eindeloze vlakte met zwart zand blijken er grote scholen vis te zitten en met name is er een overvloed aan Triggers, mijn favoriete vis. Ik kan er ook geen genoeg van krijgen doodstil te liggen en deze machtige vis te bestuderen. Het water is 29 graden en alleen het feit dat we op een gegeven moment door onze lucht raken maakt dat we de duiken afbreken. Dat doen we niet in de bocht bij de Dropoff maar voor ons hotel. Het is namelijk makkelijk om vanaf de Dropoff op de 5 meter grens terug te zwemmen. Veel vis leeft er op dit doods lijkende met kiezels bezaaide terrein dus is het allesbehalve saai om overheen te zwemmen. Na drie dagen duiken zijn we verzadigd. We hebben dan ook geen duikvakantie maar een trekvakantie gepland en willen ook nog wat van de rest van Bali zien. We zijn blij dat we opnieuw naar deze prachtige duiklocatie zijn getrokken. Het blijft een verrassende ervaring hier te duiken. We merken wel dat het zicht in de regentijd beduidend minder is (gemiddeld ligt het maximaal rond de 15 meter) en het lijkt erop of de stroming in dit jaargetijde (december) ook wat zwaarder is maar dat heeft niet verhinderd dat we heerlijke duiken op het wrak en de Dropoff hebben gemaakt. Helaas hebben we geen echt grote vis aangetroffen zoals scholen de Humphead Parrotfish, die zich als een kudde bizons over de bodem bewegen of de enorme Barracuda’s en Groupers, die we eerder hier dagelijks aantroffen. Slechts 1 Naaktslak hebben we gezien terwijl we daar vaak vele verschillende soorten aantroffen. Ook de Garden Eels, die voorheen in drie varianten in het zand rond de 6 meter lijn in grote aantallen aanwezig waren leken nu bijna uitgestorven. Het kan natuurlijk liggen aan het jaargetijde maar we verbaasden ons er wel over.


Omdat we ook andere plekken willen bekijken rijden we de volgende dag naar Amed, althans zo wordt deze lange weg met links en rechts liggende resorts en hotels meestal genoemd. In Lipah één van de kleine dorpsgemeenten die bij Amed behoren vinden we een prachtig klein resort en ik ben direct verliefd op de prachtige bungalow die daar ter beschikking is. Weliswaar duidelijk boven mijn normale budget, maar Dick lacht daarom en even later betrekken we dus bij Bhuana Beach Resort deze bungalow. Even voor de duidelijkheid voor deze bungalow moesten we “wel” 40 euro per nacht betalen. Vanuit Lipah maken we een aantal tochtjes naar o.a. het Ujung Waterplace, Tirtagangga waar je in een aantal waterbaden kunt relaxen en Tenganan, een oud en zeer oorspronkelijk Balinees dorpje. Terwijl wij in Lipah verblijven horen we dat in Tulamben een Whaleshark bij het Liberty wrak is gespot. Ach mogelijk zien we deze bij een volgend bezoek.

Bali - De Kentering

43


Vanuit Amed-Lipah rijden we naar Lovina, een toeristen plaats aan de noordkant van Bali. Ook daar zijn we al enkele keren geweest maar dit keer hebben we een ander doel voor ogen, het zoeken van “caches”, een hobby die we met een aantal andere Aqualisten delen. Onderweg bezoeken we hiervoor een mooie waterval en tot dusver was het nog steeds droog. Echter enkele kilometers voor we Lovina bereiken breekt de hel los. Een echte tropische regenbui krijgen we onderweg en de ruitenwissers kunnen deze vallende watermassa nauwelijks verwerken. Het is dan ook niet vreemd dat de toch al niet hoge gemiddelde snelheid daalt naar een maximum van 10 km per uur. Uiteindelijk bereiken we na meer dan 4 uur rijden Lovina, een afstand van minder dan 100 km. De regen is inmiddels verminderd en we kunnen redelijk droog onze spullen naar het gehuurde bungalowtje brengen. Vervolgens wandelen we nog even door het dorp en kijken even bij het strand rond. Het is overduidelijk dat het toeristen seizoen nog niet op gang is gekomen, waar het normaal gezellig druk is zijn we nagenoeg alleen. Natuurlijk zal het weer ook een rol spelen, de meeste toeristen zullen we lekker op de veranda van hun bungalow blijven zitten, maar wij trekken ons niets aan van een beetje regen. Het geeft ons (Dick) wel de mogelijkheid om de snelheid van het internet te testen en een artikel op onze website www.dereiskranen.nl te plaatsen. Als we ’s avonds onze email checken blijkt dat Robert en Iris met hun dochters Elfi en Milou over twee dagen ook op Bali zullen arriveren. Voor een aantal Aqualisten zijn Robert en Iris van Kuilenburg oude bekenden nog vanuit de Holdive-Amphora tijd maar velen zullen hen uit het oog hebben verloren omdat zij al reeds geruime tijd in Houston – Texas wonen. Althans dat dachten wij nu. Wij hebben immers tijdens onze rondreis door de US en Canada hen daar nog een bezoek gebracht. Nadat we wat heen en weer hebben gemaild en nu weten waar zij zullen verblijven op Bali besluiten wij om van onze zgn. planning af te wijken en twee dagen later terug te gaan naar Lipah. We hebben uitgevonden dat zij hebben geboekt in een resort dat slechts 150 meter verwijderd ligt van Bhuana Beach Resort.

44

De Kentering - Bali

We besluiten de volgende dag vanuit Lovina wat caches te gaan zoeken en ook onderweg verbazen we ons opnieuw over de enorme toename van auto’s en motoren op de route die we rijden. De caches worden gevonden en net voordat we terug zijn in Lovina wordt duidelijk dat we echt in de regentijd zijn beland maar kunnen nog steeds redelijk droog terug naar onze bungalow. De volgende dag dus terug naar Lipah en gelukkig kunnen we opnieuw zo’n mooie bungalow betrekken als we maar beloven dat we slechts twee nachten zullen blijven omdat daarna alles is gereserveerd. Helaas konden we toch al niet langer blijven omdat onze terugreis naar Nederland ook in aantocht is. ’s Middags wandelen we over het strand naar het resort waar Robert en Iris verblijven en zoeken verkoeling in het zwembad en later in zee. Het is leuk hen weer te spreken en tot onze verbazing blijkt dat zij alweer meer dan een jaar in Zuid Korea wonen zo’n 300 km verwijderd van Seoul. Robert werkt daar voor een maatschappij die naar olie- en gas boort en houdt zich bezig met het testen van de daarvoor benodigde apparatuur tot en met complete boorschepen en platforms toe. Aan het einde van deze testperiode keren zij echter weer


Op de terug reis naar Kuta gaan we langs Nusa Dua een echt luxe toeristen oord waar we nog niet eerder een kijkje hadden genomen en wat voornamelijk bestaat uit vele grote resorts en hotels. Gelukkig is het strand openbaar en daar vinden we dan ook nog een leuk plekje waar ook de Balinese bevolking komt.

terug naar Houston en daar zullen zij vanaf medio juli weer woonachtig zijn. Dus op onze opnieuw geplande reis naar US en Canada zullen wij hen zeker weer bezoeken. Ook de volgende dag vermaken we ons prima met zwembad en zee en ’s avonds nog een gezamenlijk diner bij ons resort restaurant en dan wordt het tijd weer afscheid van hen te nemen. Wij gaan de volgende dag terug naar Kuta en zij gaan door naar Tulamben waar Robert een Trimix cursus zal gaan volgen bij een Padi course director. Inmiddels weten we dat het een zware maar zeer leerzame cursus was en dat alles prima is verlopen. Mochten er Aqualisten zijn die nog eens kontakt met hen willen hebben, laat het ons weten, wij hebben hun email adres, zij zullen het zeker op prijs stellen. Terug in Kuta hebben we nog een dag de auto ter beschikking en die benutten we dan ook om opnieuw een bezoek te brengen aan de Ulu Watu tempel op het meest zuidelijke puntje van Bali, deze tempel staat bekend om zijn vele apen die er rond lopen en is de op één na grootste tempel van Bali, alleen de Besakhih tempel is groter.

Terug in Kuta in ons hotel maken we nog even gebruik van het zwembad om het zoute zeewater van ons af te spoelen wat we nog op ons lichaam hadden door het waden en zwemmen naar een cache die we helaas niet hebben gevonden. Ja, het is niet altijd raak. ’s Avonds lenen we een parapluie van het hotel om te gaan eten, ons hotel heeft geen restaurant maar gelukkig zijn die op korte afstand in alle soorten aanwezig. Na nog een dagje shoppen is het tijd om afscheid te nemen van Bali. Je kunt wel merken dat de weergoden dat niet leuk vinden want ze beginnen nu echt regelmatig flink te huilen. Het zal wel weer enige tijd duren voordat we weer naar Bali terug keren maar zeker is dat dit niet de laatste keer was. Daarvoor is dit eiland te mooi. Wat ik niet weet of we dan weer een auto huren want wat lopen met een rugzak weegt volgens mij op tegen het rijden in dit krankzinnig drukke verkeer. Het zal jullie echter waarschijnlijk niet verbazen dat Dick hier heel anders over denkt. Tita van der Kraan

Bali - De Kentering

45


MIJN MOOISTE DUIK... Op de vraag van Andre om een stukje te schrijven over de mooiste duik van mijn leven moest ik toch wel even nadenken, ik heb er inmiddels zo veel mooie meegemaakt. Ik heb nog eens door de logboeken gebladerd en ben nog eens door de vele foto’s gegaan, waarbij ik toch ook weer veel kwalitatief mindere foto’s heb verwijderd.

Het leuke van teruglezen in de logboeken is dat je duiken uit het verleden herbeleefd maar dan met de kennis van alle ervaringen die je later hebt opgedaan. De mooiste duik van mijn leven ?, nou die kan ik zo 1,2,3 niet benoemen. Als ik dan toch een keuze moet doen dan zijn de duiken op Apo Island en Sequior Island wel degene waar ik heel veel nieuwe indrukken m.b.t. het onderwater leven heb mogen ervaren.

Deze duiken waren een onderdeel van onze duikvakantie in de Philipijnen waarbij we tussen het verblijf in resorts op Cebu en Bohol een safari hebben gemaakt met overnachtingen op boven genoemde eilanden. Vooral de onderwater reservaten zowel op Apo Island als die op Sequior waren van een bijzondere schoonheid en echt schitterend mooi. Onderstaand een paar citaten die ik toen in mijn logboek heb genoteerd.

“30-3-2009 13:00 Na de afvaart van Moalboal duurt het ca 4 uur voordat we aankomen bij Apo Island. Van uit de verte heeft het eiland de vorm van een schildpad die aan de oppervlakte zwemt. Bij het afdalen gaat de flitser spontaan af en is daarna dood of bewusteloos. Het koraal is het mooiste wat ik tot nu toe heb gezien.

Op een steen komen we een grote schorpioenvis tegen en even later nog een in een grot. Verder zien we nog een flinke schildpad en twee zwart wit gestreepte slangen. Rudi weet feilloos de makkelijkste weg door de stromingen te vinden. Als je op tijd 100 bar aangeeft zijn we met 50 bar bij de boot, daarbij voert hij ons steeds over schitterend koraal. Ik vindt het een top gids. Op het eind van de duik zien we nog een octopus en een prachtig koraalduiveltje. Wat een schitterende duik.”

46

De Kentering - Mijn mooiste duik


Overigens wil ik wel melden dat wij het met deze gids wel getroffen hadden, bij een dergelijke reis is een goede gids goud waard, zeker als je ook nog een beetje leuke foto’s mee naar huis wil nemen.

“30-3-2009 16:00 Bij de vorige duik is de flitser opnieuw verzopen en ik vrees ditmaal definitief overleden. Op de Hartenberger de speciale kop gezet waardoor hij het effect van een videolamp krijgt geen bundel maar een gelijkmatig licht waarbij fotograferen mogelijk is. De duik begint uitstekend , we komen twee schildpadden tegen waarvan er een prachtig blijft liggen. In het begin worden we meegenomen door de stroming maar Rudie weet opnieuw feilloos de luwte te vinden. Joke komt weer een mooie worm tegen en we zien opnieuw de zwart wit gestreepte slangen. Op de terugweg naar de boot komen we over een adembenemend koraal landschap. Kortom opnieuw een topduik. Om te slapen worden we ondergebracht in een klein huisje op het strand.

Er is geen stromend water, wassen gebeurd door het z.g. mandieen met zeewater. Drinkwater wordt in jerrycans aangevoerd vanaf Cebu. Het geeft een Robinson Crusoe gevoel. het huisje is gelegen aan een baai en je ziet niets van de rest van het eiland”.

Mijn mooiste duik - De Kentering

47


Het verblijf op zo’n stukje paradijs op aarde, ook duurde het maar twee dagen, heb ik wel als heel bijzonder ervaren, je leeft een beetje in de wolken zoals de volgende foto illustreert.

Na nog een stuk of 6 duiken op Apo Island voeren we naar Sequior. Van te voren kregen we van iemand het advies om het wetsuit maar aan te trekken, wij dachten dat een grapje was. Onderweg toch maar aangetrokken, het bleek best een ruw reisje voor mijn meisje.

“1-4-2009 15:36 Bij de aankomst op Sequior gaan we eerst een duikje maken en dalen naar een vrij ondiepe zandbodem met hier en daar een rots. We komen zoveel tegen dat ik het niet meer kan bijhouden en vast de helft vergeet. Het onderwater leven is hier nogal bijzonder. Onder andere komen we zeedraakjes tegen, Sadleback anemoon visjes, Clownsvisjes en z.g. Pagasus visjes.

Opnieuw is Joke eerder door haar lucht en nadat we haar hebben afgeleverd bij de duiktrap blijf ik nog wat rondhangen bij een rotspartijtje. Elke rots is een wereldje op zich, er huizen hele families anemoon visjes, daarnaast zo hier en daar een koraalduiveltje, kort om Finding Nemo is er niks bij. Ik blijf meer dan een uur onder en vind het gewoon jammer als de manometer onverbiddelijk naar 0 bar lijkt te gaan, kom toch nog met 28 bar boven na 69 minuten.” Tot zover drie duikverslagen uit mijn logboek. Ron Radijs

48

De Kentering - Mijn mooiste duik


BBQ-recepten van Jur Lamskoteletjes met rozemarijn gegrilde aardappels Bereiding Voorbereidingstijd: 20 minuten Bereidingstijd BBQ: 19 – 25 minuten Gril-methode: Direct

Ingrediënten: • 8 ontvette lamskoteletjes van ongeveer 115 g en 3 cm dik • 1 kg nieuwe aardappelen met een diameter van ongeveer 5 cm, schoongespoeld en in vieren gesneden

1. Hak de knoflook grof en bestrooi met zout. Plet de knoflook en het zout met de punt van een mes en de platte kant van het lemmet tot een puree. Voeg de andere ingrediënten van het kruidenmengsel toe en hak fijn. 2. Doe de in vieren gesneden aardappelen in een slakom. Giet een scheutje olie (2 eetlepels) over de aardappelen en voeg er de helft van het kruidenmengsel aan toe. Meng de aardappelen om ze gelijkmatig met de olie en het kruidenmengsel te bedekken. Kook de aardappelen via de directe grillmethode (175°C à 230°C) 10 tot 15 minuten op de barbecue onder gesloten deksel tot ze gaar zijn. Draai ze geregeld om. Hou de aardappelen warm terwijl je het lam bereidt.

• Extra vergine olijfolie

Kruidenmengsel : • 1 eetlepel fijngehakte knoflook • 1 koffielepel grof zout • 1 eetlepel fijngehakte verse rozemarijn

3. Bestrijk de koteletten aan beide zijden licht met wat olie. Kruid de twee zijden van de lamskoteletten met de resterende helft van het kruidenmengsel. Gril de lamskoteletten via de directe grillmethode 9 tot 11 minuten (saignant) op de barbecue onder gesloten deksel en draai daarbij één keer om. Dien warm op met de aardappelen.

• 2 koffielepels fijngehakte verse tijm • 3/4 koffielepel vers gemalen zwarte peper

BBQ recepten van Jur - De Kentering

49


VOETBAL ??? GEEF MIJ MAAR RUGBY MAAR DAN MET MEIDEN 50

De Kentering - Rugby


Zoals de meesten van jullie weten ben ik niet zo een enorme liefhebber van sport in het algemeen en al helemaal niet van balsport, maar ik heb nu wel iets leuks ontdekt en dan ook nog met een soort bal. Ik ben gezegend met twee hele lieve nichtjes, echte schatten zijn het en nog leuk om aan te zien. Die ene is al achtien jaar en studeert in Wageningen de andere is sweet sixteen en doet VWO. Beide dames hebben een gemeenschappelijk hobby en dat is Rugby. Eerst kon ik het niet geloven dat deze lieve kinderen zo een brutale harde mannen sport leuk vinden maar ondertussen weet ik beter. Het schijnt zo te zijn dat Nederland in het internationale dames Rugby heel goed meedoet. Ook dat wist ik niet. De twee zusjes spelen ondertussen bij de club The Wasps ( De Wespen ) in Nijmegen. Deze club staat op dit moment op de zeste plek in de Ere liga voor de dames. De jongste van de twee is gekozen als Nationaal Toptalent en heeft al meerdere malen in Jong Oranje U18 gespeelt. Afgelopen weekeind kregen Thecla en ik een uitnodiging om te komen kijken bij een oefen interland tegen Duitsland in Doetinchem. Vroeg uit de veren en hup de auto in. Het is zondag en er zijn geen files gemeld ,dus het schiet op. Om elf uur staan wij aan de rand van het speelveld waar de wedstrijd net begonnen is. De dames moeten in totaal drie wedstrijden van zeven minuten lang spelen en daarom heet deze vorm van het Rugby ook seven’s series. Wat in deze seven minuten gebeurt is waanzinnig.

Rugby - De Kentering

51


Het lijkt een enorme explosie van pure kracht. Die tijd word echt voluit gespeeld en het is supersnel er gebeurt heel veel. Sorry voetbal liefhebbers maar jullie sport is hiertegen doodsaai. Er word getekkeld en aan alle ledematen getrokken, de benen worden gewoon onder het lijf weggetrokken. Het gehele lichaam wordt gebruikt om de tegenstander van de bal weg te houden. Vaak lagen vijf of meer spelers op elkaar en moest na de fluit van de Reveree (Scheidsrechter) eerst iedereen zijn benen weer bij elkaar zoeken. Heel leuk zijn ook de scrums. Bij een scrum staan de spelers diep voorover gebukt tegenover elkaar en word de bal van de zijkant in de scrum geworpen en iedereen probeert de bal met zijn voeten naar achteren te spelen zodat hij opgepakt kan worden. Wat ook indrukwekkend is,is de manier van scoren. Soms krijgt een spelster de bal toegeworpen en rent over het hele veld met alle tegenstanders achter zich aan die haar neer willen halen. De achtervolgers worden weer door de ploeg in balbezit gejaagd en omver gehaald zodat de bal veilig achter de doel op de grond getikt wordt. Als het een geldige try is, zo heet dat tikken op de grond achter de line, mag er ook nog op het doel geschoten worden met de bal. Het was echt leuk om te zien en ik was na afloop van de wedstrijden dan ook verbaast dat er geen spelers op de brancard weggevoerd werden. Bij al dat inzet van kracht en geweld is Rugby toch de meest faire balsport die er is.

52

De Kentering - Rugby

bedankt. Ik heb niet een keer scheldwoorden gehoord en vechten op het veld is een doodzonde. De Reveree is de heerser op het veld en mag niet door de spelers aangesproken worden,dat mag alleen de aanvoerder van een team. Fairness en respect staat hoog in het aanzien bij de spelers en ook na afloop van een partijtje kreeg ik hier een mooi voorbeeld van voorgeschoteld. Alle spelers van een team gaan tegenover de spelers van het andere team staan en geven elkaar applaus, zelfs de Reveree loopt tussen deze erehaag door en wordt

Het was een heerlijke dag daar in de achterhoek en wij hebben erg veel lol gehad. Mijn diepe respect voor deze jonge meiden die met hart en ziel een prachtige sport bedrijven. Ik heb hier jonge mensen gezien die niet voor millioenen euro’s spelen maar wel voor hun plezier en ze waren zo trots dat ze voor Nederland mochten opkomen. De dames hebben al hun wedstrijden gewonnen Gefeliciteerd Oranje U16 & U18. Thomas Dßber


TIME

-management Gelezen in het blad Luckies

Mensen hebben vaak tijd tekort en daarom worden er door vele organisaties lessen gegeven in Timemanagement, managers kunnen door een goede planning in hun agenda vaak meer doen dan wanneer zij te hooi en te gras afspraken maken die tekort op elkaar zijn gepland en te lang uitlopen. Wat dat betreft kunnen zij nog wat leren van duikers, aldus Patricia de Vries van Organizable.nl.

Drie Cruciale Timemanagementlessen van een duiker. Heb je wel eens in tropische wateren gedoken? Zwevend in het eindeloze blauw, de stilte om je heen, gefascineerd door alle kleurige vissen en het grillige koraal. Persoonlijk moet ik er niet aan denken om met mijn gezicht in een benauwd masker en een loodzware fles op m’n rug, onder water te moeten zwemmen. Ik krijg al claustrofobische angsten als ik er aan denk. En wat die vissen betreft, wil ik liever niet weten wat er allemaal zwemt en potentieel aan mijn tenen kan knabbelen. Hoe mooi de onderwaterwereld ook is, duiken is duidelijk niet aan mij besteed. Al moet ik toegeven dat, als je lang genoeg samen bent met iemand die heel graag duikt, je de charme ervan gaat inzien. Eigenlijk lijkt duiken met perslucht behoorlijk veel op timemanagement. Je hebt een beperkte hoeveelheid lucht ( dus ook beperkte onderwatertijd) en daar probeer je zoveel mogelijk profijt van te hebben. Als het dus zo bekijkt kunnen we heel wat van duikers leren! Les 1: Wees doelbewust bezig Wij storten ons soms blind in de week om aan het eind van die week erachter te komen dat we veel tijd hebben verspild aan zaken die eigenlijk minder belangrijk waren. Een duiker zou nooit even snel een duikbril opzetten, een fles omhangen en dan, hup, het water inspringen. Elke duik wordt zorgvuldig gepland, apparatuur wordt gecontroleerd, de route wordt uitgestippeld en de bodemtijd en maximale duiktijd worden bepaald. Voorbereiding is cruciaal!

Les 2: Houd een veiligheidsmarge We kunnen onze week wel 3x vullen met alles wat we willen doen. We hebben chronisch tijdgebrek, maar willen ook niet voortdurend nee zeggen. Daarom rekken we onze tijd op, buffelen we langer door en slapen we wat minder. Een duiker zou nooit duiken tot zijn fles leeg is. Hij houdt rekening met het onverwachte en zal altijd er voor zorgen dat hij voldoende lucht heeft om nog boven te komen. Een duiker weet, dat over grenzen heen gaan, levensgevaarlijk is! Les 3: Check regelmatig waar je staat Er komt elke week, elke dag heel wat op ons pad. Je hoeft je computer maar aan te zetten of je wordt meegesleurd door vragen, taken, informatie. Maar ook onverwachte dringende zaken kunnen ervoor zorgen dat de week heel anders loopt dan gedacht. Een duiker zal zich niet laten meeslepen door de omstandigheden. Hij kan inspelen op het onverwachte (als hij een zeeschildpad ziet, probeert hij natuurlijk wel een stukje mee te zwemmen). Maar een duiker checkt regelmatig zijn positie, diepte en hoeveelheid lucht. Hij past de koers waar nodig aan, zodat hij wel op de plaats van bestemming terecht komt. Misschien vind je het veel gedoe, al dat geplan en gecheck. Tijdbeheer kost inderdaad inspanning en aandacht, maar de beloning is groot. De duiker kan op deze manier maximaal genieten van de duik en - niet onbelangrijk - gezond weer boven komen. Bron: http://organizable.nl/author/organizable/page/3

Time-management - De Kentering

53


EEN ERVARING RIJKER

Een duik met een gouden randje Donderdag 27-2 had ik een vrije dag van school. Toen ben ik met Joke gaan duiken en voor het eerst foto’s gaan maken.

als de zeehond “beet” vooral niet mijn hand of voet weg trekken. Dan zou de zeehond harder bijten.

We hadden om 9 uur afgesproken bij het zwembad Groenoord. Ik zou met Joke mee rijden naar Dreischor gemaal. Dat was in eerste instantie waar we zouden gaan duiken, maar in de auto had Joke het erover dat we ook naar Bergse Diepsluis konden gaan om naar de zeehond te zoeken. Dat leek mij een leuk idee dus zo gezegd zo gedaan, we zijn naar Bergse Diepsluis gegaan. In de auto vertelde Joke hoe je moest reageren op de zeehond. Ik moest vooral rustig blijven en

Eenmaal aangekomen bij Bergse Diepsluis gingen we bij het water kijken, om een duikplan te maken. Het waaide hard en er waren redelijk hoge golven. We liepen terug naar de auto en gingen onze set opbouwen om te gaan duiken.

54

De Kentering - Een ervaring rijker

Toen onze set was op gebouwd liepen we naar het water. Toen we in het water lagen gingen we onder water en zwommen we een stuk van de dijk af naar 8 meter diepte.

Ik was bezig met een foto en ineens voelde ik of iets mijn been aanraakte. Ik dacht dat het mijn eigen vin was en besteedde er geen aandacht aan. Ik ging verder met het proberen te fotograferen en ik voelde het weer. Daarna voelde ik dat er iets tegen mijn been aan ging liggen. Ik dacht: “dit is niet mijn been”. Ik keek om en ja hoor daar was de zeehond. Ik schrok me rot en stootte Joke aan en wees toen naar de zeehond. Hij was erg speels en een beetje brutaal. Ik vond het erg eng omdat de zeehond zo dicht bij kwam en speels beet. Nadat de zeehond rondjes had gezwommen ging hij steeds aan mijn been hangen.


Ik vond het dood eng en kreeg er een kleine “paniek” aanval van en begon lichtelijk te hyperventileren. Ik klampte me vast aan Joke en na een tijdje hield het hyperventileren op. Daarna vond ik het minder eng en begon een paar foto’s te maken. We gingen steeds verder omhoog tot we aan de oppervlakte waren. De zeehond volgde ons naar boven en speelde nog een kwartier met ons. Hij pakte onze benen beet en beet in onze vinnen. Tijdens het beet pakken van mijn been heeft hij mijn lood gordel afgetrokken, helaas hebben we die niet meer terug gevonden. We gingen het water uit, liepen terug naar de auto en bouwden onze setjes af. Joke was heel erg enthousiast, ik wat minder maar dat kwam door de angst. Daarna gingen we in de auto een boterham eten, tijdens het eten van de boterham drong het pas echt tot me door, wij hebben in het water gespeeld met een wilde zeehond. Ik werd er steeds enthousiaster over. Onderweg naar huis hebben we nog veel gepraat over de zeehond. Dit was zeker een duik met een goud randje. Rik Sala

Een ervaring rijker - De Kentering

55


BARDIENST, PERSLUCHTTRAINING

en wat verder ter tafel komt... Vrijdagavond, 21 februari 2014 Het is alweer bijna het weekend en Dick heeft mij, op weg naar het zwembad, net afgezet op de duikclub. Gelukkig heeft hij voldoende tijd om nog even mee naar binnen te lopen, de verwarming aan te zetten en de koffie zodanig te prepareren dat een druk op de knop voldoende is om koffie eruit te laten stromen, alvorens richting zwembad te rijden waar de tweede perslucht “training” van dit jaar wordt georganiseerd en wel in het donker. Ook al heb ik, als ik na een drukke week vrijdagmiddag op de bank plof, niet altijd zin om naar zwembad en duikclub te gaan, als we eenmaal op weg zijn is het op beide plekken altijd gezellig. Beginnend in het zwembad waar je aan de benodigde conditie kunt werken door baantjes te trekken of zoals vanavond het geval is je duikvaardigheden trainen en later door in het clubhuis nog gezellig met elkaar na te babbelen. Het zwembad en de duiktraining is er vanavond voor mij niet bij omdat we vanavond ook op de lijst voor bardienst staan waardoor een van ons tweeën toch bijtijds de deuren dient te openen waarmee, als straks de stroom vanuit het zwembad zich naar het clubhuis verplaatst, iedereen binnen kan komen. Tot mijn spijt moet ik bekennen dat ik de afgelopen periode een wat minder trouwe bezoeker geweest ben van de zondagse duiken waardoor het des te gezelliger is om straks mijn duikmaatjes op de clubavond te ontmoeten.

56

De Kentering - Bardienst, persluchttraining en ...


Lang hoef ik niet te wachten op bezoekers want net nadat Dick vertrokken is naar het zwembad hoor ik gestommel op de trap en komen Thecla en Thomas binnen. Niet lang erna gevolgd door Ingrid en Cor. De tijd vliegt als het gezellig is zodat voor ik er erg in heb, ook de groep vanuit het zwembad arriveert. Geanimeerd wordt er met elkaar gesproken, worden nieuwtjes uitgewisseld en geknabbeld aan de overal neergezette nootjes, dat kan nog lange tijd want zowel Richard R. als ik heb een 2 1/2 kilo bus nootjes gescoord bij de Sligro (de groothandel waar wij beiden nogal eens inkopen doen). Daar wij geen van beiden in staat zijn een zodanige hoeveelheid nootjes te nuttigen is het natuurlijk logisch dat we deze op de club neerzetten waar de vele leden er natuurlijk best raad mee weten.

De perslucht training, nu in het donker is weer leuk geweest en heeft wel een gehavende Dick tot gevolg die het deksel van de in het zwembad staande kist op zijn hoofd kreeg en nu getooid wordt met een enigszins gapende en bloederige wond. Gelukkig was Wim Oomkes aanwezig in het zwembad die er al met een deskundige blik naar heeft gekeken en gelukkig geen noodzaak tot verdere poliklinische behandeling zag.

Bardienst, persluchttraining en ... - De Kentering

57


Ook als er geen trainingen zijn is het zwembad altijd voor elk Aqualis lid beschikbaar om te oefenen. En dan na afloop nog even naar clubhuis om daar nog wat na te praten onder het genot van een lekker drankje. Keuze is er genoeg, zowel alcoholische als non-alcoholische zijn altijd voldoende in voorraad. En parkeren is in tegenstelling tot bij het zwembad geen probleem, binnen een redelijke afstand is er altijd wel een plaatsje te vinden. Voor de barkeepers is het leuker als er meer aanloop is dan verwacht. Aqualis is tenslotte een vereniging voor en door vrijwilligers. Opnieuw hebben we een enorm gezellige avond. Als je nog niet in het clubhuis of het zwembad bent geweest op de vrijdagavond kan ik je zeker aanraden er eens een bezoek te brengen. Het zwembad is het gehele jaar door beschikbaar, ook tijdens de vakantie perioden met uitzondering van ĂŠĂŠn of twee avonden in december of als er een feestdag valt op vrijdag. Dit wordt dan altijd middels een email bericht aangekondigd. Hetzelfde geldt voor het clubhuis, altijd open behalve de laatste week van december, dan wordt het gebouw omgetoverd tot vuurwerk verkooppunt door onze verhuurder Hugo, niet alleen bekend van de Vuurwerkreus maar ook als eigenaar van het Lucky Dive Center, partner van Aqualis. De perslucht training vanavond was evenals de vorige in januari goed bezet. Er waren genoeg lichtjes aanwezig onder water en het werd dus nooit echt donker. Wel bleek het een stuk moeilijker om met een golfballetje op een lepel door de aanwezig hoepels

58

te zwemmen zonder het vest bij te moeten blazen of wat lucht eruit te laten. Ook mochten verschillende hoepels een stukje meezwemmen meestal veroorzaakt door wat minder gestroomlijnde materialen. Octopussen, consoles en fleskranen steken toch verder uit dan de betreffende onderwatertoerist dacht. Ook het doorgeven van stukjes lood met de bedoeling om uitsluitend op de longen verder neutraal te blijven zweven werd regelmatig gecompenseerd door dan maar wat sneller te gaan zwemmen waardoor de juiste diepte onder water gehandhaafd kon blijven. Natuurlijk weten we dat dit in dieper water een stuk gemakkelijker gaat maar ook in het zwembad moet toch elke duiker op een diepte van ca. 2 meter minimaal 2 kg extra lood kunnen opvangen met de longen en toch netjes neutraal te blijven zweven. Oefening baart kunst zeggen we altijd en dus wie houdt je tegen om nu en dan in het zwembad te oefenen met volledige perslucht uitrusting.

De Kentering - Bardienst, persluchttraining en ...

Als dit blad verschijnt zijn wij, Tita en Dick, al bijna klaar met de voorbereidingen van onze nieuwe reis naar de Verenigde Staten en Canada, die net als een eerdere reis alles bij elkaar een jaar gaat duren. Op 7 april gaat onze kampeerauto naar de haven in Antwerpen om vandaar vervoerd te worden naar Baltimore waar we hem op 28 april op zullen halen. Zelf vertrekken wij op 23 april richting Baltimore om ter plaatse de nodige voorbereidingen te treffen voor deze reis. Eind oktober 2014 komen we dan even terug naar Nederland (ondanks een Visum voor de USA wat 10 jaar geldig is, krijg je meestal maar een verblijfs toestemming voor 6 maanden) en ook met de Kerstdagen (speciaal voor de Aqualis kerstbrunch) en Oud- en Nieuw zijn we even terug om onze sociale kontakten bij te houden en nog wat mee te helpen tijdens de vuurwerk verkopen. Begin januari 2015 vertrekken we dan weer en resten ons nog een kleine 4 maanden voordat we eind april 2015 weer terug zullen zijn.


Iedereen die onze reis wil volgen kan dat doen middels onze website www.dereiskranen.nl hierop staan nu al verhalen van eerdere reizen (zonder reclame) en zullen de komende periode opnieuw reisverslagen met foto’s te lezen zijn.Voor wie niet elke dag naar de website kijkt hebben wij een website-service, als je doorgeeft dat je op de hoogte gehouden wilt worden van nieuwe publicaties krijg je bij het verschijnen van een nieuw bericht een korte email met de link naar het betreffende artikel. Even je email adres doorgeven aan ditikra@xs4all.nl met vermelding De Reiskranen en je wordt op de hoogte gehouden.

Tita en Dick van der Kraan

Restaurant

Bardienst... / Restaurant at Sea - De Kentering

59


Restaurant

60

De Kentering - Restaurant at Sea


Restaurant

Restaurant at Sea - De Kentering

61


Restaurant

62

De Kentering - Restaurant at Sea


Bonaire “Als ik zou moeten kiezen tussen Egypte en Bonaire, dan zou ik het wel weten!” Misschien waren het wel deze woorden die mij overtuigd hebben om een duikvakantie naar Bonaire te boeken. We wilden graag ergens in het najaar een keer naar de zon en het liefst ook naar een plaats waar het goed is om te duiken. Bonaire voldeed ruimschoots aan beide criteria.

We kozen voor een periode ergens begin oktober omdat Cor en Ingrid dan ook op Bonaire zouden zijn. Hoewel we met z’n tweeën gingen, ben ik de enige duiker van de twee. Ook al zouden we allebei een duikbrevet hebben gehad, dan hadden we nog niet samen kunnen duiken. De reden daarvoor is namelijk dat ‘we’ op moment van vertrek 4,5 maand zwanger zijn en dan mag je zeker niet duiken. Dankzij Cor en Ingrid had ik niet alleen twee leuke duik buddy’s maar ook twee uitstekende gidsen om ons Bonaire te laten zien. De dagelijkse routine van een duiker op Bonaire zou er als volgt uit kunnen zien: Na het opstaan eerst rustig een koffie drinken op het terras en genieten van het uitzicht en van het feit dat de zon nog niet aan de hemel staat te branden. Als je dan zin hebt om te gaan duiken, loop je naar het flessen vulstation en pak je een of twee (volle!) flessen mee. Je hebt de keuze uit lucht of Nitrox, als je een arrangement hebt geboekt dan maakt het voor de prijs in ieder geval niks uit. Uiteraard moet je voor Nitrox wel over het juiste

Bonaire - De Kentering

63


brevet beschikken. Vervolgens leg je je duikspullen achterin de huurauto. De standaard huurauto voor duikers is een pick-up truck wat een ideale auto is voor daar. Er kunnen vier tot vijf personen (redelijk) comfortabel zitten en – ook niet onbelangrijk – in de laadbak is genoeg ruimte voor de duikuitrustingen. Je hoeft je ook niet druk te maken over spullen die nat zijn of die onder het zand zitten, want alles ligt veilig achterin de laadbak. Bonaire is vooral bekend voor de mooie kustduiken. Alle duikplaatsen zijn goed aangegeven middels geel geverfde stenen en je kan met je pick-up zo het strand op rijden. Van een echt zandstrand is overigens geen sprake, het zijn meer kiezelsteentjes met wat dood koraal. Bij het aandoen van de duikspullen komt de pick-up ook weer van pas want je kan de achterklep neer klappen en deze mooi als zitbankje gebruiken. Vanaf het strand loop je zo het azuur blauwe water in; wat overigens een heerlijke temperatuur heeft van 31ºC; en na een stukje uitgezwommen te zijn begin je aan de afdaling. Op de meeste plaatsen begint het rif op een diepte van ongeveer 9 meter en gaat door tot 30 meter en soms nog (veel) verder. Deze diepte maakt het maakt het dus heel toegankelijk voor iedereen met een Advanced OW brevet. Onder water kijk je je ogen uit, zeker als je het hele jaar alleen nog maar in Nederland gedoken hebt. Ik ga hier niet uitgebreid beschrijven wat er allemaal te zien is onderwater, daar is genoeg informatie over te vinden op internet. Af en toe krijg je het

64

De Kentering - Bonaire

gevoel dat je aan het duiken bent in een tropisch aquarium, zoveel is er te zien. Na de duik gaan alle spullen weer achterin de pick-up en rijdt je terug naar je appartement of naar de volgende duikstek. Als je onderweg besluit om nog even boodschappen te gaan doen dan zou het kunnen zijn dat je bij de Van Den Tweel beland. Voor de duidelijkheid: dat is dus gewoon een Albert Heijn. Het merendeel van het assortiment komt uit Nederland, tot en met de AllerHande aan toe. Een aantal verse producten wordt per vliegtuig vanuit Nederland aangevoerd. Zo merk je bijvoorbeeld dat er weer een vlucht uit Nederland geland is omdat er dan weer sla in de schappen ligt. Dat geldt ook voor de restaurants trouwens, want die doen daar ook hun boodschappen. Eenmaal terug bij het appartement is er de gelegenheid om de duikspullen te spoelen. En... elke maandagmiddag organiseert de staf van het appartement een Rum Punch Party bij het zwembad, wat natuurlijk een leuke gelegenheid is om verhalen uit te wisselen met andere duikers.

Na zo’n dagje duiken moet er vanzelfsprekend ook aan de inwendige mensch gedacht worden. Het klimaat op Bonaire leent zich er uitstekend voor om ‘s avonds te barbecue’en. Je kan bijvoorbeeld gebruik maken van de centrale barbecue van het appartements gebouw, of – als je die hebt – je eigen barbecue meenemen naar het strand. Mocht je liever uit eten gaan, dan zijn er ook aardig wat opties. De meeste restaurants zijn te vinden in Kralendijk. Onze favorieten: At Sea, Four Seasons en Gio’s. Wat betreft kwaliteit van het eten stak Restaurant At Sea er (wat ons betreft) met kop en schouders bovenuit. Het heeft tevens


een mooi terras en de sfeer is er erg relaxed. Het Four Seasons restaurant, gelegen in dezelfde straat als At Sea. De kwaliteit van het eten is ook hier heel goed en de sfeer is ook heel aangenaam. Voor het dessert of voor een ijsje tussendoor is Gio’s Gelateria de plaats bij uitstek. Gio’s is een Italiaanse ijssalon en koffiebar. De koffie hebben we niet geproefd maar het ijs is in ieder geval erg lekker. Dit is een van de plaatsen op Bonaire waar je zeker een keer geweest moet zijn. Er zijn zoveel mooie duiklocaties op Bonaire, het is onmogelijk om ze hier allemaal op te noemen. Ik zal er een paar uit te lichten die voor mij iets extra’s hadden. Een van de meest bekende en tevens het meest toegankelijke scheepswrak op Bonaire is de Hilma Hooker. Over de het wrak zelf is genoeg informatie te vinden op internet. Om bij het wrak te komen kun je best eerst een stukje uitzwemmen aan de oppervlakte (om je lucht te sparen) en dan vervolgens afdalen langs een van de twee boeien die de voor- en achterkant markeren. Tijdens de afdaling zie je het schip langzaam opdoemen. De bovenkant van het schip ligt op ongeveer 18m, het schip is op haar zij terecht gekomen en de punt van de mast

ligt op 30m diepte. Onderwater viel het me trouwens op hoe druk het was met andere duikers, dat is ook wel logisch aangezien deze duik zeker op je lijstje voor moet komen. Iets totaal anders is het duiken bij de Salt Pier. De pier wordt gebruikt om schepen aan te leggen zodat deze geladen kunnen worden met het zout van de nabijgelegen zoutpannen. Als je hier gaat duiken zwem je tussen de pilaren van de pier door en dat kan dus alleen als er geen schip verwacht wordt. Dit is een relatief ondiepe duik maar de pier vormt een totaal ander uitzicht wat ik op geen enkele andere locatie ben tegengekomen. Op nummer drie van het lijstje staat het duikstek Tolo. Dat is niet zozeer vanwege de locatie maar meer vanwege de duik zelf. Bij deze duik ging mijn buddy jagen op schorpioenvissen.

Dat is overigens volkomen legaal mits je daar een vergunning voor hebt. Deze kleurrijke vis met giftige stekels heeft geen natuurlijke vijanden in het Caribisch gebied en hoort er eigenlijk niet thuis. Zijn aanwezigheid vormt een probleem omdat deze vis het langzaam groeiende koraal kaal vreet. Het van dichtbij mogen meemaken hoe het is om te jagen met een speargun op deze giftige vis maakte deze duik voor mij ook weer heel bijzonder. Nogmaals, Bonaire is een uitstekend vakantie-eiland. Ook als niet-duiker kun je je er prima vermaken. De meest bekende beelden, die je in elke toeristen folder wel ziet staan, zijn de Flamingo’s en de slavenhuisjes. Waar de duikers voornamelijk aan de west kant van het eiland zitten, waar het windstil is, zitten de surfers juist aan de oost kant, daar waar de meeste wind staat. Iedere duiker weet dat je de laatste dag voordat je gaat vliegen beter niet meer kunt gaan duiken. Wij hebben toen van de gelegenheid gebruik gemaakt om het Slagbaai National Park te bezoeken. Ook deze plek mag zeker niet ontbreken bij je bezoek aan Bonaire. Hans Schram

Bonaire - De Kentering

65


2 maanden

Bonaire

Zaterdag 5 oktober was het dan zover, we vertrokken voor 2 maanden naar Bonaire en we hadden er zin in. We zijn bijtijds opgestaan en om kwart voor negen waren we gereed voor vertrek. Op Schiphol moesten we 100 euro betalen voor 3 kilo overgewicht, best een aardig bedrag. De grond stewardess zei: “u kunt het e.e.a. ompakken�. Maar ja we gaan 2 maanden weg en alles zat al aan het max gewicht en de duiktas thuis laten is geen optie als je naar Bonaire gaat om te duiken. Daarna nog even shoppen en een ontbijtje en om half twaalf konden we dan ook het vliegtuig in om aan onze grote reis te beginnen. De vlucht verliep, op een klein beetje turbulentie (veroorzaakt door een ander vliegtuig dat 80 km voor ons vloog) na, vlekkeloos en 12 uur later, inclusief tussen stop op Aruba, waren we dan ook eindelijk op ons favoriete eiland.

66

De Kentering - 2 maanden Bonaire


Welkom Toen we onze bagage hadden konden we naar buiten waar Tineke en Gerard ons hartelijk begroeten en ons verwelkomden met Bon bini. Na een auto ritje van 10 minuten waren we in ons appartement, kregen we koffie en thee en hebben we nog even bij gekletst over van alles. De volgende morgen vroeg wakker, dus ontbijten en de spullen uitpakken want daar hadden we geen fut meer voor gehad. Toen dat eenmaal geregeld was gingen we naar de duik shop om ons in te checken en de marine park fee te betalen zodat we ongestoord mogen duiken. Daarna was het tijd voor de boodschappen want gelukkig is AH hier 7 dagen van 8 tot 20.00 uur geopend. Na de lunch hebben we een duik gemaakt om te kijken of we voldoende lood hadden. Helaas was het niet het geval en

moesten we weer even het water uit om het lood aan te passen.

schrimp, puffervis en een riddervis.

In de avond arriveerde Hans Schram met zijn vrouw Sarah op Bonaire, zij verbleven op het resort waar wij ons duikflessen halen, dus ideaal om met hen elke dag af te spreken. Die avond vroeg naar bed gegaan want we waren helemaal kapot en moesten weer om 7 uur op om rond 9 uur te gaan duiken met Hans. Na de incheck van Hans om te gaan duiken en Sarah om te gaan snorkelen waren we gereed om Hans kennis te laten maken met het onderwater leven van Bonaire. De eerste duik was op het huis rif van het Belmar resort, Sara`s smile. De duik op zich was goed alleen het speciale spul bleef even weg …helaas. Op duikstek Angel City is altijd veel te zien en een mooi rif na enige tijd zagen we een barracuda, een red banded Coral

Druk De tijd gaat snel als je het druk hebt, duiken met Hans en tussendoor boodschappen halen en het is al weer dinsdag. We zijn al zo gewend dat het lijkt of we hier al weken zijn maar gelukkig zijn het nog maar 4 dagen. In de namiddag bij het zwembad vertoeft een biertje gedronken met Tineke en Gerard en deze avond weer op tijd naar bed want ook hier heb je last van het tijd verschil. Op zaterdagavond hadden we en met Hans en Sarah een BBQ bij ons thuis gehouden en Cor was ze gaan halen want anders hadden ze het niet gevonden, je moet namelijk wel redelijk bekend zijn op Bonaire. Het was erg gezellig en laat geworden dus lekker uitgeslapen, maar in de middag weer 2 duiken gemaakt.

2 maanden Bonaire - De Kentering

67


De afgelopen dagen alleen maar gedoken en nu even 2 dagen rust. Ook voor mijn oren die hebben best wel wat te verduren met al die duiken. Hans en Sarah vliegen over 2 dagen naar huis dus was het duiken gedaan voor Hans en gingen zij de toerist uithangen. Beide hebben het erg naar hun zin gehad en gaan zich straks thuis voorbereiden op de geboorte van hun zoon. Op maandag zijn wij door hun mee uit eten genomen als dank voor de duiken en het “hun op sleep touw nemen” zoals zij zeggen. Maar wij zagen dat totaal niet zo en hebben het graag gedaan. De volgende avond hadden we afgesproken met een instructeur die ook toevallig nu op Bonaire is (bij hem hebben wij ons rescue brevet gehaald ) en nee… niet gekregen daar hebben we hard voor moeten werken. En woensdag in namiddag ook weer een afspraak maar dan met lokale vrienden zo zie je druk druk druk.

68

Vaste prik De woensdagavond is de vaste bioscoopavond van Tineke en Gerard en we werden gevraagd om mee te gaan naar de openlucht bioscoop en het was weer eens wat anders en we hadden ook nog bami met saté wat erg lekker was. Het was een actie film wat bij de mannen erg in de smaak viel, Tineke en ik hadden zoiets van “wel erg veel geweld”. Na de film naar huis en nog wat gedronken op het terras en daarna lekker gaan slapen. Gerard heeft op donderdag altijd een vrije middag en gaat dan graag mee duiken. Hij stelde voor om bij duikstek Barcadera te gaan. Hier wordt niet veel gedoken en dat zie je dan ook erg goed aan het rif. Erg mooi koraal. Het eerste half uur was best saai wat vis betrof maar later zagen we een ocean trigger vis, midnight blue parrot vis, wat Koraalduivels en tarpons. 18 oktober was de verjaardag van Cor. Om half negen opgestaan

De Kentering - 2 maanden Bonaire


en de waterkoker en de Senseo aangezet. Daarna zoals elke dag de deur van de porch opengezet en wat blijkt Tineke heeft de boel versierd met vlaggetjes. Cor weet nog van niets en hij wil op de laptop voor de mail maar ik zeg “dat kun je toch ook buiten?” O ja en hij loopt niets vermoedend naar buiten daar begint hij hard te lachen. “Ja ja”, hoorde ik hem zeggen. Rond half elf stapten we in de auto om bij Gio`s koffie/thee met gebak te nuttigen. Na de lunch hebben we een duik van een uur gemaakt. Tijdens deze duik leuke dingen gezien zoals een school jacks met in het midden een Barracuda dus samen lekker op jacht. ‘s-Avonds zijn we met Tineke en Gerard uit eten geweest wat erg lekker was en gezellig. Thuis hebben we dan ook nog bij de pool een drankje genomen.

Duivels In het weekend gingen we duiken met Tineke en Gerard. Ik was erg benieuwd, want beiden hebben het certificaat om op koraal duivels te schieten en benutten dan ook elke duik om deze te vangen. Deze horen hier niet thuis dus worden ze gevangen en gegeten. Dit is legaal dus geen probleem. Als ze niet gevangen worden dan gaat het rif en de vissen dood. Dus zijn we met de boot van Gerard en Tineke naar klein Bonaire gevaren en daar een duik gemaakt. Ook daar zaten veel koraalduivels dus 9 van die duiveltjes gevangen en tussen door nog ander leuk spul gezien zoals een kreeft en een groene murene. Na de duik was het lunchtijd en de boterhammen werden uit de

2 maanden Bonaire - De Kentering

69


koelbox gehaald en genuttigd. En nee niet met bier erbij maar met een Multi drank. Rond half twee weer richting Kralendijk en thuis heerlijk het zwembad in. Tineke en Gerard hadden afgesproken bij Arrowak, een lokale tent waar muziek gespeeld wordt en natuurlijk drank geschonken. Daar kwamen we al snel andere lokale Nederlanders tegen en was het erg gezellig.

Pech Zo af en toe gingen we uit eten in het restaurant At Sea waar het eten echt heerlijk is en je lekker buiten kunt zitten. En op een zekere avond was het ineens wat rumoerig. Mannen die in en uit liepen en buiten het terras was het ook ineens een heen en weer geloop. Na een kleine 10 minuten zat Geert Wilders naast ons aan een tafel…. we zaten tussen de beveiliging en Wilders in. De e- readers worden volop gebruikt er zijn al verschillende boeken uitgelezen en er zullen nog velen volgen. Het is heerlijk om zo tot rust te komen en te genieten van het leven. Het was weer tijd voor een duik en we gingen duiken bij Bachelors beach. Dus alles in de laadbak en op weg om flessen te halen en daarna naar de beach om ons gereed te maken voor de duik. Eenmaal in het water de vinnen aan getrokken en uitzwemmen tot de drop-off daar werd al snel duidelijk dat ik geen camera meer bij mij had. Dus terug naar de oppervlakte en de zelfde route terug gezwommen, gelukkig had een jongetje wat aan het zwemmen was de camera aan de kant gebracht. Ook een Nederlands stel had gezien dat ik de camera

70

De Kentering - 2 maanden Bonaire

verloren was en riep “op zoek naar je camera?”, ...pff gelukkig daar was hij. Ik moest dat hele rot stuk weer uitzwemmen en had het helemaal gehad maar eenmaal uitgerust kon ik onderwater en de duik vervolgen dit keer met camera. Ook al ben je zuinig op je spullen gaat er altijd weer wat stuk dus eerst even naar de repair shop om mijn hoge druk slang te laten vervangen. Deze lekte wat lucht, niets om in paniek van te geraken want ons bien zunig met de lucht. Nadat van mijn automaten set de hoge druk slang vervangen was gingen we weer duiken maar dat was geen leuke duik. Want ik kreeg veel zout water naar binnen door mijn adem automaat en dat was niet prettig, maar omdat het in het verleden ook wel eens voor kwam had ik zoiets van “nou we zien wel”. Maar de volgende dag gebeurde het weer en ik had even geen vertrouwen meer in mijn spullen dus weer terug naar de shop. Daar konden ze niets bijzonders vinden maar toch even schoon gemaakt en ja hoor hij deed het weer als vanouds.

Ditjes en datjes Omdat Cor eergisteren zijn 500 ste duik gemaakt had deden we koffie met gebak en we zaten bij Tineke en Gerard op het terras. Na de koffie zei Tineke zal ik de dobbelstenen op tafel zetten dan kunnen we een potje dobbelen, Na zo`n anderhalf uur waren we uit gedobbeld en de dames waren de winnaar, het was erg gezellig en dus snel laat. Cor en ik aten pasta bij Chillout Resort, Tineke en Gerard komen later dus wij gingen alvast de


beste stoelen reserveren. Want het was weer woensdag onze vaste bioscoop avond en gelukkig bleef het droog. De film was erg leuk als je wilt lachen dan is het een aanrader (The big wedding) en natuurlijk zaten we 1e rang. 2 dagen regen, en dan bedoel ik dat het met bakken naar beneden komt. is niet leuk dus veel lezen en dobbelen, maar ja, dat heb je op een gegeven moment ook gehad. Gelukkig was het dan eindelijk droog geworden en zelfs een zonnetje dus konden we weer gaan duiken. Het was weer eens tijd om bij de zoutpier te gaan duiken ook Gerard ging mee een lekker relaxed duikje niet dieper dan 16 meter en weer veel leuke dingen gezien. Waaronder 4 schorpioenvissen, grote barracuda, octopus en grote scholen vis en 65 minuten onder water geweest. Een mooie duik en boven water scheen de zon weer, dus helemaal niet verkeerd.

Na de duik gingen we natuurlijk eerst terug naar huis spullen spoelen en douchen daarna was het tijd voor Kunuku Arawak (dit was vroeger een indianen stam vanuit Venezuela en waren toen der tijd bewoners van Bonaire) nu is het de naam van een uitgaans gebeuren hier op Bonaire op zondag waar vele mensen genieten van muziek en dansen.

Verbrand Twee duiken gemaakt op Ti Amo Beach, een leuke duikstek met veel vis en klein spul zoals een harlekijn garnaal en een hengelaarsvisje. Tussendoor lekker liggen zonnen. ‘s-Avonds tijdens het koken hadden we een vlam in de pan en daar door mijn arm en hand verbrand. Gelijk onder de kraan maar het water is hier niet echt koud dus heeft Cor ijsblokjes in een plastic zakje laten doen en zo gekoeld. Maar ja, door de warmte smelten die ook erg snel en liep ik naar Tineke om te vragen of zij bio gaas had.

Nee, maar je kunt wel naar de eerste hulp nou daar had Cor niet zo veel zin in dus ging Tineke met mij naar de E.H.B.O. Daar vroegen ze wat er was en wij vertelden wat er gebeurd was. Toen zei de verpleegster heb je AloĂŤ Vera in de tuin? Ja, zei Tineke, dat ik daar niet aan gedacht heb. Dus wij weer in de auto terug naar huis. Er werd een stuk van de plant gesneden en het sap over de wonden gesmeerd en dat de volgende dagen herhaald. Het ging snel beter en had 1 grote blaar op de muis van mijn hand en 2e graads brandwonden op mijn onderarm. Even een dag niet gedoken vanwege de brandwonden en bij de drogist douche pleisters gehaald zodat ik weer kon gaan duiken en de wonden droog bleven. In de avond hadden we afgesproken met Richard (een clubgenoot). Hij arriveerde in de middag en ging de komende twee en halve week mee duiken.

2 maanden Bonaire - De Kentering

71


Zo als gezegd Richard opgehaald bij zijn resort en daarna een hapje gaan eten en rond de klok van 9 uur Richard terug gebracht en wij naar huis. De volgende dag zijn we eerst boodschappen gaan doen en om twee uur naar de duik shop om Richard in te schrijven zodat hij kon gaan duiken. Eerst maar een check dive gedaan om te kijken hoeveel lood er nodig was om hem onder water te krijgen. We hadden een klein uurtje gedoken en Richard was door zijn lucht heen. Wij hadden nog wel een duik kunnen maken met de zelfde tank. De donderdagavond is bij ons altijd snack dag, dus ook hier. Het was tijd voor de Wattaburger, de lokale snackbar op Bonaire. Daarna bij Gio`s een heerlijk ijsje gegeten en gelukkig is het centrum van Kralendijk niet zo erg groot, dus konden we alles lopend doen. Ik had 2 dagen niet gedoken omdat het met de brandwond op mijn arm niet helemaal goed ging. Maar na 2 dagen boven water ging het gelukkig beter en was het aan het helen dus weer fijn gedoken met de mannen, zij hebben het even zonder mijn speurwerk moeten doen.

Duiken Het was weer een tijd om naar het vliegveld te gaan pa en ma opgehaald, zij verbleven bij ons in het appartement voor 2 weken. De volgende dag weer het ritueel herhaald incheck bij de duikschool, $ 25.- marine park fee betaald en vaders kon mee duiken. Het is weer even wennen voor hem maar langzaam went hij weer.

72

De Kentering - 2 maanden Bonaire


Tussen de duiken door ook nog even een kleine eiland tour gedaan vanwege de niet duiker in ons midden en op Sorobon een biertje gedronken en onderweg wat foto`s gemaakt. Ook is het seizoen voor de cruiseboten weer van start gegaan dus daar ook nog een foto van gemaakt. Die dingen zijn gigantisch en erg indrukwekkend. De eerste week ging het duiken met vaders best goed maar na een dag of zes had hij, zoals hij zelf altijd zegt “het niet op zijn gemak onder water” en wilde dan terug. Na drie dagen van weer proberen is hij er mee gestopt. Maar afgelopen maandag wilde hij het nog eens proberen dus gingen we bij het resort duiken waar we ook onze duikflessen halen. Dus namen we een lunch

pakket en drinken mee zodat we er de gehele dag konden vertoeven. Tot 10 meter diepte ging het goed maar toen wilde hij weer terug dus omdraaien en vaders terug gebracht naar de steiger en Cor en ik zijn weer terug gegaan en hebben onze duik afgemaakt.

Tijdens een van de vele ritten naar de restaurants hadden we bijna een deur uit een auto gereden, gelukkig zag ik op tijd dat een dametje uit haar auto stapte en moest Cor erg hard remmen want erom heen kon ook niet vanwege de tegenliggers, dat was best even schrikken.

Oeps Soms deden we 1 duik op een dag en gingen dan in de middag even boodschappen doen of een stukje over het eiland rijden of gewoon even niets en lekker relaxen bij de pool. Alles kan niks moet heerlijk eiland Bonaire. Nu gingen we elke avond uit eten bij diverse restaurants en 1 keer dachten we kom laten we bij La Luna gaan eten maar dat viel een beetje tegen….het waren erg vriendelijke mensen maar het eten was toch stukken minder.

2 maanden Bonaire - De Kentering

73


Ondertussen was Richard naar huis en wij gingen op zondagmiddag naar een spelonk, dit is een druipsteengrot, aan de andere kant van het eiland. Cor en ik waren daar in het verre verleden al eens een keer geweest. Het was toch wel weer leuk om het te zien alleen nu hadden we een lamp mee, want zonder lamp zie je niet zoveel in een grot.

Laatste loodjes Cor had al zijn 500ste duik gemaakt en ik was deze week hard op weg om dit ook te halen dus moest er nog wat gedoken worden want anders hadden we waarschijnlijk niet meer gedoken. Dus hadden we uitgerekend dat 1 duik per dag voldoende was om de 500 te halen en gisteren was het dan zover.

Hulp Inmiddels waren mijn ouders naar huis en de laatste 2 dagen aangebroken. Die dachten we rustig te kunnen doorbrengen maar Gerard had andere plannen. Hij vroeg aan Cor of hij nog weg zou gaan “nou, nee we hebben geen plannen voor vandaag. Eigenlijk was dat geen slim antwoord want Gerard wilde zijn boot uit het water halen voor een nieuwe motor en had hierbij wat hulp nodig. Om half elf afgesproken bij een van de boot hellingen in Kralendijk, Gerard ging zijn boot halen en wij wachten bij de helling met de boot trailer. Na een kleine 20 minuten kwam Gerard met de boot aangevaren en Cor reed de trailer tot halverwege het water. Gerard voer de boot tot halverwege de trailer en Cor zou de haak met staal draad aan de boot bevestigen zodat we de boot

74

De Kentering - 2 maanden Bonaire


verder met de lier de trailer op konden trekken. Dit alles verliep redelijk volgens plan en draaiden we de lier maar de boot kwam niet veel verder. Dus dan maar even kijken waar het stagneert na enige tijd kwamen we er achter dat Gerard vergeten was om de motor omhoog te zetten en zat de schroef vast op het koraal. De boot moest weer van de trailer en alles moest weer opnieuw ook de trailer was door de golfslag scheef getrokken, de trailer weer recht gezet en de motor van de boot deed het gelukkig nog. Nu verliep alles ietsje beter, Gerard vergat niet om de motor omhoog te zetten en voer de boot aardig de trailer op de haak vast en draaien aan de lier. De boot stond nu redelijk op de trailer maar nog niet overtuigend maar goed Gerard vond het best en dus hup in de auto en de trailer met boot verder het water uit. Nou dat was ook weer zoiets, de helling was met algen begroeid en de achterste banden stonden dus in het water, nu begrijp je wel dat het weer niet goed ging. De banden slipten door en werden zo warm dat er rook van af kwam, dan maar even wat zand voor de banden dan wordt het wat stroef. Dat werkte wel maar het totale gewicht was te zwaar voor de auto en kwam deze nog steeds niet vooruit. Toen hebben we onze auto ervoor gezet en met een sleepkabel bevestigd aan de auto met trailer en met gezamenlijke trekkracht konden we het hele zootje omhoog trekken.

Oh..Oh...Oh Maar als je dan denkt dat het leed geleden is... nou NEE!... alom besloten we de boot zachtjes rijdend naar zijn bestemming te

2 maanden Bonaire - De Kentering

75


vervoeren en stapvoets reden wij door Kralendijk. Tegenwoordig liggen er in het centrum van Kralendijk drempels dus dat waren spannende momenten en omdat de boot niet helemaal (ong. driekwart) op de trailer lag zagen wij deze steeds verder van de trailer glijden. Bij de volgende drempel ja je raad het al lag de boot eraf doordat de staal kabel brak en tja daar staan we dan met z`n drieĂŤn en de boot lag nog voor een kwart op de trailer. Gelukkig waren we dicht bij het werk van Gerard en rijden er dus regelmatig auto`s van Magnopool (onderhoud en plaatsen van zwembaden) voorbij. En na 5 minuten stonden er 2 auto`s met 6 man sterk rond de boot, Gerard knoopte de staalkabel aan elkaar en met behulp van de mannen en de lier kwam de boot langzaam weer op de trailer. Ppfffftt wat een gedoe en dat alles omdat de motor vervangen moest worden.

76

We waren pas weer om half twee thuis en konden we nog even genieten van de rust. De volgende dag verliep ook al weer niet rustig want ook die dag had Gerard een klusje, dus hup in de veren en naar Kralendijk de motor van de boot ophalen en deze wegbrengen naar Rincon, Gerard had deze verkocht. Eigenlijk zou de motor worden opgehaald, maar ja, het is en blijft Bonaire dus gingen wij maar weer op pad en met een paar sterke kerels werd de motor van de auto getild....zo die zijn we kwijt.

Bagage Op onze dag van vertrek hadden we een massage besteld, Irene een duikinstructeur die we kennen had ook nog leren masseren en voor $ 45.- p.p. lekker even totaal relaxen voordat we het vliegtuig in gaan. Daarna op het terras samen met Tineke en Gerard het bier en de borrelnoten

De Kentering - 2 maanden Bonaire

opgemaakt en werd het langzaam tijd om te douchen, koffers dicht en naar het vliegveld. Omdat ik al wat spullen met mijn ouders had mee gegeven hadden we geen overbagage dacht ik, maar die dame achter de balie dacht er anders over. De zorgvuldig gewogen koffers waren samen 8 ons te zwaar.... waar hebben we het over zei dat is 4 ons per koffer en ze hebben hetzelfde gewicht als 2 dagen geleden toen mijn ouders incheckten en daar werd dan niets over gezegd. Er stond een wat oudere dame bij een andere balie en hoorden ons gesprek en kwam polshoogte nemen en nog geen 2 tellen later was de overbagage weg. De vlucht verliep voorspoedig we waren zelfs 40 minuten eerder op Schiphol, dat waren dan 2 maanden Bonaire met rustige en roerige tijden. Ingrid van Veghel.


MEDISCH

ONDERKOELING Dit artikel werd eerder gepubliceerd in het blad de Duikleider en is geschreven door Dr. R.A. van Hulst, ten tijde van publicatie duikarts bij het Duikmedisch Centrum in Den Helder. Wij Tita en Dick van der Kraan hebben tijdens verschillende DAN seminairs kennis kunnen nemen van deze materie. Ondanks de gevorderde leeftijd van dit artikel is het echter nog steeds actueel. Pathofysiologie en eerste hulp van de hypothermie (Pathofysiologie is de kennis en kunde van zieke organen) Men spreekt van onderkoeling als de centrale lichaamstemperatuur is gedaald beneden de 35°C. Zuiver fysisch vindt warmte afgifte plaats door een viertal mechanismen: • Straling (radiatie): Afgifte van warmte door een voorwerp of lichaam warmer dan zijn omgeving. • Verdamping (evaporatie): Verdamping onttrekt warmte uit de omgeving. • Stroming (convectie): Wamte uitwisseling door kontakt van twee media, waarvan één in een gas- of vloeistoffase is. • Geleiding (conductie): Afgifte van de ene stof op de andere waarmee kontakt is. Voor een naakt persoon in stilstaande lucht bij kamertemperatuur gelden globaal: • Straling 60-65% • Verdamping 20-30% • Stroming 5-10% • Geleiding 0 - 5% Onder “normale” omstandigheden is het menselijk lichaam in

staat zijn temperatuur te handhaven. Deze warmte regulatie wordt centraal bestuurd vanuit de hypothalamus (deel van de hersenen). Het warmteverlies wordt door ons lichaam in eerste beperkt door het centraal verwarmde bloed minder naar de oppervlakte te brengen, er treedt adervernauwing op onder de huid waardoor deze minder worden doorbloed. Op deze manier zijn er schematisch een kern en een schil te onderscheiden. De schildikte is vaiabel en fungeert in een koude omgeving als een isolatielaag. In de kern bevinden zich de vitale organen welke zo lang mogelijk hun vitale temperatuur proberen te houden. Onderdompeling in water geeft een situatie waarin de geleiding een veel belangrijker rol speelt bij het warmteverlies doordat het geleidingsvermogen van warmte 20x groter is dan van lucht. Behalve de toegenomen geleiding spelen een rol: - Watertemperatuur - Tijd van expositie - Windchill - Lichaambouw - Kleding - Gebruik van alcohol en medicijnen - Ras, geslacht en conditie

Watertemperatuur In water met een temperatuur van 26°C of meer zal onderkoeling zeldzaam zijn, tussen 20°C en 25°C is de kans op hypothermie aanwezig als men er langere tijd moet doorbrengen. Men moet hierbij denken aan perioden van 15-20 uur. Tijd van expositie De literatuur geeft een uitgebreid overzicht van de watertemperatuur en de duur van verblijf in relatie met de daling van de lichaamstemperatuur. Een zekere spreiding van de overlevingstijd wordt veroorzaakt door de keuze van de proefpersoon en de randvoorwaarden door casuïstiek uit bijv. Scheepsrampen en klinische proefnemingen. Windchill Het effect van de wind in een koude omgeving wordt vaak onderschaat door onbekendheid met deze factor. Waterkundigen gebruiken tabellen met de windchillfactor, waarbij bepaalde omgevingstempperatuur in relatie met windsnelheid een virtuele temperatuur geeft welke een zelfde afkoeling geeft zonder de betreffende wind. De windchill is de koude die men werkelijk

Medisch: onderkoeling - De Kentering

77


voelt, het warmteverlies van 1 cm2 onbedekte huid in Kcal. Omgerekend via een formule geeft dit de windchill-index, die een risicoschatting geeft voor het optreden van bevriezingsletsels van de huid. Lichaamsbouw Het is uit proefnemingen bekend dat lange, magere mensen sneller afkoelen dan kleine, dikke personen. Een dikke onderhuidse vetlaag geeft een goede isolatie die het lichaam beschermt tegen een te snelle afkoeling. Kinderen koelen sneller af dan volwassenen door een ongunstige oppervlakte/inhouds verhouding en het relatief grote oppervlak van hun hoofd ten opzicht van het lichaam. Kleding Kleding biedt in water minder isolatie dan inlucht. Toch kunnen meerdere lagen wollen kleding het warmteverlies aanzienlijk reduceren. Het is van belang dat hoofd, hals, oksels, zijkanten van de borst en liezen goed beschermd worden, omdat vooral op deze plaatsen de meeste warmte verloren gaat. Gebruik van alcohol en medicijnen Het innemen van alcohol voor expositie aan koude geeft de betrokkene een subjectief gevoel van welbevinden. De vaatverwijding ten gevolge van alcohol doet de kans op af- en onderkoeling echter vergroten. Daarbij geeft alcohol een daling van de bloedsuikerspiegel, die negatief interfereert met het primair opvoeren van het metabolisme door het lichaam als gevolg van een dreigende onderkoeling. Een aantal groepen medicamen-

78

ten zoals antibiotica, kalmerinsmiddelen, slaapmiddelen en antikoortsmiddelen hebben hun interaktie met de centrale thermoregulatie en maken de gebruiker gevoeliger voor onderkoeling. Ras, geslacht en conditie Vrouwen hebben ten opzichte van mannen door hun gemiddeld genomen grotere vetlaa en hun gunstiger morfologie een betere warmte-isolatie. Gegevens uit de literatuur maken waarschijnlijk dat het negroïde ras een factor 2-3 gevoeliger is voor afkoeling en bevriezingsletsels. De fysieke conditie van een individu bepaalt voor een deel zijn respons op een acuur warmteverlies. Problemen met de ademhaling en warmteafgifte zijn voor iemand met een goede conditie beter op te vangen. Het verlies aan warmte dat door het water wordt gecompenseerd door het opvoeren van het metabolisme en rillen vergt veel energie. Indirekt speelt ook de leeftijd een rol betreffende risisco’s op onderkoeling. Toename van leeftijd gaat vaak gepaard met een minder goede conditie in zuiver fysieke zin gemeten. Onderverdeling hyopthermie Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen een acuur en geleidelij ontstane hypotermie, omdat dit consequenties heeft voor de uiteindelijke therapie. De acute hypothermie is de onderkoeling die ontstaat door koud water <15°C binnen 6 uur. Hierbij zakt de temperatuur snel en treden slechts geringe veranderingen op in electrolytenbalans, bloedvolume verdeling en energie voorraden. Deze vorm is met naame een warmte probleem. De geleidelijke ontstane hypothermie ontstaat in water >15°C

De Kentering - Medisch: onderkoeling

in een koude omgeving waarbij uitputting van de energie voorraden een rol speelt. Bij deze vorm ontstaan grote biochemische veranderingen. Fasering hypothermie Een daling van de lichaamstemperatuur met de symptomen is volgens Golden in 3 fasen te verdelen. Fase 1: Excitatie fase 37-34°C Het lichaam probeert zijn warmteverlies tegen te gaan door het opvoeren van het metabolisme en door te gaan rillen, huiveren en klappertanden. De huid wordt bleekblauw door de vaat vernauwing en beter zuurstofgebruik in de huid en ledematen. Het lichaam maakt op deze manier de schil dikker om de kern tegen verder warmte verlies te beschermen. Bij omstreeks 35°C treedt verwardheid, desorieëntatie en bewegingsarmoede op. Fase 2: Adynamische fase 34-30°C Rillen en huiveren zijn gestopt en er treedt spierstijfheid op. Men wordt apatisch en verward. Men kan spreken van een gedaald bewustzijn. Men ziet een daling van de adem- en hartfrequentie (bradycardie). Door de extreme vaatvernauwing in de schil vindt er verbranding plaats die leidt to melkzuur vorming die samen met de verminderde ventilatie (koolzuurstapeling) leidt tot een enorme verzuring van het lichaam. Fase 3: Paralytische fase <30°C Bewusteloosheid is opgetreden waarbij er geen reactie is op pijnprikkels. Peesrefelxen zijn afwezig en de pupillen zijn wijd en lichtstijf. De bloeddruk is uit


wendig bijna niet meer meetbaar. Manipulaties aan hoofd en hals kunnen leiden tot zeer ernstige problemen.

Fase 2: Adynamische fase: - Breng de patiënt in een behaaglijke omgeving (kamertemperatuur) - Laat de patiënt zomin mogelijk zelf uitvoeren - Indien voldoende bij kennis, warme dranken geven - Terughoudend zijn met gebruik van douche en bad - Stabiliseer vitale functies en regel vervoer naar ziekenhuis

Een paar dingen moet men nooit doen: • Nooit alcohol geven • Nooit warm wrijven • Nooit dwingen to drinken

Therapie De therapie bij onderkoeling is alles behalve eenduidig in de literatuur. In het kort komt het erop neer zoveel mogelijk zo voorzichtig mogelijk te doen. Iedere bewusteloze of schijndode patiënt , waarbij de hetero-anamnese aanwijzing geeft of de verdenking bestaat op hypothermie, dient gereanimeerd en opgewarmd te worden.

Per fase kan men een bepaalde vorm van eerste hulp toepassen: Fase 1: Excitatie fase: - Breng de patiënt in een behaaglijke omgeving (kamertemperatuur) - Geeft de patiënt warme (dikke) dranken - Laat de paiënt wat voorzichtige oefeningen doen - Als de patiënt daartoe in staat is warm douchen

Fase 3: Paralytische fase: - Pak de romp van de patiënt in, bij voorkeur in een alu-deken - Voorzichtig manipuleren - Stabiliseer vitale functies en regel vervoer naar ziekenhuis

Bovenstaande artikel pretendeert niet volledig te zijn en is bedoeld als basiskennis op dit gebied. Voor diepere kennis van deze materie is allerlei literatuur beschikbaar en zijn op het internet meerdere artikelen aanwezig, onderstaand slechts een greep uit de beschikbare aanbevolen literatuur en het webadres van Dr. Galicia, duikmedisch arts, verbonden aan het Universitair Ziekenhuis van Antwerpen. • • •

Survival in cold water, door WR Keatinge Therminal problems, door P Webb in “ The Physiology and medicine of diving” Hypothermia, Ashore and Afloat, door JM Adam http://www.galicia.be/artikels/onderkoel.html

VIS L E O O N I

Het antwoord HERKENNINGSQUIZ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

Z

O

G

E

Z

O

N

D

A

L

S

E

E

N

V

I

S

Schol Kabeljauw Garnalen Leng Mosselen Zeewolf

10 4 2 6 7 16

S E V N Z Z

Zwaardvis Tonijn Zeeduivel Zalm Forel Koolvis

17 12 15 14 1 5

A G D S E

Roodbaars 9 Haring 3 Poon 8 Tong 11 Wijting 13

Medisch: onderkoeling / antwoorden quiz - De Kentering

79


MARITIEME INDOOR TRAINING Op 16 maart heeft een select gezelschap van moedige Aqualanen hun afgetrainde lichamen laten testen bij de Maritieme Indoor Training van Get Wet bij Falck Nutec in de Europoort. Deze training biedt een eerste kennismaking met de situaties die je tegen kan komen als je op zee in de problemen komt. Dat is niet helemaal ondenkbeeldig voor duikers die aan bootduiken doen.

Na een briefing en het omkleden – iedere keer weer verrassend om te zien hoe soepel sommigen van ons zich in een kleine ruimte door een massa ontklede kerels die zich in rubberen pakken wringen, heen weten te werken – gingen we de verschillende situaties oefenen: 1. Reddingsvesten; hoe doe je ze aan, hoe gebruik je ze in het water en hoe kan je je kansen op overleving vergroten door goed samen te werken. ‘Elkaar vasthouden!’ Hier werd dat er in gestampt, een belangrijke les voor de rest van de dag. 2. Helikopter; een model van een helikopter (of auto, of iets anders) wordt het water in gegooid, terwijl je met een gordel vast zit aan je stoel. Of je

80

De Kentering - Maritieme Indoor Training


maar even jezelf wilt redden. Dat is best even slikken, want dat toestel is binnen een paar seconden onderwater. Een beetje duiker heeft er natuurlijk geen probleem mee om rustig te blijven en zelfs op zijn maatje naast hem te letten en dat raam is ook zo gevonden. Moet je natuurlijk niet vergeten om je gordel los te maken… Een volgende stap was om onderste boven te gaan. Dan raak je inderdaad je oriëntatie kwijt en dan is kalm blijven en even de tijd nemen om na te denken over de aanpak van belang. Voor de echte liefhebbers was er ook nog een scenario waarbij je eerst je maatje voor je langs naar buiten moet helpen, om pas daarna zelf te gaan. Terwijl het toestel heel scheef hangt. Toch slaagden de meesten erin dit te overleven. Erg knap! 3. Rib; hier leerden we hoe je aan boord van een rib kunt komen, hoe je een drenkeling aan boord kan krijgen – levend! – en wat je moet en kan doen als zo’n bootje omslaat. Onze conclusie: als je in een flinke bui om gaat, zit daar onder in ieder geval droog. 4. Vlot 1; in dit vlot hebben we kennis gemaakt met enkele belangrijke overlevingsstrategieën als je gebruik moet maken van een reddingsvlot. De belangrijkste is dat je direct een pilletje neemt tegen zeeziekte. Want als het daarmee mis gaat, dalen je overlevingskansen sterker dan bij de meeste andere fouten die je op dat moment kan maken. 5. Net en springen; ‘klim maar naar boven via het net.’ En dat deden we dus. Daarna kregen we de uitleg en probeerde we het nog eens. Ging het wat beter. Maar het blijft moeilijk om langs een net naar boven te klimmen. Om dat te oefenen moet weer het water in, en gingen we springen. Van hoogte springen vraagt om speciale voorzorgsmaatregelen. Je moet je neus beschermen tegen de klap van het water en ook tegen de schok van de kou. En je moet zorgen dat je de klap van de landing goed opvangt. Iedere keer springen betekende ook een keer naar boven klimmen. Een aantal nam de trap, uitsluitend natuurlijk om dat springen goed te kunnen oefenen. 6. Abseilen en helikopter sling; hier leerden we hoe je kunt abseilen vanaf een schip en wat je moet doen als je opgepikt wordt door een helikopter. Belangrijkste tip: laat die sling eerst even het water raken, want hij kan behoorlijk stevig statisch geladen zijn.

Maritieme Indoor Training - De Kentering

81


82

De Kentering - Maritieme Indoor Training


7. Vlot 2; als een vlot om slaat, kan je er onder komen. Hoe kom je daar onderuit, en hoe krijg je het weer recht. Leuke oefening, met veel gespetter. Nadat we een paar uur op deze onderdelen hadden kunnen oefenen gingen we nog een uurtje aan de gang tijdens slecht weer. Er stonden golven van een meter hoog, de windgenerator maakte er een storm van en ook de beregening stond aan. En om het nog leuker te maken was het licht uitgedaan en flitste de bliksem af en toe. Vanaf dat moment konden we elkaar nauwelijks verstaan. Het werd heel belangrijk om elkaar vast te houden en het was goed dat we wisten wat van ons verwacht werd. Het beruchte net was al lastig als alles stil hing, maar als je bij windkracht acht en in een striemende horizontale regen naar boven moet, dan is het echt afzien. Ook de andere oefeningen bleken veel zwaarder onder deze omstandigheden. Al binnen een half uur hadden twee van ons besloten te stoppen met roken, en de rest wist zeker dat voortaan een keer of drie per week de sportschool bezocht zou worden. Die goede voornemens zijn direct na afloop bezegeld met een pilsje, dat gaat wel goed komen! Deze training is vooral heel leuk om te doen, maar hij is ook leerzaam. Je krijgt er ontzag voor de zee voor. Echt een aanrader! Ronald Boumans kijk voor meer fotoâ&#x20AC;&#x2122;s op: www.aqualis.kuss.nl

Maritieme Indoor Training - De Kentering

83


Aqualis

CLUBVAKANTIE

EGYPTE

Deelnemers zijn: Joke, Michel en AndrĂŠ & Ellie. In tegenstelling tot eerdere berichten vertrekken we niet vanaf Schiphol maar vanaf Airport DĂźsseldorf en wel op 07:10 uur, dat betekent dat we reeds om 05:00 uur present moeten zijn om in te checken! Los van elkaar besluiten we allemaal al de dag ervoor de reis aan te vangen, waardoor we nog even een uiltje kunnen knappen alvorens inchecktijd.

84

Nadat de douane de handbagage van Joke binnenstebuiten gekeerd hebben, een handdoek moest zelfs nog geanalyseerd worden op explosieve stoffen, en nogmaals door de scan heen gehaald hebben, begeven we ons naar de gate. Ons vliegtuig vertrekt met een half uurtje vertraging, maar door het windje mee komen we evengoed keurig op tijd in Marsa Alam aan. Verrassend vlot worden de formaliteiten afgerond en worden we met een busje naar de boot in

De Kentering - Clubvakantie: Egypte

de haven gebracht. Een ritje van nog geen kwartier! Aan boord is het gauw uitpakken en iets luchtigers aan trekken. We krijgen tekst en uitleg van de duikgidsen over hoe de gang van zaken aan boord zullen verlopen en ook over de planning van het reisschema. De boot telt 18 duikers (7 Duitstaligen / 11 Nederlanders) en we worden in 2 groepen verdeeld. Er kunnen 4 duiken per dag gemaakt worden. Voor de eerste duik worden we op ongeveer half


6 gewekt. De tweede vindt rond 11 uur plaats, de derde aan het eind van de middag en tenslotte nog een avond/nacht duik. Het beloofd een rustige week te worden, want er liggen slechts 3 boten in de haven. Volgens de geruchten liggen er normaliter zo’n 20! We zullen nog dezelfde middag een checkduik maken. Ik heb wel zin in een verfrissende duik. Boven water gaat de temperatuur richting de 40 graden (schat ik) en het is fijn dat er een windje over het water waait, daardoor blijft het goed uit te houden. Wat die “verfrissende” duik betreft: de watertemperatuur is 28 graden (!) en brengt dus weinig verfrissing. Het wordt een relaxte duik met als hoogtepunt een zeekoe … die André en ik (Ellie) volledig gemist hebben. De volgende dag liggen we bij St Johns, helemaal in het zuiden van Egypte vlakbij de grens daar. De eerste duik brengt ons bij een wrak, welke prachtig begroeid is en op het achtersteven (op circa 30 meter) ligt een giga schorpioenvis tegen de wand aan.

De boeg ligt op 50 meter en dus ‘off limits’, maar er is voldoende te zien en zoveel tijd hebben we niet op die diepte. We ronden onze duik af tussen wat pinnacles waar we onder andere nog een Pipefish-je vinden en een paar doorschijnende garnaaltjes. Het valt ons op dat het koraal ook in het zuiden van Egypte, tegen de verwachting in, ook al aardig wat dode stukken vertoond. Gezien de warme temperatuur van het water, is het niet uit te

sluiten dat daar mede een oorzaak ligt. Een tempie van 29 graden is heerlijk voor ons mensen, maar het koraal schijnt het toch niet geweldig te vinden. Tijdens een volgende duik treffen we nog een schitterend mooie steenvis, geheel opgaand in zijn omgeving, aan en bekijken we nog wat grotjes en overhangingen.

Clubvakantie: Egypte - De Kentering

85


Als we weer voor anker liggen en de ergste deining weg is, ga ik op zoek naar medische hulp. Ze desinfecteren eerst alles goed en terwijl André de wond tegen elkaar drukt, plakt één van de duikgidsen er diverse zwaluwstaartjes overheen. De wond blijft af en toe iets bloeden - het is moeilijk om de gezicht de hele dag in de plooi te houden - ik zal dus voorlopig niet te water gaan en na later blijkt ook helemaal niet meer te water gaan. Hoewel mijn masker er goeddeels overheen valt doet ie dat op één punt niet, waardoor - als ik het op het dek probeer - het meteen weer een beetje gaat bloeden. ‘t Is jammer, maar niet anders! Voor mij wordt het nu alleen nog relaxen op het dek. De wind is aangetrokken en daarmee worden de golven hoger. Het reisschema wordt bijgesteld. We zullen eerder dan gepland onze tocht naar het noorden aanvangen en rustiger duikstekken opzoeken om te bewonderen. Onze volgende duikstek ligt op circa een uurtje varen. ’s Ochtends merken we het direct als de trossen losgegooid worden, het schip komt direct in beweging en flink ook. Als het schip dan ook nog gaat varen rolt ze van links naar rechts en klapt dan ook nog op en neer op de golven. We horen van alles rollen, schuiven en klappen … we hebben er niet bij stilgestaan alles veilig te stellen in de kastjes en ook zijn hier en daar de (badkamer-)deuren niet op het haakje gezet. Ik probeer voorzichtig in onze eigen hut e.e.a. vast te leggen. Dat gaat goed tot dat ik weer het bed in wil kruipen. De boot kiest juist dát moment om flink naar rechts te hellen waardoor ik tegen de wand gekwakt wordt … met daaraan een schilderij vastgeschroefd! Ik voel me even als in een tekenfilm tegen de wand aangeplakt zitten. Gelukkig zat het schilderij hoog genoeg, het raakt me net boven m’n oog. De klap was erg hard, even vraag ik me af of ik een hersenschudding zal hebben en ga voor de zekerheid maar snel liggen met m’n hand op m’n gezicht. Die wordt al snel nat van het bloed. Met een handdoek tegen m’n gezicht wacht ik het moment af dat de boot weer vast ligt. André ligt naast me te mopperen over mijn stupiditeit. Hij neemt een foto om me te laten zien hoe het er uitziet … hmm dat wordt een flink litteken.

86

De Kentering - Clubvakantie: Egypte

De reis gaat verder naar het noorden naar Elphinstone, waar normaliter wel het een en ander aan haaien te zien zou moeten zijn. Blijkbaar waren zij ook op vakantie gegaan … we hebben slechts 3 soorten gezien: - een Blacktip, door Michel gefilmd. - een Hammerhead, helaas niet door ons op foto vastgelegd. - een Hamerhoofd, zie “hieronder”


Rond Elphinstone worden de groepen met een zodiac naar de duikstekken toe gevaren en opgehaald. Joke vindt het maar niks om vanuit het water weer zo’n zodiac in te moeten maneuvreren en blijft in eerste instantie wat dichterbij de boot, vergezeld door André of Michel. Uiteindelijk weet één van de duikgidsen haar over te halen om toch een keer mee te gaan en met wat goede instructies weet ze, tot haar opluchting, zonder problemen en in één keer in de boot te komen. Onderweg worden we ook nog even vergezeld van een grote school dolfijnen. We hebben ze vanaf de boot kunnen bewonderen. Te water gaan had geen zin, omdat ze ook weer vrij snel vertrokken zijn, helaas. Ook is er een Manta gespot tijdens één van de duiken en diverse keren kwam er een schilpad voorbij. Verder natuurlijk het gebruikelijk onderwaterleven van Egypte. Het was onderwater in ieder geval ook opvallend en prettig rustig qua duikers. Op slechts enkele duikstekken werden we vergezeld door een andere boot, maar doordat we om de beurt te water zijn gegaan hadden we daar helemaal geen last van. Op de voorlaatste dag hebben nog even gekeken of de zeekoe thuis was, maar er werd gemeld dat die net uitgezwommen was naar zee. En dan is een vakantie alweer ten einde. In de haven is alles uitgestorven stil. De winkeltjes liggen er verlaten bij en ook in de hotels/appartementen lijkt geen levende ziel te bekennen. We vinden uiteindelijk een terrasje met wat mensen (van de anderen boten) en ploffen ook neer. Zo en dan is het eerst tijd voor een lekker biertje en de heren gaan aan de sisha.

Nog één nachtje op de boot. De volgende dag worden we rond de middag weggebracht naar het vliegveld en Joke mocht deze keer gewoon doorlopen. Ellie

Clubvakantie: Egypte - De Kentering

87


EEN WAARGEBEURD VERHAAL

Duikbril 2.0 Soms lees je van die verhalen die beginnen met ‘Er was eens …’ Dit zijn de beroemde eerste drie woorden die gebruikt worden voor een sprookje. Echter het volgende verhaal is geen sprookje. Het is echt gebeurd. Het is een verhaal van iemand die diepgaand onderzoek heeft gedaan tijdens zijn vakantie. Een klein aantal van ons hebben dit tijdens de afgelopen clubvakantie (september 2013) in Egypte meegemaakt. Maar goed. Er was eens een man. Deze man had een naam: Arnold van Bruchem. Arnold is een lange man, rond de 60 jaar oud, en een grijze kop met haar. Arnold is getrouwd met Marleen en woont in Zwolle en heeft zijn eigen Autobedrijf. Misschien zijn er een aantal mensen die hem ook kennen van Duikcentrum De Tuimelaar. In die periode van september 2013 was het een en al ellende in Cairo en werden er vluchten geannuleerd in Nederland, maar via Duitsland vliegen was geen probleem. Hij en zijn vrouw kwamen uiteindelijk later aan boord van het schip dan de rest van ons. De reden had te maken met een een vreemd vluchtschema vanuit Duitsland wat volledig afweek. De eerste dag werd dit alles in geuren en kleuren verteld door Arnold hoe dit avontuur verlopen was. Een man met een veel humor en levendige fantasie.

wilde zwemmen, moest je constant op je hoede zijn of je geen kwetsbaar koraal zou raken. En natuurlijk al het grote spul miste je omdat je net vergat achterom te kijken. En zo gebeurde het na een duik, dat Arnold met een paar anderen zat te filosoferen hoe lastig dit wel niet was. Daar moest toch iets op te verzinnen zijn wat het leven gemakkelijker kon maken. Als duiker zou je gebruik moeten kunnen maken van zijspiegels!

Arnold is van het type heel veel lol maken en gekkigheid uithalen. Een echte autoverkoper. Lachen, gieren en brullen dus. En zo’n iemand heb je natuurlijk wel nodig wanneer je een week lang opgesloten zit op een boot. Er waren eigenlijk maar een paar momenten wanneer je Arnold niet hoorde. Dat waren de momenten wanneer hij zijn ogen dicht had of wanneer hij aan het duiken was.

En op het moment dat hij dit uitsprak, keek hij even omhoog en je zag ‘m denken. Niet veel later hoorde je hem vragen “Marleen, waar heb jij die oude reserve duikbril gelaten?”. En toen hij zijn antwoord kreeg, liep hij naar zijn hut en kwam met een oude reserve duikbril terug. Hij pakte (waarschijnlijk ook een oude) (lees?)bril, bekeek deze en begon deze voorzichtig te buigen totdat hij 2 halve delen overhield en hield deze naast de duikbril. Arnold begon er lol in te krijgen en begon na te denken hoe hij de glazen in spiegels kon omzetten en hoe hij dit alles aan de duikbril kon bevestigen. Al snel kwam er iemand met aan met een of andere super glue en uit de keuken werd er aluminiumfolie gehaald. Met de aluminiumfolie werden de spiegels gefabriceerd. Alles werd gelijmd op het masker. En voor je het weet was de eerste beta versie van duikbril 2.0 een feit.

En duiken was waar hij voor kwam. Als er gedoken kon worden was Arnold er bij. Op een gegeven moment kwam Arnold met de opmerking dat wanneer je aan het duiken was je constant achterom moest kijken waar je buddy was. Ook wanneer je achteruit

Na de duik werd de beta versie geëvalueerd. En zoals met iedere beta, is het niet helemaal perfect. De buitenspiegels bleven keurig zitten op de duikbril, maar bij de minste geringste stroming klapten de spiegels naar binnen en moesten de spiegels weer

88

De Kentering - Duikbril 2.0


(uiteraard handmatig) terug geklapt worden. Niet handig dus! Daarnaast was het aluminiumfolie niet strak genoeg volgens Arnold: hij zag te weinig. een kleine aanpassing aan de bril moest er aan te pas komen. De „spiegels” werden iets strakker afgesteld (lees er werd een druppeltje lijm op het scharnier gedaan) en het nieuwe stukje aluminiumfolie werd wat gladder gestreken. De tijd was aangebroken voor de tweede duik van de dag, tijd voor een nieuwe test. Einde van de duik kwam Arnold vol enthousiasme boven. Het werkt fantastisch! De spiegels klappen niet meer in. Over het zicht werd niet gesproken. Maar, zo vertelde Arnold tijdens het nuttigen van een heerlijk stuk meloen die ondertussen uitgedeeld werd, Ik mis nog één ding. Wanneer ik achteruit zwem wil ik ook piepjes horen. Ik moet nog even bedenken hoe ik dat ga doen en dan „Duikbril 2.0” is het perfect en kan het de markt op. Tot op heden is de bril nog niet te koop. André Seesink

Duikbril 2.0 - De Kentering

89


WRAKKEN ‘ Salem Express’ Na de “Carnatic en de Giannis D.” is het volgende wrak waar Edwin van Eeuwen en ondergetekende op hebben gedoken de “Salem Express”. De Salem Express (Fred Scamaroni gedoopt gedurende zijn tewaterlating) is destijds gekocht door de Egyptische regering, en verzekerde de verbinding tussen Port Djedda (Saudi-Arabië) en Port Safaga (Egypte).Het schip kende een zeer tragisch einde dat lang in de geheugens van honderden Egyptische families gekerfd zal blijven.

De gegevens

Het schip

Type : Passagiersboot / Ferry Tonnage : 4771 ton Bouwjaar : 1976 Lengte: 100,29 meter Breedte: 18,1 meter Datum ondergang : 15-12-1991 Min. diepte van wrak : 10 meter Max. diepte tot zeebodem: c.a. 32 meter Huidige locatie: 26° 39’ 01” N, 34° 03’ 48”E (Hyndman Reef, ten Zuidoosten van Safaga, Egypte)

Het schip is in 1964 onder de naam “Fred Scamaroni” in La Seyne te water gelaten door de Franse scheepsbouwer “ Constructions Navales et Industrielles de la Mediterranee”. Het schip kon 1384 personen en 142 voertuigen herbergen. Er waren 428 hutten aan boord als accommodatie voor de passagiers. Ze had onbeladen een diepgang van 4.92 meter en werd aangedreven door een 4 x 8 cilinder diesel motor met 2 schroeven gebouwd door “Ch de L’Atlantique” uit La Seyne. Dit gaf haar een vermogen van 14.880 pk.

90

Het schip had al eerder averij opgelopen, op 17 mei 1966 voer het schip op de Marseille route Frankrijk - Ajaccio (een gemeente van Corsica) en botste op 20 januari 1967 met de kademuur in Ajaccio. Het gevolg: lichte schade aan zowel schip als kade. Het schip bleef dienst doen tussen Marseille en Corsica. Op 23 april 1970 ontstaat er brand aan boord als ze op weg is naar Bastia (een andere gemeente van Corsica) deze werd onder controle gebracht en geblust door de bemanning van het schip.

De Kentering - Wrakken: de Salem Express


Het verhaal

Reparaties aan het schip namen haar ongeveer 2 weken in beslag waarna ze haar normale dienst weer kon hervatten. Op 31 januari 1980 werd het schip verkocht voor 4 miljoen USD aan de Deense rederij van Ole Lauritzen, Ribe, Denemarken en omgedoopt tot de “Nuits Saint George”. Ze werd op 15 mei 1980 ingezet op de Ramsgate - Duinkerken veerdienst route. Echter, deze route bleek niet succesvol en de veerdienstservice eindigde de volgende september. Het schip liep op 29 augustus 1980 aan de grond bij Ramsgate en werd vervolgens op 04 september 1980 verplaatst naar ons eigen Vlissingen toen de Ole Lauritzen rederij failliet ging. In november 1980 werd de Nuits Saint George verkocht aan de Egyptische rederij “Lord Maritime Enterprise” en omgedoopt tot “Lord Sinaï” om tot 1984 service te verlenen op de Aqaba-Suez route. Daarna is het schip omgedoopt tot de Al Tahra, en bleef op dezelfde route dienst doen tot het in 1988 werd verkocht aan “Samatour Shipping Company, Suez, Egypt” waarvan Hussein Salem de eigenaar was. Hier kreeg het schip zijn laatste naam “Salem Express”.  

De Salem Express is typisch een voorbeeld van een wrak dat erg tot de verbeelding spreekt vanwege zijn dramatische ondergang. De Egyptische ferry was op 16 december 1991 tijdens de stormachtige nacht onderweg vanuit de Saudische haven Jeddah naar Safaga, met aan boord voor het merendeels Egyptische pelgrims die net een bezoek aan hun heilige stad Mekka hadden gebracht. Het was de eerste Egyptische veerboot die zonk in de Rode Zee en het eerste ongeval van zijn soort in de geschiedenis van Egypte. De eigenaar van het schip was Hussein Salem, een bekende Egyptische tycoon. Hij was een voormalig inlichtingenofficier en een goede vriend van de toenmalige president Mubarak. De kapitein was de zeer ervaren en bij de Egyptische marine afgestudeerde, Hassan Moro, die de omgeving zo goed kende dat hij als één van de weinige het aan durfde om tussen het gevaarlijke Hyndman rif en het vaste land te varen. Bijna alle andere schepen voeren hier met een ruime boog omheen zodat ze vaak wel 2 uur langer onderweg waren. Deze route was na zonsondergang officieel ook niet toegestaan. Op de bewuste avond was het weer echter zo slecht dat het schip op de een of andere manier uit koers is geraakt en met een zware klap op het meest zuidelijkste puntje van het Hyndman rif is terecht gekomen. Door de impact van de botsing is de grote laad en losdeur van de boeg losgeraakt, zodat het water enorm snel het schip binnendrong. Binnen 20 minuten was het schip gezonken. Het is allemaal zo snel in zijn werk gegaan dat de bemanning geen kans meer heeft gekregen om de reddingsboten te strijken. Verschillende kleine schepen die voor anker lagen achter het grote rif, waren niet in staat om snel hulp te bieden aan de zinkende Salem, omdat ze bang waren zelf in de problemen te

Wrakken: de Salem Express - De Kentering

91


komen. In een getuigenis van één van de schippers staat dat hij op een gegeven moment de lichten van de Salem Express kon zien die zienderogen uit zijn zicht verdwenen. De tragedie stopt hier helaas nog niet, door stroomuitval was het niet meer mogelijk de elektrisch bedienbare deuren te openen en vele passagiers zaten opgesloten zonder enige kans om te ontsnappen. Doordat het schip teveel passagiers aan boord had waren velen gedwongen zich op het dek te begeven, dit was ook voor velen hun redding. Gelukkig werden veel drenkelingen die in het water lagen geholpen door de stroom welke hun richting land duwde. Ondanks dit wisten slechts 180 opvarenden het land zwemmend te bereiken, dit mede door het feit dat veel Egyptenaren niet konden zwemmen. Ten tijde van de ramp werkte er ook een Nederlander op de Salem, hij legde een volledige verklaring af tegenover de rechercheurs welke compleet is gedocumenteerd in het officiële rapport. Hij was er van overtuigd dat de kapitein geen blaam trof voor de ramp. Hier onder enkele quotes uit het rapport: Willem van K. surviving pilot from the Salem express disaster. From the testimony to the investigator; Hurghada December 24 1991: “I am Willem van K., the son of Marcus and Saskia van K. from Amsterdam. I am quite an experienced seaman, I should say, and thank God, it was not the first wreck I’ve been witnessing. Therefore, it will not be hard to provide a sober professional view on the event. I have everything written down in this notebook - I specially keep it for occasions like this. Yes, no doubt the vessel was overloaded, almost twice. I do not believe that it is the captain’s fault. Hassan Moro was an impeccable sailor and his death on duty proves it. The survivors had to swim for their lives, although - as you might know, the Arabs have never been learning how to swim. The sinking was so swift that none of the lifeboats or rafts had been launched. The people were on their own. Aan de hand van het volgende stukje uit het rapport bleek ook dat de relatie tot de rechercheur op zijn mist gezegd niet optimaal was:

92

De Kentering - Wrakken: de Salem Express

What? Oh, please, be a grown man! Here it comes: Black Pilot... Should you also recall the Flying Dutchman to me? We, pilots, unlike you, superstitious Pinkertons, know how to rely on facts. Let the straightforwardness of the old ship sea dog not offend you, young man: i’ve heard enough of your fables in my lifetime. Do you happen to have any other questions - not related to mythology? Then - tot ziens!” Maar in het uiteindelijke officiële rapport staat toch vermeld dat de Salem Express ten onder gegaan door een menselijke fout, die van de kapitein. Maar zoals Willem van K. al aangaf is ook kapitein Moro die bewuste avond ten onder gegaan met zijn schip. Het is voor velen nog steeds onbegrijpelijk dat eigenaar Hussein Salem nooit is veroordeeld voor deze tragedie, maar met vrienden als Zakaria Azmi (voormalig hoofd van de presidentiële staf) en de toenmalige president Hosni Mubarak, blijk dat in Egypte kennelijk geen probleem te zijn. Momenteel is hij zelfs de exporteur van Egyptische Aardgas naar Israël… Een tragedie die officieel het leven kostte aan minimaal 470 opvarenden. Officiële cijfers (Lloyd’s slachtoffer rapportage): 649 personen aan boord, waaronder 71 bemanningsleden en 578 passagiers. 180 overlevenden. (Er zijn 117 lichamen geborgen van de naar schatting 464 slachtoffers)

Onofficiële cijfers Aantal passagiers waarschijnlijk meer dan 1500 Ca. 1300 passagiers overleefden de ramp niet ! Duikers verklaren de eerste dagen al ongeveer 450 lichamen uit het wrak te hebben geborgen, maar Lloyd’s heeft deze cijfers nooit gebruikt…..


De berging De bergingsoperatie kwam “al” na 2 dagen op gang. In 1991 was er maar 1 duikcentrum in Safaga met 2 duikinstructeurs en een marine reddingsteam van 12 personen. Kortom er waren totaal 14 duikers beschikbaar voor de totale berging. De volgende dag kwamen er nog vrijwillige duikers vanuit Hurghada en Sharm el Sheikh naar Safaga om te helpen, hierdoor kwam het totaal aantal duikers op 32. Ze beschikte over minimale informatie, de enige informatie die was gegeven was dat het schip met al zijn passagiers ten onder was gegaan door het slechte weer. In de komende 3 dagen zouden de duikers hun grootste nachtmerrie beleven..... De duikers werden in diverse groepen opgedeeld en vormden een soort ketting, op deze manier werden de lichamen van de verdronken passagiers die zich in de bovengelegen hutten van het schip bevonden doorgegeven naar boven waar zij met behulp van touwen op de boot werden getrokken. Volgens de duikers hebben zij de eerste dagen van de berging zo’n 450 lichamen geborgen. Gebaseerd op de getuigenissen van diverse duikers was het een zodanig vreselijke ervaring dat verscheidene duikers hierna nooit meer onderwater zijn geweest. De geborgen lichamen waren al in staat van ontbinding maar het grote drukverschil tijdens het bergen liepen deze nog veel meer schade op. Omdat het te risicovol werd voor de duikers om ook de lichamen van de passagiers uit de dieper gelegen ruimtes te halen is na enkele dagen besloten het bergen van de slachtoffers te staken en werden er lassers van de Egyptische marine ingeroepen om het schip te verzegelen voor verdere toegang. Dat geeft gelijkt antwoord op de vraag of er zich nog steeds lichamen in het schip bevinden ?..... Ja, diep in het schip bevinden zich nog steeds ontelbare lichamen………

Express verboden zou moeten worden en uiteraard hebben zij ook recht op deze mening. Het is niet aan mij om te zeggen wie er gelijk heeft en wie niet. Als recreatief duiker zal ik onder geen enkele voorwaarde het duiken op dit wrak willen verheerlijken. Maar het feit blijft dat het ons duikers is toegestaan zonder voorwaarde op dit schip te duiken. Persoonlijk vinden Edwin en ik het wel vreemd dat de duikers, die weigeren op de Salem Express te duiken wel zonder gewetens bezwaren duiken op wrakken zoals de Carnatic waar 31 mensen de dood vonden en bijv. op de Thistlegorm waar het dodental 9 bedroeg, maar goed wie zijn wij om hierover te oordelen. Ik vind dat een ieder voor zichzelf uit moet maken of je op dit soort wrakken wilt duiken of niet, en ongeacht je mening hier anderen niet op aan kunt spreken. Het schip staat te boek als grafmonument, ik behandel het tijdens mijn duiken ook zo. P.S. Als je er gaat duiken. Hou dan ook rekening met de gevoelens van de Egyptische crew aan boord van je duikboot, Egyptenaren houden er andere ideeën op na als wij Europeanen. Een uitbundig verhaal over je duik in het bijzijn van de crew wordt over het algemeen niet gewaardeerd. Vele crewleden hebben zelf ook dierbaren verloren tijdens deze ramp. Hou er ook rekening mee dat sommigen crewleden / diveguides niet mee zullen gaan op een trip naar de Salem Express.

Aan de hand van het verlies van de Salem Express werd de ‘short-cut’ route die door Hassan Moro werd gebruikt onder de loep genomen. De langere route is vervolgens verplicht gesteld voor alle grote schepen.

Duiken of niet Het duiken op dit wrak roept wel tegenstrijdigheden op. Sommige duikers weigeren op dit schip te duiken en hebben zelfs problemen met duikers die dit wel doen. Zij vinden dat duiken op de Salem

Wrakken: de Salem Express - De Kentering

93


Het schip ligt op stuurboordkant vlak bij het rif op een maximale diepte van ongeveer 32 meter, bakboord ligt op ongeveer 12 meter diepte. Deze zee tragedie waar honderden mensen het leven verloren tijdens een stormachtige nacht is nu, zoveel jaren later, een thuishaven voor zeeleven geworden en wordt dagelijks bezocht door duikers van over de hele wereld. Overal op en rond het schip liggen nog persoonlijke bezittingen, tassen, schoenen en elektronische apparatuur. De reddingboten die nog in de davits hangen (en inmiddels ook op de bodem naast het wrak liggen) bewijzen de snelheid waarmee dit ongeval plaats vond. De eerste duikers die bij het wrak aankwamen spraken over een ‘komeetstaart’ achter het schip. Zij bedoelde hiermee het spoor dat het schip over de bodem had getrokken. Hieruit blijkt dat het schip nog veel vaart had toen het al onderwater was en op de bodem liep. Jarenlang was het verboden om op dit wrak te duiken, maar het werd illegaal toch geregeld gedaan, want Safaga was ver weg en voordat er een boot met handhavers van de wet kon uitvaren waren de duikers al lang weer weg. Langzaam maar zeker begint het koraal zich op het ruim 100 meter lange wrak vast te zetten. Pas op met het betreden van de ruimen of verblijfsruimten, want er zijn al diverse ongevallen gebeurd omdat duikers totaal gedesoriënteerd raakten in het binnenste gedeelte van dit schip . Er zijn een 2 tal plaatsen waar je het schip naar binnen kan gaan, maar deze zal ik hier niet vermelden. Ik ben zelf niet het schip ingegaan. Omdat het schip op zijn kant ligt zou je direct gedesoriënteerd kunnen zijn, de muren veranderen namelijk in het plafond of de vloer. De volgende beschrijving is van Edwin die wel het schip in is geweest. Binnen in het schip ligt het werkelijk vol met bagagestukken, van koffers tot losse kledingstukken, van fietsen tot radio’s en tv’s. Van buiten kun je een groot aantal van deze stukken zien. Ook staan er tientallen (vracht) auto’s in rijen op het autodek. Op dat moment moet je wel even je gevoelens onderdrukken en niet te lang stil staan bij de gedachte wat zich hier op die bewuste avond van 15 december heeft afgespeeld. En dat is erg lastig kan ik je melden! Mijn persoonlijke grens werd bereikt bij het zien van een kinderwagen met daarop een tas met het opschrift “Happy journey”. (Achteraf bleek dat er heel veel van dit soort tassen in het schip

94

De Kentering - Wrakken: de Salem Express

liggen, deze werden namelijk aan de passagiers uitgedeeld). Na deze ervaring heeft Edwin besloten dat hier een “persoonlijke grens was overschreden” en dat hij een volgende keer uitsluitend het wrak aan de buitenzijde zal bekijken. Voor een duik om het schip kan je het beste over de zijkant van het schip naar de boeg gaan. Doe eerst de stuurhut aan, deze is eventueel toegankelijk. Achter de stuurhut bevindt zich het restaurant. Kijk goed om je heen het zit hier namelijk vol met zeenaalden. Voor diegene die dit willen zijn het restaurant en de brug zeer eenvoudig te beduiken.


Als je nog voldoende lucht over heb is het de moeite waard om hier nog enige tijd door te brengen. Het zit hier vol met prachtige koralen en vissen. De railing en zelfs de kabels en touwen die er hangen zijn prachtig begroeid. Je kunt hier ook krokodilvissen tegen komen die rustig op het dek liggen. Er zitten veel koffervisjes, clownsvisjes en papegaaivissen, en op de wanden kan je zelfs naaktslakjes vinden. Neem even rustig de tijd om hier rond te kijken. Je zal er van versteld staan hoeveel flora en fauna zich in zo’n korte tijd heeft weten te vestigen. Beëindig je duik door via één van de touwen weer terug te keren naar de oppervlakte. Vervolg je weg richting de boeg, net onder het anker, dat nog steeds op zijn plaats zit, is hier nog goed de schade zichtbaar die het schip opliep toen deze het rif raakte. Een grote scheur in de boeg is het resultaat. Je zit nu rond de 18 meter diepte. Vervolg je duik om de boeg en daal hier af richting de zeebodem, let op het is daar wel rond de 32 meter diep. Vanaf dit punt kan je de stuurhut en de totale omvang van het schip goed zien. Zwem nu weer terug in de richting van de achterkant van het schip en duik onder de stuurhut door. De bodem ligt hier bezaaid met golfplaten, en ander afval. Achter de stuurhut onder de schoorstenen liggen 2 reddingsboten op de zeebodem, waarschijnlijk kom je hier een grote school Yellow Coatfish tegen. Naast het schip zie je ook persoonlijke spullen van de passagiers liggen; enkele radio’s, een kinderwagen en diversen koffers zijn de stille getuigen van de tragedie die zich hier heeft afgespeeld. Nadat je onder de stuurhut bent doorgedoken en de reddingboten hebt bekeken is het wijs om iets op te stijgen i.v.m. je deco tijden. Neem hier een kijkje bij de schoorstenen, deze zijn voorzien het logo van het schip, een grote “S” . Vervolg de duik naar de achtersteven waar een grote hekdeur inmiddels op de bodem ligt, hierdoor kan je een stuk van het autodek zien. De diepte hier is zo’n 22 meter. Ga vervolgens om de achterzijde van het schip heen, dit is dus eigenlijk de bodem van het schip, om de schroeven te bekijken. De onderste schroef bevindt zich op zo’n 23 meter diepte de bovenste op zo’n 15 meter. Stijg verder op totdat je weer op de bovenkant (lees zijkant…) van het wrak bent.

Duiken op het schip is sinds 1995 officieel toegestaan, het wrak is vrij gegeven voor duikers hoewel er wel gedeelten van het schip ontoegankelijk zijn. Het schip penetreren is lastig en erg gevaarlijk, en wordt om die reden ook sterk afgeraden. Het schip staat officieel te boek als grafmonument. Behandel daarom het schip tijdens je duik met respect ! Zo, dat was hem dan… de Salem Express…… Luguber? Ja, ik denk het wel. Maar toch wilde Edwin en ook ik deze informatie graag met jullie delen. Wrakken zijn nu eenmaal de overblijfselen van een verongelukt schip, en dat dit niet altijd een “Happy end” heeft blijkt wel uit het verhaal van de Salem Express. Wie heeft hem niet gezien, de film “Titanic”, een prachtige, romantische film…. Je zou bijna vergeten dat er ook hier ruim 1500 slachtoffers te betreuren vielen……. Nogmaals, Je kunt met deze informatie doen wat je wilt, en mocht je ooit de kans krijgen om een duik te maken op dit wrak kan deze informatie misschien doorslaggevend zijn voor jouw beslissing……. Ik heb zelf de Salem Express een 4-ta; keren bedoken. De eerste keer nog tezamen met duikers van het voormalige Holland Diving personeel, de laatste keer als extraatje tijdens een Divemaster cursus waar ik als instructeur bij betrokken was. Dick van der Kraan, met dank aan Edwin van Eeuwen.

Wrakken: de Salem Express - De Kentering

95


DUIKSTEK Uitgelicht

Het was de bedoeling dat de Kick off van 2014 plaats zou vinden bij de Oesterdam. Echter is op het laatste moment besloten om de tent toch maar op te zetten bij Den Osse Haven. Voor vele Aqualisten is dit een bekende plek. Bij een Kick-off is er genoeg ruimte om onze grote tent op te zetten alhoewel we dit jaar voor onze kleine tent hebben gekozen. Maar het is ook het vertrekpunt voor onze bootduiken met de Theo.

96

Deze duikplaats ligt niet ver van de zeer populaire duikplaats Nieuwe Kerkweg, maar toch zal men hier in de regel veel minder duikers tegenkomen. Je moet er dan ook iets meer voor over hebben. Als je de auto in de haven hebt geparkeerd, zal je nog zoâ&#x20AC;&#x2122;n 200 m. over een smal paadje moeten lopen. Bij de strekdam aangekomen heb je de keuze om over de strekdam naar het einde van deze strekdam te lopen en daar te water te gaan,

De Kentering - Duikstek uitgelicht: Den Osse Haven

of om gelijk aan de oostzijde van de dam te water te gaan, maar dan moet je een heel stuk door heel ondiep water heen waden. Op zoâ&#x20AC;&#x2122;n 100 m. uit de kant gaat de bodem dan (vooral vlakbij de strekdam) steil naar beneden. Vanwege de lange strekdam en de steile helling met basaltblokken kan hier, als er veel wind staat, een flinke stroming staan. Deze elementen zorgen voor een uitbundige begroeiing en redelijk veel leven. Je vindt hier: Zeedon-


derpadden, Puitaaltjes, grote Zeenaalden en soms een Zwarte grondel die zich probeert te verstoppen in een lege Oester. Op het steile gedeelten, vlak bij de pier, groeien veel Druipzakpijpen en sponzen, zoals de Broodspons. Categorie: 1 Diepte: -30 meter Afstand 200 meter Kompasrichting: 0° Afstand tussen parkeerplaats en duikplaats: 100 meter Snorkelen: 30 meter Coördinaten: 51°44’ 38.2657 N 003°53’ 14.6430 E Plaatsbepaling tbv hulpdiensten: duikplaats 13. Jachthaven Den Osse

Duikstek uitgelicht: Den Osse Haven - De Kentering

97


DUIKSEIZOEN 2014 Kick-off De weersvoorspelling was gunstig: ‘s ochtends zon, later in de middag regen. Weinig wind. Ideaal voor de opening van het nieuwe duikseizoen. Dat kwam goed uit, die ochtend hield Aqualis haar Kick-Off. De Kick-Off was goed bezocht. Alle bekenden en enige onbekenden waren weer present. De evenementencommissie had weer goed uitgepakt met koffie, thee, chocolade-eitjes, een tent en bijna alles wat er komt kijken bij zo’n evenement. En ze hadden een aardige verrassing. Ik herinner mij nog wel een vroegere kick-off waar we met twee buddyparen te water gingen, in water van 3 graden celcius. Het was niet zo erg als het leek, de niet-duikers trotseerden een stevige wind welke hen net zo hard afkoelde als wij duikers. Sneeuw en hagel vielen uit de lucht. Donder en bliksem waren opvallend afwezig. Arme duikleiders. De rest van de club schuilde in de tent met hete koffie en dito soep. Ik grapte toen dat we het beter de ‘Midwinterduik’ konden noemen.

98

De Kentering - Kick-off 2014


Geen dramaâ&#x20AC;&#x2122;s dit keer. Dit keer waren er veel duikers, ik herinner mij iets van 6 of 7 buddyparen die te water gingen. En ik stond op de kant en keek er naar. Helemaal geen slechte keuze. Lekker voorjaarszonnetje, weinig wind. Zo weinig dat de zeilboten ook niet erg hard vooruit gingen. Ondertussen lekker bezig met andere zaken dan duikzaken, je weet wel, bespreken van je eigen sores en dat van de anderen. Een overvliegend sportvliegtuigje leidde tot een lesje vliegtuigbouw van onze piloot: waarom een hoogdekker lastiger vliegt dan een laagdekker: de vleugel ontneemt je het uitzicht in de bochten. En waarom je soms toch voor een hoogdekker kiest: Als je wilt landen op het water. Enfin. Inmiddels kwamen de eerste duikers weer uit het water. Nadat ook de laatsten weer veilig boven waren gekomen was het tijd voor de verrassing. De EC had onze culinaire koks gevraagd, gestrikt, of zelfs gestrikvraagd voor de warme hap. En die mocht er wezen: Chilli con Carne met bonen, vlees, peper, room en een broodje. Het recept werd ook meteen gevorderd door mensen die het zelf ook wilde gaan (na)maken. En voor wie het nog niet heeft maar het wel wil maken staat het recept op de volgende bladzijde. Guido

Kick-off 2014 - De Kentering

99


CHILI & SCONES Op verzoek van vele Aqualisten hier het recept van de broodjes Chili con Carne die op de kick-off werden geserveerd. Ik gebruik officiele maatschepjes dus een theelepel is ook echt dat, een vlakke theelepel. Dat gezegd hebbende; bij bakken is preciesi belangrijk bij een stoofgerecht als chilli gaat het op smaak en is het vooral proeven.

Ingrediënten Scones: • 450 gram zelfrijzend bakmeel • 2 theelepels bakpoeder • 1 theelepel zout • 100 gram koude roomboter • 200 gr extra belegen kaas, geraspt • Voor de vulling: een klein blikje mais, kleingesneden lenteui en jalpenno peper • 2 grote eieren • beetje melk • extra geraspte kaas

Warm de oven voor op 230 graden. Bekleed een bakblik met bakpapier of vet het in. Doe bakmeel, bakpoeder en zout in een kom. Voeg de boter toe en wrijf tot het mengsel op broodkruim lijkt. Zorg dat het mengsel koud blijft dus niet echt kneden maar wrijven met de toppen van je vingers. (Alternatief: doe deze ingredienten in een keukenmachine en meng tot broodkruim. Doe het mengsel in een grote kom). Meng de vulling en kaas door elkaar en roer door met behulp van een vork door het bakmeel mengsel. Breek de eieren in een maatbeker, klop los en vul aan met melk tot 300 ml. Meng ook dit op 2 eetlepels na met behulp van een vork door het meel. Kneed nu heel kort door tot een zacht deeg. Het deeg plakt behoorlijk maar meng er geen extra bloem door. Juist het vochtige deeg en kort kneden maakt dat de scones goed rijzen en luchtig worden. Rol op een met bloem bestrooid werkblad het deeg uit tot 2 tot cm dikte en steek met behulp van een in bloem gedoopt glas de scones uit. Of druk met deeg op het bakblik uit tot een min of meer rechthoekige vorm en markeer 12 stukken. Bak de scones 15 minuten in de voorverwarmde oven. Strijk er dan het restje ei-melk over en de extra kaas. Zet nog 5 minuten terug in de oven tot de scones mooi gerezen en goudbruin zijn. Op basis van dit recept zijn vele varianten mogelijk. Vervang de vulling door grof gesneden olijven en gedroogde tomaatjes of fijngehakte dadels en walnoten. Laat de vulling helemaal weg en gebruik alleen kaas. Vervang de kaas bovenop door gekruimelde fetta. Roer het restje fetta door de vulling. Kortom als het je lekker lijkt probeer het.

100

De Kentering - Chili & scones


Ingrediënten Chili: • Rundvlees met een vetrandje bijv. sucadelappen of rib • 4 uien • paar teentjes knoflook • Scheutje olie • zout/peper • eetlepel komijn • eetlepel koriander • halve eetlepel oregano • halve eetlepel picadillo (specerijmengsel Jonnie Boer verkrijgbaar bij oa AH en Jumbo) • Blik tomaten of pasata Optioneel: gedroogde Ancho peper in reepjes. Begin voor deze chili met het rundvlees. En zoals alle stoofgerechten liefst een dag eerder maken. De verhouding vlees-bonen hangt af van je persoonlijke voorkeur en de doelgroep. Meer vlees maakt het een zondagse chili, een groothandelsblik bonen met een pond rundvlees is meer een studentenhap. Snipper de uien en fruit goudbruin.Voeg de knoflook, komijn en koriander toe en bak even mee. Haal de helft uit de pan en bewaar voor later. Snij het vlees in niet te kleine stukken en bak in porties in een beetje olie een koekenpan rondom bruin. Voeg het bruin gebakken vlees aan helft van de uien toe. Doe alle andere ingredienten behalve de apartgehouden uien erbij. Het vlees moet net onder het vocht staan en anders wat water toevoegen. Zout en peper naar smaak. Ancho pepers zijn te vervangen door wat chilivlokken maar maak het niet te pittig. Deze chili is kruidig, niet heet. Doe de deksel op de pan en zet 3 uur in een oven van 160 graden. Roer halverwege. Het vlees moet door en door gaar zijn en haast uit elkaar vallen.

Spoel de bonen af in een vergiet en doe samen met de tomaten bij het uienmengsel. Warm door. Pureer nu een klein deel van de bonen door een paar keer met een pureestamper in de pan te stampen of prak een deel fijn met een vork. Voeg vlees en bonen samen en proef. Meer peper/ zout? Pittiger? Nu is het moment om te corrigeren. Draai het vuur uit en roer de chocola door het mengsel. Serveren met zure room en salsa. Tacochips zijn ook niet vies. Grote lepel op een tacowrap, beetje ijsbergsla, tomaten en fijngesneden koriander erbij en oprollen.... Positief drijfvermogen! Salsa Rode paprika schillen met een dunschiller en klein snijden. Tomaat, komkommer, sjalotje fijnsnijden. Fijngehakte koriander toevoegen. Jalopenjopepertjes naar smaak erbij. Limoentje uitpersen en er door roeren. Zout naar smaak. Eet Smakelijk. Karin Cox

• paar blikjes redkidney beans • blik tomaten • rest uienmengsel • zout/peper • klein blokje extra pure chocolade fijngehakt

Chili & scones - De Kentering

101


V S ALLIIS UA QU AQ Duuiikkvveerreenniiggiinngg A Clluubblliidd D Veerrkkllaarriinngg JJuunniioorr C Hierbij verklaren ondergetekenden kennis te hebben genomen van en in te stemmen met de voorwaarden vermeld op de achterzijde van deze verklaring. Deze verklaring hoort bij het lidmaatschap van elke junior clublid.

JJuunniioorr lliidd

Naam:

M/V

Adres: Postcode

Woonplaats

Telefoon:

Email-adres:

Brevettering:

Aantal duiken bij inschrijving: Geboorteplaats:

Geboortedatum: Handtekening:

O Ouuddeerr//vvooooggdd **

Naam:

M/V

Adres: Postcode

Woonplaats

Telefoon:

Email-adres:

Geboortedatum:

Handtekening:

Naam:

G Geem maacchhttiiggddee **** M/V

Adres: Postcode

Woonplaats

Telefoon:

Email-adres:

Brevettering:

Aantal duiken bij inschrijving: Handtekening:

Geboortedatum:

102

De Kentering - Verklaring Junior Clublid


Voorwaarden Ondergetekenden verklaren kennis te hebben genomen van en akkoord te gaan met het Huishoudelijk

Reglement van de duikvereniging AQUALIS, en daarbij specifiek de navolgende artikelen of onderdelen daarvan:

Lidmaatschap en aansprakelijkheid – artikel 13       

Kinderen van 12 - 16 jaar met een (junior) Open Water Brevet ( of gelijkgesteld kunnen jeugdlid worden tegen gereduceerd tarief (75% van het volwassen tarief). Vanaf 16 jaar wordt men volledig lid van AQUALIS, hoewel leden tot 18 jaar vallen onder de regels voor junior duiken. Juniorlid dient een geldig medische verklaring en/of keuringsbewijs hebben een bevoegd duikkeuringsarts Een junior lid blijft te allen tijde onder verantwoordelijkheid van de ouder/voogd (*) of door een ouder/voogd schriftelijke aangewezen persoon. (**) aan de voorzijde genoemd: gemachtigde) Voor het junior lid, dient er minimaal 1 ouder/voogd (*) of aangewezene verantwoordelijke (**) ook lid te zijn van duikvereniging AQUALIS. De wettelijke vertegenwoordiger van het juniorlid (*) en aangewezen verantwoordelijke ( door schriftelijke verklaring van wettelijke vertegenwoordiger) (**) is dient bij het aangaan van het lidmaatschap een verklaring van het aangaan en/of behoud van alle verantwoordelijkheid voor het juniorlid te ondertekenen. Daarnaast dient de wettelijke vertegenwoordiger van het juniorlid (*) en de aangewezen verantwoordelijke (**) ook schriftelijk aan te geven dat hij/zij met bepaalde juniorleden wil duiken en daarvoor de volledige verantwoordelijkheid neemt.

AQUALIS club en evenement duiken: Artikel 15, lid 2 Aanvullende regels voor junior duikers a. b. c. d. e. f. g. h. i. j. k.

Een Juniorlid dient te duiken binnen de grenzen van zijn/haar brevettering (Junior Open Water, Junior Advanced Open Water, Junior Rescue duiker). Een Junior lid dient tijdens duiken in het zwembad ook onder toezicht te staan van de wettelijke vertegenwoordiger van het juniorlid of hij of zij die aangewezene verantwoordelijke. AQUALIS hanteert een indeling van duikstekken waarbij aan specifieke brevettering -en ervaringseisen voldaan moet worden. Deze duikstek categorie indeling geldt ook voor Junior duikers Junior leden tot en met 14 jaar mogen met duikvereniging AQUALIS duiken op categorie 1 en 2. Om met duikvereniging AQUALIS op catgorie 3 stekken te mogen duiken moet het junior lid minimaal 15 jaar zijn. Om met duikvereniging AQUALIS op categorie 4 stekken te mogen duiken moet het junior lid minimaal 16 jaar zijn. Categorie 5 en 6 zijn niet toegankelijk voor junior leden. Junior leden mogen géén duikleider zijn, zoals in de wet vermeld. Duikvereniging AQUALIS adviseert om met 12 – 14 jarigen niet in water te duiken dat kouder is dan 17 graden en om met 14 – 16 jarigen niet in water te duiken dat kouder is dan 15 graden. Een Junior lid dient bij deelname aan een clubduik vooraf zelf al een volwassen ( bevoegde ) buddy en vervoer geregeld hebben. De duikleider/duik coördinator dient voorafgaande aan de clubduik geïnformeerd te worden over het duikplan van de junior duiker en zijn/haar buddy (geplande maximale diepte, richting, geplande tijd, lucht bij aanvang) en na de duik geïnformeerd te worden over de werkelijke duik (maximale diepte, duiktijd, lucht bij einde duik)

Plaats en datum ondertekening bestuurslid : ……………………..…, …………………………

Duikvereniging

Aqualis Rotterdam

Voorwaarden Junior duiken - De Kentering

103


Duiken met Aqualis Om de veiligheid bij het duiken te vergroten is voor en door de leden een categorie-indeling gemaakt. Hoe moeilijker de duik, hoe hoger de categorie. Onderstaand de categorien zoals we die bij AQUALIS hanteren, de vereiste ervaring en een korte omschrijving wat je van de duik kunt verwachten. Controleer van te voren even of je aan de desbetreffende duik kunt meedoen. Cat. Omschrijving 1.

2.

3.

4.

Makkelijke duiken. Water zonder stroming. Zout/Brak water. Makkelijk te bereiken vanaf de kant. Beschut water. Makkelijke bodemcontour om onder water te volgen. Eenvoudige duiken. Water kan een weinig stromen. Zout/Brak water. Duiken ook buiten de kentering is goed mogelijk. Slecht zicht is mogelijk. Makkelijke bodemcontour om onder water te volgen. Potentieel moeilijker duiken. Er moet rekening worden gehouden met de kentering. Duiken buiten de kentering is vaak niet mogelijk i.v.m. sterke stroming. Slecht zicht komt vaker voor. Moeilijker te volgen bodemprofielen. Zout, Brak en Zoet water. Bij zoet water moet rekening worden gehouden met thermoclines en zeer fijne slibbodem. Er kunnen gevaarlijke obstakels in het water staan. Potentieel moeilijke duiken. Er moet rekening worden gehouden met de kentering. Duiken buiten de kentering is niet mogelijk i.v.m. zeer sterke stroming. Er bestaat grote kans op onderstroming. Slecht zicht is meer regel dan uitzondering. Kompas is vaak een noodzaak door de grillige bodemprofielen. Diepe duiken.

4+ Potentieel zeer moeilijke duiken. Er moet heel sterk rekening worden gehouden met de entering. Kentering is zeer

kort. Duiken buiten de kentering is niet mogelijk i.v.m. zeer sterke stroming. Er bestaat grote kans op onderstroming. Slecht zicht is meer regel dan uitzondering. Kompas is een noodzaak door de grillige bodemprofielen.

5.

6.

Per definitie Noordzeeduiken. Potentieel zeer moeilijke duiken. Er moet heel sterk rekening worden gehouden met de kentering. Duiken buiten de kentering is niet mogelijk i.v.m. zeer sterke stroming. Slecht zicht is meer regel dan uitzondering. Geen kantreferentie aanwezig. Diepe duiken, waarbij via een lijn afgedaald en opgestegen wordt. Vrije opstijging is vaak zeer gevaarlijk. Wrakduiken met specifieke gevaren die daaraan verbonden zijn. Duiken vanaf een boot. Per definitie technische duiken. Decompressieduiken met speciale ademgassen en/of penetratieduiken waar specialistische technische duikmaterialen en -kennis voor nodig zijn. Zeer diepe duiken en/of grotduiken.

Cat. Brevettering / ervaring 1.

Alle brevetten

2.

NOB 1* of OWD; 5 zelfstandige duiken

3.

NOB 1* of OWD; 15 zelfstandige duiken waarvan 5 uit categorie 2

4.

NOB 2* of AOW; 25 zelfstandige duiken waarvan 5 uit categorie 3

4+

NOB 2* of AOW; 40 zelfstandige duiken waarvan 4 uit categorie 4

5.

6.

104

NOB 2* of AOW; 75 zelfstandige duiken waarvan minimaal 4 duiken uit categorie 4+ gemaakt. Minimaal 1 bootduik in Nederland gemaakt (bij voorkeur op de Oosterschelde) Minimaal 4 nachtduiken gemaakt op plaatsen van categorie 4 en minimaal 1 categorie 4 duik gemaakt binnen 3 weken van de datum van een Noordzeeduik. Bovendien in het bezit van een reel, decoballon met spool, lamp, reservelamp, en minimaal een 15L tank. Overweg kunnen met reel en zelfstandig een decoballon kunnen oplaten. De duiker moet beschikken over een duikmedische keuring van hooguit twee jaar oud. De duikorganisator bepaalt per duik de specifieke eisen die aan de duiker wordt gesteld. Dit geldt zowel voor brevettering, ervaring, als materialen. Per definitie moet de duiker beschikken over brevetten van een technische duikorganisatie (ANDI, IANTD, GUE, NACD, etc.). De duiker moet beschikken over een duikmedische keuring van hooguit twee jaar oud.

De Kentering - Duiken met Aqualis


Aqualis duikstekken, categorie indeling & getijdencorrecties Duikstek

cat HW LW Aanbeveling

Oostvoornsemeer Slag Stormvogel Slag Europoort Grevelingenmeer Oudorp Haven recht Preekhil Koepeltje Scharendijke haven & rif De Muur Nieuwe Kerkweg Den Osse havenhoek Kijkuit Bommenede Dreischor Zuid-Langeweg Dreischor Gemaal Dreischor Loswal Oosterschelde Schouwen Duiveland Neeltje Jans Westbout Burgsluis Plompetoren Dijkval Schelphoek Flaauwers Pikgat Heerenkeet/Stalleke Borredamme/Kistersnol Lokkersnol Levensstrijd Kulkenol Zeelandbrug de Val Noordbout Zuidbout Blinde dam Zijpe-Zoetersbout Tholen & st. Philipsland Anna Jacobapolder Sint Annaland Stavenise De Quaak Stavenisse-Irenehoeve Stavenisse-Keetenweg Stavenisse-trailerhelling & dammetje Gorishoek Vuilnisbelt Strijenham Veerweg/Oesterdam Zuid beveland Wemeldinge Oost Wemeldinge-Linda Wemeldinge-Franse trap Wemeldinge-De Hoek Wemeldinge-Klein Stelle/Galjoen Wemeldinge-Tetjes Wemeldinge-Nieuwe Sluis Kattendijke Goese Sas Puttiâ&#x20AC;&#x2122;s Place Noord beveland Katshoek Katshaven Zeelandbrug zuidzijde Colijnsplaat Koningsheim Oesterput Wissenkerke-Oostnol Vlietpolder Wissenkerke-W.nol Roompot Zoetwater plassen Zandbodem plassen Veenbodem plassen *correctietijden

zijn t.o.v. getijdetabel zierikzee

1 nvt nvt 1 nvt nvt 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt

nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt

2 4 4 4 4 4 2 3 3 3 2 2 4 3 2 4 4 2 2

-0,30 -0,25 -0,20 -0,15 -0,10 -0,10 -0,30 -0,03 -0,30 -0,40 -0,40 -0,40 -0,40 -0,45 -0,40 -0,25 -0,40 nvt -0,30

-0,30 -0,25 -0,20 -0,15 -0,10 -0,10 -0,15 -0,15 -0,15 -0,20 -0,20 -0,20 -0,20 -0,25 -0,20 -0,25 -0,20 nvt -0,10

Momenteel verboden Preferent bij LW, Momenteel verboden Alleen bij LW Alleen bij HW Preferent bij HW Alleen bij LW

3 3 3 3 3 3 4 3 3 2

0,30 0,05 0,05 0,05 0,05 0,05 0,10 0,05 0,10 nvt

-0,10 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,05 0,05 0,05 nvt

Preferent bij LW

3 3 3 3 3 3 3 3 4 4

0,10 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10 0,10

0,05 0,05 0,05 0,05 0,05 0,05 0,05 0,05 0,05 0,05

Preferent bij LW Preferent bij LW Preferent bij LW

4 4 4 3 4 3 4 4 4 4

0,10 0,10 0,05 0,00 -0,05 -0,05 0,00 -0,05 -0,10 -0,10

0,05 0,05 0,05 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 -0,05 -0,05

Alleen bij LW Alleen bij LW Alleen bij LW Alleen bij LW Alleen bij LW Alleen bij LW Alleen bij LW Alleen bij LW Alleen bij LW Alleen bij LW

1 3

nvt nvt

nvt nvt

Lang ondiep water

Preferent bij HW Preferent bij HW

Alleen bij LW Alleen Bij LW Preferent bij HW

Alleen bij LW Alleen bij LW Alleen bij LW

Alleen bij LW Alleen bij LW


Zin in een duik, duik bij...

Duikvereniging

AQUALIS

Rotterdam

Clubhuis Secretariaat Anthonetta Kuylstraat 98 Prinses Beatrixlaan 2 3066 GS Rotterdam 3121 JN Schiedam

www.aqualisrotterdam.nl info@aqualisrotterdam.nl 106

De Kentering - Naam artikel

Kentering 2014-1  

Clubblad van duikvereniging AQUALIS

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you