Page 1

Driemaandelijks • juli-augustus-september 2016 • afgiftekantoor Leuven Masspost

P209940

DRIEMAANDELIJKS MAGAZINE VAN AQUAFIN 2016/4

Vissen zoeken zuiver water op Jan Goossens, nieuwe roerganger bij Aquafin Natuurgebied Doode Bemde helemaal vrij van afvalwater

4 12


2

AQUA 2016/4

Investeerders steeds vaker op zoek naar duurzame projecten Klimaat en milieu staan internationaal hoog op de agenda en ook de financiële wereld wil, letterlijk, een duit in het zakje doen. Alsmaar meer banken en institutionele beleggers wensen te investeren in projecten die het verschil maken. Aquafin combineert vraag en aanbod en bracht dit jaar succesvol een tweede groene obligatie op de markt.

H

et nieuwe, mondiale klimaatakkoord dat in december 2015 werd bereikt op de Klimaattop in Parijs, werd ondertekend door een record aantal landen. Het legt doelstellingen vast om enerzijds de klimaatverandering af te remmen en anderzijds om de klimaatweerbaarheid wereldwijd te verhogen. Ieder land dat het akkoord ondertekende, verbindt zich ertoe om de doelstellingen te vertalen naar een eigen, nationaal beleid.

Ook de Verenigde Naties namen in hun “17 sustainable development goals” de doelstelling op om dringend actie te ondernemen tegen de klimaatverandering en de gevolgen ervan. De verhoogde internationale aandacht voor een duurzame toekomst dringt nu ook meer en meer de financiële wereld binnen. Steeds meer banken en andere beleggers tonen een groeiende belangstelling voor klimaat en milieu.

R D O O W R O VO

Jan Go ossen s, alg eme en

G

ent, vrijdagavond, 18 november. We zijn bij een eerste winterprik van natte sneeuw met de familie op stap wanneer een mailtje binnen komt van Bart Van Eygen, directeur Asset Management: ‘Deze namiddag werd bij grondwerkzaamheden het pompstation Boombekelaan, één van de toevoerstations van de waterzuivering Antwerpen-Zuid, beschadigd. Onze medewerkers zijn ter plaatse om de herstelling of tijdelijke noodoplossing te coördineren. We doen er alles aan om eventueel wateroverlast of milieu-impact te beperken.’ Tegen middernacht neemt Jan Peeters, groepsleider Asset Management, de onrust weg: ‘Herstelling geslaagd, pompstation draait terug op vol debiet. Prettig weekend iedereen!’

Het zegt veel over de betrokkenheid, de inzet en expertise van onze Aquafin medewerkers. Allen dragen ze mens en milieu hoog in het vaandel. Veel van de opdrachten die ze uitvoeren zijn bovendien niet geheel zonder risico, de reden waarom veiligheid steevast onze eerste zorg en prioriteit blijft. Zowel wat betreft onze eigen medewerkers als die van onze partner-firma's trouwens. We doen immers dagelijks een beroep op de flexibiliteit en kunde van diverse externe partijen, niet alleen bij noodsituaties maar ook bij het ontwerp, de bouw en het onderhoud van onze infrastructuur.

“De projecten die Aquafin uitvoert voor het Vlaamse Gewest hebben allemaal als doel om het afvalwater van de Vlaamse huishoudens te zuiveren vooraleer het in een waterloop terechtkomt,” zegt Sofie De Clercq, groepsleider Thesaurie bij Aquafin. “Aquafin bouwt en exploiteert niet alleen de zuiveringsinfrastructuur voor het Vlaamse Gewest, we zorgen ook voor de financiering. Jaarlijks moeten wij daarvoor 150 tot 170 miljoen euro voorzien. Voor een groot deel van onze financiering doen wij een beroep op de Europese Investeringsbank.” “Momenteel zijn we met hen in volle voorbereiding voor een nieuwe lening. Voor het eerst moest hiervoor uitgebreid aangetoond worden welke impact de voorgestelde projecten hebben op de klimaatverandering.”

direc teur

Dit voorval illustreert ook de kwetsbaarheid van onze transport- en zuiveringsinfrastructuur die dag en nacht draaiende wordt gehouden door onze technisch medewerkers. Een complex netwerk van meer dan 5000 km leidingen en 300 waterzuiveringen dat, na tientallen jaren, nog steeds verder wordt uitgebouwd, maar hier en daar ook alweer aan vervanging en modernisering toe is. Een uitdagende opdracht voor honderden medewerkers bij Aquafin. Zij houden hierbij ook nog rekening met wijzigende maatschappelijke verwachtingen, toekomstige ruimtelijke ordening, strengere wetgeving, hogere eisen aan zuiveringsefficiëntie en dergelijke meer. Het is dan ook met evenveel respect als enthousiasme dat ik sinds een aantal maanden deel uitmaak van deze dynamische organisatie met een brede waaier aan activiteiten waaronder ook de behandeling van slib, een restproduct van de waterzuivering. Hierover kunt u trouwens meer te weten komen l in deze Aqua. Veel leesplezier !


3

Sofie De Clercq, groepsleider Thesaurie

“Er ging veel aandacht naar het verhogen van de veerkracht van onze omgeving om bestand te zijn tegen de gevolgen van meer regen in de winter en minder maar hevigere buien in de zomer. Projecten die bijvoorbeeld infiltratie van het hemelwater voorzien en inzetten op ruimte voor water zullen dus alsmaar belangrijker worden.”

Green bond Naast de Europese Investeringbank blijft Aquafin ook vlot andere investeerders aantrekken. In september 2015 bracht het als eerste Belgisch bedrijf een groene obligatie op de markt. Het intensieve voorbereidende werk dat eraan vooraf ging, werd meteen beloond want de uitgave werd een groot succes. Ondertussen plaatste Aquafin al een tweede “green bond” in april van dit jaar, opnieuw met succes. Met een green bond verbindt de emittent of uitgever zich ertoe de opgehaalde middelen alleen in te zetten voor de realisatie van duurzame projecten. Aquafin speelt hiermee dus in op een groeiende markttendens én slaagt er op die manier in om de waterkwaliteit in beken en rivieren te verbeteren. l

INHOUD 4 6 8 10

Jan Goossens, nieuwe roerganger bij Aquafin

12

Natuurgebied Doode Bemde helemaal vrij van afvalwater

14

Het productieproces van een slibdroger mag nooit onverwacht stilvallen

16 18

Door de lens van Misjel Decleer

Niet méér werk, wel betere marges Winnaars WC wedstrijd bekend Snoek, baars en snoekbaars, er is terug roofvis in Vlaanderen!

Meander

V.u.: Jan Goossens, Dijkstraat 8, B-2630 Aartselaar, ondernemingsnummer 0440.691.388 Het contactcenter van Aquafin NV is op weekdagen te bereiken van 7 uur tot 19 uur, op het nummer 03 450 45 45, of via contact@aquafin.be Noodnummer buiten de werkuren: 0800 16 603 Ombudsman: 0472 450 450 of ombudsman@aquafin.be Aqua wordt gedrukt op milieuvriendelijk papier. GRATIS Fotografie: Aquafin, Jan ABONNEMENT OP AQUA Locus, Misjel Decleer, Shutterstock VIA REDACTIE@AQUAFIN.BE


4

AQUA 2016/4

Jan Goossens, nieuwe roerganger bij Aquafin Sinds 1 november staat Algemeen directeur

Sociaal en gepassioneerd

Jan Goossens aan het hoofd van Aquafin. Hij is nieuw

Dat Jan Goossens chemie ging studeren, was voor zijn familie en vrienden geen verrassing. “Ik was een energiek kind met veel interesses. Jeugdbeweging, zomerkampen als monitor, tennis en voetbal in competitieverband, gitaar spelen, aquaria houden en voordrachten geven over waterkwaliteit, ik heb het allemaal gedaan. Als jongetje was ik al sterk geïnteresseerd in waterleven en heb ik, gewapend met een schepnet, talloze dagen gespendeerd aan de beken en vijvers in het Meetjesland. De liefde voor vissen en muziek is trouwens altijd gebleven. De tijd dat ik op kleine festivals speelde ligt achter me, maar ik kan er nog steeds van genieten om op een podium te staan en samen met vrienden muziek te maken.”

in de sector, maar is van kinds af gepassioneerd door water en vissen. “Ik heb het geluk om in een goed georganiseerd bedrijf te mogen instappen om het verder in slagkracht te doen toenemen.”

Het valt me op hoe groot de identificatie is van de medewerkers met de opdracht van Aquafin. Dat zie je bijvoorbeeld op een evenement als Chap’eau, waar samen met stakeholders de terugkeer van schone waterlopen gevierd wordt. Het verbaasde me echt hoeveel mensen hun weekend inleverden om als vrijwilliger te komen meewerken.”

T

Onder impuls van Luc Bossyns is Aquafin een volwassen organisatie geworden met een duidelijke plaats in de watersector. Een ideale uitgangspositie voor zijn opvolger om de uitdagingen voor de toekomst aan te pakken. In de eerste plaats is dat uiteraard de sanering van resterende lozingspunten van huishoudelijk afvalwater op de waterlopen. Tegelijk wil het bedrijf op het gebied van waterbeheersing een grotere rol gaan spelen. De hemelwaterplannen die Aquafin met zijn terreinen projectkennis uitwerkt voor de gemeenten, slaan aan. De wateroverlast van enkele maanden geleden, laat er ook geen twijfel over bestaan dat daaraan behoefte is in Vlaanderen. Een derde spoor is de uitbouw van een doordacht asset management. De miljarden die Vlaanderen heeft geïnvesteerd in de bestaande zuiveringsinfrastructuur, kunnen alleen optimaal renderen als er jaarlijks voldoende wordt geïnvesteerd in structureel onderhoud van het patrimonium.

oeval, lot, carrièrestrategie? Als je in de achteruitkijkspiegel Kruisbestuiving kijkt, lijkt het evident dat Jan Goossens bij Aquafin is uitgekomen. “Toen ik door de raad van bestuur werd Jan Goossens heeft ondertussen een eerste kijk op de toeaangezocht om de fakkel over te nemen van voormalig gedelegeerd gevoegde waarde die hij wil brengen. “Met mijn ervaring in project bestuurder Luc Bossyns, heb ik geen moment getwijfeld. management, hoop ik het volume aan infrastructuurprojecten Ik deed mijn vorige job nog steeds met plezier, dat Aquafin jaarlijks op de markt brengt, maar ik had het gevoel dat ik er een traject mee te kunnen verhogen. De projecten had afgerond. Met Aquafin wil ik een nieuw die we in portefeuille hebben, zijn veelal “Ik heb een sterke langdurig engagement opstarten.” en moeten worden uitgevoerd met verantwoordelijkheidszin.” complex verschillende partijen. Die hebben al eens een Waterzuiveringsprocessen zijn niets eigen kijk op de zaak, soms andere prioriteiten nieuws voor Jan Goossens en ook complexe technische en uiteraard hebben ze evengoed budgettaire restricties. projecten zijn vertrouwd terrein, zo blijkt. “Ik heb chemie Bijkomend kan een deel van de goedgekeurde projecten pas gestudeerd en na mijn doctoraat ben ik begonnen bij chemiereus uitgevoerd worden, als andere partijen hun projecten gerealiseerd BASF, waar ik ben doorgegroeid tot plant manager. Bij Marpobel hebben. Op andere elementen die de doorlooptijd van projecten bepalen, hebben we wél vat. Daar zullen we binnen onze N.V. werd ik algemeen directeur. Dat bedrijf is minder gekend, organisatie sterk op inzetten. Met name het aantal projecten maar ligt qua activiteiten in de lijn van Aquafin. Het is een met een goedgekeurd technisch plan zou moeten stijgen, verwerkingsinstallatie in de Antwerpse haven, waar sterk zodat er een grotere buffer is aan projecten die startklaar zijn.” verontreinigde spoelwaters van zeetankers worden gezuiverd. Daarna leidde ik Industrial Services B.V., een Nederlands “Ook onderzoek en ontwikkeling nemen een belangrijke plaats dochterbedrijf van Groep van Gansewinkel, dat industriële in bij Aquafin, een kant die me als doctor in de chemie natuurlijk onderhoudsdiensten levert aan de chemie-, energie- en sterk interesseert.” offshore sector.”


5

“Dat is natuurlijk een must om te overleven als organisatie, ook in “Met ons rioleringsnetwerk en bijhorende waterzuiveringsde watersector. We mogen er niet van uit gaan dat dat landschap installaties hebben we een bijzonder performante, maar niet altijd er over tien of twintig jaar nog hetzelfde zal uitzien als nu.” even flexibele infrastructuur waarmee we wél een antwoord moeten bieden op steeds wijzigende omstandigheden. Ik denk hierbij aan nieuwe polluenten die opduiken Positief in ons afvalwater, zoals microplastics en “We zullen onze farmaceutische restproducten, maar ook aan Dat Jan Goossens niet alleen als kind, stakeholders moeten maar ook nu nog een enorme drive heeft, de moeilijk voorspelbare effecten van een grillig fenomeen als de klimaatsverandering. kunnen blijven overtuigen is duidelijk. “Dat klopt, ik heb een groot Onder meer daarom wil ik Aquafin nog meer verantwoordelijkheidsgevoel en ethisch van onze meerwaarde.” bewustzijn. Ik zou het heel erg vinden om als een kenniscentrum gaan profileren en ook meer ervaring uit andere industrieën binnenop dat gebied iemand teleur te stellen. brengen. Met die kruisbestuiving moeten we bovendien ook nog Om optimaal aan mijn nieuwe opdracht beginnen, heb ik me stappen voorwaarts kunnen zetten richting circulaire economie, intensief voorbereid op mijn overstap naar Aquafin. Meestal vóór zeker op het gebied van grondstoffenherwinning. Ook bij de het werk, want ik ben een echte ochtendmens. Alleen heb ik vernieuwing en het optimaal beheer van onze infrastructuur moeten leren om nog geen mails uit te sturen om 5 uur, om niet wil Aquafin innovatieve concepten integreren en andere de indruk te wekken dat ik van anderen dezelfde werkuren invalshoeken uitdiepen. Ik wil graag mee een duwtje in de juiste verwacht” (lacht). Op het voetbalveld was ik een oprukkende richting geven.” linkermiddenvelder, maar als manager voel ik me een spelverdeler. Ik wil op een positieve manier het maximum uit de organisatie “Verder ben ik blij vast te stellen dat Aquafin een klantgerichte halen. Ik ben me daarvoor nog volop aan het inwerken in de organisatie is, tot en met de waarden van het bedrijf toe.” positie van alle stakeholders. Dat zijn er heel veel, maar dat is niet verwonderlijk. Water is tenslotte van iedereen.” l


6

AQUA 2016/4

Niet méér werk, wel betere marges Op 6 oktober reikte Aquafin voor de tiende keer de Minder Hinder Award

Bart Verhulst, Heijmans Infra

uit. Wat de winnaar tot nog toe enkel een moment van glorie opleverde, krijgt vanaf volgend jaar een nieuwe dimensie. De individuele kwaliteitsscores die Aquafin de aannemers toekent, zullen dan mee een rol spelen in de toewijzing van projecten. Wij vroegen de top drie van dit jaar naar hun verwachtingen.

D

e Minder Hinder award winnen of bij de genomineerden horen, is een mooie erkenning voor aannemers Desot NV, Heijmans Infra en Vangeel Wegenbouw. Allemaal dragen ze veiligheid, aandacht voor het milieu en de omgeving en kwalitatief werk hoog in het vaandel. Dat doen ze vanuit hun eigen overtuiging en niet zozeer omdat Aquafin er jaarlijks een prijs voor uitreikt. “Heijmans Infra won de Minder Hinder award in 2010 en we werden al enkele keren genomineerd,” vertelt Bart Verhulst, gedelegeerd bestuurder van Heijmans Infra. “Je kan het wat vergelijken met de Oscars, met dat verschil dat een actrice het jaar nadat ze een Oscar won, overstelpt wordt met werk en veel meer kan verdienen. Aan het winnen van de Minder Hinder award had je tot nog toe niets, behalve de eer natuurlijk.”

Daar komt binnenkort verandering in, want vanaf 2017 zal een aannemer die kwalitatief hoog scoort zijn inspanningen beloond zien in de rangschikking van de inschrijvingen bij een aanbesteding. Hoe hoger zijn kwaliteitsscore, hoe groter het bedrag dat van zijn inschrijvingsprijs wordt afgetrokken en hoe meer hij zo kan stijgen in de rangschikking. Uiteraard wordt hij voor de opdracht wel vergoed volgens zijn inschrijvingsprijs. Een goede zaak volgens onze aannemers? “Dat zullen we moeten afwachten,” denkt John Desot van het gelijknamige familiale bedrijf. “Ik verwacht wel dat de aannemers die doorgaans slechte kwaliteit afleveren met dit systeem gaan geweerd worden. Maar dat betekent nog niet dat wij ervan uitgaan dat we meer opdrachten zullen binnen halen, ook al scoren we nu goed op de criteria die Aquafin belangrijk vindt.”

Bart Verhulst beaamt: “Aquafin is voor ons sowieso een belangrijke opdrachtgever. Ik denk niet dat we met het nieuwe systeem méér werk zullen krijgen, wél dat we met de projecten die we toegewezen krijgen betere marges zullen halen.” “Daar reken ik ook op, dat het bedrag waaraan het project wordt toegewezen over het algemeen omhoog zal gaan,” vult John Desot aan. “En dat moet ook, want vandaag liggen de prijzen te laag, net als het aantal projecten dat op de markt komt. Een te lage inschrijvingsprijs resulteert vaak in verrekeningen achteraf, iets waar wij niet aan meedoen. Dat gaat er nu wel meer uitgaan denk ik.”

Moeilijk meetbaar In augustus ontvingen de aannemers voor de eerste keer de kwaliteitsscore die Aquafin hen toekende op basis van uitgevoerde projecten.

“Straks kunnen we onze werknemers vertellen dat hun inspanningen ook echt beloond worden.” Deze maand volgt een actualisatie, die voor het eerst zal gebruikt worden bij de toewijzing van nieuwe opdrachten. Over de berekeningswijze lopen de meningen uiteen. “Kwaliteit is een moeilijk meetbaar begrip en iedereen heeft er zijn eigen interpretatie en visie over,” stelt Michel Vangeel, zaakvoerder van Vangeel Wegenbouw. “Om een kwaliteitsscore te gaan gebruiken als gunningscriterium moet die score objectief, transparant, controleerbaar en niet discriminatoir tot stand komen. Vandaag voldoet ze daar volgens mij niet aan.”

John Desot (2e van links) en zijn collega's namen de 10e Minder Hinder award mee naar huis.


7

“Ik mis ook nog een “plan van aanpak”, een structuur voor het geheel dat voldoende rechtszekerheid biedt.” Bart Verhulst nuanceert: “Natuurlijk zit er altijd een subjectief element in elke kwaliteitsbeoordeling. Maar dat heb je in de privé evengoed en het is ook niet meer dan logisch. Het komt erop aan om dat element goed te managen en dat doet Aquafin door de projecten meermaals gedurende de uitvoering te evalueren. Wel is het jammer dat bepaalde opmerkingen pas via de beoordeling naar boven komen. Directe feedback op de werf is zo belangrijk om kort op de bal te spelen en zou evaluaties eigenlijk overbodig moeten maken.”

Astro-Plan wint Kwaliteitsaward voor de vijfde keer Omdat een goed afgewerkt project start met een doordacht en kwaliteitsvol ontwerp, reikt Aquafin jaarlijks ook aan de advies- en ingenieursbureaus een award uit. Het was het vijfde jaar op rij dat dezelfde bureaus een podiumplaats bekleedden en Astro-Plan uit Aalst sleepte nu al voor de vijfde keer de award in de wacht. Irtas uit Sint-Niklaas werd tweede en Cnockaert uit Wervik derde. Proficiat aan al onze winnaars! Michel Vangeel, Vangeel Wegenbouw

“Ik verwacht een stijging van de inschrijvingsprijzen en dat is maar goed ook.” Meer kwaliteit? Door kwaliteit te laten meespelen in de toewijzing van opdrachten, streeft Aquafin naar veiligere werven met de nodige aandacht voor de omgeving en het milieu. Zal de nieuwe werkwijze aannemers aanzetten om (nog) meer kwaliteit te leveren? John Desot denkt van wel, al vermoedt hij dat het niet meteen zichtbaar zal zijn op de werf: “Wij streven altijd naar een bepaald kwaliteitsniveau en trachten onze medewerkers te motiveren door zelf het goede voorbeeld te geven.”

“Toch merk ik dat bijvoorbeeld het naleven van sommige veiligheidsvoorschriften moeilijk blijft. Het dragen van een helm is er daar één van. Maar het moet, en we blijven er dan ook op hameren.” Herkenbaar, vindt ook Bart Verhulst: “Ik begrijp dat persoonlijke beschermingsmiddelen soms ook kunnen storen bij het uitvoeren van een taak. Maar we proberen onze mensen bewust te maken van de gevolgen als het fout loopt.” “Ik ga ervan uit dat elke aannemer die voor Aquafin werkt, wordt betaald om kwalitatief goed werk af te leveren,” vult Michel Vangeel aan. “Het standaardbestek 250, de aanvullingen van Aquafin en de bijzondere bestekken zijn hier zeer duidelijk over. De Minder Hinder award, de opleidingen die Aquafin geeft,

het overleg en de publicaties zijn in deze een meerwaarde en leveren een belangrijke bijdrage voor het imago van onze sector.” Dirk De Waele, directeur Infrastructuur bij Aquafin bevestigt dat veel aannemers die voor Aquafin werken, vandaag al een goede kwaliteit afleveren. “Door dit systeem in te voeren, willen we ook zij die nu nog een minder goede beoordeling kregen, meer in die richting duwen. Onze werven moeten in de toekomst allemaal een vergelijkbaar kwaliteitsniveau halen.” l


8

AQUA 2016/4

Winnaars bekend

WC

wedstrijd

In de aanloop naar Wereldtoiletdag maakte Aquafin de winnaars bekend van de WC-wedstrijd, die Aquafin samen met MOS eerder dit jaar lanceerde. Alle Vlaamse kleuter- en lagere scholen werden uitgedaagd om een duurzaam en educatief concept uit te werken voor hun droomtoilet, met als beloning een geldprijs voor de realisatie ervan.

I

n totaal zonden 30 scholen een ontwerp in. Een deskundige jury met vertegenwoordigers van Aquafin en MOS beoordeelde de inzendingen op de criteria duurzaamheid, educatieve waarde, creativiteit, participatie van de leerlingen en technische haalbaarheid. Want hoewel vele inzendingen bijzonder creatief waren en/of een hoog entertainmentgehalte hadden, waren de criteria duurzaamheid en

technische haalbaarheid uiteindelijk doorslaggevend bij de selectie van de winnende scholen.

En het nieuwe toilet gaat naar…. Basisschool De Wegwijzer uit Assenede kwam als winnaar uit de bus. Zij werkten de voorbije maanden, zowel op de kleuterschool als de lagere school, intensief aan een origineel ontwerp.

De Wegwijzer uit Assenede was dolblij met de hoofdprijs.

Resultaat: een boeiende website (luxetoiletwijzer.blogspot.be), een mooie maquette die je aan het dromen zet en een heus toilet-lied. De Wegwijzer gaat hierdoor met de hoofdprijs aan de haal, met name 2.500 euro voor de realisatie van hun droom-WC. Directeur van De Wegwijzer Nadine De Weerdt is in de wolken met de eerste prijs: “Die 2.500 euro zal zeker goed besteed worden! We plannen een aantal ingrepen rond waterbesparing, maar ook rond het opfrissen en vernieuwen van een aantal aspecten van het sanitair. Deze geldprijs is dus meer dan welkom.”


9

De ingezonden maquettes stralen allemaal creativiteit en enthousiasme uit.

Top 6

Aandacht voor zuiver water kan niet vroeg genoeg

op werken . e d g l Vo er letwijz luxetoi ot.be blogsp

Ook de scholen De Kleine Wereld uit Waregem, De Borderboog uit Moorslede, De Driespan uit Zevekote, MPI De Kaproenen uit Sint-Andries en De Klim uit Schelle konden de jury charmeren met hun ontwerp en winnen elk 1.000 euro voor een make-over van hun kleinste kamertjes. Dankzij de WC-wedstrijd van MOS en Aquafin wordt naar het toilet gaan in deze 6 Vlaamse scholen alvast een groot plezier. Want hoewel 1.000 euro misschien geen wereld van verschil zal maken, kan de prijs en de aandacht die erdoor gegenereerd wordt wel het een en ander in gang zetten, zo hoopt ook Pascale Van de Voorde, directrice van basisschool De Klim: “Met 1.000 euro kunnen we de toiletten wel wat pimpen, maar dat neemt de geurhinder niet weg. Dat is een structureel probleem waarvan de oorzaak bij de riolering ligt. Daarvoor hebben we ook contact opgenomen met het gemeentebestuur. Met het gewonnen geld willen we alvast voor een warmer gevoel zorgen. En onder de leerlingen gaan we enkele verantwoordelijken aanduiden om mee zorg te dragen voor de netheid van de toiletten.”

Wereldtoiletdag Door deel te nemen aan deze wedstrijd werd in 30 Vlaamse scholen bovendien de nodige aandacht besteed aan het sanitair, het belang van zuiver water en rationeel watergebruik. De uitreiking van de prijzen gebeurde namelijk niet toevallig in de aanloop naar Wereldtoiletdag, die elk jaar plaatsvindt op 19 november. Op deze dag, gesteund door de Verenigde Naties, wordt extra aandacht gevraagd voor naar schatting 2,5 miljard mensen die niet beschikken over normale sanitaire voorzieningen. Hierdoor sterven jaarlijks 800.000 jonge kinderen aan diarree, per dag 2.200 kinderen, of zo’n 70 volle schoolklassen per dag! l

Sabine Schellens, directeur Organisatie Ontwikkeling bij Aquafin, was blij verrast dat de oproep van Aquafin zo enthousiast werd beantwoord: “Met deze wedstrijd wilden we jonge kinderen laten stilstaan bij duurzaam waterverbruik en de waarde van proper water. Daar kan je niet vroeg genoeg mee beginnen. Vanaf het vierde leerjaar kunnen schoolgroepen trouwens een bezoek brengen aan één van onze rioolwaterzuiveringsinstallaties die daarvoor zijn uitgerust. Leerlingen kunnen er zien hoe rioolwater weer proper genoeg wordt voor de natuur.” Meer informatie: www.aquafin.be/Kennis en wetenschap/scholen

Klasbezoek aan een rioolwaterzuiveringsinstallatie


10

AQUA 2016/4

Snoek, baars en snoekbaars, er is terug roofvis in Vlaanderen! Zoals atletiek een verzamelnaam is voor uiteenlopende sportdisciplines, is vissen dat ook. Het klassieke beeld van een gepensioneerde die muisstil op zijn visbak naar een dobber zit te turen, gaat niet meer op vandaag. De hengelsport is veel moderner geworden, trekt alle leeftijden aan en kent tegenwoordig ook verschillende disciplines. Het roofvissen is daar één van, Danny Geysen van de Vlaamse Roofvisfederatie

Mag je overal vissen?

geeft tekst en uitleg.

V

oor een leek is een hengel een hengel, maar elke discipline vraagt ander materiaal en andere technieken. Danny legt het verschil uit: “Het vissen op brasem en voorn met een hengel en vanop zo’n visbak, is het soort visserij dat de meeste mensen wel kennen. De laatste jaren is er karpervisserij bijgekomen. Dat zijn de vissers die je herkent aan hun vele materiaal, die dikwijls overnachten aan het water. Maar dat is niet roofvissen. Roofvissen zijn minder gekend maar als je mensen hoort praten over snoek dan weet je direct waarover het gaat. Snoek is niet de enige roofvis die in onze wateren zit, er is ook snoekbaars en baars. En in tegenstelling tot wat velen denken, is snoekbaars geen kruising tussen snoek en baars, het is een heel andere soort. Terwijl karper op bijvoorbeeld planten en kleine kreeftjes aast, jagen roofvissen op kleine, gewonde en minder sterke visjes. De snoek staat daarom bekend als de dokter van het water.

Om te vissen heb je een vergunning nodig, via het postkantoor of online aan te vragen. Een gewone vergunning kost 13 euro. Daarmee mag je vanop de oever vissen, maar niet vanop het water. Als je bijvoorbeeld vanop een bootje wil vissen, kost een vergunning 48 euro.

“Vandaar dat niet alleen vissers er alle belang bij hebben dat snoek voorkomt in het water, maar ook natuurverenigingen. Binnen het roofvissen heb je bovendien nog aparte disciplines. Je hebt vissers die zich specialiseren in streetfishing, in bootvissen op grote vissen, je hebt mensen die uitsluitend op snoekbaars vissen,...”

omdat het water daar ondieper en dus warmer is. Snoeken zal je evenwel niet aantreffen in de haven van Antwerpen of in de dokken. Snoek is erg gericht op helder en plantenrijk water en komt dus voor in de Nete of in afgesloten Leiearmen in Oost-Vlaanderen, rivieren met een betere waterkwaliteit.”

Proper water

Dus, hoe properder het water, hoe meer roofvis? Danny knikt bevestigend: “De snoek heeft het heel lang moeilijk gehad in Vlaanderen omdat hij echt helder en proper water nodig heeft. Hij kwam zelfs bijna op de lijst met bedreigde diersoorten terecht. Maar dankzij de verbeterde waterkwaliteit merken we een toename en verbetering van het roofvisbestand. Deze soorten zijn heel gevoelig aan verandering in de waterkwaliteit.”

Vissen is terug populair, ook bij de jeugd. En ook op locaties zoals de dokken aan het MAS in Antwerpen, zie je geregeld een visser zijn hengel uitwerpen. “De dokken zijn erg bekend bij de roofvissers,” beaamt Danny. “Er is vooral in het voorjaar volop snoekbaars te vangen. De snoekbaars gaat dan op zoek naar paaiplaatsen. De vis komt uit dieper water naar de meest zuidelijke dokken gemigreerd


11

“De snoek doet het beter en beter. Een paar jaar geleden vond je in Vlaanderen bijna niemand die gericht op snoek ging vissen. Dat is tegenwoordig wel anders. Vroeger waren we meer op Nederland aangewezen, dat veel meer water heeft en een langere traditie van waterzuivering. Onze roofvissers gingen naar Nederland omdat het hier in Vlaanderen niet loonde. Maar nu zien we hen meer en meer op eigen grondgebied! Dat is zeker een verdienste van Aquafin en de andere spelers die met oppervlaktewater te maken hebben. Snoekbaars gedijt ook in wat meer verontreinigd water, die kan daar beter tegen. Maar we zien nu ook de snoekbaars en de snoekbaarsvangsten serieus toenemen.”

”Dankzij de verbeterde waterkwaliteit merken we een toename van het roofvisbestand.”

“Vissen gaat overigens niet om het vangen van die vis alleen, het is ook genieten van de omgeving, van de natuur, van de planten en libellen,… vaak in goed gezelschap, met gelijkgezinden.

Rekenen op Aquafin Meer roofvis in onze wateren is dus goed nieuws, maar wat is de grootse bedreiging voor de roofvissen? “Als roofvisser hebben we er alle belang bij dat oppervlaktewater helder en proper is”, zegt Danny. “De grootste bedreiging zijn illegale lozingen. Als er ergens bewust of onbewust geloosd wordt, dan zie je dat onmiddellijk aan het water: de vissen komen naar boven, beginnen naar lucht te happen en sterven. Ook als overstorten beginnen te werken na een onweersbui, zien we incidenten. Dat zal door de toenemende fellere buien en verharding van de oppervlakte niet eenvoudiger worden, maar we rekenen toch op Aquafin om dat zoveel mogelijk aan te Snoekbaars pakken.”

Catch en release Danny is een actieve roofvisser, en ook vanachter de computer en de vergadertafel is hij met deze vissport bezig. Als bestuurder van de Vlaamse Roofvisfederatie zet hij zich in voor het hengelsportbeleid in Vlaanderen en Nederland: “Wij ijveren ervoor dat er voldoende roofvis in onze wateren aanwezig blijft en dat er op een sportieve manier op gevist wordt. Roofvis heeft een grote culinaire waarde en dus een grote handelswaarde. Sommige mensen die het niet zo nauw nemen met de wetgeving proberen zo veel mogelijk snoekbaars te vangen om dan te verkopen aan restaurants. Opeten mag, maar er is wel een meeneembeperking. Je mag maar drie stuks per dag vangen en meenemen. Vang je er meer, dan moet je die terugzetten. Gelukkig is er tegenwoordig veel sociale controle, vooral bij de jeugd. Zij beschouwen het echt als een sport en ze kijken er heel sterk op toe dat er niet te veel vis onttrokken wordt. Wij streven dus naar een gezonde vorm van oogsten, maximum drie snoekbaarzen per man per dag. Die maatregel is er door ons gekomen. In dat opzicht hebben we ook een natuurbehoudfunctie. Voor de snoek geldt er op dit moment een totaal meeneemverbod. Die vis heeft een te belangrijke rol in de waterhuishouding.” Dat de roofvissers begaan zijn met de dieren is duidelijk. Danny gaat zelfs een stapje verder: “Ik eet zelf geen zoetwatervis. Het is volledig catch en release bij mij. De vis komt altijd op de eerste plaats. We gebruiken technieken waarbij je de vis zo weinig mogelijk kwetst en zo weinig mogelijk stress bezorgt. Het heeft geen zin om een vis die halfdood is terug in het water te zetten.”

“Er zijn ook meer vissers aan de kant die overstorten snel opmerken, of er zelfs actief naar op zoek gaan en op tijd aan de alarmbel trekken. Dan wordt de gemeente ingeschakeld en kan de brandweer terug voldoende zuurstof in het water brengen. Doordat we met meer vissers zijn, kunnen we helpen om de gevolgen te beperken!” l

Vlaamse Roofvisfederatie De VRF telt zo’n 400 leden, maar ongetwijfeld zijn er veel meer Vlaamse roofvissers actief. De nabijheid van Nederland, dat veel meer roofviswater kent, zorgt ervoor dat veel Vlaamse roofvissers daarheen trekken om te gaan vissen. Nochtans behartigt de VRF de belangen van de roofvissers in Vlaanderen door: > ervoor te zorgen dat er voldoende roofvis in onze > > > >

wateren aanwezig blijft mee de regelgeving rond sportvissen te bepalen erop te letten dat wedstrijden visvriendelijk verlopen allerlei evenementen te organiseren het beleid over hengelsport mee uit te stippelen

Meer info op www.vrf.be


12

AQUA 2016/4

Natuurgebied Doode Bemde helemaal vrij van afvalwater

D

e Doode Bemde is een vochtig natuurgebied in de winterbedding van de Dijle. Het reservaat doet dus ook dienst als overstromingsgebied wanneer de Dijle buiten haar oevers treedt. Samen met het regenwater werd het afvalwater van enkele honderden inwoners uit Sint-Joris-Weert tot eerder dit jaar nog geloosd in de Leigracht, die afwatert naar de Dijle.

al snel zichtbaar: “Het water in de Leigracht is niet meer troebel en het stinkt niet meer. We stelden ook al door middel van metingen vast dat de waterkwaliteit veel beter is. Het herstel van fauna en flora heeft wel nog even tijd nodig. Dat zal wellicht pas goed zichtbaar worden als ook het vervuilde slib op de bodem van de Leigracht is geruimd. Die ingreep staat gepland voor volgend jaar.”

“We stelden ook al door

In het verleden realiseerde Aquafin al middel van metingen vast Werfweg in houtsnippers een aantal projecten om het afwaartse dat de waterkwaliteit veel Het aanleggen van een collector in deel van de woningen in het zuiveringsgebied aan te sluiten op de rioolwaternatuurgebied vraagt uiteraard een speciale beter is.” zuiveringsinstallatie van Huldenberg. aanpak. In overleg met de aannemer zorgde Die moesten eerst afgewerkt worden vooraleer met het Aquafin ervoor dat de gebruikelijke werfweg in steenslag dit keer werd aangelegd in een dikke laag houtsnippers met sluitstuk kon gestart worden. De aansluiting van ongeveer daarbovenop stalen rijplaten. Dat verhinderde verdichting van 700 inwonersequivalenten op een nieuw aangelegde collector, de natuurlijke bodem terwijl de werfzone toch toegankelijk zorgt ervoor dat het natuurgebied nu geen afvalwater meer te was voor het werfverkeer. De houtsnippers breken bovendien verwerken krijgt. En dat was volgens conservator Piet De Becker volledig af. van de vzw ‘Vrienden van Heverleebos en Meerdaalwoud’,


13

Verken de Doode Bemde Met maar liefst 9 km wandelpaden is de Doode Bemde een echt wandelparadijs. Via de knuppelpaden doorkruist u de meest natte delen van dit prachtige natuurgebied zonder dat u natte voeten krijgt. Toch zijn stevige stapschoenen of laarzen aanbevolen, want sommige delen kunnen modderig zijn. In het gebied zelf kunt u twee korte wandelingen maken van ongeveer 3,5 km. Als het iets meer mag zijn, vertrekt u aan de vijvers van het “Zoet water” aan de Maurits Noëstraat in Oud-Heverlee. www.natuurpunt.be/natuurgebied/doode-bemde

Ten zuidoosten van Leuven ligt een van de mooiste natuurgebieden van Vlaanderen: de Doode Bemde. Tot voor kort kwam het afvalwater uit aanpalende woonstraten via de Leigracht nog ongezuiverd terecht in dit belangrijke broed- en leefgebied van vele, soms zeldzame planten- en dierensoorten. Nu Aquafin het collectorproject in Sint-Joris-Weert afrondde, is de Doode Bemde definitief verlost van alle vuilvracht. © Foto: Desiré Vanautgaerden

Alain Vandelannoote

De Doode Bemde had echter nog een andere uitdaging in petto. “Door de hoge stand van de grondwatertafel in het gebied is het onmogelijk om de sleuf waarin gewerkt wordt, droog te maken door middel van bemaling,” verduidelijkt Freddy Schampaert, projectmanager bij Aquafin. “In open sleuf werken was dan ook geen optie en dus hebben we van het totale traject van 2 km zo’n 1,2 km aangelegd met doorpersing. Er worden dan twee putten gegraven: één bij het begin van het tracé en één op het einde. Vervolgens wordt de leiding machinaal onder de grond doorgeperst van het ene punt naar het andere.” Omdat de zone in de winter ontoegankelijk is door het vele water, was ook de timing van de werken van groot belang. Aquafin startte met de aanleg net na de winter in 2014 en was nog voor het jaareinde, als de natste periode aanbreekt, klaar met de meest ingrijpende werken. Nadien volgde nog de verdere afwerking van het project en ondertussen is de rust in het gebied volledig weergekeerd. l

Alain Vandelannoote, milieucoördinator Aquafin: “Werken in of nabij natuurgebied vereisen altijd dat extra beetje voorzichtigheid. Al van bij het voorontwerp worden het concept, de ligging en de uitvoeringswijze met respect voor het natuurgebied voorgesteld aan de Vlaamse Milieumaatschappij. Tijdens het detailontwerp worden in overleg met Agentschap Natuur en Bos bijkomende maatregelen geïntegreerd. Voor projecten met impact op het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN) en de Europees beschermde Natura 2000-gebieden, vormt een milieunota het afsprakenkader over de maatregelen om deze ecologisch waardevolle gebieden te beschermen. Zo heeft Aquafin in 2016 voor 17 projecten een dergelijke milieunota opgemaakt.” Voorbeelden van milderende maatregelen in natuurgebied: > > > >

beperking van de bemalingsinvloed werken buiten het broedseizoen sparen van waardevolle bomen in de werkzone amfibievriendelijke straatkolken


14

AQUA 2016/4

Het productieproces van een slibdroger mag nooit onverwacht stilvallen Inspectie en onderhoud moet vaak in besloten ruimtes gebeuren.

Door de continue aangroei van micro-organismen ontstaat in het waterzuiveringsproces al snel een teveel aan slib. Aquafin verwerkt jaarlijks ruim 220.000 ton slib in eigen installaties. Aqua profiteerde van een zeldzame “shutdown” van een slibdrooginstallatie om u een unieke blik achter de schermen te gunnen.

I

n eerste instantie wordt het sliboverschot zo goed mogelijk ontwaterd op de zuiveringsinstallatie om het in volume te doen slinken. Ongeveer twee derde wordt naar één van de vier slibdrooginstallaties gebracht. In Leuven, Deurne en Houthalen exploiteert Aquafin de drogers zelf, in Brugge gebeurt dat door externe partner GEO-GROEP. Het overige derde deel wordt verbrand in een verbrandingsinstallatie.

“Een stilstand van 24 uur staat immers gelijk aan een bedrijfskost van 8.500 euro. Daarom zorgen we ervoor dat onze slibdrogers quasi non-stop in werking zijn. We hanteren een streefdoel van minimum 95% beschikbaarheid. Preventief onderhoud en een goede kennis van de staat van alle onderdelen is dan ook ontzettend belangrijk”, weet Georges.

Een slibdroger is eigenlijk een fabriek op zich, waar een heus productieproces in vervat zit. “En dat productieproces mag nooit stilvallen”, zegt projectmanager Georges Peters.

Elk jaar worden de slibdrogers grondig gecontroleerd. De droger gaat dan in een zogenoemde “shutdown” voor ongeveer twee weken.

Shutdown

“In die periode wordt de installatie uit productie genomen voor een intensieve onderhoudsbeurt”, legt Georges uit. “De installatie wordt helemaal uit elkaar gehaald en elk onderdeel wordt gecontroleerd en vervangen indien nodig. Op dat moment moeten we een inschatting kunnen maken van de toestand van de installatie. Zo willen we onvoorziene uitvallen tijdens het jaar vermijden, om de doelstelling van 95% beschikbaarheid te kunnen halen.” Een shutdown vraagt natuurlijk heel wat voorbereidend werk. Er zijn veel verschillende partijen bij betrokken en om de installatie zo snel mogelijk weer te kunnen opstarten, zijn goede afspraken nodig. Georges Peters: “We beginnen met een voorbereidende analyse van de werking, samen met de collegaoperatoren. Daarbij overlopen we onze ervaringen van het afgelopen jaar. Wat waren de redenen van een uitval? Welke onderdelen werden vervangen tijdens het jaar? Op die manier krijgen we een goed beeld van wat de kritieke punten zijn. Zodra we dat weten, kan er een werkplanning opgesteld worden.”


15

Afspraken maken

Een tweede leven voor slib

Een drietal weken voor de effectieve shutdown volgt er dan een coördinatievergadering met de externe aannemers. “We bespreken welke risico’s er aan de werken verbonden zijn, welke onderdelen vervangen gaan worden, wie welke taken zal uitvoeren,… Met het coördinatiedocument dat daarna wordt opgemaakt, kan iedereen aan de slag.” Ondertussen moet het slib dat normaal zou toekomen, elders verwerkt kunnen worden. Daarom zijn ook goede afspraken met de collega’s van de slibdispatch noodzakelijk. “Zij zorgen er mee voor dat alle slib kan herverdeeld worden over de andere drogers”, verduidelijkt Georges. “Logisch dus dat er nooit twee drogers tegelijk in shutdown gaan.” Zodra alle afspraken gemaakt zijn, kan de echte shutdown beginnen. “Voor bepaalde specifieke onderdelen worden er gespecialiseerde firma’s ingeschakeld”, zegt Georges. “Het klinkt misschien ironisch, maar tijdens de shutdown van de droger is de bedrijvigheid hier het grootst! We zetten zoveel mogelijk mensen in om snel weer te kunnen opstarten. Snel werken is belangrijk, maar natuurlijk mag het veiligheidsaspect ook niet vergeten worden. Een shutdown houdt nu eenmaal risico’s in: er wordt gewerkt in besloten ruimtes waar er bijvoorbeeld koolstofmonoxide, waterstofsulfide, methaan en stikstof kunnen hangen. Toepassing van de juiste veiligheidsmaatregelen is dus belangrijk, net als het opstellen van een goede alarmering vooraf.” Tijdens de shutdown wordt de toestand van elk onderdeel onderzocht en wat de nog te verwachten levensduur is. “Zo krijgen we een zicht op de slijtage en die wordt meestal veroorzaakt door corrosie en/of erosie. We brengen dan in kaart welke onderdelen op welke termijn moeten vervangen worden. Samen met onze leveranciers zoeken we naar slijtvastere technieken of onderdelen. Het eindverslag van de jaarlijkse shutdown is dan ook een belangrijk werkdocument tijdens de rest van het jaar. Het bevat de kennis die we nodig hebben om de slibdroger tijdens het jaar aan een maximale beschikbaarheid te laten draaien”, besluit Georges. l

Verbrandingsinstallatie

Slibpellets (± 31.000 ton)

Afvalwater

65% (± 220.000 ton)

Fosfor?

Pompstation Slibdroger

P 35% (± 120.000 ton)

RWZI

299

47%

RWZI’s

Ontwatering 53% Restslib

Slibvergisting (slibafbraak: 25%) Gezuiverd water

Elektriciteit 12 mio kWh

Biogas

Het overtollige slib dat overblijft na het zuiveringsproces is een waterachtige massa. Een gedeelte ervan vergist Aquafin tot biogas, dat het gebruikt om warmte mee op te wekken. Daarnaast zet het bedrijf stevig in op het thermisch drogen van het slib. Want eens gedroogd kan het worden omgezet in energie en is het ook een bron van mineralen. Net omdat het slib nog voor twee pistes kan worden gebruikt, heeft Aquafin externe afnemers van de gedroogde slibpellets. Vooral de cementindustrie maakt er graag gebruik van als co-brandstof in de cementovens ter vervanging van fossiele brandstoffen. De huidige werkwijzen hebben hun nut bewezen, maar de technologie staat niet stil. Op dit moment doet Aquafin onderzoek naar nieuwe technieken om de energetische waarde van het slib nog verder te valoriseren.


16

AQUA 2016/4

Klaar voor

meer Zwin? Het Zwin is zonder twijfel één van de bekendste natuurgebieden van Vlaanderen. Het unieke karakter van het reservaat is te danken aan de regelmatige overstromingen. Dit getijdenlandschap is een favoriete bestemming bij heel wat vogels. Na drie jaar van uitbreidingswerken werd het natuurpark sinds kort weer opengesteld voor het grote publiek. Bezoekers krijgen een boeiende vlucht over de Zwinvlakte, de doe-tentoonstelling en het belevenisparcours in het park.

DOOR DE LENS VAN MISJEL DECLEER

H

et Zwin is “een internationale luchthaven voor vogels” en dat concept werd in het nieuwe ontwerp zeer letterlijk genomen! Het hoofdgebouw oogt als een indrukwekkende vertrekhal en op de infoborden ratelen – in vier talen – de “departures” van de vogels uit het Zwin en hun eindbestemming. Na de aankoop van je ticket, kun je best even op je stappen terugkeren. Het Zwin-paspoort dat je bij je ticket kreeg, bevat een ingebouwde chip waarmee je kan inchecken aan de ingang van de tentoonstelling voor “een trektocht naar een verre bestemming”. Bezoekers kunnen de typische en bijzondere Zwinnatuur hier op een interactieve en prikkelende manier ontdekken. Via de traphal bereik je de eerste verdieping en kijk je uit over een groen dak en de natte weiden van de kleine vlakte; een kruidenrijk hooiland en weidegebied, doorspekt met poelen, plassen en geulen. Kuifeendjes, dodaarsjes en ijsvogels hebben hun weg naar hier al gevonden en juffers en libellen zijn er de ganse lente en zomer niet weg te slaan.

Als eindbestemming bereik je tot slot het dak van het gebouw. Dit is mijn favoriete stek: je hebt er een prachtig uitzicht en het is er meestal vrij rustig. Hier werd, door het kappen van een stuk minder waardevol bos, een doorsteek gecreëerd tussen de polders en de zee. Het is de uitgelezen plek om de vogels HET ZWIN ZAL DE te zien pendelen tussen KOMENDE JAREN NOG het binnen- en buitendijks VERDER UITBREIDEN EN gedeelte van het natuurVERANDEREN. WIL JE JE OOK gebied. Veel vogels zijn WAPENEN TEGEN DE WINTERKOU? ZET OP JE VERLANGLIJSTJE VOOR DE namelijk bij laag tij actief SINT OF DE KERSTMAN EEN GOEDE op de slikken en trekken KIJKER, EEN DEGELIJKE VOGELGIDS zich bij vloed terug op EN EEN RETOURTJE ZWIN. de natte weiden. ZIELEWARMTE VERZEKERD!

De poelen zijn aangelegd om boomkikkers nieuwe kansen te bieden.

Daarbij vliegen ze vaak rakelings langs je heen. Op de plassen van het park badderen wilde eenden en kuifeendjes. Ze zijn net doorheen de rui en pronken naar de vrouwtjes. Voor watervogels is Valentijn nu aangebroken en zullen de gevormde koppels onafscheidelijk blijven tot de wijfjes gaan broeden in het voorjaar. Je blik reikt hier tot aan zee en de zeer drukke vaarroute die de Atlantische Oceaan verbindt met de Westerschelde, terwijl een frisse bries je alert houdt.

Het huttenparcours De zon prijkt al hoog wanneer ik weer afdaal en vanuit de grote hal trek ik meteen het park in. Van het vroegere complex met de betonnen vijvers en de getraliede asbestvogelkooien is geen spoor meer te bekennen en ook de vervallen oude koninklijke villa moest eraan geloven. Ter vervanging werd een parcours aangelegd met zeven themahutten. Elke hut brengt een ander thema en biedt een verassende invulling, vaak op een interactieve manier.


17

bedreigde amfibieën van Vlaanderen. Tijdens warme zomerdagen kunnen we er tot een 15-tal jonge boomkikkers zien zonnen op de bladeren of doornige stengels van bramen bovenop de oeverwal van de poel. Bij zonnig en zacht weer krijgt het water ook veelvuldig bezoek van waterjuffers en De grote zilverreiger wordt door de klimaatlibellen. We zien ze territoria opwarming steeds vaker bij ons geobserveerd . afbakenen, in tandem vliegen en regelmatig eitjes deponeren. Een grindpad leidt je erheen via een Ook de zoektocht naar de kleine, grasnatuurlijke aaneenschakeling van poelen, groene boomkikkers wordt als zeer duinvormige structuren, bos en struikboeiend ervaren en het resultaat ontlokt gewas. De vele, voorheen zeldzame en steeds verwondering. Het zijn dan ook zonder meer de meest gefotografeerde bedreigde boomkikkers, waarvoor de poelen werden aangelegd, laten zich nu bewoners van het park en voor de nog maar sporadisch bewonderen. meesten ook totaal nieuw. Enkele jaren terug dreigden ze compleet van de kaart te worden geveegd in het Zwin. Onderwaterleven onder Vandaag zijn ze, dank zij de broodnodige de microscoop beheerswerken, praktisch niet meer te tellen. We trekken verder doorheen een bosrijk stuk met weelderige kruiden tot aan een breed vlonderpad boven een Meer vogels, meer kijkgenot oude poel. Tegenover de poel bevindt zich de labohut van onderwaterbeestjes die ik Vanaf de labohut komen we in open vandaag ga bemannen. Het onderwaterterrein met wat duintjes, overgroeid door lab is voorzien van een microscoop die een gevarieerde kruidenlaag. Het is een geschakeld is aan twee schermen en door de zon verlichte omgeving met oude enkele binoculairen. Bij aanvang van de boomstammen als zitjes, een locatie dag vissen we, soms met de hulp van de waar libellen zich ook graag opwarmen in de vroege morgenduren of ’s avonds eerste bezoekers, naar de grote onbekende de laatste warmte opnemen alvorens onder de waterspiegel. Fijnmazige netjes een beschutte slaapplaats op te zoeken halen allerhande kriebelbeestjes boven tussen de kruiden en struiken. Het pad die we in watercontainers plaatsen, kronkelt er tussendoor richting internaargelang hun mate van agressie of nationale dijk. Daar leidt een helling met verwantschap. Het geheel wordt uitgestald treden je naar “de kijkhut” en een uniek op een lange tafel. We vertellen over de zicht op de kreken, schorren en slikken dieren, observeren hun gedrag, proberen van het gebied. Deze hut is tijdens de verschillende families op soort te weekends en hoogdagen bemand met determineren en linken de dieren soms een gids en een aantal telescopen die met een gradatie van waterkwaliteit. de vogels verrassend dichtbij brengen. Het is voor velen een totaal ongekende Hier ligt zowat het epicentrum van het wereld en de vele vormen van de wantsen, reservaat en de plaats wordt dan ook kevers, kreeftjes, haften of larven van muggen, zweefvliegen, libellen, constant bezocht door enthousiastelingen salamanders… zijn soms echt feeëriek en ornithologen in spe. en wekken heel wat verwondering en enthousiasme op. Vanwege zijn unieke ligging op een van de grootste trekroutes van Europa, De poel vormt ook een ideale en het feit dat heel wat vogels de kustlijn voortplantingsplas voor boomkikkers en volgen tijdens hun voor-en najaarstrek, kamsalamanders: twee van de meest kun je hier naast de soms hoge aantallen

vogels ook heel wat soorten observeren. Sommige soorten hebben hun woongebied in de arctische toendra van Azië en hebben bij hun aankomst hier al duizenden kilometers afgelegd. Ervaren gidsen kunnen op hoogdagen tot zo’n 100 soorten determineren. Ooit hielden we “Christmas-counts” in de zwinstreek en ons dagmaximum voor deze omgeving bedroeg soms over de 120 soorten. Wie ooggetuige wil zijn van grote aantallen vogels kan het Zwin best opzoeken wanneer de broedeilanden wit ogen onder de vele honderden kolonievormende broedvogels en broedende steltlopers. Kokmeeuwen vormen hier dan de hoofdmoot, maar ook honderden visdiefjes en zwartkopmeeuwen zijn er volop in de weer, evenals tientallen zeldzame dwergsternen, slanke kluten en tureluurtjes, kleine kleurrijke bontbekplevieren en luidruchtige scholeksters. Rooflustige zilver- en mantelmeeuwen worden door dit bont allegaartje verdreven van de kolonies en ook naar prooivogels of kleinere roofdieren wordt dreigend uitgehaald. Met de hulp van gedreven gidsen word je opmerkzaam gemaakt op hoe al deze dieren hun eigen manier van voedsel zoeken hebben en een grote variatie aan prooidieren belagen. Het kijkcentrum is een echte blikvanger van waaruit je als bezoeker bij alle weeromstandigheden de Zwinvlakte en het getij kan beleven. l

Praktisch > Vanaf november tot maart is

het Zwin enkel open tijdens weekends, wettelijke feestdagen en de kerstvakantie, telkens van 10.00 tot 17.00 uur. > Op zaterdagnamiddag 14.00 uur

en zondag 10.00 en 14.00 uur zijn er begeleide wandelingen met gids. Je betaald daarvoor 2€ extra per persoon. > Vanaf het station in Knokke is er

een directe lijnbus die je tot op de parking van het Zwin brengt.


18

IN DE VOLGENDE AQUA LEES JE MEER OVER HET VERLOOP VAN DIT PROJECT.

AQUA 2016/4

Aquafin partner in internationaal optimalisatieproject voor de Dommel

D

M

e grensoverschrijdende waterlopen Dommel en Warmbeek/Tongelreep vormen een grote uitdaging op gebied van waterkwaliteit. Hoewel ze vandaag bij de betere waterlopen in Vlaanderen horen, zijn ze ook erg kwetsbaar door de aanwezigheid van vele overstorten. Op Nederlands grondgebied is de situatie ook kritisch door belangrijke lozingen van de agglomeratie Eindhoven. Ook daar heeft men dus baat bij een goede bovenstroomse kwaliteit van deze waterlopen. Daarom gaat Aquafin, in samenwerking met de Vlaamse Milieumaatschappij, Infrax en het Nederlandse Waterschap De Dommel onderzoeken hoe deze grensoverschrijdende stroomgebieden op een geïntegreerde manier geoptimaliseerd kunnen worden. Het project kreeg de naam Impakt! en wordt mee gefinancierd door Interreg, een Europees fonds voor Regionale Ontwikkeling in Vlaanderen-Nederland.

In een eerste fase wordt een gedetailleerd meetnet uitgebouwd om gedurende de loop van het project een beter inzicht te krijgen in de vuilvracht van de verschillende lozingspunten van het rioolstelsel (overstorten en RWZI's) en de impact hiervan op de waterkwaliteit in de waterlopen. Deze informatie zal worden gebruikt om de verschillende modellen van riolen, RWZI's en waterlopen te verbeteren en tot één geheel te integreren. Uiteindelijk zullen dan op basis van dit integraal model maatregelen worden geformuleerd en uitgevoerd die op de meest kosteneffectieve manier moeten resulteren in een goede waterkwaliteit zoals vooropgesteld in de Kaderrichtlijn Water. Het project is zowel op organisatorisch als technisch vlak een uitdaging door de schaalgrootte, het gebruik van moderne meeten modelleringstechnieken en de interactie tussen de verschillende partners. Het is de verwachting dat de resultaten zullen dienen als inspiratie voor een veralgemeend geïntegreerd natuurherstel en stroomgebiedsbeheer in Vlaanderen en Nederland. l

ER D N A Vissen E

zoeken zuiveringsinstallatie op

Het resultaat van de inspanningen van Aquafin en alle andere partijen die werken aan zuiver water, wordt steeds zichtbaarder. Aan het uitstroompunt van de waterzuiveringsinstallatie in Liedekerke krioelt het al langer van de vis. Meer dan een uurtje had collega Bart Van Brantegem niet nodig om deze grote karper te vangen. “Het gezuiverde water van onze RWZI loost in de Bellebeek, die 50 meter verder uitmondt in de Dender. Aan het uitstroompunt zwemmen grote scholen karpers, vooral in koudere periodes omdat er dan meer zuurstof in het water zit. Onlangs zag ik zelfs een oranje koi. De toename van het leven in de Vlaamse beken en rivieren is grotendeels te danken aan de toegenomen zuivering van het industriële en huishoudelijke afvalwater waar ik elke dag heel graag aan meewerk.” l


19

Agenda > 28 en 29 januari – Het Grote Vogelweekend van

Natuurpunt. Werk mee aan het grootste vogelonderzoek in Vlaanderen en tel de vogels in uw tuin. Waarop u moet letten en de resultaten van vorig jaar ontdekt u op www.vogelweekend.natuurpunt.be > 1 en 2 februari – Dag van de openbare ruimte.

Kennisdag voor technische partners

O

ok in 2017 organiseert Aquafin een kennisdag voor de aannemers en advies- en ingenieursbureaus waarmee we samenwerken. Op deze kennisdagen wordt ruim aandacht besteed aan de nieuwigheden en wijzingen in de concept-, ontwerp- en uitvoeringsfase van een project. De deelnemers zullen dit keer de keuze hebben tussen verschillende themasessies. Het overzicht van deze sessies en het volledige programma zijn vanaf 16 januari beschikbaar op www.aquafin.be. Inschrijven kan eveneens via onze website. Deelname is gratis.

Met als centrale thema “Groen in de openbare ruimte”, Brussels Expo. Beurs voor gemeentelijke beleidsmakers, diensthoofden, landschapsarchitecten, stedenbouwkundigen en iedereen die beroepsmatig te maken heeft met de inrichting van openbare ruimte. Meer informatie op www.openbareruimte.be. > 17 februari – Dikketruiendag. De verwarming één graad

verlagen betekent gemiddeld 7% minder stookkosten en broeikasgassen. Dikketruiendag zet de impact van energieverbruik op de CO2-uitstoot in de kijker. > 23 februari – Kennisdag voor technische partners

van Aquafin. Kom zeker eens langs op de stand van Aquafin op de rioleringsbeurs! Onze technische partners ontvangen hiervoor een uitnodiging. > 14 maart – Vlariodag, Antwerp Expo.

Netwerkevenement voor openbare besturen en alle spelers in de rioleringssector.

Wanneer? Donderdag 23 februari 2017 (namiddag) Waar? San Marco Village, Boomsesteenweg 31 in Schelle

Gekoppelde regenwaterputten voor maximaal hergebruik

V

oor een nieuwe woonwijk in Eeklo bedachten de ontwerpers een opmerkelijk systeem om zo weinig mogelijk regenwater te laten afvloeien en het zoveel mogelijk te gebruiken binnen de grenzen van de verkaveling.

Via het dak komt het regenwater bij elke woning in een individuele regenwaterput terecht. Met behulp van een pomp kan het van hieruit gebruikt worden voor de wasmachine, het toilet of de tuin. Wanneer een regenwaterput vol is, dan loop het water eerst over naar de regenwaterputten van de woningen in dezelfde straat. Vanaf het De stad Eeklo, Studiebureau Jonckheere, moment dat de put voor vier Aquafin en bouwheren Imano/GroepHuyzentruyt vijfde gevuld is, treedt ook sloegen de handen in elkaar voor dit project. een infiltratie in werking in de zone rondom de put. Pas als de laatste regenwaterput in een straat vol is, wordt het water richting afvoer-

stelsel geleid, samen met het regenwater uit de straatkolken. Dat stelsel én het grootste deel van de bestrating zijn waterdoorlatend, waardoor het meeste regenwater ter plekke in de bodem kan infiltreren. Bovenop het systeem met de regenwaterputten werd in de woonwijk ook nog een wadi aangelegd. Die kan ook nog eens duizenden liters overtollig regenwater opvangen en doet in droge periodes dienst als spelelement voor de kinderen. Een mooi voorbeeld van moderne stedenbouw met oog voor de toekomst! l


20

AQUA 2016/4

Aquafin plant bomen voor Natuurpunt

O

p zondag 27 november organiseerde Natuurpunt naar goede jaarlijkse gewoonte een boomplantdag in het kader van “Bos voor iedereen�. Onder andere het natuurgebied Schapenhagen in Kontich kreeg er op die manier 2 hectare bos bij. Om al die bomen te planten, stak ook Aquafin de handen uit de mouwen. Aquafin is al jaren een trouwe partner van Natuurpunt en ondersteunt daarom graag dergelijke initiatieven. Bovendien engageerde de firma Out of Use zich om afgedankt IT-materiaal van Aquafin om te zetten naar 110 bomen voor Natuurpunt, die we met een aantal medewerkers graag zelf gingen planten. Bomen passen overigens helemaal in onze strategie om anders te leren omgaan met hemelwater. Ze hebben de eigenschap om regenwater op te nemen en te bufferen. Bij de opmaak van een hemelwaterplan vormen ze dan ook vaak een essentieel onderdeel van de maatregelen om lokale wateroverlast te bestrijden of te voorkomen. l

Aqua 2016 4 def  

Driemaandelijks magazine van Aquafin