Issuu on Google+

PRODUCTIE EN MACHINE AUTOMATISERING

8e jaargang [ nummer 5 ] 2013

productietechniek machinebesturing automatisering sensoren/actoren

Trends in Aandrijven en Besturen

A U T O M AT I E back2back PMA

productontwikkeling vergt flexibele automatisering 04 Eigen Fanuc M-1iA sorteert ledlampjes op kleur

08 Vakbeurzen Holland High Tech House op Hannover Messe nieuwe familie frequentieregelaars 10 Ontwikkeling Maatpak moet best passende functionaliteit voor beste prijs bieden


De DataVS2 ziet alles

Met de visie van Vierpool

- Beste Vision Sensor in zijn categorie

Een kwaliteitsproduct zoals de DataVS2 is u

- Twaalf inspectietools gelijktijdig en door elkaar beschikbaar

veel waard. En het is nog veel meer waard dankzij onze visie, betrokkenheid en kennis.

- Controleert op maatvoering, contrast, vorm, helderheid, aantallen en positie

We denken namelijk actief met u mee om tot de meest efficiënte oplossing te komen

- Inclusief OCV, barcode- en datamatrixscanning

voor uw unieke vraag en situatie. Zo krijgt de

- 360° verdraaibare Pattern Match om objectpositie te bepalen

kwaliteit van DataVS2 nog meer waarde voor uw bedrijfsvoering.

T : 0346-594511 | F : 0346-574055 | E : info@vierpool.nl | W : www.vierpool.nl

13066a

13010a

KELLER Serie LC / LD OEM druktransmitter full embedded OEM druktransmitters met geïntegreerde signaal conditioner LC Serie met 0,5...4,5V analoge non-ratiometrische uitgang 2 LD Serie met 16 bits I C bus uitgang werktemperatuur tot 150°C AISI 316L vanaf ø11mm KELLER LC / LD Serie OEM sensor leverbaar van 0..0,1bar tot 0..1000bar

KELLER Meettechniek BV Postbus 59 2810AB REEUWIJK

WWW.KELLER-HOLLAND.NL

Tel +31 182 399840 Fax +31 182 399841 E sales@keller-holland.nl


Inhoud

PMA

04 Productontwikkeling vergt flexibele automatisering

Doeko uit Weurt (bij Nijmegen) nam als eerste de nieuwe M-1iA deltapicker van ­F anuc in gebruik. Zijn taak? Het razendsnel op kleur uitsorteren van miljoenen ledlampjes. Een veelzijdig en flexibel staaltje robotautomatisering.

High Tech 08 Holland House op Hannover Messe Van 8 tot en met 12 april vond de Hannover Messe plaats.

Lees Automatie nu ook op de iPad

Het Holland High Tech House was ruim vertegenwoordigd. PMA maakte een rondgang langs enkele hoogtepunten.

nieuwe familie 10 Ontwikkeling ­frequentieregelaars Eind vorig jaar presenteerde Arjan Bakker, General Manager van Control Techniques B.V., een nieuwe familie frequentieregelaars. De Unidrive M. ‘Met de Unidrive M gaat Control Techniques de hoogte in.’

Blader snel en intuïtief door nieuws op het gebied van industriële automatisering. Download de gratis MagZine.nu

app in de App Store. Hiermee koop je Automatie eenvoudig en veilig voor € 3,59 per nummer.

HET IA-VAKBLAD VOOR NEDERLAND EN BELGIE

57ste jaargang [ nummer 5 ] 2 013

EN VERDER 14 Markt & Techniek 15 PI nieuws 15 Colofon

Vernieuwing bij Procesinstrumenten automatisering informatisering procestechniek instrumentatie

02 Redactioneel 02 Cyberkroniek 13 FEDA

boer zijn voer’ 04 ‘Iedere AVEVE Veevoeding kiest ISA-95 voor verdere automatisering

08 MODBUS Voor procesregeling en automatisering transmitter’ 12 ‘Goodbye Revolutie in analyse meettechniek

PMA BACK2BACK A U T O M AT I E

Adverteerders index Keller................................... omslag 2

Vierpool.. .............................. omslag 2

www.magzine.nu, de e-magazineshop van Nederland!

2013 [ PMA 5 ] 1


Redactioneel

Cyberkroniek Rob Hulsebos

Aandrijflessen

Nieuwe Stuxnet variant ontdekt

Om toch enigzins bij het thema aan te haken,

Dik drie jaar na de ontdekking van Stuxnet zijn er nog steeds mensen actief

volgt hier een klein verhaal met een aantal kleine

met het uitpluizen van het Stuxnet-virus, wat in het najaar van 2010 zoveel

aandrijflessen. De lessen hebben op zich niet

ophef veroorzaakte omdat dit het eerste echte industriële virus was.

zoveel met de aandrijftechniek te maken, maar

Het was speciaal geschreven om de Iraanse nucleaire opwerkingsfabriek

aandrijftechniek vormt wel de aanleiding. Enfin,

in Natanz te saboteren. Wie het gemaakt heeft, zal nooit met zekerheid bekend worden. Zeker is dat er nog steeds naar de maker(s) wordt gezocht.

voor de draad ermee. Het begon allemaal op een mooie zonnige dag in

Liam van Koert liam@thetextfactory.eu

Symantec is er in ieder geval ook nog altijd mee bezig. Op 26 februari publiceerde het Amerikaanse bedrijf een rapport waarin het aankondigde een

april, toen ik naar het diepe zuiden afzakte om

nieuwe variant van Stuxnet ontdekt te hebben. Daarbij ging het niet om een

diverse mensen te spreken over van alles en nog wat. Ook over aandrijf-

opvolger van Stuxnet, maar juist om een voorloper: een testversie, Stuxnet

techniek. Ik zal u de details van de reis besparen, maar belangrijk om te

0.5. Volgens Symantec was Stuxnet 0.5 mogelijk al in 2005 (!) actief, en

weten is dat na het eerste deel mijn mobiele telefoon volledig leeg was en

met zekerheid in 2007. De lange levensduur geeft aan dat er actief aan het

ik deze weer snel zou nodig hebben. Vol vertrouwen in medemens en tech-

virus ontwikkeld is, mogelijk omdat de eerste versies niet effectief genoeg

niek vatte ik dan ook het briljante plan op om mijn telefoon maar even aan

waren. De versie die in 2010 ontdekt is, richtte schade aan door het sterk

de acculader te laten, wat overigens wel vereiste dat het contact aan bleef.

variëren van toerentallen van ultracentrifuges, door via Profibus/DP de fre-

Spannend, vooral met het oog op autodieven, maar ik stond achter een

quentieomvormers te herprogrammeren. Dit lijkt gewerkt te hebben,

slagboom en voor een uurtje moest het wel kunnen.

aangezien bekend is dat de productiecapaciteit van de Iraanse opwerkings-

Les 1: afspraken kunnen uitlopen. Houd hier rekening mee. In mijn geval

fabriek sterk gedaald is. De eerdere versies van Stuxnet richtten zich niet

kwam ik tien minuten te laat bij mijn auto aan. Met ‘te laat’ bedoel ik het

op de frequentieomvormers, maar op de kleppen in de opwerkingsfabriek.

moment voordat mijn accu helemaal leeg was. Ik weet dit precies omdat de

Door eens per maand gedurende een aantal minuten kleppen te openen of

klok dit zeer overtuigend aangaf door zich muisstil te houden.

te sluiten, moest de gasdruk in het systeem vijf keer zo groot worden.

Hier kom ik dan meteen bij les 2: het contact van uw auto voor onbepaalde

Dit zou tot schade aan de kleppen en de ultracentrifuges moeten leiden.

tijd aanlaten, is zelden een goed idee. Lid zijn van de ANWB wel. Deze was

Om de operators niet te alarmeren, werden door het virus eerder

een uur na mijn noodkreet (gelukkig was de telefoon toch wat opgeladen!)

opgenomen normale proceswaardes ‘teruggespeeld’ naar de DCS. Klaar-

ter plaatse. Hoewel de monteur zijn vak echt wel verstond, bleek overstar-

blijkelijk heeft deze aanvalsmethode niet tot het gewenste resultaat geleid,

ten niet de oplossing. De startmotor wilde wel, maar brandstof krijgen ho

want in de latere Stuxnet-versies is de andere, meer succesvollere aanpak

maar. Hij sleutelde wat hier en sleutelde wat daar. Brandstofpompje los,

gevolgd.

hamertje tik op het blok en toen het enige juiste idee om de accu eens hele-

Interessant is nog de analyse van Symantec dat er wereldwijd nog steeds

maal los te koppelen. Een harde reset van de auto zeg maar.

systemen zijn die met Stuxnet 0.5 besmet zijn. Hierin komt ook Nederland voor met twee procent van de gevonden besmettingen. De volledige anal-

Het bleek inderdaad een bitje van de boordcomputer te zijn dat dwars had

yse van Symantec is te vinden op http://goo.gl/TECm3.

gelegen. Hij sleutelde wat hier, sleutelde wat daar en starten maar. Brazilië 3% Europa 2%

Mijn dank was groot. Als ik een klein halfuurtje zou rondrijden, dan zou de accu weer boordevol energie zitten. De eerste minuut was allemachtig

Verenigde Staten 21%

prachtig. Een knippertje voor rechtsaf en op de invoegstrook even goed

Duitsland 5%

intrappen. Toen een plop, zwaar gebrom en nauwelijks vermogen. Een tikje naar rechts, twee knippertjes aan en bellen maar weer. Wel de motor, ondanks zijn protest, laten lopen, of toch niet? Dan maar even kijken. Ah, ik zie het al. Een losse slang van de luchtinlaat. Even erop schuiven… en ja hoor. Weg gebrom, welkom vertrouwd dieselgepruttel. Maar een keer gas geven en die slang vliegt er weer af. Hier volgen dan ook meteen de laatste aandrijflessen. Les drie is voor de

Zwitserland 2% Sataliet Provider 2% Nederland 2% Maleisië 2% Luxemburg 5%

Islamitische Republiek Iran 47%

monteur: controleer altijd of je de bouten ook weer heb vastgedraaid. En les 4: heb altijd een basisgereedschapsset in de auto, inclusief doppenset. Het scheelt je zomaar twee uur op de vluchtstrook van een snelweg,

Italië 9%

waar mensen je door de file breed glimlachend aankijken en zich afvragen waarom je dan ook geen echte auto hebt gekocht. 2 [ PMA 5 ] 2013

Gevonden besmettingen met Stuxnet 0.5 (bron Symantec)


SCADAHacker komt naar Nederland De bekende Amerikaanse industriële beveiligingsexpert Joe Langill, ook wel bekend als de ‘SCADAHacker’, komt in juni naar Nederland. In Den Haag geeft hij vanaf 17 en 24 juni twee keer de vijfdaagse cursus ‘Understanding and Securing Industrial Control System’. Volgens Langill is het unieke van zijn cursus dat deze niet gericht is op het hacken van andermans apparatuur, maar enkel op het beveiligen van de eigen systemen. vanderVoort Cybersecurity organiseert de cursus in Den Haag. Er hoeft dus niet afgereisd te worden naar de ­Verenigde Staten. Voor meer informatie: www.v-cybersecurity.nl en www.scadahacker.com

Einde XP De dagen van Windows XP zijn geteld. Meer concreet zijn het er nog

steuning. Het beleid van Microsoft is om een Windows-product tot mini-

ongeveer 330, en dan eindigt op 8 april 2014 de ondersteuning van Micro-

maal vijf jaar na lancering te ondersteunen, of twee jaar na lancering van

soft. Hiermee is het product dan dertien jaar actief ondersteund. Dat wil

een opvolger, waarbij de langste termijn geldt. Daarnaast is het nog

niet zeggen dat XP niet meer zal werken. Integendeel, bestaande applica-

mogelijk om verlengde ondersteuning te kopen voor een nog langere peri-

ties die nog op XP draaien, kunnen dus gewoon blijven bestaan. Wat wél

ode. Echter, voor security hotfixes geldt dit weer niet. Deze blijven voor

stopt, is de ondersteuning van Microsoft op het gebied van ‘security hot-

iedereen beschikbaar tot aan het einde van de periode van verlengde

fixes’, Microsoft terminologie voor beveiligingspatches. Dit zijn aanpassin-

ondersteuning.

gen aan de software die nodig zijn om actuele beveiligingslekken op te lossen. De r e sis t en tie t e gen malw ar e wor d t na volgend jaar dus

De ‘oplossing’ van Microsoft om maar even een nieuwe Windows-versie te

langzamerhand minder. Ook dat hoeft niet direct een probleem te zijn, maar

gaan gebruiken, klinkt wel gemakkelijk, maar is het niet. Een migratie trekt

kan beter voorkomen worden. Of zoals Microsoft adviseert: stap over op

ook alle applicaties mee, die dan mogelijk ook weer een nieuwe versie

een nieuwe Windows-versie!

moeten krijgen. Verder moet ook alle (interne en externe) benodigde randapparatuur blijven

Het is niet zo dat het aangekondigde einde van de ondersteuning van XP uit

werken, en de vraag is maar of de desbetreffende leveranciers alle drivers

de lucht komt vallen. De ondersteuning voor Windows-versies verloopt vol-

nog kunnen leveren. Mogelijk is dan weer een geheel nieuwe PC nodig, en

gens een gedefinieerde levenscyclus. De tabel toont de levensfases van

dan is inmiddels ook het binnenwerk weer gewijzigd, waardoor plug-in

een Microsoft-product: eerste lancering, levering op kant-en-klare PC’s,

kaarten niet meer passen of werken. Veel gebruikers blijven noodgedwon-

levering van servicepacks (SP1, SP2 enzovoorts), lancering van een opvol-

gen dan maar met oudere Windows-versies actief, totdat een besturing

ger, einde van de reguliere ondersteuning en einde van de verlengde onder-

compleet vervangen kan worden.

XP

Vista

Windows7

Eerste levering

31/12/2001

30/1/2007

22/10/2009

Laatste winkelverkoop

30/6/2008

22/10/2010

Nog niet bekend

Levering eerste servicepack SP1

30/8/2002

4/2/2008

22/2/2011

Einde ondersteuning SP1

10/10/2006

13/7/2010

Nog niet beëindigd

Levering tweede servicepack

17/9/2004

26/5/2009

-

Einde ondersteuning SP2

13/7/2010

Nog niet beëindigd

-

Laatste servicepack

21/4/2008

-

-

Einde reguliere ondersteuning

14/4/2009

10/4/2012

12/1/2015

Laatste kant-en-klare levering op PC

22/10/2010

22/10/2011

Nog niet bekend

Einde verlengde ondersteuning + levering security hotfixes

8/4/2014

11/4/2017

14/1/2020 2013 [ PMA 5 ] 3


Fanuc M-1iA sorteert ledlampjes op kleur Liam van Koert

Eigen productontwikkeling vergt

flexibele automatisering Doeko uit Weurt (bij Nijmegen) nam als eerste de nieuwe M-1iA deltapicker van Fanuc in gebruik. Zijn taak? Het razendsnel op kleur uitsorteren van miljoenen ledlampjes. Het feit dat de M-1iA aanvankelijk voor een andere taak was geselecteerd, getuigt van de veelzijdigheid van Fanucs jongste telg en de hoge mate van flexibiliteit van robotautomatisering in het algemeen.

voor derden verzorgen. De inzet van robots is hierbij niet alleen logisch, maar zelfs noodzakelijk om deze nieuwe focus te laten slagen. Product- en productieontwikkeling zijn namelijk een optelsom van voortschrijdende inzichten. Want alleen door dingen te doen, krijg je ze goed in de vingers. Een hoge mate van flexibiliteit is dan een absolute must. Alleen de robotica kan deze bieden.’

‘We willen het roer helemaal omgooien en

gebied kregen we steeds meer opdrachten

zonder robotisering zou dit nagenoeg onmo-

vanuit de halfgeleiderindustrie. En hoewel

Allemaal lichtpuntjes

gelijk zijn’, zegt Gert-Jan van Doesburg. De

het hier vaak mooie en uitdagende opdrach-

Een van de eerste projecten waar Doeko zich

directeur en eigenaar van Doeko doelt op

ten betreft, is het ook een zeer cyclische

op heeft gestort, is de uitontwikkeling en

een paar geheel nieuwe disciplines die het

markt, met alle gevaren van dien. We heb-

productie van een bijzondere designlamp.

bedrijf binnen haar deuren wil huisvesten.

ben daarom enige tijd geleden besloten ons

Ontwerper Raymond Puts, een gepensio-

‘We zijn van oorsprong, dus sinds 1964, een

meer te differentiëren. De keuze is daarbij

neerd Philips ingenieur, kwam met Doeko in

gereedschapsmakerij. En dan met name

gevallen op het voeren van eigen product-

contact toen hij op zoek was naar iemand

gespecialiseerd in het echte precisiewerk.

ontwikkeling, inclusief de productieontwik-

die een stansgereedschap voor de vele strip-

We maken stempels, matrijzen en de laatste

keling. Het is een mes dat aan twee kanten

jes waaruit de lamp bestaat, voor hem kon

tien jaar zeer uiteenlopende fijnmechani-

snijdt. Enerzijds zorgen we zelf voor onze

fabriceren. Van Doesburg: ‘De lamp bestaat

sche onderdelen en subsamenstellingen.

productie, en anderzijds kunnen we met de

uit diverse stripjes die tezamen een binnen-

Door onze ruime ervaring in het micro­

opgedane kennis ten aanzien van de produc-

en buitenbol vormen en door ledlampjes met

tiehuishouding ook de systeemintegratie

weerstand op afstand worden gehouden. Toen er een goede klik tussen Raymond Puts

4 [ PMA 5 ] 2013


2013 [ PMA 5 ] 5


en Doeko bleek te zijn, en wij overtuigd

seerd op een robot die de stripjes oppakt en

er bijvoorbeeld achter kwam dat het beter

waren van de kansen die het model had, is

op de juiste positie voor een enkel ponssta-

was de binnengekomen ledjes eerst op kleur

besloten om voor het oorspronkelijk kwets-

tion brengt. Doordat de positionering plaats-

te sorteren, voordat er gepuntlast en geas-

bare ledje met weerstand als afstandshou-

vindt middels de robot, is een zeer variabel

sembleerd werd. Dit om de op kleur afge-

der, een degelijk en goed te monteren lampje

gatenpatroon mogelijk. In een later stadium

keurde leds in andere projecten te kunnen

te ontwikkelen. Nadat dit gerealiseerd was,

is een tweede station ontwikkeld, waar

gebruiken.

is mede door Moooi, die de lamp in hun col-

wederom een robot de aanvoer en het afleg-

lectie heeft opgenomen, de verkoop een

gen van de stripjes verzorgt, maar waarbij

Japanse handzaamheid

groot succes geworden. Inmiddels hebben

gebruik wordt gemaakt van sjablonen, waar-

Peter Kiekens is als Sales Manager van

we diverse projecten lopen, waaronder ook

bij in één keer een heel gatenpatroon in de

Fanuc Robotics voor de Benelux nauw

andere verlichtingsconcepten. Om deze pro-

stripjes wordt geponst. Op deze manier kan

betrokken geweest bij het selecteren van de

ducten in de markt te kunnen brengen, heb-

de productiesnelheid fors worden opgevoerd.

juiste robots voor de verschillende taken bij

ben we een zusterbedrijf opgericht: OX-ID.

Een derde robot – een SR Mate 100iA – is te

Doeko. En als geen ander kent hij de opmer-

Dat is er speciaal op gericht om nieuwe pro-

vinden bij de spuitgietmachine waar de

kelijke eigenschappen van de nieuwe M-1iA

ductontwikkelingen te realiseren. Iedereen

behuizingen voor de ledlampjes worden

robot. ‘Het eerste wat opvalt aan de M-1iA is

met een goed idee of model kan daar aan-

gemaakt. Deze worden door de robot in een

dat het wel een heel kleine deltarobot is’,

kloppen om te kijken of het idee of model

kransvorm met acht posities uit de machine

start hij zijn uitleg. ‘Hierdoor kan hij niet

past bij de productiemogelijkheden en ken-

gehaald en in een pers gelegd. Middels een

alleen staand of hangend worden gemon-

nis die ter beschikking zijn. Uitgangspunt is

trimgereedschap worden de behuizingen

teerd, maar zelfs horizontaal of onder een

wel dat de productie hier in Nederland

vervolgens gecontroleerd van de aanspuiting

hoek worden gemonteerd. Door het lage

plaatsvindt en dat is met het gebruik van

gebroken. De behuizingen worden in een bak

eigengewicht blijft er ruim voldoende stijf-

robots goed mogelijk.’

opgevangen en zullen uiteindelijk ook geori-

heid over om ook in deze posities op hoge

ënteerd, middels trilvullers, aangeboden

snelheid een hoge baannauwkeurigheid te

Lerend robotiseren

worden in het assemblageproces van de

halen. Dit maakt hem natuurlijk extra flexi-

Zo zijn er voor de productie van de nieuwe

samengestelde lampjes.

bel ten opzichte van bijvoorbeeld scararo-

lamp dan ook diverse robots ingezet. Een

Tot slot is er het substation waar de ledjes

bots. Bovendien is de M-1iA, net als zijn

belangrijke reden hiervoor is dat Doeko van

worden getest, pootjes worden geknipt en

grote broer de M-3iA, in de gepatenteerde

het productieproces wil leren en dit, wan-

gebogen en samen met de weerstandjes wor-

Genkotsu uitvoering (wat ‘vuist’ in het

neer het beter kan, wil kunnen aanpassen

den gepuntlast. Dit station, waar de M-1iA

Japans betekent) te verkrijgen. De robot

aan nieuw verworven inzichten. Zo zijn er

robot aanvankelijk was gepland in verband

heeft dan twee extra assen in de pols, waar-

twee stations uitgerust met Fanuc LR Mate

met de zeer snelle en flexibele drieassige

door er in feite de bewegingsvrijheid van een

200iC robots, waarmee de stripjes van het

pols, werkt nu nog afzonderlijk, maar wordt

menselijke hand ter beschikking staat. Dit

juiste gatenpatroon worden voorzien. Hier-

binnenkort ook geïntegreerd met de assem-

is helemaal het geval wanneer geïntegreerde

bij is het eerst ontwikkelde station geba-

blage-unit. Het was in deze fase dat Doeko

vision aan de pols wordt toegevoegd.

6 [ PMA 5 ] 2013


Gert-Jan van Doesburg, directeur en eigenaar van Doeko: ‘Alleen door dingen te doen, krijg je ze goed in de vingers’

De robot ziet dan precies waar hij mee bezig

toen in een later stadium bleek dat het beter

Al vanaf het eerste begin zijn de meeste van

is en heeft geen blinde vlekken, zoals dit bij

was een extra productiestap toe te voegen.

onze CNC-machines uitgerust met een

een vaste cameraopstelling het geval zou

‘Hoewel de ledjes wel degelijk in een bepaalde

Fanuc besturing. Dit heeft enerzijds te

zijn. Alles tezamen maken deze eigenschap-

kleurklasse worden gekocht, blijkt er toch

maken met de kwaliteit en betrouwbaarheid

pen de M-1iA uitermate geschikt voor

de nodige variatie in kleur op te treden’,

die daardoor verkregen worden, maar net zo

bewerkingen en assemblage van elektroni-

geeft Van Doesburg als voorbeeld van een

belangrijk zijn de integratievoordelen die je

sche componenten en dus ook voor de pro-

voortschrijdend inzicht. ‘Maar met het oog

hebt als je op een leverancier standaardi-

ductie van kleine lampjes.’

op kwaliteit en uitstraling willen we de

seert. Bovendien maakt dit het werk van de

Kiekens voegt toe dat de kleine afmetingen

kleurvariatie van de in één lamp gebruikte

operator een stuk eenvoudiger. Hij heeft

nog een aantal voordelen hebben die de

ledjes zo klein mogelijk houden. Dit bete-

overal met dezelfde bediening en vergelijk-

financiële haalbaarheid van robotisering

kent dat we op de bestelde sortering subbin-

bare HMI te maken, waardoor hij flexibeler

aanzienlijk vergroten. Zo is de M-1iA dusda-

ning in zestien kleurcategorieën gaan toe-

inzetbaar is.’

nig compact dat hij in het midden van een

passen. Gezien de grote hoeveelheid ledjes

indexeer tafel geplaatst k an worden.

en de benodigde snelheid, bleek de M-1iA

Behalve de Fanuc machines en CNC-bestu-

‘De kleine afmetingen van de M-1iA werken

hiervoor de meest geschikte kandidaat uit

ringen zijn er in de fabriek ook de nodige gele

door op de andere automatiseringscompo-

ons robotarsenaal. Voor de overige bewer-

robotarmen te vinden. Van diverse verspa-

nenten. Er kan nu zonder dat er extra vloer-

kingen zetten we reeds aanwezige robots in,

ningsmachines is de belading geautomati-

oppervlak wordt gevraagd, rondom de robot

die plaats zullen nemen aan een nieuw ont-

seerd. Dit heeft ertoe geleid dat een bewer-

gebouwd worden. Dit betekent een kleinere

worpen taktafel met zestien bewerkingspo-

kingsstraat tot Avenue de Fanuc gedoopt is.

indexeertafel met minder toe- en afvoer en

sities. Bij deze taktafel zal zowel het knippen

De leverancier van de draadvonk- en frees-

uiteindelijk ook minder energieverbruik.

en buigen als puntlassen plaatsvinden, maar

machine zag de gein ervan en verzorgde een

Bovendien is het zelfs mogelijk twee robots

ook het plaatsen en lijmen van de inserts en

naambord om de bezoekers van Doeko hier

binnen een bereik van negentig centimeter

cupjes, inclusief de verschillende oriëntatie-

op te wijzen. ‘We hebben inmiddels ook een

te plaatsen. Hierdoor staan ineens twee han-

en controlestappen. Overigens kwam hier

tweede spuitgietmachine met geïntegreerde

den ter beschikking die net als bij de mens

onze precisie-ervaring goed van pas; het

robot van dit bedrijf aangeschaft om onze

kunnen samenwerken en net zoveel plaats

ontwikkelen van een gripper voor het inwen-

nieuwe productontwikkelingsstrategie te

innemen als een medewerker.’

dig oppakken van een moer met een schroef-

faciliteren. Bovendien willen we de produc-

draad M2 is niet voor iedereen weggelegd.’

tieautomatisering ook voor derden gaan rea-

Een nieuwe rol

liseren. Het helpt dan om intern veel erva-

Voor Doeko waren vooral de compacte

Avenue de Fanuc

ring op te doen en je te specialiseren in een

inbouwgrootte en hoge snelheid van belang

Dat er bij het selecteren van een robotleve-

bepaald fabricaat. Het is dan ook niet

in de keuze voor de M-1iA. Dat de robot

rancier voor Fanuc is gekozen, mag geen ver-

ondenkbaar dat we ons over enige tijd ook

bovendien zeer flexibel en daarmee veelzij-

rassing heten. Van Doesburg: ‘We hebben al

zullen manifesteren als Fanuc systeeminte-

dig is, bleek een welkome bijkomstigheid

jaren zeer goede ervaringen met dit bedrijf.

grator in de breedste zin van het woord.’

g

2013 [ PMA 5 ] 7


Beurzen Lambert van Beukering

Elektrische bus Hannover Messe ‘Made and used in Holland’ We klagen in Nederland over bureaucratie en vooral over de tijd die ver-

bus, aangedreven door vier flensmotoren die in de naven van de wielen

strijkt tussen aanvraag en toestemming bij zaken waarbij de overheid

‘verstopt’ zijn en geproduceerd door e-Traction uit Apeldoorn. De bus is

betrokken is. Dan kom je op de Hannover Messe Industrie, in een land waar

geleend van het vervoersbedrijf RET uit Rotterdam.

de discussie over alternatieve energie veel concreter

Vol trots vertelt Rainer Grill dat Nederland met dit

gevoerd wordt dan in Nederland. In een land waar

concept, waarmee een extra hoog rendement gehaald

het aantal daken met zonnepanelen groot is en de

wordt omdat er geen differentieel en versnellingsbak

discussie over het Grid-net hoogst opportuun is.

in zit, de ‘National Globe Award for Sustainability’

Je stapt daar in een vol-elektrische shuttlebus met

heeft ontvangen. Dit met Ziehl-Abegg als realisator.

naafmotoren en hoort de chauffeur Nederlands spre-

Uiteraard volgt daarop de vraag waarom een Duits

ken. Dat snap je al niet, maar laat je maar even voor

bedrijf op de Hannover Messe de eer aan Nederland

wat het is. Bij de volgende aankomst van de bus zie

gunt. Het antwoord is even simpel als verbazingwek-

je ook dat de bus een Nederlands kenteken heeft. Dit

kend. ‘In Nederland zijn op meer dan vier plaatsen

wekt voldoende de nieuwsgierigheid om een praatje

praktijkexperimenten aan de gang om het openbaar

te maken met een vertegenwoordiger van Ziehl-

vervoer duurzamer te maken. In Duitsland is dat voor-

Abegg, de uitbater van de bus.

alsnog niet mogelijk, omdat de wet daartoe geen

Wat blijkt? De bus is een retrofit van een VDL stads-

mogelijkheden biedt.’

Deelnemers Holland High Tech House > 3TU > Amolf > Astron > Brainport Industries > Ceratec > Differ > High Tech Campus Eindhoven > Nikhef > SRON > Stork Veco > TNO

Astron

Sorama

Astron is het Nederlandse instituut voor Radio Astronomie. Het bedrijft een

Als spin-off van een Tu/e ontwikke-

wetenschap die een doelgebied heeft dat veelal buiten de professionele

ling presenteert Sorama een heel

belangstelling staat van de beursbezoeker. Het belang van dit instituut voor

bijzondere technologie: een matrix

de industriële wereld is desalniettemin groot. Binnen de astrologie wordt

van 64 tot 1024 ‘micro- electrome-

namelijk gebruikgemaakt van technologieën en technieken die een duide-

chanical systems’ (MEMS) micro-

lijke spin-off hebben naar een spectrum van industriële toepassingen.

foons. Met een dergelijke matrix

Te noemen zijn extreem gevoelige sensoren, antennesystemen, embedded

kan in zeer korte tijd een geluidsi-

computing, smart software, nano photonics, low noise and low-power

mage opgebouwd worden met een

micro electronics en precisietech-

resolutie van minder dan 1 mm.

nologie. Ook de ontwikkelde wis-

Dit binnen de frequentierange van

kundige methoden om binnen grote

1 Hz .. 22 kHz. Het meest interes-

wolken datarelevantie en signifi-

sante aan het aanbod van Sorama

cantie te ontdekken en te kwantifi-

is de ondersteuning die het bedrijf

ceren, kunnen van belang zijn bij

er bij aanbiedt.

vele technische applicaties.

Geluid is een representant van een energieomzetting, gewenst of onge-

8 [ PMA 5 ] 2013

(Foto: Sorama)


wenst. Daar wordt het toepassingsgebied van deze microfoonmatrix volle-

voertuigen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat VDL Steelweld een domi-

dig door bepaald. In conventionele situaties plaatst men microfoons, andere

nante rol speelt in het realiseren van de nieuwe plant, waarbij gebruikge-

sensoren of bijvoorbeeld rekstrookjes, op plaatsen waar men denkt een

maakt wordt van duizend robots van ABB. Op de zijkant van de tentoonge-

significant effect te kunnen meten. Door analyse van de meetresultaten

stelde Mini is met een dubbelzinnige spreuk de trots van VDL Nedcar

krijgt men een indruk van de mate waarin de proefopzet representatief is

weergegeven: ‘It will be Born in the Netherlands’.

voor de gewenste observatie. Met behulp van het MEMS-array fotografeert men als het ware met een hoge resolutie geluidscamera een veld en

High Tech slijpen

beschikt men daardoor over een digitaal ‘sound image’ waarop alle

De Rooy Slijpcentrum B.V., een van de High Tech Suppliers uit Brainport en

gewenste bewerkingen uitgevoerd kunnen worden. De kracht van Somara

topper op het gebied van slijpen en frezen, toonde vol trots de specificaties

ligt niet alleen in het ter beschikking stellen van het array, maar vooral in

van de laatste investering. Het betreft een Leitz 3D-coördinatenmeetma-

de ondersteuning door middel van expertise en software bij de analyse van

chine, waarop producten kunnen worden gemeten met maximale afmetin-

de resultaten. Dit zorgt er voor dat in alle technische disciplines snel en

gen van 6000 x 3000 x 1600 mm. Deze machine zal vanaf eind mei operati-

goedkoop tot resultaten kan worden gekomen. Sorama presenteerde voor-

oneel zijn. Door deze aanschaf is men in staat om alle bewerkingen die men

beelden uit de automotive, health care en de machinebouw.

kan verrichten, ook nauwkeurig te bemeten.

Nevat Collectief: ‘Holland, Qualität mit Schwung’

Goldene Tulpe

NEVAT staat voor het Netwerk van Ambitieuze Toeleveranciers. Er zijn 220

De BOZ Group uit Bergen op Zoom heeft de Goldene Tulpe gewonnen. Deze

toptoeleveranciers, ‘connecting winners’, aangesloten bij deze branche­

prestigieuze prijs wordt uitgereikt aan de meest aansprekende stand bin-

vereniging. Aan Hannover Messe namen deel: Machinefabriek Amersfoort,

nen het NEVAT-collectief op de Hannover Messe. Corné van Opdorp (mana-

Boltjes Serial Production, Staalbouw Boom, BOZ group, Braakhuis Borne

ging director) ontving de prijs uit handen van Oliver Frese, directeur van de

Bedrijven, Brinks Metaalbewerking , Contour Group, Cortexon, Euro-Tech-

Hannover Messe. Dit onder toeziend oog van Frank Mollen (plaatsvervan-

niek Eindhoven, Heurkens & van veluw, KMWE Precisie Eindhoven, Pulse-

gend Chef de Poste van de Ambassade Berlijn).

form, MFE, NEVAT, Nijdra Group, Phoenix 3D Metaal, Romit, de Rooy Slijpcentrum, Scherpenzeel, Stolle Nederland, United Springs, W BM staalservice Centrum en VDL Groep. Oliver Frese, directeur van de Hannover Messe, roemde tijdens zijn bezoek aan de NEVAT-stand het initiatief vanwege de groei van 560 naar 644 vierkante meter. Ook de samenwerking met de topsector High Tech Systemen en Materialen (HTSM) met een collectief aanwezig in hal 2, werd door de Messedirecteur benadrukt. ‘Het is een goede ontwikkeling om kennis en kunde te koppelen aan de praktische maakbaarheid. Gezamenlijk optrekken is een

Corné van Opdorp (midden) van de BOZ Group toont trots de Goldene Tulpe. Op de tweede en derde plaats respectievelijk: Joop Bökkerink (l) van United Springs BV en Peter Beernink (r) van Brinks Metaalbewerking.

geslaagde match gebleken.’ Een professionele en onpartijdige internationale jury, bestaande uit afgeVDL: ‘It will be Born in the Netherlands’

vaardigden van brancheorganisaties, de internationale vakpers en marke-

Vol trots presenteerde VDL op de verzamelstand van de NEVAT een voor-

tingspecialisten van de beursorganisatie, heeft tijdens de beursdagen alle

beeld van de Mini die vanaf volgend jaar in Born geproduceerd zal worden.

deelnemende exposanten op het Nederlands collectief onder de loep geno-

Behalve dit boegbeeld liet het Brabantse concern ook zien hoe breed het

men. Daarbij werd onder andere gekeken naar de communicatieve kracht

productportfolio is. Binnen enkele

van de boodschap, de gekozen focus en de wijze waarop de corebusiness

decennia heeft VDL zich weten te

van de exposant helder gemaakt wordt. Bovendien is gekeken of de stand

profileren als leverancier van onder

bezoekersvriendelijk is en de standbemanning bezoekers met een proac-

meer hoog geautomatiseerd las-

tieve houding tegemoet trad.

werk, precisiebewerkingen en pro-

BOZ Group won hiermee de eerste prijs. United Springs werd tweede en

ductieomgevingen voor complexe

Brinks Metaalbewerking werd derde. De vernieuwende uitstraling en frisse

assemblage, en als bouwer van

boodschap werden helder gecommuniceerd in het nieuwe concept van BOZ. 2013 [ PMA 5 ] 9


Liam van Koert & Bart Driessen

Ontwikkeling nieuwe familie frequentieregelaars Maatpak moet best passende functionaliteit voor beste prijs bieden Tijdens een persconferentie in de Maastoren, voorlopig het hoogste gebouw van Rotterdam, presenteerde Arjan Bakker, General Manager van Control Techniques B.V., eind 2012 de nieuwe familie frequentieregelaars, de Unidrive M. De 37ste verdieping was met opzet gekozen. ‘Met de Unidrive M gaat Control Techniques de hoogte in.’

Families en series zijn in de wereld van de

dat vooraf ging aan de ontwikkeling van de

belangrijk moet zijn voor de klant. Maar de

frequentieregelaars geen bijzonderheid.

Unidrive M. Arjan Bakker: ‘We hebben een

vraag is natuurlijk, wat zijn hun behoeften

Vrijwel elke fabrikant kent wel een rijtje van

zeer uitgebreid onderzoek gedaan onder

en welke eisen staan bij hen voorop? We heb-

die kasten die net als de familie Von Trapp

gebruikers van frequentieregelaars. We zijn

ben 832 klanten met geavanceerde online

en de gebroeders Dalton netjes van laag naar

begonnen met het maken van een onder-

vragenlijsten geënquêteerd en meer dan

hoog worden opgesteld. Leuk voor het fami-

scheid tussen verschillende klantgroepen.

honderd diepte-interviews met klanten uit-

liealbum. Belangrijker is de achterliggende

Want elke klant heeft zo zijn eigen behoef-

gevoerd. Iets wat we nooit eerder in die

gedachte bij elke serie. Wat is het onder-

ten. Grofweg kun je zeven verschillende

omvang hebben gedaan.’

scheidend criterium tussen de verschillende

klantgroepen onderscheiden. Vervolgens

Een ander punt dat nieuw was in het klan-

modellen in die serie? En wat typeert ieder

hebben we een onderzoek opgezet om de

tenonderzoek, is het feit dat er in plaats van

model afzonderlijk?

behoeften van die klantgroepen in kaart te

met eigen vertegenwoordigers, dit keer met

Voor een antwoord op deze vraag is het van

brengen. We weten dat als we een nieuwe

een extern onderzoeksteam is gewerkt.

belang te wijzen op het klantenonderzoek

regelaar ontwikkelen, deze waardevol en

Volgens Control Technics biedt dit twee

10 [ PMA 5 ] 2013


Familieportret nieuwe Unidrive M serie met zeven modellen en diverse bouwvormen

‘We hebben zo’n dertig nieuwe patenten gedeponeerd.’

voordelen. Ten eerste hebben deze mensen een professionele opleiding genoten om interviews af te nemen en zijn ze beter in staat een nieuw licht te werpen op de drijfveren en eisen van de markt. Het andere voordeel is dat ze niet bevooroordeeld zijn ten aanzien van de producten.

Uitkomsten

laar zitten, krijgt hij niet. Daarmee drukken

met regelaars met geïntegreerde safety aan

we de kosten komen we tegemoet aan de

boord.’

vraag.’

Maatpak

Wat zijn de belangrijkste uitkomsten van dit onderzoek? Bastiaan Streef kerk, verant-

Versnelling

Enkele voorbeelden uit de geïntroduceerde

woordelijk voor marketing en sales bij Con-

Arjan Bakker vervolgt: ‘Om de passende

serie moeten duidelijk maken hoe Control

trol Techniques: ‘Het eerste wat opviel, is dat

drives te kunnen ontwikkelen, hebben we al

Techniques verwacht de claim van het ‘per-

de ondervraagde klanten duidelijk in zeven

onze engineers in de wereld aangestuurd om

fect zittende maatpak ’ waar te kunnen

hoofdgroepen op te delen waren. Wilden we

verbeteringen te ontwikkelen. Daar is enorm

maken. Bastiaan Streef kerk: ‘De opbouw

voor elk van hen het beste product, dan

veel uit voortgekomen. We hebben ontzet-

van de serie gaat van simpel tot complex.

moesten er dus zeven producten komen.

tend veel verbeteringen kunnen realiseren.

Het basismodel van de nieuwe serie is de

Een hele familie, zo je wilt. Verder waren er

Zo’n dertig nieuwe patenten hebben we

M100. Eenvoudig in de bediening en met

specifieke eisen per klantengroep. Zo willen

gedeponeerd. Het gevolg daarvan zal een

tien basisparameters op de kap. Daarover

machinebouwers een hoge ‘troughput’, de

grote versnelling in de aandrijvingen zijn.

heen leggen we een schil met communica-

mogelijkheid om snel fouten te kunnen her-

Met de nieuwe familie zetten we onze aan-

tiemogelijkheden. Daarmee krijg je de M200.

stellen en de mogelijkheid om regelaars snel

pak voort, waarin innovatie altijd voorop

De volgende schil is geïntegreerde safety, de

te kunnen instellen. De industriële klant wil

heeft gestaan. Zo waren we de eerste met

M300. Deze regelaar met een vast display is

dus een maatpak. Een regelaar die precies

een compacte AC-regelaar, de eerste met

geschikt voor veiligheidsklasse SIL3 en PLe.

past. Met de nieuwe serie die wij hebben

digitale instellingen, de eerste met een flux-

De M400 heeft een los display en onboard

ontwikkeld, kunnen wij dat maatpak bie-

vector regelaar, een regelaar die zelfs een in

een PLC die wordt geprogrammeerd op basis

den. En tegen een juiste prijs. De klant krijgt

toerental nul vol koppel kan leveren met een

van Codesys en Machine Control Studio,

namelijk alleen wat hij wil. Dus overbodige

draaistroommotor, en de eerste regelaar met

gebaseerd op IEC 61131-3. De M600 is er in

toeters en bellen die nu eenmaal op de rege-

PLC-functionaliteit. En we waren de eerste

meerdere formats en werkt met een open

Onthulling Unidrive M serie door Arjan Bakker, directeur Control Techniques (rechts) en Bastiaan Streefkerk (links)

Bastiaan Streefkerk: ‘Klanten willen hoge ‘troughput’, de mogelijkheid om snel fouten te herstellen en regelaars snel te kunnen instellen.’

2013 [ PMA 5 ] 11


loop voor inductiemotoren en permanent magneetmotoren. De M700 is er voor permanent magneet servomotoren, eveneens draaiend met op Codesys gebaseerde PLC en real-time ethernet voor synchronisatie. De M800 ten slotte is een complete machinebesturing voor motion, en biedt hoge positienauwkeurigheid met geïntegreerde safety en MCi-machinebesturing. Al deze regelaars hebben het geavanceerde motormodel (Rotor Flux Control), waarvan de Vice Pre-

Nogal wat havenkranen en andere toepassingen in Rotterdam zijn uitgerust met drives van Control Techniques.

sident Technology van Control Techniques, Tom Alexander, zegt dat we hiermee de

trol Techniques tijdens de Hannover Messe.

gesynchroniseerd en werden gemonitord

beste motorperformance bieden die nu op de

Hier wilde het bedrijf vooral de openheid

door een standaard IP netwerkcamera, die

markt verkrijgbaar is.’

van de drives dankzij ethernet aan het grote

aan hetzelfde open IEEE 1588 ethernet net-

automatiseringspubliek tonen. Dit werd

werk hing. De demonstratie neemt niet weg

De Unidrive M familie had overigens ook

gedaan middels twee Unimotor HD servo-

dat ook PROFINET RT, Modbus TCP/IP en

een prominente plek op de stand van Con-

motoren die door een Unidrive M werden

EtherCAT ondersteund worden.

Collaborative design in het kwadraat Multidisciplinair en grensoverschrijdend Het in een klap ontwikkelen van zeven aandrijvingen is geen eenvoudige

dynamische analyses. In Simetrix tot slot, wordt het schakelen gesimuleerd.

­o pgave. Niet alleen heb je daar behoorlijk wat ingenieurs voor nodig, meer

De integratie van dit grote aantal disciplines en locaties maakt dat er met

dan gebruikelijk, ook moeten deze zeer uiteenlopende vaardigheden bezitten.

recht gesproken kan worden over ‘collaborative design’ in het kwadraat. Wel

Je hebt mensen nodig met verstand van mechanica, maar ook van warmte-

stelt deze goed geïntegreerde samenwerking eisen aan het databeheer.

huishouding, besturingstechniek en elektriciteit. Voor dit project is de afdeling Engineering & Design van Control Techniques dan ook grondig geher-

Datamanagement

structureerd.

‘Om alle engineeringdata voor alle projectteams te beheren, hebben we behalve standaardisatie van de engineeringsoftware ook een datamanagement-

Standaardiseren en koppelen

systeem geïmplementeerd’, licht Alexander toe. ‘Hierdoor is de informatie

Tom Alexander is nauw betrokken geweest bij de engineering van de Unidrive

overal beschikbaar en eenduidig. Bovendien maakt dit het mogelijk te werken

M familie. ‘Een van onze eerste inzichten was dat bij vorige productontwik-

volgens een ‘digital prototyping’ filosofie, wat inhoudt dat we het product-

kelingen individuele ingenieurs of teams van ingenieurs de producten vaak

ontwerp zo lang mogelijk in de CAD-omgeving houden. Vanuit het standpunt

geïsoleerd ontwierpen. We hebben daarom besloten dat het standaardiseren

van een projectmanager lijkt dit misschien een riskante aanpak, omdat je je

en koppelen van de ontwerpomgeving de beste manier is om de eilandjes op

beter voelt als je de prototypes kunt vastpakken en je een tastbaar bewijs

te heffen. Elk ontwerpteam, waar ook ter wereld, kan nu op elk moment zien

hebt van je vorderingen. Daar tegenover staat natuurlijk dat toevoegingen

wat de andere teams doen’, aldus de Vice President Technology.

en/of wijzigingen aan het ontwerp veel eenvoudiger zijn aan te brengen in CAD dan in het echt. Twee ingenieurs zijn veel sneller bereid om compromis-

Geïntegreerde samenwerking

sen te sluiten als ze wijzigingen aan CAD-gegevens doen, dan wanneer ze

De engineeringsoftware die Control Techniques gebruikt, liegt er niet om.

dat aan een prototype moeten doen en het helemaal opnieuw moeten testen;

Zo zijn er dertig engineers, verdeeld over zes locaties wereldwijd die met

maandenlang werk aan een fysiek prototype wordt verkort tot uren of dagen

Pro/Engineer Wildfire van PTC werken. In dit mechanische CAD-systeem

als CAD wordt gebruikt. Dankzij het gebruik van geavanceerde ontwerpsoft-

wordt alle hardware ontworpen. Voor het elektrische deel, de schema’s en

ware konden we daarom tal van ontwerpopties en alternatieven uitproberen,

het PCB ontwerp wordt DXDesigner/Expedition PCB van Mentor Graphics

die we ons niet konden veroorloven als we gedwongen waren geweest een

gebruikt. En van dezelfde makers wordt Flotherm ingezet voor de thermische

fysiek prototype te produceren voor elk idee. Dit zorgde er zonder twijfel voor

analyse middels CFD. Voor de mechanische analyse en simulatie wordt ge-

dat onze nieuwe serie aandrijvingen van betere kwaliteit is en betere pres-

werkt met Ansys Workbench en Matlab Simulink is verantwoordelijk voor de

taties levert.’

12 [ PMA 5 ] 2013

g


FEDA aandrijven en automatiseren

Centraal of decentraal, that’s the question Federatie Aandrijven en

We vroegen twee branchegenoten en oud-collega’s om met ons aan tafel

Samen zijn ze het er over eens dat

te sparren over de vraag of de besturing nu steeds meer in de aandrijving

veelal de hoeveelheid aandrijving

FEDA geniet exclusieve gastvrijheid

gaat of de aandrijving steeds meer in de besturing?

per kubieke meter bepalend is voor

in Automatie | PMA. Alle artikelen in

Automatiseren FEDA

centraal of decentraal. Veel techno-

FEDActueel vallen onder de verant-

Ton Verschuren van SEW Eurodrive en Arjan Bakker van Emerson Control

logie die we in Nederland bouwen,

woordelijkheid van FEDA

Techniques proberen niet alleen mij - de leek - maar ook elkaar te overtui-

wordt niet hier, maar ergens in een

(www.feda.nl).

gen van hun standpunt. Waar ze het wel over eens zijn is dat de toepassing,

ver buitenland gebruikt. En als je

Samenstelling:

de omstandigheden en de vermogens bepalend zijn. Maar daar houdt de

een installatie moet opbouwen uit

Janet Kooren (PuntNet Tekst en

saamhorigheid op. Ton steekt van wal: ‘Ik ben er vast van overtuigd dat in

onderdelen die je met containers

advies), Karin van Reijn en Marcel

de toekomst nagenoeg alle aandrijving decentraal worden aangestuurd.

daarheen transporteert, dan wil je

van Haren (FEDA).

Die ontwikkeling kan steeds verder gaan doordat de aandrijvingen energie-

niet dat de bekabeling te ingewik-

Correspondentie Secretariaat

zuiniger worden en er dus met lagere vermogens gewerkt kan worden.

keld is en dat centrale besturing

FEDA: feda@fme.nl

Dan is een geïntegreerde besturing steeds meer een optie.’ Arjan beaamt

iets te veel vraagt van de mensen

dat veel in de toekomst met minder energie toe kan. ’Zeker het overbeme-

daar, waardoor je installatietijd

ten en marge op marge bij de selectie van motor en regelaar moet anders,

vreselijk uit de klauwen kan lopen. Dat kost vele malen meer dan een

want een betere selectie spaart de klant geld voor de aandrijving, maar nog

hogere investering in intelligente aandrijving.

meer in energiekosten.’ Arjan blijft erbij: ‘De branche is vaak bepalend. En de applicatie-situering. Ton gaat verder: ‘De machinebouwer staat enorm onder druk. De klant kijkt

Kleinere vermogens zullen eerder decentraal gaan, grotere vermogens vra-

alleen naar de laagste prijs en al helemaal als het om een aanbesteding

gen een te grote schakelkast en dat is niet efficiënt. In de chemie bijvoor-

gaat. Investeringen komen gewoon niet zo makkelijk van de grond. Maar

beeld is centraal nog leading. En bij veel signaaloverdracht is een centrale

een groot voordeel van decentrale besturing is flexibiliteit. Je kunt heel

besturing handiger.’ Ton vertelt over de ontwikkelingen in eigen huis. ‘Wij

makkelijk modulair bouwen. En in een land waar low volume - high mix aan

zetten erg in op contactloze energieoverdracht. Hier in huis werken we met

de orde is, is dat een groot voordeel. Nadat de beslissing tot de aanschaf

een AGV, een Automated Guided Vehicle. Dat kun je eigenlijk zien als de

van een nieuwe fabriek of lijn genomen is, moet deze steeds sneller

ultieme vorm van decentraal besturen. Intelligent en zelfregelend, afhan-

gebouwd en in bedrijf genomen worden. Door handig gebruik te maken van

kelijk van de ontvangen opdracht worden zelfstandig acties uitgevoerd.’

decentrale modules wordt niet alleen de flexibiliteit groter maar ook de bouw- en inbedrijfstellingstijd korter.’

Vervolgens gaat het onderwerp naar hergebruik van opgewekte energie. Arjan: ‘We hebben daarvoor geweldige regelaars die met een mooi harmonisch spectrum energie terugvoeden naar het net of gebruikmaken van een DC-bus voor energiedeling.’ Ze komen tot de gezamenlijke conclusie dat powercaps een grote rol gaan spelen. Afhankelijk van de situatie een powercap of een combinatie van accu en powercap waarbij de accu dienst doet als opslag van het vermogen en de powercap voor de snelle opslag en ontlading bij dynamische toepassing. We sluiten af met nog steeds twee meningen. Niettemin schuift de vermogensvraag op door energiezuinigere aandrijvingen, maar de verschillen ­lijken vooral ingegeven door de markten waarin de heren zich bewegen en

Links Arjan Bakker, rechts Ton Verschuren

hoe de verhoudingen daar liggen.

## FEDA presenteert proportionaal hydrauliek als technische leergang - primeur tijdens Mocon ## GM infraroodpuntgasdetector met drie seconden responsetijd - Hitma doet het weer ## Christian Wendler treedt toe tot directie Lenze ## Holland Health Tech organiseert workshop - medische hulpmiddelen en Europese richtlijnen ## Powered by Dutch Technology - label krijgt bredere bekendheid ## Grootste vervoerbare reuzenrad aangedreven en bestuurd door Siemens ## 2013 [ PMA 5 ] 13


Markt & Techniek

Slimme extra’s LASAL Het objectgeoriënteerde engineeringspakket L ASAL is uitgebreid met nieuwe functies die de efficiëntie nog meer vergroten bij het implementeren van machine applicaties. Met de LASAL CLASS Variant Editor, kunnen project varianten duidelijker worden gemanaged en met een enkele muisklik worden geactiveerd of gedeactiveerd. Hiermee worden bijvoorbeeld de connecties, initialisatie-waarden en de I/O layout eenvoudiger gewijzigd. Omdat iedere variant een onafhankelijk bestand is, wordt de compiling stap overgeslagen. Inladen in de besturing is de enige voorwaarde.

Een complete toolkit voor alle automatiserings taken met LASAL van SIGMATEK. Nieuwe functies zorgen voor meer engineering efficiency.

De initiële start-up en diagnose van aandrijfcomponenten worden verminderd met de Motion Diagnostic View. Assen kunnen eenvoudig geparametriseerd en gestart worden. Daarnaast is het versturen van commando’s en troubleshouting vereenvoudigd. De grafische weergave biedt extra comfort en duidelijkheid.

Een voorbeeld: een spuitgietmachine en een handling robot, beide met hun

Met de Modeless Version van de LASAL SCREEN Editor worden dialogen

eigen SIGMATEK standaard en safety besturing worden gekoppeld en kun-

onnodig: de Editor wordt bediend met behulp van tree en property browsers

nen safety relevante data uitwisselen via een VARAN Coupler Module

zoals in LASAL CLASS.

(VBC). In dit voorbeeld kan de spuitgietmachine het noodstop signaal van

De LASAL SAFETY Designer biedt ook een nieuwe functie: de Safety data

de robot lezen.

van twee onafhankelijke Safety projecten kunnen worden uitgewisseld.

Voor meer informatie: SigmaControl, www.sigmacontrol.eu

Siemens Engineering Framework voor automatiserings- en aandrijftechniek uitgebreid Siemens Industry Automation heeft haar engineering framework ‘Totally Integrated Automation Portal’ (TIA Portal) met tal van nieuwe functies uitgebreid. In Version 12 kunnen alle Siemens aandrijvingen in de omvormerserie Sinamics G worden geparameteriseerd via de TIA Portal. Ook zijn er nieuwe diagnostische functies geïntegreerd. Zo is de safety functionaliteit uitgebreid voor de Simatic S7-1500 en zijn de prestaties van de Profinet-communicatie verbeterd. De programmeertaal is afgeslankt voor een nog grotere efficiency en nieuwe security functies bieden meer bescherming van knowhow en een betere beveiliging tegen ongeoorloofd kopiëren en onbevoegde toegang. De nieuwe versie van de TIA Portal biedt ook updates voor engineering tools ten behoeve van de configuratie, programmering, inbedrijfstelling en het onderhoud van automatiseringsapparatuur en aandrijfsystemen van Siemens. Dit betreft onder andere de systemen Simatic Step 7 V12 voor Simatic-controllers, Simatic WinCC V12 (Foto: Siemens)

voor HMI-systemen (Simatic HMI) en Sinamics Startdrive V12 voor de Sinamics G-omvormers. Voor meer informatie: Siemens Industry Automation, Herm Brunott, T 070 - 333 39 05, E herm.brunott @ siemens.com, I www.siemens.nl /simatic

Hygiënisch autorisatiesysteem Speciaal voor hygiënische productieomgevingen is het

De communicatiemodule is verbonden met een verwer-

autorisatiesysteem EKS-Modular ontwikkeld. De infor-

kingsmodule met DIN-rail montage. Samen vormen zij

matie van de drager zit opgeslagen in een sleutelhan-

het autorisatiesysteem EKS-Modular van Euchner.

ger. De sleutelhanger wordt aan de communicatiemo-

Er zijn diverse interfaces verkrijgbaar. Het type inter-

dule gehangen, waar de dataoverdracht plaatsvindt.

face bepaalt de wijze waarop dit autorisatiesysteem

De communicatiemodule is IP69K, heeft geen holtes en

communiceert met de achterliggende besturing of het

is volkomen glad afgewerkt. Daarmee is deze toepas-

achterliggende netwerk.

baar in de algemene voedingsmiddelenindustrie, vlees-

Voor meer informatie: Euchner Benelux BV,

verwerkende industrie en farmaceutische industrie.

I www.euchner.nl

14 [ PMA 5 ] 2013


PI nieuws

Volg het gratis webinar Dit jaar zijn we van star t gegaan met het geven van verschillende­

Redactieteam Ing. Peter van den Berg, Ing. Lambert van Beukering, Ing. Ton Bol, Ing. Bernard Bos, Ing. Willem van der Bijl, Ing. Frits Boddeman, André Braakman, Ing. Adrian de Bruijn, Mr. Michael Gerrits, Kees Groeneveld, Harold van den Hauten, Ing. Rob Hulsebos, Sikko de Jong Sr., Ing. Liam van Koert, Ing. Tom Kuperij, Prof.ir. Henk Leegwater, Ir. Hans Mosselman, Ir.ing. Wim ­O xenaar Eur. Erg., Ing. Remco Rijsenbrij, Drs. B­ ianca Scholten, Ing. Dominique van Suylekom, ir. Hans van Wijk en Ing. Nick de With De deelname van de redactieraadsleden aan het ­redactieraadteam is uitsluitend op persoonlijke titel.

­w ebinairs, voor zowel Nederland als België geldt dat de eerste webinar er op zit. Gemist? Online zijn de webinairs terug te zien. Benieuwd naar deze nieuwe manier van presenteren; meld u nu aan voor de aankomende sessie: Kostenreductie d.m.v. industriële datacommunicatie - 14 juni 2013 van 13:30 - 14:15 uur

PI aanwezig op MOCON, M+R en Indumation Gezamenlijk met de leden waren wij volop aanwezig op verschillende beur-

Liam van Koert

Bianca Scholten

Lambert van Beukering

Erik de Jong

Hoofdredacteur

Redacteur

Redacteur

Sales manager

zen in Nederland en België. Niet alleen als vraagbaak voor de bezoeker maar ook actief op het gebied van programma invulling. Ook kon men bij de leden terecht voor vragen. De leden waren te herkennen aan de ‘member off’ borden die u overal op de beursvloer tegen kwam.

PROFIdag 2013 PI Belgium - 30 mei 2013 Hotel Serwir - Sint-Niklaas De PROFIdag 2013 (Belgium) zal dit jaar plaats vinden op een nieuwe locatie, zeker zo vernieuwend! Het Hotel Serwir Sint-Niklaas zal 30 mei in het teken staan van PROFIBUS, PROFINET en IO-Link. U wordt op de hoogte gebracht over de nieuwste toepassingen, de laatste updates en de laatste producten omtrent PROFIBUS, PROFINET en IO-Link. Bekijk het programma op: www.profibus.be

Uitgave Automatie BV Bezoekadres: Spacelab 2, 3824 MR Amersfoort Postadres: Postbus 2696, 3800 GE Amersfoort Telefoon: 033 4567050 Fax: 033 4567433 E-mail: info@automatie.nl Internet: www.automatie.nl Uitgever: Jaco Otto - j.otto@aprgroep.nl advertenties Sales manager: Erik de Jong - edejong@advercom.nl Vormgeving APR groep BV Art-Directie: Martijn Brinks - m.brinks@aprgroep.nl Opmaak: Marleen Cramer Abonnementen Administratie: Erik de Haan - e.dehaan@aprgroep.nl

Agenda PI Nederland 2013

14 juni Kostenreductie d.m.v. industriële datacommunicatie

20 juni

13:30 - 14:15 uur 30 sep / 4 okt

Algemene Ledenvergadering PI Nederland Elektrotechniek

nov webinar 14 nov

PROFIdag 2013

Agenda PI België 2013

30 mei

PROFIdag 2013 - Hotel Serwir - Sint-Niklaas

17 okt

Algemene Ledenvergadering PI Belgium

nov webinar Vereniging PI Nederland & PI België Nederland T: +31(0)33 - 469 05 07 | België T: , +32(0)11 - 27 88 20 Nederland E: netherlands@profibus.com | België E: belgium@profibus.com I: www.profibus.nl / www.profibus.be Vereniging PI Nederland & PI België geniet exclusieve gastvrijheid in Automatie | PMA. De verantwoording voor de door de redactie/uitgever van Automatie | PMA opgenomen kopij in deze rubriek berust bij Vereniging ­P ROFIBUS Nederland.

Nederland € 79,- per jaar (excl. BTW) buitenland € 140,- per jaar proefabonnement € 35,- 6 maanden losse nummers € 10,Abonnementen kunnen iedere maand ingaan en w ­ orden jaarlijks automatisch verlengd. Opzeg­gingen, uitsluitend schriftelijk, dienen uiterlijk twee maanden voor het einde van de abonnementsperiode in ons bezit te zijn. Overname artikelen Informeer bij de uitgever. © Automatie BV 2013 ISSN 0005-1128


PMA 5 2013