Issuu on Google+

PRODUCTIE EN MACHINE AUTOMATISERING

8e jaargang [ nummer 10 ] 2013

productietechniek machinebesturing automatisering sensoren/actoren

Systeemintegratie & CE-certificatie

A U T O M AT I E back2back PMA

Spark Mechanical moet nieuwe gebruikers over 3D-streep trekken 04 Design Technische groothandelaar introduceert direct modeling CAD-tool vergistinginstallatie voor Waterschap Reest en Wieden 09 ‘Groene’ Meest duurzame vergistinginstallatie Nederland operationeel


De DataVS2 ziet alles

Met de visie van Vierpool

- Beste Vision Sensor in zijn categorie

Een kwaliteitsproduct zoals de DataVS2 is u

- Twaalf inspectietools gelijktijdig en door elkaar beschikbaar

veel waard. En het is nog veel meer waard

- Controleert op maatvoering, contrast, vorm, helderheid, aantallen en positie - Inclusief OCV, barcode- en datamatrixscanning - 360° verdraaibare Pattern Match om objectpositie te bepalen

dankzij onze visie, betrokkenheid en kennis. We denken namelijk actief met u mee om tot de meest efficiënte oplossing te komen voor uw unieke vraag en situatie. Zo krijgt de kwaliteit van DataVS2 nog meer waarde voor uw bedrijfsvoering.

T : 0346-594511 | F : 0346-574055 | E : info@vierpool.nl | W : www.vierpool.nl

13066a

EFFICIËNTE AANSLUITTECHNIEK TXL-serie met robuuste PUR kabels voor talrijke applicaties en speciale toepassingsgebieden TEL-serie met PVC kabels voor prijsgunstige standaard applicaties en toepassingsgebieden Leverbaar met rechte of haakse M8 of M12 connectoren, male of female 3, 4 of 5-polig voorzien van diverse kabellengtes

www.turck.com

M12 passieve verdeelsystemen met 4, 6 of 8 I/O steekplaatsen met elk 1 of 2 kanalen met of zonder LED indicatie

Met deze QR-Code ontvangt u verdere informatie

Ook in “actieve” passieve IO-Link uitvoering om tot 16 sensoren of actuatoren d.m.v. slechts 3 draden te linken met de schakelkast

Sense it! Connect it! Bus it! Solve it!

Turck B.V. Ruiterlaan 7, NL-8019 BN Zwolle Postbus 297, NL-8000 AG Zwolle Tel. +31 38 4 22 77 50 Fax +31 38 4 22 74 51 Email info@turck.nl internet www.turck.com

13100b

S0585_NL_190x130+3mm_Automatie_PMA_AT.indd 1

9.10.2013 12:39:09


Inhoud

PMA

04 Design Spark Mechanical moet nieuwe gebruikers over 3D-streep trekken

Onlangs presenteerde RS components in Boedapest een 3D CAD-pakket. Onder de naam Design Spark Mechanical moet het klanten van RS helpen snel behuizingen voor hun PCB’s te ontwerpen.

vergistinginstallatie voor 09 Groene’ ­Waterschap Reest en Wieden Meest duurzame vergistinginstallatie Nederland operationeel De nieuwe vergistinginstallatie van Waterschap Reest en Wieden zorgt er voor dat de gehele rioolwaterzuiveringsinstallatie, inclusief slibvergisting, energieneutraal is. Het real-time inlezen van statusinformatie en de volledige aansturing van de installatie geschiedt met behulp van technologie van ­S chneider Electric.

EN VERDER 02 Redactioneeel 02 Nieuws 03 FEDA 07 Cyberkroniek

13 PROFInieuws 21 PI Nieuws 21 Colofon

Adverteerders index Airborne International.....................11 FHI..................................................12 Hudson Cybertec.............................. 7 Keller Meettechniek......................... 6

Procentec......................................... 7 Turck..................................... omslag 2 vanderVoort Cyber Security. . ............ 8 Vierpool.. ............................... omslag 2

2013 [ PMA 10 ] 1


Redactioneel

Nieuws

Sociale Piet

25 jaar Sigmatek De automatiseringstechnologie van Sigmatek bestaat 25 jaar. Opgericht in

Elk jaar is er wel weer discussie. En elk jaar laat

1988 door Andreas Melkus, Theodor Kusejko en Marianne Kusejko, is het

ik hem lekker aan me voorbij gaan. Is het Piet of

Oostenrijkse bedrijf uitgegroeid tot een middelgrote onderneming met vier-

zwarte piet, een schoorsteenveger of een twee-

honderd medewerkers wereldwijd. Toen Sigmatek werd opgericht, lag de focus op besturingstechniek. Door de jaren heen is het spectrum van

slachtig overblijfsel uit onze gouden eeuw, een heidens ritueel uit lang vervlogen tijden of een recent verschijnsel dat typisch Nederlands is?

Liam van Koert liam@thetextfactory.eu

­p roducten gegroeid en omvat nu alle disciplines uit de automatiserings­ techniek, met inbegrip van veiligheid.

Dit jaar bleek het langs de zijlijn blijven staan een stukje lastiger. Want die kleine meid is nu oud genoeg om toch maar eens schoentje voor de openhaard te zetten. Ok, eigenlijk is het nog vooral een nostalgisch soort verlangen naar de magie van de kindertijd van de ouders. Zelf heeft ze nog geen idee wie die man met de witte baard en paard en zijn zwartgeschminkte compagnon zijn. Maar de liedjes en het ­b ijbehorende lekkers vindt ze nu al fantastisch. Het was in ieder geval aanleiding om bij wijze van hoge uitzondering ook maar eens op facebook voor mijn mening uit te komen. En hoewel dat meestal exclusief voorbehouden aan de redactionele colommen van dit blad, tekende ik de petitie. Of eigenlijk moet ik Pietitie zeggen geloof ik. Toen gebeurde er iets wonderbaarlijks dat mij als enerzijds techneut, maar anderzijds mediaman hogelijk verbaasde. Binnen twee dagen zat de facebookpagina, die spontaan door twee reclamejongens was opgericht nadat

Het Sigmatek Management Team (van links naar rechts): Andreas Melkus, ­Marianne Kusejko en Theodor Kusejko

de VN zich met het Sinterklaasfeest ging bemoeien, op 2,2 miljoen likes. Ik ben geen socialmediaexpert, maar dat zijn behoorlijk wat likes in een

De oplossingen van Sigmatek zijn te vinden bij de vervaardiging van snelle

hele korte tijd. Dat is 26 procent van alle facebookgebruikers in Nederland

operationele seriemachines, zoals we deze tegenkomen bij kunststof-,

(ja we zijn met 8,4 miljoen gebruikers een zeer sociaal volkje) en 13 procent

­r ubber- en glastechnologie, in de food- en verpakkingsindustrie en bij mate-

van alle Nederlanders. Rekeninghoudend met enkele demografische para-

riaal handling, robotica en alternatief energiemanagement. De automati-

meters als het feit dat babies en peuters normaliter geen petities tekenen

seringsspecialist begeleidt klanten in een nauwe samenwerking van

en er relatief weinig 80-plussers op facebook zitten, geeft het te denken.

­p rojectplanning tot aan het laatste traject in de product life cycle. Alle systeemcomponenten worden ontwikkeld en geproduceerd op de

Op de eerste plaats laat het volgens mij zien dat het met de betrokkenheid

hoofdvestiging in Lamprechtshausen, Salzburg. Dat biedt veel flexibiliteit

van de burger toch wel goed zit. Een onverschillige burger laat zich niet zo

en de kans om technische verbeteringen, kwaliteit en beschikbaarheid op

massaal horen. Op de tweede plaats zegt het onderwerp waarbij het

lange termijn te garanderen. Het is ook mogelijk om in korte tijd klant­

gebeurde iets over de gemoedstoestand van de Nederlandse burger.

specifieke hardware te ontwikkelen en produceren.

­H oewel we in de industrie de globalisering en de regelgeving vanuit Europa op veel punten toejuichen, leek bemoeienis met een ‘oer-Hollandse’ traditie de druppel. ‘We hebben al niks te zeggen over onze eigen begroting, maar van Sinterklaas blijf je af.” Het laatste wat je er uit zou kunnen afleiden, is dat de invloed van social media niet te onderschatten valt en het de burger in zekere zin mondiger en geëmancipeerder maakt.

Sigmatek’s hoofdvestiging in Oostenrijk, Lamprechtshausen, ten noorden van Salzburg

2 [ PMA 10 ] 2013


FEDA aandrijven en automatiseren

Veiligheid kost geld

afgeweken is. Maar hé, die handhaving hè? Daar ontbrak het aan,

‘Er zullen waarschijnlijk eerst een paar ernstige ongelukken moeten gebeu-

toch?

ren voordat de noodzaak bij de eindgebruiker echt doorgedrongen is.’ Dat is bijna eenstemmig het antwoord op mijn vraag hoe je de bewustwording

Maar ten sluit zich erbij aan: ‘Je

tot stand kan krijgen. Ik spreek met Maarten Bulsink van MA-IT en met

kunt certificeren wat je wilt, maar

Evert Bluemink van Hollander Techniek. De eerste detacheert technische

welke eindgebruiker denkt er aan

specialisten en levert OEE systemen, de tweede treedt op als system

om bij een modificatie opnieuw de

­integrator.

risico-inventarisatie uit te voeren? Opnieuw een certificering te doen? Ik ken er maar heel weinig waarbij dat in de procedure zit.’ Het begint allemaal met bewustwording. En het voeren van een goed technisch constructiedossier. Als een modificatie in dat dossier wordt verwerkt, dan is het impactgebied daarin snel duidelijk. Een nieuwe risicoinventarisatie op de raakvlakken met de rest van het systeem brengt de veiligheidsissues aan het licht én de benodigde aanpassingen. Maarten geeft een voorbeeld. ‘Om maar iets te noemen, moet wellicht het noodstopcircuit worden aangepast? Het is wat onhandig als een collega verderop in een shredder raakt en jij hebt niet de goede noodstopknop onder je hand.’

Evert Bluemink (links) en Maarten Bulsink

Beiden zijn het erover eens, het is toch vooral een taak van de system integrator om bij te dragen aan die bewustwording. Evert vertelt dat bij het

We praten over Systeemintegratie en CE certificering, want we sluiten

opleveren van een complete lijn, er in tachtig tot negentig procent van de

graag aan bij het thema van de voorliggende PMA. In het gesprek werd dui-

gevallen wel een CE certificering is. ‘Maar dat is bij oplevering. Wat er bij

delijk dat er in de praktijk wel wordt gewezen op het belang van deze cer-

een modificatie gebeurt, daar heb ik geen zicht op.’

tificering, maar dat er, mede door een gebrek aan onderkenning en handhaving, vaak geen invulling aan wordt gegeven. Producenten laten het vaak liever aan een ander over. Want wat moet er nu gecertificeerd worden? Het product, de machine, de lijn? En dan is er nog de software… Je zou zeggen: ja, álles natuurlijk! Maar uiteindelijk ligt

‘Bij modificaties hebben we geen zicht op de CE certificering.’

de verantwoordelijkheid bij de eindgebruiker. Want dáár komt het geleverde in een omgeving waar het mag gaan samenwerken met andere onderdelen en uiteindelijk is die omgeving ook een belangrijk onderdeel van de certifi-

Maarten: ‘Onze mensen zijn zelf op alle vlakken uitgerust om veilig te kun-

cering. Die is voor de machinebouwer niet vooraf in te schatten.

nen werken. In kennis en kunde.’ Hij lacht, want dát is nou net zijn motto. ‘En we geven ze mee dat ze ook zelf verantwoordelijk zijn. Als ze de situ-

Evert vertelt: ‘Wij als system integrator bieden zelf geen CE certificering

atie ter plekke onveilig vinden, dan moeten ze stoppen. En bij klanten waar

aan bij een project, maar we informeren de opdrachtgever wel over het

zich onveilige situaties voordoen, daar sturen we ze niet meer naartoe.

belang ervan. We doen dat om twee redenen niet. Ten eerste, niemand

Daar gaan we eerst eens over praten. Want ja, veiligheid kost geld, maar

doet het, dus je maakt je concurrentiepositie onmogelijk. En ten tweede,

onveiligheid nog veel meer.’

de belangrijkste reden is dat ik vind dat de slager niet zijn eigen vlees zou

Evert haalt een voorbeeld uit de praktijk aan. ‘Daar kwam een bedrijf ach-

moeten keuren. We wijzen dus op het belang en verwijzen naar partijen die

ter toen er een dodelijk ongeval met een robot plaatsvond. De werkgever

de certificering onafhankelijk kunnen uitvoeren.’

kon hier duidelijk weten dat er sprake was van een onveilige situatie en

Maar de regelgeving vraagt dus precies dát. De slager móet zijn eigen vlees

werd volledig verantwoordelijk gehouden. Maar buiten het juridische deel,

keuren. Als hij afwijkt van de certificeringseisen, dan moet hij in geval van

je wilt toch absoluut niet op je geweten hebben dat je medewerkers iets

problemen of controle wel donders goed kunnen aantonen waaróm ervan

overkomt.’ 2013 [ PMA 10 ] 3


Technische groothandelaar introduceert direct modeling CAD-tool Liam van Koert nl.linkedin.com/pub/liam-van-koert/4/936/7a0

Design Spark Mechanical moet nieuwe gebruikers over 3D-streep trekken Onlangs presenteerde het van origine Engelse RS components in Boedapest iets wat je niet meteen van een technische groothandel zou verwachten: een 3D-CADpakket. Onder de naam Design Spark Mechanical moet het klanten van RS helpen snel behuizingen voor hun PCB’s te ontwerpen. En u raadt het al, de stuklijst kan inderdaad met een druk op de knop via een webshop worden besteld. Martin Keenan

Als we het over CAD hebben, kunnen we

voor paneelbouwers en elektrotechnici met

PLC’s en PCB’s tot en met kruipolie en vuil-

doen alsof 2D iets uit het verre verleden is.

weinig mechanische ervaring. Maar er staat

niszakken, via het internet te bestellen is.

De realiteit is echter toch net even anders.

een niet-elektrontechneut niets in de weg de

Bovendien zijn van zeer veel onderdelen

Een groot aantal gebruikers werkt nog

software voor zijn eigen doeleinden te

(meer dan 3 8.0 0 0) a l k ant-en-k la re

gewoon in 2D. En nog een groter aantal

gebruiken.

3D-modellen in 24 formaten te downloaden,

potentiële gebruikers zou CAD wel willen

die zo in een tekening kunnen worden

gebruiken, maar vindt het te ingewikkeld.

e-Marketing

geplaatst. Dit is door gebruikers al meer dan

Zij maken een schetsje met pen en papier, of

Wat beweegt een technische groothandel er

500.000 keer gedaan.

laten het hele tekenen gemakshalve maar

in hemelsnaam toe om een eigen CAD-­

achterwege. Natuurlijk zijn er ook avontu-

pakket te ontwikkelen, zult u zich afvragen.

Veel onderzoek

riers die mooie 3D-praatplaatjes maken in

Wel, eigenlijk komt Design Spark Mechani-

Wil je als technische groothandel succesvol

gratis pakketten als Google Sketch-Up. Hen

cal ook weer niet zo hard uit de lucht vallen.

zijn, dan is er een aantal aspecten die je goed

zal de opmerkelijke introductie van een

In 2010 introduceerde het bedrijf namelijk al

voor elkaar moet hebben. Enerzijds is er

nieuwe 3D-CAD-tool zeker interesseren.

Design Spark PCB, een tool om PCB’s te ont-

natuurlijk een goed voorraadbeheer.­

Want de met direct modeling technologie

werpen. Deze stap richting eigen software-

Want in een tijd waarin steeds meer bedrij-

van Space Claim uitgeruste software van RS

ontwikkeling kan zondermeer een succes

ven lean en mean willen zijn met zo min

Components is niet alleen gratis, maar

genoemd worden, want inmiddels kent

mogelijk voorraad, zal toch iemand die voor-

bovendien zeer eenvoudig in gebruik. Met

Design Spark PCB meer dan 280.000 gebrui-

raad wel moeten hebben, wil er snel geleverd

slechts vier commando’s en de gebruikelijke

kers wereldwijd. De sleutel tot dit succes zit

kunnen worden. Tweede succesfactor is een

functies als knippen, plakken en ongedaan

hem in het feit dat RS haar klanten heel

geoliede marketingmachine. De meeste pro-

maken, kan in zeer korte tijd een 3D-ont-

graag wil helpen zo snel mogelijk de juiste

ducten kunnen immers ook ergens anders

werp worden gemaakt. Bij voorkeur een

componenten te bestellen. Een win-win-

gekocht worden, dus je moet goed op het

behuizing voor een PCB, aangezien RS de

situatie die er toe heeft geleid dat inmiddels

netvlies van de klant blijven staan. Dit bete-

software in eerste instantie bedoeld heeft

het hele RS portfolio, dat zich uitstrekt van

kent onder andere veel klantcontact, waar-

4 [ PMA 10 ] 2013


Anderzijds is er volgens Keenan wel een grote behoefte aan 3D CAD. ‘De twee grootste uitdagingen waarmee onze klanten te maken hebben, zijn het bijhouden van nieuwe technologie en de steeds korter wordende time-to-market. Laatstgenoemde betekent dat de werelden van het elektrische en het mechanische ontwerp steeds meer integreren. Met andere woorden, waar vroeger eerst het circuit werd ontworpen en vervolgens de behuizing, gebeurt dit tegenwoordig steeds meer parallel. Het gebruik van 3D-CAD kan hier veel winst opleveren. Men komt sneller tot een concept, kan dit beter communiceren en met bijvoorbeeld 3D-printen snel tot een prototype komen.’

‘Met slechts vier basis commando’s (pull, move, fill, combine) maakt Design Spark Mechanical de belofte van groot gebruiksgemak zonder probleem waar.’

Direct Modeling Wat maakt dat Mechanical Design Spark niet de gebr uikelijke CA D-drempels opwerpt? Op de eerste plaats is het gratis. Maar aangezien de grootste kosten bij CAD in het gebruik zitten, moet daar ook de grootste winst behaald worden. RS Components deed dit door een beroep te doen op de kunde van het Amerikaanse Space Claim.

bij telkens gevraagd wordt waar de knelpun-

nents. ‘Niet dat er geen CAD-software is,

De ingewijden onder u zullen nu ongetwij-

ten bij de klant zitten. RS vroeg duizenden

maar de drempels zijn veel te hoog. Op de

feld denken: ‘Ah, Michael Payne en de zij-

klanten. En langzaam begon zich het besef

eerste plaats zijn er de aanschafkosten die

nen.’ Voor de niet-ingewijden is een kleine

af te tekenen dat het huidige CAD-land-

klanten weerhouden CAD te gebruiken. Ver-

toelichting op zijn plaats.

schap nog niet compleet was. ‘Zo’n 95 pro-

volgens wordt er een te grote leerinspanning

Michael Payne is een van de groten der aarde

cent van onze klanten heeft geen toegang

gevraagd, die overigens ook geld kost, om

als het om CAD gaat. Naast SpaceClaim is

tot CAD-software’, zegt Martin Keenan,

voordelig te zijn. Dit is vooral het geval bij

hij oprichter van SolidWorks en PTC en

hoofd applicaties strategie bij RS Compo-

kleinere bedrijven.’

wordt hij vaak gezien als de vader van het zogenoemde parametrisch ontwerp. Bij parametriche CAD-software worden relaties tussen 3D-geometrie vastgelegd om tot een 3D-model of samenstelling te komen. Grote voordeel is dat precieze waarden aan geometrieën kunnen worden meegegeven en een bout bijvoorbeeld altijd op de juiste plek in het juiste gat blijft zitten, ook al wordt een gatenpatroon veranderd. Bovendien maakt het parametrische karakter het mogelijk het genereren van 3D-modellen te automatiseren door afmetingen te laten aansturen door bijvoorbeeld een Excel tabel. Dergelijke eigenschappen zijn erg nuttig als men met het detailontwerp bezig is of een koppeling met de productie wil realiseren. 2013 [ PMA 10 ] 5


Er kleeft echter ook een nadeel aan parame-

digitaal kleien. Je duwt, draait en trekt aan

Design Spark PCB gemaakte circuits in te

trisch ontwerpen. Omdat de relaties vastlig-

je model, totdat het de vorm heeft die je voor

laden. Hetzelfde geldt voor de meer dan

gen, kan je niet zomaar even wat veranderen.

ogen hebt. Direct modeling werd een grote

38.000 modellen die in de RS bibliotheek

Het model of de samenstelling heeft een his-

hit en inmiddels zijn er diverse pakketten te

aanwezig zijn of eigen STEP, OBJ of SKP

torie en handelingen dienen in een bepaalde

vinden die er gebruik van maken.

(SketchUp) modellen. Is men eenmaal tevre-

volgorde te worden uitgevoerd. Dit vereist

den met het ontwerp, dan kan net als bij een

niet alleen kennis van het te ontwerpen pro-

Design Spark Mechanical

parametrisch model, het ontwerp netjes

duct, maar ook van de CAD-software. Deze

Het meest recente direct modelling pakket

worden bemaat, zonder dat hierdoor con-

vastliggende relaties kunnen bovendien wel

dat medio september zijn intrede deed, is

straints worden toegevoegd. Daarna kan de

eens onhandig zijn tijdens de concept fase.

dus Design Spark Mechanical. Met slechts

ontworpen behuizing middels een STL-

Je wil dan eigenlijk vrijer, meer schetsend te

vier basis commando’s (pull, move, fill, com-

bestand rechtstreeks naar een 3D-printer

werk gaan, zonder je zorgen te hoeven

bine) maakt het de belofte van groot

worden gestuurd, of kan het worden geëx-

maken welke afmeting een onderdeel pre-

gebruiksgemak zonder probleem waar. En de

porteerd als DXF, OBJ, 3D-PDF, XAML, JPG

cies krijgt. Met dit in het achterhoofd richtte

demonstratie die RS Components in Boeda-

of PNG. En wie zeker van zijn zaak is en de

Michael Payne in 2005 SpaceClaim op.

pest aan de wereldpers liet zien, toonde dat

spullen zo snel mogelijk in huis wil hebben,

En hoewel hij niet de eerste was (dat was

met deze vier commando’s bovendien in rap

vraagt middels de stuklijst, door Design

Xandorra met CoCreate – dat nu in handen

tempo verbluffend ingewikkelde modellen

Spark Mechanical automatisch bijgehouden,

is van PTC), vestigde hij hiermee veel aan-

kunnen worden vormgegeven. Men kan

met een druk op de knop een offerte aan.

dacht op een nieuw fenomeen in CAD-land

doorsnedes bekijken en het model aanpas-

Want uiteraard moet ook het bestellen de

dat direct modeling werd genoemd. Ontwer-

sen zonder deze 2D-doorsnede weergave te

k lant zo gemakkelijk mogelijk worden

pen in 3D met direct modeling is meer als

verlaten. Uiteraard is het ook mogelijk de in

gemaakt.

g

Advertentie 13010a

KELLER Serie LC / LD OEM druktransmitter full embedded OEM druktransmitters met geïntegreerde signaal conditioner LC Serie met 0,5...4,5V analoge non-ratiometrische uitgang 2 LD Serie met 16 bits I C bus uitgang werktemperatuur tot 150°C AISI 316L vanaf ø11mm KELLER LC / LD Serie OEM sensor leverbaar van 0..0,1bar tot 0..1000bar

KELLER Meettechniek BV Postbus 59 2810AB REEUWIJK

6 [ PMA 10 ] 2013

WWW.KELLER-HOLLAND.NL

Tel +31 182 399840 Fax +31 182 399841 E sales@keller-holland.nl


Cyberkroniek Rob Hulsebos nl.linkedin.com/pub/rob-hulsebos/4/64/9a1

Wie heeft controle over uw proces?

Stripboek voor kinderen en managers

 Stel u op de hoogte van de stand van zaken omtrent de beveiliging van uw process control systemen  Train uw personeel in het voorkomen van en omgaan met cyberincidenten  Beveilig uw process control installatie tegen cyberincidenten

Eind september kwam het eerste stripboek over industriële cybersecurity

Hudson Cybertec is de specialist op gebied van cybersecurity voor Industrial Control Systems

uit. Auteur Robert Lee schreef SCADA And Me speciaal voor kinderen en managers. Het idee voor het boek ontstond nadat Lee, werkzaam voor het Amerikaanse Ministerie van Defensie, een training moest verzorgen over industriële cybersecurity. Na afloop bleek dat de deelnemers de essentie van de training niet goed begrepen hadden vanwege een gebrek een basiskennis over industriële automatisering. Zo ontstond het idee om een stripboek te maken waarmee de basis van industriële automatisering zo eenvoudig uitgelegd zou worden dat zelfs kinderen het zouden kunnen begrijpen. Wie werkzaam is in de cybersecurity zou zo ook makkelijk aan de eigen familie kunnen uitleggen ‘wat papa de

Cyber Security Management ISA99 training/consultancy Security Assessments Security by Design

hele dag doet’ en het ook als introductie kunnen gebruiken voor hun management ‘while having a good laugh’, aldus de auteur. Het boek kan besteld worden via Amazon, het kost zo’n acht dollar. Medio 2014 komt er

Security Implementation ICS Security Academy Security Awareness Network Design

Cyber Security for Industrial Control Systems

een Nederlandstalige versie uit. Meer informatie: www.scadaandme.com

info@hudsoncybertec.com

www.hudsoncybertec.com 13101

Nieuwe zoekstrategie om ­internet te scannen H o e v a a k w o r d t e r nie t v o o r gewaarschuwd: koppel niet zomaar apparatuur aan internet zonder adequate beveiliging. Desondanks wordt het toch nog vaak gedaan. Het argument luidt dan: ‘Mij vinden ze niet op dat grote internet met die miljarden gebruikers.’ Dat argument klopt maar ten dele. In de eerste plaats zijn er gespecialiseerde zoekmachines, zoals Shodan, die niet op zoek gaan naar webpagina’s en documenten, maar specifiek zoeken naar apparatuur. Uiteindelijk komt iedereen dus wel een keer in zo’n zoekmachine naar voren. Tot voor kort kostte het nalopen van alle internetaansluitingen ter wereld met één computer nog negen maanden. Maar nu is internet een stuk kleiner geworden door een snelle zoekmethode. Onderzoekers van de universiteit van Michigan kwamen met een nieuwe zoekstrategie, waardoor alle internetaansluitingen in slechts drie kwartier te controleren zijn (met één computer). In Michigan wordt hiermee onderzoek gedaan naar het gebruik van internet. Maar als hackers deze zoekmethode ook gaan gebruiken, kunnen kwetsbare systemen al binnen

internet en een lokaal netwerk.

4713

het des te noodzakelijker om een goede beveiliging te plaatsen tussen

12195a

enkele minuten na het aansluiten op internet gevonden worden. Dit maakt

2013 [ PMA 10 ] 7


Cyberkroniek Rob Hulsebos nl.linkedin.com/pub/rob-hulsebos/4/64/9a1

Opsparen van XP hacks Gebruikers van Windows XP zullen de komende zes maanden minder last hebben van hackers, en daarna juist weer veel meer. Dit is het bizarre resultaat van Microsoft’s beslissing om per april 2014 te stoppen met de ondersteuning van XP. Er is een continue race tussen hackers en ontwikkelaars van software. De eerste groep doet zijn best om beveiligingslekken te ontdekken, zodat malware daar gebruik van kan maken. De tweede groep poogt die gaten weer zo snel mogelijk te dichten. De tijd daartussen zijn gebruikers van die software dan ook kwetsbaar. Het wordt een ander verhaal als een leverancier aankondigt géén beveiligingslekken meer te dichten, bijvoorbeeld op softwareproducten die aan het eind van hun levensduur zijn. Vanuit de optiek van een hacker is het dus niet slim om een nieuw beveiligingslek in XP nu al te gebruiken, want bij voortijdige ontdekking zal Micro-

­d ollar, en hoe langer het lek bruikbaar blijft des te hoger dat bedrag kan

soft het dus nog voor april 2014 dichten. Het is beter te wachten tot na

worden. XP wordt wereldwijd nog zeer intensief gebruikt; het marktaandeel

april, want dan is er een gerede kans dat het lek nooit meer gedicht wordt

wordt geschat op circa 37 procent. In Nederland alleen al zijn er meer dan

en dus lang bruikbaar blijft. De waarde van een nieuw beveiligingslek op

twee miljoen gebruikers. Dat is voor malware een interessante doelgroep.

de ‘zwarte markt’ kan oplopen tot zo’n vijftig- tot hondervijftigduizend Microsoft kan natuurlijk wel besluiten om een beveiligingslek alsnog te

Advertentie

dichten, ook al is de ondersteuning voor XP formeel ten einde. Bij Windows/NT is dit destijds ook wel eens gebeurd bij zeer gevaarlijke beveiligingslekken, maar beter is het om hier niet op te hopen. Wie nu nog XP gebruikt, moet serieus overwegen om over te stappen naar iets recenters óf aanvullende maatregelen nemen voor de beveiliging van die systemen. Het is ook mogelijk om een speciaal supportcontract bij Microsoft te kopen om toch nog ondersteuning op XP te krijgen, maar dat zal voor de meeste bedrijven geen optie zijn, gegeven de bedragen die daarvoor betaald moeten worden (en door Microsoft recentelijk ook nog fors zijn verhoogd).

Specialist in de cyber security van proces-controle systemen en industriële installaties

Om problemen met applicatiesoftware te voorkomen, kan men een virtuele machine met XP draaien op een modernere PC. Maar dat kan alleen als ook eventuele hardware (insteekkaarten en drivers) overgezet kunnen worden. Een andere mogelijkheid is om elke externe communicatie (internet, Wifi, USB) met die PC te blokkeren, althans als dat kan. Het beste is nog om over

Welk risico loopt u? Neem contact op voor een quick scan.

te stappen naar een recentere Windows versie, maar dat heeft weer consequenties voor de applicatiesoftware, die ook mee moet worden gemigreerd. Enfin, binnenkort is het zover. Niets doen is natuurlijk ook een optie. Het

Volgende 5 daagse ICS cyber security training: Maart 2014, Den Haag.

feit dat XP niet langer actueel blijft, wil niet automatisch zeggen dat de PC ook ‘gehackt’ zal worden. Microsoft snapt de opwinding dan ook niet zo: ‘De wereld vergaat niet na april 2014.’ Maar wat er precies zal gebeuren, weet natuurlijk niemand. Het is de eerste Windows versie waarvan de ondersteuning wordt gestopt terwijl het wereldwijd nog zo fors wordt

info@v-cybersecurity.nl www.v-cybersecurity.nl

gebruikt.

13109a

8 [ PMA 10 ] 2013


Meest duurzame vergistinginstallatie Nederland operationeel Henriëtte van Norel nl.linkedin.com/pub/henriëtte-van-norel/13/226/944

‘Groene’ vergistinginstallatie voor Waterschap Reest en Wieden De nieuwe vergistinginstallatie van Waterschap Reest en Wieden zorgt er voor dat de gehele rioolwaterzuiverings­ installatie, inclusief slibvergisting, energieneutraal is. De slibverwerkingskosten zijn hierdoor fors lager en de grondstoffen worden teruggewonnen. Het is de eerste installatie in Nederland die slib thermofiel vergist. Het real-time inlezen van statusinformatie en de volledige aansturing van de installatie geschiedt met behulp van technologie van Schneider Electric. Hoofdaannemer HoST heeft Moekotte in de arm genomen om de volledige automatisering te realiseren. In dit artikel een gesprek hierover met alle betrokkenen.

Waterschap Reest en Wieden heeft zeven rioolwaterzuiveringsinstallaties en één centrale slibontwatering met een nieuw gebouwde centrale vergistinginstallatie. Het verzorgingsgebied ter grootte 137.500 hectare strekt zich uit van onder Assen tot Zwartsluis. Hoewel het gebied vrij uitgestrekt is, wonen er relatief weinig mensen (zo’n 220.000) en ook is er weinig industrie. Een groot deel van het gebied bestaat dan ook uit het natuurgebied Wieden en Weerribben. De laatste jaren ontstond bij Waterschap Reest en Wieden steeds meer de behoefte om eigen energie op te wekken en de kosten van de slibverwerking te reduceren. Dit was dan ook de aanleiding voor de bouw van de meest duurzame vergisting­ installatie van Nederland.

Aanvoer slib Henk Pierik, Projectleider bij Waterschap Reest en Wieden: ‘Dagelijks wordt bij de 2013 [ PMA 10 ] 9


­slibontwatering in Hoogeveen, naast het slib

‘Dit komt overeen met voldoende groene

beschreven vergistingsproces, gaat door

uit de rioolwaterzuiveringsinstallatie in

stroom voor meer dan 1500 gezinnen per

naar de MAP-reactor. In deze reactor wordt

Echten, zo’n 350 tot 400 m 3 slib, ofwel orga-

jaar.’ De warmte die bij het opwekken van de

batchgewijs struviet (lees: fosfaat) gevormd.

nisch materiaal van rioolwater in bulkwa-

elektrische energie ontstaat, wordt weer in

Elke vier uur wordt er een batch ontstane

gens aangevoerd. Het binnenkomende slib

het vergistingsproces ingevoerd om de eerst-

fosfaatkristallen uitgescheiden. Deze fos-

gaat eerst naar een van de twee slibopslag-

genoemde vergister op een temperatuur van

faatkristallen zijn onder andere te herge-

tanks. Elke tank heeft een eigen samenstel-

55°C te houden. Om het systeem op tempe-

bruiken als kunstmest. Reinders: ‘Sinds eind

ling.’ Vanuit de slibopslagtanks gaat deze

ratuur te houden, is er voor gekozen om hier

mei 2013 is dit proces operationeel. Behalve

substantie via het fijnrooster en deels via de

geen aardgas voor te gebruiken. Mocht er te

dat met het hierboven beschreven proces

bandindikker naar de mengtank. In het fijn-

weinig gas uit het slib komen, dan kan gly-

energie wordt opgewekt en grondstoffen

rooster worden haren, bladeren, plastic en

cerine gedoseerd worden, zodat met het

worden teruggewonnen, kan met dit proces

niet-organische af breekbare materialen

extra biogas dat ontstaat via de WKK of bio-

ook het slib beter ontwaterd worden.

opgevangen. In de mengtank worden de

gasketel, extra warmte gemaakt kan wor-

De slib­a fvoerkosten zijn dus sterk geredu-

beide stromen van de twee slibopslagtanks

den.

ceerd. Zo bedroegen de slibverwerkingskos-

gemengd en vervolgens gaat dit mengsel via

Karin Reinders, Project Manager bij HoST,

ten voorheen een derde van de totale zuive-

een warmtewisselaar naar de thermofiele

gespecialiseerd in de ontwikkeling en bouw

ringskosten. Door het slib te vergisten, is het

vergister. In deze vergister worden de orga-

van biomassa-installaties (biogasinstalla-

aantal bedrijfsuren dat het slib ontwaterd

nische bestanddelen bij een temperatuur van 55°C thermofiel omgezet naar biogas. Via dezelfde warmtewisselaar wordt het mengsel daarna afgekoeld naar 38°C, alvorens het doorgaat naar de mesofiele vergister, waar bij 38°C mesofiel slib wordt omgezet in biogas.

‘Door in delen van het proces intelligente, frequentiegeregelde componenten toe te passen, hebben we een zeer energie-efficiënt proces neergezet.’

Groene stroom Van het biogas wordt vervolgens groene

ties, houtgestookte ketels en warmtekracht-

moet worden, drastisch teruggedrongen van

stroom gemaakt in een WKK, die groten-

installaties en wervelbedvergassers): ‘In het

zestien naar tien uur. Een significante

deels voor eigen gebruik is op het zuiverings-

hierboven beschreven proces is bewust

besparing dus.’

en slibbedrijf in Echten (circa drie miljoen

gekozen voor een combinatie van twee ver-

kWh per jaar) en deels voor teruglevering

gistingstechnieken, omdat enerzijds een

Automatisering

aan het openbare net. In totaal wordt op

betere afbraak gerealiseerd kan worden en

De volledige automatisering (lees: alle elek-

deze wijze jaarlijks zo’n 4,8 miljoen kWh aan

anderzijds omdat het meer energie oplevert.’

trotechnische zaken en de volledige indus-

groene stroom opgewekt. Pierik licht toe:

De slibstroom die resteert na het hierboven

triële automatisering) van het bovengenoemde project heeft HoST laten uitvoeren door system integrator Moekotte Enschede. Arent de Groot, Manager Engineering bij Moekotte Enschede, vertelt: ‘De belangrijkste uitgangspunten bij dit project waren voor onze organisatie standaardisatie in zowel hardware als software componenten, betrouwbaarheid en een hoge kwaliteit. Gekozen is daarom om het hele proces aan te sturen met behulp van een Schneider Electric PLC type M340. Via een Modbus TCP/IP worden vanuit deze PLC enkele honderden I/O’s vanuit het besturingspaneel en het veld aangestuurd. I/O’s als terugmelders, niveau-, temperatuur- en drukopnemers die

WKK-installatie van HoST 10 [ PMA 10 ] 2013

real-time informatie geven over klepstanden


en instrumenten vanuit de verschillende

heeft als voordeel dat vanuit het hoger gele-

OBS-systeem

locaties in het veld.’

gen systeem Citect SCADA meer gedetail-

Doordat bij dit proces industrieel ethernet

Theo Wijma, Account Manager Water Mar-

leerde informatie kan worden ingelezen en

is toegepast tot op componentniveau, kan

ket bij Schneider Electric, vult aan: ‘Aan de

indien nodig geparametreerd. De Groot vult

heel veel informatie uit de verschillende sys-

hand van al deze informatie stuurt de PLC

aan: ‘Door hier te kiezen voor een gateway,

temen worden gehaald. Deze is vervolgens

vervolgens via onder andere frequentierege-

zijn we er in geslaagd om fors te besparen op

te gebruiken als input voor het onderhoud-

laars van het type Altivar 61/71 van Schnei-

bekabelings- en componentkosten. Wetens-

beheersysteem, de dagelijkse bedrijfsvoering

der Electric motoren, chemicaliënpompen,

waardig is verder dat het hele proces wordt

en voor procesoptimalisatie. Het nieuwe sys-

doseerpompen en toevoerpompen aan qua

gevisualiseerd op een centraal Citect

teem biedt hiermee een uitstekende basis

snelheid en capaciteit. Door in delen van het

SCADA-systeem van Schneider Electric. Via

voor het voeden en koppelen van het

proces intelligente, frequentiegeregelde

internet is dit Citect SCADA-systeem vanaf

managementsysteem. Alle historische data

componenten toe te passen, zijn we er in

elke willekeurige locatie te benaderen.

die gelogd worden op het Citect SCADA-

geslaagd om een zeer energie-efficiënt pro-

Zo staat de server van dit systeem in de

systeem, worden immers opgeslagen in een

ces te neer te zetten.’

bedieningsruimte van het slibgebouw in

SQL-database.

Hoogeveen opgesteld en kan er middels vijf

Reinders: ‘Terugkijkend kan gesteld worden

HART-protocol

webclients vanaf elke willekeurige locatie

dat dit voor Nederland unieke proces ook bij

De M340 PLC communiceert via een gate-

worden bediend en meegekeken. Met andere

uitstek ideaal is voor het management van

way met de ‘intelligente’ instrumentatie in

woorden, met vijf partijen tegelijk kan vanaf

Waterschappen om gefundeerd verant-

het veld, die voorzien is van het HART-­

afstand worden ingelogd, teneinde het pro-

woorde strategische beslissingen te nemen.

protocol (lees: niveau-, temperatuur- en

ces te monitoren en bedienen, afhankelijk

Een mooi voorbeeld, wellicht ook voor

druk­opnemers). Deze communicatiewijze

van het autorisatieniveau.’

andere waterschappen.’

g

Advertentie

We design & manufacture highly advanced composite pipe systems with our proprietary production lines. Join our professional and motivated team of engineers at our state of the art manufacturing facility near Amsterdam. www.airborne-oilandgas.com

13112

Untitled-1 1

19-11-2013 13:59:15

2013 [ PMA 10 ] 11


13114


PROFI 1 Verslag Profidag 2013 2 Plant Asset Management bij DuPont 2 Maximale prestaties met standaard Ethernet-controller

nieuws

Nederland | 2013 | jaargang 11 | #3

4 PROFINET en PROFIsafe 5 Attero, Moerdijk 7 Productnieuws 8 Agenda & Opleidingen Colofon

4 Vervolg verslag Profidag 2013 Abonneren op PROFInieuws: Mail naar netherlands@profibus.com

Verslag Profidag De PROFIdag die op 14 november plaats vond in het Evoluon in Eindhoven had een zeer hoge opkomst. Door de inzet van de leden namen meer dan honderdzeventig bezoekers deel aan het jaarlijkse event van PI Nederland. De stemming bij zowel de bezoekers als bij de tweeëntwintig standhouders was zonder meer enthousiast. De bezoekers ­konden zich ’s ochtends vergaren aan de nodige kennis door het volgen van de lezingen, waarna zij dit ’s middags direct in de praktijk konden ervaren. Ook hebben de leden een stuk educatie kunnen mee geven aan de stu-

Partnership P ar tner ship, met meer par tij-

denten van het Summa College en Avans Hogeschool.

en in de keten samen oplossingen ontwikkelen, innoveren door van elkaar te leren; dit soort concepten kom ik steeds vaker tegen en dat doet me deugd. Zeker als voorzitter van een vereniging die alleen maar streeft naar het belang van ons allen! We weten dat we het niet alleen kunnen. Om optimaal te profiteren van de voordelen door onze technologie is het belangrijk dat we ons beste beentje voor zetten waar het gaat om voorlichting, instructie en ondersteuning van onze klanten. Gezellige drukte op de PROFImarkt waar 22 beursdeelnemers hun oplossingen toonden.

Daarin is het trouwens ook belangrijk dat we onze klanten als echte partners beschouwen en hen daarin serieus nemen. Dat betekent dat we nog meer in gesprek moeten om te horen wat er leeft, waar behoefte aan is en wat beter kan. En daar hebben we uiteindelijk allemaal belang bij.

‘s ochtends veel kennis overdracht, met ook een stukje basis kennis.

voorzitter PI Nederland

in de workshops werd de bezoeker direct aan het werk gezet.

Peter Hollebrandse

vervolg op pagina 4


technologie/project

Plant Asset Management bij DuPont Kostenverlaging en procesoptimalisatie door digitalisering DuPont ziet de waarde van conditiegebaseerd onderhoud en is overgegaan tot de implementatie ervan. Een business case over de realisatie van de ‘digitale plant’. Door toepassing van het Plant Asset Management en circa tachtig PROFIBUS DP slaves is ongewenste uitval nu snel en efficiënt op te sporen.

DuPont is bekend van Teflon ® , een

was om de fabriek in Dordrecht op 1

polytetrafluoretheen (PTFE) die tal van

september 2012 volledig te laten draai-

toepassingen kent. Een van de hulp-

en op de nieuwe receptuur. Alle doel-

stoffen, PFOA, kan schadelijk zijn voor

stellingen werden gehaald.

mens en milieu. Daarom heeft DuPont besloten te stoppen met het gebruik

PROFIBUS

van deze hulpstof bij de productie van

Het totale systeem bestaat nu uit cir-

Teflon . Onder de projectnaam Gen-X

ca tachtig PROFIBUS DP slaves, waar-

deed DuPont onderzoek naar vervan-

onder remote I/O systemen, AC aan-

®

Veel spin-off van Elektrotechniek 2013

gende chemicaliën. Verregaande digi-

drijvingen, ventieleilanden, vermo-

talisering van de plant bleek daarbij

gensmeters en ongeveer 200 PROFI-

van grote toegevoegde waarde.

BUS PA apparaten. Deze bestaan voor 90% uit instrumenten voor druk, tem-

Reductie emissie

peratuur, flow, niveau en analyse van

De deelname van PI Nederland aan de

DuPont was op zoek naar kritische

Endress+Hauser, de resterende 10%

Elektrotechniek 2013 in Utrecht heeft

technologie waarmee de emissie van

betreft voornamelijk Metso intelli-

geresulteerd in een positief resultaat.

PFOA gereduceerd kon worden. Deze

gente klepstandstellers. Het totaal is

Met name het onafhankelijke advies

technologie moest bovendien toepas-

gekoppeld aan Siemens PCS 7, waarin

dat we aan bezoekers konden geven

baar, kwalitatief en kostenbesparend

vijf PROFIBUS masters zijn onderge-

werd zeer gewaardeerd. Veel mensen

zijn. Het belangrijkste streven daarbij

bracht.

legden hun vraagstukken aan ons voor, waarbij wij vaak een koppeling naar de leden konden maken. Eveneens was er veel belangstelling voor het volgen van certified trainingen welke door PI in samenwerking met de Training Cen-

Maximale prestaties met standaard Ethernet-controller Kosteneffectieve oplossing voor PROFINET met IRT

ters worden aangeboden. Daarnaast hebben we veel bezoekers mogen uit-

PI noemt de introductie van KW-Soft-

Ethernet-component. PROFINET is de

nodigen voor de PROFIdag 14 novem-

ware van een kosteneffectieve PRO-

­leidende Industrial Ethernet standaard

ber 2013.

FINET-besturing een belangrijke stap

voor alle industrieën. Of het nu gaat om

Een bijzondere spin-of f k wam van

voor de verdere groei van PROFINET. De

factory automation, procesautomatise-

het project PROFIstudents. Gedre-

basis daarvan is een standaard Ether-

ring of drives met of zonder functionele

ven s­­ tudenten v an AVA N S Ho ge -

net-controller voor isochrone real-

veiligheid, PROFINET is steeds de eer-

school gaven op de stand bezoekers

time communicatie (IRT). Tot nu lever-

ste keuze.

­uitleg over de applicatie die zij hebben

den alleen vast omschreven ASIC’s of

PROFINET wordt wereldwijd door de

gemaakt. Ook oud-leerlingen wisten

FPGA’s deze nauwkeurigheid en pre-

meeste leveranciers ondersteund en

de stand van PI te vinden. Met de stand

cisie. Nu kunnen gebruikers hetzelf-

honderden apparaten zijn daarvoor

van PI Nederland waren meer dan vijf-

de verwachten met een standaard

beschikbaar. PI is verheugd over de

tig leden vertegenwoordigd. 14

PROFINIEUWS 2013


project

Voordelen van Plant Asset Management Remote maintenance Waarborgsysteem van instellingen Vastleggen en terugvinden ­w ijzigingen netwerk Melding onregelmatigheden per e-mail Online bewaking netwerk Preventief onderhoud

Water Abatement skid

Flowmeters Feed systeem skid

Toepassing PAM

Gereedschappen

van PAM is W@M Life Cycle Manage-

De implementatie en uitvoering van de

PAM of Plant Asset Management bevat

ment. Een Asset Information Manage-

digitalisering van de Gen-X installatie

gerichte softwarematige gereedschap-

ment pakket waarmee via het intra-

zijn gebaseerd op Plant Asset Manage-

pen die positief bijdragen aan de KPI’s

of internet informatie van alle instru-

ment (PAM) van Endress+Hauser. Hier-

van DuPont voor dit project. Op de

menten opgevraagd kan worden, zodat

bij wordt gekeken naar de primaire

werkvloer is er Fieldcare, een Device

apparaten met elkaar vergeleken kun-

functie van de apparatuur in het pro-

Configuration Management pakket. In

nen worden. Verder is het systeem in

ces, maar er wordt ook geselecteerd

het veld zijn Endress+Hauser Field-

staat automatisch e-mail berichten te

op de wijze van onderhoud en controle

gates geplaatst als intelligente PRO-

versturen die aangeven waar en wan-

van de apparatuur. Deze wordt in alle

F IBU S -to e g a n g sp unte n . Hi e r m e e

neer onderhoudsactiviteiten nodig zijn.

stadia beoordeeld op overeenstem-

zijn alle PROFIBUS-apparaten waar-

ming met de opdracht en getest op

voor een DTM beschikbaar is, te con-

Goed resultaat

juiste werking. Daarmee kan de inbe-

figureren en uit te lezen. Ook voor wat

De functies van PAM hebben het Gen-

drijfname veel effectiever worden uit-

betreft de grafische, diagnostische en

X project tot een succes gemaakt.

gevoerd.

onderhoudsinformatie. Een ander deel

Marcel Middeldorp: ‘Met name de ver doorgevoerde digitalisering heeft ons geholpen de projectdoelstellingen te

oplossing met een standaard Ethernet-

greren in oplossingen in de vorm van

halen. Met betrekking tot de commis-

controller van Intel. Het is een makke-

ASIC’s, netwerk-controllers, of FPGA’s

sioning en start-up hebben we goede

lijke manier om PROFINET Controllers

bieden, kunnen fabrikanten op hun

resultaten geboekt. De installatie zelf

te implementeren en PI verwacht daar-

beurt nieuwe oplossingen voor de

is robuust en degelijk. Ongewenste uit-

om nog meer producten speciaal voor

gebruikers ontwikkelen.

val is nu snel en efficiënt op te sporen.

PC-based platforms.

Met de geïnstalleerde software komt Het is altijd al mogelijk geweest om

veel meer informatie beschikbaar dan

Belangrijke stap

PROFINET te integreren met RT com-

in een klassieke 4-20mA omgeving.

‘De marktintroductie van de PROFI-

municatie op standaard Ethernet-con-

Het kost tijd en leergeld om daar mee

NET-oplossing op een standaard Ether-

trollers. Vanaf nu is dit ook mogelijk

om te gaan, maar dat is gelukkig mini-

net-controller zoals die van Intel, is

met IRT. Dit houdt in dat fabrikanten

maal gebleven. In relatief korte tijd

een belangrijke stap in de richting van

schaalbare en geschikte opties voor

hebben we onze installatie in Dord-

high-performance oplossingen,’ stelt

de integratie van PROFINET in appa-

recht volledig in bedrijf genomen en

­Karsten Schneider, voorzitter van PRO-

raten en controllers kunnen maken.

zijn we gestart met produceren. Onze

FIBUS & PROFINET International (PI).

Dit toont ook de openheid en accepta-

proceskennis en de instrumentken-

‘Als technologie eenvoudig is te inte-

tie door de markt van PROFINET. ‘

nis van Endress+Hauser hebben zich bewezen voor Gen-X.’ PROFINIEUWS 2013

15


markt

PROFINET en PROFIsafe in koppositie

bus TCP / IP. Samen zijn deze drie pro-

Met een marktaandeel van 30% neemt

30%. De studie noemt deze techno-

van de markt. EtherCAT en Power-

PROFINET een leidende positie in bin-

logie, die door PI (PROFIBUS & PRO-

link richten zich vooral op de aandrijf-

nen Industrial Ethernet. In haar nieu-

FINET International) wordt gesteund,

techniek. Zij hebben volgens de stu-

we studie ‘The World Market for Indus-

een complete Industrial Ethernet-

die een marktaandeel van respectie-

trial Ethernet & Fieldbus Technolo-

oplossing voor alle applicaties tot en

velijk 7% en 9% (zie grafiek). Van de

gies - 2013 Edition “, benadrukt IMS

met high-performance aandrijvingen.

drie leiders, staat PROFINET aan de

Research de toonaangevende positie

tocollen goed voor meer dan driekwart

top wat betreft toekomstige vooruit-

van PROFINET. Binnen de wereldwijd

PROFINET

zichten. IMS Research voorspelt een

gevestigde Industrial Ethernet oplos-

Naast PROFINET zijn de belangrijk-

samengestelde jaarlijkse groei (CAGR)

singen heeft het een marktaandeel van

ste protocollen Ethernet / IP en Mod-

van 16,9% voor PROFINET (tegenover 14,8% voor EtherNet / IP en 15,9% voor Modbus TCP). PROFIsafe PROFIsafe heeft zich afgelopen jaar bijzonder positief ont wikkeld. Met een toename van nieuw geïnstalleerde knooppunten van 50% werken nu een op de tien nieuwe PROFIBUS of PROFINET inrichtingen met PROFIsafe. Volgens IMS is het marktaan-

Het marktaandeel van 30% geeft aan

Met een marktaandeel van 41% staat

deel van PROFIsafe nu 41%. Hierdoor

dat PROFINET een van de leidende oplos-

PROFIsafe aan kop ten opzichte van de

staat PROFIsafe op de eerste plaats in

singen is voor Industrial Ethernet.

andere veiligheidsprotocollen.

het lijstje communicatie profielen voor safety.

vervolg van pagina 1

IO-Link op de iPad op de stand van ifm.

PROFIstudents van Avans Hogeschool

Jonge techneuten van PROCENTEC

­toonden met gepaste trots hun PROFIBUS-

hadden er duidelijk zin in.

PROFINET-project.

De presentatie van Michael Brockhans van > Bosch Rexroth over hun project samen met Lapp Benelux voor Saerens Kranen trok vooral hydrauliekspecialisten.

< Uitleg door Peter Hollebrandse van ABB over moderne DCS-systemen.

16

PROFINIEUWS 2013


project

Ongestoorde stoomproductie begint met diagnose en monitoring van industriële netwerken Attero in Moerdijk bewaakt PROFIBUS en PROFINET met COMbricks Onderbrekingen in het productieproces uitsluiten, daar gaat het tegenwoordig om in industriële installaties. Het automatiseringsteam van Attero in Moerdijk installeerde dit jaar een COMbricks-module in het besturingsnetwerk van een van haar kranen. Reden: het team is verantwoordelijk voor het in de lucht houden van de procesautomatisering met PROFIBUS en PROFINET. En omdat Attero continu stoom levert aan de elektriciteitscentrale van Essent, een deur verder, zijn onderbrekingen in de productie absoluut ongewenst. De COMbricks-module waar het in deze case om gaat, is door het automatiseringsteam van Attero geplaatst in het besturingsnetwerk van een van haar kranen. Attero heeft drie van dergelijke kranen; deze pakken het aangevoerde afval met enorme grijpers op en storten het in de vultrechters van de ovens. Pascal Oskamp, Systeembeheerder Procesautomatisering: “We hadden twee problemen met het besturingsnetwerk van deze kraan. In de eerste plaats hebben we te maken met slijtage aan de PROFIBUS-kabel. We gebruiken hiervoor een

Pascal Oskamp (links) en Corné van der Hoeven (rechts), Systeembeheerders Proce-

vlakkabel met drie geleiders waar-

sautomatisering bij Attero: “ Eén storing kost ons praktisch net zo veel als de aan-

van er twee reser ve zijn. De PROFI-

schaf van een COMbricks voor een hele kraan.”

BUS-kabel is bijna 400 meter lang en hangt in lussen aan een geleider. Door

delijk. Het andere probleem was EMC.

men. En doordat de niet afgescherm-

het op- en neer rijden van het rijwerk

Dat had te maken met de frequentie-

de motorkabel s en de PROFIBUS-

van de kraan wordt de kabel natuur-

geregelde aandrijving van de kraan.

kabel dicht bij elkaar liggen ontstaan

lijk mechanisch belast. Kabelbreuk is

Het is bekend dat kabels werken als

er allerlei reflecties. Voor stuursig-

dus op een gegeven moment onvermij-

geleiders van hoogfrequente stro-

nalen kan dat gemakkelijk betekenen dat een 1 ineens een 0 wordt. Daarbij kwam dat we de kranen veel intensiever zijn gaan gebruiken door het plaatsen van een shredder installatie. Daardoor groeit ook de slijtage en de kans op kabelbreuk. Maar ongeplande stops is wel het laatste wat we willen! Een uur stilstand kost hier al gauw ongeveer 6000 euro. Daarom zochten we een betrouwbare oplossing.” Oplossing Corné van der Hoeven over de zoektocht naar een optimaal beschikbaar

Controlekamer bij Attero waar 24/7 het proces wordt bewaakt.

netwerk: “We hebben wel veel kritiPROFINIEUWS 2013

17


project

Attero energiek met milieu Voor wie de naam Attero niets zegt; dit is een krachtige en energieke speler op de Nederlandse afvalmarkt en maakt in Moerdijk van afval energie. Daartoe verbrandt het jaarlijks meer dan 1 miljoen ton huishoudelijk afval en zet de ontstane warmte om in hete stoom. Deze stoom met een druk van 100 bar en een temperatuur van 400 graden wordt geleverd aan de naastgelegen elektriciteitscentrale van Essent. De WKC van Essent werkt de stoom verder op naar 520 graden. En jaagt COMbricks monitort en diagnosticeert

het dan door de turbine. Vanuit Essent wordt er 40 bar stoom geleverd

het besturingsnetwerk van deze kraan;

welke bruikbaar is in de procesinstallaties van het chemiebedrijf van

de andere twee kranen krijgen volgend

Shell. Ook Shell is dichtbij Attero gevestigd. Nadat de stoom is gecon-

jaar een COMbricks.

denseerd wordt het water weer teruggeleverd aan Attero. De assen die overblijven na de verbranding van het afval bij Attero worden ontdaan

sche onderdelen binnen ons proces-

van metalen en daarna geleverd aan wegenbouwbedrijven die dit als

besturingssysteem redundant uitge-

onderlaag voor nieuwe wegen gebruiken. Door deze manier van afval-

voerd. We werken met Siemens Tele-

verwerking wordt het afval duurzame energie.

perm ME en SPPA T2000 dat nu wordt gemigreerd naar T3000. We hebben zeker 50 S7 PLC’s en gebruiken PROFIBUS voor het veld en PROFINET voor de managementlaag. Maar ondanks de dubbele uitvoering van veel onderdelen misten we diagnose-informatie en kregen het EMC-probleem niet boven water. PROCENTEC kenden we al omdat ze bij ons eerder een vage storing met succes hebben opgelost. Dus kwamen we opnieuw bij hen uit.

Attero in Moerdijk zet jaarlijks 1 miljoen ton huisvuil om in nuttige producten zoals

Hun voorstel was al snel COMbricks

stoom voor elektriciteit.

en Salt-repeaters te plaatsen. De COMbricks heeft bij ons gezorgd voor

dan geeft hij een waarschuwing via

veel extra kosten maken. Hadden we

een definitieve oplossing van ons pro-

de mail. Volgend jaar krijgen de ande-

ook daar maar een COMbricks gehad!

bleem. Deze module maakt een redun-

re twee kranen ook een COMbricks.

Eén zo’n storing kost ons praktisch net

dante aansluiting op het netwerk en

Want die investering betaalt zich snel

zo veel als de aanschaf van een COM-

geeft direct aan of een kabel verbroken

terug. Juist op dit moment hebben we

bricks voor een hele kraan. Ons hoef

is. Elke COMbricks heeft Profitrace-

ergens een kabelbreuk. Nu moeten we

je dus niet meer te overtuigen. Waar

software in huis waarmee je stoor-

dus een losse noodkabel trekken en

de COMbricks zijn geplaatst kunnen

bronnen kan traceren. En de Salt-

we gepland nieuwe kabels trekken en

repeaters versterken het signaal zodat

aansluiten. We hebben dan geen onge-

EMC geen probleem meer is.”

plande stops meer. We zijn ook heel tevreden over de manier waarop PRO-

Resultaat

CENTEC ons geholpen heeft. Als er

“De eerste proef met de COMbricks

een probleem is blijven ze tot dat alles

bij kraan 30 is absoluut geslaagd. De

opgelost is. Ze zijn ook niet te beroerd om het moeilijke werk aan te pakken.

COMbricks detecteert elke kabelbreuk en monitort alle deelnemers. Is er iets

De vier verbrandingslijnen bij Attero

Dat ze zo ser vicegericht zijn wordt

mis met het signaal van een van de

werken volcontinu en staan geen onge-

natuur lijk door iedereen gew aar-

deelnemers of kwaliteit van de kabel,

plande stops toe.

deerd.”

18

PROFINIEUWS 2013


producten

Netwerkmonitor voor PROFINET

Betere energiebalans

Trebing+Himstedt introduceert de nieuwe generatie TH-Link netwerkmonitor voor PROFINET, Ethernet/IP, Modbus TCP en Industrieel ethernet. Ook in grote automatiseringsnetwerken worden de data snel verwerkt en geïnterpreteerd. De TH-Link kan meerdere klasse-c netwerken met één TH-Link monitoren. Gangbare netwerkstructuren worden herkend en gecontroleerd, zonder wijzigingen in de engineering, configuratie of topologie.

Murrelektronik introduceert MICO, een intelligente stroomverdeling voor 24VDC systemen en bewaakt de aangesloten ­circuits en bij een fout wordt alleen het getroffen circuit snel en gericht afgeschakeld. MICO+, het nieuwste lid van de MICO familie, draagt nu ook daadwerkelijk bij tot verbetering van de energiebalans.

Systeme Helmholz Tel.: +31 (0)85 401 07 10 www.helmholz-benelux.eu

Murrelektronik Tel.: +31 (0)162 492 411 www.murrelektronik.nl

R emote I / O - station v oor P R O F I N E T en ­P ROFIenergy

PROFINET in EX600 veldbusmodule SMC introduceert de modulaire EX600 veldbusmodule voor maximaal 512 digitale in- en uitgangen en compatible met PROFINET en PROFIBUS. De module kan worden gebruikt als knooppunt of onderdeel in een gedistribueerd netwerk of gateway. De EX600 is compatibel met M12-SPEEDCON-connectoren. De beschermingsgraad is IP65/67 en geschikt voor configuraties zonder schakelkast.

Siemens introduceert de Simatic ET200SP: eenvoudig, compact, krachtig met PROFINET. De nieuwe serie is gebruiksvriendelijk, modulaire op te bouwen en eenvoudig te bedraden door push-in technologie. De module past in klemmenkasten van 80 mm diep. Ook integratie met PROFIenergy is mogelijk. Siemens Tel.: +31 (0)70 333 35 55 www.siemens.com/et200

SMC PNEUMATICS Tel.: +31 (0)20 531 88 88 www.smcpneumatics.nl advertentie

elektronica in De schakelkast

interface

aansluittechniek

i/o systemen

De basis voor uw succes  Innovatieve oplossingen van Murrelektronik

Murrelektronik BV | Meerpaal 1 | 4904 SK Oosterhout (NB) | Tel: +31 162 492-411 | Fax: +31 162 492-415 | sales@murrelektronik.nl | www.murrelektronik.nl 13019a

Bausteine-Erfolg_185x123_NL.indd 1

30.09.2013 15:23:55

PROFINIEUWS 2013

19


agenda

Certified Trainingen

Algemene Ledenvergadering PI

ATS Applied Tech Systems verzorgt

Certified PROFINET Engineer,

Nederland, 9 januari 2014

de volgende trainingen

1 t/m 4 april 2014, Dalfsen

Industrial Ethernet

PROFIBUS

PROCENTEC verzorgt te Wateringen de volgende trainingen

Certified PROFIBUS Engineer,

3 april 2014

18 t/m 21 februari 2014, Haarlem PROFIworkshop

Certified PROFIBUS Engineer,

22 mei 2014

20 t/m 23 mei 2014, Dalfsen

PROFIBUS Certified PROFIBUS Engineer,

Certified PROFIBUS Installer,

10 t/m 13 februari 2014

Algemene Ledenvergadering PI

5 en 6 december 2013, Haarlem

Certified PROFIBUS Installer,

Nederland 12 juni 2014

Certified PROFIBUS Installer,

26 en 27 februari 2014

24 en 25 april 2014, Weert World of Technology & Science 30 september - 3 oktober 2014

PROFINET Certified PROFINET Engineer:

PROFINET

PROFIdag

Certified PROFINET Engineer,

28, 29 en 30 januari 2014

10 t/m 13 december 2013, Dalfsen

Certified PROFINET Engineer,

13 november 2014 PROFInieuws

25, 26 en 27 maart 2014 Secretariaat

productie

Drukwerk

PI Nederland Dodeweg 6b, 3832 RC Leusden Postbus 366, 3830 AK Leusden Tel.: +31(0)33 - 469 05 07 Fax: +31(0)33 - 461 66 38 netherlands@profibus.com www.profibus.nl

APR Media Groep BV Tel.: +31(0)33 - 456 70 50 studio@aprmediagroep.nl

Drukkerij Wilco, Amersfoort

Redactie

The Text Factory Tel.: +31(0)341 - 35 09 70 bart@thetextfactory.eu

© Copyright 2013. Zonder voorafgaande toestemming van de uitgever mag niets uit deze uitgave worden over­ genomen of vermenigvuldigd.

advertentie

Meten is weten

Als het de ontwikkeling van innovatieve opto-electronische lichtschermen voor meetopgaves betreft, dan geven wij u veel in weinig tijd. Want ieder detail is belangrijk, dus geven wij u alle informatie zeer snel en accuraat. Uit alle gegevens bepaalt u wat van belang is en welke acties er genoemen moeten worden. Welkom bij de specialisten voor meten/positioneren welkom bij de sensor people De metende lichtschermen van de CML 700i serie zijn verkrijgbaar met geïntegreerde Profibus en ook RS 485 interfaces. Daarnaast zijn er diverse aansluitmogelijkheden voor optimale mechanische integratie in uw machine. Meer informatie en productdetails op: www.leuze.com Leuze electronic BV – Ringweistraat 6 – 4181 CM Waardenburg Telefoon 0418 65 35 44 – www.leuze.nl

13027a


PI nieuws Volg de gratis webinar Wat zijn de aandachtspunten voor de inzet van industriële datacommunicatie binnen de procesindustrie? 10 december 2013 – 14.00 - 14.45 In hoeverre bieden PROFINET en PROFIBUS PA de oplossing voor toepassing binnen de procesautomatisering? Doordat PROFIBUS DP met de func-

Redactieteam Ing. Peter van den Berg, Ing. Lambert van Beukering, Ing. Ton Bol, Ing. Bernard Bos, Ing. Willem van der Bijl, Ing. Frits Boddeman, André Braakman, Ing. Adrian de Bruijn, Mr. Michael Gerrits, Kees Groeneveld, Harold van den Hauten, Ing. Rob Hulsebos, Sikko de Jong Sr., Ing. Liam van Koert, Ing. Tom Kuperij, Prof.ir. Henk Leegwater, Ir. Hans Mosselman, Ir.ing. Wim ­O xenaar Eur. Erg., Ing. Remco Rijsenbrij, Drs. B­ ianca Scholten, Ing. Dominique van Suylekom, ir. Hans van Wijk en Ing. Nick de With De deelname van de redactieraadsleden aan het ­redactieraadteam is uitsluitend op persoonlijke titel.

tionaliteit en bekabelingtechniek volledig voor de procesindustrie geschikt zijn gemaakt is dit goed toe te passen binnen deze branche. De webinar zal online plaats vinden en geeft u de mogelijkheid om dit plaatsonafhankelijk te volgen. Meldt u aan op www.profibus.be

Industrial Ethernet 2014 - 3 april 2014 Haal maximaal voordeel uit Industrial Ethernet door het evenement betreft de inzet van Industrial Ethernet te bezoeken op 3 april 2014. Gezamelijk met

Liam van Koert

Bianca Scholten

Lambert van Beukering

Erik de Jong

Hoofdredacteur

Redacteur

Redacteur

Sales manager

FHI en de leden van beide organisaties wordt het evenement omtrent Industrial Ethernet georganiseerd. We zijn druk met het voorbereiden van het lezingen programma en zullen u binnen enkele ogenblikken kunnen voorzien van de nodige informatie. Meldt u aan op www.profibus.nl om op de hoogte te worden gehouden van dit evenement.

PROFINEWS App Blijf op de hoogte waar en wanneer u het wilt. In november 2013 zal de App worden gelanceerd op de SPS/IPC/Drives in Nuremberg/Germany, PI international zal zijn eerste mobiele app lanceren voor de iPhone, iPad and A ndroid. De P ROF INEWS app zal u voorzien van de laatste in f or m a tie o m t r en t PROFIBUS & PROFINET en de PI organisatie - Quick, easy & clear! It was never so easy to stay up-to-date in the ­automation industry.

Agenda PI Nederland

9 jan Algemene Ledenvergadering PI Nederland

3 apr Industrial Ethernet

22 mei PROFIworkshop

12 jun Algemene Leden Vergadering PI Nederland

13 nov PROFIdag

30 sept -3 okt World of Technology & Science

Agenda PI Belgium

10 dec webinar - industriële datacommunicatie binnen de ­p rocesindustrie 14.00 - 14.45

Uitgave Automatie BV Bezoekadres: Spacelab 2, 3824 MR Amersfoort Postadres: Postbus 2696, 3800 GE Amersfoort Telefoon: 033 4567050 Fax: 033 4567433 E-mail: info@automatie.nl Internet: www.automatie.nl Uitgever: Jaco Otto - j.otto@aprmediagroep.nl advertenties Sales manager: Erik de Jong - edejong@advercom.nl Vormgeving APR groep BV Art-Directie: Martijn Brinks - m.brinks@aprmediagroep.nl Opmaak: Marleen Cramer Abonnementen Administratie: Erik de Haan - e.dehaan@aprmediagroep.nl Nederland € 79,- per jaar (excl. BTW) buitenland € 140,- per jaar proefabonnement € 35,- 6 maanden losse nummers € 10,Abonnementen kunnen iedere maand ingaan en w ­ orden jaarlijks automatisch verlengd. Opzeg­gingen, uitsluitend schriftelijk, dienen uiterlijk twee maanden voor het einde van de abonnementsperiode in ons bezit te zijn. Overname artikelen Informeer bij de uitgever. © Automatie BV 2013 ISSN 0005-1128

14 & 15 mei Automation & Engineering 2014

21 okt PROFIdag 2014 (datum onder voorberhoud) Vereniging PI Nederland & PI België Nederland T: +31(0)33 - 469 05 07 | België T: , +32(0)11 - 27 88 20 Nederland E: netherlands@profibus.com | België E: belgium@profibus.com I: www.profibus.nl / www.profibus.be Vereniging PI Nederland & PI België geniet exclusieve gastvrijheid in Automatie | PMA. De verantwoording voor de door de redactie/uitgever van Automatie | PMA opgenomen kopij in deze rubriek berust bij Vereniging ­P ROFIBUS Nederland.

Aansprakelijkheid vaktijdschrift | Aan de inhoud van dit vaktijdschrift is veel aandacht besteed. Het is echter mogelijk dat de inhoud van deze uitgave ­verouderd, incompleet en/of incorrect is. Aan de inhoud hiervan kunnen dan ook geen rechten worden ontleend. Automatie BV kan niet aansprakelijk worden gehouden voor de directe alsook indirecte gevolgen van het gebruik, op welke wijze dan ook, van de hierin aangeboden informatie. Automatie BV geeft geen enkele garantie, noch aanvaardt enigerlei aansprakelijkheid met betrekking tot de inhoud, data, adviezen, verklaringen, producten of ander materiaal in het vaktijdschrift. Overname van artikelen uit deze uitgave is uitsluitend toegestaan met bronvermelding en na toestemming van de ­uitgever van Automatie BV. Alle regels met betrekking tot de Nederlandse intellec­tuele eigendomsrechten zijn van toepassing.


PMA 10 2013