Page 1

HET IA-VAKBLAD VOOR NEDERLAND EN BELGIE

5 8ste jaargang [ nummer 4 ] 2014

automatisering informatisering procestechniek instrumentatie

Onderhoud & Assetmanagement

PMA BACK2BACK A U T O M AT I E

AUT 4-2014 Boek.indb 1

EMC 04 Toepassing Invloed en behandeling van (Profibus) netwerken

12 Overspanningsbeveiliging De moeite waard? in ’t veld 19 ATEX Explosieveiligheid en IECEx

08-04-14 11:06


Industriële automatisering voor uw vakgebied

30 SEPTEMBER T/M 3 OKTOBER

JAARBEURS UTRECHT

Gratis entree bij registratie op WWW.WOTS.NL

WORLD OF TECHNOLOGY & SCIENCE 13114a

AUT 4-2014 Boek.indb1 2 13114a AUT FHI.indd

08-04-14 03-03-14 11:07 14:01


Inhoud

Inhoud

AUTOMATIE

04 Toepassing EMC: invloed en behandeling van (Profibus) netwerken

04 ‘Vision hoeft niet

ingewikkeld te zijn’ Een visionsysteem hoeft volgens Peter van der Bruggen van Vierpool helemaal niet ingewikkeld te zijn. Sterker nog, tachtig procent van de toepassingen is gebaat bij een eenvoudige aanpak.

De gevoeligheid voor stoorsignalen is groter naarmate er meer IC’s worden gebruikt en de processorsnelheid toeneemt. Het toenemende gebruik van draadloze verbindingen, maakt het er niet beter op.

12 Overspanningsbeveiliging De moeite waard?

09 SolidWorks 2014

Volgens Ken Clayton breekt er een nieuwe fase aan, waarin goed luisteren en innovatie de sleutels tot succes zijn.

Ons leven wordt beheerst door moderne elektronica die kleiner en sneller is en werkt met lagere energie. Maar daardoor wel veel gevoeliger voor overspanningen. Bovendien zijn er steeds meer apparaten in communicatienetwerken met elkaar verbon-

12 Precisie met licht

Afgelopen jaar koos tapijtfabrikant Vebe Floorcoverings voor

den, wat eveneens de gevoeligheid voor overspanningen gro-

Banner lichtsensoren. Elektro-engineer Freddy Bolt begeleidde

ter maakt. Het zijn nieuwe problemen die nieuwe oplossingen

de installatie en vertelt over het resultaat.

vragen.

in ’t veld 19 ATEX Explosieveiligheid en IECEx

in Warehouse 16 SmartWire-DT Management Systemen (WMS) Binnen de wereld van WMS en logistiek spelen effi ciëntie,

In 2014 besteedt Automatie in de artikelenreeks Explosievei-

schaalvergroting en time-to-market een steeds grotere rol.

ligheid in ’t Veld aandacht aan ATEX, explosieveiligheid en

INTHER Logistics Engineering speelt hier vernuftig op in met

gerelateerde zaken. Ook worden zoveel mogelijk best practices

haar software.

besproken. In deze uitgave: Explosieveiligheid en IECEx.

EN VERDER 03 08 09 15

Redactioneel Buskroniek Vakbeurzen NEN Standaarden en Normen 16 Markt en Techniek

PMA

EN VERDER 17 Arbeidsmarkt en Onderwijs 18 FHI 22 Nieuws 22 Colofon

02 07 15 19 20 22

Redactioneel Vakbeurzen Markt & techniek Nieuws Cyberkroniek Colofon

ADVERTEERDERS INDEX

ADVERTEERDERS INDEX

ABT ................................................21 ABT ................................................. 5 FHI....................................... Omslag 2 Flowserve .......................................16

Automatica .......................... Omslag 2 Hudson Cybertec ........................... 22 Keller Meettechniek ........................ 2 Leuze ............................................... 2

Krohne ............................................11 ODS ................................................13 Prodek ............................................17 ProLeit ............................................. 2

Murr Elektronik...............................18 Prokorment .................................... 22 vanderVoort ..................................... 3 Vierpool ............................... Omslag 2

2014 [ Automatie 4 ] 1

AUT 4-2014 Boek.indb 1

08-04-14 11:07


13121a

AUT 4-2014 Boek.indb 21 13121a AUT Proleit.indd

08-04-14 03-04-14 11:07 13:33


Redactioneel

Agenda

Onderhoud

Voor meer informatie over de individuele evenementen die in deze agenda zijn gegeven, zie www.industryplanner.com. Klik op de relevante datum en selecteer vervolgens de naam van het evenement door er op te klikken.

Rond 1985 werd het HART protocol geïntroduceerd. Vooral succesvol vanwege de simultane overdracht van het traditionele

april 28-29

Euroheat & Power Conference Mariott Hotel, Brussel

mei 6-9

ISSA Interclean RAI Amsterdam

7-8

HighTech Systems 1931 Congrescentrum, Den Bosch

7-9

EIPC Messe Nürnberg

13

Business Continuity Management Euretco, Hoevelaken

15

Het Grote ATEX Congres Expo Houten

13-15

Maritime Industry Evenementenhal Gorinchem

14-15

Automation & Engineering Brussels Expo

15-18

Shell Eco-marathon Ahoy Rotterdam

20

SamSam Congre 1931 Congrescentrum, Den Bosch

20-22

TIV Evenementenhal Gorinchem

21-22

Recycling Technik Dortmund, Duitsland

21-22

Brand- und Explosionsschutzkongress Dortmund, Duitsland

23-24

Safety & Security Expo Houten

22-23

Vision, Robotics & Mechatronics NH Koningshof, Veldhoven

analoge milliampère en ‘nieuwe’ digitale signaal. Met behoud van de conventionele installatietechniek kan de gebruiker ook

Willem van der Bijl

de diagnostische informatie van de appa-

w.vanderbijl @aprmediagroep.nl

ratuur overdragen. Tot op heden is die informatie vooral gebruikt om het opstarten en in bedrijf stellen eenvoudiger te maken. Een breed spectrum van instrumentgerelateerde variabelen over gedrag, conditie, omgevingsinvloeden en veroudering is door de producent geïmplementeerd en wordt digitaal overgedragen. Echter, de handicap is dat deze slimme gegevens eerst moeten worden omgezet in nuttige informatie. De informatie die gepresenteerd wordt, moet door de onderhoudstechnicus ‘vertaald’ worden in acties. Predictive maintenance of voorspellend onderhoud wordt dat genoemd. Dat is geen eenvoudige opgave. Ten eerste is het verband tussen instrument- en proces gerelateerde data niet gemakkelijk te vinden. Ten tweede is de overdracht van digitale gegevens van een instrument naar de verwerkende softwareapplicatie op het werkstation niet eenduidig. Ten derde is er de interpretatie van de gepresenteerde informatie door de engineer. Daarbij wordt brede en diepgaande kennis van instrumenttypes en procesinvloeden verwacht. Dat is niet eenvoudig en de beschikbaarheid van ervaren engineers neemt af. Opleidingen zijn te beperkt en de ervaren populatie krimpt door de vergrijzing. Van het eerste punt kan worden gesteld dat de leveranciers steeds meer ervaring krijgen in de feitelijke toepassingen van de apparatuur die zij produceren. Daarmee groeit de implementatie van procesgerelateerde variabelen in de instrumentdiagnostiek. Een voorbeeld is de identificatie van ingesloten gas bij het meten van vloeistofdebiet of de meting van blokkade van de impulsleiding bij het meten van procesdruk. Het tweede punt wordt al enige tijd aangepakt door standaardisatiegroepen. Vanuit de Duitse industrie is er de groep ecl@ss (www.eclass.eu), vanuit IEC wordt gewerkt aan de 61987 serie en ook Industry 4.0 past keurig in dit plaatje. De uitwisseling van gegevens wordt met deze standaardisatie steeds eenduidiger, waardoor ook de presentatie meer compleet wordt. De kennis van de engineer is vermoedelijk het meest lastige punt. Er zijn goede opleidingen en er zijn goede engineers, maar in de instrumentatiesector is de combinatie schaars. Als de eerste twee punten een verdere ontwikkeling doormaken, is het misschien mogelijk dat de systemen, uiteindelijk zonder tussenkomst van de engineers, zelf de onderhoudsacties uitvoeren. Iets als ‘self healing devices’ zou dan realiteit worden. Het HART protocol zal dan iets uitgebreid zijn, de informatie zal grotendeels draadloos overgedragen worden en de hardware zal aangepast zijn. De mens zal dan alleen nog de operatie uitvoeren en de apparatuur in de installatie zal zichzelf in stand houden.

Ondanks de zorgvuldigheid waarmee de agenda wordt samengesteld, is het mogelijk dat deze onjuistheden bevat. Automatie aanvaardt hiervoor geen aansprakelijkheid.

2014 [ Automatie 4 ] 3

AUT 4-2014 Boek.indb 3

08-04-14 11:07


Willem van der Bijl http://nl.linkedin.com/in/willemvanderbijl

ECT Installatie op de Tweede Maasvlakte

Toepassing EMC Invloed en behandeling van (Profibus) netwerken De gevoeligheid voor stoorsignalen is groter naarmate er meer IC’s worden gebruikt en de processorsnelheid toeneemt. Het toenemende gebruik van draadloze verbindingen zoals WiFi, Bluetooth en GSM netwerken, maakt het er niet beter op. We hebben te maken met EMC, elektromagnetische compatibiliteit.

Het is een voor de hand liggende ontwikkeling. De toepassing van de microprocessor in ons dagelijks leven neemt alleen maar toe. Het was toch Gordon Moore die al in 1965 zei dat het aantal transistors in een IC elke twee jaar zal verdubbelen? Vanwege fysische beperkingen zal er op een gegeven moment wel een einde komen aan zijn voorspelling, maar hij heeft al bijna vijftig jaar gelijk gehad. Dezelfde ontwikkeling is zichtbaar bij elektrische apparatuur. Ik voorspel dat er over vijf jaar geen enkel elektrisch apparaat meer ontwikkeld wordt zonder ingebouwde microprocessor. De stofzuiger gaat via de smartphone melden wat de vulgraad is van de stofzak, de mixer toont het energieverbruik, de koffi ezetter geeft het ontkalkmoment aan en vele wasmachines kunnen al niet meer zonder. Het is een goede ontwikkeling, aangezien het gebruik vaak eenvoudiger en het verbruik vaak lager wordt, maar ook omdat de mogelijkheden meer divers zijn.

4 [ Automatie 4 ] 2014

AUT 4-2014 Boek.indb 4

08-04-14 11:07


Applicatie gerichte oplossingen

11208

www.a-b-t.nl

Wat is EMC? EMC gaat over de gevoeligheid van apparatuur voor stoorsignalen en tegelijkertijd over de mate van uitstraling ervan. Termen die hiermee in verband staan, zijn elektromagnetische interferentie (EMI), ofwel de overdracht ervan, en elektromagnetische susceptibiliteit (EMS), ofwel de gevoelig-

‘Onder invloed van EMC kunnen elektronische apparaten spontaan uitvallen of onjuiste berichten overdragen binnen het netwerk waarin ze zijn opgenomen.’

heid ervoor. Ook de term RFI (radio frequentie interferentie) wordt nogal eens gebruikt.

Het is daarom noodzakelijk dat voor de

omgeving. Hiervoor moet de documentatie

De uitstraling van elektromagnetisme

apparatuur de specifieke EMC toepassing in

van het product worden geraadpleegd. Een

gebeurt niet alleen door draadloze ver-

de handleiding beschreven staat. Het is niet

derde en veelal laatste stap voor een goed

bindingen, maar zeker ook door bliksem,

eenvoudig om de verstoring te identificeren

EMC concept zijn standaard EMC installa-

magnetische inductie of directe geleiding.

en te lokaliseren. Straling kunnen we niet

tieregels. De norm NEN-EN-IEC 61000-5-2

Bliksem is natuurlijk een grote herkenbare

met onze ogen zien, maar we kunnen het

geeft hiervoor een goede opzet. Uitgangs-

stoorfactor, maar het in- en uitschakelen

wel meten. Goede afscherming is een heel

punt van deze norm is dat de stromen in

van elektromotoren, generatoren of andere

belangrijk hulpmiddel bij het voorkomen

een installatie niet tot ongewenste beïnvloe-

elektrische apparaten met hoge energie

van elektromagnetische verstoring. Wij kij-

ding leiden. Een belangrijke bron hierbij is

hebben veel invloed. Vanwege deze invloed

ken dus altijd goed naar de montage van de

vermogenselektronica, waarbij met name

is EMC ook als richtlijn opgenomen in de

wartels, de aansluitklemmen, de afwerking

de frequentieomvormers storende stromen

Europese ‘nieuwe aanpak’, de Europese CE

van de afscherming, de keuze van de kabel

kunnen produceren in het MHz frequentie-

richtlijnen reeks, om de gerelateerde gevol-

en de verzorging van de aarding. Het besef

bereik. Deze hoogfrequente stromen zullen,

gen voor veiligheid, gezondheid en milieu

van de aanwezigheid van hogere frequen-

indien niet de juiste installatiemaatregelen

aan banden te leggen. De eerste richtlijn is

ties en de gerelateerde problemen is veelal

worden genomen, via in de installatie aan-

in 2004 vervangen door de huidige richtlijn

niet aanwezig. De gebruiker is zich onvol-

wezige parasitaire inductiviteiten en capa-

2004/108/EG. Elk apparaat of installatie,

doende bewust van het probleem met EMC.

citeiten vrij spel krijgen. De norm beschrijft

gevoelig voor EMC of in staat het uit te stra-

Bij nieuwe installaties is het volgen van een

met name een optimale, fijnmazige, hoog-

len, moet aan deze richtlijn voldoen als het

aantal basisregels van groot belang.’

frequent geschikte potentiaalvereffening.’

de apparatuur als samenstel worden getest.

Wat is een goede installatie?

Diagnostiek

In Nederland is deze richtlijn in de telecom-

Welke adviezen zijn te geven aan de eige-

Het industriële netwerk kan gecontroleerd

municatiewet opgenomen.

naar van de installatie? Vermin: ‘Bij onze

en doorgemeten worden. Met name voor

adviezen gaan we natuurlijk uit van de rele-

Profibus netwerken heeft PROCENTEC

Wat zijn de valkuilen?

vante normen. Voor emissie gebruiken we de

speciale modules ontwikkeld en voert het

Onder invloed van EMC kunnen elektro-

NEN-EN 55022 (zie kader) en de NEN-EN-

ook netwerkdiagnose, certificatie en trai-

nische apparaten spontaan uitvallen of

IEC 61000-3-2 en -3-3, en voor immuniteit

ning uit. Dit laatste omvat een uitgebreide

onjuiste berichten overdragen binnen het

de normen NEN-EN 55024 en NEN-EN-IEC

fysieke controle en meetcyclus van het net-

netwerk waarin ze zijn opgenomen. Met

61000-6-2. Ook de Nederlandse praktijk-

werk. Volgens een checklist wordt op allerlei

name is dat zeer ongewenst in industriële

richtlijn NPR-IEC/TR 61000-2-5 is van toe-

punten gecontroleerd en afgevinkt indien

installaties en meer in het bijzonder bij de

passing. De punten van belang zijn in deze

akkoord. Vermin: ‘We willen in detail weten

automatisering. Om meer te weten te komen

normen gegeven.’

wat de variabelen zijn waarmee we in de

in Europa gebruikt wordt. Daarvoor moet

over dit fenomeen, spraken we met Sander

Profibus installatie te maken hebben. Onder

Vermin, hardware engineer en EMC specia-

‘Een eerste stap voor een juist ontwerp van

meer betreft het adressen van de Profibus

list bij PROCENTEC in Wateringen. Vermin:

een elektromagnetisch compatibele instal-

nodes, de fysische volgorde van alle netwerk-

‘Bij installaties die met Profibus verbonden

latie is het vaststellen in welke elektromag-

componenten, de herkenning van kabels en

zijn, valt op dat onder invloed van EMC de

netische omgeving deze moet functioneren.

netwerkcomponenten, de fysieke locatie van

kwaliteit van dataoverdracht sterk achteruit

In de IEC 61000-2-5 wordt aan omgevingen

alle devices, meetpunten op elk segment,

kan gaan. De CE richtlijn geeft een leidraad

een viertal elektromagnetische niveaus

busafsluitcomponenten, aftakkingen, de

voor de installatie en deze kan voor diverse

toegekend. Een tweede stap is het toepas-

totale kabellengte per segment, de datum

toepassingsgebieden verschillend zijn.

sen van apparatuur voor de desbetreffende

en versie, de afstand tussen Profibus en voe2014 [ Automatie 4 ] 5

AUT 4-2014 Boek.indb 5

08-04-14 11:07


dingskabels, en bij Profibus PA nog de indicatie van de Ex en niet Ex gebieden. Als de hele lijst is afgewerkt, kunnen we de rapportage opmaken en het netwerk certificeren. De kans dat er dan nog iets misgaat, is aan-

<

Detected EMC noise Lowestlevel ‘1’

OV

Highest level of ‘0’

merkelijk kleiner. Bovendien kan de klant

De door EMC veroorzaakte stoorsignalen zijn in het bovenste diagram duidelijk zichtbaar. De grafiek toont het verschil tussen het laagste niveau van de logische 1 en hoogste niveau van de logische 0. Het risico op uitval kan hieruit bepaald worden.

The difference between the lowest value and OV is calculated and converted into a Risk Margin benchmark

gebruikmaken van onze modules die we in de installatie plaatsen en die de kwaliteit van de Profibus controleert en doorgeeft.’

Modules Die speciale modules zijn zogenaamde COMbricks van PROCENTEC. Deze modules ‘kijken’ naar de gezondheid van de bus en zorgen er voor dat de technische dienst

MASTER

DEVICE

MASTER

DEVICE

direct wordt gewaarschuwd wanneer er iets mis dreigt te gaan. Er worden diverse delen van de bus op kwaliteit beoordeeld, zoals de aansluitingen, de berichtenstructuur, het aantal herhalingen en er wordt een beeld gegeven van de stoorsignalen. Zie als voorbeeld figuur 2 waarin boven de stoorsignalen zijn gegeven en onder hoe het beeld zoals het eruit zou moeten zien.

signaalniveaus zijn zichtbaar in een balkendiagram. De rapportage is handig om aan te

Een nuttig diagnostisch gereedschap is

tonen wat de resultaten zijn.’

ProfiTrace. Vermin: ‘Door middel van een USB verbinding op een pc via de Profibus

Ook maakt PROCENTEC gebruik van het

module kan de bus doorgelicht worden.

door dit bedrijf ontwikkelde softwarepro-

De ingebouwde oscilloscoopfunctie toont de

gramma NETilities. Dit is een compacte en

signalen op de bus en EMC storingen wor-

efficiënte tool waarmee de gebruiker gehol-

den hierop zichtbaar. Wanneer aangesloten

pen wordt bij het engineeren en storing

apparaten niet goed communiceren, is dat

zoeken van zijn of haar Profinet installatie.

in het overzicht door middel van kleuren

Het is een PC-gebaseerd pakket waarmee

de genoemde deugdelijke afscherming, maar

weergegeven en kan onderzocht worden wat

de conditie van het netwerk, inclusief de

anderzijds ook met de aarding. Aarding is

de bron van de storing is. Grafisch wordt de

switches, kan worden beoordeeld. Het geeft

geen eenvoudig onderwerp. Daarbij moet

topologie van het segment getoond en de

een actuele lijst van aangesloten nodes met

rekening gehouden worden met aarding ten

weergave van problemen, het geeft statis-

behoeve van persoonlijke veiligheid, blik-

tische gegevens van datatransmissie en

sembeveiliging en EMC. Volgens de NEN-

maakt het mogelijk om apparaatnamen en

EN-IEC 61000-5-2 is het toepassen van het

IP-adressen in te stellen.

‘zoneringsconcept’ en ‘geïntegreerd aar-

Screendump van NETilities en koffer ProfiTrace

dingssysteem’ belangrijk. Hiervoor is speciEen extra opmerking wil Sander Vermin

alistische kennis nodig en die wordt nogal

ons niet onthouden: ‘Afgezien van de advie-

eens onderschat.’

zen aan de eigenaar van de installatie en de

COMbricks

toepassing van onze diagnostische gereed-

Toepassing bij ECT Euromax

schappen, wijzen we ook op de installateurs.

Bij ECT Euromax op de Tweede Maasvlakte

Het is van groot belang dat ook deze partij

worden containerschepen de klok rond gela-

goede kennis heeft van de zaken die EMC

den en gelost. Stilstand van dit proces is

betreffen. Enerzijds heeft dat te maken met

een dure zaak. De besturing van de kra-

6 [ Automatie 4 ] 2014

AUT 4-2014 Boek.indb 6

08-04-14 11:07


nen wordt uitgevoerd door PLC’s die met een Profibus netwerk met elkaar verbonden zijn. Om het netwerk in bedrijf te houden, wordt gebruikgemaakt van de COMbricks diagnostische modules. ‘Omdat we in het verleden last hadden van storingen in het PROFIBUS netwerk, hebben we PROCENTEC benaderd. Als een onderdeel uitviel, viel de rest van de kraan namelijk ook uit. Een bedrijf als ECT kan zich zoiets niet permitteren. We werken volcontinu en alle stappen in het proces zijn op elkaar afgestemd. Daarom moest er een oplossing komen.’ Aan het woord is Jos Poss, technisch specialist binnen het Bedrijfsbureau van ECT en ondersteunend voor de Technische Onderhoudsdienst. De zestien kranen

Jos Poss (l) bij de installatiekast met COMbricks

zijn de meest kritische onderdelen van de terminal, dus is er besloten de COMbricks te

aantal verbindingen tussen apparaten kor-

gemaakt. Ook hier blijkt dat EMC een ver-

gaan gebruiken. Poss: ‘Het nieuwe netwerk

ter dan één meter. We hebben een aantal

raderlijke oorzaak van storingen is. We heb-

met de COMbricks draait nu een jaar en

aanbevelingen gedaan, waaronder het schei-

ben ECT op de Tweede Maasvlakte gelukkig

heeft nog maar weinig storingen laten zien.

den van de voedingskabels van de Profibus,

goed kunnen helpen. Er zijn ongetwijfeld

Het belangrijkste is dat ons eerdere probleem

verandering van de busparameters en de

méér installaties waar ongewenste uitval

nu is opgelost, waardoor de bedrijfscontinu-

kabelverbindingen zijn langer dan één meter

door EMC opgelost kan worden.’

iteit is gegarandeerd. Samen met engineers van PROCENTEC hebben we een nieuwe layout met logische opbouw voor het Profibus

Gerelateerde normen en richtlijnen

netwerk gekozen. De aandrijvingen liggen

CE Richtlijn: 2004/108/EG

segment heeft zijn eigen lus en wordt door

NEN-EN 55022:2011 (ENG) NEN-EN 55024:2010 (ENG)

Gegevensverwerkende apparatuur - Immuniteitskenmerken - Grenswaarden en meetmethoden

een storing in één lus geïsoleerd worden. Zo kunnen we de kraan veilig stellen tijdens

Gegevensverwerkende apparatuur - Radiostoringskenmerken - Grenswaarden en meetmethode

een COMbricks-module beheerd, zonder dat de lussen elkaar beïnvloeden! Daardoor kan

ElektroMagnetische Compatibiliteit (EMC) van uitrusting en intrekking van de Richtlijn 89/336/EEG

momenteel in verschillende segmenten. Elk

NPR-IEC/TR 61000-2-5:2011 (ENG)

ElektroMagnetische Compatibiliteit (EMC) - Deel 2-5:

een storing. Tegelijk geeft de module aan

Omgeving - Omschrijving en classificatie van elektromagne-

waar de fout in het netwerk ligt. De analyse

tische omgevingen

daarvan, door de scope-kaart in de module,

NEN-EN-IEC 61000-3-2:2006 (ENG)

stromen (ingangsstroom van de toestellen ≤ 16 A per fase)

komt. Nu kan de servicemonteur zonder meetinstrumenten de kraan op en de storing

ElektroMagnetische Compatibiliteit (EMC) - Deel 3-2: Limietwaarden - Limietwaarden voor de emissie van harmonische

is vooral nuttig als zo’n fout vaker terugNEN-EN-IEC 61000-3-3:2013 (ENG)

ElektroMagnetische Compatibiliteit (EMC) - Deel 3-3:

verhelpen met een grotere bedrijfszekerheid

Limietwaarden voor spanningswisselingen, spannings-

als resultaat.’

schommelingen en flikkering in openbare laagspanningsnetten voor apparatuur met een ingangsstroom ≤ 16 A per fase en zonder voorwaardelijke aansluiting

Vermin: ‘Het eerdere probleem waarover gesproken werd, is ten dele veroorzaakt door

NEN-EN-IEC 61000-6-2:2005 (ENG, FR) ElektroMagnetische Compatibiliteit (EMC) - Deel 6-2: Algemene normen - Immuniteit voor industriële omgevingen

EMC. De kranen werken met grote aandrijvingen waardoor stoorsignalen optreden.

NPR-IEC/TR 61000-5-2:2004 (NL)

ElektroMagnetische Compatibiliteit (EMC) - Deel 5:

Dit is tijdens uitgebreide proeven gecon-

Installatie- en mitigatierichtlijnen - Sectie 2: Aarding en

stateerd, waarbij vele onjuiste boodschap-

bekabeling

pen werden overgedragen. Bovendien is een 2014 [ Automatie 4 ] 7

AUT 4-2014 Boek.indb 7

08-04-14 11:07


Buskroniek Rob Hulsebos nl.linkedin.com/pub/rob-hulsebos/4/64/9a1

Nieuwe USB snufjes

Persoonlijk schat ik in dat USB PD geen concurrent gaat worden van Ethernet PoE. Deze laatste kan immers afstanden overbruggen tot 100 meter. Dit staat in schril contrast met de paar meter van USB. Bovendien is PoE al

Nu USB 3.0 langzaam gemeengoed wordt, heeft de USB gemeenschap zijn

veel langer op de markt en meer geaccepteerd in zakelijke toepassingen,

pijlen alweer gezet op nieuwe functionaliteit. Vanaf versie 2 naar 3 steeg

terwijl USB PD naar verwachting meer in de consumentenmarkt gebruikt

de snelheid van 480 Mbit/s naar 4,8 Gbit/s, en dat is blijkbaar alweer te

zal gaan worden. Maar misschien heeft de USB gebruikersverenigingen nog

langzaam. Versie 3.1 moet ons 9,6 Gbit/s gaan bieden. Hiermee komt USB

meer uitbreidingen in petto in 2015 of 2016.

in de buurt van 10 Gbit/s Ethernet. En ook al is het moeilijk om op basis van bruto snelheden technieken met elkaar te vergelijken, voor bandbreedte slurpende apparatuur is het veel goedkopere USB een interessante optie.

Meer ruimte voor wifi

Echt nieuw is USB PD (Power Delivery). Het bouwt voort op de mogelijkheid die vanaf het allereerste begin is ingebouwd, om per apparaat 5V/0.5A aan

De enorme populariteit van wifi is in sommige gevallen een probleem. Er is

te bieden. Dit is in USB 3 al verhoogd naar 4.5W, en met de USB BC (Bat-

namelijk te weinig frequentieruimte om de toenemende gebruikersaantal-

tery Charger) optie nog verder verhoogd naar 7.5W. Met USB PD moet dit

len mét bijbehorende wensen aan bandbreedte onder te brengen. Volgens

nog verder omhoog naar 65W en zelfs 100W. Dat opent geheel nieuwe

Agentschap Telecom, dat in Nederland het radiografische spectrum

mogelijkheden voor het aansluiten van apparatuur. Zelfs laptops en moni-

beheert, gaat dit binnenkort veranderen.

tors zouden via de USB gevoed (en opgeladen) kunnen worden. Bovendien biedt USB PD de mogelijkheid om stroom bidirectioneel te kunnen leveren.

Op de 2,4 GHz band is nu maar 85 MHz beschikbaar (2400... 2485 MHz).

Een laptop zou dus een monitor kunnen voeden, maar ook andersom.

Hierin kunnen 3 wifinetwerken onafhankelijk van elkaar werken, althans op lage snelheid. Iedereen heeft immers maar 22 MHz bandbreedte nodig.

De bestaande (brede platte) USB connector zou vermogens tot 100W moe-

De meest recente wifiversie (802.11n) kan echter nog maar 2 netwerken

ten aankunnen, gebaseerd op 20V/5A. De kleine smalle ‘micro’ USB con-

met 40 MHz naast elkaar hebben, en de laatste wifiversie (802.11ac) kan

nector kan tot 60W. Wel is in beide gevallen een nieuw type kabel nodig.

met 80 MHz de gehele band voor zich alleen claimen. Zijn er in een ruimte

Om te voorkomen dat bestaande apparatuur beschadigd zou kunnen wor-

toch meerdere netwerken tegelijk actief, dan leidt dat tot botsingen (col-

den, gaan de hoge vermogens (> 10W) niet zomaar geleverd worden. Daar-

lisions) van gelijktijdige transmissies, en dat haalt ieders effectieve snel-

over moet onderhandeld worden tussen de apparaten aan beide einden van

heid naar beneden.

de kabel. Dit is vergelijkbaar met wat bij Ethernet’s PoE (Power-Over-Ether-

Gelukkig biedt de 5 GHz band meer ruimte. Hierop is ruimte voor 15 x 20

net) gedaan wordt. Daar wordt met vermogens tot ongeveer 65W gewerkt,

MHz, dus 5 keer zoveel als op de 2,4 GHz band. Maar als dit ook in stappen

bij spanningen van 48...56V.

van 80 MHz of zelfs 160 MHz gebruikt gaat worden, raakt het nog steeds snel op.

USB PD moet dit jaar voor het eerst in kleine aantallen op de markt komen, en in 2015 definitief doorbreken. Dat is drie jaar later dan in eerste instan-

In 2015, tijdens de internationale World Radio Conference, zal over een

tie gedacht werd. Desondanks heeft de USB vereniging grote plannen met

voorstel worden gestemd om meer frequentieruimte aan wifi ter beschik-

USB PD. Men hoopt dat straks de meeste apparaten gevoed kunnen worden

king te stellen. Als dit voorstel wordt aangenomen, zal de voor wifi

via USB, en dat het 230V stopcontact dan vervangen kan worden door een

beschikbare frequentieruimte ongeveer verdubbelen: van 5 naar 9 keer

USB stekker. We krijgen dan een data+voedingslink bij elkaar. Dat opent

zoveel als op de 2,4 GHz band. Dat zal voorlopig enige ruimte geven. Gege-

mogelijkheden voor de coördinatie van het energieverbruik. Alleen voor de

ven de almaar stijgende behoefte aan bandbreedte, zal ook dit weer te krap

echte grote verbruikers is straks dan nog 230V nodig.

worden binnen enkele jaren.

8 [ Automatie 4 ] 2014

AUT 4-2014 Boek.indb 8

08-04-14 11:07


Vakbeurzen Paul Petersen http://nl.linkedin.com/in/ppetersen

Mediapartner World of Automation Automatie | PMA is mediapartner van World of Automation, een van de deelbeurzen van World of Technology & Science. Daarom houden wij u in de aanloop naar dit event op de hoogte van de ontwikkelingen. In deze eerste aflevering nemen we u mee op expeditie naar een duurzamer proces. WOTS - 30 SEPTEMBER T/M 3 OKTOBER JA ARBEURS UTRECHT

World of Automation X-pedition Duurzaamheid Duurzaamheid is een wezenlijk thema. Ook en vooral in de procesindustrie. Het verantwoord gebruik van grondstoffen en energie is relevant voor alle industriĂŤle vakgebieden. Technologie dient de procesbeheersing en biedt dus kansen voor een duurzamer proces. Duurzame doelstellingen kunnen daarbij leiden tot concrete besparingen. Stap in bij deze expeditie naar een duurzamer proces. De organisatie van de beurs World of Technology & Science heeft met een

giestromen en de impact op het proces. U weet dan ook wat er gemeten

aantal exposanten de uitdaging opgepakt om het thema duurzaamheid door

gaat worden. In de derde stap wordt vastgesteld wat de gewenste metin-

samenwerking te concretiseren voor een brede groep bezoekers. De kracht

gen zijn bij het verbruik van water, gas, grondstoffen en energie. Met deze

van een beursvloer als die van WoTS is de interessante en veelzijdige com-

metingen komen verbeterpunten naar voren die de deelnemers in drie

binatie van bedrijven en technische mogelijkheden. Rond het thema duur-

opeenvolgende stappen door voeren. Een Real Time Controller wordt

zaamheid werken zeven leveranciers samen. Zij leiden de deelnemende

gebruik t om te besparen op af valwater, grondstof fen en energie.

bezoekers volgens een vooraf bepaalde route langs de zeven stands om

De Wobbe/Luchtbehoefte meting wordt ingezet om een besparing te rea-

uiteindelijk tot een duurzamer proces te komen. Het generieke proces wordt

liseren van aardgas en uitstoot. De leidingen worden verbeterd met corro-

verwerkt in een app. Daarmee krijgt de bezoeker een concreet en virtueel

siebestendige pijpleidingen. De route wordt afgerond met een laatste stap

middel in handen om het generieke proces te verbeteren. De totaaloplos-

om de installatie continu te monitoren, waarbij deelnemende bezoekers de

sing is een duurzamer proces.

mogelijkheid hebben om tijdig in te springen op mogelijke problemen. Het geheel leidt tot besparingen en een duurzamer proces.

Voor de bezoeker Bent u als bezoeker geĂŻnteresseerd in de kennis, de informatie en de virtu-

Dashboard met to-be situatie

alisatie rondom het thema Duurzaamheid, dan kunt u de app downloaden

Ieder zichzelf respecterend bedrijf wil besparen op de energiekosten en het

na uw gratis registratie voor de beurs World of Technology & Science.

milieu sparen. Maar waar te beginnen? Door op een duidelijke manier alle

De stappen in de app worden pas op de stand van een deelnemer operati-

energiestromen in beeld te brengen van zowel energie-omzetting (pers-

oneel gemaakt. De volgorde van de stappen die de bezoekers doorlopen,

lucht, stoom, elektriciteit) als energieverbruik in de productie, wordt het

wordt ook in de app weergegeven. Op de stands krijgt u desgewenst een aanvulling met een demonstratie. Als alle stappen doorlopen zijn, ontsluiten zich nog drie verhaallijnen in nieuwe omgevingen. Alsof u naar een nieuw level in een spel gaat. Het voordeel is dat u de kennis van de keten via uw eigen smartphone meeneemt en verspreidt. Zeven stappen Op de eerste stand geeft de bezoeker doelstellingen in op een dashboard. Dit dashboard zal door de app geactiveerd worden. Behalve het beeld van het generieke proces in de virtuele werkelijkheid ontstaat hiermee ook een toekomstbeeld. Om metingen te gaan doen en verbeteringen in te voeren, wordt vervolgens een inventarisatie gedaan. Deze geeft inzicht in de ener2014 [ Automatie 4 ] 9

AUT 4-2014 Boek.indb 9

08-04-14 11:07


startpunt bepaald. Het energieverbruik wordt afgezet tegen de hoeveelheid IDEAL

geproduceerd eindproduct en tegen de perioden dat er geproduceerd wordt. Met deze informatie kan worden gebenchmarkt om te zien waar voordelen Endress+Hauser gebruikers om een snel resultaat op de investering te

HC EMISSION [%]

te behalen zijn. Met een duidelijk over zichtelijk dashboard helpt

NOx EMISSION

EXCESS GAS EXCESS AIR

halen en doelen te verwezenlijken. Met behulp van een dashboard waarin EFFICIENCY

alle KPI’s duidelijk en overzichtelijk worden getoond, gaat de X-pedition

EFFICIENCY

Duurzaamheid van start. Inventarisatie Dan de tweede stap. Egemin voert een inventarisatie uit van het gehele proces om inzicht te krijgen in energiestromen en de impact ervan te bepa-

FUEL RICH

STOCHIOMETRIC AIR FUEL RATIO

REDUCING ATMOSPHERE

AIR RICH OXIDISING ATMOSPHERE

len op de organisatie in termen van productie, onderhoud, finance, inkoop enzovoor ts. Met de resultaten van deze inventarisatie kan een plan gemaakt worden voor het opzetten van een gedegen energie management

Hiervoor wordt een Wobbe/Luchtbehoefte meting gedaan. De hoeveelheid

structuur. In de app zal een aantal plekken duidelijk in beeld worden

lucht die nodig is voor het verbranden van aardgas, hangt af van de Wobbe

gebracht waar verbeteringen mogelijk zijn.

Index van het gas. Wordt er te veel of te weinig lucht toegevoegd, dan kost dit rendement. Dat kan leiden tot de uitstoot van NOx, CO en onverbrande

Passende instrumentatie

koolwaterstoffen. Met de WIM Compas F kunnen bezoekers de lucht-

Stap drie. Bij KROHNE Nederland

behoefte van de stoomketel meten voor snelle feedforward aansturing van

ligt de nadruk op het kiezen van de

de luchtklep. Wie slim meet, bespaart onnodig gebruik van gas en zorgt

juiste meting voor de te bemeten

voor minder ongewenste emissie.

processtromen. De inventarisatie heeft een beeld gegeven van wat er

Corrosiebestendige pijpleidingen

gemeten moet worden. De plaats

Stap zes. In het verlengde van de afvalwaterbehandeling, kan Georg Fischer

van de meetpunten om het verbruik

zorgen voor een verbetering in de kunststof leidingen. Metingen zullen in

van water, gas en andere grond-

hoge mate worden beïnvloed door te meten media en de procesomstandig-

stoffen te bepalen, en de selectie

heden. Zeker als deze media corrosiegevoelig zijn, stelt dat extra eisen aan

van de juiste instrumentatie zijn cruciale onderdelen voor het verbeteren

zowel het leidingwerk als de te kiezen sensoren. Op de stand van Georg

van de duurzaamheid van het proces. Meten is weten, maar je moet wel

Fischer wordt de oplossing geboden in hoogcorrosiebestendige meetsyste-

weten wat je meet. KROHNE Nederland toont de eerste verbetering in een

men, veldinstrumentatie en complete kunststof leidingsystemen voor deze

oplossing met een flowmeter.

applicatie. Door middel van een systematische benadering wordt de bezoeker door een keuzeproces geleid, wat leidt tot een substantieel hogere

Procesoptimalisatie met RTC

duurzaamheid van het complete systeem.

Voor stap vier gaat de bezoeker op zoek naar verbeteringen. Als u de concentraties van de relevante parameters in het afvalwater kent, is het doel deze te optimaliseren tegen de laagste kosten. HACH L ANGE toont deelnemers op de stand hoe de Real Time Controller (RTC) kan bijdragen aan kostenbesparing en procesbeheersing. De gebruiker zal in staat zijn om significant te besparen op heffingskosten.

Monitoring

Men is ook in staat te besparen op energie- en grondstofkosten, tot wel

Tot slot stap zeven. Hiervoor gaat de bezoeker naar de stand van PROCEN-

twintig procent. Bovendien wordt de emissie naar het milieu gereduceerd.

TEC dat de data van de instrumenten ontsluit en daarmee zorgt voor een continue monitoring van het proces. Zo kan tijdig worden ingesprongen op

Wobbe Index meter voor feedforward control

mogelijke problemen en bespaart de deelnemende bezoeker niet alleen kos-

De volgende, vijfde stap vindt plaats op de stand van Hobré Instruments.

ten, ook gaat hij duurzamer om met de installaties.

10 [ Automatie 4 ] 2014

AUT 4-2014 Boek.indb 10

08-04-14 11:07


PROCENTEC gebruikt hiervoor ComBricks. Dat biedt de mogelijkheid om op afstand PROFIBUS installaties te monitoren en de gebruiker te alarmeren als mogelijke problemen gedetecteerd worden. Het is een modulair systeem waarmee meerdere PROFIBUS repeaters en glasvezelmodules op een backplane gemengd kunnen worden. De repeaters verbinden alle segmenten en via Ethernet is het mogelijk om de status van de installatie met ProfiTrace OE te bekijken (in een web browser). Deze continue monitoring biedt kansen om de duurzaamheid van elk proces te verbeteren, wat weer gevisualiseerd wordt door de verbeteringen op het dasboard. Resultaat Van status quo en inventarisatie, via metingen, procesverbetering en monitoring naar een duurzamer proces. Dat zijn de tussenstops van deze geheel verzorgde reis die u wordt aangeboden door de beursorganisatie van WoTS in samenwerking met Endress+Hauser, Egemin, KROHNE Nederland, HACH LANGE, HobrĂŠ Instruments, Georg Fischer en PROCENTEC. Allemaal partijen die overtuigd zijn van het belang van samenwerking en bereid zijn te denken in oplossingen die de eindgebruiker echt dienen.

Impressie van de app waar op dit moment aan gewerkt wordt.

De app biedt u de kans om deze virtuele reis nog eens af te leggen. Als bonus ontvangt u daarbij drie extra routes: efficiency, veiligheid en factory automation. De fysieke demonstraties op de stands maken het mogelijk om de voordelen direct en concreet te bespreken. De samenhang tussen de stappen toont de kracht in de keten. Stapt u in bij de X-peditie Duurzaamheid? Meer informatie: www.wots.nl

13118

AUT 4-2014 Boek.indb 11

08-04-14 11:07


John van Leeuwen, Weidmüller

De moeite waard?

Overspanningsbeveiliging Incidenten als gevolg van overspanningen komen wereldwijd voor. Bliksem is er slechts één van. Ons dagelijks leven wordt beheerst door moderne elektronica. Deze nieuwe apparatuur is veel kleiner en sneller en werkt met veel lagere energie. Maar daardoor wel veel gevoeliger voor overspanningen. Bovendien zijn er steeds meer apparaten in communicatienetwerken met elkaar verbonden, wat eveneens de gevoeligheid voor overspanningen groter maakt. Het zijn nieuwe problemen die bij vorige generaties meet- en regelsystemen veel minder vaak voorkwamen.

Waar ging het mis? Regelmatig horen we dat er vertragingen zijn op het spoor of in het vliegverkeer vanwege blikseminslag. Ook in de industrie gaat het regelmatig mis en staat de productie stil. Vaak ontstaat bij een directe inslag brand en met name in de industrieën waar gewerkt wordt met brandbare stoffen is dit een niet te verwaarlozen risico. Verzekeringsmaatschappijen hebben recent gepubliceerd dat er de afgelopen vijf jaar een enorme toename is van het aantal schadegevallen door overspanning. Dit kan geen toeval zijn en het is niet aangetoond dat het aantal onweersdagen is toegenomen, bijvoorbeeld door klimaatverandering, hoewel dit wel vaak beweerd wordt. Het zijn de toename van elektronica en de toenemende gevoeligheid voor overspanningen die deze stijging veroorzaken. Onze moderne werkomgeving zou ondenkbaar zijn zonder energievoorziening, instrumentatie en automatiseringsapparatuur,

12 [ Automatie 4 ] 2014

AUT 4-2014 Boek.indb 12

08-04-14 11:07


WWWODS INSTRUMENTATIENL

3PECIALISTIN &LOWTECHNIEK

IT netwerken en nog veel meer. Dit alles is vanzelfsprekend en we beseffen alleen de betekenis ervan wanneer ze defect zijn. De potentiĂŤle resulterende scenarioâ&#x20AC;&#x2122;s kunnen variĂŤren van een korte onderbreking op het werk tot zelfs een faillissement. Ons gezonde verstand zou ons dus zeker moeten

â&#x20AC;&#x2DC;Ons gezonde verstand zou ons dus zeker moeten aanzetten tot implementatie van een goede bescherming tegen blikseminslag of overspanningen.â&#x20AC;&#x2122;

aanzetten tot implementatie van een goede bescherming tegen blikseminslag of over-

boormachine kan al storende pulsen gene-

spanningen.

reren die funest zijn voor gevoelige elektronica. Daarbij komen ook nog eens overspan-

Een ramp uit de hemel

ningen veroorzaakt door elektrostatische

De gewelddadige krachten van de natuur in

ontladingen of foute schakelacties. Deze

de vorm van een onweersbui zijn een specta-

overspanningen zijn lang niet zo hoog als

culaire show. Potentieel is dit een gevaarlijke

die van bliksem, maar omdat deze recht-

gebeurtenis voor mensen en zeker niet min-

streeks in de leidingen worden gegenereerd,

der gevaarlijk wanneer het gaat om industri-

zijn ze ook direct in het systeem aanwezig en

ele en commerciĂŤle gebouwen en apparatuur.

veroorzaken een overbelasting op de isolatie.

Een persoon is meestal alleen blootgesteld aan een risico om door de bliksem getrof-

Norm NEN-EN-IEC62305

fen te worden als de inslag in zijn of haar

De normenreeks NEN-EN-IEC 62305 is sinds

directe omgeving is. Dit is niet het geval met

2006 de (inter)nationale en Europese norm

elektrische apparatuur. Blikseminslagen tot

op het gebied van bliksembeveiligingsin-

twee kilometer afstand kunnen elektrische

stallaties en vervangt de inmiddels verval-

componenten beschadigen. Elektrische sys-

len NEN 1014.

temen zijn enorm gevoelig voor de indirecte

De normenreeks kent vier delen.

elektrische ontlading die door een bliksem-

Deel 1 Algemene principes

schicht kan worden geproduceerd. Bliksem-

Deel 2 Risicomanagement

De norm zelf is geen wet, maar de Arbowet

inslag kan secundaire spanningen genere-

Deel 3 Fysieke schade aan objecten en

stelt dat werkgevers de verplichting heb-

ren in alles wat geleidt en kan daardoor de

letsel aan levende wezens (mens en

ben om een veilige werkplek te waarborgen

isolatie van elektrische apparatuur ernstig

dier)

voor werknemers en hierbij rekening moe-

beschadigen. Het aantal blikseminslagen

Deel 4 Elektrische en elektronische

per jaar, alleen al in Nederland, is aanzien-

systemen in objecten

ten houden met alle risicoâ&#x20AC;&#x2122;s, dus ook overspanning.

lijk. Zoâ&#x20AC;&#x2122;n 200.000 keer per jaar worden er ontladingen in de atmosfeer geregistreerd.

Deze normenreeks geeft een algemeen beeld

Hoe werkt het?

Dit betekent dat in Nederland de bliksem in

van de laatste stand van de techniek en met

Overspanningen zijn extreem hoge span-

ĂŠĂŠn jaar zoâ&#x20AC;&#x2122;n drie keer per vierkante kilome-

name het laatste deel is de leidraad voor het

ningen die de isolatie beschadigen of zelfs

ter inslaat. Dit gemiddelde geldt overigens

toepassen en installeren van overspannings-

helemaal vernietigen en daarmee de func-

voor heel West Europa.

beveiliging.

tionaliteit van alle mogelijke elektrische en elektronische componenten volledig versto-

Risico vanuit de installatie zelf

De norm stelt dat er een risicoanalyse moet

ren. Iedere elektrische component wordt uit-

Overal waar elektriciteit wordt gebruikt,

worden uitgevoerd en dat externe en interne

gevoerd met isolatie om de elektrische span-

moet ook worden in- en uitgeschakeld.

bliksembeveiliging moet worden toegepast

ning te scheiden van aarde of van een ander

De fysische processen in een schakelactie

als een verlies ten gevolge van blikseminslag

spanning voerend deel.

veroorzaken veel meer overspanningen dan

onvermijdelijk is. Het kan daarbij gaan om

Een overspanningspuls heeft een zeer hoge

bliksem. Met name door het schakelen van

mensenlevens, maar ook cultureel erfgoed

frequentie en heeft daarmee een stroom-

grote vermogens, zoals airconditioningsys-

of openbare diensten.

toename die tienduizend keer zo snel is als

temen, liftmotoren en generatoren, kunnen

Ook in procesinstallaties met ontploffings-

een 50Hz signaal. Dergelijke pulsen stijgen

grote stoorpulsen op de leidingen veroor-

gevaar moet bliksembeveiliging worden toe-

snel en zijn slechts enkele microseconden

zaakt worden. Zelfs het gebruik van een

gepast.

aanwezig. 2014 [ Automatie 4 ] 13

AUT 4-2014 Boek.indb 13

08-04-14 11:07


Een overspanningsbeveiliging bewaakt de spanning en zodra de spanning een piek laat zien, wordt de extra elektrische energie naar de aardleider afgeleid. Deze beveiliging moet dus een enorm korte reactietijd hebben, want het moet reageren gedurende de snelle stijging van de puls en de energie afleiden voordat een gevaarlijk spanningsniveau is bereikt. Deze responsetijd moet in de ordegrootte van nanoseconden liggen. Natuurlijk moeten de overspanningsbeveiligings-

langzamer stijgende spanning, dan wordt

componenten in staat zijn om enorm hoge

de puls alleen afgeleid door de varistor of de

stromen te doorstaan, want een overspan-

suppressiediode. De volgorde van de afzon-

ningspiek kan onder omstandigheden enige

derlijke componenten leidt tot een toene-

duizenden ampères opleveren. Daarnaast

mende reactiegevoeligheid naar de uitgang.

mag er geen onnodige (lees: gevaarlijke)

Een externe spanning, met een stijging van

restspanning blijven, zelfs niet bij een zeer

1 kV per picoseconde en een piekwaarde van

hoge stroom. Met andere woorden, de over-

10 kV aan de ingang, wordt beperkt door

spanningsbeveiligingscomponenten moeten

een gasontladingsbuisje tot circa 600-700 V.

een zeer laagohmige ontladingskarakteris-

De tweede fase, ontkoppeld van de eerste

tiek hebben. En natuurlijk is het absoluut

via een inductie, onderdrukt deze waarde

van belang dat de overspanningsbeveili-

tot circa 100 V. Deze spanningspuls wordt

gingscomponent, elektrisch gezien, weer

gebruiken we een combinatie van een aan-

vervolgens gereduceerd tot circa 35 V door

doelmatig beschikbaar is na een piek naar

tal componenten met verschillende fysieke

de suppressiediode (in een voor een 24 V sys-

de aarde te hebben afgeleid. Dit is essenti-

eigenschappen die elkaar aanvullen. Deze

teem uitgelegde beschermende combinatie).

eel om het functioneren van de schakeling

hebben elk een verschillend beschermend

De achter de overspanningsbeveiliging aan-

te waarborgen. Een goede overspannings-

effect. Supersnelle reactietijd, capaciteit om

gesloten elektronica moet dus alleen maar

beveiliging moet voldoen aan de volgende

hoge stromen af te leiden, lage spanningsval

bestand zijn tegen een spanningspuls van

karakteristieke eigenschappen, zoals een

en een lange levensduur vindt men helaas

ongeveer anderhalf keer de voedingsspan-

snelle reactie, de capaciteit om hoge stroom

niet in één enkel component.

ning.

In de praktijk worden drie principiële com-

Conclusie

af te leiden, een lage spanningsval en een goede hersteltijd.

ponenten gebruikt: gasontladingsbuisjes,

U kunt vertrouwen op geluk of u kunt voor-

Overspanningsbeveiligingsmodules

varistors en suppressiediodes. Om de over-

zorgsmaatregelen nemen. De prioriteit die

spanningsbeveiligingsoplossing te optimali-

u aan overspanningsbeveiliging geeft, is

Er is helaas geen ‘supercomponent’ die

seren, worden meestal nauwkeurig gekozen

afhankelijk van uw bereidheid om risico’s

even effectief aan alle technische eisen van

combinaties van deze componenten in één

te nemen. En denk hierbij dan nog even aan

overspanningsbeveiliging voldoet. Daarom

overspanningsbeveiligingsmodule samen-

de Arbowet. Misschien denkt u wel dat het

gebouwd.

u nooit zal overkomen. U heeft immers niets verloren, maar ook weinig of niets gewon-

Als een spanningspuls de ingang van een

nen, én u loopt op elk moment het risico

dergelijk combinatiecircuit bereikt, dan

op een overspanning. Als u voor veiligheid

wordt de gasontladingsbuis getriggerd en

kiest, zorg er dan voor dat ook overspan-

ontlaadt de hoge stroom. De resterende

ningsbeveiliging een onderdeel is van uw

puls is afgezwakt door een nageschakelde

bedrijfsstrategie. Een dergelijke investering

inductie en wordt vervolgens ontvangen en

zal niet alleen continuïteit in de productie

beperkt door de varistor en/of suppressie-

waarborgen, maar kan ook de schade aan uw

diode. Als de gasontladingsbuis niet geac-

installatie enorm beperken als het noodlot

tiveerd wordt, bijvoorbeeld vanwege een

toeslaat.

14 [ Automatie 4 ] 2014

AUT 4-2014 Boek.indb 14

08-04-14 11:07


NEN Jarno Dakhorst jarno.dakhorst@nen.nl

Meer grip op assets met nieuwe ISO 55000 reeks

Assetmanagement en onderhoud Onderhoud speelt een belangrijke rol in de levenscyclus van assets. Het hebben van onderhoudsplannen maakt deel uit van de assetmanagement plannen van een organisatie. Er wordt verwacht dat een

De wereldwijde normen voor assetmanagement, ofwel de ISO 55000 reeks,

organisatie onderhoud en vervanging verricht in lijn met het daarvoor

zijn begin 2014 gepubliceerd. Met de nieuwe normenreeks voor asset-

opgezette beleid, waarbij het beleid duidelijk aangeeft hoe en waarom

management krijgen eigenaren van kapitaalgoederen (asset owners) een

onderhoud en vervanging wordt verricht en welke criteria hierbij per

instrument in handen om hun assets (bezittingen) gedurende de hele

asset worden gehanteerd. Hierbij kan worden gedacht aan toestand-

levenscyclus op een doelmatige, duurzame en kosteneffectieve wijze te

afhankelijk onderhoud, tijdsafhankelijk onderhoud en ‘risk based in-

beheren, afgestemd op de behoeften van de stakeholders.

spection’. Inzicht in ontregelingen van assets in het verleden biedt handvatten om dergelijke ontregelingen in de toekomst te voorkomen.

De ISO 55000 reeks bestaat uit drie normen, die kunnen worden toegepast op alle soorten kapitaalgoederen en door alle typen en groottes van organisaties: • ISO 55000, Assetmanagement - Overzicht, principes en terminologie • ISO 55001, Assetmanagement - Managementsystemen - Eisen • ISO 55002, Assetmanagement - Managementsystemen - Richtlijnen over de toepassing van ISO 55001 ISO 55001 beschrijft de eisen voor de opzet, implementatie, instandhouding en verbetering van een managementsysteem voor assetmanagement, aangeduid als een ‘assetmanagement systeem’. Deze internationale norm kan worden gebruikt door elke organisatie, ongeacht type en omvang. De organisatie bepaalt op welke van haar kapitaalgoederen deze norm van

‘ISO 55001 beschrijft de eisen voor de opzet, implementatie, instandhouding en verbetering van een managementsysteem voor assetmanagement.’

toepassing is. De norm is primair bedoeld voor gebruik door:

NTA 8120 - Assetmanagement voor netbeheerders

• degenen die betrokken zijn bij het opzetten, implementeren, onderhouden en verbeteren van een assetmanagement systeem; • degenen die betrokken zijn bij het leveren van assetmanagement activiteiten en dienstverleners;

Met NTA 8120, Assetmanagement - Eisen aan een veiligheids-, kwaliteits- en capaciteitsmanagementsysteem voor het elektriciteits- en gasnetbeheer, had Nederland sinds 2009 al een norm voor asset-

• interne en externe partijen voor het beoordelen van het in staat zijn van

management systemen in handen die gericht was op de beheerders van

de organisatie om te voldoen aan juridische, wettelijke en contractuele

elektriciteits- en gasnetten. De norm wordt sindsdien ook buiten deze

vereisten en aan de door de organisatie zelf gestelde eisen.

sector toegepast, aangezien het ook praktische handvatten biedt voor andere sectoren met kapitaalgoederen. Afgezien van de norm is door

Verdere richtlijnen betreffende de toepassing van de eisen in ISO 55001

Netbeheer Nederland ook een certificatieschema ontwikkeld dat door

zijn opgenomen in ISO 55002. Algemene informatie over assetmanagement

NEN wordt beheerd. Nagenoeg alle netbeheerders zijn inmiddels NTA

en informatie over de van toepassing zijnde terminologie wordt gegeven in

8120 gecertificeerd.

ISO 55000. Het in beschouwing nemen van de principes beschreven in ISO 55000 kan organisaties helpen bij de ontwikkeling van assetmanagement

NTA 8120 wordt momenteel herzien. In de herziene versie wordt ook

in hun organisatie.

het borgen van de security aspecten van de netten meegenomen.

ISO 55001 is ontwikkeld volgens de ‘high level structure’ voor manage-

Voorts wordt aansluiting gezocht op ISO 55001 waarin de mondiaal

mentsystemen. Dit maakt het mogelijk dat een organisatie haar asset-

overeengekomen eisen voor assetmanagement systemen zijn opgeno-

management systeem makkelijker kan afstemmen op en integreren met

men. De bedoeling is dat netbeheerders die voldoen aan NTA 8120, ook

gerelateerde managementsysteemeisen. Momenteel worden ook ISO 9001

voldoen aan ISO 55001. De verwachting is dat de herziene NTA 8120

voor kwaliteitsmanagement, ISO 14001 voor milieumanagement en OHSAS

rond de zomer van 2014 gereed is. Daarna zal ook het certificatie-

18001 voor arbeidsveiligheid herzien om de ‘high level structure’ over te

schema worden bijgewerkt, eveneens rekening houdend met de

nemen.

ontwikkelingen van ISO 55001 certificatie.

Meer informatie hierover is ook te vinden op www.nen.nl/denieuweiso. 2014 [ Automatie 4 ] 15

AUT 4-2014 Boek.indb 15

08-04-14 11:07


Markt & Techniek

Compacte infrarood temperatuursensor

Nieuwe digitale manometer

De infrarood temperatuursensor

LEO-Record en LEX 1 digital manometers, met een IP66-behuizing van

wordt ingezet wanneer traditionele

roestvrij staal. Deze robuuste behuizing combineert op een moderne micro-

detectiemethodes niet mogelijk zijn

controller gebaseerde elektronica en capacitieve-touch knoppen, die u

door de hoge temperatuur van het

bedient op het door veiligheidsglas afgedicht voorpaneel. Het grote ver-

te detecteren object. De sensoren

lichte LCD-scherm zorgt voor een

detecteren de uitgezonden infra-

uitstekende leesbaarheid in alle

roodstraling vanuit een object en

lichtomstandigheden. De Leo 5 is er

zetten deze waarde om in een uitgangssignaal. Het apparaat beschikt over

ook in een speciale uitvoering voor

2 onafhankelijke schakeluitgangen, vrij te programmeren. De schakelwaar-

tankinhoudsmeting als LEO5-CA.

den en uitgangssignalen kunnen met behulp van druktoetsen en de geĂŻnte-

De gemeten vloeistofkolom in een

greerde display zeer eenvoudig en reproduceerbaar vastgelegd worden.

tank wordt omgerekend naar een

Tijdens de temperatuurmeting geeft de display de actuele meetwaarde

resterende hoeveelheid.

weer in procenten van het temperatuurmeetbereik van de sensor. Alle 3 de

Meer informatie:

types beschikken over hoogwaardige precisielenzen, hetgeen een voor-

KELLER Meettechniek BV,

waarde is voor een nauwkeurig en reproduceerbaar schakelsignaal. De len-

I www.keller-holland.nl

De LEO 5 combineert de opvallende kenmerken van Kellerâ&#x20AC;&#x2122;s succesvolle

zen zijn uitstekend bestand tegen de ruwe omgevingsfactoren zoals in de staalverwerkende industrie. Meer informatie: ifm electronic b.v., I www.ifm.com /nl

ADVERTENTIE

The New Valtek GS Control Valve

The Perfect Balance Between Performance and Cost Modular, compact and lightweight, the Valtek GS delivers optimized performance and reliability across all general service flow control applications Flowserve is an industry-leading provider of valves used in a wide variety of global industries

Tel. +31(0)10 - 524 1050 12190

16 [ Automatie 4 ] 2014

AUT 4-2014 Boek.indb 16

08-04-14 11:07


Arbeidsmarkt en Onderwijs

Handling-robot wijst technisch talent de weg Tijdens de Techni-Show in Utrecht vond de finale plaats van Vakkanjers. Een wedstrijd georganiseerd door TechniekTalent.nu waarin technische talenten het tegen elkaar opnemen in zeventien verschillende wedstrijdvakken. Het thema van dit jaar: slimmer omgaan met voedsel. In de categorie CAD-tekenen moest een operationele FANUC-robot de vijf finalisten op ideeën brengen. Op de eerste finaledag kregen ze verschillende robotonderdelen. De opdracht was om een volledige en efficiënt functionerende robot samen te stellen en uit te tekenen. Op dag drie deed de FANUC-robot dienst als plukrobot in de tomatenoogst. Nu moesten de scholieren en studenten de bijbehorende rekken en geleidende rails uittekenen en gerenderde afbeeldingen van de productiestukken afleveren. En als kers op de

Regionale opleidingscentra en bedrijven selecteren hun beste technische

taart moesten ze een filmpje maken dat toont hoe de robot scant welke

talenten om aan Vakkanjers deel te nemen. De winnaars krijgen een ticket

tomaten plukrijp zijn. Winnaar van dit onderdeel werd Erik van Wijck van

voor het Europese kampioenschap EuroSkills in Frankrijk en de kwalificatie

het Biervliet-Scalda College voor Techniek en Design.

voor het wereldkampioenschap WorldSkills in Brazilië.

Arbeidsmotivatie technici

ADVERTENTIE

NRC Carrière heeft onderzocht hoe het is gesteld met de arbeidsmotivatie van hbo’ers en wo’ers met een technische opleiding. Bijna alle technici zijn trots op hun werk, maar zien uitdagingen voor het imago van het vak. 91 procent geeft aan dat het belang van techniek voor de samenleving wordt onderschat. Wel is bijna driekwart positief over de toekomst en heeft de verwachting dat de werk-

Prodek levert innovatieve hard- en software produkten voor de industriële automatisering

gelegenheid nog zal toenemen. Bijna alle technici blijven graag in dit werkveld actief en denken er niet aan over te stappen naar een ander werkveld. Negen van de tien onder-

SCADA | MES Analytics| PLC | HMI | Modems |Routers | Teleservice | Communicatie adapters

vraagden (88%) geven aan dat ze thuis horen in deze sector. Slechts acht procent geeft aan een andere sector te kiezen als de keuze opnieuw gemaakt kon worden. Vrijwel alle ondervraagden denken over een jaar nog steeds werkzaam te zijn in de technische sector. Bij ruim de helft van de technici bestaat het gevoel dat het imago van

• Olie & Gas • Voedingsmiddelen industrie • (Petro)Chemie • Farmaceutische industrie • Water & Afvalwater • Gebouwautomatisering

de technische sector niet optimaal is en zij springen daarvoor dan ook op de bres. Het werk in de technische sector wordt volgens hen onderschat. Niet alleen het werk zelf, ook het belang van techniek voor de samenleving wordt volgens een meerderheid van de geënquêteerden

WWW.PRODEK.NL TEL +31 (0)341 560 537

onderschat. Het imago en het aanzien van het technische vak, zoals zij het aanvoelen, worden als matig gewaardeerd: respectievelijk beoordelen zij deze met een 6,4 en een 6,3. Ook de financiële waardering voor het vak wordt genoemd als ondergewaardeerd.

BEZOEK ONS OP DE WOTS VAN 30-09 T/M 3-10 2014 13167

2014 [ Automatie 4 ] 17

AUT 4-2014 Boek.indb 17

08-04-14 11:07


FHI Paul Petersen, directeur FHI

Leve de automatisering!

In ‘The Economist’ werd eind 2013 een column gewijd aan de kracht van de

In mijn ogen gaan afhankelijkheid

nieuwe robot. Waar de oude robot slechts de standaard werkzaamheden

en automatisering hand in hand.

kan verrichten, zal de nieuwe versie in staat zijn te leren van ervaringen.

Daarbij zijn ze inderdaad de basis

Zoek je in YouTube op ‘Industriële Automatisering’, krijg je de meest uiteen-

voor economische groei en is de

lopende en onverwachte voorbeelden van automatisering in de industrie.

combinatie niet automatisch goed

Hele fabriekslijnen in de tuinbouwkassen. Mooi filmpje bijvoorbeeld van de

voor verlies van banen – of het ver-

tulpenlijnen van de gebroeders Laan uit Avenhorn. Maar ook van de boer-

lies van de controle over machines.

derijen of kwekerijen van rozen, tomaten en anthuriums, om maar een

Ik weet trouwens niet waar dat beeld vandaan komt, aangezien er eigenlijk

dwarsstraat te noemen. Onlangs werd tijdens een EMC-dag de boerderij

alleen maar vooruitgang is gerealiseerd bij technologie en automatisering.

aangehaald door een spreker van de Universiteit Twente als het voorbeeld van een complexe installatie.

Ik zeg: leve de automatisering!

Ook in de hedendaagse voorbeelden van de industrie weet je dat je alleen

Maar waarom dan? Op archiefbestanden van BNR hoor ik een interviewer

maar mooie voorbeelden van automatisering zult zien. Je hoeft geen visu-

zeggen dat we de creatieveling en de techneut meer met elkaar moeten

eel wonder te zijn om de productielijnen van Audi, FrieslandCampina, GSK

verbinden. In datzelfde interview hoor ik ze vragen naar ‘mindblowing voor-

of Tata Steel voor de geest te halen. En dan heb ik het nog niet over de toe-

beelden’ en graag hebben we het over de toekomstige mogelijkheden op

leveringsketen, die ook volledig afgestemd is op de processen van hun klan-

het gebied van zorg, onderwijs, communicatie, energie en eigenlijk in alle

ten, inclusief automatisering. Ofwel, leve de Automatisering!

bedrijfsketens.

Onlangs zag ik een documentaire over de ontwikkeling van de economie, de

We zijn er al. De creatieveling is verbonden met de techneut. De mens is

welvaart, het menselijk ras en de technologie. Een Nederlandse historicus

afhankelijk van de automatisering. Er gaan ongelooflijk veel mogelijkheden

legde uit hoe de afhankelijkheid zich had geoptimaliseerd, zeker in de eco-

ontstaan met robots en we raken niet opeens massaal allerlei banen kwijt.

nomisch vooruitstrevende landen. Volgens mij werd een Italiaanse fabrikant

Als dat gebeurt, komt dat niet door de automatisering. Dat heeft eerder te

van chocoladepasta aangehaald, die zijn geperfectioneerde grondstoffen

maken met onze structuren.

uit allerlei delen van de wereld wist te betrekken. Om die liefde voor technologie te delen, moet ik toch even terug komen op Een ander voorbeeld kwam van een kunstenaar uit Engeland die zijn brood-

de World of Technology & Science. Op vrijdag 3 oktober 2014 worden pre-

rooster ‘weer eens’ op een oorspronkelijke manier wilde maken. Hij wilde

sentaties verzorgd door Johan Schot en Rob Creemers. De ene spreker

ijzererts delven om metaal te winnen voor zijn apparaat. Dat had hij zelf

haalt de geschiedenis van de technologie aan, de andere spreker flitst u

natuurlijk nooit meegemaakt en de geschiedenis werd heel snel ingehaald.

mee naar de nabije toekomst. Ook op de beursvloer kunt u genieten van

Hij moest ook koper winnen, plastic maken en alles tot een werkbare brood-

Exciting Technology. U kunt meespelen met de robots van Tech United, als

rooster fabriceren. Na een proces van vele maanden werkte het ding onge-

zij penalties op een doel nemen. Er zullen diverse studentenprojecten te

veer vijf seconden. Het werkte, zo is het, maar het was niks en bovendien

zien zijn en we willen een superspin laten rondlopen. En dan heb ik het nog

gevaarlijk. Mijn conclusie luidt dat het wonderbaarlijk is dat wij – persoon-

niet eens gehad over al die bedrijven die er hun kunde zullen delen.

lijk heb ik er niets mee te maken, maar de mensheid in zijn geheel toch wel – een broodrooster kunnen maken met de bedrijfsketens, grondstoffen,

Leve de automatisering!

productieprocessen, automatisering en mankracht. En dat voor een paar luttele euro’s. De historicus was negatief over de technologie en ook hij haakte in op de discussie over robotica. Hij schetste als het ware een angstbeeld van de vervanging door robots. Wel was de historicus positief over de afhankelijkheid, terwijl volgens hem de mens liever onafhankelijkheid in gedachten heeft. 18 [ Automatie 4 ] 2014

AUT 4-2014 Boek.indb 18

08-04-14 11:07


Sikko de Jong (sr.) nl.linkedin.com/in/sikkodejongsr

Explosieveiligheid en IECEx Explosieveiligheid heeft voor veel bedrijven prioriteit. En dat is maar goed ook. Want niets is zo vernietigend als een ongecontroleerde explosie. In 2014 besteedt Automatie in de artikelenreeks Explosieveiligheid in ’t Veld aandacht aan ATEX, explosieveiligheid en gerelateerde zaken. Ook worden zoveel mogelijk best practices besproken. In deze uitgave: Explosieveiligheid en IECEx.

Zowel de regelgeving als de ‘fit for purpose’ certificatie van appara-

om het vrije handelsverkeer te bevorderen. Een fabrikant kan een

tuur die geschikt moet zijn voor gebruik in potentieel explosiege-

ATEX gecertificeerd apparaat vrij verhandelen binnen de EU. Echter,

vaarlijk gebied, is mondiaal gezien nogal versnipperd. Zo bestaat er

voordat een apparaat ATEX gecertificeerd is, moet het worden getest

in de Verenigde Staten de FM (Factory Mutual) en UL (Underwriters

voor geschiktheid in een potentieel explosiegevaarlijk gebied, vol-

Laboratories). In Canada is huist de CSA (Canadian Standards Asso-

gens de geldende normen.

ciation), in China de CQST (China national Quality Supervision and Test center for explosion protected electrical products), in Brazilië

Mondiale standaard

het Inmetro (National Institute of Metrology, Quality and Techno-

Om het mondiale vrije handelsverkeer verder te verbeteren en om

logy) en in Rusland het GOST R (the regulatory and certification

tegelijkertijd meer duidelijkheid te kunnen scheppen voor de eind-

body of the Russian Federation).

gebruiker of de apparatuur in kwestie goedgekeurd is voor het beoogde doel en gebruik, is een systeem van normering en certificering in ontwikkeling om te komen tot een uniforme wereldstandaard. Immers, de door bijvoorbeeld UL of FM voor de Verenigde Staten goedgekeurde apparatuur mag op dit moment niet zonder meer in Europa worden geïnstalleerd. Het omgekeerde is uiteraard

Voor een gestructureerde en gelijksoortige aanpak van het explosie-

ook van toepassing, ATEX apparatuur wordt niet zomaar toegelaten

risico heeft de Europese Commissie een aantal ATEX richtlijnen

in de Verenigde Staten.

uitgevaardigd die in Nederland zijn gekoppeld aan de warenwet (ATEX 95), de Arbo-wet en het arbeidsom-

IEC en IECEx

standighedenbesluit (ATEX 137).

De richtlijn ATEX 95, en de bijbehorende geharmoniseerde normen,

De ATEX 95 (die overigens in de komende

wordt wereldwijd wel erkend als een prima uitgangspunt, maar

jaren wordt opgevolgd door de ATEX 114)

standaardisering middels één reeks van normen is gewenst. Hiertoe

betreft Europese regelgeving en is bedoeld

ontwikkelde de IEC, die zich bezighoudt met wereldwijde standaar2014 [ Automatie 4 ] 19

AUT 4-2014 Boek.indb 19

08-04-14 11:07


IECEx 02: Materieel/Apparatuur

Deelnemende landen (2013) aan Technical Committee-TC31 van de IEC Australia Brazil Canada China Croatia Czech Republic Finland France Germany Hungary

India Italy Japan Korea Malysia Netherlands New Zealand Norway Poland Romania

Russia Singapore Slovenia South Africa Sweden Switserland Turkey United Kingdom United States of America

• Min of meer gelijk aan ATEX 95, maar niet beperkt tot Europa • Beoordeling van het kwaliteitssysteem van de productielocatie • Testen en beoordelen (typekeuring) • Periodieke audits IECEx 03: Werkplaatsen/Inspectiebedrijven • Beoordeling van de competentie van personen • Beoordeling van de werkplaats • Voortdurend toezicht (audits) • Zowel elektrisch als niet-elektrisch/mechanisch IECEx 04: Markering • Markering • Gebruik IEC-EX logo

disatie van normen met betrekking tot elektriciteit en elektronica,

IECEx 05: Technische Competentie eisen personeel

onder andere een aantal normen op het gebied van explosieveilig-

• CV, kennis en ervaring

heid: de IECEx reeks.

• Theorie- en praktijkexamens

Reeds 47 landen zijn lid van de TC31 (Technical Committee 31) van

• Voortdurend toezicht

de IEC (zie www.iec.ch). Nederland levert haar bijdrage aan TC31 via de nationale commissie NEC31. Gezamenlijk werken zij aan de

Deze IECEx basisrichtlijnen verwijzen op hun beurt weer naar IECEx

reeks van IECEx normen. Deze TC31 houdt zich specifiek bezig met

Operationele documenten (OD’s) of IEC normen.

het ontwikkelen en updaten van internationale normen voor apparatuur, bedoeld voor gebruik in gebieden met explosierisico, zowel

Certificatie

voor gassen, nevels, dampen en stof. De op dit moment beschikbare

De IECEx ‘Certified Equipment Scheme’ biedt de mogelijkheid voor

reeks van IECEx normen en richtlijnen heeft inmiddels een bijzonder

fabrikanten van Ex apparatuur om een Certificate of Conformity

goede werksituatie gecreëerd.

(CoC) te verkrijgen. Dit certificaat is vervolgens geldig in alle deelnemende landen en is gelijkwaardig aan het nationale certificaat.

Een van de subcommissies van deze TC31 is de SC 31M. Deze groep

Een IECEx CoC kan ook in andere niet-deelnemende landen worden

van multinationale experts houdt zich bezig met de standaardise-

aanvaard. Het toont aan dat de apparatuur voldoet aan de relevante

ring van explosieveiligheidseisen die moeten worden gesteld aan

IEC of internationale ISO-normen en dat de fabrikant de apparatuur

niet-elektrische/mechanische apparatuur. Het is de intentie van de

heeft gefabriceerd conform een kwaliteitssysteem. De systeemver-

vele certificatiebureaus en Notified Body’s over de wereld om de

eisten voor IECEx kwaliteit zijn gedetailleerd vastgelegd in ISO/IEC

IECEx reeks van normen te omarmen en elk product dat vergezeld

80079-34, gebaseerd op ISO 9001, met aanvullende eisen die specifiek

gaat van een IECEx certificaat, toe te laten op hun lokale markt,

zijn voor het ontwerp, de vervaardiging en het testen van Ex-appa-

zonder belemmeringen zoals herkeuring. Voor de eindgebruiker

ratuur. Alle IECEx geaccrediteerde Notified Bodies (conform de

betekent dit uiteraard duidelijkheid en meer keuzevrijheid.

Procedure for IECExcertification De IECEx heeft een logische en transparante opbouw van regels, procedures en normen. Aller-

Review of requirements and testing results by the certification body (EXCB)

eerst zijn daar de IECEx basis regels ‘IECEX 001 tot en met IECEx 05’ die op hun beurt zijn gekoppeld aan Operationele Documenten (OD’s) of normen.

Test carried out by testing laboratory (FXTI)

De basisregels en Operationele Documenten zijn gratis te downloaden via www.IECEx.com. De normen moeten worden gekocht, wat onder andere kan via www.nen.nl.

Issuance of validated report (EXTR) by the EXCB

Quality assessment report (QAR) by the EXCB

De basisstructuur van IECEx regelgeving: IECEx 01: Basis regels • Doelstellingen • Organisatie • Lidmaatschap

Issuance of IECExcertificate of conformity by the EXCB

• Juridische aspecten 20 [ Automatie 4 ] 2014

AUT - 19-21 - 1404aj-sj-ATEX-adv13113a ABT.indd 20

08-04-14 12:12


IECEx 02) moeten elkaars IECEx testrapporten accepteren. In Nederland is KEMA (in 2011 overgegaan in DEKRA) een IECEx geaccepteerd keuringsinstituut. Certificeren conform IECEx is dus ook in Nederland al mogelijk.

Verschillen ATEX en IECEx Het grootste verschil tussen de richtlijnen ATEX en IECEx is dat ATEX 95 wetgedreven is en de IECEx02 (het equivalent van de ATEX 95) normgedreven. Bij ATEX is de fabrikant volledig verantwoordelijk voor het typeonderzoek door een Notified Body, zoals KEMA/ DEKRA en de productiecontrole. Bij de IECEx is een derde certificerende partij verantwoordelijk voor ontwerp- en productie-evaluatie en voor de afgifte van het certificaat. In de praktijk betekent dit dat de IECEx strenger is dan de ATEX met betrekking tot het vastleggen van informatie tijdens het certificeringproces en de borging van het kwaliteitssysteem bij de fabrikant of leverancier. Binnen de IECEx is er dus weinig speelruimte om af te wijken van de van toepassing zijnde norm. Tevens is het IECEx testrapport (ExTR) een belangrijk document waaraan strenge eisen worden gesteld. Opvallend is dat zowel de ATEX 95 als de IECEx voor technische en uitvoeringsdetails in veel gevallen doorverwijzen naar dezelfde IEC normen, zoals de IEC-60079 serie. De markering op certificaten en apparatuur volgens IEC is niet volledig gelijk aan de markering volgens ATEX. Een volgens ATEX 95 gecertificeerd apparaat zal bijvoorbeeld een certificaat hebben met de code KEMA-10-ATEX-1044 (naam Notified Body, jaartal, norm grondslag en certificaatnummer). Wanneer hetzelfde apparaat volgens de IECEx wordt gecertificeerd, is het nummer IECExKEM-10-1044. Bij apparatuur die gecertificeerd is volgens IECEx, wordt niet de categorie-indeling 1G, 2G en 3G of 1D, 2D en 3D toegepast, zoals gebruikelijk bij ATEX 95 voor Gas en Dust (stof), maar wordt de relatie met de zoneklasse weergegeven door EPL’s (Explo-

DE APPLICATIE BEPAALT! Nagenoeg elke applicatie is uniek, daarmee ook de best passende MFC. A-B-T bv adviseert welk instrument, standaard of customized, de beste invulling geeft. Sierra Instruments biedt hier goede oplossingen met slimme features.

sion Protection Level).

IECEx codering (EPL’s) • Ga (voor zone 0) • Gb (voor zone 1) • Gc (voor zone 2) • Da (voor zone 20) • Db (voor zone 21) • Dc (voor zone 22)

Gerelateerde richtlijnen en normen ATEX 95 - 94/9/EG IEC 60079 serie IEC 61241 serie IEC 61779 (5 delen) IEC 80079 (deel 36, 37 en 38) IEC 80079-34-Explosieve atmosferen deel 34

Europese regelgeving Gas omgeving Stof omgeving Detectie en meting brandbare gassen Niet elektrisch materieel Kwaliteitssystemen bij het vervaardigen van materieel.

T +31(0)13 5287225 I www.a-b-t.nl E info@a-b-t.nl

13113a

2014 [ Automatie 4 ] 21

AUT - 19-21 - 1404aj-sj-ATEX-adv13113a ABT.indd 21

08-04-14 12:12


Nieuws

Mitsubishi Electric opent afdeling Industrial Automation Benelux

REDACTIETEAM Ing. Peter van den Berg, Ing. Lambert van Beukering, Ing. Ton Bol, Ing. Bernard Bos, Ing. Willem van der Bijl, Ing. Frits Boddeman, André Braakman, Ing. Adrian de Bruijn, Mr. Michael Gerrits, Kees Groeneveld, Harold van den Hauten, Ing. Rob Hulsebos, Sikko de Jong Sr., Ing. Liam van Koert, Ing. Peter Korsten, Ing. Tom Kuperij, Ir. Hans Mosselman, Ir.ing. Wim Oxenaar Eur. Erg., Ing. Remco Rijsenbrij, Drs. Bianca Scholten, ir. Hans van Wijk en Ing. Nick de With De deelname van de redactieraadleden aan het redactieraadteam is uitsluitend op persoonlijke titel.

Mitsubishi Electric Europe gaat de afdeling Industrial Automation (IA) uitbreiden. In het kader van deze strategie heeft het bedrijf een nieuw IA kantoor geopend in Mijdrecht. Van daaruit kan een nog betere klantondersteuning voor de procesautomatisering in deze regio worden

Willem van der Bijl

Bianca Scholten

Harold van den Hauten

Erik de Jong

Hoofdredacteur

Redacteur

Redacteur

Sales manager

geboden. Pieter Veldhuizen, Regional Sales Director Benelux van Mitsubishi Electric Europe: ‘We wisselen wereldwijde toepassingstechnologieën en nuttige er varingen uit om de meest efficiënte automatiseringsoplossingen te vinden voor de hedendaagse en toekomstige wensen en eisen. Mitsubishi Electric biedt innovatieve oplossingen voor verschillende marktsegmenten, zoals drink-, afval- en peilwater, de levensmiddelenindustrie, de verpakkingsindustrie (CPG) en de Life Science industrie.’ Met deze nieuwe opzet creëert Mitsubishi Electric een verdere focus op de groei in de Benelux. In een reactie op de aankondiging liet Jürgen Rüth, Division Manager van Mitsubishi Electric’s Industrial Automation, weten: ‘Deze stap onderstreept het belang van de Benelux voor onze onderneming. Voortbouwend op onze regionale aanwezigheid zullen we samen met onze partners in deze groeimarkt blijven investeren. Er zijn hier talrijke innovatieve industrieën aanwezig, waarvan vele onze bedrijfsfilosofie van duurzaamheid en technische vooruitgang delen.’

UITGAVE Automatie BV Bezoekadres: Spacelab 2, 3824 MR Amersfoort Postadres: Postbus 2696, 3800 GE Amersfoort Telefoon: 033 4567050 Fax: 033 4567433 E-mail: info@automatie.nl Internet: www.automatie.nl Uitgever: Jaco Otto - j.otto@aprmediagroep.nl ADVERTENTIES Sales manager: Erik de Jong - edejong@advercom.nl VORMGEVING APR Media Groep BV, Amersfoort studio@aprmediagroep.nl ADVERTENTIE-, ORDER- EN ABONNEMENTENADMINISTRATIE abo@aprmediagroep.nl Nederland € 79,- per jaar (excl. BTW) buitenland € 140,- per jaar proefabonnement € 35,- 6 maanden losse nummers € 10,Abonnementen kunnen iedere maand ingaan en worden jaarlijks automatisch verlengd. Opzeg gingen, uitsluitend schriftelijk, dienen uiterlijk twee maanden voor het einde van de abonnementsperiode in ons bezit te zijn. OVERNAME ARTIKELEN Informeer bij de uitgever. © Automatie BV 2014 ISSN 0005-1128 Aansprakelijkheid vaktijdschrift | Aan de inhoud van dit vaktijdschrift is veel aandacht besteed. Het is echter mogelijk dat de inhoud van deze uitgave verouderd, incompleet en/of incorrect is. Aan de inhoud hiervan kunnen dan ook geen rechten worden ontleend. Automatie BV kan niet aansprakelijk worden gehouden voor de directe alsook indirecte gevolgen van het gebruik, op welke wijze dan ook, van de hierin aangeboden informatie. Automatie BV geeft geen enkele garantie, noch aanvaardt enigerlei aansprakelijkheid met betrekking tot de inhoud, data, adviezen, verklaringen, producten of ander materiaal in het vaktijdschrift. Overname van artikelen uit deze uitgave is uitsluitend toegestaan met bronvermelding en na toestemming van de uitgever van Automatie BV. Alle regels met betrekking tot de Nederlandse intellec tuele eigendomsrechten zijn van toepassing.

22 [ Automatie 4 ] 2014

AUT 4-2014 Boek.indb 22

08-04-14 11:07


Automatie 4-2014  

Onderhoud & Assetmanagement

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you