Page 1

HET IA-VAKBLAD VOOR NEDERLAND EN BELGIE

57ste jaargang [ nummer 7 | 8 ] 2013

automatisering informatisering procestechniek instrumentatie

Procesveiligheid vraagt aandacht

PMA back2back A U T O M AT I E

SIL 04 Toepassing Drieluik SIL Platform Position Paper: deel 1 voor de toekomst 10 Klaar Succesvol WIB miniseminar in het veld 14 ATEX Ex markering en herkenning


Betrouwbaar Endress+Hauser en procesveiligheid Slechts één klik - en met een simpele handbeweging heeft u uw eigen veiligheid vergroot. U denkt misschien: „was het altijd maar zo simpel!“ De procesveiligheid van uw installatie heeft meer nodig dan een simpele handbeweging. En toch is het heel eenvoudig: Of het nu gaat om explosieveiligheid, functionele veiligheid of ontwerpveiligheid, met de instrumenten van Endress+Hauser kunt u vertrouwen op een veilige productieomgeving. Denk veilig, denk Endress+Hauser!

www.endress.com/nl/procesveiligheid.html

Endress+Hauser BV Postbus 5102 1410 AC Naarden

Tel. +31 35 695 86 11 Fax +31 35 695 88 25 info@nl.endress.com www.nl.endress.com

11213e


Inhoud

automatie

04 Drieluik SIL - Deel 1 Het SIL Platform ondersteunt de industrie bij de toepassing van SIL, onder andere met een position paper. ­Automatie presenteert deze visie als drieluik. Deel 1 over de basis van SIL implementatie en systematische ontwerpbenadering.

10 Klaar voor de toekomst

Onlangs vond in Den Haag het jaarlijkse miniseminar plaats van WIB International Instrument Users Association. Dit seminar wordt elk jaar georganiseerd om de leden en ­geïnteresseerden op de hoogte te houden van de activiteiten en de resultaten van de verschillende werkgroepen.

14 ATEX in het Veld

Ex markering en herkenning Explosieveiligheid heeft voor veel bedrijven prioriteit. En dat is maar goed ook. Want niets is zo vernietigend als een ongecontroleerde explosie. In 2013 besteedt Automatie in de artikelenreeks ‘In het veld’ aandacht aan explosieveiligheid. In deze uitgave: Ex markering en herkenning.

EN VERDER 03 Redactioneel 03 Agenda 08 FHI 17 WIB 19 Beurzen 20 Dankwoord

20 Buskroniek 21 Nieuws 21 Markt

en Techniek Column 22 22 Colofon

Adverteerders index ABT.................................................13 Beldick............................................19 Computer Products Professional Benelux........................ 2 Endress+Hauser................... omslag 2 Flexim.. ............................................11 IFM . . ................................................18

Kobold Instrumentatie......losse inlage Krohne.. ...........................................13 Mokveld........................................... 9 ODS. . ...............................................19 Yokogawa. . ....................................... 7 Weidmüller. . ....................................17

2013 [ Automatie 7 | 8 ] 1


RTP3000 - more than a Safety PLC Why would you use less?

RTP3000 Quad SIS (TÜV SIL1-3)

for Critical Control & Safety applications

Highest Performance with 12ms response time

• Costs Less

SI

• Runs Faster

RTIFIED • CE 61508 IEC

Non-stop production: 99.9999% Operational Availabilty Online Proof Testing Unlimited Online Configuration Changes Highest Fault Tolerancy with MTTFS of > 60.000 years 95% reduction of nuisance trips

exida •

• Never Stops

L3 LE C A PA B

Site-license one-time registration fee Now certified by exida in compliance to ISASecure Level 2 and IEC61508:2010 Second Edition SIL-3 Biezenvijver 4, 3297 GK Puttershoek, Nederland, Telephone: +31 78 6762999, Fax: +31 78 6765202 info@rtp-europe.com, www.rtp-europe.com 13085


Redactioneel

Agenda

Congestie

Voor meer informatie over de individuele evenementen die in deze agenda zijn gegeven, zie www.industryplanner.com. Klik op de relevante datum en selecteer vervolgens de naam van het evenement door er op te klikken.

‘Wij zien congestie’, zegt het Agentschap Telecom. Er treden in Nederland steeds vaker storingen op in draadloze internetverbindingen

september 16-20

omdat het gebruik enorm toeneemt. De Wi-Fi netwerken groeien als alg in een vijver. Ziggo gaat de strijd aan met de glasvezelverbindingen die KPN aan het verdelen is door de Wi-Fi

Willem van der Bijl

functie, die standaard in klantenrouters zit,

w.vanderbijl @aprgroep.nl

openbaar te maken. Het Agentschap waar-

16-21

EMO Locatie: Hannover Messe

25-26

Kunststoffenbeurs Locatie: Conference Center Veldhoven

26-27

HVAC Locatie: Brussel Expo

26-27

ECL Locatie: Brussel Expo

30-4

Elektrotechniek Locatie: Jaarbeurs Utrecht

schuwt voor het risico als bedrijven afhankelijk zijn van Wi-Fi. Storingen komen steeds vaker voor, waardoor hele bedrijfsprocessen kunnen falen. Ik merk het ook in mijn werk- en privéomgeving. De verbindingen zijn regelmatig heel traag. En wat geldt voor Wi-Fi, geldt ook voor het GSM-­ netwerk. Op veel locaties zijn de verbindingen met mobiele telefoon en datanetwerken zeer onbetrouwbaar. Het was onlangs nog in het nieuws.

DrinkTec Locatie: Messe München

De tele-antennes hebben achterstallig onderhoud omdat de investeringen bij de beheerders op ander terreinen liggen, zoals het uitrollen van 4G, waar overigens ook voor de rechten veel geld is betaald. Het is een zorgelijke ontwikkeling. Is het mogelijk dat door deze ontwikkelingen de trein vertraging oploopt,

oktober 2-3

vraag ik me dan af. Sterker nog, zou daardoor ook de overdracht van ­v eiligheidssignalen in het geding komen? In de procesindustrie wordt

2-3

S olids Locatie: Ahoy Rotterdam

2-3

Empack Locatie: Brussels Expo

7-10

Motek Locatie: Landensmesse Stuttgart

15-16

Offshore Energy Locatie: Amsterdam RAI

15-17

Transport & Logistics Locatie: Antwerpen Expo

24

M+R Locatie: Flanders Expo, Gent

29-30

E|DPC Locatie: Nürnberg Convention Center

gelukkig heel kritisch gekeken naar de overdracht van veiligheidsinformatie, van bron naar eindstation. Digitalisering kan bij de meet- en regelapparatuur natuurlijk niet tegengehouden worden en veldbussen zijn al gecertificeerd voor het overdragen van veiligheidssignalen. Daar komt bij dat ik er van overtuigd ben dat bekabelde digitale verbindingen een grotere

Pumps & Valves Locatie: Ahoy Rotterdam

betrouwbaarheid hebben dan analoge lijnen. Dat heeft te maken met de mogelijkheid om digitaal de ‘gezondheid’ van aangesloten apparaten en bijbehorende verbinding te controleren. Als de overdracht geleidelijk steeds vaker automatisch ‘retries’ moet sturen om de informatie op te halen of te verzenden, dan is de kwaliteit van de verbinding aan het degraderen. Overigens kan datzelfde ook met draadloze verbindingen, maar de controle op de feitelijke bron van de storing wordt daarbij moeilijker. Dus voor veiligheidsinformatie maken we voorlopig nog gebruik van bedrade communicatie, maar voor data ten behoeve van uitlezing en besturing is Wi-Fi goed en makkelijk. Echter, mits de verbinding er is en voldoende bandbreedte heeft. Misschien wordt het tijd dat de industrie Wi-Fi op een andere frequentie gaat gebruiken, 5GHz bijvoorbeeld. Ik weet de consequenties niet, dat is iets voor het Agentschap Telecom, maar het zou een belangrijke stap voorwaarts zijn in de efficiëntie en betrouwbaarheid van industriële automatisering. We kunnen geen congestie tolereren, het staat de vooruitgang in de weg.

november 5-8 5-7

Europort Locatie: Ahoy Rotterdam Euro ID Locatie: Messe Frankfurt

Ondanks de zorgvuldigheid waarmee de agenda wordt samengesteld, is het mogelijk dat deze onjuistheden bevat. Automatie aanvaardt hiervoor geen aansprakelijkheid. 2013 [ Automatie 7 | 8 ] 3


Willem van der Bijl (Safety Consultant en M.D. PRODUCA Consultancy) & Henry Verwey (Sr. Safety Consultant Verwey Safety Services) nl.linkedin.com/in/willemvanderbijl

Drieluik SIL - Deel 1

Toepassing SIL De toepassing van SIL in de procesindustrie wordt steeds belangrijker. Het SIL Platform is opgericht om de industrie hierbij te ondersteunen. De visie van het platform is verwerkt in een SIL Platform Position Paper om met de industrie te delen. Automatie biedt u deze visie aan als drieluik. In deze uitgave deel 1 over de basis van SIL implementatie en systematische ontwerpbenadering.

Het is de bedoeling van het SIL Platform om

In deel 1 van dit drieluik worden de hoofd­

een SIL gerelateerd document uit te geven.

stukken 1 en 2 en de inleiding behandeld.

De doelstelling van het SIL Platform Posi­

In deel 2 volgen de hoofdstukken 3 en 4, en

tion Paper is om de markt te informeren en

de overige drie hoofdstukken worden in het

om bewustwording te creëren over speci­

laatste deel behandeld.

fieke aspecten van het toepassen van SIL in de procesindustrie. Dit document geeft basisinformatie over de implementatie van

Over het SIL Platform

SIL en de relevante terminologie. Het richt

Het SIL Platform is een onafhankelijke groep van

zich vooral op het SIL verificatieproces om

ervaren gebruikers en aanhangers van de SIL fi-

de nagestreefde integriteit van SIL circuits

losofie volgens IEC 61508 :2010 en IEC

vast te stellen.

61511:2003 in de Nederlandse procesindustrie. Het SIL Platform is onderdeel van de Nederland-

Onderwerpen

se normcommissie NEC 65 ‘Industrieel meten,

1 Basis van SIL Implementatie

regelen en automatiseren’, die de Nederlandse

2 Systematische ontwerpbenadering

inbreng verzorgt in het internationale werk van

3 Storingsgegevens van instrumenten

IEC/TC 65 ‘Industrial measurement, control and

4 Het gebruik van de Diagnostic Coverage

automation’. Op dit moment telt het SIL Platform

(DC) factor en de Safe Failure Fraction

veertig leden. Zij vertegenwoordigen eindgebrui-

(SFF)

kers, ingenieursbureaus, leveranciers, fabrikan-

5 Hardware safety integrity randvoor­

ten en consultancy bedrijven.

waarden aan de architectuur 6 Verificatiebeproevingen van Safety

Instrumented Systems 7 Safety lifecycle management 4 [ Automatie 7 | 8 ] 2013

Meer informatie I: www.nen.nl en E: rianne.boek@nen.nl


Hoofdstuk 1 Basis van SIL Implementatie Wat vormt de basis van SIL implementatie?

ken of risicomatrices die horen bij het type

stelde waarde overschrijdt. Het onderling

activiteiten, bedrijf en proces, als referentie

verbonden sensorelement, de logische ver­

Het is gebruikelijk om procesinstallaties

gebruikt. Wanneer risico’s als ‘acceptabel’

werkingseenheid en het uitvoerelement wor­

te laten draaien op maximale opbrengst,

worden geclassificeerd, is geen verdere actie

den het veiligheidscircuit genoemd, en deze

optimale capaciteit en minimaal risico­

nodig. In het geval van een onacceptabel

voert de Safety Instrumented Function (SIF)

niveau. Key Performance Indicatoren wor­

risico wordt de grootte vastgesteld in fac­

uit. Gezamenlijk vormen deze componenten

den gebruikt om realistische targets en

toren van tien. SIL 1 betekent dat het risico

het Safety Instrumented System, ofwel SIS.

doelstellingen te meten en te controleren.

van dat procesknooppunt een factor 10 te

Het Safety Integrity Level, SIL, is per defini­

Een methode om risico’s te kwantificeren,

hoog is. Bij SIL 2 is het risiconiveau een fac­

tie gerelateerd aan de Safety Instrumented

is een tiental jaren geleden geïntroduceerd

tor 100 te hoog enzovoorts.

Function (SIF), en niet aan de individuele

onder de naam SIL, wat staat voor Safety

De consequentie van de SIL Classificatie

componenten.

Integrity Level. Eigenlijk kan SIL worden

is dat wanneer een gevarenknooppunt een

gezien als een numerieke aanduiding van

risiconiveau van SIL 2 heeft, u verplicht

het risiconiveau, op een schaal van SIL 1

bent om dat risico met minimaal een factor

Hoe realiseer ik een geschikte SIL implementatie?

tot en met SIL 4. In overeenstemming hier­

100 te verminderen om tot een acceptabel

Gedurende het SIL Classificatieproces wor­

mee is dit ook het integriteitsniveau van een

risiconiveau te komen. Deze factor wordt

den SIL niveaus gekoppeld aan specifieke

veiligheidssysteem dat het risico reduceert.

risicoreductiefactor (RRF, risk reduction

procesgevaren, die op hun beurt de eisen

factor) genoemd. SIL gerelateerde risico­

voor de integriteit van de Safety Instrumen­

Tijdens een studie naar gevaren en bedrijfs­

reductie wordt, per definitie, bereikt met

ted Function (SIF) en de gerelateerde appa­

voering (HAZOP, hazard and operability)

elektrische, elektronische of programmeer­

ratuur bepalen. Het moet duidelijk zijn dat

worden potentiële risico’s per procesknoop­

bare elektronische (E/E/PE) veiligheids­

HAZOP, SIL Classificatie en SIL Verifica­

punt vastgesteld, die als juist en volledig zul­

systemen. Het proces wordt bewaakt door

tie behandeld moeten worden met dezelfde

len moeten worden geverifieerd. HAZOP is

het zogenaamde sensorelement, gewoon­

hoge mate van importantie en kwaliteit.

een gestructureerd en systematisch onder­

lijk een meetzender. Zodra het proces een

In de volgende hoofdstukken van dit docu­

zoek van een gepland of bestaand proces

bepaalde veiligheidswaarde overschrijdt,

ment wordt ingegaan op het belang en de

of uitvoering van werkzaamheden met als

moet een uitvoerelement dit zodanig beïn­

bronnen van storingsfrequentiegegevens,

doel om gevaren te kunnen identificeren en

vloeden dat het risicolopend proces wordt

certificering van instrumenten, statistische

te evalueren. De volgende stap is een risico­

teruggebracht in een veilige toestand.

berekeningen, testprincipes, interpretatie

beoordeling, ook wel een SIL Classificatie

Een logische verwerkingseenheid is gepro­

van diagnostische gegevens, ofwel het cir­

genoemd. Vanwege verificatie-eisen moet

grammeerd om een uitgangstoestand naar

cuitontwerp, storingsanalyse en gegevens­

deze gescheiden zijn van de HAZOP studie.

een klep of relaiskontakt (uitvoerelement)

verwerking, wat leidt tot de onderbouwing

Bij een SIL Classificatie worden risicografie­

over te brengen indien een ingang een inge­

van de integriteit van het veiligheidscircuit. 2013 [ Automatie 7 | 8 ] 5


‘Met dit position paper informeert het SIL Platform de markt en creëert het bewustwording over specifieke aspecten van het toepassen van SIL in de procesindustrie.’

Hoofdstuk 2 Systematische ontwerpbenadering Een systematische ontwerpbenadering is

geschreven aan tekortkomingen in de spe­

er op gericht om het optreden van syste­

cificaties van het regelsysteem. De meest

matische fouten te elimineren. Systemati­

voorkomende tekortkomingen zijn een

sche fouten zijn op deterministische wijze

slechte analyse van gevaren van de appara­

gerelateerd aan een bepaalde oorzaak die

tuur binnen het regelsysteem en een ontoe­

alleen weggenomen kan worden door wijzi­

reikende beoordeling van de invloed van

ging van het ontwerp, het fabricageproces,

verschillende storingen van het regelsys­

operationele procedures of andere relevante

teem op de specificaties.

factoren.

> het vaststellen van het beleid en de strate­ gie ten aanzien van veiligheid, > het evalueren van de resultaten ten aan­ zien van veiligheid, > het organiseren van de communicatie bin­ nen de organisatie, > het opzetten van een veiligheidsmanage­ mentsysteem dat er voor zorgt dat daar waar safety instrumented systemen wor­

Te veel focus op berekeningen

den gebruikt, het personeel in staat is om

Waarom?

Betrouwbaarheidstechniek is gebaseerd op

het proces in een veilige toestand te bren­

Onderzoek toont aan dat de meerderheid

statistiek. Bij het berekenen van de PFD

van storingen in regelsystemen die leiden

zijn waardes voor bepaalde factoren nodig,

> het trainen van de personen die betrokken

tot incidenten, wordt veroorzaakt door

­bijvoorbeeld de diagnostic ­c overage en de

zijn bij activiteiten gedurende de ‘safety

storingen die voorkomen hadden kunnen

common cause storingen, binnen bepaalde

lifecycle’, om er voor te zorgen dat deze

worden indien een systematische, risicoge­

condities. Alleen als aan deze ­c ondities

competent zijn,

baseerde ontwerpbenadering zou zijn toe­

wordt voldaan, zal een berekening van de

> het implementeren van procedures voor

gepast over de hele levenscyclus van het

PFD een betrouwbaar resultaat ­opleveren.

ontwerp-, validatie- en beoordelingsacti­

systeem. Zie ‘Out of Control’, gepubliceerd

De geldigheid van deze aangenomen condi­

viteiten.

door HSE, voor details.

ties ten opzichte van de werkelijke condities

Valkuilen

gen en/of te houden,

waarbinnen het systeem functioneert, moet

Adequate specificaties

zorgvuldig geverifieerd worden.

Een belangrijke en normatieve eis is het

Incomplete specificaties en te veel focus op

opstellen van de Safety Requirement Spe­

berekeningen zijn de belangrijkste valkui­

Realisatie

cification, SRS genoemd. De SRS is een erg

len bij het realiseren van een systematische

Om een systematische ontwerpbenadering

belangrijk document omdat alle relevante

ontwerpbenadering. Deze worden hieronder

te realiseren, moet aan een aantal voor­

gegevens voor elke specifieke SIF, inclusief

verder toegelicht.

waarden worden voldaan. Deze worden

gedetailleerde gegevens van elk element en

hieronder verder uitgelegd.

een diagram van het Veiligheidscircuit, ver­

Incomplete specificaties

zameld en opgenomen moeten worden.

Ingenieurs zijn getraind om oplossingen

Betrokkenheid management

te bedenken. Dit kan echter leiden tot een

Essentieel bij het realiseren van een syste­

Eisen aan de Safety Requirement Specifica­

drang om over te gaan tot de ontwerpfase

matische ontwerpbenadering is de betrok­

ties zijn dat deze duidelijk, precies, verifi­

voordat een complete set specificaties is

kenheid van het management. Deze moet

eerbaar, onderhoudbaar en haalbaar moeten

opgesteld. Het onderzoek waaraan hier­

aanwezig zijn voor elke fase van de safety

zijn. De specificaties moeten zo geschreven

boven wordt gerefereerd, toont aan dat 44

lifecycle. Het management is verantwoor­

zijn dat ze gemakkelijk te begrijpen zijn

procent van de incidenten kan worden toe­

delijk voor:

voor degenen die er mee werken. De spe­

6 [ Automatie 7 | 8 ] 2013


A New Standard in Pressure Measurement

cificaties moeten alle fasen van de ‘safety lifecycle’ omvatten. De veiligheidseisen (SRS: 61511-1, 10.3.1) moeten bijvoorbeeld de volgende onderde­ len bevatten: > Een beschrijving van de safety instrumen­ ted function > Een definitie van de veilige toestand van het proces > De responsietijd voor een safety instru­ mented function om een proces in een veilige toestand te brengen > De wijze van bedrijfsvoering (op afroep/ continu) > Uitschakelen (of in sommige gevallen,

High Performance

• Unmatched precision and real world accuracy • Unconditional long term stability with lowest Total Cost of Ownership (TCO) • Multi-sensing functionality

bekrachtigen) om het proces stil te leggen > De eisen voor het resetten van de SIS na een shutdown > De eisen aan de software > De omgevingsomstandigheden (tempera­ tuur, EMC, schokken, trillingen, elektro­ statische ontlading)

Safety

• Inherently fail-safe sensor with no undiscovered failure modes. • Certified to IEC61508 as standard for single use SIL2 and dual use SIL3

Robustness

> Common cause (beta factor) gegevens > Tijdsduur van de verificatiebeproeving > Gemiddelde tijd nodig om te repareren (MTTR)

• Rugged, yet compact construction • Multiple material options for harsh industrial environments • In-built overpressure mechanism for increased reliability

In de volgende uitgave van Automa­ tie ­w orden hoofdstuk 3 en 4 van het SIL

www.dpharp.com

­Platform Position Paper verder uitgewerkt. In deel 2 van dit drieluik leest u alles over storingsgegevens van instrumenten en over het gebruik van de Diagnostic Cover­ age (DC) factor en de Safe Failure Fraction (SFF).

g

13052

2013 [ Automatie 7 | 8 ] 7


FHI Paul Petersen, directeur FHI nl.linkedin.com/pub/paul-petersen/0/2b6/790

Kracht zit in de samenhang

FHI Postbus 366, 3830 AK Leusden

Tijdens de Flow, Analyse & Control show op 11 en 12 juni 2013 gaven ver-

onderhoud. Daarvoor wil een eind-

T: 033 - 465 75 07

tegenwoordigers van EdeA, Johma, Dow Benelux, DNV Kema, DuPont,

gebruiker een betere samenhang in

E: info@fhi.nl, I: www.fhi.nl

Shell, Sabic en het Flowcenter een lezing. Als eindgebruikers van instru-

technologie en bek waam perso-

mentatie hadden ze een redelijk repeterende boodschap. Ik zou het als volgt

neel. Er waren diverse voorbeelden

willen samenvatten: ‘Onze faciliteiten streven een algemeen doel na.

van lezingen tijdens de Flow, Ana-

Om dat doel te bereiken, hebben wij een goede samenhang in passende

lyse & Control show die daarop

technologie en bekwame mensen nodig.’

inhaakten. De presentaties zijn nog

­

na te kijken op de site. Nu zal de argeloze lezer van deze column opschrikken. ‘Dat is toch al heel lang bekend?’ Ik hoor het u denken en dat is ook zo. Dat wil echter niet zeg-

DuPont somde een aantal scenario’s op van samenhangende technologie.

gen dat de samenhang van passende technologie en bekwame mensen zo

Ook de voor- en nadelen van keuzes werden in die presentaties niet

voor het oprapen ligt. Er is geen Marktplaats.nl voor, denk ik.

geschuwd. Andere eindgebruikers kregen daardoor een objectief beeld van de mogelijkheden, de keuzes en de gevolgen daarvan. Dat waren nadruk-

De presentatie van DuPont op 11 juni 2013 haakt in op een algemeen doel.

kelijk technische presentaties. Voor mijn gevoel biedt dat enorme toege-

Men heeft het doel om specifieke stoffen minder te gebruiken in het

voegde waarde aan de industrie.

­p roces. Dat doel past zeer goed bij de missie en visie van de organisatie.

De hedendaagse samenhang in bedrijfsketens is misschien wat complexer

Er waren daarvoor drie nieuwe faciliteiten nodig met een selectie van passende technologie. DuPont wilde dan ook een volledig geautomatiseerde plant met hoge beschikbaarheid realiseren. Het doel van de eindgebruiker stond vanzelfsprekend centraal in deze presentatie. Het woord eindgebruiker lijkt er op te duiden, dat de klant uit één persoon bestaat. Wederom wordt door mij een open deur ingetrapt. Er zijn diverse rollen binnen een bedrijf, die allemaal hun wensen en eisen bij een nieuw systeem hebben. De engineer, de operator, de reliability manager en de onderhoudsmensen hebben behoefte aan informatie die op hun functioneren is gericht. Daarmee wil men het proces optimaliseren, de kwaliteit verhogen, het onderhoud minimaliseren en de kosten drukken. Ook dit verhaal kwam eigenlijk overal terug.

‘Toeleveranciers moeten door samenwerking een beeld scheppen van de mogelijkheden. Deze puzzel kan op verschillende manieren gelegd worden.’

Voor de beurs Electronics & Automation was ik op 28 mei 2013 betrokken bij het seminar Traceability. Klanten/eindgebruikers in de elektronica­ productie hebben vergelijkbare behoeftes en een producent beschreef hun ontwikkeling op het vlak van traceerbaarheid. Een van de grootste doorbra-

dan vijftig jaar geleden. Het kan niet van iedere speler in een keten ver-

ken werd gerealiseerd door de engineers dicht bij de productie te plaatsen.

wacht worden, dat deze de klant een volledig geïntegreerd beeld geeft.

Die stap was in 2012 genomen en lijkt wederom een enorme open deur te

Volgens mij is het ook niet te verwachten dat technische managers of plant

zijn. Het productieproces optimaliseerde heel snel, kosten werden met

managers een volledig beeld hebben van de opties in die keten. Kortom, er

twintig procent gereduceerd en het onderhoud was minimaal.

is behoefte aan die kennisoverdracht.

Wat denk ik dan te leren? De kracht zit in de samenhang.

De vendors (de term die de eindgebruikers gebruiken voor toeleveranciers) hebben daar een kans, om door samenwerking een beeld van de mogelijk-

DuPont liet het heel praktisch zien. De verschillende personen in de diverse

heden te scheppen. De puzzel kan op vele manieren gelegd worden en dat

rollen hebben allerlei uitdagingen, die niet per se overlappend zijn. Vanuit

moet dan ook de boodschap zijn van vendors naar end users: hoe passen

de omgeving van de plant, de toeleveranciers en de gehele voortbrengings-

de diverse stukken bij elkaar om het doel van de klant te bereiken?

keten krijgt men informatie en ruis, waarbij beslissingen genomen moeten

Voor eindgebruikers die deze column lezen, is het hopelijk vernieuwend dat

worden. De huidige praktijk is daardoor dat 65 procent van de onderhouds-

FHI-leden regelmatig met elkaar vergaderen om die inhoud zo nuttig moge-

kosten in correctieve maatregelen zit. Het streven: meer conditiegebaseerd

lijk te maken.

8 [ Automatie 7 | 8 ] 2013


SIL Position Paper Co-author Rens Wolters, Mokveld

axial on-off valve (HIPPS) by Mokveld sunflowers by Vincent van Gogh

World class axial on-off valves. Balanced piston valves for special applications. Proven in use. other masterpieces? www.mokveld.com

Gouda • The Netherlands • sales@mokveld.com 13102


Arnold de Jong nl.linkedin.com/pub/arnold-de-jong/11/b7a/118

Succesvol WIB miniseminar

Klaar voor de toekomst

Onlangs vond in Den Haag het jaarlijkse miniseminar plaats van WIB International Instrument Users Association. Dit seminar wordt elk jaar georganiseerd om de leden en geïnteresseerden op de hoogte te houden van de activiteiten en de resultaten van de verschillende werkgroepen. Het unieke van het WIB is dat zij als vereni­

teur van het WIB. Daarna werd de toe­

de uitdaging om nieuwe technieken in te

ging volledig bestaat uit eindgebruikers uit

komstvisie voor 2020 onderbouwd door

voeren in de conventionele controlesyste­

de procesindustrie. Met 34 lidbedrijven is

Alex van Delft, bestuursvoorzitter. De lei­

men. Hierbij moet gedacht worden aan het

het WIB een gerenommeerd centrum voor

draad voor de toekomst van het WIB luidt

toevoegen van 3D-beelden en procesgege­

het delen van kennis en ervaring. Dit wordt

als volgt: ‘Bodies of knowledge to commu­

vens in de bestaande HMI (Advanced Field

gedaan binnen negen werkgroepen waarin

nities of practice.’

Information). Voor de werkgroep Wireless is er het gege­

meer dan tweehonderd experts uit de pro­ cesautomatisering actief zijn. In hun bij­

Na deze introductie volgden de presentaties

ven dat draadloze verbindingen nu betrouw­

eenkomsten, die vier keer per jaar worden

van de verschillende werkgroepen. De eer­

baar genoeg zijn om in te zetten voor het

gehouden richt iedere werkgroep zich op een

ste was van de werkgroep Control Systems.

monitoren van processen, waarbij er nog

specifiek onderwerp. Tijdens het minisemi­

Hierin zijn twee werkgroepen samenge­

wel extra maatregelen nodig zijn voor de

nar werden de activiteiten van enkele van de

voegd, namelijk de BPCS (Base Process Con­

kritische toepassingen. De uitdaging ligt bij

werkgroepen uitgelicht.

trol System) en de Plant Security Working

standaardisatie.

Group. Voor deze werkgroep is een nieuwe

Waren voorheen het testen en evalueren de

Overzicht presentaties

missie opgesteld met een bijbehorend Plan

belangrijkste activiteiten van de werkgroep

Het programma werd geopend met een

van Aanpak en een taakverdeling.

Instrumentation, nu is hier het uitwisselen

­welkomstwoord van Tom Kuperij, de direc­

De werkgroep Process Control staat voor

van ervaring en het in gesprek komen en

10 [ Automatie 7 | 8 ] 2013


blijven met de leveranciers voorop komen te staan. Bij de werkgroep Final Elements is het zwaartepunt van het evalueren verplaatst naar het opstellen van richtlijnen. Verder staat deze werkgroep voor de uitdaging om het gat op te vullen wat ontstaat door het wegvallen van ervaren specialisten op dit gebied. Process Analysers, aldus de gelijkna­ mige werkgroep, zullen sneller moeten wor­ den wat betreft de analysetijd en kleiner in omvang, waardoor de toepasbaarheid groter wordt en de controleerbaarheid van het pro­ ces verbetert. De werkgroep heeft veel baat bij het uitwisselen van ervaringen tussen de verschillende industrieën. Tot slot was er een presentatie van de werk­ groep Functional Safety. Hier is de focus ver­ schoven van de interpretatie van veiligheid naar het succesvol implementeren van vei­ ligheidssystemen. De voordrachten werden afgesloten met een discussie onder leiding van de bestuursvoorzitter. Hierna was er

CONTACTVRIJE FLOWMETING Draagbaar en explosieveilig voor vloeistoffen en gassen

volop gelegenheid om bij te praten.

FLUXUS® F608 en G608 Geen heetwerkvergunning nodig

Wij voeren ook meetdiensten uit op uw locatie Inzetbaar bij o.a.:     

Offshore Chemische industrie Raffinaderijen Gasopslag en transport Elektriciteitscentrales

Vraag een demo aan:

Benelux@flexim.com Tel.: +31(0)10 24 92 333

Flexim Instruments Benelux BV www.flexim.com

11222e


Rode draad

‘We zien een verschuiving van kennisvergaring naar het delen van ervaringen, van het testen van instrumenten naar het onderzoeken van nieuwe mogelijkheden en van het opstellen van specificaties naar het schrijven van richtlijnen.’

Zonder te veel in detail in te gaan op alle presentaties zijn er wel degelijk rode dra­ den te herkennen binnen de verschillende werkgroepen. Zo is bij alle werkgroepen al de verschuiving te zien van het vergaren van kennis naar het delen van ervaringen, van het testen van instrumenten naar het onderzoeken van nieuwe mogelijkheden en van het opstellen van specificaties naar het schrijven van richtlijnen. Om een beeld te geven van deze veranderingen wordt een aantal activiteiten van het WIB uitgebrei­ der beschreven. De basis van procesautomatisering wordt gevormd door meet- en regelinstrumenten.

van een securityrichtlijn voor medische

Deze worden door het WIB en haar zuster­

apparatuur.

organisaties EI, EXERA en NAMUR zorg­ vuldig getest. Niet alleen onder optimale

Innovatie binnen process control

omstandigheden, maar ook onder voor de

Een andere werkgroep die ook zeer toe­

internationaal opererende bedrijven reële

komstgericht is, is de Process Control werk­

omgevingscondities die extreem kunnen

groep. Dat bleek uit een demonstratie die

verschillen per locatie. Dat het WIB zich

het huidige monitoren en bedienen van

Het ontwikkelde concept (AFI: Advanced

niet alleen meer bezighoudt met het evalu­

het proces op een radicaal andere manier

Field Information) gaat uit van een operator

eren en testen van instrumenten blijkt uit

benadert. De presentatie werd verzorgd

in het veld en een operator in de controle­

de presentaties die gegeven werden. Toe­

door Arjan van der Leden van Stepup Deve­

kamer. De field operator heeft een tablet of

komstgerichtheid en proactief zijn, dat zijn

lopment. Dit onderwerp wordt onderge­

de genoemde bril waarop in 3D de installatie

de sleutelwoorden. Problemen voorkomen is

bracht in de nieuwe werkgroep HMI. Deze

of delen van de installatie te zien zijn van de

het devies. Door de snel veranderende tech­

zal de aandacht vooral richten op het zoe­

locatie waar hij is. Gelijktijdig zijn alle daar­

nologische en maatschappelijke ontwikke­

ken naar het conceptueel anders omgaan

bij behorende procesdata te zien. Het enige

lingen zijn onderzoek en actief meedenken

met procesinformatie. Dit op een dusda­

wat de field operator hoeft te doen, is de

belangrijke voorwaarden om een gedegen,

nige wijze dat ook de aankomende gene­

tablet te richten op de pomp, de klep of het

kosteneffectieve en veilige procesvoering

ratie van process operators (met hun eigen

instrument waarna vrijwel direct alle rele­

te realiseren.

lifestyle en communicatiemiddelen) er goed

vante informatie op het scherm verschijnt.

Google Glass. Bron: Stepup Development

mee overweg kunnen. De operators van de

Cybersecurity

toekomst gebruiken bijvoorbeeld geen sin­

Dat er door de leden serieus gewerkt wordt

gle task mobiele telefoon meer, maar een

aan onderwerpen als cybersecurity blijkt

smartphone, een multitasking device zon­

uit het feit dat het WIB document, dat de

der knopjes. Het bedachte concept gaat uit

minimale eisen aangeeft voor cybersecu­

van relevante bedien- en beheerinforma­

rity aspecten van automatiseringssyste­

tie met nieuwe maar beproefde innovatieve

men, nu door de IEC wordt gebruikt voor

middelen, bijvoorbeeld door het inzetten

het realiseren van een internationale stan­

van tablets, augmented reality en dergelijke.

daard op dit gebied. Ook in andere indus­

Ook de nieuwe interactieve bril, de Google

trieën en disciplines bestaat hiervoor een

Glass, werd genoemd. Hiermee wordt rele­

toenemende belangstelling. Recentelijk

vante procesinformatie en 3D plantinfor­

heeft het W IB zelfs het verzoek gekre­

matie geïntegreerd. Het doel is en blijft om

Hetzelfde beeld is ook te zien door de ope­

gen uit Amerika om dit WIB document te

een eenduidige - en vrij van interpretatie -

rator in de CCR. Hierdoor kunnen er geen

mogen gebruiken als basis voor het maken

bedien- en beheersituatie te creëren.

communicatiestoornissen ontstaan, omdat

12 [ Automatie 7 | 8 ] 2013

Beeld op tablet of door bril wanneer gericht wordt op het gele vat. Bron: Stepup Development


Applicatie gerichte oplossingen

11208

www.a-b-t.nl

beide hetzelfde scherm zien. Het is een eerste stap naar nieuwe, op de toekomst gerichte informatieverwerking in de pro­ cesbediening. Verdere onderzoeken en ont­ wikkelingen op dit vlak staan op de agenda van deze WIB-werkgroep. Door de steeds complexer wordende proces­ sen en het minder beschikbaar zijn van goed opgeleide mensen, is het delen van kennis en ervaring een noodzaak en is collegiale samenwerking van de leden een voorwaarde. Dit wordt nog meer bewaarheid door de positieve samenwerking met de genoemde zusterorganisaties en recentelijk met de Duitse zusterorganisatie NAMUR die, met 135 aangesloten bedrijven, een grote invloed uitoefent op de eisen en standaarden voor procesautomatiseringsapparatuur en -sys­ temen. Op korte termijn zal er door het WIB en NAMUR gezamenlijk een richtlijn wor­ den uitgebracht over Functional Safety in Batch Processen. Het WIB is volop bezig zich voor te berei­ den op de toekomst. Dit is ook te zien in de activiteiten en de aandachtspunten van de werkgroepen en in de visie van het bestuur. Als uw bedrijf interesse heeft in een lidmaat­ schap van WIB International Instrument Users Association, kunt u contact opnemen met Tom Kuperij. Zijn contactgegevens en de presentaties van het miniseminar zijn te vinden op www.wib.nl.

g

12199


Sikko de Jong (sr.)

Ex markering en herkenning Explosieveiligheid heeft voor veel bedrijven prioriteit. En dat is maar goed ook. Want niets is zo vernietigend als een ongecontroleerde explosie. In 2013 besteedt Automatie in de artikelenreeks ‘In het veld’ aandacht aan explosieveiligheid. In deze uitgave: Ex markering en herkenning. Elk bedrijf dat zich bezighoudt met de verwerking of behandeling

duct voldoet aan alle essentiële eisen van veiligheid en gezondheid

van potentieel explosiegevaarlijke stoffen en producten, heeft als het

uit de Richtlijn. De fabrikant of een gemachtigde persoon van de

goed is een risico-inventarisatie gemaakt en deze vastgelegd in een

fabrikant ondertekent de verklaring en stuurt deze verklaring mee

ExplosieVeiligheidsDocument (EVD), waarvan de Ex zonering deel

met het product. Ook brengt hij de CE-Ex markering op het product

uit moet maken. Hieruit blijkt immers of een zone, als deel van het

aan. Productkeuringen worden uitgevoerd door keuringsinstellingen

bedrijf, al dan niet geclassificeerd moet worden als potentieel explo­

die door de minister van SZW zijn aangewezen. Deze instellingen

siegevaarlijk.

worden bij de Europese Commissie aangemeld als zogenaamde Noti­

In een Ex geclassificeerde zone mag alleen apparatuur gebruikt en

fied Bodies.

geïnstalleerd worden die goedgekeurd is voor gebruik in een derge­ lijke zone. De ATEX-95 (EEG norm 94/9/EG) stelt hieraan duidelijke

Ook zijn enige verbodsbepalingen in het warenwetbesluit opgeno­

eisen. Om voor de gebruiker herkenbaar te maken welke apparatuur

men. Letterlijk:

geschikt is voor welke zone, heeft men een markering ontworpen

Artikel 3a: Het is verboden apparaten, beveiligingssystemen, com­

die op alle apparatuur, geschikt bevonden voor gebruik in Ex zones,

ponenten en voorzieningen te verhandelen, in bedrijf te stellen of te

vermeld moet staan. Dat dit geen vrijblijvende eis is, blijkt uit de

gebruiken, die niet voldoen aan de vervaardiging voorschriften

Warenwetregeling explosieveilig materieel. Deze wet zegt hierover,

gesteld bij of krachtens van dit besluit.

overigens in eigen bewoordingen:

Artikel 4: Explosieveilig materieel is zodanig ontworpen en vervaar­ digd, heeft zodanige eigenschappen en is van zodanige vermeldingen

Voor explosieveilig materieel - apparaten en beveiligingsmiddelen

voorzien, dat het bij gebruik overeenkomstig zijn bestemming geen

- zijn wettelijk verplichte beoordelingsprocedures vastgesteld. Deze

gevaar oplevert voor de veiligheid of gezondheid van de mens of voor

procedures dienen in overeenstemming te zijn met de Richtlijn 94/9/

de veiligheid van zaken, wanneer het op passende wijze is geïnstal­

EG (ATEX 95) van het Europees Parlement en de Raad van de Euro­

leerd en onderhouden.

pese Unie van 23 maart 1994. Deze Richtlijn is geïmplementeerd in het Warenwetbesluit explosieveilig materieel. Voor elk product dat

Markering

onder de Richtlijn valt, moet een EG-verklaring van Overeenstem­

De apparatuur en de daarop aangebrachte markering die gebruikt

ming worden opgesteld. Hierin verklaart de fabrikant dat zijn pro­

wordt in de Europese Unie, moet voldoen aan de geharmoniseerde

14 [ Automatie 7 | 8 ] 2013


bovengronds gebruik. Het nummer op positie drie geeft de categorie beschermingswijze aan. Daarbij staat 1 voor zeer hoog (Equipment Protection Level (EPL) Ga/Da), 2 voor hoog (EPL Gb/Db) en 3 voor normaal (EPL Gc/Dc). Ten slotte geeft de vierde positie aan wanneer de apparatuur geschikt is voor Gas (G), stof of dust (D) of voor beide (G/D). Groep 3 (Codering volgens de van toepassing zijnde standaard) telt eveneens vier posities. Op de eerste positie: Ex. Hiermee wordt aan­ gegeven dat de apparatuur is ontworpen volgens de Europese stan­ daarden. Op de tweede positie: d, wat staat voor drukvast. Dit geeft de beschermingswijze aan. Andere veel gebruikte beschermingswij­ 1

CE markering volgens Richtlijn 94/9/EG (ATEX-95) - Annex X

zen zijn Ex p, Ex e en Ex i. Op de derde positie: IIC, waarmee aange­ geven wordt voor welke gasgroep deze apparatuur geschikt is. IIC staat voor waterstof, acetyleen en stoffen met vergelijkbare eigen­ schappen, en is daarmee de meest veeleisende groep. IIA is voor ethaan, propaan, benzine en stoffen met vergelijkbare eigenschap­ pen. IIB staat voor ethyleen, butadieen, ethyleenoxide en vergelijk­

2

Voorbeeld markering elektrische apparatuur

bare eigenschappen. Deze gasgroep onderverdeling vindt zijn oor­ sprong in de verschillende eigenschappen van gassen, zoals de benodigde ontstekingsenergie en zelfontbrandingstemperatuur.

normen die als bijlage zijn te vinden in de ATEX-95. Het betreft hier

Op de vierde positie is de temperatuurklasse terug te vinden. In dit

vooral normen opgesteld door de International Electrotechnical

geval T5. Er bestaan zes temperatuurklassen voor apparatuur (zie

Commission (IEC). In Nederland is de NEN (NEderlandse Norm)

figuur 3). Het oppervlak van de apparatuur dat mogelijk blootgesteld

verantwoordelijk voor het uitgeven van de IEC normen. De marke­

wordt aan het omringende gas (of stof) mag nooit warmer worden

ring voor elektrische apparatuur moet niet alleen de naam en het

dan de zelfontbrandingstemperatuur van dat gas of die stof. Bij het

adres bevatten van de fabrikant, maar ook de typeaanduiding van

vaststellen van deze temperatuurklassen is uitgegaan van een omge­

het product. Verder kan de markering worden onderverdeeld in vier

vingstemperatuur van -20°C en +40°C. Vooral wanneer de omge­

groepen: EU codering, ATEX-95 codering, codering volgens de van

vingstemperatuur de 40°C overschrijdt, kunnen er problemen ont­

toepassing zijnde standaard en certificaatnummer van het Notified

staan met de maximale oppervlaktetemperatuur van het apparaat.

Body. Groep 1 (EU of CE codering) bestaat uit twee posities. De CE mar­ kering geeft aan dat het product voldoet aan de daarvoor geldende regels. CE staat voor Conformité Européenne. De CE markering is gebaseerd op het EU besluit 93/465/EEG. Door het aanbrengen van de CE markering geeft de fabrikant, of zijn Europese vertegenwoor­ diger, aan dat het product aan alle van toepassing zijnde Europese regels voldoet. Bovendien is de producent of importeur verplicht zich aansprakelijk te stellen voor zijn product. De CE-markering is geen keurmerk. Het onderzoek naar de conformiteit met de regelgeving betreft grotendeels zelfcertificering. Dit houdt in dat de fabrikant of EU vertegenwoordiger eventueel benodigde testen en onderzoeken zelf uit moet (laten) voeren. De viercijferige code verwijst naar de aangemelde instantie (Notified Body) die de beoordeling van de pro­ ductie doet. In dit geval 0344, wat de code is voor KEMA.

3

Temperatuurklassen apparatuur versus gasgroepen

teken(epsilon

Groep 4 (Certificaat nummer van Notified Body) ten slotte, telt vijf

X symbool) op de eerste positie geeft aan dat de apparatuur geschikt

posities. De keuring van het product of apparaat wordt gedaan door

is voor gebruik in potentieel explosieve gebieden, met inachtneming

een Notified Body, zoals KEMA, TüV, PTB, LCIE, EECS, SCS, SP.

van wat volgt achter dit symbool. Op de tweede positie de Materieel

Na de naam of afkorting van de Notified Body volgt het jaar waarin

Group. Met I wordt aangegeven dat de apparatuur geschikt is voor

gekeurd is. In dit voorbeeld de 12 van 2012. Vervolgens de benaming

ondergrondse mijnbouw, en met II dat de apparatuur geschikt is voor

van de standaard volgens welke de certificatie heeft plaatsgevonden.

Groep 2 (Ex codering) bestaat uit vier posities. Het

2013 [ Automatie 7 | 8 ] 15


ATEX en IEC Markering EC symbool explosieve atmosfeer (epsilon x) Apparatuur Groep

I = Mijnen - II = Niet-mijnen

Apparatuur Categorie (II) 1: Zone 0 of 20 - 2: Zone 1 of 21 - 3: Zone 2 of 22 Soort explosieve atmosfeer (II)

Groep II: G = gas en/of D = stof

Dichtheidsklasse

ATEX 95

II 2 G D

max. T-oppervlak

Markering voor gassen (G)

E Ex d IIB T6

Markering voor stoffen (D)

IP 65 - T 125ºC

Temperatuur Klasse (Groep II) Gas Groep

IIA Propaan – IIB Ethyleen – IIC Waterstof

Type van protectiecode

IP code

Letter van toegepaste techniek voor bescherming tegen ontsteking

Explosie protectiesymbool Overeenstemming met Europese Standaard

T1 = 450 °C T2 = 300 °C T3 = 200 °C T4 = 135 °C T5 = 100 °C T6 = 85 °C Referentie is omgeving van -20 tot +40 °C, tenzij anders aangegeven

© Copyright PRODUCA Communicatie BV – 2013

In dit geval ATEX (kan ook volgens IEC Ex). Vervolgens het viercij­

NEN-EN 50014 (die was opgesteld door CENELEC).

ferig certificaatnummer. De laatste positie is gereserveerd voor de

Wat nog wel bestaat, zijn de diverse Ex wetgevingen en markeringen

letter U of X. De U wordt gebruikt, gezien vanuit het oogpunt van

van buiten Europa. Bijvoorbeeld de Noord-Amerikaanse wetgevin­

de eindgebruiker, voor ‘halffabricaten’ en producten zoals een lege

gen en regels voor markering. Deze zijn in eerste instantie te herken­

junction-box. Aanvullende certificatie is dan vereist. Na montage

nen aan het logo van de keuringinstanties UL, CSA of FM. Verder

van bijvoorbeeld terminalstrips en kabelwartels in de junction-box

bestaat in Zuid-Amerika de INMETRO, in Rusland GOST, in China

moet het geheel volledig gekeurd worden. De X geeft aan dat er bij­

CQM, in Japan de TIIS, en nog diverse andere.

zondere aanvullende bepalingen zijn voor dit product. Hiervoor dient men het bijgeleverde Ex certificaat te raadplegen. Het gaat hier

Toekomst

dan veelal om eisen betreffende aansluiting, onderhoud en inspectie.

Verwacht wordt dat de ATEX regelgeving en de daaraan gerelateerde geharmoniseerde IEC standaarden wereldwijd worden overgenomen

Regelgeving

en geaccepteerd. In 2014 zal de nieuwe versie van de ATEX regelge­

Sinds 1 juli 2003 mogen fabrikanten, of hun Europese vertegenwoor­

ving worden gepubliceerd. Hiermee wordt de ATEX-95 vervangen

digers, in de Europese Unie alleen nog maar apparatuur leveren die

door de ATEX-114. Technisch gezien zal er vrijwel niets veranderd

aan de ATEX-95 richtlijn voldoet. Uiteraard is er ook nog apparatuur

zijn in deze nieuwe EU directive. Deze aanpassing is vooral ingege­

in bedrijf die voor die datum is geleverd. De markering die u hierop

ven om de traceerbaarheid en verantwoordelijkheden beter te kun­

aantreft, kan zijn oorsprong vinden in de inmiddels ingetrokken

nen vastleggen.

Gerelateerde normen, regelingen en wetten 768/2008/EG

Nieuw wetgevingskader (NWK) voor invoering ATEX-114 EU directive 94/9/EG ATEX-95 EU directive 93/465/EEG Voorschriften aanbrengen en gebruik CE markering NEN-EN-IEC-60079-0 Algemene eisen explosieveilig materiaal NEN-EN-IEC-60079-14 Ontwerp, keuze en opstelling van elektrische installaties NEN-EN-IEC 80079-36 Niet-elektrisch materieel voor gebruik in explosieve atmosferen

5

Het officiële Ex logo (epsilon x teken) wat, voor het apparaat waarop het geplaatst is, aangeeft dat de ATEX richtlijn hierop van toepassing is

In de volgende editie van Automatie meer over niet-elektrische en mechanische apparatuur, gebruikt in Ex geclassificeerde zones.

16 [ Automatie 7 | 8 ] 2013

g


WIB Irmgard de Jong

50 jaar WIB WIB International Instrument Users’ Association

de ontwikkeling van IEC en ISO normen op het

bestaat dit jaar vijftig jaar. Dit heugelijke feit wordt

gebied van cybersecurity en functionele veiligheids-

op 21 november gevierd in het Louwman Museum in

systemen.

Den Haag in aanwezigheid van leden, (oud-)bestuurders en genodigden. Jeroen van der Veer, voormalig CEO van Shell, heeft

WIB vertegenwoordigt ongeveer 250 specialisten die werkzaam

toegezegd het gezelschap toe te spreken. De aanwezigen kunnen een

zijn bij 34 verschillende (internationale) bedrijven. Een groot deel van hen

onderhoudende speech verwachten waarin veel hedendaagse, maar ook

is actief in de volgende werkgroepen: Asset Management, Control Sys-

toekomstige uitdagingen binnen de sector aan de orde komen.

tems, Field Instruments, Functional Safety, Process Analysers, Process Control, Valves/-end elements en Wireless Technology. De werkgroepen

WIB is een eindgebruikersvereniging opgericht door bedrijven uit de pro-

HMI-Alarm Management en Manufacturing Execution Systems zijn in

cesindustrie, met als doel kennis en ervaring te delen op het gebied van

oprichting.

veldinstrumentatie, process control en automatisering en procesmanage-

In het oktobernummer van Automatie verschijnt een interview met Tom

ment. Er is een samenwerkingsverband met de zusterorganisaties Evalua-

Kuperij, de laatste dertien jaar directeur van het WIB. Hierin zal de ontwik-

tion International (voorheen SIREP) uit Groot Brittannië en EXERA uit Frank-

keling van het WIB uitgebreid naar voren komen. Van het gezamenlijk tes-

rijk. Gezamenlijk vormen zij de EWE International Instrument Users’

ten van instrumenten in 1963 naar het bijdragen aan internationale normen

Associations. Alle EI, WIB en EXERA rapporten worden gedistribueerd

en het opzetten van concepten, onder andere op het gebied van Human

onder de leden van de drie verenigingen. WIB onderhoudt ook nauwe ban-

Machine Interfaces vandaag de dag. Ook zullen de toekomstplannen van

den met de Duitse eindgebruikersvereniging NAMUR die een gelijksoortige

het WIB met Tom Kuperij doorgenomen worden.

doelstelling heeft. Op internationaal niveau zijn er bijdragen geleverd aan

Voor meer informatie: www.wib.nl

Advertentie

More Performance. Simplified. u-remote.

Toegesneden planning, snellere installatie, veiliger opstarten, minimale stilstand: wanneer u dit verwacht van efficiënte machine automatisering, zult u onder de indruk zijn van onze innovatieve u-remote I/O oplossing. Profiteer van deze en andere voordelen van het IP 20 systeem: • Kleinere schakelkasten dankzij het smalle ontwerp en omdat er zeer weinig voedingsmodules nodig zijn • Sneller opstarten dankzij de gereedschapsloze montage, een modulair ontwerp en een geïntegreerde web-server • Snellere service dankzij status LED's per kanaal en op elke u-remote module Onze formule: ”More Performance. Simplified. u-remote.” Ontdek alle mogelijkheden: www.u-remote.net. Let’s connect. Bezoek ons op Elektrotechniek 2013 in Utrecht van 30 september t/m 4 oktober, stand 07.B070

Scan simpelweg de QR code om onze u-remote reclamespot te bekijken… 13080

2013 [ Automatie 7 | 8 ] 17


Wij hebben iets voor u! De efector mid meet vloeistoffen tot 600 l/min. met een geleidbaarheid vanaf 20 µS/cm. Weergave van debiet, totaalvolume en temperatuur alsook geïntegreerde lege leidingdetectie en simulatiemodus.

www.ifm.com/nl/mid Telefoon 0341 – 438 438


Beurzen

WWWODS INSTRUMENTATIENL

3PECIALISTIN &LOWTECHNIEK

Willem van der Bijl nl.linkedin.com/in/willemvanderbijl

Nieuw: World of Technology & Science FHI, federatie van technologiebranches, en FEDA, Federatie Aandrijven en Automatiseren, hebben een keuze gemaakt voor hun nieuwe beurstitel: World of Technology & Science. De werelden van technologie en wetenschap komen in deze titel bij elkaar. De exposanten en bezoekers in de betrokken branches krijgen hun eigen identiteit: World of Automation, World of Laboratory, World of Electronics en World of Motion & Drives. De beurs weerspiegelt daarmee de keten van technologie, spreekt bezoeker en exposant specifiek aan en inspireert met waardevolle en concrete combinaties van innovaties.

contactmogelijkheden. De kracht zit in het complete overzicht en de samenhang van technologieĂŤn.

Met het samen optreden van de vier branches die FEDA en FHI vertegenwoordigen, worden de krachten gebundeld. Dit biedt duidelijke voordelen

Iedere branche communiceert naar haar specifieke bezoekersdoelgroepen.

voor de bezoeker. World of Technology & Science vindt plaats van

Groepen exposanten hebben de mogelijkheid om zich in de eigen technolo-

30 september 2014 tot en met 3 oktober 2014 in de Jaarbeurs Utrecht.

gische wereld te profileren met thema’s, projecten en seminars. Boeiende,

De co-locatie van Macropak, Industrial European Dairy Show en Industrial

inspirerende en nuttige technologie bieden de beursbezoeker volop kansen.

Processing biedt de bezoeker uit de industrie, zorg en wetenschap nog meer

Meer informatie: http://wots.nl

Process Safety Congres Advertentie

Procesveiligheid staat hoog op de agenda bij bedrijven en toezichthouders, zeker na een aantal zware ongelukken in de laatste jaren. Denk hierbij aan de grote explosie bij Londen, het zogenaamde Buncefield incident, en de explosie in Texas, beide in 2005. Maar nog steeds komen dergelijke ­incidenten voor. De gevolgen van dit soort ongelukken zijn aanzienlijk, ­v erlies van mensenlevens en gewonden, milieuschade, economische gevolgen en reputatieschade. Relevante vragen in dit kader zijn: > Is de veiligheid in uw bedrijf voldoende gewaarborgd? > Stemt uw veiligheidsbedrijfsvoering overeen met wet- en regelgeving? > Heeft u alle risico’s in kaart? Door Process Safety goed te implementeren binnen uw organisatie, verbetert u niet alleen de algehele technische en organisatorische veiligheid, maar draagt u ook actief bij aan een aantoonbaar veilige, vertrouwde èn transparante werkomgeving. Om hierbij te helpen, heeft Reed Business Opleidingen het Process Safety congres ontwikkeld. Het Process Safety congres wordt gehouden op dinsdag 5 november in ­H outen. Het is speciaal ontwikkeld voor technisch uitvoerend en aansturend personeel werkend bij of voor procesgestuurde productie- en verwerkingsbedrijven. De doelgroep bestaat uit personen met de volgende functies: Process safety manager, Process engineer, Maintenance manager, Technisch manager, Manager technical services, Instrument engineer, ­R eliability engineer, Coordinator process safety, SIS engineer, Project­ manager, Veiligheidskundige, HSEQ-managers, Functional safety expert. Het congres start om 08:30 uur en wordt met een borrel om 16:00 uur afgesloten. Meer informatie: www.process-safetycongres.nl

13042

2013 [ Automatie 7 | 8 ] 19


Dankwoord

Buskroniek Rob Hulsebos nl.linkedin.com/pub/rob-hulsebos/4/64/9a1

FHI Industrial Ethernet dag Onlangs organiseerde het FHI in Leusden de jaarlijkse Industrial Ethernet dag. Met 109 bezoekers was de opkomst fors hoger dan in 2012. Mogelijk omdat de entree gratis was, maar waarschijnlijk door het veel interessantere lezingenprogramma. De forse promotiecampagne via talloze e-mails en LinkedIn heeft ongetwijfeld ook een rol gespeeld. In vergelijking met de vorige editie vond ik het programma technisch sterker van inhoud, en ditmaal waren de lezingen verdeeld over drie parallelle tracks, zodat er drie keer zoveel aspecten van industrieel Ethernet aan de orde konden komen en iedereen zijn eigen interesses kon nalopen. De normaliter veelvoorkomende klacht dat sprekers hun tijd gebruiken voor commerciële babbels, hoorde ik niet, omdat er nauwelijks sprake was van commercie in de presentaties. Vooral de techniek en de praktijk werden uitgelicht. Uiteraard ontbrak de commercie niet, in de vorm van tabletop opstellingen waar alle besproken producten en technologieën getoond konden worden en iedereen kreeg een tas met productfolders, monsters en goodies mee naar huis. De drie parallelle tracks behandelden een breed scala van onderwerpen. Van de specifieke voordelen en de koppeling naar de IT, draadloze communicatie en de nieuwe mogelijkheden op de 60 GHz band, tot bekabeling,

Dank!

troubleshooting, remote diagnose, redundantie, cybersecurity, overspanningsbescherming en glasvezel. De bezoekers waardeerden de lezingen met

In september 2003 nam Willem van der Bijl het hoofdredacteur-

het rapportcijfer 7,8 en uit de evaluaties bleek een behoefte aan nog veel

schap van Automatie over van de even memorabele Henk van der

meer informatie over allerlei aspecten van (industrieel) Ethernet. Voor her-

Biezen. Willem was toen al geruime tijd als redactielid betrokken

haling vatbaar dus in 2014.

bij Automatie. Nu tien jaar verder, kijken we terug op een succesvolle samenwerking en veel positieve veranderingen in en rond de titel. Zo werd het succesvolle PMA-katern als back-to-back titel toegevoegd aan Automatie en werden talloze rubrieken, onderwerpen en samenwerkingsverbanden geïntroduceerd.

Industrial Ethernet Handbook

Onder Willems redacteurschap bleven we enthousiast verhalen

Tijdens de FHI Ethernet dag konden bezoekers op de Weidmüller stand een

over de laatste ontwikkelingen en nieuwe technieken, stonden we

exemplaar oppikken van het Industrial Ethernet Handbook - A Practical Gui-

open met oog en oor voor de veranderingen binnen het vakgebied,

deline. In 159 pagina’s op A5 formaat in kleur legt dit boek de techniek uit

de verenigingen, branches en beurzen. En ook de roots van Auto-

van het (gewone) Ethernet, draadloos Ethernet en industrieel Ethernet,

matie, de (veld)instrumentatie), werden niet vergeten. Succesvolle

waarna het vervolgt met planning, connectoren, bekabeling, installatie,

series over instrumentatie en andere onderwerpen resulteerden in

randapparatuur enzovoorts. Uiteraard geïllus-

boeken en andere producten die onder andere in het technisch

treerd met Weidmüller producten. Het is een

onderwijs graag en veelvuldig worden gebruikt.

goed leesbare en prak tische inleiding op Ethernet in al zijn varianten. Wie nog geen

Het Automatie | PMA-team waardeert Willem voor zijn betrokken

exemplaar heeft, kan er kosteloos een aan-

inzet, deskundigheid en trouw en feliciteert hem van harte met zijn

vragen door een e-mail met adresgegevens

tienjarig jubileum. Willem bedankt!

te sturen naar info@weidmuller.nl, onder vermelding van Industrial Ethernet HandDe uitgever, Jaco Otto

book. Direct downloaden is ook mogelijk via http://goo.gl /r1AfC (selecteer Industrial Ethernet Handbook).

20 [ Automatie 7 | 8 ] 2013


Nieuws

Markt & Techniek

OPTIWAVE 5200 C/F nieuwste lid van de modulaire KROHNE niveaumeter familie

K ROHNE introduceer t de OP TIWAVE 5200 C/F, een prijsgunstige F MC W radar niveaumeter voor v l o e i s t o f a p p li c a t i e s m e t e e n meetrange tot 30m. Het 2 draads

meetinstrument meet het niveau en volume van opslag- en procestanks onder procescondities tot een flens temperatuur van 250°C en 40 bar. Samen met de onlangs gepresenteerde OPTIFLEX 2200 C TDR niveaumeter, is de OPTIWAVE 5200 C ontworpen en ontwikkeld voor gebruik in SIL 2 gerelateerde veiligheidssystemen volgens IEC 61508. De OPTIWAVE 5200 C/F elektronica kan met verschillende antennes gecombineerd worden.

Energiewinningstechnologie in actie bij Tata Steel

De unieke PP en PTFE Wave Horn antennes zorgen voor een directe afdichting zonder toepassing van traditionele O ring afdichting. Hierdoor zijn deze antennes uitermate

Tata Steel is een proefprogramma gestart met een ABB thermokoppel die

geschik t voor toepassing in

in staat is om de energie die nodig is om het meetsignaal over te dragen,

extreem corosieve omgevingen

op te wekken uit de warmte in de processen in de nabije omgeving. Door

Meer informatie:

deze zogenaamde ‘energy harvesting’ technologie te combineren met

KROHNE Nederland, Maré Leijten,

draadloze communicatie, vervalt de noodzaak van bekabeling van en naar

E m.leijten @ krohne.nl.

de apparatuur. ‘Voor elke ingenieur zou het een droom zijn die uitkomt om een self-powered draadloos thermokoppel te hebben’, verklaart Nikhil Kumar, area engi-

Wireless Inclinometer met handuitlezing AEnclino

neer voor Hoogoven nummer 5 in de Port Talbot staalfabrieken. ‘Er is geen

AE Sensors heeft een nieuwe Wireless Inclinometer ontwikkeld met hand­

enkele kabel nodig, wat geld bespaart op de installatie en het risico weg-

uitlezing, de AEnclino. De eerste serie is ontworpen voor een specifieke

neemt dat de kabel verbrandt of beschadigd raakt gedurende de werking.’

klant in de kraanwereld voor het controleren van de last als deze gehesen

Volgens Tata Steel heeft het apparaat niet één meting gemist in de drie

wordt. De inclinometer heeft een bereik van ongeveer 7° en kan over een

maanden sinds de installatie. Ook is het tot dusver niet nodig gebleken om

afstand van meer dan honderd meter uitgelezen worden. De robuuste

uit te wijken naar de ingebouwde batterij back-upvoorziening.

­h anduitlezing heeft een 2-regelig digitaal display waarop de scheefstand van de x- en y-as uitgelezen kan worden alsmede een LED-kruis waarop de

De proef werd gestart om te kunnen beoordelen hoe de technologie zou

scheefstand met groene, oranje of rode led-lampjes wordt gevisualiseerd.

werken in zo’n zware operationele omgeving. Het thermokoppel is geïnstal-

Zowel de opnemer als de uitlezing is voorzien van een oplaadbare accu

leerd aan een van de stoomleidingen van de plant die werkt op 120 °C.

die na ongeveer een dag werken met bijgeleverde adapter kan worden

De technologie om energie op te wekken, vereist een temperatuurverschil

opgeladen.

van slechts 30 °C tussen het proces en de omgeving om de elektronica van

Meer informatie: AE Sensors B.V., I www.aesensors.nl

het instrument te kunnen aansturen en de metingen te kunnen verzenden. Dit in tegenstelling tot de resultaten van een tweede thermokoppel die in de buurt was geïnstalleerd om te testen wat er gebeurt als een energie­ winningsinstrument wordt geïnstalleerd zonder het nodige temperatuurverschil. Dit tweede instrument moest vertrouwen op zijn batterij voor de gehele duur van de proef. Tata Steel is ook gestart met het testen van draadloze adapters die geschikt zijn voor een paar druktransmitters. De adapters stellen alle instrumenten in staat om via een draadloze gateway te communiceren met elkaar en met de besturing van de installatie. ‘Het is een slimme en robuuste manier van communiceren’, legt Kumar uit. ‘De resultaten zijn veelbelovend en passen in de strategie van Tata Steel om energie te besparen’. 2013 [ Automatie 7 | 8 ] 21


Column

Redactieteam Ing. Peter van den Berg, Ing. Lambert van Beukering, Ing. Ton Bol, Ing. Bernard Bos, Ing. Willem van der Bijl, Ing. Frits Boddeman, André Braakman, Ing. Adrian de Bruijn, Mr. Michael Gerrits, Kees Groeneveld, Harold van den Hauten, Ing. Rob Hulsebos, Sikko de Jong Sr., Ing. Liam van Koert, Ing. Tom Kuperij, Prof.ir. Henk Leegwater, Ir. Hans Mosselman, Ir.ing. Wim ­O xenaar Eur. Erg., Ing. Remco Rijsenbrij, Drs. B­ ianca Scholten, Ing. Dominique van Suylekom, ir. Hans van Wijk en Ing. Nick de With

Duur

De deelname van de redactieraadleden aan het ­redactieraadteam is uitsluitend op persoonlijke titel.

‘Goh, dat is een dure auto!’ ‘Oh? Is dat zo?’ Ik rijd een oude Mercedes die overigens ook ooit nieuw is geweest! Mercedes is al bijna dertig jaar mijn merk en ik heb daarvoor verschillende redenen. Het heeft er onder andere mee te maken dat mijn vader er een reed. Bovendien is een auto van dit merk de Mercedes onder de auto’s. Deze dubbele reden is voor mij reden genoeg. Mijn bolide is nu dik zeven jaar oud en heeft slechts 260.000 kilometer op de teller staan. De motor loopt nog als een zonnetje, er zit geen rammeltje

Willem van der Bijl

Bianca Scholten

Harold van den Hauten

Erik de Jong

Hoofdredacteur

Redacteur

Redacteur

Sales manager

in, en de toeters en bellen die ik er toen bij bestelde, zijn nog immer van deze tijd. Ik weet nog wel dat die wagen bijna zeventigduizend euro kostte... Maar ik betaalde (graag) voor kwaliteit in techniek en afwerking, voor rijcomfort en -plezier. Voor die toeters en bellen, een fijne motor en veiligheid. Voor een machine met een laag verbruik vanwege een 7-traps automaat en relatief lage onderhoudskosten. Al met al was die auto stevig aan de prijs, maar wat mij betreft wel de investering helemaal waard als je bekijkt wat ik ervoor terugkreeg. Maar zoals het is met die auto, waarbij emotie ook wel een factor speelt in de keuze en beleving, zo is het ook met een huis. En een niveaumeter, een pH-meter of een DCS-systeem. Als puntje bij paaltje komt en als je de emotie even buiten beschouwing laat, is de TCO (Total Cost of Ownership) een belangrijke factor in het keuzetraject van nieuwe instrumentatie. Een flowmeter kan best wat geld kosten, maar als dat instrument geen bewegende delen heeft, en dus de slijtage minimaal is, zijn de onderhoudskosten op termijn beperkt. Het is erg vervelend (lees: kostbaar) als een intrinsiek veilige druktransmitter geplaatst dient te worden in een Ex-omgeving waarbij alle andere instrumenten Ex d zijn. Immers, dat betekent dat er een extra kabelgoot aangelegd moet worden en/of extra graafwerk moet worden verricht. In de praktijk kunnen de installatiekosten van een instrument een veelvoud zijn van de initiële aanschafkosten. Andere, niet zo herkenbare kosten zijn die van de bedrading, signaalverwerking en programmering van hogere systemen, de kosten om documenten aan te passen, kosten voor het ingenieursbureau en toekomstige herkalibratiekosten. En wat te denken van productieverlies indien gekozen instrumentatie onnodige storingen veroorzaakt... Tijdens de aanbestedingsfase worden nog wel eens aanvragen naar tien (of meer) verschillende aanbieders gestuurd. De inkoper probeert natuurlijk een goede job voor zijn werkgever te doen. Maar doet hij dat dan wel? Is zijn blik niet té veel gericht op het scoren van een lage aankoopprijs, terwijl hij eigenlijk zou moeten letten op een zo laag mogelijke TCO? Helaas, aan de TCO wordt nog wel eens voorbijgegaan. Nee, het is slimmer te kiezen voor kwalitatief goede instrumenten en niet alleen de focus te hebben op die cijfertjes met het euroteken ervoor in een offerte. Ton Bol 22 [ Automatie 7 | 8 ] 2013

Uitgave Automatie BV Bezoekadres: Spacelab 2, 3824 MR Amersfoort Postadres: Postbus 2696, 3800 GE Amersfoort Telefoon: 033 4567050 Fax: 033 4567433 E-mail: info@automatie.nl Internet: www.automatie.nl Uitgever: Jaco Otto - j.otto@aprgroep.nl advertenties Sales manager: Erik de Jong - edejong@advercom.nl Vormgeving APR groep BV Art-Directie: Martijn Brinks - m.brinks@aprgroep.nl Opmaak: Marleen Cramer Abonnementen Administratie: Erik de Haan - e.dehaan@aprgroep.nl Nederland € 79,- per jaar (excl. BTW) buitenland € 140,- per jaar proefabonnement € 35,- 6 maanden losse nummers € 10,Abonnementen kunnen iedere maand ingaan en w ­ orden jaarlijks automatisch verlengd. Opzeg­gingen, uitsluitend schriftelijk, dienen uiterlijk twee maanden voor het einde van de abonnementsperiode in ons bezit te zijn. Overname artikelen Informeer bij de uitgever. © Automatie BV 2013 ISSN 0005-1128


Automatie 7-8 2013  

Procesveiligheid vraagt aandacht

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you