Issuu on Google+

HET IA-VAKBLAD VOOR NEDERLAND EN BELGIE

57ste jaargang [ nummer 5 ] 2013

automatisering informatisering procestechniek instrumentatie

Vernieuwing bij Procesinstrumenten

PMA back2back A U T O M AT I E

boer zijn voer’ 04 ‘Iedere AVEVE Veevoeding kiest ISA-95 voor verdere automatisering

08 MODBUS Voor procesregeling en automatisering transmitter’ 12 ‘Goodbye Revolutie in analyse meettechniek


Effectief sensormanagement Memobase Plus: meten, kalibreren, documenteren Endress+Hauser staat al tientallen jaren garant voor innovatie op het gebied van procesautomatisering. Met Memobase Plus heeft Endress+Hauser een uniek product op de markt gebracht. Effectief (pH) sensormanagement met Memobase Plus Wilt u uw analysesensoren kalibreren en automatische dataopslag? Heeft u behoefte aan volledige traceerbaarheid van uw informatie? U bereikt dit en nog meer met Memobase Plus. Ontworpen voor gebruik met onze digitale Memosens pH/ ORP, geleidbaarheid, opgeloste zuurstof en chloorsensoren, Memobase Plus biedt gelijktijdige kalibratie aan van maximaal 4 sensoren met behulp van een laptop of PC. Met Memobase Plus kunt u al uw digitale Memosens sensoren kalibreren in een werkplaats of laboratorium. Hierdoor wordt het onderhoud preventief en planbaar, waardoor u tijd en geld bespaart. Voor meer informatie en een speciale introductieactie van Memobase Plus: www.nl.endress.com/memobaseplus

Endress+Hauser BV Nikkelstraat 6 Postbus 5102 1410 AC Naarden

Tel. +31 35 69 58 611 Fax +31 35 69 58 825 info@nl.endress.com www.nl.endress.com 11213c


Inhoud

automatie

04 ‘Iedere boer zijn voer’ In 2012 investeerde AVEVE Veevoeding fors in de automatisering van de Belgi­ sche productielocaties in Merksem en Aalter. Een driejarig project, wat werd uitgevoerd door Actemium België.

08 MODBUS

MODBUS is het protocol wat het meest wordt geïmplementeerd in oude en nieuwe apparaten. In dit artikel alles over de

Lees PMA nu ook op de iPad

werking ervan en enkele slimme manieren waarop MODBUS in oude en nieuwe fabrieken kan worden gebruikt.

12 ‘Goodbye transmitter’

Revolutie in analyse meettechniek

Blader snel en intuïtief door nieuws op het gebied van productie- en machineautomatisering.

Tijdens een bijeenkomst voor de vakpers in Heidelberg kondigde Krohne een revolutie aan voor de analyse meettechniek in de vorm van SMARTSENS. In dit artikel meer over deze doorbraak en een speciale focus op de overige R&D activiteiten van het Duitse familiebedrijf.

24

Download de gratis MagZine.nu

app in de App Store. Hiermee koop je PMA eenvoudig en veilig voor € 3,59.

ATEX in het veld Ex e - verhoogde veiligheid Explosieveiligheid heeft voor veel bedrijven prioriteit. En dat is maar goed ook. Want niets is zo vernietigend als een ongecontroleerde explosie. In 2013 besteedt Automatie in de artikelenreeks ‘In het veld’ aandacht aan explosieveiligheid. In deze uitgave: Ex e - verhoogde veiligheid.

PRODUCTIE EN MACHINE AUTOMATISERING

EN VERDER 23 FHI 26 Markt & Techniek 29 Column 29 Colofon

Trends in Aandrijven en Besturen

productietechniek machinebesturing automatisering sensoren/actoren

03 Redactioneel 03 Agenda 15 Beurzen 16 Buskroniek 20 Nieuws

8e jaargang [ nummer 5 ] 2 013

productontwikkeling vergt flexibele automatisering 04 Eigen Fanuc M-1iA sorteert ledlampjes op kleur

08 Vakbeurzen Holland High Tech House op Hannover Messe nieuwe familie frequentieregelaars 10 Ontwikkeling Maatpak moet best passende functionaliteit voor beste prijs bieden

A U T O M AT I E BACK2BACK PMA

Adverteerders index ABT.................................................11 Beldick........................................... 23 Bronkhorst . . .....................................18 Endress+Hauser................... omslag 2 FHI................................................. 28 Flexim.. ............................................17

Klay. . ...............................................21 Magnetrol........................................ 2 Moore Industries.............................19 ODS. . ...............................................15 Procentec........................................16 Yokogawa. . ..................................... 26

www.magzine.nu, de e-magazineshop van Nederland!

2013 [ Automatie 5 ] 1


GO THINK GREEN… BLUE Think Magnetrol

®

Vertrouw op Thermatel TA2 voor de beste oplossingen van jouw energiemanagement en voldoe aan toenemende regelgevingen, milieu en sociale eisen. • Aardgas • Luchtdebiet • Fakkel gas • Vergisting, methaan en bio gassen Surf naar magnetrol.com/thermalmassflow voor meer informate over energiemanagement en thermische debietmeting.

magnetrol.com • +32 (0)52 45 11 11 • info@magnetrol.be

13002a


Redactioneel

Agenda

Kroning van de Koning

Voor meer informatie over de individuele evenementen die in deze agenda zijn gegeven, zie www.industryplanner.com. Klik op de relevante datum en selecteer vervolgens de naam van het evene­ ment door er op te klikken.

De kroning van de koning is een feit. Ik had nog wel verwacht dat hij de echte kroon zou opzet-

juni 4-6

Safety & Security Locatie: Amsterdam RAI

4-7

Transport & Logistics Locatie: Messe München

5

ISA Seminar Locatie: Radarstoomboot Rotterdam

5-7

GAS Locatie: WTC Rotterdam

6

Deltavisie Locatie: RDM Campus, Rotterdam

11

Cloud Strategies Locatie: Hotel Figi, Zeist

11-12

Flow, Analyse & Control Show Locatie: Evenementenhal Gorinchem

11-13

LOPE-C Locatie: Messe München

12

Hardware Conference Locatie: 1931 Brabanthallen

16-18

ReMaTec Locatie: Amsterdam RAI

19

Asset Performance Management Locatie: Hilton Hotel, Soestduinen

ten, de scepter zou zwaaien en de appel zou vasthouden. Helaas zijn deze mooie symbolen slechts onberoerd op de tafel blijven liggen. Alleen de grondwet is meegedragen.

Willem van der Bijl w.vanderbijl@aprgroep.nl

In zijn toespraak in de Nieuwe Kerk verwees Koning Willem-Alexander naar de vijf ‘bijzondere landgenoten’ die ons volgens hem vér gebracht hebben. Wetenschap en techniek waren daarbij ook vertegenwoordigd en de hoop van het land schuilt in het samenspel. ‘Vindingrijkheid, ijver en openheid zijn al eeuwenlang onze kracht. Daarmee hebben wij de wereld veel te bieden’, sprak de koning. Hij doelde niet enkel op zijn paradepaard watermanagement, maar natuurlijk ook op onze grote diversiteit aan Nederlandse producten in de export. Met ons vakblad verkondigen we al jaren dat Nederland veel te bieden heeft. We beschikken over hoogstaande kennis van techniek en weten die ook geschikt te maken voor commerciële doeleinden. André Kuiper, onze trots die ons hernieuwde belangstelling voor de ruimtevaart gaf, was samen met Peter van Uhm aanwezig als koning van wapenen, maar vertegenwoordigde met name ook de nationale industriële bedrijven, scholen en universiteiten. Een rol die hij statig vertolkte. Onze nieuwe Koning en Koningin hebben als prinsenpaar in de afgelopen jaren vaak aan het hoofd gestaan van handelsmissies waarmee ze vele deuren hebben weten te openen. Ik hoop dat ze die activiteit in hun huidige functie zullen voortzetten. Wat me is opgevallen, is dat de hele dag van communicatietechnieken aan elkaar hing. Het voortdurend schakelen tussen hoogtepunten, verslaggevers en interviews maakte dat je thuis alles kon volgen zonder je van hot naar her te verplaatsen. Het zijn technieken waar we in de industriële sector ook steeds meer gebruik van maken. Een serviceafdeling van een leverancier schakelt moeiteloos, zonder de werkplek te verlaten, naar een te

september 3-5

onderhouden apparaat in Chili, in China, in Brabant en de lokale werkplaats. Kijkend, via de webcam naar de lokale conditie en via de datalijn

TIV Locatie: Evenementenhal Hardenberg

3-5

METAV Locatie: Evenementenhal Hardenberg

10-12

Installatie Vakbeurs Locatie: Evenementenhal Hardenberg

16-20

DrinkTec Locatie: Messe München

25-26

Kunststoffenbeurs Locatie: Conference Center Veldhoven

naar de interne softwarematige status, worden aanpassingen, updates en verbeteringen aangebracht. We kunnen niet meer zonder deze verbindingen, niet in de industrie, maar ook niet op een dag als de Kroningsdag. In de voorliggende uitgave besteden we aandacht aan enkele conventionele dataverbindingen en moderne installatie- en sensortechnieken. En we zijn aanwezig bij de Flow Analyse en Control show op 11 en 12 juni. Graag ontmoet ik u op dit leerzame evenement.

Ondanks de zorgvuldigheid waarmee de agenda wordt samengesteld, is het mogelijk dat deze onjuistheden bevat. Automatie aanvaardt hiervoor geen aansprakelijkheid.

2013 [ Automatie 5 ] 3


Yves De Groote

AVEVE Veevoeding kiest ISA-95 voor verdere automatisering

‘Iedere boer zijn voer’ In 2012 investeerde AVEVE Veevoeding fors in de automatisering van de Belgische productie­ locaties in Merksem en Aalter. Een driejarig project, uitgevoerd door Actemium België.

AVEVE besloot niet alleen tot een nieuwe

850 duizend ton en een marktaandeel van

Start

controlelaag, een batchbesturing en een

veertien procent is AVEVE Veevoeding de

De productievestiging in Merksem, waar

SCADA-systeem met videofunctionaliteit,

belangrijkste veevoederproducent in ­B elgië.

het automatiseringsproject als eerste begon,

maar ook omvatte het project de interface

Het bedrijf, met in totaal 240 medewerkers,

dateert van de beginjaren van AVEVE, eind

met een MES-laag. Bovendien koos het

heeft enkele participaties in andere veevoe-

negentiende eeuw. Aanvankelijk fungeerden

bedrijf voor een routecontrole-oplossing, als

derbedrijven en beschikt over eigen pro-

de gebouwen, gelegen aan het Albertkanaal

onderdeel van de eenvoudige batchbestu-

ductievestigingen in Aalter en Merksem.

dat Antwerpen verbindt met Luik, als maga-

ring, en de automatisering van zijn perslij-

Het veevoederbedrijf ontwikkelt, produ-

zijn. Behalve de ontwikkeling en productie

nen. Op uiteenlopende fronten werden winst

ceert, verkoopt en distribueert een volledig

van veevoerproducten, vanaf 1923, vinden

en voordelen geboekt.

gamma mengvoeders in bulk en zakgoed

daar ook de ontwikkeling, productie en ver-

AVEVE Veevoeding ontwikkelt zich tot een

voor de professionele veehouders in Neder-

koop plaats van biochemische producten

marktgerichte leverancier met een breed

land, België en Noord-Frankrijk. In België

(onder meer enzymenmixen en antimicrobi-

productenpakket voor landbouw- en hobby-

heeft het bedrijf ook eigen winkels voor de

ële oliën als veevoederadditieven) en bloem-

dieren. Met een productievolume van ruim

hobbymarkt.

mixen.

4 [ Automatie 5 ] 2013


Herman Mariën, hoofd industriële toepas-

industrie te maken met belangrijke wette-

ISA-95 standaard

singen bij de AVEVE informatica-afdeling

lijke regelgeving op het vlak van met name

De voornaamste voorwaarde voor het

INTEA (gevestigd in Leuven), vertelt dat het

de traceerbaarheid van de grondstoffen en

nieuwe automatiseringssysteem was dat

veevoederbedrijf zich steeds verder ontwik-

afgewerkte producten, en een verregaande

dit volgens de ISA-95 standaard voor verti-

kelde van een bedrijf met een beperkt aantal

kwaliteitsborging volgens de autocontrole

cale integratie in de automatisering zou zijn

producten die in grote hoeveel­heden wer-

sectorgids, een Belgisch kwaliteitssysteem,

opgebouwd, waarbij de MES-laag gescheiden

den geproduceerd, naar een bedrijf met een

en de GMP norm (Good Manufacturing

is van de besturingslaag. AVEVE Veevoe-

groot gamma producten, in kleinere hoe-

Practices). Een belangrijk aandachtspunt is

ding koos voor een branchegerichte MES-

veelheden.

met name het voorkomen van contamina-

oplossing van Radar Automation (Deinze,

tie van grondstoffen. Bovendien wilde het

bij Gent). ‘Standaard werd dit pakket als

‘Iedere boer zijn voer’, glimlacht hij.

bedrijf op termijn haar performance ver-

eerste geïmplementeerd’, legt Koen Wit-

‘Dat betekent voor het bedrijf niet alleen

hogen door te gaan werken met Key Perfor-

tevrongel, branch manager bij Actemium,

flexibelere, maar tegelijk ook meer order-

mance Indicatoren (KPI’s), waaronder ook

uit. De twee productiebedrijven in Aalter

gerichte productie, omdat de veehouder de

de Overall Equipment Effectiveness (OEE),

en Merksem zijn hier via het AVEVE net-

producten ‘ just-in-time’ wil hebben gele-

een maat voor de benutbaarheid van de pro-

werk aan gekoppeld. De onderliggende PLC-

verd. Hiervoor is het belangrijk dat de onder-

ductielijnen of de verschillende machines in

controlelaag met Siemens S7 PLC’s, inclusief

neming meer batchgewijs en volgens speci-

de productie.

het supervisiesysteem (SCADA) WinCC van

fieke recepturen produceert. In Merksem en

Siemens, de eigen batchbesturingsoplossing

Aalter hebben we hiervoor acht productie-

Al snel werd duidelijk dat voor deze transitie

van Siemens partner Actemium en de inter-

lijnen. De fabriek in Aalter levert enkel voe-

van het bedrijf een volledig nieuwe automa-

face met de MES-oplossing volgden.

ders in bulk bestemd voor de professionele

tisering, van besturingslaag tot MES, nodig

klanten. Merksem produceert eveneens een

was. Behalve bijvoorbeeld verouderde ‘stand

De keuze voor Siemens hard- en software

volledig gamma voeders in bulk, en daar-

alone’ of relaisbesturingsoplossingen voor

lag voor de hand, omdat AVEVE hierop is

naast ook zakgoed, hobbyvoeders en spe-

verschillende procesinstallaties, was alleen

gestandaardiseerd. Actemium verzorgde

cialiteiten.’

voor het centrale deel van de productie een

ook de softwarelicenties en de elektrische

MES-oplossing met geïntegreerde besturing

ombouw van een aantal PLC’s en I/O-stati-

Traceerbaarheid

voorhanden. Bovendien ontbraken vaak de

ons, naast de levering van elektrische bor-

Op een gegeven moment kreeg de veevoeder­

verschillende gewenste functionaliteiten.

den. Een aantal zaken werd voor het eerst

2013 [ Automatie 5 ] 5


geïnstalleerd bij AVEVE, waaronder een volledig automatiseerde procesregeling van de persen, route control en videoreplayfunctionaliteit. De system integrator deed bovendien het volledige projectmanagement, in nauwe samenwerking met AVEVE.

‘De persbesturingen zijn geïntegreerd in de volledige besturing van de productielijnen, vanaf de ontvangstinstallaties van de grondstoffen tot silocomplexen voor eindproducten.’

Gefaseerde aanpak Door de omvang van het project op twee vestigingen, maar ook om de productie zo min mogelijk in het gedrang te brengen, voerde Actemium het project uit verspreid over drie jaar in verschillende fasen. Een korte schets: de vestiging Merksem beet in 2010 de spits

van de grondstoffen tot silocomplexen voor

fase van de fabriek. Doorgaans is het de pro-

af met de automatisering van de inname van

eindproducten. Een tweede belangrijk voor-

ductiemanager die hiervan gebruikmaakt,

de grondstoffen. Een half jaar later volgde de

deel is de betere, constante kwaliteit van de

al dan niet samen met de kwaliteitsmana-

inname van Aalter. In 2011 waren de maal-

eindproducten. De operator heeft nu ook

ger. Hij ziet op het beeldscherm het verloop

en de doseerlijnen van Aalter en de maal-

meer tijd voor gerichte staalnames en toe-

van het productieproces zoals dat zich in

menglijnen en de perslijnen in Merksem aan

zicht op het proces.

het verleden heeft afgespeeld, waaronder de

de beurt. Het project werd in juni 2012 afge-

handelingen die door de operators tijdens

sloten met de automatisering van de perslij-

Videofunctionaliteit

de productie werden uitgevoerd, maar ook

nen in Aalter, waarna het volledige project

De videofunctionaliteit, als onderdeel van

de opvolging van de diverse alarmen die

kon worden opgeleverd.

WinCC, biedt de mogelijkheid om de sta-

de operatoren hebben ontvangen. Datum-

tus van de verschillende onderdelen van de

en tijdsregistratie maken het mogelijk de

Persregeling

productielijnen opnieuw te bekijken als daar

afhandeling van een bepaalde productie-

De volledig geautomatiseerde persbesturing

aanleiding toe is, bijvoorbeeld bij kwaliteits-

batch in detail na te gaan. De automatische

was nodig om maximaal rendement uit de

of rendementsproblemen of in de opstart-

tijdsregistratie maakt het mogelijk om even-

pers te halen. Vroeger regelde de operator de stoomtoevoer, het debiet, druk en temperatuur manueel in. Wanneer dit om wat voor reden ook niet goed ging, kon de pers vastlopen, wat altijd een belangrijk rendementsen tijdsverlies veroorzaakte. Met name bij het opstarten van een koude pers is de regeling bijzonder complex, omdat al deze parameters nauw samenhangen. Temperatuur, capaciteit en drukregeling moeten simultaan opgevoerd worden. In de automatische persbesturing is dan ook jarenlange kennis en ervaring uit de veevoedersector verwerkt. Door deze ingreep konden belangrijke rendementsverbeteringen behaald worden. De persbesturingen zijn bovendien geïntegreerd in de volledige besturing van de productielijnen, vanaf de ontvangstinstallaties 6 [ Automatie 5 ] 2013


is kennis van en ervaring in de veevoederproductie noodzakelijk. ‘Dat gold in het bijzonder voor de perssturing’, zegt Mariën. Belangrijk waren ook de organisatie, projectplanning, ondersteunende opleidingen, duidelijke documentatie, begeleiding en het proactief meedenken bij het zoeken van oplossingen.

Uitdagingen Voor Koen Wittevrongel was vooral het beheersbaar maken van het project de uitdaging. ‘Gezien de lengte van het project is Het driejarige automatiseringsproject begon in Merksem (Beeld: AVEVE)

het belangrijk te beseffen dat het bedrijf niet stil staat en ontwikkelingen in de productie verder gaan. Dit en nieuwe inzichten moe-

tuele tijdsanalyses van de bediening uit te

optimale weg uit de diverse mogelijkheden

ten vertaald worden in het project.’ Herman

voeren.

gekozen, waarbij rekening wordt gehouden

Mariën voegt hier nog het houden van over-

met efficiëntie en minimale contaminatie.

zicht aan toe. Daarnaast is het intern kun-

Route control

‘Ook is het mogelijk om het transport snel

nen trekken van het project niet evident.

Voor een vanuit meerdere oogpunten effici-

om te leiden bij een calamiteit of wanneer

‘We moesten drie jaar lang medewerkers,

ëntere interne logistiek en productie imple-

een bestemmingsilo onbeschikbaar wordt.’

van operators tot management, vrijmaken

menteerde Actemium zijn eigen route con-

voor korte of langere tijd. Dat is belastend

trol oplossing binnen de batchbesturing voor

Het beschikbaar stellen van verschillende

voor de organisatie als geheel. Door een

het vaste-stoftransport en de logistieke pro-

routes kan nu ook vlugger dan vroeger.

goede voorbereiding hebben we de planning

cessen, zoals in de veevoederfabriek. Op de

Vanaf het moment dat een transportele-

kunnen volgen.’

locatie in Merksem staan circa vijfhonderd

ment tussen een installatie en silo’s vrij-

silo’s, waartussen meerdere routes mogelijk

komt, kan het weer voor een ander trans-

Succesfactoren

zijn. Dit leidt tot een zeer groot aantal moge-

port ingezet worden. Vroeger was dit pas

Planmatig werken, open communicatie,

lijke transportwegen. Dankzij de software

mogelijk als de vorige route volledig leeg

samen vooruit willen en hetzelfde doel voor

werd volgens Mariën niet alleen de meest

was. Bij het leegdraaien van routes worden

ogen hebben en houden zijn de voornaamste

de deelroutes stilgelegd, zodra er geen trans-

succesfactoren. Over de samenwerking met

port meer komt. Hierdoor wordt flink op

de MES-leverancier merkt Herman Mariën

energie bespaard. Bovendien worden trans-

nog op dat de betrokken leveranciers gere-

portelementen stilgelegd zodra er gedurende

geld samen met AVEVE Veevoeding aan

een bepaalde tijd geen productaanvoer is.

tafel zaten voor overleg. Hij voegt hier aan

Al met al levert dit volgens Herman Mariën

toe dat een van zijn belangrijke taken was

een rendementswinst op van twintig pro-

om er voor te zorgen dat de automatiseer-

cent.

ders altijd de ISA-95 standaard bleven volgen. ‘Hoewel dit soms meer werk betekende,

Herman Mariën, hoofd industriële toepassingen bij de AVEVE informatica-afdeling INTEA

Keuze system integrator

verwachtte ik wel belangrijke voordelen van

Volgens het hoofd industriële toepassin-

de standaard. Een voorbeeld: alle proces-

gen was een drietal aspecten cruciaal bij

sen zijn afzonderlijk vervangbaar zonder te

de keuze voor Actemium. Gezien de lengte

raken aan de MES-laag. En beter nog, een

en omvang van het project was AVEVE op

bijkomende functionaliteit kan ingevoerd

zoek naar een stabiele partner. Voor een effi-

worden in de MES-laag zonder te raken aan

ciënte, elkaar versterkende samenwerking

de automatisering.’

g

2013 [ Automatie 5 ] 7


Jim McConahay, sr. Field Application Engineer bij Moore Industries-International

MODBUS

Voor procesregeling en automatisering

Nieuwe analysemiddelen, flowmeters en PLC’s zijn nu vaak uitgerust met draadloos internet, ethernet of een veldbusinterface. Toch is MODBUS het protocol wat het meest wordt geïmplementeerd in oude en nieuwe apparaten. In dit artikel alles over de werking van MODBUS en enkele slimme manieren waarop MODBUS in oude en nieuwe fabrieken kan worden gebruikt. MODBUS is op dit moment het meest

(www.MODBUS.org), de grootste organisa-

bericht zien, maar alleen het apparaat waar-

gebruikte industriële protocol en dat is niet

tie van MODBUS-gebruikers en -leveran-

voor het bericht bestemd is, reageert. Slaves

voor niets. Het protocol is eenvoudig, niet

ciers, het protocol nog steeds.

in MODBUS-netwerken kunnen de commu-

duur, universeel inzetbaar en gebruiksvrien-

nicatie niet starten, ze kunnen alleen ant-

delijk. Hoewel MODBUS al sinds het einde

‘Master-slave’ systeem

woorden. Met andere woorden, ze zijn stil,

van de jaren zeventig bestaat - dus al meer

MODBUS is een ‘master-slave’ systeem,

tenzij er tegen ze gepraat wordt.

dan dertig jaar -, ondersteunen bijna alle

waarin de ‘master’ met één of meerdere

grote leveranciers van industriële instru-

‘­s laves’ communiceert. Vaak is de master

Verschil in codering

mentatie en automatiseringsapparatuur

een PLC (Programmable Logic Controller),

Alle MODBUS-berichten worden in het-

het nog steeds, ook bij nieuwe apparatuur.

PC, DCS (Distributed Control System) of

zelfde format gestuurd. Het enige verschil

Een ander groot voordeel van MODBUS

een RTU (Remote Terminal Unit). MODBUS

tussen de drie soorten MODBUS is de code-

is dat het via bijna alle communicatie-

RTU-slaves zijn vaak apparaten in het veld,

ring van de berichten. De MODBUS-­versies

media gebruikt kan worden, waaronder

die allemaal op het netwerk zijn aangesloten

die vandaag de dag het meest worden

tweedraads, draadloos, glasvezel, ether-

gebruikt, zijn MODBUS ASCII, MODBUS

net, telefoonmodems, mobiele telefoons

RTU en MODBUS/TCP.

en microgolven. Een MODBUS-verbinding kan dus vrij gemakkelijk in een nieuwe of bestaande fabriek worden opgezet. Sterker nog, MODBUS wordt in steeds meer oudere fabrieken gebruikt voor digitale communicatie, waarbij er gebruik wordt gemaakt van een reeds bestaande twisted pair-kabel.

Wat is MODBUS? MODBUS werd in 1979 door Modicon (nu Schneider Electric) ontwikkeld om via een twisted pair-kabel met verschillende apparaten te kunnen communiceren. Het oorspronkelijke systeem werkte via RS-232,

‘Het protocol is eenvoudig te bedienen, betrouwbaar, niet duur en verbindt bijna elk meet- en regelapparaat in de M&R sector.’

maar werd aangepast om met RS-485 te

Bij MODBUS ASCII worden de berichten gecodeerd in hexadecimale waarden, waarbij gebruik wordt gemaakt van 4-bits ASCIItekens. Voor elke informatiebyte zijn er twee communicatiebytes nodig, twee keer zoveel als bij MODBUS RTU of MODBUS/TCP. Bij MODBUS RTU worden de gegevens in binaire waarden gecodeerd en is er maar één communicatiebyte nodig per informatiebyte. Daarmee is het zeer geschikt voor RS-232 netwerken of multi-drop RS-485 netwerken met snelheden tussen de 1200 en 115 kbaud. De meest voorkomende snelheden zijn 9600 en 19.200 baud. MODBUS RTU wordt het meeste gebruikt, dus zullen

kunnen werken, zodat het sneller werd,

via een multi-drop-configuratie, zie afbeel-

we ons in dit artikel voornamelijk richten

langere kabellengtes mogelijk werden en er

ding 1. Wanneer een MODUS-RTU-master

op de MODBUS RTU basisprincipes en de

een echt multi-drop netwerk gebouwd kon

informatie van een apparaat wil, stuurt die

mogelijke toepassingen.

worden. MODBUS werd al snel een de facto

master een bericht met daarin het adres van

MODBUS/TCP is MODBUS over ethernet.

standaard in de automatisering. Modicon

het apparaat, welke gegevens het wil heb-

In plaats van apparaatadressen gebruikt

gaf het v rij als royalty-free protocol.­

ben en een checksum voor foutendetectie.

deze MODBUS-versie IP-adressen om met

Vandaag de dag ondersteunt MODBUS-IDA

Alle apparaten in het netwerk kunnen het

slaves te communiceren. Bij MODBUS/TCP

8 [ Automatie 5 ] 2013


worden de MODBUS-data ingebed in een

genoverzicht van het apparaat voor inlees-

opgeslagen. De MODBUS-specif icatie

TCP/IP-pakket.

functies. Deze bevatten datawaarden die

bepaalt hoe de data worden opgeroepen en

naar het apparaatgeheugen moeten worden

wat voor soort data er kan worden opgeroe-

Basisprincipes MODBUS RTU

geschreven, of andere informatie die nodig is

pen. Echter, er zit geen limiet op hoe en waar

De master verstuurt de volgende gegevens

om de gevraagde functie uit te voeren.

de apparatuurleverancier zijn data opslaat

om met een slave te communiceren: appa-

De foutcontrole is een 16-bits numerieke

in het geheugenoverzicht. Hieronder volgt

raatadres, functiecode, data en foutcontrole.

waarde die de Cyclic Redundancy Check

een veelvoorkomend voorbeeld van de wijze

Het apparaatadres is een nummer tussen 0

(CRC) weergeeft. Als de CRC-waarden niet

waarop een leverancier verschillende soor-

en 247. Berichten die aan adres 0 (broadcast

overeenkomen, zal het apparaat een verzoek

ten procesvariabele data in het geheugen zet

berichten) worden verzonden, kunnen door

doen tot herhaling van de oproep. Bij som-

(afbeelding 2).

alle slaves worden geaccepteerd. De num-

mige systemen kan er ook een pariteitscon-

mers 1 tot en met 247 zijn de adressen van

trole worden uitgevoerd.

Discrete ingangen en discrete coils hebben een één bit-waarde met elk een spe-

specifieke apparaten. Met uitzondering van de broadcast berichten, beantwoordt een

Als de slave de functie uitvoert, stuurt het

cifiek adres. Analoge invoergangen, ook

slave een MODBUS-bericht altijd, zodat de

een bericht naar de master. Dit bericht bevat

wel ‘ingangsregisters’ genoemd, worden

master weet dat het bericht is ontvangen.

de adrescode van de slave en de functiecode

in 16-bits registers opgeslagen. Door twee

Met de functiecode wordt het commando

uit het verzoek (zodat de master weet wie er

van deze registers te gebruiken, ondersteunt

gedefinieerd dat de slave moet uitvoeren,

antwoordt), de data waar om werd gevraagd

MODBUS het IEEE 32-bits floating comma-

bijvoorbeeld data lezen, data accepteren,

en een foutcontrolewaarde.

format. Holding registers zijn 16-bits interne registers die het floating comma-format ook

status rapporteren enzovoorts. De functiecodes lopen van 1 tot 255. Sommige functie-

MODBUS-geheugenoverzicht

ondersteunen. Data in het geheugenover-

codes hebben subfunctiecodes.

Elk MODBUS-apparaat heeft geheugen.

zicht worden in de MODBUS-specificatie

Data definiëren de adressen in het geheu-

Daarin worden de procesvariabele data

gedefinieerd. Ervan uitgaande dat de appa-

1

MODBUS RTU Master

MODBUS RS485 Twisted Wire Pair NET Concentrator System Station #1 NET Concentrator System Station #2

4-20mA Signals

4-20mA Signals

Process Measurements

MODBUS RS485 Twisted Wire Pair

Process Measurements

Een MODBUS RTU-netwerk bestaat uit een ‘master’, bijvoorbeeld een PLC of een DCS, en uit maximaal 247 ‘slave’-apparaten die verbonden zijn via een multi-drop configuratie.

2

Register

Variable

Read

Description

0

PV

R

PV (integer)

1

SV

R

SV (integer)

2

PercentOfRange

R

Percent of Range (integer)

3

ScaledPV

R

ScaledPV (integer)

4

LinearedPV

R

LinearedPV (integer)

5

ErrorStatus

R

TMZ Error/ Status Word

6

PV_STATUS

R

UFE PV Status

256-257

PV

R

PV (float)

258-259

SV

R

SV (float)

260-261

PercentOfRange

R

Percent of Range (float)

262-263

ScaledPV

R

ScaledPV (float)

264-265

LinearedPV

R

LinearedPV

266

ErrorStatus

R

TMZ Error/ Status Word (*)

267

PV_STATUS

R

UFE PV Status

In de literatuur of handleidingen bij de meeste apparaten die MODBUS-compatibel zijn, staan de adressen van de encryptievariabelen in het MODBUS-geheugenoverzicht.

2013 [ Automatie 5 ] 9


raatleverancier zich aan de MODBUS-spe-

den. Er kunnen meerdere NCS-systemen op

kunt u voor een redelijke prijs een paar of

cificatie heeft gehouden (dat doen ze niet

verschillende plekken in de fabriek worden

juist heel veel lussen monitoren.

­a llemaal) heeft de MODBUS-master, die

geïnstalleerd, die allemaal via MODBUS ver-

deze specificatie volgt, snel en gemakke-

bonden zijn (afbeelding 3).

Via een HART-interfacemodule die MOD-

lijk toegang tot alle gegevens. In veel geval-

BUS RTU-communicatie ondersteunt, kun-

len publiceert de apparatuurleverancier de

HART via MODBUS

nen alle HART-data eenvoudig en kosten-

plaatsen van het geheugen om het gemak-

Voor oudere fabrieken kan het een uitda-

efficiënt in het systeem worden verzameld

kelijker te maken voor diegene die de mas-

ging zijn om een goedkope en gemakke-

(afbeelding 4). De HIM is een slim apparaat

ter programmeert voor communicatie met

lijke manier te vinden waarmee gebruik-

dat zich op front-end als een HART-mas-

de slave.

gemaakt kan worden van de voordelen van

ter gedraagt en op het back-end als MOD-

HART/SMART apparatuur. Klanten kunnen

BUS RTU-slave gedraagt. De HIM haalt alle

MODBUS-apparaten aansluiten

HART-data uit deze apparaten verkrijgen,

HART-data uit het analoge signaal van het

Een eenvoudige manier om veldapparatuur

zelfs wanneer het om een oude fabriek gaat.

zendtoestel, zonder het 4-20mA-signaal te

in een procesregelsysteem, PLC of een indus-

Sommige DCS-leveranciers bieden nieuwere

verstoren dat naar het regelsysteem wordt

triële computer op te nemen, is om het digi-

versies aan van analoge I/O-kaarten die deze

verzonden. Vervolgens wordt een weer-

taal en analoog I/O aan te sluiten op een

HART-data kunnen ‘onderscheppen’. Daar-

gave, drie 4-20mA-signalen, twee relais en

gedistribueerd I/O-systeem dat via MOD-

naast bestaan er HART-multiplexer bouw-

eventueel een duale MODBUS RTU-uit-

BUS kan communiceren. Met de NCS (Net

stenen die kunnen worden geïnstalleerd

voer getoond. Als de MODBUS-optie wordt

Concentrator System) van Moore Industries

in bestaande analoge lussen die RS-422 en

gebruikt, worden de HART-data digitaal

kan de gebruiker analoge en digitale sig-

RS-485 uitgangen hebben naar bedrijfsbe-

naar het MODBUS-geheugenoverzicht van

nalen op afstand verbinden, waarna ze via

heersystemen of DCS’en. Met een HART-

de HIM gestuurd, waar ze vervolgens geraad-

een enkelvoudige twisted pair-kabel met een

naar MODBUS-converter zoals HIM (HART

pleegd kunnen worden door een PLC of een

MODBUS-master kunnen worden verbon-

Interface Module) van Moore Industries

DCS die als MODBUS RTU-master fungeert.

3

4

Dispersed Process Transmitters DCS

4-20mA Signal

DCS

4-20mA (Twisted Wire Pains) Dispersed Process Transmitters

I/O Rack 4-20mA

DCS MODBUS RTU RS 485 Communication Link

PAIR #1 NET Concentrator System Distributed I/O

Dual MODBUS RTU Outputs

Een HART Interface Module (HIM) haalt de digitale data uit het HART-signaal en slaat dit op in zijn MODBUS-geheugen, zodat MODBUS-masters die informatie kunnen lezen.

NET Concentrator System Distributed I/O (Analog Input Module) Analog, Sensor and Discrete Signal Inputs/Outputs

HIM

DCS MODBUS RTU RS 485 Communication Link PAIR #2 NET Concentrator System Distributed I/O

PAIR #3 NET Concentrator System Distributed I/O

10 [ Automatie 5 ] 2013

Sterbedrading versus MODBUS. In de meeste fabrieken zijn veldapparaten met het regelsysteem verbonden via tweedraads sterbedrading (boven). Als de apparaten op een gedistribueerd I/O-systeem zijn aangesloten, zoals het NCS systeem (midden), kan er meer apparatuur aan worden toegevoegd. Meerdere NCS-systemen kunnen een MODBUS-netwerk vormen, dus de hele fabriek kan overgaan op MODBUS (onder).


11208

Applicatie gerichte oplossingen www.a-b-t.nl Wanneer de HIM-apparaten viaRS-485 in

ceerde rekencapaciteiten biedt tegen een

MDS-modules in een enkel MODBUS-net-

een multi-drop netwerk worden gezet, wordt

lage prijs. Hoewel het MODBUS-protocol

werk worden geïnstalleerd om signalen in

er daardoor een goedkoop asset manage-

niet de mogelijkheden heeft die andere pro-

de fabriek te controleren en te verzamelen.

ment systeem opgezet.

tocollen zoals FOUNDATION-Fieldbus of CIP (Common Industrial Protocol) wel heb-

Oorspronkelijk waren PID-regelaars stand-

Regeling in het veld

ben, voorziet het in de behoefte bij veel toe-

alone, niet-communicerende regelaars. Toen

Tot nu toe hebben we alleen simpele MOD-

passingen waarbij lokale regeling is gewenst

PLCs en DCS’s slimmer werden, werden de

BUS-datavergaringssystemen besproken. U

en monitoren op afstand via ethernet de

regelaars dat ook. Vandaag de dag hebben

kunt ook regelapparatuur in het veld instal-

goedkoopste en gemakkelijkste beschikbare

veel eindgebruikers nog steeds een voor-

leren die via MODBUS met het centrale

oplossing is.

keur voor het leesvenster en de eenvoudig

regelsysteem communiceert. NCS, hierbo-

te programmeren stijl van de single loop-

ven omschreven als een concentrator, heeft

Het MDS Equation Station van Moore Indus-

controller. Digitale communicatieproto-

ook een krachtige CPU (Central processing

tries is een ‘slim’ MODBUS-apparaat en kan

collen zoals MODBUS hebben die instru-

unit) en een real-time regelkern die kan wor-

zelf regelingen uitvoeren. Dit is een mul-

menten, die ooit stand-alone waren, wat

den geprogrammeerd om regelfuncties uit

tifunctionele regelaar die een grote reeks

dynamischer gemaakt. Als u de regelaars

te voeren, zoals PID (Proportioneel, Inte-

aan regelfuncties en berekeningen kan uit-

in multi-dropnetwerk zet, kunt u uw eigen

grerend, Differentiërend), aan/uit-regeling,

voeren. U heeft daardoor geen PLC of grote

kleine gedistribueerde regelsysteem opzet-

lokaal alarm, complexe wiskundige bereke-

regelaar meer nodig voor eenvoudige, multi-

ten (afbeelding 5).

ningsdiagnostiek en alarmmonitoring.

variabele regeltaken, zoals het monitoren en beheersen van pulpniveaus in een machine

Universele interface

Met een NCS is een PLC, industriële com-

of het uitvoeren van massadebiet berekenin-

Terwijl de huidige branche blijft worstelen

puter of kleine DCS vaak niet meer nodig,

gen met behulp van invoer van stroom-, tem-

met geavanceerde concepten als de veld-

omdat het PID-regelfuncties en geavan-

peratuur- en drukzenders. Er kunnen tot 127

bus en vermaasde netwerken, zijn de eenvoud van MODBUS en het gemak waarmee het protocol in vele soorten communicatiemiddelen kan worden geïmplementeerd,

5

de belangrijkste redenen dat het protocol wereldwijd nog steeds wordt ondersteund en geïmplementeerd. Wanneer gebruikers van bestaande regelsystemen ontdekken dat ze de veldinstrumenten moeten uitbreiden of externe regelaars moeten toevoegen, komen ze vaak bij MODBUS uit, omdat het een simpele oplossing is voor complexe problemen. Als gebruikers een onbekend apparaat wil-

MODBUS RTU RS485

len aansluiten op een regelsysteem, gaat dat vaak makkelijker met de MODBUS-interface van het apparaat. Hoewel MODBUS een van de oudste communicatiemethodes is, is HMI/SCADA (MODBUS Master)

het ook de populairste methode. En dat is niet zo vreemd. Het protocol is eenvoudig te bedienen, betrouwbaar, niet duur en verbindt bijna elk sensor- en regelapparaat in de meet- en regelsector.

g

Voor meer informatie: Apparatuur die met MODBUS kan werken, zoals de ¼ DIN 545 Dual Loop-PID regelaar, zetten regelfuncties in het veld om. Door de MODBUS-uitvoer in multi-drop te verzenden naar een op Windows gebaseerd SCADA-pakket, ontstaat een klein DCS.

Moore Industries-Europe, T 0344 - 61 79 71, I www.miinet.com/nl

2013 [ Automatie 5 ] 11


Sikko de Jong (sr.)

‘Goodbye transmitter’ Revolutie in analyse meettechniek

Tijdens een bijeenkomst voor de vakpers in Heidelberg kondigde Krohne een revolutie aan voor de analyse meettechniek in de vorm van SMARTSENS. In dit artikel meer over deze doorbraak en een speciale focus op de overige R&D activiteiten van het Duitse familiebedrijf. Het is algemeen bekend dat familiebedrij-

tot opmerkelijke applicaties en instrumen-

instrumenten voor het meten en regelen

ven doorgaans minder gevoelig zijn voor

ten, wekt dus geen verbazing. Een voorbeeld

van niveau, temperatuur, druk en analyse­

een economische dip. Dit geldt zeker voor

is de Optimass 6400 serie. Een mass flowme-

apparatuur. Sinds 1990 is ook het radar

Krohne, dat de omzet zag stijgen van 305

ter voor vloeistoffen en gassen. Gebaseerd op

meetprincipe voor niveaumeeting toege-

miljoen in 2010, 380 miljoen in 2011 en 448

het Coriolis meetprincipe, maar met opmer-

voegd aan het leveringsprogramma. Vooral

miljoen euro in 2012. Vooral in flow mea-

kelijke specificaties. In de diverse uitvoerin-

met het guided wave radar meetprincipe

surement heeft Krohne sinds de oprichting

gen geschikt voor drukken tot 200 Bar en

heeft Krohne succes in de markt.

een grote naamsbekendheid verworven.

een temperatuurrange van -200 °Celsius tot

Niet in de laatste plaats door het innovatieve

+400 °Celsius. Gezien de ontwikkelingen

Analytical

karakter van het bedrijf en de vakkundig-

op de LNG markt en de hierbij toegepaste

Al sinds vele jaren heeft Krohne een range

heid bij het bedenken van speciale oplos-

cryogene procescondities, een belangrijke

van analyseapparatuur in het programma,

singen voor speciale problemen.

toevoeging aan de keuze in flowmeters.

zoals Optisens voor het meten van pH waar-

R&D

Stephan Neuburger benadrukt dat het

dity’ of troebelheid van onder andere drink-

CEO Stephan Neuburger legt uit dat bij

portfolio van Krohne zich allang niet meer

en afvalwater, en Optiquad voor het meten

Krohne wereldwijd ruim 260 medewerkers

beperkt tot f lowmeters alleen. Al meer

van proteïne, vet en lactosewaardes.

dagelijks bezig zijn met R&D. Dat dit leidt

dan vijftig jaar fabriceert het bedrijf ook

des en geleidbaarheid, Optisis voor ‘turbi-

Innovatie Directe aanleiding voor de persconferentie in Heidelberg is de introductie door Krohne van wat weleens de belangrijkste innovatie kan zijn van de laatste jaren op analyse sensor gebied: de SMARTSENS sensor. Wolfgang Babel is managing director van Krohne Analy tics en presenteert deze opmerkelijke innovatie. ‘Krohne heeft ingezien dat de traditionele configuratie van een analyse meetsysteem een aantal belangrijke nadelen heeft. Hiervoor hebben wij een innovatieve oplossing gevonden en ontwikKrohne Optimass 6400

12 [ Automatie 5 ] 2013

SMARTSENS sensor/probe

keld.’


Wat is er anders?

een lokale indicatie van de gemeten waarde,

dig, en zijn dientengevolge helemaal open.

Tot op heden vereisten analytische sensoren

al dan niet uitgevoerd met de mogelijkheid

Bovendien belooft Krohne dat de SMART-

of probes een externe converter of transmit-

om lokaal te kalibreren.

SENS volledig compatibel is met het Intel-

ter in het veld die het signaal van de probe

legent Sensor Management (ISM) systeem,

vertaalt in een standaardsignaal, zoals

Kalibreren

waardoor uitwisselbaarheid met andere

4-20mA. Juist deze converter of transmitter

Na verwijdering uit het proces en de eventu-

merken mogelijk is.

kan vaak de veroorzaker zijn van een meet-

ele omwisseling met een andere, reeds vooraf

fout of storing als gevolg van bedrading of

gekalibreerde reserve probe, is het mogelijk

Proces aansluiting

kalibratiefouten. De door Krohne ontwik-

om de probe via het HART-7 protocol op

Wolfgang Babel benadrukt dat de SMART-

kelde SMARTSENS probe neemt deze pro-

afstand te kalibreren onder laborato­r ium­

SENS probe in 98 procent van de gevallen

blemen weg. De probe is een volwaardige

condities. Hiervoor kan gebruikgemaakt

in alle voorhanden zijnde procesarmaturen

opnemer met geïntegreerde transmitter, met

worden van een pc met USB-aansluiting en

past. Deze procesaansluitingen hoeven dus

alle benodigde elektronica in de kop van de

de Krohne software Smartbase, die even-

veelal niet te worden aangepast voor het

probe zelf. Het uitgangssignaal van 4-20mA

tueel de fabrikantonaf hankelijke PACT-

gebruik van de SMARTSENS probe.

kan rechtstreeks op het regelsysteem wor-

ware asset management software als basis

den aangesloten, zoals elke andere trans-

gebruikt. Na de kalibratie, waarbij de waar-

Krohne belooft dat zowel de investerings-

mitter.

des digitaal worden opgeslagen in de elek-

kosten als de onderhoudskosten met meer

tronica van de sensor, kan de probe weer in

dan de helft kunnen worden gereduceerd

De SMARTSENS probe is loop-powered,

zijn geheel worden teruggeplaatst in de pro-

door het gebruik van de SMARTSENS pro-

tweedraads 4-20mA met HART protocol.

cesaansluiting, of in het magazijn worden

bes. Een toezegging die door het doordachte

Tevens is de probe geschikt voor toepassing

opgeslagen om later weer ter vervanging te

concept van SMARTSENS, en hiermee het

in Ex zone 0, door de certificatie middels

worden gemonteerd.

vervallen van enkele traditionele storingsen meetfoutveroorzakers, absoluut niet

ATEX en IECEx. Ook met de eisen voor wat betreft hygiëne is alles voor elkaar. De probe

Via Smartbase wordt niet alleen de meet-

mag toegepast worden in onder andere de

waarde weergegeven, maar ook, door de

onmogelijk lijkt.

food en drankenindustrie, maar ook in de

‘intelligentie’ in de meetkop, alle sensor-

Om zijn interessante betoog kracht bij te

farmacie en uiteraard de chemische, power,

informatie, zoals serienummer, fabricage-

zetten, spreekt Wolfgang Babel in zijn slot-

papier-, water-, afvalwater- en olie & gas

datum, eerste ingebruikname, testdatum,

betoog over de SMARTSENS van de ‘Big

industrie.

cyclische meetgegevens, twintig kalibreer-

Bang’ in analyse sensortechniek en ‘Good-

Indien gewenst kan de Smartsens trans-

gegevens enzovoorts. De SMARTSENS

bye Transmitter’. Dat Krohne het meent,

mitter alsnog worden aangesloten op een

probe en Smartbase software ondersteunen

demonstreerde de overvolle vuilniscon-

lokale converter, die vervolgens voorziet in

het FDT/DTM/ HART-DD systeem volle-

tainer in een hoek van de vergaderzaal. 2013 [ Automatie 5 ] 13


Deze zat overvol met weggegooide transmit-

professionals die werkzaam zijn in de pro-

seren de revue. Verder biedt Krohne online

ters. Weliswaar voor de gelegenheid nog van

cesindustrie. Het gaat dan om engineers en

trainingen aan. Niet alleen voor de experts

karton, maar het symboliseerde uitstekend

technici, maar ook om studenten die hun

onder ons, maar ook de basisprincipes

de hooggespannen verwachtingen.

kennis van meettechnieken en applicaties

komen aan de orde. De website van Krohne

willen uitbreiden of updaten.

www.krohne.nl biedt alle informatie.

In dit artikel mag een ander initiatief van

Over het jaar verspreid, worden op diverse

Ter afsluiting een opmerkelijk gezegde uit de

Krohne niet onvermeld blijven: de ‘Krohne

locaties seminars georganiseerd over onder-

Krohne Company brochure: ‘Anyone who is

Academy International’. Een prima initiatief

werpen als ‘meet- en regeltechniek van veld

prepared to learn something new every day,

wat in een meet- en regelwereld die constant

tot controlekamer’, maar ook onderwerpen

does not need to see the future as a threat,

aan verandering onderhevig is, een belang-

als datacommunicatie, ATEX (explosievei-

but as an opportunity.’ Een waar woord in

rijke bijdrage levert aan de vakkennis van

ligheid) en SIL ( Safety Integrity Level) pas-

deze economisch lastige tijden.

Krohne Academy

Krohne door de jaren heen Krohne werd opgericht in 1921. Het bedrijf is al

grootste fabriek van magnetische en ultrasone

& Gas is betrokken bij alle belangrijke olie- en

langere tijd een van de wereldleiders in instru-

flowmeters, Krohne-Altometer. Op deze locatie

gasprojecten in de wereld. Het wekt dan ook geen

mentatie voor de procesindustrie, zoals Oil & Gas,

bevindt zich ook Krohne’s eigen ijkcircuit. Hier

verbazing dat het grootste deel van de wereld-

waterbehandeling, chemicals, pharmacy, food,

worden per jaar zo’n zestigduizend instrumenten

wijde omzet gerealiseerd wordt in de Oil & Gas.

mijnbouw, offshore en de scheepvaart. Bestond

gefabriceerd en gekalibreerd, variërend in diame-

het personeelsbestand in 1949 nog uit acht man,

ter van 2,5 millimeter tot drie meter. Wereldwijd

In Breda is in 2006 de vestiging Krohne Oil & Gas

in 2013 is het personeelsbestand uitgegroeid tot

heeft Krohne meer dan 140 ‘kalibreerstands’,

BV geopend met inmiddels meer dan 150 mede-

meer dan drieduizend werknemers wereldwijd.

waarvan de meeste geaccrediteerd zijn voor ‘fis-

werkers onder directie van Frank Janssens.

Nog altijd is Krohne een familiebedrijf. Eigenaar

cal’ metering. Sommige van deze locaties kunnen

­K rohne Oil & Gas biedt wereldwijd support aan de

is de familie Rademacher-Dubbick. Kristian Rade-

flow meetapparatuur kalibreren tot 3200 millime-

energiewereld. Hier is men in staat om volledige

macher-Dubbick, de kleinzoon van Ludwig Krohne,

ter doorsnee.

custody transfer metering skids te ontwerpen en

heeft de leiding van het bedrijf overgenomen in

bouwen. Ook commissioning en start-up behoren

1951. Inmiddels staat de tweede generatie van de

In 1921 begon Ludwig Krohne met het maken van

tot de taken. Opmerkelijk is dat de vestiging Breda

familie Rademacher-Dubbick aan het roer.

Variabele Doorlaat meters (VADO meters). In de

momenteel betrokken is bij de ontwikkeling voor

jaren daarna is het leveringsprogramma van flow-

Shell van een multi-phase flowmetering skid, ge-

Krohne heeft vijftien productielocaties in tien lan-

meters uitgebreid met elektromagnetische me-

baseerd op het Magnetic Inductive principe (Mag-

den. Het hoofdkantoor is gevestigd in Duisburg.

ters, ultrasoon, coriolis en vortex. Voor vrijwel elk

Flo). De beoogde nauwkeurigheid van beter dan

Al sinds 1961 heeft Krohne een vestiging in

product en toepassing kan Krohne een flowmeter

twee procent bij een doorstroming van maximaal

­N ederland. Krohne Nederland is gevestigd in

leveren. Bovendien is Krohne wereldleider op het

tweehonderd kubieke meter per uur voor zowel de

­D ordrecht. Van hieruit worden de verkoop en ser-

gebied van vlottermeters en zit het in de top-3 van

liquid als gas phase, zou een doorbraak betekenen.

vice geregeld. Op dezelfde locatie staat ’s werelds

magnetische inducatieve flowmeters. Krohne Oil

De planning is dat dit project gereed is in 2014.

14 [ Automatie 5 ] 2013

g


Beurzen

WWWODS INSTRUMENTATIENL

3PECIALISTIN &LOWTECHNIEK

Willem van der Bijl

Flow, Analyse & Control Show 2013 Dinsdag 11 en woensdag 12 juni 2013 vindt de derde editie van de Flow,

Een greep uit het lezingenprogramma:

Analyse & Control Show plaats in de Evenementenhal Gorinchem. Toegang

> Keynote: ‘Vertrouwen is goed, controle is beter’

en parkeren zijn gratis. Een gevarieerd lezingenprogramma met actuele

> Serie ‘Basics of’ lezingen over flow, dust, control, pH, quarter turn

thema’s uit de verschillende marktsegmenten en een marktplaats met een

actuators en conductivity

ruime selectie aan (veld)instrumenten geven de best mogelijke indruk van

> First ever liquid ultrasonic meter SIL certified by design

de wijze waarop vandaag de dag liquid- en gasflows kwalitatief en kwan-

> MID toegelaten meetsystemen in de praktijk

titatief gemeten en geregeld worden.

> Automatiseren van kunststof leidingsystemen > Flow- en energieverificatie van comptabele gas meetsystemen

De Flow, Analyse & Control Show richt zich zowel op specialisten die op de hoogte willen blijven van de nieuwste technologieĂŤn en snufjes, maar ook

> FLOW++ : measurement of flow and gas composition using Wireless Autonomous Transducer Systems

voor de bezoeker met minder of geen achtergrond is er een interessant

> EuroLoop, new perspectives in flow calibrations

lezingenprogramma over alle facetten van Flow, Analyse & Control.

> Analyzer Systemen voor LNG (Liquified Natural Gas) > Energy efficiency

Thema’s

> Thermische gasmassaflowmeters anno 2013

Diverse thema’s komen aan bod waaronder energie, automatisering, veilig-

> Classificatie en benchmarking van energie meetsystemen

heid, efficiency, nauwkeurigheid, kalibratie, onderhoud en een aantal

> Differential pressure flow measurement with a V-Cone

‘basics of’ sessies.

> Data acquisitie systemen in een modern jasje > Fundamentals of gas flow calibration

Thema: Voedsel, Koeling en Energie

> Coriolis massaflowmeters in gasapplicaties, standaard of toch niet?

Keynote: dat hygiĂŤne, maar ook het behalen van productie-efficiĂŤntie, een

> New primary standard for ultra-low flow rate calibrations

grote rol spelen in de voedselindustrie is bekend. Maar hoe gaat dit nu in

> Terminal Automation en klanttevredenheid

zijn werk? Remco Rijsenbrij van Johma zal de onderhoudsstrategie van

> Verschildruk flowmetingen: state-to-the-art

flow­apparatuur in de voedselindustrie benadrukken. Met de beste techno-

> Functionele instrumentele veiligheid (SIL2) bij opslagtanks

logie kan Johma de allerlekkerste salades produceren.

> Simultaneous Process Monitoring of Concentration and Mass Flow

Thema: Veiligheid

> Nieuwe flowmeter

Het kan niet toevalliger dat de 112 vakdagen gezamenlijk vallen met de Flow

> Low range moisture analysis using tunable diode laser absorption

with Non-invasive Clamp-on Ultrasonic Technology

Analyse en Control Show. Waar het op deze vakdagen gaat om incident­

spectroscopy

management, crisisbeheersing en rampenbestrijding, hebben onze sprekers

> Stack Control

het over preventieve maatregelen. Bijvoorbeeld ATEX inspectie, een onder-

> Integrated micro Wobbe Index meter enabling on-chip energy content

werp dat binnen het lezingenprogramma aan bod komt. Vanwege de verou-

measurement

dering van de West-Europese procesinstallaties en de helaas voorkomende

> Continue meting van totaal kwik

incidenten is de druk op explosieveiligheid toegenomen. De Inspectie SZW

> Thermalmassflow with MEMS or capilary sensor

heeft extra controles aangekondigd. Waar moeten we op letten, speciaal

> ATEX Inspectie Niet-elektrische apparatuur: wat is het risico?

bij niet-elektrische delen van de installatie, zoals pompen en regelkleppen? 2013 [ Automatie 5 ] 15


Buskroniek Rob Hulsebos

Industrieel Ethernet vergelijk

ISA-100 en WirelessHART

Wie de wereld van industrieel Ethernet betreedt, zal de diverse protocollen

De twee belangrijkste draadloze protocollen binnen de wereld van de pro-

tegenkomen en zich afvragen welke het meest geschikt is voor zijn toepas-

cesautomatisering, ISA-100 (IEC 62734) en WirelessHART (IEC 62591),

sing. Hier kan uiteraard veel tijd in gestoken worden, en dan is de reeds

fuseren niet tot één gemeenschappelijk protocol. Dit is de uitkomst van vier

beschikbare literatuur een goed startpunt. De Powerlink gebruikersvereni-

jaar werk van de ISA 100.12 werkgroep ‘WirelessHART Convergence’. Het

ging heeft onlangs een tweede versie van haar vergelijkende studie gelan-

doel van deze werkgroep was om één gemeenschappelijk protocol te ont-

ceerd (goo.gl/ZkP4r). Hierin worden op 37 pagina’s de vijf protocollen

wikkelen voor een draadloos process control net werk, die de beide

Powerlink, ProfiNet, Ethercat, Sercos-3, Powerlink en Ethernet/IP beschre-

bestaande standaarden zou vervangen met behoud van compatibiliteit. Dat

ven.

is dus niet gelukt.

Een contrasterend geluid is te vinden op de Ethercat website (www.ethercat.org), die een eigen (nog gedetailleerder) vergelijkend rapport heeft,

De verschillen tussen ISA-100 en Wireless HART zijn nogal fundamenteel

getiteld ‘Industrial Ethernet Technology Comparison’. Op dit moment is het

(zie kader). Hierdoor was al bij voorbaat duidelijk dat convergentie niet een-

echter al anderhalf jaar oud, mogelijk komt er een nieuwe versie uit voor

voudig zou worden. Uiteindelijk zijn er drie verschillende kandidaat-oplos-

de Hannover Messe 2013. Beide rapporten zijn uiteraard geschreven vanuit

singen bedacht. De eerste oplossing betreft het uitbreiden van Wireles-

de specifieke optiek van een gebruikersvereniging die zijn eigen systeem

sHART. Echter, deze zou niet compatibel zijn met bestaande ISA-100

zo goed mogelijk uit de ver f wil laten

netwerken. De tweede oplossing is het aanpassen van ISA-100 naar ideeën

komen. Wie iets wil weten over de min-

uit WHart. Ook deze oplossing zou niet compatibel zijn met bestaande

dere aspecten van een bepaalde technolo-

WHart netwerken. In de laatste oplossing zou gebruikgemaakt worden van

gie, vraagt dat uiteraard aan de concurrent.

een gemeenschappelijke netwerkmanager, die de vertaling tussen beide protocollen regelt. Deze oplossing is incompatibel met beide protocollen. Het komt er dus op neer dat een van beide partijen water bij de wijn zou

Advertentie

moeten doen en het eigen protocol aan zou moeten passen, en daarmee ook de technische en commerciële consequenties voor al bestaande geïnstalleerde systemen moeten accepteren. Het zal duidelijk zijn waar de schoen wringt; geen van beide protocollen was bereid om zich aan de ander aan te passen. Na vier jaar werk is de commissie ISA 100.12 dus opgeheven. Geen convergentie dus, en we zullen moeten leren leven met twee draadloze netwerkprotocollen voor de procesindustrie die min of meer hetzelfde doen, maar dan anders. Net zoals Profibus/PA en Foundation Fieldbus. Deze bestaan ook nog steeds naast elkaar en misschien moet uiteindelijk de markt dan maar beslissen, als dat al gebeurt. Tenslotte rijden we ook niet allemaal in hetzelfde merk auto.

Belangrijke verschillen tussen ISA-100 en WirelessHART > Synchronisatie van klokken (ISA volgens het IEEE 1518 protocol, WHart gebruikt een eigen protocol) > Wel (ISA) of geen (WHart) variabele slottijd voor transmissie van data > Gebruik van maasvormige netwerken > Manier van gebruik van redundante communicatiepaden > Definitie en gebruik van netwerkadressen > Gebruik van hogere protocollen (ISA volgens IPv6, WHart heeft een

16 [ Automatie 5 ] 2013

4713

12195a

eigen protocol)


ISA-100 norm vertraagd Met betrekking tot de ISA-100.11a norm zelf (IEC 62734) valt ook het nodige te melden op standaardisatiegebied. In de IEC-werkprocedure moet een aantal stappen gemaakt worden. Een daarvan is de stemming over de ‘Committee Draft for Vote’ ( CDV ) tekst van de aanstaande norm, die dan de voorloper wordt van de ‘Final Draft International Standard’ (FDIS). Eind vorig jaar is de CDV voor de IEC 62734 in Ian Verhappen

stemming gebracht. De CDV is echter niet geaccepteerd, omdat de

vereiste twee derde meerderheid van de stemmen niet gehaald werd. Dat is een tegenslag, omdat hiermee het werkproces vertraagd wordt. Een tweede stemming over de CDV kan hopelijk nog in de herfst plaatsvinden, en de stemming over de FDIS eind dit jaar, zodat in 2014 alsnog de definitieve IEC-norm uit kan komen. Er moet dan echter nog wel wat werk verzet worden. De in de IEC-commissie deelnemende landen dienden nog 194 commentaren in op de CDV-tekst. Hiervan zijn er inmiddels al weer 37 afgewezen, 98 definitief geaccepteerd, en 59 in principe geaccepteerd. Deze moeten dan weer in de CDV-tekst verwerkt worden, waarna er na vijf maanden opnieuw over gestemd kan worden. Dan is de tekst van de ISA-100.11a norm, tevens een ANSI-norm, zelf nog aan de beurt. Naar alle waarschijnlijkheid zal deze de IEC-wijzigingen overnemen. De bekende Canadese veldbusexpert Ian Verhappen, zelf voorzitter van de Canadese commissie op netwerkgebied, verzuchtte in een publicatie op de ControlGlobal website dat de standaardisatieprocedure hem deed denken aan de ‘veldbusoorlogen’ van de jaren negentig. Destijds kon ook geen overeenstemming bereikt worden over één veldbusprotocol, hetgeen na een ultimatum van de IEC-directie uiteindelijk resulteerde in de IEC-61158, waarin eenvoudigweg alle acht ingezonden veldbusprotocollen maar waren opgenomen. Na de publicatie van het ‘achtkoppige monster’ is er nooit meer gesproken over een wereldstandaard. Een analyse over de mogelijke oorzaken van de problemen met de ISA-100 ontwikkelingen is te lang om hier te herhalen (lees het artikel van Gary Mit-

CONTACTVRIJE FLOWMETING Draagbaar en explosieveilig voor vloeistoffen en gassen FLUXUS® F608 en G608 Geen heetwerkvergunning nodig

Wij voeren ook meetdiensten uit op uw locatie Inzetbaar bij o.a.:     

Offshore Chemische industrie Raffinaderijen Gasopslag en transport Elektriciteitscentrales

chell op http://goo.gl/5zxV6), maar commerciële belangen spelen een duidelijke rol. Verhappen riep de leveranciers op om niet enkel te stemmen op basis van de portemonnee, maar om ook actief mee te doen in het standaardisatiewerk. Als reactie op Verhappens publicatie reageerde het ISA100 Wireless Compliance instituut (www.isa100wci.org) vinnig dat het tijdens de ontwikkeling van een specificatie normaal is dat er commentaren

Vraag een demo aan:

Benelux@flexim.com Tel.: +31(0)10 24 92 333

worden ingebracht, en dat het uiteindelijk wel goed gaat komen met de IEC 62734. Dat zal ook best wel gebeuren, maar in de tussentijd timmert concurrent WirelessHART wel stevig aan de weg.

Flexim Instruments Benelux BV www.flexim.com

11222e


Buskroniek Rob Hulsebos

Modbus wijzigt zichzelf De Modbus gebruikersvereniging heeft eind 2012 de nieuwste versie van de Modbus specificatie gelanceerd: versie 1.1b3. Wat is hierin gewijzigd? Afgezien van enkele wijzigingen in acroniemen, zijn de begrippen ‘master’ en ‘slave’ vervangen door ‘client’ en ‘server’. Modbus is dus een client/server netwerk geworden in plaats van een master/slave netwerk. Het gaat hierbij puur om een gewijzigde benaming, in technisch opzicht verandert er niets. De Modbus vereniging maakt er niet veel worden aan vuil, anders dan dat client/server beter bij de tijd past dan het traditionelere master/slave. Maar als het dan toch niet uitmaakt qua werking, waarom dan wijzigen na dertig jaar? Wereldwijd worden in alle hardware, software, literatuur en cursusmateriaal de termen master/slave gebezigd. Het wijzigen hiervan gaat dus alleen maar onnodige verwarring opleveren. Verder vind ik de nieuwe Modbus specificatie steeds slechter te lezen; er wordt steeds meer in ‘IEC-standaardisatietaal’ geschreven met veel afkortingen. Formeel klopt het allemaal wel, maar goed leesbaar is anders. De originele specificatie ‘PIMBUS-300’ is wat dat betreft veel makkelijker leesbaar. Als de Modbus vereniging dan toch zo graag aan modernisatie wil doen, gooi dan alle Modicon historie eruit, waarbij digitale uitgangen nog als ‘coils’ worden aangeduid. Want laten we wel wezen, wie gebruikt er nog relais voor het schakelen van digitale I/O?

HART uitbreiding bij Foundation Fieldbus De HART gebruikersvereniging (www.hartcomm.

structuur.

vergelijking van beide protocollen is te vinden op

org) heeft aangekondigd dat de Foundation Field-

Tijdens de laatste editie van Hannover Messe

http://goo.gl/HuXJP). Toch wordt er samenge-

bus specificatie gewijzigd is: er zijn nieuwe

heef t H A R T als gebr uiker s vereniging zijn

werkt. De bovengenoemde uitbreiding is een

transducer functieblokken opgenomen voor

twintigste verjaardag gevierd. Het protocol zelf

r e sul t aa t v an de c o öp er a tie in he t W C T

HART en WirelessHART. Hiermee wordt het

bestaat al dertig jaar. De strijd tussen HART en

(Wireless Cooperation Team), waarin ook Profi-

m o g elijk o m ( W ir ele s s ) H A R T ap p ar a t uur

de concullega’s is nog niet helemaal verdwenen;

bus en Modbus deelnemen. Nu ben ik benieuwd

­g egevens en diagnostiek uit te lezen via de FF

op de FF website kon ik verder geen melding

of er ook Profibus en/of Modbus integratie in FF

‘ROM’ (Remote Operations Management) infra-

vinden over HART integratie (een gedetailleerde

ROM komt.

Advertentie 13017

18 [ Automatie 5 ] 2013


RS232C, D, E en F Al vijftig jaar werken we met RS-232 (Recommended

disatie-organisaties ANSI, EIA en TIA, en sindsdien

Standard 232). Meestal werkt dit probleemloos, als

spreken we over ANSI/EIA / TIA-232F. Desondanks

althans de juiste kabel in elkaar gezet is. Omdat de stan-

gebruikt bijna iedereen nog gewoon de benaming ‘RS-

daard al uit de jaren zestig stamt, zijn er in de loop der tijd

232’. In de F-versie zijn geen technische wijzigingen

aanpassingen aan verricht en in de meeste systemen

opgenomen; wel is er weer een harmonisatie uitge-

wordt met ‘RS-232C’ gewerkt (uit 1969). Daar had ik me

voerd met de CCITT V.24. Samenvattend blijken er dus

nooit eerder in verdiept, t­otdat ik onlangs werd gecon-

niet zulke relevante verschillen te zijn tussen de C-, D-,

fronteerd met een ‘RS-232F’. Dat suggereert dat er ook

E- en F-versies van RS-232. Deze compatibiliteit is

nog een D- en E-versie bestaan, en misschien ook nog wel

waarschijnlijk ook de reden dat al de versies aan de

een G. Dat vroeg om wat nader onderzoek. Na de C-versie kwam de D in

markt (en mij) grotendeels voorbij gegaan zijn. Bij elektronica-ontwikke-

1986. Het verschil met de C-versie betreft de timing van enkele signalen,

laars zal het nog wel het best bekend zijn, omdat de chips-leveranciers

en is geharmoniseerd met de CCITT ‘V.24’ standaard, die voor telecommu-

natuurlijk alleen nog de laatste versie leveren. Veel apparaten die nog met

nicatietoepassingen in andere woorden hetzelfde beschrijft als RS-232. De

‘RS-232C’ zijn gelabeld, zullen inmiddels ook allemaal wel F-elektronica in

D-versie is geheel backwards compatibel met de C-­v ersie. De RS-232E ver-

zich hebben. En ook al is RS-232 uit de P­ C-wereld verdwenen, in de indus-

sie uit 1991 bevat een wijziging in de manier van handshake tussen de twee

triële automatisering wordt het nog steeds zeer veelvuldig gebruikt, dank-

aangesloten apparaten, en maakte enkele uitbreidingen in de D-versie weer

zij de eenvoud en lage kosten (zie http://goo.gl/B3K0N met informatie spe-

ongedaan. Sinds 1997 bestaat RS-232 formeel niet meer. Het beheer van

cifiek voor industrieel gebruik). En gelukkig maakt het allemaal niet zoveel

de standaard, en dus ook de naam, is overgenomen door de drie standaar-

uit of we RS-232C, D, E of F gebruiken. En G bestaat niet.

Advertentie 13076

2013 [ Automatie 5 ] 19


Nieuws Willem van der Bijl

Upgrade automation & safety systems Statoil’s Visund Noordzeeplatform De Noorse olie- en gasonderneming Statoil gaat de automatisering- en vei-

veld verlengd. Dit bovendien tegen lagere operationele kosten, terwijl de

ligheidssystemen van haar Visund platform in de Noordzee upgraden met

veiligheids- en milieurisico’s verder worden gereduceerd. Het retrofitsce-

state-of-the-art technologie van Emerson. Daarbij heeft Statoil onder meer

nario omvat een complexe, maar naadloze overgang van bestaande naar de

gekozen voor Electronic Marshalling met CHARM modules, waarmee de

nieuwste Emerson-technologie. Emerson neemt het ontwerp, de configu-

basis wordt gelegd voor een snelle, economische en flexibele aansluiting

ratie en de installatie van de systemen voor haar rekening. Daarbij zullen

van de vele duizenden I/O’s. Met deze opdracht, die ook het installeren van

een strak scenario en specifieke services worden ingezet om er zeker van

een DeltaV™ DCS en DeltaV™ SIS omvat, is een bedrag gemoeid van circa

te zijn dat de overgang snel en zonder productieonderbrekingen verloopt.

25 miljoen euro.

De Noorse specialist Aker Solutions uit Bergen gaat Emerson hierbij technisch ondersteunen. Het Visund olie- en gasveld is in 1999 in gebruik geno-

Met de geïntegreerde totaaloplossing van Emerson wordt het productie-

men en bevindt zich 22 kilometer ten noordoosten van de Gullfaks velden

rendement van het Visund platform verhoogd en de levensduur van het olie-

in het Noorse deel van de Noordzee.

Het Visund olie- en gasplatform is in 1999 door het Noorse Statoil in gebruik genomen en is volledig uitgerust voor efficiënte olie- en gaswinning en het uitvoeren van booractiviteiten.

Nieuwe biomassa raffinaderij Delfzijl Het samenwerkingsverband Woodspirit heeft

De Woodspirit installatie gaat een grote bijdrage

peratuur wordt geroosterd tot zogeheten biocoal.

199 miljoen euro Europese subsidie ontvangen

leveren aan de Nederlandse duurzaamheidsdoel-

Deze biocoal heeft dezelfde eigenschappen als

voor de bouw van een grootschalige biomassa

stellingen: de installatie voorkomt een grote uit-

steenkool.

raffinaderij in Delfzijl. Met een totale investering

stoot van CO 2 . Woodspirit bestaat uit BioMCN,

De biocoal wordt middels vergassing omgezet in

van circa 500 miljoen euro is dit een van de

Siemens Nederland, Linde en Visser & Smit

ruw bio-syntesegas waar vervolgens bio-metha-

grootste duurzame energieprojecten tot nu toe in

Hanab.

nol van wordt gemaakt. Dit kan worden gebruikt als duurzame bijmengbrandstof bij benzine, of als

Nederland gerealiseerd. De fabriek gaat duurzaam bio-methanol produceren uit restmateriaal

De biomassa wordt eerst voorbewerkt middels

grondstof in de chemische industrie voor onder

uit de bosbouw en houtverwerkende industrie.

de techniek torrefactie, waarbij het op hoge tem-

andere lijmen en verven.

20 [ Automatie 5 ] 2013


Bavaria realiseert wederom omzetstijging Bavaria heeft in 2012 de omzetgrens van €500 miljoen weten te overschrijden. De netto omzet steeg met €52,5 miljoen ten opzichte van 2011. De EBITDA van

ROBUUST EN TOCH GEVOELIG! Dit is één van de kenmerken van onze “Intelligente” druk- en niveauzenders SERIE 2000

2012 is uitgekomen op €60,4 miljoen. De solvabiliteit steeg in 2012 verder van 53,7% naar 55,4%. Het netto resultaat bedraagt €21,7 miljoen (tegen €25,1 miljoen in 2011) . In totaal produceerde Bavaria in 2012 wereldwijd 5,8 miljoen hectoliter bier. Met €32,8 miljoen werd er wederom flink geïnvesteerd om ook in de toekomst een sterke positie op de wereldbiermarkt te waarborgen. De wereldbiermarkt groeit nog steeds. De buitenlandse afzet van Bavaria is in 2012 dan ook gestegen naar 3,7 miljoen hectoliter. Bavaria ziet voor 2013 veel kansen in nieuwe markten, zoals Azië en Afrika, en zal daar extra gaan investeren. In het najaar van 2012 nam Bavaria al een 35% belang in de Ethiopische brouwerij Habesha ­B reweries SC. Deze productielocatie zal een jaarlijkse capaciteit van circa 300.000 hectoliter hebben. Samen met Habesha wil Bavaria de Ethiopische biermarkt verder ontwikkelen en mede daarmee verdere groei in Afrika realiseren. De Nederlandse biermarkt staat nog steeds onder druk. Bavaria wist in 2012 het marktaandeel toch te vergroten, in zowel het retail- als het horecakanaal. Mede dankzij succesvolle innovaties en investeringen in verschillende segmenten namen het volume en de omzet van alle merken in Nederland toe. Ook de fris- en moutdivisie wisten hun omzet te verhogen in 2012.

André Kuipers ambassadeur techniekstudies Astronaut André Kuipers gaat jongeren naar technische studies proberen te lokken. Het ministerie van Onderwijs benoemde hem tot ambassadeur van het nieuwe Techniekpact. Die samenwerking van kabinet, onderwijs en werkveld moet studies en banen in de technieksector aantrekkelijker maken. Kuipers gaat op tournee door het land om meer interesse voor techniek te k weken. ‘Er zijn volop kansen in de techniek, maar

Enkele kenmerken: • Eenvoudig instelbaar zonder testdruk d.m.v. 3 druktoetsen en display • Robuuste RVS behuizing (IP 67) • Nauwkeurigheid 0.1% • Optie: HART Protocol of Profibus PA • ATEX II 1G EEx ia IIC T4 • Ingebouwde tanklinearisatie • Vele procesaansluitingen • Nederlands Product

helaas bestaat er nog een verkeerd beeld over. Wat mij betreft mogen onder wijs en bedrijfsleven meer inspelen op de belevingswereld van jongeren. Techniek is namelijk de toekomst’, aldus de astronaut.

TEL: 0521 - 591550

www.klay.nl

12188 10014

2013 [ Automatie 5 ] 21


Nieuws Willem van der Bijl

Fusie DNV en GL DNV, moederbedrijf van energiekennisbedrijf DNV

Het nieuwe energiekennisbedrijf zal wereldwijd opere-

KEMA, en GL (Germanischer Lloyd) hebben een over-

ren vanuit ruim dertig landen met circa 3100 medewer-

eenkomst ondertekend om te fuseren tot de nieuwe

kers. Het hoofdkantoor zal gevestigd zijn in Arnhem.

combinatie, DNV GL Group. Als onderdeel van de fusie

In februari 2012 fuseerde KEMA met de duurzame ener-

zullen de activiteiten van DNV KEMA samengevoegd

gietak van DNV. DNV GL Group zal een van ‘s werelds

worden met de duurzame energietak van GL.

toonaangevende bedrijven zijn op het gebied van scheepsclassificatie en risicobeheer in de sectoren, olie

Hierdoor ontstaat een nieuw en krachtig bedrijf dat

en gas, duurzame energie en elektriciteit. Daarnaast zal

klanten ondersteunt bij het realiseren van een betrouw-

het bedrijf een mondiale top-3 speler zijn op het gebied

bare, ef ficiënte en duurzame energievoorziening.

van certificatie van managementsystemen.

Hightech consortium innoveert olie- en gasindustrie

Een hogere opbrengst en vermindering van de effecten op het milieu in de Noord-Amerikaanse olie- en gasindustrie zijn de focus van een nieuw internationaal consortium dat onlangs is opgericht. Het consortium brengt Canadese kennis van oliewinning samen met Nederlandse hightech kennis om geavanceerde technologieën te ontwikkelen en in te zetten in de olie- en gasindustrie. Het realiseren van een toename van de olieproductie heeft een potentiële economische impact van miljarden dollars. De oprichting van het consortium is het resultaat van een tweedaagse workshop die is georganiseerd door het PTRC/INCAS3 Innovation Centre (kortweg PI Innovation Centre). Deelnemers waren de Universiteiten van Regina en Saskatchewan, de Rijksuniversiteit Groningen, de Technische Universiteit Eindhoven en de Saskatchewan Research Council, en er was input vanuit de olie- en gasmaatschappijen. In de workshop zijn de belangrijkste kansen geïdentificeerd om de oliewinning te verbeteren en de effecten op het milieu te beperken. Het nieuwe consortium gaat projecten ontwikkelen om de samenwerking tussen alle partners, zowel in Europa als in Canada, ten volle te benutten. Daarnaast wordt gericht financiering opgezet voor de ontwikkeling en inzet (RD&D) van commerciële toepassingen.

22 [ Automatie 5 ] 2013


FHI Paul Petersen, directeur FHI

Samenwerking werkt FHI

In november hebben FEDA en FHI een samenwerkingsovereenkomst gete-

t wintigtal leden, die industriële

kend voor een gezamenlijke beurs in het najaar van 2014. Beide verenigin-

componenten leveren, presenteer-

T: 033 - 465 75 07

gen vertegenwoordigen bedrijven in de industriële automatisering. In maart

den Kverneland, Greefa en Frencken

E: info@fhi.nl, I: www.fhi.nl

van dit jaar is een overeenkomst met de Jaarbeurs Utrecht getekend, zodat

Engineering de kwaliteiten van hun

de locatie van de beurs bekend is. In de komende maanden worden de

machinebouw. Zij kunnen excelle-

nieuwe naam, de thema’s en de aanpak besproken. Eenheid, helderheid en

ren door een goede samenwerking

duidelijkheid in de markt voor industriële automatisering.

in de bedrijfsketen. Het bewerken

FHI en FEDA versterken op meerdere vlakken hun samenwerking. Groepen

van land, het sorteren van bijvoor-

leden die actief zijn met sensoren en systeemintegratie, kunnen gezamen-

b e e l d a p p e ls e n d e o p t is c h e

lijk activiteiten opzetten. Maar ook op het gebied van onderwijs en de

mechatronica in hightech machines

arbeidsmarkt staan de verenigingen schouder aan schouder. Om het tech-

krijgen steeds meer rendement dankzij die ketens aan bedrijven.

nisch vakgebied groeiend te krijgen, zal die samenwerking zo breed moge-

Het behoeft verder geen betoog: samenwerking werkt. Dat vraagt dan ech-

lijk opgepakt dienen te worden.

ter om intensief contact. Niet alleen via de mail, sociale netwerken en

De boodschap is niet nieuw. Voor allerlei bedrijfsketens in de huidige eco-

internet in het algemeen. Het fysiek beleven op seminars, bijeenkomsten

nomie is samenwerking van cruciaal belang. De voedselketen zou met een

en beurzen beschikt over de aanvullende kracht, om goede keuzes te maken

ouder wetse aanpak niet aan de massale behoef te kunnen voldoen.

in het aanknopen van zakelijke relaties. Face-to-face een beoogde leveran-

Een aaneengesloten keten maakt ook nog eens een sterk tracking & tracing

cier en zijn partners ontmoeten, is de meest vanzelfsprekende manier om

systeem mogelijk, dat noodzakelijk is voor het bewaken van voedselveilig-

contact te maken. Samenwerking start met samenkomen..., en er zijn heel

heid.

wat kansen in 2013.

Dit is één voorbeeld, maar zo kan ook gekeken worden naar marine & offshore, oil & gas, machinebouw, chemische industrie en allerlei producties.

Postbus 366, 3830 AK Leusden

Advertentie

De manier waarop naar samenwerking wordt gekeken, wordt steeds opener en vanzelfsprekender. Waar men in de jaren zeventig in gesloten kartel­ situaties dacht als het over samenwerking ging, kun je met de internetgeneratie van nu alleen in openheid denken. De afgelopen weken zijn er bijeenkomsten geweest rond Vacuümtechniek, ESD testen, contaminatie en marine & offshore. Bij die bijeenkomsten zijn allerlei vertegenwoordigers van andere verenigingen betrokken. NEVAC, VVCN en IRO zijn afkortingen voor verenigingen die respectievelijk actief zijn in vacuüm, contaminatie en offshore. De focus van iedere vereniging ligt op een ander vlak, maar elkaar opzoeken op de snijvlakken is voor iedereen van belang. Het koppelen van die groepen biedt sterke voordelen. De netwerkfunctie spreekt voor zich en het geeft een enorm voordeel in efficiency. Het aantal bijeenkomsten kan naar beneden en het aantal contacten in een bijeenkomst kunnen omhoog. In de tussentijd is dat al mogelijk. Niet alles is op internet te vinden en dat geldt zeker voor samenwerking. Op het event voor Flow, Analyse & Control kan de industrie kennis uitwisselen met een grote groep specialisten in de instrumentatie. Op 11 juni werken de bedrijven samen om de ‘basics of’ te tonen. Basis deskundigheid rond de instrumentatietechnieken creëert niet alleen kennis, maar schept ook mogelijkheden in de optimalisatie van de plant. Dat geldt vanzelfsprekend ook voor alle innovaties die de ruimt twintig exposanten kunnen tonen. Het concreet meemaken van vernieuwing, samenwerking en kennisoverdracht biedt kansen binnen de internationale concurrentie. Kijk verder op http://tinyurl.com/czd3o27 voor de volledige informatie. Concrete voorbeelden werden ook op 27 maart bij FHI getoond. Voor een

13042

2013 [ Automatie 5 ] 23


Sikko de Jong (sr.)

Ex e - verhoogde veiligheid Explosieveiligheid heeft voor veel bedrijven prioriteit. En dat is maar goed ook. Want niets is zo vernietigend als een ongecontroleerde explosie. In 2013 besteedt Automatie in de artikelenreeks ‘In het veld’ aandacht aan explosieveiligheid. In deze uitgave: Ex e - verhoogde veiligheid. Ex e is, net zoals Ex d (zie de vorige editie van Automatie), een

weerstandje (tenzij moulded, ingegoten). De bedrading moet uiteraard

beschermingsmethode waarbij de ontsteking van een eventueel aan-

deugdelijk bevestigd zijn. Wanneer wordt voldaan aan alle eisen, mag

wezige explosieve atmosfeer wordt voorkomen. Deze kan ontstaan

Ex e apparatuur worden geïnstalleerd in zowel Ex Zone 1 als 2. De Ex

als gevolg van vonken of hete oppervlakken. Het voorkomen van

e beschermingswijze wordt onder andere veel toegepast bij elektro-

ontsteking gebeurt door middel van de toegepaste constructietech-

motoren, lampfittingen, junction-boxen, meet- en regelapparatuur,

niek en gebruikte materialen.

klemmenstroken en heat tracing.

De ‘e’ staat voor ‘erhöhte sicherheit’. Een techniek die is voortgekomen uit de Duitse mijnbouw in de vorige eeuw. Net zoals bij Ex d behui-

Constructie

zingen is het bij de Ex e beschermingswijze mogelijk dat het explosieve

Alleen Ex e behuizingen met een volledig Ex certificaat, waarbij ook

gasmengsel binnendringt in de behuizing. Het grote verschil is echter

de inhoud van de behuizing is beoordeeld tijdens de certificering,

dat bij Ex d een ontsteking door bijvoorbeeld vonkende of hete appa-

mogen worden toegepast in Ex geclassificeerde zones.

ratuur in principe in de behuizing mag plaatsvinden, aangezien de

Een Ex e behuizing moet voldoen aan een aantal constructieve eisen.

constructie van Ex d hiervoor ontworpen is. Denk hierbij aan druk-

De voornaamste zijn slagvastheid, bescherming tegen het binnen-

vaste behuizing, vlamdovende oppervlakken en afsluittechnieken.

dringen van stof en water, bescherming tegen elektrostatische lading

Bij Ex e is hiervan geen sprake. Constructief gezien is Ex e vele malen

en temperatuurbeperking. Verder is een juiste montage van de

zwakker dan Ex d, dus kan een explosie in de Ex e behuizing niet wor-

bedrading in de behuizing uitermate belangrijk. Hierbij moet wor-

den gecontroleerd. Het is dus zaak om uitsluitend ‘passieve’, niet von-

den voldaan aan een aantal eisen betreffende lucht en kruipwegen

kende onderdelen te monteren in een Ex e behuizing. Dus geen scha-

tussen de elektrisch geleidende delen. In de NEN-EN-IEC-60079-7 is

kelende, vonkende of hete onderdelen. Zelfs geen zekering of

een en ander vastgelegd. Zo is de ‘kruipweg’ en minimale afstand

24 [ Automatie 5 ] 2013


Normen van toepassing op dit artikel

EN-IEC-60079-0 EN-IEC-60079-7 EN-IEC-60664-1 EN-IEC-60529 EN-IEC-60079-14 EN-IEC-60079-17 EN-IEC-60079-19

Algemene eisen explosieveilig materiaal Bescherming van materieel door verhoogde veiligheid Ex e Coördinatie van isolatie voor inrichtingen binnen laagspanningssystemen Beschermingsgraden van omhulsels (IP-codering) Ontwerp, keuze en opstelling van elektrische installaties Inspectie en onderhoud van elektrische installaties Reparatie, revisie en renovatie van materieel

tussen de draden bij 25 Volt 1,7

De meeste Ex e behuizingen wor-

millimeter. Bij 250 Volt bedrading

den gemaakt van metaal of een

moet de afstand al minimaal 5

kunststof, zoals RVS, lichtmetaal,

millimeter zijn! Deze afstanden

PVC of polyester. Een van de eisen

zijn nodig om de isolatieweer-

is de slagvastheid, wat vooral bij

stand in stand te houden en lek-

kunststof van belang is. Tijdens

stromen te voorkomen.

de slagproef moet een dergelijke

De bedrading in een Ex e behui-

box een ‘klap’ van 7 Nm kunnen

zing moet uiteraard deugdelijk

doorstaan. Dit zal bij nieuwe

bevestigd zijn. Hiervoor dienen

kunststof behuizingen over het

Ex e rangeer- en aansluitklemmen

algemeen geen probleem zijn,

te worden gebruikt, die een veer-

maar na vele jaren in de buiten-

mechanisme in zich hebben dat

lucht kan veroudering van het

lostrillen voorkomt. Dit alles met

kunststof ontstaan, waardoor de

als doel vonkvorming te voorko-

slagvastheid terugloopt. Vervan-

men.

gen is dan de enige remedie. Om elektrostatische oplading te voor-

Ook vocht speelt een rol. Daarom moet een Ex e behuizing minimaal

komen, moet een kunststof Ex e box voldoende geleidend zijn,

voldoen aan IP-54. Deze waterdichtheid van een Ex e behuizing

meestal door toevoeging van grafiet aan de kunststof, en geaard zijn.

wordt bepaald volgens de IEC-60529 ‘Beschermingsgraden van

Bij lichtmetalen behuizingen bestemd voor gebruik in Zone 1 moet

omhulsels’ (Ingress Protection codering, IP). Het IP-getal bestaat uit

worden gelet op het percentage Magnesium en Titanium. Het gehalte

twee cijfers. Het eerste, linkercijfer is een indicatie van de bescher-

mag niet meer zijn dan 7,5 procent. Dit geldt overigens voor alle

mingsgraad tegen aanraking en binnendringing van ‘vreemde’ voor-

lichtmetalen constructies in Zone 1. Voor Zone 2 gelden deze beper-

werpen. Het tweede, rechtercijfer is de beschermingsgraad tegen

kingen niet. Ten slotte is het gebruik van de juiste Ex e kabelwartels

vocht of vloeistof.

een vereiste. De markering of de wartel geeft hierover uitsluitsel.

Aan de IP-markering kan nog een derde cijfer zijn toegevoegd. Dit is

Onderhoud

een indicatie voor de mate van mechanische bescherming. Tevens

Een Ex e behuizing vraagt over het algemeen weinig onderhoud.

kan op de vierde positie een letter zijn toegevoegd. Dit is dan de

Toch is een regelmatige visuele inspectie geen overbodige luxe.

indicatie voor de mate van bescherming tegen ‘toegang’ of aanra-

Bij zo’n inspectie moet dan minimaal gelet worden op eventuele

kingsbeveiliging tot gevaarlijke onderdelen. Dit valt echter buiten

mechanische schade, de juiste bevestiging van kabels en wartels,

het bestek van dit artikel.

aarding en eventuele blindstoppen (aanwezig en vast). Verder mag

Net zoals bij Ex d, heeft ook een Ex e behuizing vaak last van het

er geen condens in de behuizing zitten en moet de O ‘ring’ in het

‘pompeffect’ als gevolg van temperatuurinvloeden. Hierdoor kan

deksel aanwezig en onbeschadigd zijn. Daarbij is het licht invetten

condensvorming ontstaan in de behuizing. Een probaat middel om

van de ‘O’ ring raadzaam en toegestaan. Ook moeten alle sluitschroe-

dit bij Ex e behuizingen te voorkomen, is het monteren van een

ven of bouten aanwezig zijn en zijn vastgezet met het juiste aanhaal-

­‘ breather’ in de onderkant van de behuizing. Dit passieve apparaatje

moment, zoals voorgeschreven door de fabrikant. Ten slotte moet

vereffent in de eerste plaats het mogelijke drukverschil tussen de

de Ex markering aanwezig zijn op de behuizing.

binnen- en buitenkant van de behuizing, wat het pompeffect tegengaat, zodat vochtige lucht niet naar binnen wordt ‘gezogen’. Verder

In de volgende editie van Automatie meer over een andere, eveneens

laat het vocht, dat ondanks alle maatregelen alsnog binnen kan zijn

veel toegepaste beschermingsmethode voor Ex zones: Ex i - Intrin-

gedrongen, naar buiten uitwijken.

sieke veiligheid. 2013 [ Automatie 5 ] 25


Markt & Techniek

A New Standard in Pressure Measurement

OPTIFLEX 2200 C/F - niveaumeten op eenzame hoogte KROHNE introduceert de OPTIFLEX 2200 C/F niveaumeter voor vloeistoffen en vaste stoffen, gebaseerd op de Time Domain Reflectometry technologie. De kost effectieve meter is ontworpen voor tank- en silo applicaties in zowel de chemische industrie als in de olie en gas, energie en afvalwatersector. OPTIFLEX 2200 C/F is beschikbaar met een diversiteit aan sensoren voor grote meetbereiken in vloeistoffen (tot 40m) en vaste stoffen (20m) met procestemperaturen tot 300ºC en drukken tot 40 bar. Groot voordeel van de Dynamic Parasite Rejection (DPR) technologie van de OPTIFLEX 2200 C/F: de geïntegreerde technologie elimineert direct onjuiste reflecties veroorzaakt door milieuverstoringen en productafzetting. De niveaumeter beschikt over een versterker die op 100 m afstand van de sensorkabel geïnstalleerd en bediend kan worden. De OPTIFLEX 2200 C/F voldoet aan de eisen van functionele veiligheid niveau SIL2. Voor meer informatie: Maré Boom, E m.boom@krohne.com

High Performance

• Unmatched precision and real world accuracy • Unconditional long term stability with lowest Total Cost of Ownership (TCO) • Multi-sensing functionality

VEGASWING 66

Safety

cryogene toepassingen in vloeibaar gas tanks voor LNG en stikstof. De

VEGASWING 66 is de eerste niveauschakelaar voor hogedruk applicaties en voor applicaties met hoge en lage temperaturen. Hij wordt gebruikt om het uiterste niveau te meten, bijvoorbeeld in destillatiekolommen in de olieen gasindustrie, in stoomboilers (voor hoge en lage waterniveaus) en in

• Inherently fail-safe sensor with no undiscovered failure modes. • Certified to IEC61508 as standard for single use SIL2 and dual use SIL3

robuuste, hoog temperatuur niveauschakelaar, meet betrouwbaar het

Robustness

nodig om de vibratie niveauschakelaar inbedrijf te nemen.

niveau limiet in gevaarlijke gebieden en in systemen waar SIL2 (SIL3) is vereist. Hij schakelt reproduceerbaar en onafhankelijk van de productdichtheid als een zeker vulniveau is bereikt. Aanpassing met een medium is niet De VEGASWING 66 wordt gebruikt als een universele vibratie niveau­

• Rugged, yet compact construction • Multiple material options for harsh industrial environments • In-built overpressure mechanism for increased reliability

schakelaar in alle vloeistoffen. Als compacte versie of met een verlengde buis, hij detecteert betrouwbaar op de millimeter nauwkeurig het niveau limiet. Het instrument kan worden gebruik t in schepen, pijpleidingen en stoomgeneratoren als leeg of vol detector. De VEGASWING 66 biedt maximale betrouwbaarheid en veiligheid

www.dpharp.com

in een breed spectrum van temperatuur- en drukprocessen. Gebruikers kunnen rekenen op een nauwkeurige en betrouwbare werking door middel van een productonafhankelijk schakelpunt. Bovendien zijn de onderhoudskosten laag en vergt de VEGASWING 66 minimale tijd en kosten, dankzij het eenvoudig inbedrijfstellen zonder medium. Voor meer informatie: VEGA Meet- en Regeltechniek B.V., 13052

26 [ Automatie 5 ] 2013

E info.nl@vega.com , I www.vega-nl.com


Amprobe Navigator Stroomtang Het nieuwe innovatieve navigatiesysteem van de Amprobe Navigator stroomtang rekent definitief af met de verwarrende knopbediening en vervangt deze met een enkele joystick. De stroomtang kan hierdoor met één hand bediend worden en de gebruiker kan direct zijn functiekeuze maken in het display. Door deze slimme joystick zijn uiteenlopende meetfuncties als MIN/MAX tot Power-Factor tot AC/DC, snel op te roepen en zichtbaar te maken. Selecteer simpelweg de gewenste meetfunctie, klik en kijk. De stevig uitgevoerde stroomtang heeft CAT IV bescherming en is uitgerust met een groot en helder display. Het instrument is bovendien voorzien van een ingebouwde LED lamp bij de stroombek en heeft een rubberen holster om schokken te absorberen. Kortom, dé ideale stroomtang voor commerciële en industriële toepassingen. Uitgerust met een volledige range aan meetfuncties, zoals fasevolgorde, Watt, Power Factor, Total Harmonic Distortion, afzonderlijke Harmonische, aanloopstroom en low pass filter, biedt de Amprobe Navigator stroomtang de oplossing om eerstelijns service en analyse te verrichten op kritische locaties. Zo ontstaat een goede indruk van mogelijke storingen of andere problemen. Hierdoor kan voorkomen worden dat er dure en gespecialiseerde meetapparatuur moet worden ingezet en dus extra kosten gemaakt moeten worden. De Amprobe Navigator stroomtang is verkrijgbaar in drie uitvoeringen met een bereik tot 600A AC, 1000A AC of 1000A AC/DC en wordt geleverd inclusief meetsnoeren en draagtas. Meer informatie: Havé-Digitap, I www.have-digitap.nl

PVDF-antenne met schroefdraadaansluiting Siemens Industry Automation levert nu de radar-niveautransmitter Sitrans LR250 met een nieuwe antenne met schroefdraadaansluiting van PVDF (polyvinylideenfluoride) voor het meten van vloeistoffen en slurries. De antenne maakt nieuwe toepassingen mogelijk voor deze contactloze niveaumeting, die ook in extreme omstandigheden inzetbaar is. In combinatie met de nieuwe PVDF-schroefdraadantenne van Siemens Industry Automation is de Sitrans LR250 ook geschikt voor gebruik in extreme omstandigheden met zuren, zoals zwavelzuur en zoutzuur, basen en andere corrosieve chemische stoffen, zoals natriumhypochloriet en natriumhydroxide. Niveautransmitters met een antenne van roestvrij staal zijn voor dit soort toepassingen ongeschikt, waardoor in de regel dure materialen nodig zijn. De PVDF-schroefdraadantenne is echter bestand tegen dergelijke extreme omgevingen en biedt tegelijk een kosteneffectieve oplossing. De in de antenne gebruikte materialen voldoen ook aan de normen van de FDA (U.S. Food and Drug Administration), waardoor toepassing in waterbehandelingsinstallaties alsmede in de levensmiddelen- en chemische industrie is toegestaan. Meer informatie: Siemens Industry Automation, I www.siemens.com /sitranslr250

Foto: Siemens

Vernieuwde oliegeïnjecteerde schroefcompressoren Atlas Copco lanceert een vernieuwde GA-reeks oliegeïnjecteerde schroef-

de modellen uit de laatstgenoemde serie, de GA 37-90 VSD, worden stan-

compressoren met capaciteiten van 30 tot 90 kW. Doordat het ontwerp van

daard voorzien van een frequentieregeling. De modellen uit alle drie de

deze GA-reeks is geoptimaliseerd qua duurzaamheid en betrouwbaarheid,

series zijn gebaseerd op het FAD-concept. Tijdens de optimalisatie van het

is de capaciteit verbeterd met circa tien procent. De vernieuwde reeks is

ontwerp van de oliegeïnjecteerde schroefcompressoren is onder meer de

op te delen in drie series,

layout van de componenten in de behuizing van de schroefcompressoren

te weten de GA 37 tot 90

aangepast. Ook is gekozen voor enkelvoudige koeling. Dit alles heeft uit-

kW, de GA 30+ tot 75+ en

eindelijk geresulteerd in betere prestaties en eenvoudiger onderhoud, als-

de GA 37-90 VSD.

mede een lagere temperatuur bij de elementuitlaat (10 °C lager). Met de

De modellen uit de eerstge-

modellen uit de serie GA 37-90 VSD zijn nu energiebesparingen te realise-

noemde serie, de GA 37 tot

ren tot 35% en een 22% lagere TCO. Andere voordelen van de VSD-tech-

90 kW, zijn de standaard

nologie zijn: geen stationaire fasen meer of afblaasverliezen, de compres-

modellen. De modellen uit

sorbesturingselementen zijn geïntegreerd en opstarten geschiedt voortaan

de GA30+ tot 75+ worden

onder systeemdruk. Interessant is bovendien dat bij alle modellen bewust

voorzien van energie-effici-

gekozen is voor duurzamere componenten.

ënte IE3/NEMA-motoren en

Meer informatie: Atlas Copco, I www.atlascopco.com 2013 [ Automatie 5 ] 27


Markt & Techniek

Uitgebreide versie Centum ® VP Yokogawa heeft een uitbreiding van het Centum ® VP geïntegreerde produc-

wordt toegepast in de chemische industrie en andere industrieën. Het Cen-

tiebesturingssysteem aangekondigd. Met nieuwe functies voor verbeterd

tum VP geïntegreerde productiebesturingssysteem leent zich onder meer

gebruik van de besturings- en monitoringdisplays krijgen operators beter

voor procesbesturing en -monitoring in industriesectoren, zoals de olie- en

toegang tot essentiële informatie. Daarnaast werd de Profibus communi-

gas-, petrochemische, chemische, energie-, papier-, farmaceutische, voe-

catiefunctie uitgebreid, waardoor operators ten volle kunnen profiteren van

dingsmiddelen-, staal- en water- en afvalwaterindustrie.

de voordelen van digitale communicatie. Door maximaal gebruik te maken

Meer informatie: Yokogawa Europe Solutions,

van de digitale informatie die tussen veldapparatuur en het Centum VP-

I www.yokogawa.com /nl

systeem wordt uitgewisseld, kunnen de procesactiviteiten worden geoptimaliseerd. Centum VP omvat nu een functie waarmee tagnamen van instrumenten worden gebruikt voor het aanbrengen van een hiërarchie tussen instrumenten. Verder kan de bedrijfs- en onderhoudsefficiency worden verbeterd door meer geheugen voor opslag van historische data, verbeterde operabiliteit van grafische displays, uitgebreidere besturingslogica en gestandaardiseerde printformaten. Deze nieuwe functies spelen in op de vereisten van de VGB R 170C-richtlijn. De nieuw geïntroduceerde communicatiemodule ALP121 voldoet aan de Profibus communicatiestandaard die onder meer

Advertentie 13059

the sense of instruments 28 [ Automatie 5 ] 2013


Column

Redactieteam Ing. Peter van den Berg, Ing. Lambert van Beukering, Ing. Ton Bol, Ing. Bernard Bos, Ing. Willem van der Bijl, Ing. Frits Boddeman, André Braakman, Ing. Adrian de Bruijn, Mr. Michael Gerrits, Kees Groeneveld, Harold van den Hauten, Ing. Rob Hulsebos, Sikko de Jong Sr., Ing. Liam van Koert, Ing. Tom Kuperij, Prof.ir. Henk Leegwater, Ir. Hans Mosselman, Ir.ing. Wim ­O xenaar Eur. Erg., Ing. Remco Rijsenbrij, Drs. B­ ianca Scholten, Ing. Dominique van Suylekom, ir. Hans van Wijk en Ing. Nick de With

Koude douche! Het is alweer een jaar of 25 geleden dat we werden gebeld door een klant, een groot petrochemisch bedrijf in het Botlekgebied. De boodschap: de

De deelname van de redactieraadleden aan het ­redactieraadteam is uitsluitend op persoonlijke titel.

nauwkeurigheid van een door ons geleverde flowmeter was niet conform specificaties. Een serieuze verrassing voor ons. Als goede verkopers, en dat waren we toch, controleerden we samen met de klant de informatie betreffende leiding, inbouw, debiet en instellingen. Bovendien konden we zwaaien met een kalibratiecertificaat. Alles leek oké, maar de klant in kwestie kon toch verklaren waarom hij de nauwkeurigheid in twijfel trok. Bij ons was er in eerste instantie geen twijfel, noch twijfelden we aan de kennis en kunde van deze klant. Gezien de situatie besloten we het instru-

Willem van der Bijl

Bianca Scholten

Harold van den Hauten

Erik de Jong

Hoofdredacteur

Redacteur

Redacteur

Sales manager

ment opnieuw te laten kalibreren door de fabrikant. Met het volste vertrouwen dat het probleem verholpen was, werd de flowmeter daarna opnieuw in de plant ingebouwd. Echter, al heel snel daarna kregen we opnieuw een telefoontje met het bericht dat de debietmeter nog altijd een afwijking vertoonde. Een van de specificaties van deze flowmeter was een nauwkeurigheid van 2% van de meetwaarde. Echter, vanuit de klant werd een afwijking gerapporteerd in de orde van grootte van 15%. Samen met de klant besloten we om de testen voort te zetten bij het NMi. Een partij die kennis combineert met goede testfaciliteiten en die werkt met herleidbare standaarden. Daar zouden we dan toch moeten kunnen achterhalen wat de oorzaak van dit probleem nu eigenlijk was - op dat moment waren er nog verschillende verklaringen te bedenken. We hadden wat leidingstukken meegenomen en bouwden de flowmeter in conform de inbouwvoorschriften van 20D up- en 5D downstream, en het testen begon. -13 %! Wat een koude douche! Er werd nog even gedacht aan ‘problemen met de referentie’, maar al heel snel moesten we concluderen dat de flowmeter inderdaad een onnauwkeurigheid met zich meedroeg. Gelukkig hadden we nog wat meer leidingstukken, en binnen no-time kwam het lek boven: met 30D in plaats van 20D aanstroomlengtes was de afwijking ‘nog maar’ -8 %. Uit vervolgdiscussies met de fabrikant bleek dat deze kalibreert met 70D+ rechte lengtes. U begrijpt dat dit een eyeopener was. Was het nu zo dat wij als verkopers de zaak geflest hadden? Nou nee, in ieder geval niet met opzet. Maar we hadden wel een product geleverd dat niet aan de specificaties voldeed. Is het dan zo dat de fabrikant in default was? Daar zal ik maar eens geen antwoord op geven. Ter nuancering: er zijn verschillende, gerenommeerde fabrikanten van flowmeters die zijn gebaseerd op dezelfde meet techniek. Bestudering van de diverse datasheets leidt tot de conclusie dat ze allemaal 20D upstream en 5- of 10D downstream specificeren. Dat zou dus kunnen inhouden dat ze allemaal bezijden de waarheid specificeren? Eh ja, ik denk het wel… Zeg eens eerlijk: als Jantje 20/5D specificeert en Pietje 50/10D, wiens instrument is dan het beste? Welcome in the real world! Ton Quichot

Uitgave Automatie BV Bezoekadres: Spacelab 2, 3824 MR Amersfoort Postadres: Postbus 2696, 3800 GE Amersfoort Telefoon: 033 4567050 Fax: 033 4567433 E-mail: info@automatie.nl Internet: www.automatie.nl Uitgever: Jaco Otto - j.otto@aprgroep.nl advertenties Sales manager: Erik de Jong - edejong@advercom.nl Vormgeving APR groep BV Art-Directie: Martijn Brinks - m.brinks@aprgroep.nl Opmaak: Marleen Cramer Abonnementen Administratie: Erik de Haan - e.dehaan@aprgroep.nl Nederland € 79,- per jaar (excl. BTW) buitenland € 140,- per jaar proefabonnement € 35,- 6 maanden losse nummers € 10,Abonnementen kunnen iedere maand ingaan en w ­ orden jaarlijks automatisch verlengd. Opzeg­gingen, uitsluitend schriftelijk, dienen uiterlijk twee maanden voor het einde van de abonnementsperiode in ons bezit te zijn. Overname artikelen Informeer bij de uitgever. © Automatie BV 2013 ISSN 0005-1128


Automatie 5 2013