Issuu on Google+

HET IA-VAKBLAD VOOR NEDERLAND EN BELGIE

automatisering informatisering procestechniek instrumentatie

Is er nog vernieuwing bij Flow?

PMA back2back A U T O M AT I E

with the flow 04 GoOntwikkeling thermische flowmeters gaat door opslagtanks 08 Verwarmde Wat is de juiste inspectieperiode? pH metingen 14 Moderne Vervuilingsdetectie en pH + redox in ĂŠĂŠn sensor

57ste jaargang [ nummer 3 ] 2013


Effectief sensormanagement Memobase Plus: meten, kalibreren, documenteren Endress+Hauser staat al tientallen jaren garant voor innovatie op het gebied van procesautomatisering. Met Memobase Plus heeft Endress+Hauser een uniek product op de markt gebracht. Effectief (pH) sensormanagement met Memobase Plus Wilt u uw analysesensoren kalibreren en automatische dataopslag? Heeft u behoefte aan volledige traceerbaarheid van uw informatie? U bereikt dit en nog meer met Memobase Plus. Ontworpen voor gebruik met onze digitale Memosens pH/ ORP, geleidbaarheid, opgeloste zuurstof en chloorsensoren, Memobase Plus biedt gelijktijdige kalibratie aan van maximaal 4 sensoren met behulp van een laptop of PC. Met Memobase Plus kunt u al uw digitale Memosens sensoren kalibreren in een werkplaats of laboratorium. Hierdoor wordt het onderhoud preventief en planbaar, waardoor u tijd en geld bespaart. Voor meer informatie en een speciale introductieactie van Memobase Plus: www.nl.endress.com/memobaseplus

Endress+Hauser BV Nikkelstraat 6 Postbus 5102 1410 AC Naarden

Tel. +31 35 69 58 611 Fax +31 35 69 58 825 info@nl.endress.com www.nl.endress.com

11213a


inhoud

automatie

04 Go with the flow In vrijwel elk proces wordt de flow van vloeistoffen en gassen gemeten. Om een proces te regelen, voor bewaking, maar ook voor afrekeningsdoeleinden. Het is de applicatie die bepaalt welke meettechnieken in aanmerking komen.

08 Verwarmde opslagtanks

Inspectiefrequenties voor opslagtanks en voor ingebouwde stoomspiraal verschillen. Dit artikel geeft een praktische

Lees PMA nu ook op de iPad

oplossing.

12

Blader snel en intuĂŻtief door nieuws

ATEX in het veld Elektrische en instrumentatiecircuits

op het gebied van productie- en

Explosieveiligheid staat bij veel bedrijven hoog op de lijst

machineautomatisering.

van prioriteiten. En dat is maar goed ook. Want niets is zo vernietigend als een ongecontroleerde explosie. In 2013 besteedt Automatie in de artikelenreeks In het veld aandacht aan explosieveiligheid. In deze uitgave: elektrische en instrumentatiecircuits.

14 Moderne pH metingen

Download de gratis MagZine.nu

app in de App Store. Hiermee koop je PMA eenvoudig en veilig voor â‚Ź 3,59.

Het meten van de pH-waarde van een industrieel proces blijft een punt van aandacht. De ontwikkelingen op dit terrein gaan door. Met de komst van het Memosens platform eind 2008 is een samenwerkingsverband ontstaan tussen verschillende pH producenten. De eindgebruiker profiteert. PRODUCTIE EN MACHINE AUTOMATISERING

8e jaargang [ nummer 3 ] 2 013

EN VERDER 22 Arbeidsmarkt &

Onderwijs 26 Markt en Techniek 29 Column 29 Colofon

Robotica maakt grote stappen productietechniek machinebesturing automatisering sensoren/actoren

03 Redactioneel 03 Agenda 18 Buskroniek 21 FHI 24 Nieuws

Delft opent 04 TU robotinstituut 08 Beurzen Hannover Messe 2013 Labautomatisering 10 De toekomst van microbiologie

A U T O M AT I E bAck2bAck PMA

PROFI n i e u w s IN DEzE UITGAvE UITGA E UITGAv

Adverteerders index ABT.................................................. 9 Bronckhorst.................................... 25 Endress+Hauser................... omslag 2 Flexim.. ............................................19 Industry Planner............................... 2

Krohne.. ...........................................11 Magnetrol.......................................16 ODS. . ...............................................15 Procentec....................................... 22 Samson.......................................... 23

www.magzine.nu, de e-magazineshop van Nederland!

2013 [ Automatie 3 ] 1


UW ONLINE AGENDA IN DE INDUSTRIE

vva al & R Re ecy cycl clin ing

Affv val allw wa w atte er an anal nal alys lys yses yses es

ad ad din ing & Ka in Kabe bels bels ls

Beh Be hu uiz izin izi ing & C Ca abi bine ine nets nets

ara ratu tuur urr

Ca C alliib brrat atie tie e & Tes este ten

ystem ste st em men en (CE CEMS MS)

ont ntrro olllle ers er ers

atiion n Fie ield ldb bu us

ililieu eu eu

Net N e we werk r technol olog ogie ie

nde derh rh hou oud & Te Test sten en

Onde On de erh rhou oud ou d st s op ops s

PDA A Wi W Fi

oce ess C ess Co ont ntro rol

elaarss

Sca cada da

m apparatuur

Co C onsstr truc truc ucti te

Batttter Ba te errijjen en & V Voe oedi oe ding ng gen en

Be Be

Calilibr Ca brat atie at ie & Mee eeta ta ap p--

Co on nttiiinu nu Em nu miisssie e Mon nit itor orin or i g in

GM G MS S//UM MTS TS

Nive Ni eau aume aume m te ers & rreg gel elaa aars rs s

Pijijpfi p t app pfi parat attuu u r

RFID

R boti Ro tica

S oo Sl oopw p er erkz kzaa kz aam mh mheden

Ond nder erzo zoek ek & Ont ntwi twi wikk kkel kk elin elin ng

Veiligheid sy ystemen

Rubber er & Kun nst stst stof st off

Pullp & Pa Papi pier pier

Spec Sp ectr trometrie e

Testa tap ppar arat atuu uur

Vibratie Monitoring

Offfsh sho ore

Pharma maci ciie

Pompe Po en en Raffi Ra ffinag ge

Voeding & Drank

Op O psla ps lag

Phy hyssiic ca al Prrop per ert rt An Analyz yzer es

Su S up pp ply ly Cha hain in

Tubi Tu bing ngfi fit ap appa ppa para r tuur

lezingen Verrpak Ve kki k ng

Ove ven en &

Physica hy ca al

Proces Optima ma alilissatie e

Saffe etty In Inst stru st tru ume mentted dS Sys yys ste ems (SIS)

Voorraadbeheer

Metta Me aal

Net etwerk ap pp parrat atuu uu u

Rec R ec e cor cor orde ders de s, di disp dis spla ay & Mo Monitors i

Verlichting

Maa-

cursussen

Proc Proc Pr ces e Aut uto om m mat atis at tiis ser erin ing g

T Tra ran nsfo orm rma atoren

Vergunningen

La ab ve verrb b bru ruiik ru ksa sarrttik ik

Omg mgev evin ing M in Mo o on nito tori r ng S Syys ysteme men n

On ntw twer erp & CA CAD D

Sub ub bst s ations & Mot otorr C Con o tro ol C ol Ce enters Tit itrati tie e

HM H HMI MI (H (Hum uma an n

Mac ach hiin ne e Vis i io ion S ion Syyst stem emss

NCIS S Cyb ybe errc crrim me

Olil e & G Ga as

Onn line e Ana naly naly yzers zers ze r

S9 99 N Ne etw twerk erk Beveiliging

Verb Ve rbra rand nding & verwarmingssysteme i en

Verwarmingsystemen (Elektrisch, solar, microgolven)

PLC C

Lo L o og gistiek gi st

Foun Fo unun-

Kete Ke tels ls & Sto toom om

congressen

Mul ultti tim tim me ette errs s

Pet etro och hem mie

seminars

Soft ftwa ware re

IS SA A

ME MES ES ((M Manu anuf an ufacturi tu uri r ng g Exec cu uti tion o Sys yste ste emss))

Mot otoren

workshops

Pro rofi fibu bus

Ex E xp pllo orrattie ie

HAR H ART AR T Fo Fou un nd da attiion on

Ins nstr trum ume en ntati tati ta tie e Ha Hand d Hel ed

La as s mat ate erriia aa all

Office N Offi Net etwo wo ork rks ((L LAN AN ettc c) c)

Pla l sm ma sn snijij ap ap pp par a at atuu uurr

Test apparatuur

Hand Ha Hand ndg dg ge erre ee ed dsc scha ha ap

Mass Ma ss sa me mete terrs s & rege eg ge ellaa aars s

Perso oon onlilijke Be Besc sche herm he rmin rm ings Mid in idde dele len n (P PB BM M)

ERP sy ER ERP system men en

D Dru r km ru kmet etter ers &

La ab b Inf nform orma or mati tie Ma Mana Man nag ge em me entt Sys Sys yste teme men (L (LIM (LI IMS S))

Las app ppa arrra attuu a ur

M tion Con Mo ontr trol trol ol & Dri rivve es

Draa Draa Dr aadl dloz dl oze oz ze tte ech chno no olo ogie giie g

Eng ngiin nee eerriing g

Ins nstr trum u en um ntta atie ttiie & Kl Klep epp ep pe en

bedrijfsdagen

Sens Se nsoren n

Co C o omp mp m plilia lianc an a nce ce

Ene n rgi rgie rg ie mee eetta a app pp p par arat atu uu ur

Lab La ab co cons nsstruc trruc ucti tie ie & Inte teri rieu ri eur eu

Ma M arket rketin ettin ing g & Co Comm mmun mm u ic un icat attie atie i

Temp Te mper erat atuu uurm urmettin ing & Re Rege g ling

Vei V e ligheid

Kwa walilitte teit teit

Pro Produ duct ctie ie & Mac achi hine ne a aut utom om mat atis iser erin er ing in g

Re Reg eg gel e kl k ep ppe pen & Actuatoren en

chno ch nolo logie tran ansfer er

oelen

Pers Pe rson onee eels lsza zaken

Pijjp pe en, ttub ubin ing in g & Sl Slan an nge g n Pro r cess sing

Bat atch ch Syysste tems ms ms

Doc Do ocu cum me enttatie atie at ie & Pub blliic ca attiie

Glla asv vezzel el

Insp Insp In spec e ti ec tie e

Onderho oud ds ge gereed dsc scha hap p

opleidingen

evell (S SIL IL))

Glas Gl as & K Ker eram er eram ami mie iek

Mons Mo nstterbeh eh ha an nd de eliling ing gsy syst stem em men

cope co ope, pe e bu us a an nal alyz lyz yzer e) er

oper op erty ty analy yse ses

Elem El e en e te t n an anal a ys al yse e

Labo La borra ato ato torriium um Aut utom mat atis iser iser eriin ing

Man M anuf an ufac uf actu ac turi ring ri ng Exe xecu cuti cu tion on o n Sys yste ems s

utocl clav ave es es

ATE TEX

Bus usin ine es ssss Pr Proc oces ess M ess Ma an na age gem me ent nt (B BP PM) M)

Co C om om mb bus u tiio on n Ana aly lyze zers rs

trainingen

Koe oelt lltto orren ns

Lab abor o ator attor oriu ium iu ma ap ppara pa ara atu uur ur

Modele Mode lere ren n & Vi Vs su ual a is iser eren en n

Bo B ore ren

De D evi vicene cene ce net, et, t, M Mod odbus od bus, bu s, LON ON, et ON, etc. c. c.

Ind ndu dus ustr trie ee ell ger ere eree ee eds dsch chap p

beurzen

hin ineb ebou ou uw

Blu luettoo luet ooth oth t

Ch C hro roma mato togr grafi afie fie

Ga as ssch chro ch hro oma mato togr gra afi fie

Koe Koe oele lers le lers rs & koels oe els lsys lsys y tte eme m n

Lab bo orrat ator oriu iu um

Chem Ch hem mie e

Asssse ett Man anag agem eme en nt

Co on ntr ntr trol ol (D ol DC CS) S) Sys yste tems ms

Ellek El ek e ktr trisch isch h Ger eree ee eds dsc ch h hap ap p

Ind In ndust dustri rial ri al E Eth th ther he errne net

An A n nal alyz al y er er hu uiize zen

Bio B io otte ec ch hn no olo logi gie gi

Debi De biet ettme mete ters rs & rreg egel eg gel e aa ars rs

Gas asbe be eh ha and ndel elilin ing ing

ach hin ine IIn ntte erfac rrfface) e)

n

Ch he em emi miica ca alilie lilien en

Ele lekt ktra ra & Elle ect ctro roni nica ni a

enera nera ne atto ore r n

Bev Be ve eilig eil illig gin ng

Con nti t nu nu G Gas as a san a al alyz lyz yzer zer es

Da attta aA Ac c cq qu q uis isit ittie i ie

gela ge laa arrrss

Afva Afv Af valw wa atter er an na ally yyze ze zers ers rs

Verv Ve rvoe oer

Rec Re cycl clin ing g

Re-

Safety Integ eg gre ret Tank Ta nkss & Vaten Utiliteiten

Vac acu

V Verwarmen &

Warmte overdracht systemen

W W W. I N D U S T RY P L A N N E R . N L INDUSTRYPLANNER IS UW GIDS VOOR EVENEMENTEN EN OPLEIDINGEN IN DE INDUSTRIE Industryplanner is de online agenda die alle industriële evenementen en opleidingen overzichtelijk in kaart brengt. Op deze nieuwe website zijn events zoals beurzen, congressen, seminars maar ook opleidingen, cursussen en trainingen verzameld en in één oogopslag terug te vinden op branche, vakgebied en productniveau.

Warm


redactioneel Vernieuwing verrast Soms denk ik wel eens dat bij het meten en

agenda

Voor meer informatie over de individuele evenementen die in deze agenda zijn gegeven, zie www.industryplanner.com. Klik op de relevante datum en selecteer vervolgens de naam van het evenement door er op te klikken.

beïnvloeden van processtromen alles al is uitgevonden. Er zijn zoveel verschillende technieken voor het bepalen van de stroomsnelheid van pro-

maart 18-20

cessen dat er niets nieuws meer te verzinnen valt. En dat geldt eveneens voor regelende mechanische objecten die de stroming letterlijk

Willem van der Bijl knijpen. Verbeteringen in diverse specificaties w.vanderbijl@aprgroep.nl en gebruikte materialen zijn natuurlijk altijd een

19-21

StockExpo Locatie: Antwerp Expo

19-21

Aqua Nederland Locatie: Evenementenhal Gorinchem

20

Dag van de Ingenieur Locatie: Tata Steel, IJmuiden

20-21

Maintenance Locatie: Brussels Expo

20-21

International MaintWorld Locatie: Brussels Expo

21

iMaintain Locatie: De Kuip, Rotterdam

26-28

On & Offshore Locatie: Evenementenhal Gorinchem

27-28

Empack Locatie: Brabanthallen, ’s-Hertogenbosch

27-28

Solids Locatie: Antwerp Expo

28

M+R Locatie: Antwerp Expo

optie. Maar nieuwe technieken houd ik eigenlijk niet voor mogelijk. En toch blijkt dat je telkens opnieuw verrast kunt worden. Onlangs las ik over een nieuw soort sensor die het ruispatroon van moleculen opneemt, hier de unieke kenmerken uithaalt door middel van snelle fourieranalyse, en deze vertaalt in de opbouw van het proces, de botsingsenergie en de snelheid van bewegen. Wonderlijk en reëel tegelijkertijd.

Bio Business Locatie: Evenementenhal Venray

Dus één sensor met gekoppelde microcomputer om procesanalyse, procestemperatuur, procesdruk en massastroomsnelheid te bepalen. En zelfs zonder direct contact met het proces. Een gevoelige sensor neemt de ruis op door de wand van de procesleiding heen, van buitenaf. Geen corrosie, geen slijtage, geen kans op lekkage. De multivariabele uitgang van dit unieke meetinstrument wordt draadloos overgedragen en het energieverbruik is zo laag dat de batterij pas na vier jaar vervangen hoeft te worden. Dat zal de transmittermarkt veranderen! Was het maar waar, ik verzin deze sensor tijdens het schrijven. Toch lijkt het een praktisch haalbaar product. Meetsensoren worden steeds gevoeliger en microprocessoren steeds sneller en krachtiger. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de moderne ‘clamp-on’ ultrasone flowmeter. De ‘time-offlight’ (TOF) signalen worden door de buiswanden heen door het proces gestuurd en opgevangen. En er blijft een heel klein maar voldoende groot signaal over om de tijdverschillen te meten en te analyseren. Dat is moderne technologie toegepast op een bestaand principe. Ook op het gebied van regelkleppen staan de ontwikkelingen niet stil, zoals

april 8-12

het mechanische ontwerp om de doorlaat zo te kunnen regelen dat er een groot bereik is en nadelige cavitatie kan worden voorkomen. Of de moderne

Industrial Supply Locatie: Hannover Messe (Duitsland)

8-12

Hannover Messe - Energy Locatie: Hannover Messe (Duitsland)

16-18

Maintenance NEXT Locatie: Ahoy Rotterdam

17-18

MOCON Locatie: Brabanthallen, ’s-Hertogenbosch

17-18

Cost Engineering Event Locatie: Ara Hotel, Zwijndrecht

intelligente klepstandsteller die de aansturing van de klep optimaal regelt. Tegelijkertijd wordt de conditie van de regelklep nauwkeurig op diverse kritische eigenschappen gediagnosticeerd. Grafisch wordt weergeven wanneer onderhoud nodig is en op welke specifieke delen. Dat levert kostenbesparing en minder onnodige stilstand op. Het kan alleen met moderne technieken met ondersteuning van microprocessoren en slimme embedded software. Het wordt realiteit. Door er in Automatie over te schrijven, verbreden we de kennis en kan de procesindustrie beter en efficiënter produceren. En dat is perfect voor deze sector in onze regio, die zich steeds meer in de wereldmarkt differentieert door moderne technologie.

Ondanks de zorgvuldigheid waarmee de agenda wordt samengesteld, is het mogelijk dat deze onjuistheden bevat. Automatie aanvaardt hiervoor geen aansprakelijkheid.

2013 [ Automatie 3 ] 3


Ton Bol

Go with the flow

Ontwikkeling thermische flowmeters gaat door

In vrijwel elk proces wordt de flow van vloeistoffen en gassen gemeten. Dat kan zijn om een proces te regelen, veelal op basis van massastromen, voor bewaking, maar ook voor afrekeningsdoeleinden. Er zijn veel soorten flowmeters en het is niet zo dat er maar één beste doorstromingsmeter is. Het is de applicatie die bepaalt welke meettechnieken in aanmerking komen en ook dan nog zijn er keuzes te maken als het gaat om het fabricaat en het model. Met name voor gasapplicaties is thermisch

stromend medium dat er langs stroomt.

een te overwegen meettechniek. Voor klei-

Hoe groter de stroming, des te sterker de

nere flows is het bypass concept populair

afkoeling. Uiteindelijk zijn het moleculen,

en voor grotere debieten is er een duidelijke

of eigenlijk de massa ervan, die warmte in

voorkeur voor de ‘immersion’ uitvoeringen,

de vorm van kinetische energie meenemen.

ook wel ‘full bore’ f lowmeters genoemd.

Met name om die reden kun je zeggen dat

De ontwikkeling van dit type instrument

het hier gaat om een massaflowmeter. Het is

staat nog lang niet stil. In de nieuwe Qua-

wel zo dat de afkoeling productafhankelijk

draTherm-serie van Sierra Instruments zijn

is, dus voor een nauwkeurige meting is het

enkele aansprekende innovaties doorge-

wenselijk om het instrument te kalibreren

voerd, waarbij invloeden van externe fac-

met het medium dat gemeten moet worden.

toren, in het bijzonder temperatuurinvloeden, geregistreerd kunnen worden. Meten is

Thermische flowmeters worden vooral voor

weten, en nu kan voor deze invloeden gecor-

gasflowmetingen ingezet. Er zijn evenwel

rigeerd worden. Het resultaat is een nauw-

ook instrumenten ontwikkeld voor vloei-

keurigere flowmeting.

stoffen, doorgaans voor kleine hoeveelheidsmetingen. De thermische meettech-

4 [ Automatie 3 ] 2013

Thermische flowmeters

niek wordt voorts veelvuldig toegepast in

Dit type debietmeter is gebaseerd op de

flowschakelaars, zowel voor vloeistoffen als

afkoeling van een warm element door een

gassen.


Gassen

in-line flowmeters. In dit verband is het goed

plaatsen, is het wellicht van belang om ook

Er zijn veel meetprincipes te gebruiken

op te merken dat een insteekflowmeter een

even naar andere meettechnieken te kijken.

voor gasflowmetingen. Als het gaat om hele

puntmeter is, waarbij gas(massa)snelheid op

Zonder nog andere opties uit te sluiten, zijn

kleine flows zijn thermische gasmassaflow-

één plaats gemeten wordt. Om een insteek-

voor gasflowmetingen behalve thermische

meters bijna monopolistisch. Voor die kleine

flowmeter een nauwkeurige meetwaarde

debietmeters, ook verschildruk flowmeters,

debieten wordt het bypass concept toege-

te laten presenteren, is het van belang het

vortexmeters, turbinemeters, rotormeters,

past.

instrument te plaatsen met voldoende

ultrasone en Coriolis flowmeters courant.

Voor grotere debieten is een zogenaamde

rechte aan- en uitstroomlengtes. Zijn die

Uiteraard zijn ook VA-meters geschikt,

immersion of full bore thermische flowmeter

niet beschikbaar, dan zal iets aan flowcon-

evenals allerlei andere mechanische flowme-

opportuun. Dit instrument heeft een sensor

ditionering gedaan moeten worden. Eventu-

ters. Voor bepaalde applicaties wordt gegre-

die bestaat uit twee individuele, tempera-

eel kan men met een zogenaamd multipoint

pen naar specifiek voor dat doel ontwikkelde

tuurgevoelige RTD’s (temperatuurgevoelige

systeem, bestaande uit een aantal insteek

meetinstrumenten.

weerstanden) die in metalen beschermbuis-

flowmeters die met elkaar het flowprofiel

jes (thermowells) zijn geplaatst. Een van de

uitmiddelen, tot een beter meetresultaat

Behalve voor Coriolis en thermische flowme-

sensoren meet de temperatuur van het gas,

komen. In het andere geval zal men moe-

ters is het noodzakelijk dat tevens druk en

de andere wordt door het toevoegen van

ten accepteren dat de flowmeter minder

temperatuur worden gemeten, en de diverse

elektrische energie op een constant tempe-

nauwkeurig is. De in-line flowmeters kun-

meetwaarden in een f lowcomputer wor-

ratuurverschil DT gehouden ten opzichte

nen voorzien zijn van geïntegreerde flowcon-

den verwerkt om tot massaflow te komen.

van de temperatuur van het gas. Omdat

ditionering. In een dergelijk geval kan het

Dit resulteert in meer apparatuur, meer

de sensor warm is, kan deze ook afkoelen.

instrument met heel beperkte rechte aan- en

­procesaansluitingen, meer bekabeling, meer

Indien er meer gas voorbij stroomt, is de

uitstroomlengtes ingebouwd worden.

voedingen en extra ruimte in panelen voor

afkoeling sterker. De elektronica zorgt er

de flowcomputer. Thermische flowmeters daarentegen hebben deze extra compen-

blijft. De toe te voegen hoeveelheid energie

Waarom thermische gasmassa­ flowmeters?

is een evenredige maat voor de massastro-

In de bovenstaande vraagstelling ligt al

meter meet de massaflow direct, hetgeen

ming.

een belangrijk deel van het antwoord ver-

zeer kostenbesparend is. Het instrument

Deze massaflowmeters kunnen insteekflow-

borgen. Thermische gasflowmeters meten

heeft geen bewegende delen, en dus is het

meters zijn, vooral voor grotere leidingen, of

de gasmassaflow. Om dat goed te kunnen

instrument onderhoudsvriendelijk. Door

voor dat het temperatuurverschil op peil

saties niet nodig. Dit type doorstromings-

2013 [ Automatie 3 ] 5


Housing AeroMax contouring eliminates downdrafts Tubular sheats

Pressure Sensor Port (optional) QuadraTherm (T2) Temperature Sensor

Potting material

QuadraTherm (T4 Temperature Sensor

RTDs

QuadraTherm (T1) DrySense Velocity Sensor QuadraTherm (T3) Temperature Sensor

T1

T3

Velocity sensor

Temperature sensor

AeroMax sensor tip isolates velocity sensor

(a) Two-temperature flow sensor

een verwaarloosbare (insteekmodel) of zeer beperkte drukval (in-line uitvoering met ingebouwde flowconditionering) zijn er geen onnodige energieverliezen. Al met al is de TCO (Total Cost of Ownership) laag. Een thermische gasmassaf lowmeter is natuurlijk niet de oplossing voor elke applicatie. De belangrijkste beperkingen zijn de nauwkeurigheid van ergens tussen 0,5 en

‘Diverse innovaties in de laatste generatie flowmeters brengen de nauwkeurigheid en flexibiliteit van deze instrumenten naar een hoger plan.’

2 procent van de meetwaarde en het feit dat het instrument een productafhankelijk meetprincipe omvat. Om te komen tot goede resultaten, dient het meetinstrument gekalibreerd te worden met het gas zoals in

decennia oud is, zijn enkele bijzondere inno-

tronica verhit. De afkoeling door erlangs

de toepassing.

vaties geïntroduceerd in de QuadraTherm

stromend gas is proportioneel met de gas-

van Sierra Instruments, de laatste generatie

massaflow.

Voor eenvoudige applicaties, waarvoor een

thermische flowmeters.

redelijke nauwkeurigheid en een goede

De warme sensor raakt zijn energie kwijt

reproduceerbaarheid belangrijke criteria

Innovatie 1

door afkoeling door het stromend medium,

zijn, is de thermische flowmeter een inte-

Deze is misschien niet zo’n opvallende, maar

maar ook door straling en de zogenaamde

ressante optie. Te denken valt aan pers-

wel een hele belangrijke: de geometrie van de

‘heatloss’. Deze laatste is de warmtestroom

lucht, blanketing gassen, drooglucht, ver-

‘sensor head’, waar de RTD’s zijn ingebouwd

die via de stalen probe naar de pijpwand

brandingslucht, koolzuur, stikstof, argon,

in het metend gedeelte van de flowmeter, is

gaat. De heatloss is afhankelijk van de tem-

waterstof, beluchting van afvalwater, maar

aerodynamisch van vorm. Daardoor wordt

peratuurverschillen tussen sensor en lei-

ook biogas en dergelijke. In de halfgeleider

een stukje gasstroom ‘uitgesneden’ uit het

ding, de afkoelende werking van het stro-

industrie, waar men wars is van deeltjes in

gas dat er voorbij stroomt.

mend medium en het materiaal en de lengte

het gas, is een UHP-uitvoering (Ultra-High Purity) zelfs verreweg de beste keuze.

van de probe. Vergelijkbare effecten zijn ook

Innovatie 2

van toepassing voor de temperatuursensor.

RTD’s zijn gevoelig voor… temperatuur.

Ook deze meetwaarde wordt beïnvloed door

Innovaties 2013

Een van de RTD’s meet de temperatuur van

temperatuurverschillen tussen binnen- en

Hoewel de thermische meettechniek al

het gas. De andere RTD wordt door de elek-

buitenzijde van de leiding.

6 [ Automatie 3 ] 2013


Dtemp

T2

T4

Ytemp T1 No potting material Velocity sensor

T3

Ltemp X

Temperature sensor

(b) Four-temperature flow sensor

In een nieuwe QuadraTherm zijn extra

deze parameters ook beschikbaar via ana-

bijvoorbeeld lucht gekalibreerd worden, en

RTD’s geplaatst in zowel de snelheidssensor

loge en seriële uitgangen.

met de functie ‘Dial-A-Gas’ kan gekozen

als de sensor die de gastemperatuur meet.

worden voor een ander gas. De omzetting

Dit geeft mogelijkheden om de heatloss te

Innovatie 4

van meetwaarden is niet 100%, maar binnen

bepalen en te corrigeren voor de invloeden

Thermische gasf lowmeters die op het

grenzen levert de flowmeter een alleszins

daarvan op de flowmeting.

bypass-concept zijn gebaseerd, bieden de

bruikbaar en reproduceerbaar meetresul-

aantrekkelijke mogelijkheid om ze te kali-

taat. De database zal in de toekomst verder

Innovatie 3

breren met bijvoorbeeld lucht of een gas

uitgebreid worden. iTherm is een ‘zelflerend’

Hoewel thermische gasflowmeters de gas-

als stikstof, en ze dan toe te passen voor

concept.

massa meten, en daarbij in principe geen

een ander gas, zoals Argon of Helium. Bij

extra druk- en temperatuurcompensatie

dit type thermische flowmeters bestaan er

iTherm biedt ook de mogelijkheid om een

nodig is, wordt in de QuadraTherm wel reke-

verbanden tussen de diverse gassen en hun

insteekuitvoering te configureren voor ver-

ning gehouden met de thermische eigen-

afkoelende effecten op de flowmeter. Dat

schillende leidingdiameters via de ‘Dial-A-

schappen van gassen bij wisselende tem-

wordt met zogenaamde K-factoren uitge-

Pipe’ functie. Al met al is iTherm een veel-

peraturen en drukken. Ook dat is nieuw!

drukt. Binnen de nauwkeurigheidsspecifica-

zijdige brok elektronica voor het managen

Want bij sterke temperatuursveranderin-

ties van deze instrumenten zijn dat vrijwel

van heatloss, gaseigenschappen, en druk- en

gen veranderen niet alleen de thermische

lineaire verbanden. Voor immersion flowme-

temperatuureffecten op de gasmassaflow-

eigenschappen van het gas, ook de viscosi-

ters werkt dat echter niet zo. De verbanden

meting.

teit wordt beïnvloed, en daardoor de afkoe-

zijn niet lineair, en diverse procesparame-

ling van de snelheidssensor. En datzelfde is

ters hebben invloed.

Samenvatting

van toepassing op de invloeden van de pro-

Gedurende de laatste, zeg vijftien jaar is hard

Thermische gasflowmeters meten de gas-

cesdruk. In de praktijk hebben die slechts

gewerkt aan de theoretische benadering van

massaflow. Dit type flowmeter is breed toe-

beperkte effecten, maar om een nauwkeu-

hoe het nu echt zit, en getracht is de verban-

pasbaar voor relatief eenvoudige applica-

righeidsspecificatie van 0,5 % van meet-

den via algoritmes vast te leggen. Druk, tem-

ties. Met name omdat geen extra druk- en

waarde te kunnen specificeren, gaat de

peratuur, viscositeit, en zelfs zaken zoals

temperatuurcompensaties nodig zijn, het

QuadraTherm dat belangrijke stapje verder.

wandruwheden hebben hun effect. In het

concept geen bewegende delen heeft, en

Onderdeel van het meetprincipe is de tem-

verlengde van de derde innovatie en ook de

installatietechnisch erg gunstig afsteekt bij

peratuurmeting. Een geïntegreerde druk-

tweede innovatie is de elektronica, iTherm,

veel andere meettechnieken, is de TCO laag.

sensor is een optie bij deze laatste generatie

uitgegroeid tot een behoorlijke flowcompu-

Diverse innovaties in de laatste generatie

thermische flowmeters. Uiteraard gebruikt

ter. Op het moment van schrijven zijn er

flowmeters brengen de nauwkeurigheid en

de flowmeter deze procesparameters om de

achttien verschillende gassen opgeslagen in

flexibiliteit van deze instrumenten naar een

meting te perfectioneren, en natuurlijk zijn

de elektronica. De QuadraTherm kan met

hoger plan.

g

2013 [ Automatie 3 ] 7


Remko Schulte en Xander vd Veeke

Verwarmde opslagtanks Foto: JORA Oliehandel

Wat is de juiste inspectieperiode?

Verticale, cilindrische tanks voor de verwarmde opslag van brandbare vloeistoffen vallen volgens aangewezen best beschikbare techniek onder de richtlijn Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen 29 (PGS 29). Als een opslagtank voor de verwarming van het opgeslagen product voorzien is van een stoomspiraal valt deze stoomspiraal onder het Warenwetbesluit drukapparatuur. De inspectiefrequenties voor de tank en voor de stoomspiraal verschillen. Dit kan tot een probleem leiden bij het opstellen van de inspectieplanning voor deze tank. Met de casus in dit artikel wordt uitgelegd hoe de verschillende inspectieplanningen op elkaar afgestemd kunnen worden door gebruikmaking van instrumentele conditiemonitoring. Casus Gegevens van tank:

(2019).

IV (voor verplichtingen zie Tabel 1)

Let wel, dit is een advies. De werkelijke

> Initiële uitwendige visuele inspectie

> Tank nieuwgebouwd in 2013 volgens EN

termijn is de termijn overeengekomen met

volgens Praktijkregels Drukapparatuur

14015-1 en voldoet aan best beschikbare

de milieuambtenaar en staat vermeld in

(PRD) 2.3 tabel 1 – herbeoordelingster-

techniek PGS 29

de milieuvergunning. Deze varieert tus-

mijnen; 4 jaar voor installatieleidingen 1e

> Atmosferische - en verwarmde opslag van

sen de zes en zwintig jaar afhankelijk van

herbeoordeling.

stookolie minimaal 10°C onder het vlam-

product en aanwezige historie aan gege-

punt (klasse 3)

vens.

> Volgens PGS 29 voorschrift 248 A is

Probleemstelling Om de stoomspiraal volgens het Warenwet-

EEMUA 159 van toepassing voor inspec-

Gegevens van de stoomspiraal:

besluit drukapparatuur visueel uitwendig te

tie van de tank

> Max. druk 10 bar

kunnen inspecteren, dient de tank waarin

> Max. temperatuur 200°C

deze geïnstalleerd is in 2017 uit gebruik te

ven inspectiemethodiek (RBI) toegepast,

> Testdruk 19,6 bar

worden genomen. De tank zélf zou echter

initiële inwendige out-of-service inspec-

> Capaciteit 335 l

volgens het advies uit de EEMUA pas in 2019

tie volgens EEMUA 159 tabel B.3: 6 jaar

> Categorie indeling volgens PED 97/23/EG:

zijn eerste inwendige out-of-service inspec-

> Er wordt een goedgekeurde risico gedre-

8 [ Automatie 3 ] 2013


11208

Applicatie gerichte oplossingen www.a-b-t.nl PED Modules zonder kwaliteitssysteem PED Risicocategorie PED Module

Art. 3 lid 3

I

II

III

III

IV

IV

SEP

A

A1

B+C1

B1+F

B+F

G

Soort productie (Serie / Unit) Beide Beide Beide Serie Unit Serie Unit Ontwerp (O), Fabricage (F), Installatie(I) F+I O F+I O F+I O F+I O+F+I Risicoanalyse M M M M M M M M M M PMA/Materiaalcertificaten/ EN10204: 2.2 2.2 3.1/3.2 3.1/3.2 3.1/3.2 3.1/3.2 3.1/3.2 Goedkeuring materiaalcertificaten M M M+NB M+NB M+NB M+NB Type-ontwerp onderzoek + goedkeuring M M M NB NB testen op prototype Ontwerp onderzoek (Unit) M M M NB M+NB EG type / ontwerp certificaat (type voor M NB NB NB NB serie & ontwerp voor unit) Lassers (EN287)& LMK’s (15614) M M NB NB NB+TP NB NB NDO – Personeel / EN 473 M M+TP M+TP M+TP M+TP M+vTP M+TP Productie activiteiten, hermerken, inspecM M M+NB M+NB M+NB M+NB M+NB ties & druktesten Eindinspectie-afname / beproeving & M M M+NB M+NB M+NB M+NB M+NB nazien Technische documentatie Markering & NL gebruiksaanwijzing M M M+NB M+NB M+NB M+NB M+NB Certificaat van onderzoek/beproeving NB NB NB NB Rapportage (bezoek rapporten) NB NB NB NB NB (EG) -verklaring van overeenstemming M M M M M M CE-markering Niet toegestaan! CE CE (lid nr. Nobo) CE (lid nr. Nobo) CE (lid nr. Nobo) CE (lid nr. Nobo) CE (lid nr. Nobo) M: Fabrikant (Gebruiker Druksysteem), NB: Notified Body, TP: Erkende onafhankelijke instelling (RTPO) Tabel 1 Verplichtingen voor gebruiker voor PED Modules zonder kwaliteitssysteem

tie hoeven te ondergaan. Als bovendien geen termijnflexibilisering wordt aangevraagd en

1 Praktijkregels drukapparatuur 2.3 (PRD 2.3), § 7.3 Termijnflexibilisering

Het op te stellen plan voor alternatieve

goedgekeurd voor alternatieve inspectie van

2 Praktijkregels drukapparatuur 3.2 (PRD

de stoomspiraal, moet de tank vervolgens

3.2), § 12: richtlijn aanvaarding andere

volgende onderwerpen:

inspectiemethodieken

> Geen uitwendige visuele inspectie maar

in 2021 nogmaals uit gebruik. De ongelijk-

inspectie dient aandacht te besteden aan de

heid van de inspectietermijnen van de tank

3 Praktijkregels drukapparatuur 2.3 (PRD

daarvoor in plaats inwendige inspectie op

en de stoomspiraal wordt bovendien groter

2.3), tabel 1 – 4 jaar 1e herbeoordeling

basis van representatieve steekproefom-

zodra de tank op basis van de tweede out-ofservice inspectie in aanmerking komt voor termijnverlenging volgens de restlevensduurberekening die uit de goedgekeurde risico gedreven inspectiemethodiek volgt. Hiermee wordt het voordeel van termijnverlenging voor de inwendige inspectie van

Onderwerp

Termijn

Jaar Inspectie

Tank

1e herbeoordeling spiraal

4 jr

2017

Uitwendig

In service

1e herbeoordeling tank

6 jr*

2019

Uitwending + Inwendig

2e herbeoordeling tank + spiraal

18 jaar

2037

Uitwending + Inwendig

3e herbeoordeling tank+ spiraal

18 jaar

2055

Uitwending + Inwendig

de tank grotendeels teniet gedaan omdat de tank sowieso om de vier jaar uit bedrijf moet voor uitwendige visuele inspectie van de stoomspiraal. Dit is niet wenselijk.

Termijnflexibilisering inspectie stoomspiraal De aanvraag en goedkeuring van termijnflexibilisering voor inspectie van de stoomspiraal komt tot stand door:

Spiraal

Volgens alternatief stoomspiraal plan (dus alleen inwendig) Out of service, Volgens alternatief standaard tankin- stoomspiraal plan spectie programma Out of service, Volgens alternatief standaard tankin- stoomspiraal plan spectie programma Out of service, Volgens alternatief standaard tankin- stoomspiraal plan spectie programma

* De gestelde termijn in de milieuvergunning Tabel 2 Inspectiedata stoomspiraal na goedkeuring alternatief inspectieplan (bij inbedrijfstelling in 2013) 2013 [ Automatie 3 ] 9


Installatieleidingen (tabel 6 4 jaar voor de eerste herbe- 4 jaar voor de tweede en vol- maximaal 8 jaar (na tenminste maximaal 16 jaar (na tenmint/m 9) oordeling gende herbeoordeling één voorafgaande herbeoor- ste éém voorafgaande herbedeling) oordeling 6 jaar voor de tweede en vol- maximaal 12 jaar (na tenmin- maximaal 18 jaar (na tenmingende herbeoordeling (zie ste één voorafgaande herbe- ste éém voorafgaande herbenoot 2) oordeling) oordeling Tabel 3: PRD 2.3 tabel 1: herbeoordelingstermijnen Note 1: In overleg met AKI kan een verruimde eerste herbeoordelingstermijn van zes jaar worden overeengekomen op basis van een door de gebruiker op te stellen modelverklaring.

vang, hetzij visueel stukje bij nozzle aan de tank de spiraal in kijken of indicatieve

ring binnen operating window en inciden-

Na goedkeuring van het alternatieve inspec-

ten buiten operating window.

tieplan worden de inspectiedata voor de

NDO methode in eerste rechte stukken.

> Stoomkwaliteit (pH) en condensaatafvoer

Inwendige camera inspectie, ter visuele

(zie verder onder Conditiemonitoring).

beoordeling inwendige corrosie

stoomspiraal (tabel 2, zie vorige pagina). Opmerking: de goedkeuring van hieronder gestelde termijnflexibilisering voor tweede

> Drainprocedure tanks, watervrij product.

Dit plan moet ter goedkeuring aangeboden

en derde herbeoordeling is afhankelijk van

> Stroomsnelheid van stoom in bochten (<

worden bij een zogenaamde Aangewezen

de inspectieresultaten van de meest recente

Keuringsinstantie (AKI).

voorafgaande inspecties.

In bovenstaande tabel staan de gegevens

Conditiemonitoring

> AKI witnessed persproef aan hand van

opgesomd die vereist zijn bij de nieuwbouw

Ook kan een instrumentele conditiemoni-

nieuwbouweisen (19,6 bar @ 0,5 – 1 uur)

onder desbetreffende module. Tevens staat

toring worden opgevoerd als onderbouwing

d.m.v. gekalibreerde manometer + schrij-

vermeld in hoeverre de Notified Body (de

van een alternatieve inspectiemethode van

ver.

goedkeurende instantie of NoBo) betrok-

de stoomspiraal in plaats van uitwendig

ken is.

visueel. De conditiemonitoring valt uiteen

kritische grens van 15 m/s). > Toegepaste corrosion allowance van toegepaste stoombuis.

> Onderscheid tussen normale bedrijfsvoe-

in: Foto: FMC Delfzijl

1. Conditiemonitoring van de stoomspiraal 2. Conditiemonitoring van het medium (stoom) met als variabelen: > Stroomsnelheid > Stoomkwaliteit (pH) > Condensaatafvoer

Samenvatting Door verschillende regelgeving die van toepassing is op onderdelen van een opslagtank bestaat er kans op ongelijkheid van inspectietermijnen van die onderdelen. Als deze ongelijke inspectietermijnen geborgd zijn in

Over de auteurs Remko Schulte (X Xact) is specialist opslagtanks en Xander van der Veeke (C. Integrity) is PED specialist. Schulte en Van der Veeke zijn beide lid van Stichting Safety Cluster Foundation. Deze stichting stelt zich ten doel de veiligheid in de industrie te verhogen door intensieve kennisdeling.

10 [ Automatie 3 ] 2013


Unit300 stoomspiraal (bron STC Brielle)

verschillende ondersteunende beheerssystemen waarvan de output niet op elkaar afgestemd is, bestaat er zelfs kans op het missen van een leidende out-of-service inspectiebeurt. Dit kan leiden tot een situatie van non-compliance die niet wenselijk is. Zo dient een stoomspiraal in een opslagtank bij een bepaalde indeling volgens PED om de vier jaar uitwendig visueel geĂŻnspecteerd te worden. Dit is slechts mogelijk bij een tank die uit bedrijf is. Echter, de tank zĂŠlf hoeft niet eerder uit bedrijf dan na zes jaar als gebruik gemaakt wordt van een risico gedreven inspectiemethodiek. De ongelijkheid van inspectietermijnen van tank en stoomspiraal wordt groter zodra de inspectietermijn verlengd wordt door de werking van de risico gedreven inspectiemethodiek. Pas na twee inwendige inspecties na vier jaar en vervolgens na zes jaar is het maximale voordeel te behalen van een verlengde inspectietermijn tot een maximum van achttien jaar dat de tank niet uit bedrijf hoeft. Met onze vakspecialisten van het Safety Cluster helpen wij u graag met het opstellen van een alternatief inspectieplan en het begeleiden van het traject van goedkeuring hiervan inclusief overleg met belanghebbende partijen zoals de vergunningverlener, het Wabo bevoegd gezag.

g

12199


Sikko de Jong (sr.)

Elektrische en instrumentatiecircuits Explosieveiligheid heeft voor veel bedrijven prioriteit. En dat is maar goed ook. Want niets is zo vernietigend als een ongecontroleerde explosie. In 2013 besteedt Automatie in de artikelenreeks In â&#x20AC;&#x2122;t veld aandacht aan explosieveiligheid. Ook worden zoveel mogelijk best practices besproken. In deze uitgave: elektrische en instrumentatiecircuits. ATEX 95 en de daarbij behorende normen zijn vooral gericht op het

doende beschermd zijn tegen mechanische schade en thermische en

voorkomen dan wel het controleren van vonken en hoge temperatu-

corrosieve invloeden. Verder moet de bekabeling op correcte wijze

ren die zouden kunnen zorgen voor de ontsteking van een mogelijk

worden doorgevoerd in wanden, vloeren of muren. De brandwerend-

aanwezige explosieve atmosfeer. Ook ATEX 137 gaat niet alleen in

heid of gasdichtheid van de muur, vloer of wand moet intact blijven.

op het voorkomen van explosieve atmosferen, maar eveneens op het

Ook moet de bekabeling op correcte wijze worden ingevoerd in het

voorkomen van ontsteking van zoâ&#x20AC;&#x2122;n mengsel. De volgende ontste-

desbetreffende materieel of apparaat, conform de vereiste bescher-

kingsbronnen zijn onderkend en worden met name genoemd in deze

mingswijze of het ATEX certificaat van het materieel. Ten slotte

regvelgeving: elektrische installaties, statische elektriciteit, elektri-

moeten verbindingen of het lassen in bekabeling zoveel mogelijk

sche vereffeningsstromen en kathodische bescherming, elektromag-

worden voorkomen.

netische golven (hoogfrequent en optisch spectrum), mechanisch opgewekte vonken, hete oppervlakken, vlammen en hete gassen,

Verlichtingsarmaturen en elektromotoren

bliksem, chemische reacties, adiabatische compressie, schokgolven

Veelgebruikte elektrische circuits in potentieel explosieve atmosfe-

en stromende gassen, ioniserende straling en ultrasoon geluid.

ren (EX zones) zijn verlichtingsarmaturen en elektromotoren. Over verlichtingsarmaturen kunnen we kort zijn. Maak de juiste keuze

Bekabeling

voor de desbetreffende EX zone, installeer volgens de voorschriften

Uit het oogpunt van explosieveiligheid maakt het in principe niet

en doe het onderhoud op de

uit of het gaat om zogenaamde elektrische of instrumentatiebekabe-

juiste manier. Bedenk hierbij

ling. Een spanning van 24 Volt op een instrumentatiekabel is net zo

wel dat een verlichtingsarma-

risicovol als een spanning van bijvoorbeeld 230 Volt bij een elek-

tuur geen passief apparaat is.

trisch circuit. Bij de installatie en aanleg in gebieden waar mogelijk

Er kunnen bijvoorbeeld te hoge

een explosief gasmengsel aanwezig kan zijn (EX zone), moet voldaan worden aan enkele eisen. Ten eerste moet de bekabeling altijd vol12 [ Automatie 3 ] 2013

temperaturen ontstaan door Explosieveilige elektromotor

(bijna) defecte lampen.


Normen van toepassing op dit artikel EN-IEC-60079-0 EN-IEC-60079-1 EN-IEC-60079-7 EN-IEC-60079-10/1/2 EN-IEC-60079-11 EN-IEC-60079-14 EN-IEC-60079-15 EN-IEC-60079-17 EN-IEC-60529 EN-50495 EN-1127-1 NEN 3140 NEN 3840 NPR 7910

Algemene eisen explosieveilig materiaal Ex d (drukvaste behuizing) Ex e (erhöhte - verhoogde veiligheid) Europese norm bepalen ATEX zones voor gas (1) en stof (2) Ex i (intrinsiek veilig - energiebegrenzing) Elektrische installaties in ATEX zones Ex nA (non Arcing - niet vonkend) Inspectie en onderhoud van elektrische installaties Beschermingsgraden van omhulsels van elektrisch materiaal (IP codering) ‘Safety devices’ benodigd voor het veilig functioneren Voorkoming van en bescherming tegen ontploffing Bedrijfsvoering van elektrische installaties - Laagspanning Bedrijfsvoering van elektrische installaties - Hoogspanning Praktijkrichtlijn voor bepalen ATEX zones voor gas

Een elektromotor kan in principe op twee manieren als ontstekings-

Voor wat betreft explosieveiligheid zijn de eisen die gesteld worden

bron fungeren: door vonken of oververhitting. Om dit te voorkomen,

aan de Ex e aansluiting bij een elektromotor van voedings- en even-

worden over het algemeen twee beschermingsmethodes toegepast.

tueel controlesysteemkabels, identiek aan de eisen voor instrumen-

Ex d voor het draaiende gedeelte en Ex e voor de elektrische aanslui-

tatiecircuits. Uiteraard zijn er voor elektromotoren meer bescher-

tingen.

mingsmethodes dan Ex e en Ex d, waarbij goed moet worden gelet

Voor het draaiende gedeelte zijn constructieve maatregelen genomen

op de toepasbaarheid voor elke specifieke Ex situatie. Zo is een Ex

om onder andere vonkvorming te voorkomen en de oppervlakte­

nA elektromotor (niet vonkend) uiterlijk vaak niet te onderscheiden

temperatuur te beperken. Hierbij is het belangrijk goed op te letten

van een gewone niet Ex motor. Alleen de bijgeleverde documentatie

tot welke gasgroep de mogelijk aanwezige explosieve atmosfeer

en het typeplaatje kunnen uitsluitsel geven.

behoort. Hieruit volgt namelijk de temperatuurklasse en de maximaal toegestane oppervlaktetemperatuur van de motor.

Eventueel mechanisch opgewekte vonken van datgene wat wordt aangedreven door een elektromotor wordt in dit artikel verder bui-

De elektromotor dient beveiligd te zijn tegen het ontstaan van te

ten beschouwing gelaten. Hierover meer in Automatie 08-2013,

hoge oppervlaktetemperaturen. Dit gebeurt in de eerste plaats op

waarin de niet-elektrische apparatuur aan bod komt.

een ‘mechanische’ wijze door koelribben rondom de motorbehuizing en een koelwaaier op de as. Een automatisch werkende thermische

Instrumentatiecircuits

beveiliging is echter het belangrijkste onderdeel. Dit dient te gebeu-

Voor toepassing in EX zones wordt voor instrumentatie veelvuldig

ren middels een overbelastingsstroombeveiliging en temperatuur-

gebruik gemaakt van Ex d, Ex e en Ex i circuits, of een combinatie

sensoren. Beide systemen zullen zorgen voor het uitschakelen van

hiervan. Zo zal meestal de bekabeling van een Ex d apparaat dat

de elektrische voeding naar de motor. Deze systemen moeten echter

gemonteerd is in het veld, vanuit het bedradingskabinet (marshal-

wel juist worden ingesteld, binnen milliseconden reageren en een

ling cabinet) geplaatst in een niet EX zone, via een gasdichte door-

zekere ‘safety factor’ hebben, aangezien na het uitschakelen van de

voer in wand of vloer, buiten het veld via een Ex e junctionbox naar

elektrische voeding naar de motor de temperatuur niet onmiddellijk

het Ex d apparaat geleid worden. Bij (intrinsiek veilige) Ex i circuits

zal dalen, maar in eerste instantie nog zal stijgen. Te allen tijde moet

worden de elektrische energie, spanning U en stroom I, die nodig

worden voorkomen dat de toegestane oppervlaktetemperatuur

zijn om een vonk te genereren, zodanig begrensd dat geen vonkvor-

boven de grenswaarde van de T klasse uitstijgt. Zie onderstaande

ming kan ontstaan. Ook hete oppervlakken kunnen niet optreden

tabel.

wanneer alles volgens de regels is geselecteerd en geïnstalleerd. Aan de behuizing van Ex i circuits worden in het algemeen geen bij-

Temperatuurklasse

Maximaal toelaatbare oppervlaktetemperatuur van het materieel

T1

450 °C

T2

300 °C

T3

200 °C

T4

135 °C

T5

100 °C

In de volgende editie van Automatie meer over Ex d en de specifieke

T6

85 °C

eisen en eigenschappen van deze ATEX beschermingsmethode.

zondere eisen gesteld, anders dan mechanisch voldoende sterk en water- en stofdicht (IP classificatie). Kabels en bijbehorende componenten, ook buiten de EX zone, moeten volledig gescheiden blijven van niet Ex i apparatuur en bedrading, om parasitaire capaciteiten en zelfinductie invloeden te voorkomen.

g

2013 [ Automatie 3 ] 13


Bart Küpers, Endress+Hauser

Moderne pH metingen Vervuilingsdetectie en pH + redox in één sensor

Het meten van de pH-waarde van een industrieel proces blijft een punt van aandacht. De ontwikkelingen op dit terrein gaan door. Met de komst van het Memosens platform eind 2008 is een samenwerkingsverband ontstaan tussen verschillende pH producenten. De eindgebruiker profiteert. Anno 2013 is het gros van alle nieuw geïn-

malisaties van het productieproces zelf?

Richard Kooijmans, chef Laboratorium

stalleerde pH sensoren al ‘digitaal’. Het

Afvalverbranding AVR Rozenburg profiteert

AVR, geeft ter illustratie een voorbeeld van

analoge mV signaal wordt in dergelijke sen-

al optimaal van de Memosens technologie.

‘Stabiel Opereren’ en Six Sigma voor AVR.

soren in de kop van de sensor omgevormd

‘Uiteindelijk is het doel om met behulp van

naar een digitaal signaal. De voordelen van

1e generatie Memosens pH

een stabiel proces een hoger gemiddeld ren-

Memosens digitale pH sensoren zijn voor de

Van Gansewinkel Groep verwerkte in 2009

dement te genereren voor wat betreft de

gebruikers inmiddels duidelijk; het volledig

ongeveer twee miljoen ton afval in zijn afva-

stoomproductie. Dit realiseren we door de

buitensluiten van vochtproblematiek dank-

lenergiecentrales, ofwel zo’n 220 miljoen

stoomproductie zo stabiel mogelijk te laten

zij een digitaal signaal en een volledig gal-

vuilniszakken. Na het verbrandingsproces

plaatsvinden. Een continu verbetertraject

vanisch gescheiden, waterdichte inductieve

is het afval ‘weg’, maar er komt wel iets voor

waarin pieken en dalen in de stoomproduc-

connector (zonder contacten) zorgt voor een

terug: energie en grondstoffen. Een van deze

tie steeds worden geanalyseerd en waarna

betrouwbare pH meting. Dit resulteert in

AVR-centrales is de huisvuilverbrandings-

vervolgens optimalisatiestappen doorge-

veel lagere operationele kosten. Recente stu-

installatie op de locatie Rozenburg. Om tot

voerd kunnen worden.’

dies hebben laten zien dat er flink bespaard

een maximaal rendement in de productie

kan worden op arbeidskosten, sensor- en

van energie (lees: stoom) te komen, is ‘Sta-

‘Stabiel Opereren’ en Six Sigma

kabelverbruik. Maar wat te denken van opti-

biel Opereren’ een belangrijk bedrijfsproces.

In het kader van ‘Stabiel Opereren’ is een

1

De schoorstenen van AVR Rozenburg.

14 [ Automatie 3 ] 2013

2

Retrofit Memosens pH sensor in bestaand doorstroom armatuur.


WWWODS INSTRUMENTATIENL

3PECIALISTIN &LOWTECHNIEK

traject uitgevoerd waarin de pH metingen

rH = 2*(mV/S) + 2*pH

het lab is dan om de oude sensor te reinigen

onder de loep werden genomen. Zowel de

pH = gemeten pH waarde

en te kalibreren. Dit doen we door eerst de

negen pH metingen op de waterzuiverings-

mV = gemeten redox waarde in mV + 207 mV

pH sensor een dag in een reinigingsvloeistof

installatie (WZI) als de veertien pH metin-

(Ag/AgCl systeem)

te laten weken, de scaling kan namelijk zeer

gen op de halogeen- en basische (rookgas)

S = steilheid van pH electrode

sterk zijn. Vervolgens reinigen en kalibreren

wassers waren al jaren een doorn in het oog.

rH-range

we hem en zetten hem weer gebruiksklaar

Kooijmans vertelt: â&#x20AC;&#x2DC;Het waren pH metingen

0-9 = sterk reducerend

terug in een pH 4 bufferoplossing voor een

die nog met een analoog mV-signaal werk-

9-17 = licht reducerend

eventuele volgende spoedactie.â&#x20AC;&#x2122;

ten. Hierdoor moest de pH sensor altijd in de

17-25 = neutraal karakter

fabriek zelf gereinigd en gekalibreerd wor-

25-34 = licht oxiderend

Overigens is het met de Memobase Plus

den, en daarvoor hadden wij een externe

34-42 = sterk oxiderend

CYZ71D software mogelijk om tegelijkertijd vier Memosens sensoren te kalibreren

partij in de hand genomen. Niet alleen was het aantal pH sensoren dat sneuvelde door

sensoren in het laboratorium konden wor-

(inclusief As Found â&#x20AC;&#x201C; As Left functionali-

glasbreuk hoog, ook de vergiftiging van de

den uitgevoerd met de Memobase software

teit). Hierdoor wordt veel tijdswinst gere-

referentie-elektrode door bijvoorbeeld SO4

van Endress+Hauser, bracht een aanzien-

aliseerd.

was een oorzaak voor zeer frequente uitval

lijke kostenbesparing met zich mee.â&#x20AC;&#x2122;

van sensoren. De kostenpost op jaarbasis

Inmiddels verzorgt het laboratorium het rei-

â&#x20AC;&#x2DC;Altijd doenâ&#x20AC;&#x2122;

bedroeg meerdere tienduizenden euroâ&#x20AC;&#x2122;s en

nigen en kalibreren van de pH sensoren, de

Richard Kooijmans tot besluit: â&#x20AC;&#x2DC;In deze

omvatte de veelvuldige vervanging van pH

onderhoudsafdeling neemt de rest van de

kwestie was kostenbesparing de belangrijk-

en/of referentie-elektroden en de inhuur van

meting voor zijn rekening en de productie-

ste drijfveer. Alleen al de kostenbesparing

een externe partij voor onderhoud en kali-

afdeling beschikt 24/7 over gekalibreerde

op sensoren en reductie van uren van de

bratie.

reservesensoren. De pH sensoren zijn in een

externe partij zorgde er voor dat de inves-

roulatiesysteem opgenomen waarbij altijd

tering in 23 pH metingen binnen een jaar

Overstap

gereinigde en gekalibreerde pH sensoren in

terugverdiend was. De besparing op chemi-

Richard Kooijmans vervolgt het verhaal

het lab op voorraad liggen. Indien de pro-

caliĂŤn en een hogere beschikbaarheid van

van AVR: â&#x20AC;&#x2DC;Na uitvoerige testen bleek niet

ductieafdeling nu met spoed een nieuwe

de installatie is hierin nog niet eens mee-

alleen de eliminatie van het gevoelige mV

pH sensor nodig heeft, dan wordt hier een

genomen. Dus ons advies in geval van een

signaal een verbetering te zijn. Vooral het

â&#x20AC;&#x2DC;nieuweâ&#x20AC;&#x2122; pH sensor opgehaald en de â&#x20AC;&#x2DC;oudeâ&#x20AC;&#x2122;

terugverdientijd van minder dan een jaar:

feit dat reiniging en kalibratie van de pH

weer ingeleverd. Kooijmans: â&#x20AC;&#x2DC;Onze taak in

altijd doen!â&#x20AC;&#x2122;

3

Richard Kooijmans (AVR) kalibreert een Memosens pH sensor in het lab.

4

Revolutionair kalibratieconcept Memosens sensoren verlengt de levensduur en verhoogt de prestaties.

2013 [ Automatie 3 ] 15


Een nieuwe standaard in niveau controle Bereid je voor op een totale ECLIPSE ® van de huidige niveau- en scheidingslaagregeling. Met superieure signaalsterkte, geavanceerde diagnosemogelijkheden en een volledig gamma overvulveilige sondes, levert Magnetrol’s ECLIPSE ® Model 706 GWR niveaumeter een nooit eerder geziene betrouwbaarheid. Van eenvoudige wateropslag tot procesomgevingen met corrosieve dampen, schuim, stoom, aanlading, agitatie, borrelend of kokend, ECLIPSE ® Model 706 neemt je meting naar een nooit gezien niveau van veiligheid en procesbewaking. Contacteer Magnetrol – de GWR uitvinder en expert in niveau controle – om meer te weten over de ECLIPSE Model 706.

eclipse.magnetrol.com • +32 (0)52 45 11 11 • info@magnetrol.be

© 2012 Magnetrol International, Incorporated 13002


2 e generatie Memosens pH

en transmitter, waardoor het gemeten mV

Zoals uit het verhaal van AVR blijkt, heeft

signaal enkel wijzigde als ook de pH waarde

de eerste generatie Memosens sensoren

wijzigde. Zodra het referentiediafragma van

acht jaar geleden voor een grote revolutie

de pH sensor vervuilt raakt, neemt de weer-

gezorgd. Het analoge mV signaal van de pH

stand tussen de PAL stift en de referentie-

sensor is geëlimineerd, net als het mV sig-

elektrode toe. De gebruiker kan dan appli-

naal van de referentie-elektrode en het weer-

catie-afhankelijk alarmwaardes definiëren

standssignaal van de temperatuur van de

en hierop een automatische reinigingsactie

geïntegreerde Pt100. Deze drie signalen wor-

activeren.

rentie-elektrode en Pt100 ontstaat hiermee

den in de kop van de sensor gedigitaliseerd

Maar het grote voordeel van Memosens was

een sensor die tegelijkertijd pH en redox

en als digitaal signaal via de inductieve con-

juist dat deze sensoren dankzij de induc-

meet. Deze signalen worden ook beide naar

nector door de meetkabel naar de transmit-

tieve connector geheel galvanisch geschei-

de transmitter verstuurd. Het voordeel voor

ter gestuurd.

den waren van het proces. Hier was dan ook

gebruikers is dat er slechts één opening tot

In de loop der jaren is er extra functionaliteit

de principiële noodzaak van de PAL stift

het proces nodig is, waardoor er bijvoor-

bijgekomen dankzij de verdere ontwikke-

vervallen. Daarbij kwam dat in de Memo-

beeld minder kans op lekkages is en er min-

ling van de Memosens sensoren. Belangrijke

sens kop er reeds één hoogohmige omzet-

der aanschafkosten zijn. Er is namelijk nog

stappen voor deze sensoren waren bijvoor-

ting plaatsvond (het pH signaal). Lange tijd

maar één sensor, één inline armatuur, één

beeld glasbreukdetectie, waarbij zelfs haar-

was het niet mogelijk om in de compacte

meetkabel en één transmitter nodig. Of in

scheurtjes in de glasbol al gedetecteerd wor-

kop van de sensor een tweede analoog én

geval van een meerkanaals transmitter:

den, onbreekbare kunststof IsFET sensoren

hoogohmig signaal om te vormen. Nu met de

slechts één transmitteringang.

of zelfs Pfaudler emaillen pH sensoren die

tweede generatie Memosens sensoren is dit

Afgezien van de lagere aanschaf kosten

een nagenoeg oneindige levensduur hebben.

wél mogelijk. Ook een PAL stift in het arma-

zijn er dus ook minder installatiekosten

6

Memosens CPS16D pH + redox sensor voorzien van wit PTFE referentiediafragma en platina plaatje (om vervuiling van referentiediafragma te bewaken). Hiermee kunnen bijvoorbeeld reductie- en/of oxidatiereacties optimaal bedreven worden, omdat specifieke reacties beter in een zuur of juist basisch milieu functioneren.

tuur is niet meer noodzakelijk, aangezien in

en onderhoudskosten voor de eindgebrui-

De digitale sensoren waren jarenlang het

deze nieuwe pH sensoren een platina plaatje

ker. Toepassingen waar pH en redox tegelij-

antwoord op alle moeilijke vragen. Op één

is verwerkt dat dient als referentie.

kertijd worden gemeten, worden met name

na. Want de vraag hoe vervuiling van het

gevonden in gaswassers, ontgiftigingsre-

referentiediafragma gedetecteerd kon wor-

De nieuwe pH sensoren CPS16D (water/

acties en afvalwater. Sommige gebruikers

den, bleef lang onbeantwoord. Vroeger bij

afvalwater), CPS76D (food/pharma) en

berekenen de zogeheten rH-waarde, dit is

analoge pH sensoren was dit wel mogelijk,

CPS96D (chemie/slurry) hebben alle drie

een maatstaf voor de oxiderende of reduce-

zij het omslachtig. Het kon gerealiseerd

zo’n platina plaatje in de glazen buis van de

rende capaciteit van een vloeistof en loopt

worden door de hoogohmige impedantie te

pH sensor zelf zitten. Zodra de weerstand

van 0 tot 42.

meten tussen de PAL stift (die aanwezig was

tussen platina plaatje en de referentie-elek-

in het pH armatuur) en de referentie-elek-

trode dus toeneemt, is dit een maat voor toe-

Al met al heeft Memosens als technologie

trode in de pH sensor. Deze PAL stift zorgde

nemende vervuiling van het referentiedia­

een forse groei doorgemaakt. Niet alleen

voor potentiaalvereffening tussen vloeistof

fragma. Hiermee kan een actieve gebruiker

in aantallen pH metingen of functionali-

het onderhoudsinterval bepalen op basis van

teit, maar nagenoeg alle analyseparameters

werkelijke en real-time informatie en niet

zijn verkrijgbaar met deze technologie. Hier-

enkel op basis van resultaten uit het verleden.

door is plug & play eindelijk realiteit gewor-

Voor verdere historie wordt veelal Memo-

den.

g

base kalibratiesoftware gebruikt of worden eventueel de laatste acht kalibraties uitgelezen die in de sensor zelf zijn opgeslagen.

2-in-1

5

Memobase Plus CYZ71D kalibratiesoftware en Memolink modems: tot maximaal vier sensoren tegelijkertijd met één Memobase Plus licentie te kalibreren.

Voor meer informatie:

Deze tweede generatie sensor biedt meer

Bart Küpers, productmanager analyse

voor de gebruiker. Het geïntegreerde platina

Endress+Hauser, E bart.kupers@nl.endress.

plaatje kan namelijk ook anders gebruikt

com, T +31 (0)6 22 92 26 57

worden, namelijk als redox (= ORP) elektrode. Samen met de pH elektrode, de refe2013 [ Automatie 3 ] 17


Buskroniek Rob Hulsebos

IPv4 adressen op Het kwam vorig jaar al aan de orde. De TCP/IP netwerkadressen raken op.

een steeds kleiner wordende groep apparaten, websites en servers die ook

Het ging toen om de laatste groepen IPv4 (IP versie 4) netwerkadressen die

alleen maar IPv4 aankunnen. Een splitsing van internet dreigt, met aan de

32 bit groot zijn. Na dik dertig jaar zijn alle mogelijke IP-adressen uitge-

ene kant een (steeds groter wordende) groep met IPv6, en aan de andere

deeld, dat wil zeggen aan de vijf regionale (per werelddeel) internet-provi-

kant een steeds slinkende groep IPv4 gebruikers. Anno 2013 is dit allemaal

ders. Dat wilde dus nog niet zeggen dat er geen vrije IP-adressen meer

nog niet zo opvallend, maar dat wordt de komende jaren anders.

waren. Integendeel, maar elk werelddeel had nu wel zijn laatste setje gekregen. Deze adressen worden in Europa en de andere werelddelen weer

Het is daarom van belang dat kopers er bij de aanschaf van producten met

verder gedistribueerd onder de landelijke internetproviders.

netwerkkoppelingen op letten dat er ondersteuning voor IPv6 is. Dat geldt overigens niet alleen voor hardware, maar ook voor software. Zo probeert

Inmiddels zijn we anderhalf jaar verder en nu zijn sinds eind september ook

de Google Chrome browser voor uitgaande verbindingen naar webservers

de laatste Europese setjes IP-adressen op. Deze zijn uitgedeeld aan lande-

altijd eerst IPv6. Pas als dat niet lukt binnen 300 msec, wordt IPv4 gebruikt.

lijke internetproviders. Zodra een provider nu door zijn eigen voorraad heen

Apple producten hebben juist een voorkeur voor het snelste protocol,

is, kunnen klanten van deze internetproviders dus ook geen vast IPv4

en dat is toch nog altijd IPv4. Voor nu is dat misschien een aardige oplos-

netwerk­a dres meer krijgen, hetgeen noodzakelijk is om op internet gevon-

sing, op langere termijn wordt het lastig.

den te kunnen worden (bijvoorbeeld voor een server of een website). Om niet al te veel problemen te genereren voor lokale internetproviders die De oplossing voor het nijpende gebrek aan IP-adressen is de overstap naar

helemaal zonder IPv4 adressen zitten, is er op Europees niveau nog een

IP v6 (versie 6 ) , waar met 128-bit net werkadressen wordt gewerk t.

reservevoorraad van zestien miljoen IP-adressen beschikbaar. Dat lijkt veel,

Dit heeft voorlopig genoeg ruimte op internet tot 2050. Althans, zo wordt

maar op wereldniveau worden elke dag al bijna een miljoen IP-adressen

geschat. Waar die 340 sextiljoen apparaten dan allemaal heen gegaan

weggegeven. De adressen uit de reservevoorraad mogen alleen aan een

zijn, is mij nog niet duidelijk. Maar tegen die tijd is er waarschijnlijk al weer

internetprovider worden uitgedeeld als deze ook met IPv6 werkt. Internet-

een IPv8 bedacht (oneven versies van testversies van het IP-protocol).

providers zullen dus ook steeds meer klanten moeten weigeren als ze geen IPv6 aankunnen. Zo geeft provider XS4ALL (een dochter van KPN) nieuwe

Een nadeel van IPv6 is dat een apparaat dan wel ondersteuning hiervoor

klanten standaard al een IPv6 adres. Maar dat is pas een klein stapje op

moet hebben. Moderne PCâ&#x20AC;&#x2122;s hebben dat wel (sinds Windows XP), maar veel

weg naar de definitieve oplossing, waarbij ook alle software IPv6 compa-

wat oudere apparaten niet. Deze zullen dus vervangen moeten worden.

tibel is. Wie verstandig is, wacht dus niet te lang met de migratie naar

Denk daarbij aan de routers die u thuis misschien nog wel heeft. Niet alle

IPv6. Want uiteindelijk heeft u meer apparatuur en software in gebruik dan

IPv4 gebruikers zullen echter snel willen (of kunnen) overschakelen, en een

u denkt, en niet alle apparatuur kan aangepast worden voor IPv6.

lange transitieperiode is dus voorzien, waarbij zowel IPv4 als IPv6 gelijktijdig op internet in gebruik zullen zijn.

Een andere oplossing om aan extra IPv4-adressen te komen, is die van anderen over te nemen. Zo kocht Microsoft een jaar geleden uit de boedel

Dat klinkt in eerste instantie makkelijk, maar dat is het niet. Een apparaat

van een failliet bedrijf maar liefst 660.000 IPv4 adressen voor de som van

met IPv4 kan niet rechtstreeks communiceren met een IPv6 server of web-

7,5 miljoen dollar. Het bedrijf wil deze adressen gebruiken voor zijn cloud-

site. Wie straks geen IPv6 praat, kan alleen nog maar communiceren met

dienst Azure. Elke Azure applicatie heeft namelijk een eigen IP-adres nodig.

18 [ Automatie 3 ] 2013


Illegale WiFi Het Agentschap Telecom (www.agentschaptelecom.nl) constateerde onlangs dat er veel WiFi-netwerken in Nederland illegaal zijn, omdat ze een te groot zendvermogen hebben. Dit naar aanleiding van de stijgende verkoop van apparatuur met te hoge zendvermogens en incorrecte uitspraken van leveranciers. In Nederland is voor het maximale zendvermogen 100 mW vastgesteld voor WiFi op de 2,4 GHz frequentieband. Dat is de consequentie van het mogen gebruiken van deze frequentieband zonder te hoeven betalen voor een licentie. Met het lage zendvermogen wordt voorkomen dat gebruikers de frequentie monopoliseren door apparatuur te gebruiken met hoge (re) zendvermogens. Nu blijft het bereik beperkt en kunnen veel netwerken naast elkaar bestaan zonder interferentieproblemen. De korte haalbare afstand (enkele tientallen meters) is soms lastig, en daarom propageren sommige leveranciers van WiFi-apparatuur dat hun producten hogere zendvermogens aankunnen (soms tot meer dan 1W). De elektronica kan dit meestal aan, omdat dergelijke vermogens in de Verenigde Staten wel zijn toegestaan. Tijdens het configureren van het apparaat moet dan gekozen worden wat het zendvermogen moet zijn. De gebruiker wordt aangemoedigd zulke apparatuur te kopen om zijn bereikprobleem op te lossen en krijgt wel het advies om bij Agentschap Telecom een vergunning aan te vragen voor het hogere zendvermogen. Deze vergunning wordt echter nooit verleend. Omdat het aantal vergunningsaanvragen de pan

Meet toch gewoon alles wat u wilt! CONTACTVRIJE FLOWMETERS voor gassen en vloeistoffen

uit rees, kwam het Agentschap met een waarschuwing op de website: wij staan dit nooit toe! Andere leveranciers claimen dat het hoge zendvermogen weliswaar niet mag, maar dat het gebruik ervan door het Agentschap Telecom getolereerd wordt. Dat is niet waar, ook al is de controle nihil en dus ook de pakkans minimaal. Wie desondanks toch met grotere vermogens gaat werken om langere afstanden te overbruggen, kan nog wel eens bedrogen uitkomen. en signaal van A naar B zenden over langere afstand met een hoger vermogen kan prima werken, maar B moet ook A kunnen bereiken om bidirectionele communicatie mogelijk te maken. Om dezelfde afstand terug te overbruggen, moet ook B een hoger zend-

Enkele kenmerken:  Geen inbreuk op het leidingwerk  Montage zonder procesonderbreking  Ook voor hoge temperatuur en druk  Zonder obstructie en bewegende delen  Grote rangeability

vermogen hebben, en dat is niet altijd mogelijk. Een andere mogelijkheid is om nog met richtantennes te werken, maar dan is een hoger zendvermogen misschien niet eens nodig. Uiteraard zijn er ook legale methodes om langere afstanden met WiFi te overbruggen: richtantennes, repeaters, gevoelige (betere) elektronica, versterkers, goede coaxkabel, betere plaatsing van apparatuur en ga zo maar door. Met goede engineering is heel wat

FLEXIM: Van buiten meten, wat van binnen stroomt. benelux@flexim.com www.flexim.com exim.com www.fl benelux@flexim.com

mogelijk; het wereld­record WiFi-afstand staat op 304 kilometer. Kortom, het is bij WiFi best mogelijk om binnen de wettelijke regels lange afstanden te overbruggen. Maar daar is wel goede engineering voor nodig.

Flexim Instruments Benelux BV Tel.: +31(0)10 24 92 333 Fax.: +31(0)10 24 92 339

11222c


Buskroniek Rob Hulsebos

USB alwéér sneller De meesten van ons werken nog met USB-apparatuur die werkt op een (bruto) snelheid van 480 Mbit/s, de zogenaamde high speed versie 2.0. Dat was al een forse verbetering vergeleken met de allereerste USB-versie die nog op de ‘low speed’ variant van 1,2 Mbit/s liep om daarna opgevolgd te worden door de ‘full speed’ versie die op 12 Mbit/s ‘op volle snelheid’ werkte. Maar zoals dat gaat, de immer groter wordende hoeveelheden data maken een halve gigabit per seconde ook een slakkengang, en daarom is al enige tijd USB 3.0 ‘super speed’ op de markt die tot 4,8 Gbit/s specificeert. Deze hoge snelheid maakte wel een wijziging in de bekabeling nodig, die herkenbaar is aan de speciale blauwe stekker. De marktintroductie van USB 3 apparatuur heeft wel even op zich laten wachten; pas in 2012 kwam er

we dan doen met deze bandbreedte? Afgezien van de gebruikelijke toepas-

veel nieuwe apparatuur op de markt.

singen die altijd al meer bandbreedte kunnen gebruiken (denk aan disk I/O), is er een nieuwe toepassing: HD video en audio. Hiermee ontstaat de moge-

Inmiddels vindt de USB vereniging (www.usb.org) dat de snelheid wel weer

lijkheid om een tweede monitor aan een computer te koppelen die wél in

verder omhoog kan. De specificatie hiervoor moet deze zomer gereed zijn

staat is om snelle schermwisselingen te tonen. Deze zomer zal meer bekend

en dan wordt 10 Gbit/s mogelijk. Er is nog geen naam of versienummer voor

worden over het ‘hoe’ en het ‘wat’. Daarna zal het nog even wachten wor-

bedacht. Wel zal deze versie backwards-compatibel zijn met de huidige 4.8

den op de producten; als dat net zo snel gaat als bij USB 3 komen we in

Gbit en 480 Mbit/s versies en hun connectoren en bekabeling. Wat gaan

2015 uit.

Nieuw CAN boek

Over de CAN bus zijn al veel boeken geschreven. Toch

Wie zelf een protocol gaat ontwikkelen, moet wel in de

komt er nog een bij, en wel met een goede reden.

gaten houden dat het onder alle omstandigheden goed

In tegenstelling tot bijna alle andere bus-systemen is

functioneert, en daarvoor is een goede kennis van CAN

het bij CAN mogelijk om een eigen applicatieprotocol

zelf nodig. Daarover gaat het boek Understanding and

te ontwikkelen. Gebruikers worden dus niet in een

using the Controller Area Network Protocol. De vier

keurslijf gedwongen zoals bij de andere systemen

auteurs behandelen op diepgaande wijze hoe CAN

het geval is. In technisch opzicht beschrijf t CAN

omgaat met netwerk­b erichten en met stochastische en

alleen OSI-laag 2 (de datalinklaag). Daarom moet er

statistische analyses van berichtverwerking. Verder

nog een OSI-laag 7 (applicatielaag) bij. Bekende voor-

zijn betrouwbaarheidsanalyses, hardware en tools

beelden van applicatieprotocollen zijn onder andere

belangrijke thema’s in het boek en is een bespreking

CAN/Open en DeviceNet, en in uw auto zit weer iets

opgenomen van vier applicatieprotocollen. Al met al

anders.

geen makkelijke materie, maar een goed begrip ervan is onmisbaar voor de inzet van CAN in real-time toepassingen. Meer informatie: Understanding and using the Controller Area Network Protocol, een uitgave van Springer Verlag, prijs € 90 ISBN 978-1-4614-0313-5

20 [ Automatie 3 ] 2013


FHI Paul Petersen, directeur FHI

Uitdagingen in de Industriële Automatisering FHI Postbus 366, 3830 AK Leusden T: 033 - 465 75 07

Het trendonderzoek van FHI rapporteerde voor de branche Industriële Auto-

E: info@fhi.nl, I: www.fhi.nl

matisering in 2010, 2011 en 2012 groei in de omzet. De resultaten voor de

FHI geniet exclusieve

tweede helft van 2012 moeten nog gerapporteerd worden.

­

De Nederlandse Vereniging van Inkoopmanagers (NEVI) zag voor de indus-

gastvrijheid in Automatie | PMA.

trie de inkoopmanagerindex in het najaar van 2012 op krimp wijzen. Er zijn

De verantwoording voor door de

dus geen hoge verwachtingen op een groei van de industrie in de tweede

redactie/uitgever opgenomen

helft van 2012. Diverse economische analyses tonen toch weer de krachten

kopij op deze pagina berust bij FHI.

van de Nederlandse industrie in hightech, machinebouw, de voedingsmidOntwikkeling van de omzet tussen 1998 en 2012 voor de branche Industriele Automatisering

delenindustrie, farmacie en de (petro) chemie. Tegelijkertijd is er onvol-

Moderne blik De branche Industriële Automatisering organiseert in 2013 activiteiten die op de verschillende marktsegmenten en ontwikkelingen in de branche zijn gericht. Met vernieuwende energie wordt naar de actualiteit gekeken. Neem als voorbeeld het Industrieel Ethernet event, dat op 14 mei 2013 zal plaatsvinden. De keuzes in functionaliteit, architectuur en media zijn uitgebreid. De verschillen in de protocollen, bekabelingen, monitoring en veiligheid vragen dan juist om een brede toelichting van de beschikbare technologie aan de markt, zodat gebruikers optimaal gebruik kunnen maken van de mogelijkheden. De boodschap van dit event luidt dan ook: ´Haal het

2500

2000

in miljoenen Euro's

doende aanwas van technische mensen.

1500

1000

500

0

1998 1999 2000 2001 200 22003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012

uiterste uit Industrieel Ethernet´. Feitelijk wordt het een collectief consult met volledige informatie op één dag. Onder economische druk kan de tech-

In 2012 zijn de nodige bijeenkomsten geweest. Zowel bij de Hogeschool

nische potentie zich presenteren. Dat geldt ook voor de procesindustrie,

Utrecht als bij FHI is met leden gesproken over de aanpassingen in het

chemie, waterindustrie en olie & gas. Diverse vernieuwingen in technologie

technisch onderwijs. De rollercoaster aan titels van opleidingen en soorten

voor gas-to-fluids, mobiele flowmeters, ultrasone technologie en online

van onderwijs lijkt weer terug te vallen op de oorspronkelijke basis van

analyses geven kansen aan efficiency en productiviteit in de processen.

Elektrotechniek, Informatica en Werktuigbouwkunde. De populariteit van

Tijdens het event voor Flow, Analyse en Control (Flowac) wordt op de inno-

techniek lijkt echter op dit moment nog wel op een net iets gestegen diep-

vaties ingegaan. Tegelijkertijd zijn er presentaties die op de basis ingaan,

tepunt te liggen. Dat zijn dan ook activiteiten die FHI samen met FEDA,

bijvoorbeeld ´the basics of control valves´. Met de exposanten wordt een

FME, Koninklijke Metaalunie en UNETO-VNI oppakt. Vooral met FEDA wordt

programma van twee dagen in elkaar gezet voor 11 en 12 juni 2013.

daarin de samenwerking gezocht. In 2012 is ook op het beurzenvlak die samenwerking geëffectueerd.

Waar de economie pieken en dalen kent, geldt een tijd van neergang als voorbereiding op een opwaartse trend. Die wordt zeker in de genoemde

Op dit moment worden in de branche voorbereidingen getroffen voor acti-

branches mede gestuurd door automatisering. Events als Industrial Ether-

viteiten in het najaar van 2013. Sinds vorig jaar wordt een event uitgevoerd

net en Flowac bieden een moderne blik op de nabije toekomst.

op het gebied van Marine & Offshore. De grote interesse bij de leden voor deze activiteit helpt sterk bij het opbouwen van een event met traditie.

Voldoende uitdagingen

De tweede editie zal wederom aandacht bieden aan de kansen van indus-

Uitdagingen op de langere termijn liggen in het onderwijs. Dat vraagt nog

triële automatisering in deze markt. Door een goede samenwerking met

steeds om sterke aandacht. FHI werkt samen met Jet-Net bij de aandacht

diverse andere verenigingen wordt hier een grotere aanwezigheid van eind-

voor techniek in het middelbaar onderwijs. Leden kunnen zelf of in samen-

gebruikers verwacht, wat door de jaren heen verder zal groeien.

werking met multinationals een rol vervullen bij lokale scholen. De inspan-

Dit geldt ook voor de events voor de voedingsmiddelenindustrie, de farma-

ningen van Jet-Net hebben zich bewezen in meer keuze voor technische

cie en de productie- en procesindustrie. Momenten voor de industrie om

profielen bij de betrokken scholen. Bèta techniek ziet ook een stijging in de

zich te voeden met kansen voor de toekomst. In de ‘global village’ ligt de

keuzes voor technische profielen in het algemeen. Er schijnt licht aan het

kiem van wereldwijd succes in de kracht van de lokale keten. Dedicated

einde van de tunnel.

events vormen in 2013 hiervoor een belangrijke basis. 2013 [ Automatie 3 ] 21


Arbeidsmarkt & Onderwijs Techniekopleidingen mbo voorlopig gered Onlangs debatteerde de Tweede Kamer met minister Jet Bussemaker van Onderwijs over de bekostiging van het mbo. In de aanloop naar dit debat heeft FME bij de Tweede Kamerleden en de minister gepleit voor het behouden van een hogere bekostigingsvergoeding voor de dure techniekopleidingen.

‘Dit kabinet heeft de ambitie om meer technisch opgeleiden op de arbeidsmarkt te krijgen. Dat mag de bekostiging van het onderwijs niet tegenwerken.’

In eerste instantie was in het wetsvoorstel ‘wijziging wet educatie en beroepsonderwijs’ een gelijke bekostiging van alle mbo-opleidingen opge-

is om bijvoorbeeld dure techniekopleidingen te blijven aanbieden. Daarover

nomen. Daardoor zou het voor ROC’s minder aantrekkelijk worden om tech-

mag uiteraard geen twijfel bestaan. Ook dit kabinet heeft de ambitie om

niekopleidingen, die nu eenmaal duurder zijn, aan te bieden. FME vreesde

meer technisch opgeleiden op de arbeidsmarkt te krijgen en dat moet de

dat op ROC-directies druk zou ontstaan om alleen de meest goedkope oplei-

bekostiging van het onderwijs niet tegenwerken.’ Op dit moment werkt het

dingen te gaan verzorgen. De minister liet weten dat ‘bij werkgevers en

kabinet samen met werkgevers, het onderwijs en de vakbeweging aan een

onderwijsinstellingen zorg blijkt te bestaan over het voornemen de prijs-

Techniekpact. Dit pact zal in het voorjaar van 2013 gesloten worden.

factoren af te schaffen. Men vraagt zich af of het dan nog wel aantrekkelijk

Via www.techniekpact.nl blijft u op de hoogte van de ontwikkelingen.

Advertentie

Saxion benoemt ir. Rini Zwikker tot lector Mechatronica Saxion heeft ir. Rini Zwikker benoemd als lector Mechatronica. De benoeming van Zwikker betekent de officiële start van het nieuwe Saxion-lectoraat Mechatronica. Dit sluit aan op de focus van Saxion op technologische innovatie. Mecha­t ronica is een combinatie van de ingenieursdisciplines elektrotechniek, werktuigbouwkunde, meet- en regeltechniek en besturingstechniek. Het nieuwe Saxion-lectoraat gaat zorgen voor een goede verbinding tussen het toegepast onderzoek van het lectoraat en de opleiding Mechatronica. Ook is de nieuwe lector verantwoordelijk voor kennisuitwisseling tussen Saxion en het bedrijfsleven. Representatief voor het nieuwe Saxion-­ lectoraat is het onderzoeksproject Medical Robotics, waarmee Saxion onlangs is gestart. Dit project richt zich op de toepassing van mechatronische principes in de zorg. Zowel bij robotica in de chirurgie, als in de revalidatie vormt kennis over mechatronica de basis om te komen tot nieuwe

22 [ Automatie 3 ] 2013

4713

12195a

innovaties. Het MKB blijkt echter moeite te hebben om de vaak vanuit wetenschappelijke hoek gestuurde kennisontwikkeling te vertalen naar geschikte uitgangspunten voor praktijkgerichte innovaties.


Geen vuiltje in de lucht ?

‘Vol inzetten op techniek in het ­basisonderwijs’ ‘Techniekonderwijs is essentieel voor talentontwikkeling van kinderen’, zegt André van der Leest, voorzitter van TechniekTalent.nu. Juist vanwege dat belang heeft TechniekTalent.nu diverse initiatieven ontplooid. Van der Leest: ‘We moeten goede initiatieven bundelen en op een effectieve manier aanbieden. Ik merk dat steeds meer de behoefte ontstaat om samen op trekken, om een coalitie te vormen om het techniekonderwijs de boost te geven waar het technisch bedrijfsleven met klem om vraagt.’ Er is volgens Van der Leest ook brede consensus dat er ‘valse prikkels’ in het onderwijssysteem zitten, die er voor zorgen dat kinderen juist niet voor techniek kiezen. Van der Leest: ‘Zo is het predicaat ‘beste basisschool’ eenzijdig gebaseerd op doorstroom naar HAVO/VWO.’ Ook constateert Van der Leest dat de keuze voor vervolgonderwijs vooral gebaseerd is op schoolkeuze en niet op arbeidsmarktperspectief. ‘Techniek staat wel al jaren in de kerndoelen, maar er is geen verplichting in het curriculum van het basisonderwijs. Misschien moeten we van die vrijblijvendheid af.’ Allemaal zaken die ook de diverse betrokken ministeries aangaan. Maar ondertussen zit TechniekTalent.nu niet stil. Zo loopt er een aantal pilots

Een schone omgevingslucht is voor iedereen belangrijk. Het betrouwbare SAMSON 240 serie regelventiel waarborgt dit. Dankzij een onderhoudsvrije V-ringpakking constructie wordt emissie tot een minimum beperkt. Tevens blijft een nauwkeurige regeling dankzij de minimale hysterese gewaarborgd De SAMSON V-ringpakking voldoet aan de strenge TA-Luft eisen. Reeds vele jaren betrouwbaar toegepast jaren in alle takken van de industrie.

rond de techniekcoaches, die scholen in het basisonderwijs begeleiden om techniek in het onderwijsaanbod te verankeren. Van der Leest: ‘De coaches maken gebruik van de nieuwe techniekscan: een digitale vragenlijst die inzicht geeft in de situatie van het techniekonderwijs op een school en adviezen geeft over de vervolgstappen voor scholen.’ Meer informatie: www.techniektalentinjeklas.nu en www.techniektalent. nu.

SAMSON REGELTECHNIEK B.V. Signaalrood 10 · 2718 SH Zoetermeer Tel. 079 361 05 01 · Fax. 079 361 59 30 info@samson-regeltechniek.nl www.samson-regeltechniek.nl SAMSON GROUP · www.samsongroup.net 13014

2013 [ Automatie 3 ] 23


Nieuws BP in zee met Emerson Emerson Process Management gaat geïnte-

de digitale PlantWebT M fabrieksarchitectuur.

greerde control- en veiligheidssystemen leveren

Deze bestaat uit een combinatie van DeltaV TM

voor een nieuw drijvend productie-, opslag- en

DCS-technologie, het DeltaV SIS TM procesveilig-

distributieplatform van BP. Deze Floating Produc-

heidssysteem en AMS Suite software als basis

tion Storage and Offloading (FPSO) zal BP’s

voor een effectief preventief onderhoudssys-

bestaande Schiehallion FPSO-vessel, onderdeel

teem. Het DeltaV systeem bestuurt en bewaakt

van het North Sea Quad 204 project, vervangen.

alle belangrijke platformfuncties. Het DeltaV

De nieuwe Quad 204 FPSO is met een lengte van

SIS TM, waarbij SIS staat voor Safety Integrated

270 meter groter dan de bestaande Schiehallion

System, omvat specifiek geprogrammeerde

FPSO en ontworpen om per dag 130.000 vaten

noodstopfunctionaliteiten en geïntegreerde con-

olie en 2,2 miljoen kubieke meter gas te produ-

trolesystemen voor onder meer brand- en gaslek-

ceren. Deze grotere productie- en opslagcapaci-

detectie. Emerson’s AMS Suite preventieve

teit maakt een optimale exploitatie van de olie-

onderhoudssoftware wordt gebruikt voor kwali-

en gasvelden in de Noordzee mogelijk en schept

teitsborging (commissioning) , configuratie en

ook ruimte voor verdere expansie. Met de

monitoring van de toegepaste veldinstrumenta-

opdracht is ruim zestien miljoen euro gemoeid.

tie. Emerson’s METCO Services levert daarnaast

Quad 204 FPSO

een real-time prestatiemanagementsysteem, dat De geïntegreerde automatiseringsoplossing van

belangrijke informatie genereert voor de proces-

Emerson Process Management is gebaseerd op

operators.

Eerste testlab voor mega-elektriciteitsnetten Energiekennisbedrijf DNV KEMA investeert zeventig miljoen euro in de uitbreiding van zijn kortsluitlaboratorium in Arnhem. hiermee realiseert DNV KEMA het eerste laboratorium ter wereld in het segment van extreme testen voor de toekomstige markt van super grids: bulktransport van energie via lange afstand mega-elektriciteitsnetten op een spanningsniveau van 800.000 Volt en hoger. Het aantal kortsluitgeneratoren wordt uitgebreid van vier tot zes. En ook de beschikbare testruimte wordt groter. Bas Verhoeven, directeur van het kortsluit- en hoogspanningslaboratorium van DNV KEMA: ‘De nieuwste technologie vereist andere testmethoden. Voor het testen van onderdelen zoals grote transformatoren, is een hoog vermogen vereist. Dit kan alleen worden gerealiseerd door zes kortsluitgeneratoren met een testvermogen dat overeenkomt met 15 GW. Dit staat gelijk aan ongeveer twee derde van het opgestelde elektriciteitsproductievermogen in Nederland.’ Het kortsluitlaboratorium van DNV KEMA is nu al het grootste testlaboratorium ter wereld voor het uitvoeren van testen voor transmissie- en distributienetwerken. Verhoeven: ‘Het biedt een spanningsniveau dat geen enkel ander laboratorium kan realiseren. Nu de lengte van transmissie- en distributienetwerken toeneemt tot wel meer dan 2000 kilometer, willen fabrikanten van componenten netwerken ontwikkelen met spanningsniveaus van 800 kV of hoger. Deze moeten ook getest kunnen worden op dergelijke hoge spanningsniveaus om de veiligheid en betrouwbaarheid van de energieinfrastructuur te waarborgen. Met onze plannen kunnen we aan deze vraag voldoen.’ De uitbreiding is naar verwachting in 2015 voltooid. 24 [ Automatie 3 ] 2013


Festo gaat voor ‘Schone Zaak’ Laamia Elyounoussi is directeur/eigenaar van schoonmaakbedrijf Schone Zaak. Onlangs won zij de Dare to have a Dream Award, een initiatief van de Dutch Dream Foundation. Gedurende het één jaar durende coaching programma boekte zij de beste bedrijfsresultaten. CEO van Festo Nederland, Thomas Pehrson, coachte en ondersteunde haar bij het maken van grote stappen op zowel het financiële vlak als voor wat betreft thema’s als strategisch inzicht, leiderschap, logistiek en klantbenadering. Thomas Pehrson: ‘Laamia is mijn tweede pupil. Volgend jaar doe ik weer mee. Want het is belangrijk om jonge ondernemers als Laamia een eindje op weg te helpen om succesvol te kunnen zijn in de Nederlandse economie. Zij heeft grote stappen gezet. Zo is ze professioneler gaan werken en heeft ze haar operationele focus vervangen door strategisch inzicht. Door meer structuur aan te brengen, is er bovendien een bewustzijn gegroeid dat zij Schone Zaak niet alleen runt, maar mét haar medewerkers. Dat heeft invloed gehad op de manier van leiding geven en de tevredenheid van de medewerkers. Daarnaast is zij veel scherper geworden op het financiële vlak.’

Coach Thomas Pehrson (Algemeen Directeur Festo Nederland) en Trainee Laamia Elyounoussi (Directeur Schone Zaak) in de Technology Street van Festo.

‘Er is sprake van een blijvende trend van internationalisering van de economie, ook in de industrie. Het tegenhouden van die trend is een illusie. Beleid moet gericht zijn op het versterken van de concurrentiepositie en het uitbouwen van comparatieve voordelen. Globalisatie betaalt zich immers niet vanzelf uit.’ Uit: ‘ Verplaatsing industrie: update 2012 ’. SEO Economisch Onderzoek, uitgevoerd in opdracht van SIC. Zie voor het volledige rapport: http://tinyurl.com /bzdl43d

Advertentie 13017

2013 [ Automatie 3 ] 25


markt en techniek

OPTIMASS 6400 - hoogwaardige flowmeter voor de procesindustrie KROHNE introduceert de OPTIMASS 6400, een coriolis massaflowmeter met dubbele gebogen buis voor toepassingen in vloeistof- en gasapplicaties in de procesindustrie. De meter is voorzien van Entrained Gas Management (EGM), en volgt en corrigeert de verschillende amplitudes. Het instrument geeft, tot 100% gasinsluiting van het gemeten volume, telkens een meetwaarde aan, tegelijk meldt het de 2-phasen status en is het uitgerust met een configureerbaar alarm. De gebruiker kan hierdoor het proces monitoren en verbeteren en zodoende tijdelijk gas opsporen. Overeenkomstig de NAMUR standaard installatielengtes, is de OPTIMASS 6400 beschikbaar in afmetingen DN 08…..250 en temperaturen tot + 400ºC, en voor cryogene applicaties tot -200°, en drukken tot 200 bar. Voor informatie: Maré Leijten, E m.leijten @ krohne.com

Ultrasone flowmeter in kunststof De Flowmax 44i van MIB is een ultrasone flowmeter, uitgevoerd in Polysulfon en beschikbaar in vier maatvoeringen (DN10/15/20/25) voor een meetbereik van 0,3 tot 240 LPM. Geschikt voor corrosieve vloeistoffen en agressieve chemicaliën. Maar ook voor diverse voedingsmiddelen, zoals bier en andere dranken, is de keuze voor een flowmeter met productberoerde delen in kunststof, voor de hand liggend. Het instrument heeft een vrijwel vrije doorlaat, is zonder bewegende delen en mede daardoor erg onderhoudsvriendelijk. Ook elektrisch niet-geleidende vloeistoffen kunnen worden gemeten, waardoor het instrument breed inzetbaar is. De doorstromingsmeter heeft een nauwkeurigheid van 1% van de meetwaarde. Diverse procesaansluitingen zijn mogelijk, met gasdraad of NPT, slangaansluiting, maar ook BKS klemverbindingen volgens DIN 11864 Form A. Een EHEDG-certificaat is beschikbaar. Het standaard instrument is voorzien van analoge en digitale uitgangen. De grafische display is optioneel. Het 24 VDC gevoede instrument is programmeerbaar via het toetsenbord van de display of via het PC-gebaseerde FlowSoft softwarepakket. Meer informatie: A-B-T bv, E info @ a-b-t.nl, I www.a-b-t.nl

Fluke 28II Ex intrinsiek veilige DMM Fluke Corporation, wereldmarktleider in draagbare elektroni-

De ingebouwde thermometerfunctie meet temperaturen van

sche test- en meetinstrumenten, introduceert de Fluke 28II Ex

-200°C tot 1090°C (-328°F tot 1994°F), zodat u minder instru-

DMM. Dit is een robuuste, intrinsiek veilige digitale multimeter

menten bij u hoeft te dragen. Verlichte toetsen, grote display-

voor metingen binnen en buiten explosiegevaarlijke omgevingen

cijfers en helderwitte achtergrondverlichting met twee verlich-

zonder concessies te doen aan de meetprestaties. De 28II Ex

tingsniveaus voor een betere leesbaarheid, maken het

voldoet wereldwijd aan de normen voor intrinsieke veiligheid

instrument uitermate gebruiksvriendelijk. Zelfs wanneer u vol-

(IS, Intrinsic Safety) voor een veilig gebruik in explosiegevaar-

ledige persoonlijke beschermingsmiddelen draagt. De batterij

lijke omgevingen, zodat hij ideaal is voor gebruik in petrochemi-

gaat tot achthonderd uur mee. Dankzij het afzonderlijke batte-

sche, chemische en farmaceutische installaties. De 28II Ex

rijcompartiment kunnen batterijen of zekeringen gemakkelijk

beschikt over een kleurendisplay met een hoge resolutie van

tijdens de werkzaamheden worden vervangen, zonder dat de

20.000 counts en een True-RMS AC-spanning en -stroom voor nauwkeurige

intrinsieke veiligheid of de IP-classificatie van de meter in gevaar komt en

metingen bij niet-lineaire signalen. Het instrument meet tot 1000V en 10A

zonder dat het instrument naar de serviceafdeling gestuurd hoeft te wor-

AC en DC, en het geïntegreerde laagdoorlaatfilter garandeert nauwkeurige

den.

spannings- en frequentiemetingen aan frequentiegeregelde aandrijvingen.

Meer informatie: Fluke Corporation, I www.fluke.nl

26 [ Automatie 3 ] 2013


Nieuwe doseerkogelkraan

GF Piping Systems heeft de laatste jaren het programma

kogelkraan radiaal te (de) monteren en de hendel met geïn-

van kunststof afsluiters flink onderhanden genomen.

tegreerd gereedschap voor het demonteren en/of afstellen

In navolging van de kogelkraan 546 is nu ook de doseer­

van inschroefdelen. Ten opzichte van de 323 is de 180°

kogelkraan aangepast. De nieuwe doseerkogelkraan 523 is

schaalverdeling vervangen door een 360° schaalverdeling

uitermate geschikt voor een exacte dosering van media.

voor een betere aflezing. Daarnaast is de goede, bijna line-

Het speciale stromingsprofiel van de kogel en de 360° pre-

aire karakteristiek gebleven. De doseerkogelkraan 523 is

cisieschaal maken een nauwkeurige afstelling van het

verkrijgbaar in de afmetingen DN10 en DN15 in de materia-

doseerproces mogelijk. De doseerkogelkraan 523 vervangt

len PVC-U en PP-H. Nieuw is dat deze kleine kogelkraan nu

het bestaande t ype 323. In het nieuwe t ype zijn de

ook leverbaar is in PVDF. De materialen PVC-C en ABS zijn

bestaande voordelen van de 323 behouden en daaraan zijn

op speciale aanvraag.

de voordelen van de 5-serie kogelkranen toegevoegd. Geble-

Meer informatie: Georg Fischer N.V.,

ven is het speciale stromingsprofiel, de mogelijkheid om de

I www.georgfischer.nl

Verbeterde be- en ontluchter I n n a v o l g in g o p d e nieuwe terugslagklep zijn nu ook de be- en ontluchters van GF Piping Systems aangepast, waarbij de kogel is vervangen door een kegel. GF Piping Systems levert twee

Veilig meten in hoogspanningsomgevingen

typen: de beluchter, type 595 en de be- en

Hottinger Baldwin Messtechnik (HBM), producent van geavanceerde meet-

ontluchter, type 591. Beide types zijn gebaseerd op de

opnemers, elektronica voor signaalverwerking, data-acquisitiesystemen en

terugslagklep type 561. Ze hebben dus binnenin een

meetsoftware, heeft de ISOBE5600 productrange uitgebreid met een

kegel in plaats van een kogel, die zorgt voor een juiste

nieuwe receiverunit, de ISOBE5600m. Deze receiver heeft vier kanalen en

afsluiting en/of doorstroming. De kegel heeft een lage

een geïntegreerde transient recorder met een geheugen van 64 MB voor

dichtheid van 0,91 g/cm 3. Hierdoor kunnen de producten

metingen met een aangesloten PC. Voor de verwerking van grote hoeveel-

heel nauwkeurig en direct reageren op de momenten dat

heden data heeft HBM de Perception software ontwikkeld. Het meten

het moet. Een veilig gevoel als het gaat om het beschermen en goed func-

onder hoogspanning stelt hoge eisen aan de meettechnologie en het meet-

tioneren van een duur systeem. De praktisch onderhoudsvrije be- en ont-

systeem die worden gebruikt. Het ISOBE5600-systeem van HBM is speciaal

luchters zijn verkrijgbaar in de maten DN10-DN100 in de materialen PVC-U,

voor dergelijke omgevingen ontwikkeld. De data tussen de transmitter en

ABS, PVC-C, PP-H en PVDF en met twee afdichtingmaterialen, te weten

de receiver unit worden over glasvezelkabels niet alleen veilig, maar ook

EPDM of FPM. De kegel is gemaakt van PP-H of PVDF.

met zeer hoge snelheden verstuurd. Het systeem kan overal ingezet worden

Meer informatie: Georg Fischer N.V., I www.georgfischer.nl

waar metingen onder hoogspanning plaatsvinden. Typische voorbeelden van dergelijke toepassingen zijn frequentie-omvormers in bijvoorbeeld windmolens, pulsbreedtemodulatie-aandrijvingen voor grote motoren of gelijkspanningsbronnen met hoge voltages voor elektrolysetoepassingen. Meer informatie: Hottinger Baldwin Messtechnik (HBM), I www.hbm.com 2013 [ Automatie 3 ] 27


markt en techniek

FLEX-4ch Het komt nogal eens voor dat meerdere wegers, voor toepas-

snelle, besturingsfaciliteiten en een operator terminal in kleur.

singen die een ijking vereisen, bewaakt en/of bestuurd moe-

De specificaties liegen er niet om: bediening met een TFT

ten worden vanaf één punt. Vaak is dan van geheel of gedeel-

touch panel, vier snelle weeginstrumenten (zowel individueel

telijk gecombineerde besturingstaken sprake. Voorbeelden

als gecombineerd ijkbaar), acht ingangen en zestien uitgan-

hiervan zijn snelle meerkops vulmachines, bulkverladings­

gen, mogelijkheid tot uitbreiding van in- en uitgangen, diverse

systemen, het wegen op voertuigen met bepaling van de

digitale uitgangen (CANbus, Ethernet en Profibus DP), behui-

belasting per as, het wegen van rijdende spoorwegwagons en het wegen

zing voor paneel montage en 10.000 d overeenkomstig de EU richtlijnen,

van afval op de vuilniswagen. Tot op heden bestond de instrumentatie hier-

dus ook geschikt voor handelsdoeleinden. Voor exportdoeleinden is de

voor uit meerdere instrumenten. Met vernieuwende technologie is Penko

bekende Penko rekenfaciliteit voorzien die de kalibratie aan de hand van de

er nu in geslaagd vier instrumenten in een compacte behuizing te combine-

bestemming omzet naar de versnelling van de zwaartekracht aldaar.

ren. Naast de wegers bevat dit instrument bovendien volledige, razend-

Meer informatie: Penko Engineering B.V., I www.penko.com

Intrinsiek veilige display voor vochtmetingen Michell Instruments’ nieuwe intrinsiek veilige

classificatie. De nieuwe display is ook bruikbaar

bare LCD scherm met 4 digits toont een groot

display is eenvoudig te installeren en biedt een

voor de Liquidew I.S. en de Promet I.S. - beide

bereik met een hoge resolutie.

betaalbare oplossing daar waar een directe uit-

industriële procesanalyzers voor vochtmeting in

lezing in Eexd omgeving gewenst is. De display

vloeistoffen of gassen. De display kan als onder-

Een scala aan opties is beschikbaar, waaronder

is primair ontwikkeld voor lokale uitlezing van

deel van een sample-systeem geïnstalleerd wor-

een loop-powered achtergrondverlichting voor

intrinsiek veilige dauwpuntmeters, zoals de

den of in de directe nabijheid van de analyzer.

het gebruik in verschillende daglicht condities,

Easidew TX I.S. en de Easidew PRO I.S. De loop-

De display kan geprogrammeerd worden voor uit-

een toetsenbord voor configuratie van de display

powered display is ATEX, FM en IECEx gecertifi-

lezing in ppmv (vochtgehalte in gassen), ppmw

en een ID plaatje voor identificatie.

ceerd voor gebruik in explosiegevaarlijke omge-

(vochtgehalte in vloeistoffen) en dauwpunt in

Meer informatie: Michell Instruments B.V.,

v ingen en he e f t e en b ehuizin g me t IP 6 6

graden Celcius of Farenheit. Het duidelijk aflees-

I www.michell.com

Gemakkelijke en nauwkeurige tank- en silometing Voor het bewaken van de belading van tanks en silo’s staan diverse sensoren ter beschikking. Een aantal hiervan heeft als nadeel dat slechts waargenomen wordt of het niveau van het materiaal zich onder of boven de sensor bevindt. Andere systemen meten weliswaar de vulhoogte, maar op slechts een beperkt oppervlak. Dat oppervlak is niet altijd representatief, stortgoed kent nu eenmaal een los- en laadtalud, dat talud is niet altijd symmetrisch en het stortgewicht wisselt. Het materiaal komt luchtig in de silo en klinkt vervolgens in. Bij meting van vloeistoffen beïnvloedt schuimvorming het beeld. Het kan beter. Door de combinatie van een speciale krachtopnemer met een montagehulpstuk wordt het mogelijk direct de belasting van de poten van de tank of silo te bepalen. Interessant hieraan is dat de massa in de silo, en dus niet het volume, wordt vastgesteld. Wisselingen in het stortgewicht, schuimvorming, los- en laadtaluds en dergelijke, spelen daardoor geen rol. De combinatie is laag, gemakkelijk in te bouwen, volledig weerbestendig en nauwkeurig: ≤ 0,1 %. Het systeem leent zich voor gewichten vanaf 1 t tot en met 80 t. De prijsstelling is concurrerend met volumemeetsystemen. Meer informatie: PENKO Engineering B.V., I www.penko.com 28 [ Automatie 3 ] 2013


column

Redactieteam Ing. Peter van den Berg, Ing. Lambert van Beukering, Ing. Ton Bol, Ing. Bernard Bos, Ing. Willem van der Bijl, Ing. Frits Boddeman, André Braakman, Ing. Adrian de Bruijn, Kees Groeneveld, Harold van den Hauten, Ing. Rob Hulsebos, Sikko de Jong Sr., Ing. Liam van Koert, Ing. Tom Kuperij, Prof.ir. Henk Leegwater, Ir. Wilco Lengkeek, Ir. Hans Mosselman, Ir.ing. Wim ­O xenaar Eur. Erg., Ing. Remco Rijsebrij, Drs. Bianca Scholten, Ing. Dominique van Suylekom, ir. Hans van Wijk en Ing. Nick de With

Nerd credentials Mijn zoontje vraagt zich af waarom ik niet in het Nederlands elftal zit. ‘Wil je dat soms niet? ’ Mijn eigen leeftijd en gestel heb ik wijselijk buiten

De deelname van de redactieraadleden aan het ­redactieraadteam is uitsluitend op persoonlijke titel.

beschouwing gelaten. Ik heb ‘m uitgelegd dat het geen kwestie is van willen, maar dat je gevraagd moet worden. Je moet heel veel talent hebben, je moet heel veel oefenen en je moet het heel leuk vinden om te voetballen. En dan heel, heel, heel misschien, als je geluk hebt, wordt je gevraagd. Maar er is nog iets. Arthur van Hoff noemt het ‘nerd credentials’. Arthur van Hoff is een succesvolle Nederlandse IT-ondernemer. Hij is een van de grondleggers van Java en heeft het helemaal gemaakt in Sillicon

Willem van der Bijl

Bianca Scholten

Harold van den Hauten

Erik de Jong

Hoofdredacteur

Redacteur

Redacteur

Sales manager

Valley, waar hij nog altijd aan de top staat. Hij werd door Intermediair geïnterviewd over het vermogen van techneuten om zichzelf te vernieuwen. Nerd credentials zijn volgens Van Hoff een absolute voorwaarde voor vernieuwing. Noem het bezieling, bevlogenheid, hartstocht of passie. Ik vind het Duitse begeisterung het best de lading dekken. Wil je echt uitblinken in je vak, wat dat ook is, dan moet dat je leven beheersen. Dan moet je altijd en overal op zoek zijn naar nieuwe mogelijkheden, nieuwe technieken, nieuwe ontwikkelingen. Of zoals Van Hoff het uitlegde: ‘Een goede ICT’er is ook in zijn vrije tijd een nerd. Als je een programmeur bent en in je vrije tijd een drone of een zelfbalancerende robot hebt gebouwd, weet ik dat het wel goed zit. Dat soort hobby’s zijn een belangrijke indicator van iemands prestaties als programmeur.’ Het is natuurlijk niet reëel om van onze kinderen te verwachten dat ze allemaal uitgroeien tot Sneijders of Van Hoffs. Maar gelet op het tekort aan techneuten dat op bizar korte termijn ingevuld zal moeten worden, is het wel belangrijk dat we de ‘nerd’ in onze kinderen wakker maken. De passie moet gevoed worden! Want wie dacht dat wij Nederlanders de enige zijn die met een techneutentekort kampen, komt nog van een koude kermis thuis. Wereldwijd ziet een meerderheid van de ondernemers het tekort aan technische vakkrachten als een bedreiging van de productiviteit, groei en winst. Dat bleek onlangs (weer) uit een rapport van adviesbureau Grant Thornton, waarvoor 6400 ‘zakelijke leiders’ in 44 landen werden ondervraagd. Zo’n 61 procent van de organisaties uit de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China) en 65 procent van de bedrijven in de G7 maakt melding van een tekort aan technisch geschoolde arbeidskrachten. Dat tekort is het grootst in Vietnam (86 procent van de bedrijven), Denemarken (84 procent), Zuid-

Uitgave Automatie BV Bezoekadres: Spacelab 2, 3824 MR Amersfoort Postadres: Postbus 2696, 3800 GE Amersfoort Telefoon: 033 4567050 Fax: 033 4567433 E-mail: info@automatie.nl Internet: www.automatie.nl Uitgever: Jaco Otto - j.otto@aprgroep.nl advertenties Sales manager: Erik de Jong - edejong@advercom.nl Vormgeving APR groep BV Art-Directie: Martijn Brinks - m.brinks@aprgroep.nl Opmaak: Marleen Cramer Abonnementen Administratie: Erik de Haan - e.dehaan@aprgroep.nl Nederland € 79,- per jaar (excl. BTW) buitenland € 140,- per jaar proefabonnement € 35,- 6 maanden losse nummers € 10,Abonnementen kunnen iedere maand ingaan en w ­ orden jaarlijks automatisch verlengd. Opzeg­gingen, uitsluitend schriftelijk, dienen uiterlijk twee maanden voor het einde van de abonnementsperiode in ons bezit te zijn. Overname artikelen Informeer bij de uitgever. © Automatie BV 2013 ISSN 0005-1128

Afrika, Turkije, de Verenigde Arabische Emiraten (83 procent) en Canada (80 procent), gevolgd door het Nederlandse bedrijfsleven (76 procent). Voor onze kinderen is het spel pas net begonnen. En waar ze ook eindigen, bij FC Cambuur op de bank of op de High Tech Campus in de spits, ik ben en blijf de dertiende man. Simon Schipper

Aansprakelijkheid vaktijdschrift | Aan de inhoud van dit vaktijdschrift is veel aandacht besteed. Het is echter mogelijk dat de inhoud van deze uitgave ­ ook geen rechten worden ontleend. Automatie BV kan niet aansprakelijk verouderd, incompleet incorrect is. indirecte Aan de inhoud hiervan kunnen dan worden gehouden voor en/of de directe alsook gevolgen van het gebruik, op welke wijze dan ook, van de hierin aangeboden informatie. Automatie BV geeft geen enkele garantie, noch aanvaardt enigerlei aansprakelijkheid met betrekking tot de inhoud, data, adviezen, verklaringen, producten of ander materiaal in het vaktijdschrift. Overname van artikelen uit deze uitgave is uitsluitend toegestaan met bronvermelding en na toestemming van de ­uitgever van Automatie BV. Alle regels met betrekking tot de Nederlandse intellec­tuele eigendomsrechten zijn van toepassing.


Automatie 3 2013