Page 1

TEXNES-01 COVER_TEXNES 7/19/13 11:37 AM Page 8

Kυριακή 21 Ιουλίου 2013

«Πρέπει ο πολίτης να επαναπροσδιοριστεί» Ο ποιητής Κυριάκος Χαραλαμπίδης μιλά στην «Κ» για το έργο του, τη σημερινή κατάσταση και δηλώνει αισιόδοξος για το μέλλον

Συνέντευξη στον ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΚΟΥΡΟΥΠΑΚΗ

Με αφορμή της ανακήρυξή του ως αντεπιστέλλοντος μέλους της Ακαδημίας Αθηνών ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης μιλάει για το έργο του, παραθέτει τους προβληματισμούς του και τις σκέψεις του για τα πνευματικά πράγματα της Κύπρου. Συνομιλώντας μαζί του αντιλαμβάνεσαι ότι η απλότητά του είναι η κινητήριος δύναμη της δημιουργίας του, που μετουσιώνεται σε καθάριο ποιητικό λόγο. Χωρίς ίχνος κομπασμού μιλάει για τη δουλειά του, χαίρεται για την απήχηση του έργου του και για το ότι υπάρχουν άνθρωποι και φορείς που την εκτιμούν, τόσο στην Κύπρο όσο και στην Ελλάδα. Ένας άνθρωπος που ο λόγος του είναι ποίηση. –Τι σημαίνει για εσάς αυτή η διάκριση; Αναγνώριση του έργου μου, της προσπάθειάς μου να επικοινωνήσω με τις ιδέες του οικουμενικού Ελληνισμού, κάτι που απ’ ό,τι φαίνεται αντιλήφθηκαν οι άνθρωποι της Ακαδημίας. Είναι μεγάλη μου τιμή. –Λίγο καιρό πριν είχε προηγηθεί η εκλογή σας ως επίτιμου διδάκτορα του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, κάτι που σημαίνει ότι το έργο σας έχει απήχηση στην Ελλάδα, συζητιέται, και αποτιμάται θετικά. –Νομίζω ναι, και εν πολλοίς αυτό το οφείλω σε καλούς φίλους και σπουδαίους μελετητές, με συστηματικότερο τον καθηγητή Θεοδόση

Η αλήθεια δεν κρύβεται, εφόσον αληθεύει ως προς τον εαυτό της. Αντίθετα το ψέμα κρύβεται όσο δεν υπάρχει εκείνος που θα το ανασύρει στο φως

«Η ελληνική γλώσσα είναι μία και αδιαίρετη, συνεπώς η πρόσμιξη κυπριακών ιδιωματισμών εν είδει κοσμήματος που ομορφαίνει το όλον είναι μία συνειδητή επιλογή».

Πυλαρινό, του Ιόνιου Πανεπιστημίου, για να αναφέρω μόνο έναν, οι οποίοι από την πρώτη στιγμή εντρύφησαν στο έργο μου και το ανέδειξαν. Ποιήματά μου, κρίσεις μου, αποσπάσματα μεταφράσεών μου έχουν ανθολογηθεί σε σχολικά βιβλία της α/βάθμιας και β/βάθμιας εκπαίδευσης. Η ποίησή μου διδάσκεται, χάρις σε αυτούς που την πίστεψαν, σε ελληνικά Πανεπιστήμια και διαχέεται στην κοινωνία. Αυτό με τιμά ιδιαίτερα. –Στην Κύπρο, το έργο σας, η όλη σας αυτή πνευματική προσπάθεια, έχει την ίδια ανταπόκριση; –Νομίζω ότι εδώ τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά, όχι μόνο σε ό,τι αφορά εμένα, αλλά γενικότερα τα πνευματικά πράγματα. Οι αρμόδιοι φορείς επιδεικνύουν μία αβελτηρία. Τα πράγματα ενίοτε γίνονται εν στενώ οικογενειακώ κύκλω. Φυσικά, η Πολιτεία έχει αναγνωρίσει το έργο μου, και χαίρομαι γι’ αυτό. –Πού νομίζετε ότι οφείλεται αυτό; –Νομίζω ότι οι κυβερνώντες που χαράσσουν την πολιτιστική πολιτική δεν διαθέτουν την απαραίτητη πνευματικότητα. Θα είχε ενδιαφέρον να μαθαίναμε τι διαβάζουν, αν διαθέτουν βιβλιοθήκες και τι περιέχουν αυτές. Το σωτήριο θα ήταν να έρθουν κάποια στιγμή στην εξουσία οι φιλόσοφοι, όπως τους οραματίστηκε ο Πλάτων, υπό την έννοια των πεπαιδευμένων ηγετών, οι οποίοι αντιλαμβάνονται τις δυσκολίες που υπάρχουν όταν ηγείσαι. Οι άμετροι πανηγυρισμοί των πολιτικών, όταν κερδίζουν τις εκλογές, είναι κάτι που πάντα με εκπλήσσει δυσάρεστα, με αφήνει με την αίσθηση ότι δεν συνειδητοποιούν το βαθύτερο χρέος τους, που είναι η ανάληψη του μαρτυρίου εν ονόματι του λαού τους. Πέρα απ’ αυτό, ίσως τελικά ο Κόντογλου να είχε δίκιο όταν έλεγε ότι «τα μεγαλύτερα θάματα είναι ανίκανα ν’ αλλάξουν την ανθρώπινη μικρότητα». Αναρωτιέμαι, πώς μπορείς να είσαι ηγέτης ενός λαού, όταν δεν μπορείς να δεις το φως μπροστά σου και να το αποδεχτείς; –Μήπως, όμως, θα έπρεπε και οι άνθρωποι του πνεύματος να απευθυνθούν στην Πολιτεία; –Οι φορείς απαξιώνονται, η ίδια η Πολιτεία, διά της αποστροφής της από εμάς, μας αποκλείει. Άλλωστε δεν πρέπει εμείς να αναζητούμε την Πολιτεία, αλλά εκείνη εμάς, διαφορετικά, αν ο άνθρωπος μάθει να ζητάει, να χτυπάει πόρτες, τότε αυτό γίνεται τρόπος ζωής, και είναι πλέον ορατός ο κίνδυνος της αλλοτρίωσης. Ο άνθρωπος του πολιτισμού οφείλει να είναι ανένταχτος, όχι αποστασιοποιημένος ή αδιάφορος, αλλά μακριά από μικροπολιτικά παιχνίδια. Πρέπει να διαφυλάσσει ως κόρη οφθαλμού την αξιοπρέπειά του, που τους βοηθάει να παράγουν ελεύθερα, χωρίς αγκυλώσεις. –Σας καλούν σε σχολεία ή σε άλλους χώρους, υπάρχει διάχυση της λογοτεχνικής σας δημιουργίας στην κοινωνία; –Δεν θα έλεγα ότι είμαστε περιζήτητοι, σε σχολεία, όμως, με καλούν και προσπαθώ να ανταποκρίνομαι

Η πορεία του Ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης είναι

απόφοιτος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εργάστηκε ως φιλόλογος στη Μέση Εκπαίδευση και στο Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου, από όπου αφυπηρέτησε ως διευθυντής Ραδιοφωνίας. Έχει εκδώσει δώδεκα ποιητικές συλλογές, από τις οποίες, «Το Αγγείο με τα Σχήματα» (Λευκωσία 1973), «Αχαιών Ακτή» (Λευκωσία 1977, Αθήνα 2003), «Αμμόχωστος Βασιλεύουσα» (Ερμής 1982, Αθήνα 1997) τιμήθηκαν με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης της Κύπρου. Στη δίτομη συλλογή «Ολισθηρός Ιστός» συγκεντρώνονται τα δοκίμιά του. Τιμήθηκε με το Βραβείο της Ελληνικής Εταιρείας Μεταφραστών Λογοτεχνίας για το έργο του «Ρωμανού του Μελωδού: Τρεις Ύμνοι». Για το βιβλίο «Μεθιστορία» έλαβε το Κρατικό Βραβείο Ποίησης της Ελλάδας, ενώ η Ακαδημία Αθηνών βράβευσε τη συλλογή «Θόλος». Έχει φιλοξενηθεί ως Poet-inResidence στο Πανεπιστήμιο του Princeton (1998-99). Έχει λάβει πλήθος διακρίσεων (Διεθνές Έπαθλο Καβάφη, Βραβείο Κώστα και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών, Βραβείο Πολιτιστικής Προσφοράς Τεύκρου Ανθία - Θοδόση Πιερίδη, Αριστείο Γραμμάτων, Τεχνών και Επιστημών της Κυπριακής Δημοκρατίας).

«Η ειρωνεία είναι μέρος της μεθόδου, η ωραιοποίηση είναι στοιχείο σπαρακτικό», λέει ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης.

Έρρει τα κάλα Ο Σπαρτιάτης Μίνδαρος μες στο βυθό του / στοχάζεται πώς να το πει και τι να περιγράψει / που να μην είναι ψέμα και ντροπή. / « Έρρει τα κάλα» (χάθηκαν τα πλοία). / Πρώτη φορά λοιπόν το λακωνίζειν / εστί, μα την Ορθίαν, καταστροφή. («Στη γλώσσα της υφαντικής»)

όσο περισσότερο μπορώ. Το θεωρώ πολύ σημαντικό να μιλώ για τη λογοτεχνία. Ακόμα κι αν πρέπει να απαγγείλω ένα μόνο ποίημά μου, προετοιμάζομαι κατάλληλα, όταν με καλούν οπουδήποτε θέλω να υπάρχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Είμαι επαγγελματίας στη δουλειά μου. –Ο ποιητικός σας λόγος φαίνεται ότι δεν ακολουθεί αυστηρά την κοινή νεοελληνική, χωρίς φυσικά να γίνονται γλωσσικές εκπτώσεις. Έχετε δηλώσει, επίσης, ότι ίσως υποσυνείδητα να αποφεύγετε τη φολκλορική ανασύσταση της γλώσσας του νησιού. –Καταρχάς θεωρώ ότι η ελληνική γλώσσα είναι μία και αδιαίρετη, συνεπώς η πρόσμιξη κυπριακών ιδιωματισμών εν είδει κοσμήματος που ομορφαίνει το όλον είναι μία συνειδητή επιλογή, που θα μπορούσε να συμβεί με λέξεις και από άλλες ντοπιολαλιές. Βασικά, όμως, χρησιμο-

ποιώ μία δική μου ποιητική γλώσσα, που προσπαθεί να συμπυκνώσει και να συνταιριάξει την ελληνική γλώσσα. Ακόμα θα έλεγα και να την επεκτείνει. –Στη «γλώσσα της υφαντικής» η ιστορία και η επικαιρότητα συνομιλούν, συνυφαίνονται. Τι ρόλο παίζει η ιστορία στην ποίησή σας, η οποία είναι παρούσα στις περισσότερες δουλειές σας; Πώς η επικαιρότητα γίνεται ποίημα; –Μια από τις σταθερές μου είναι η μεταβολή της ιστορίας σε μύθο. Αυτό σημαίνει ότι πολλά πράγματα που αντλούνται από την επικαιρότητα δεν περιορίζονται σε αυτήν αλλά την προεκτείνουν προς μια μεθιστορική διάσταση. Και τούτο γίνεται ως αποκρυστάλλωση της ιστορίας στο δοχείο της μνήμης, που σημαίνει περίεργες συνάψεις και χίλιες αστραπές του νου. – Το έργο σας γενικά χαρακτηρίζεται από μία λανθάνουσα ειρωνεία. Βλέπετε επικριτικά τα τεκταινόμενα γύρω μας; Προσπαθείτε να κρύψετε την αλήθεια ή να την ωραιοποιήσετε; –Η αλήθεια δεν κρύβεται, εφόσον αληθεύει ως προς τον εαυτό της. Αντίθετα το ψέμα κρύβεται όσο δεν υπάρχει εκείνος που θα το ανασύρει στο φως. Η ειρωνεία είναι μέρος της μεθόδου, η ωραιοποίηση είναι στοιχείο σπαρακτικό. Όταν ο Ντοστογιέφσκι λέει πως η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο, έχει στη σκέψη του και τον πόνο που ωριμάζει μια τέτοια ομορφιά.

Το μαύρο στην οθόνη είναι πάντοτε φρικτό –Εργαστήκατε για πάρα πολλά χρόνια στο ΡΙΚ, πώς είδατε το απότομο κλείσιμο της ΕΡΤ στην Ελλάδα; –Θεωρώ ότι το μαύρο στην οθόνη είναι πάντοτε φρικτό, ωστόσο δεν χωράει αμφιβολία ότι η ΕΡΤ χρειαζόταν αναβάπτιση. Οι φαύλες πρακτικές του παρελθόντος έπρεπε να τερματιστούν. –Ναι, αλλά με αυτόν τον άκομψο τρόπο; –Φυσικά και όχι. Όμως το πρόβλημα της ΕΡΤ θα μπορούσε να παρομοιαστεί με άθλο του Ηρακλή, η λύση του απαιτεί χειρουργικές κινήσεις ακριβείας και είναι για δυνατούς λύτες. Θεωρητικώς έπρεπε να γίνουν πολλά και με τον πιο ενδεδειγμένο τρόπο, πρακτικώς όμως; Ποια είναι η πιο σωστή λύση; Πιθανώς να μην υπάρχει σωστή λύση. –Φοβάστε κάτι ανάλογο και για το ΡΙΚ; Υπάρχουν και εκεί προβλήματα. –Έχω την αίσθηση ότι και για το ΡΙΚ κάποιοι απεργάζονται πονηρές σκέψεις, επιθυμούν τον περιορισμό του Ιδρύματος. Μάλιστα, νομίζω ότι και τα ιδιωτικά κανάλια επηρεάζουν κυβερνητικούς βουλευτές. Ωστόσο, υπάρχουν προβλήματα που ζητούν κι εδώ τη λύση τους.

–Το πρόγραμμά του σας ικανοποιεί; Πώς θα μπορούσε να γίνει μια νέα αρχή; –Η χρυσή εποχή του ΡΙΚ, των δεκαετιών ’70 και ’80, έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Το πρόγραμμα του Ιδρύματος συνεχώς φθίνει, γίνονται λίγα ποιοτικά πράγματα κι αυτά με κόπο διατηρούνται. Το σφρίγος του ΡΙΚ σιγά-σιγά μαραίνεται και παρατηρώ ότι δεν γίνονται προσπάθειες αναζωογόνησής του. Θα έπρεπε στα Συμβούλια να διορίζονται άνθρωποι που είναι γνώστες του αντικειμένου, που αγαπούν αυτό που κάνουν. Όταν έχεις αγάπη έχεις αγωνία και προσπαθείς με όλες σου τις δυνάμεις, να βρίσκεις τις σωστές λύσεις. –Είχατε δηλώσει κάποτε πως ήταν τύχη που γεννηθήκατε σε χώρα υπό κατοχή, γιατί αυτό δίνει στους ανθρώπους τη δυνατότητα να αναμετρηθούν με τις δυνάμεις τους, να γνωρίσουν τον τόπο τους. Προκύπτει μία παρόμοια αισιοδοξία και από την τωρινή κατάσταση; –Είμαι αισιόδοξος ότι η Κύπρος θα ανακάμψει. Ανέκαθεν υπήρχαν προβλήματα και πάντοτε ο Κύπριος έβρισκε τις λύσεις. Πρέπει, όμως, ο πολίτης να αναπροσδιοριστεί, να αφήσει πίσω του τα φαύλα και να επικεντρωθεί σε ό,τι ευεργετεί τον τόπο.

ΕΝΑ ΒΛΕΜΜΑ / Του ΝΙΚΟΥ Γ. ΞΥΔΑΚΗ

Η

κρίση έφερε στην επιφάνεια με πρωτόγνωρη ένταση τις συγκρούσεις και τις αντιθέσεις που εμφιλοχωρούσαν πάντα στο πολιτικό σώμα, αλλά δεν ήσαν εμφανείς. Η ανισότητα στην κατανομή πλούτου, π.χ., βάθυνε: οι φτωχοί πολλαπλασιάζονται γεωμετρικά, ενόσω ο πλούτος συγκεντρώνεται σε όλο και λιγότερους. Η μεσαία τάξη αποδεκατίζεται, τα μέλη της ξεπέφτουν οικονομικά, και την οικονομική καχεξία συνοδεύουν η κατάρρευση του φρονήματος και η σύγχυση περί την ταυτότητα και την αυτοσυνείδηση. Οι υποτελείς τάξεις εξασθενούν όχι μόνο οικονομικά, αλλά και πολιτικά: συρρικνώνονται τα κοινωνικά δικαιώματα, δυσχεραίνεται η πρόσβαση στα, ήδη μειούμενα, δημόσια αγαθά. Κυρίως όμως μένουν έρμαια σε έναν διανοητικό κυκλώνα όπου οι έννοιες και οι λέξεις σημαίνουν άλλα από ό,τι γνώριζαν οι πολίτες ώς τώρα. Σε αυτή την κούρσα αντιστροφών και ανανοηματοδοτήσεων, ο πολίτης

Γλωσσάρι της κρίσης δεν μπορεί να λάβει βοήθεια από το λεξικό. Είναι κουρασμένος, φτωχότερος, ανασφαλής και εντελώς μόνος απέναντι σε έναν καταιγισμό νέας γλώσσας: Μεταρρυθμίσεις, ανταγωνιστικότητα, επενδύσεις, η κρίση ως ευκαιρία, αλλαγή νοοτροπίας, ατομική ευθύνη, προσαρμογή. Το σοκ της πτώχευσης συνοδεύεται σταθερά από το σοκ των λέξεων. Η κρίση ντύνεται με λέξεις, και οι λέξεις εξηγούν και χειραγωγούν, οδηγούν σε συμπεράσματα αβίαστα με ισχύ φυσικών νόμων, οικοδομούν ένα νέο εννοιακό σύμπαν, όπου όλα έχουν μια προφανέστατη ερμηνεία, και για όλα δεν υπάρχει παρά μία μόνο εναλλακτική οδός: η πτώση. Με την αμυδρή υπόσχεση της οψέποτε ανάστασης. Η μεταρρύθμιση είναι η πιο πολυχρησιμοποιημένη και ταλαιπωρημένη. Την ακούμε από την εποχή του εκσυγχρονισμού των κυβερνήσεων Σημίτη, εξακολουθήσαμε να την ακούμε αμείωτα τον πρώτο καιρό των κυβερνήσεων Καραμανλή, την επα-

νέφερε φουριόζα μεταμοντέρνα ο Γ. Α. Παπανδρέου. Είναι η καρδιά των Μνημονίων, είναι το μαγικό εργαλείο και η υπόσχεση παραδείσου, το θαυματουργό ραβδί που θα αξιοποιήσει τις αναγκαίες θυσίες. Ομως, αν σκαλίσεις την πρόσοψη των περισσότερων μεταρρυθμίσεων, βρίσκεις συνήθως περικοπές, φόρους, ευελφάλεια... Ωστε, όταν ακούει ο συνταξι-

Η κρίση ντύνεται με λέξεις, και οι λέξεις εξηγούν και χειραγωγούν, οδηγούν σε συμπεράσματα αβίαστα με ισχύ φυσικών νόμων, οικοδομούν ένα νέο εννοιακό σύμπαν

ούχος ή ο υποδιπλασιασμένος εργαζόμενος την επαναλαμβανόμενη «μάντρα» «αναγκαίες μεταρρυθμίσεις μεταρρυθμίσεις - μεταρρυθμίσεις», ψάχνει το άδειο πορτοφόλι του να δει αν υπάρχει ακόμη. Παρομοίως, η «ανταγωνιστικότητα» συμπαραδηλώνει μείωση κόστους εργασίας, δηλαδή μείωση μισθών, μείωση ασφαλιστικού κόστους, δηλαδή μείωση παροχών πρόνοιας, αλλά με ποιο στόχο; Ποιοι τομείς ακριβώς της ελληνικής οικονομίας θα γίνουν ανταγωνιστικοί λόγω μειωμένου εργατικού κόστους; Την περασμένη Κυριακή, μιλώντας στην «Κ», ο διάσημος οικονομολόγος Τζ. Γκαλμπρέιθ επισήμανε ότι οι δύο ισχυρότεροι παραγωγικοί τομείς της Ελλάδας δεν εξαρτώνται από τους εθνικούς μισθούς: η μεν ναυτιλία είναι εντελώς διεθνοποιημένη, ο δε τουρισμός εξαρτάται πρωτίστως από το αν έχουν χρήματα να ξοδέψουν οι ξένοι τουρίστες. Οι επενδύσεις είναι επίσης μια αφορμή κωμικών παρεξηγήσεων. Επενδύσεις, ας πούμε, βαφτίζονται οι

πωλήσεις δημοσίων εταιρειών ή οικοπέδων, οι οποίες γίνονται αποκλειστικά για ταμειακούς λόγους, για να αποπληρώνεται το χρέος. Αλλά το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τη γλωσσοψυχολογία της κρίσης προσφέρουν τα νεόκοπα κλισέ, «η κρίση ως ευκαιρία», «αλλαγή νοοτροπίας», «ατομική ευθύνη», τα οποία συνήθως εκφέρονται μαζί, σε συνδυασμό. Η «κρίση ως ευκαιρία» ακουγόταν πολύ στην αρχή του σοκ, και ευλόγως πολλοί άνθρωποι πίστευαν ότι μέσα από τις θυσίες και τον πόνο, τουλάχιστον θα ανανεωθεί το πολιτικό σύστημα, θα αναγεννηθεί το κράτος. Εις μάτην. Οι μόνοι που κερδίζουν από τις πολλές ευκαιρίες ενός πτωχευμένου κράτους είναι οι δικηγορικοί οίκοι, οι εταιρείες συμβούλων και τα vulture funds. Η «αλλαγή νοοτροπίας», εν μέρει ορθώς ζητουμένη, ακούστηκε εντούτοις ως πανάκεια διά πάσαν νόσον από τα χείλη ποικίλων Κοέλιο, εντοπιζόμενη χαριτωμένα άλλοτε στην

«ευνουχιστική Ελληνίδα μάνα», άλλοτε στο πρoδιαφωτιστικό και άνομο DNA και άλλοτε στη ζοφερή κληρονομιά της φιλοκαλίας και της καθ’ ημάς Ανατολής. Ως μείγμα βουντού κοινωνιολογίας και self therapy, οι τέτοιες προσεγγίσεις έχουν το γούστο τους. Και αποζητούν βεβαίως την τελευταία λέξη-κλειδί, την «ατομική ευθύνη». Κι εδώ, μια μερική ορθή διαπίστωση ξεγλιστράει εντέχνως από την ιστορία και τη σύνθετη σχέση ατομικού - συλλογικού, αξιώνοντας να γίνει καθολική εξήγηση για κάθε πρόβλημα. Για τη χρεοκοπία ευθύνονται όλοι, δηλαδή κανείς. Κακοχωνεμένος φιλελευθερισμός για τις μάζες και ταυτοχρόνως εισπήδηση στους στοχασμούς των πατέρων της Εκκλησίας, όσων επάσχισαν να ορίσουν τη σχέση του κτιστού ανθρώπου με τη Θεία Πρόνοια και τις κτιστές ενέργειες ακτίστου φύσεως. Προσαρμογή, η τελευταία λέξη. Προσαρμοζόμαστε.

Ο Κ. Χαραλαμπίδης στην Καθημερινή Κύπρου  

Μία συνέντευξη του ποιητή Κυριάκου Χαραλαμπίδη στην εφημερίδα Καθημερινή Κύπρου στον Απόστολο Κουρουπάκη

Ο Κ. Χαραλαμπίδης στην Καθημερινή Κύπρου  

Μία συνέντευξη του ποιητή Κυριάκου Χαραλαμπίδη στην εφημερίδα Καθημερινή Κύπρου στον Απόστολο Κουρουπάκη

Advertisement