Page 1

www.uyghuronline.net


drou NrSRrY^r^ s ldrdMHqeamB.roluld rd. (mq61d!. tu(@r46rd x4r Dblil.i4ht bFrlfu'r4re' Dd.TESOM drYdrdiMlt:lllljllE!

or{

t


!r bâ‚Ź.ldr shrtm Oe4rogLtB[ 6dha AlVipDlnneiz nhm a llgyrlg]])


FARABiUzERiNE

FriAhr'r.irdir, nNi bi! adaddr? Alt ad ne idr?

{rlp rdhm'n seEEi neEder doBrzldadjr? acaba or koc kirapo\aEui kzg trEp )azn5itr? BEki br rr3d. xe o, enyetrcn ve geqeindenoe: nrt kcDdri9e{r. sine,inMnida v. i6anjlE, ne v€miiti? unyiy? bE t'tudyor degiliz. o, henz kc kadini tanllDl!, b0yiik 'nsanld arffDa bulunnakaydr. Nthiam, onun iinm[nden tosa Crob bn s0€ sda (M. 937 yrll,rnda) ilimlerden re bu iuderde !6hrcr .den lbnn'n'Nedim'in Frrrur diyr


Ve,ihn Cewpta| ndt rz$makttdtr Bu da odu4 hennz bayataiken mejhuroldllunu,kendisine bntahn $rular soruldtrinnu re onun bu sorulaa cevapverd'En' sds renekred;. Orc yandan,hler dunyas,idabuyukbn lohftre nla5nn!bulunan Ebu Hamid Gazziij'nin nelhu otna ssbeplqrinin b,!'nda,Farabigelnek.dir G@ar, F rabirâ‚Ź knlll ! hS, onun lihrlenni renkid edEi igin yalnu islan diiF fula liihrer bulmu! bn kjlidn. Farahr_, ya$ndadcgil,Bai diinya$ndada hu!, kitrplan okunnu! vc tay&lanrlm^ olan fi kiddn. SozgelimiFarabi nin bn qo* qeri onbn, onihnd asdedm idbarsnlbi,nlve Leri! dilleflne,dahasonrakisi lada da frmr4 alnano, ingilizca gibi pjnli dileE reriiihe edinp okunnu$ onun $aht hakllDdi da bu dillerde bnns eseder kalene arlln sahadabizimE d'EmE en en s ne dne Rlsfa'da rusqaolaGk yajnnlatrd{l'r. Mcmleke tinizde de bu sahadabn hayli eseryd rp yaydmakGdru[yor kl Iarabi, ilrtrlEr bn leyler verhE ve dolayriyla dunyaa ranrn4 bulunon bir 6ihsits(n. Bia Firibili nigin ele ahyor, talmaya ve ran,harâ‚Ź C.l6ryooz? AabE tarihre bir biiyiik admn,ai bultrnduEuu gormek,gdstcmck ve oaunh ovumek i9in ni? Elbefte nilletler rffihlei, mdhi lalrirden e vadnlar. idanl'k aleni iglde vadGn sij*ereneyen, insaDlrEa bn leyler rcrip insanlLg'ndikzdni kcndisinela*smeycn millerler'niniqahsiyellEd nionayakotmmE, binmd deEeibir lahiyet e ulasdm'! demektkDo edilmeyc larsyla dunyayas6z gsekcn tarjhi tahsjye er, metuubu bulnndukrm nilletin say$ deEerEahsiyetini olu$urr denekdrFakat,nanevl lar.Onlar,o mitletinSahsiyeh deger' olmmn dEnd4 nselenin bn ba5kayijnii daha vardr. Blgun idsanlrEFlihi devirlerle hyadanimyadk deEede ij{iin bir reknik ve nedeniyete sanip bulun


san,pftsm.

ve iBanlEabn nikta. kathdabutunnak-


KiMDiR FARABI

1 DoEunu-AdlMetnekei-Soy

v e Mtteti:

Ayn g[nlcrde re ilerde kjF olauEr bilimeyen ynz' ld€ qodkb! bid olari.k dilyaF gelen niirelekkidni KalEat zh doEln rorihi r6in olddk bilimemrftdir. bn Bjl'rra 6Nm tadtu diyebilc@liniz rd, o!un, kdb seke' dldi,gitde ni rcrnken, keldilinin ralDda oldu' y,&as& olral onun M Buadan b4 Ennn bcliniiol 370 rdhlerinde doEnu! oldllu so B€nor bir c.r isDi birt'ituder ayma znEdndcD 'Ebu Nae" iliblq toplulula igiDdeisiblendirihel:tcdir diye bnyelend ve ksaa'Farau'diye bilinen fldonr mdzd4 Are bu selenekigDde: EBU NASR Mebned br Mehocdb,i Trbd bin Urug el FAIABI rndda ilioiendirilnckedtr. G6riildJAn iere dntefdkflmizin T d! ad! MEHMED dii. (eza babdff adrda Mehned olup ded6i TARHAN, bnyiik dedesi de UzluE ol.Bk

I B! kri-!, bindiF oeE, .B#n E a$ dii bc! N'!q q! nhrr &l'$'D& b,zdi Lffi k * FFdluo aHmD t ri* &rbne etr qFi $d!FEd(


11".'r#"*':i"lil *?ffl+:,nJ#lj:#:


Vesic,dkeri bir krls idi ve 6keri hmandanr da, filob_ tumunn babd olan Mehm.d idi Dedsinin i olan Tarhan,nana idbariyle Tiirkier idturda bilinen w kul_ ld,ld bir nn%n, bir asilet onvdr ve bn . be olduAnna s6re, o dr, nunicoalen bu b6lScnindaha ii* rntbedeki askenbi! iderecisi,bir k!mandan olartk blllnuyordn Bn dker o$u, bn aker lonnn o nmini ve mesleEinibndiginiz halde,an bdnm Fh,a dat hiqbir bilgimiz ]rktur. Kendi' kin oldnlnm nldDin evlemiqse eobk q.mEunun evlen,p evlenmcdiEini, sinin da bilmcnektelz olup olnadG,n, nn Baba$ dlanha gelen'EbuNa b,ba olabileclEii gihtediBi gjbi, bu kiinye ona s seF bolik olaiak EbuNar yardm btbas" minrshda veril_ Bi lok kannlk noka brajlan m0teleh.iri nizin batunLi e. aak ve en k6in yi'n'i sndr ki o, bt TdR( dnr re heD de biiyik dcdcd.n irtbarensoy knt!-

Turk olmanm d{,nda !eribi_, luur ve kulllr ilibaii9e de T0r* idj Nirekim, bnkac l€ynrED bnden ifAdc cttgi tzere, hhn nilletleinin milrcrck knlrir merkezi olan te h.m de Aaplardan bilinin halile oldak buluntuEn b! d*irde bas*enrBaddada gelenIiltbi itutqe konu_ tuyordn. a)nci o, nirk hyefetni de, hayann'n henen her dovresindeve srada !2erinde raE,yor,giltili yenere mail b. Abbad ih Rey {ehrindeki saEFa wyi Suritc'de, gam da, yihut Ealep re liihedi kahraDs Se)liiddevle


eEirihve iiErsrimyeri olmd' rabiidir.Bu ,lcvredeonun hnden w ne.gend'Eini . anc,k,devinserenekrcrinisdziininde ru, hhsjtjninitk d*;


sinin dGi atsd dl olduduru ve bilh$a buftdrki ibata onun ilerde bill a5ac2}f* eri arafda wilee* ve 'Hilrner Nrekib, fl@f olaak]Ia ravsiycdcbulunup: ve lelele 6&enmeyebaqlaybnlann,doErurc tam nizaqlr bt genqolm6r, ii kimele.in hSdE edctbn tatnan, ilk 6ne Kuls, dil ve lenat ilimlerini ogenDiE bulunnN, neflin. hakjn, ifiedi ve dof,o olms', anlak'zjlk' rd... uzakbulunFA! gedm gei|6i ile kalbinindoluol_ mmasr l&mdr... Felsefeyi bir bzmq BtN 'apna_ marldtr..."derken,kendhi de felsereyebn yollardan gslt rel BcldiEinianiaLr gibidir. Bellt bn q.okluk dsesinden sora, nuhtmelm seneliljnin ilk y kuda, tue deuin selenekrerile !ya' mk ve $phesiz Lhsil giyesile onun TEkenr, S.mer kand, Bubara . gib, lehnbn gezip gomq oha' trbii gdriinnek@dn GitiF lehrin yi da qehiderin ,drn' b'l nenekre bnfike, kaFrakrade onun Hors,na ve irm r drha iqlcrine kadr gidip geld8ni rc bn mndder oralada kald*mr bEreniyoruz.Yine yeini ve zdonrn' s,ilemeyen *aynskid, Farabi nin ikid k-hekittlild efri gini birdimekednk! ki bu, vesic kaabaendi veya Fe. Iab da rc nijrelekkirimizin genqlik FlrDda olmaldn. Nnekjn, yne kardagtn, bire dnzelterek aiab eeEint iJadeine g6.e o, bu devrsd. kendi ve Aislol4 ad olan kitaPlin oku&en lohefeye Eerar< s,mq ve bu ugnda, lcdrl,F da b,ralrak, lzak sey6h* hre !*n{, fskcfc rle ilgilenenledn yama gideEk y.l'

(zd * mesLgjni btrakMt re hnkqeko iaralgeldiii BaEdadda nmsfskkjdmiz, bi yandd Ebu Belr Mere bjn YmN (veyaYunan), Yuhannabin Haylm si


sa, anlt onui burada Eerler yazamalab4ladtbdt bili a l6!tbri, brmiicn 330rI D40 Ealeb ve lm'da g6mekbyt M. ok aq*linals'na g6E, Hamda Bu ri leden olan ve esunug! kad[ ilin ad,mlanna ve e ne&arhE old alakdr ijtifat ve ikainlafl ile de ran'nan ddle nin izcrrc ihsanlail lmesindeki kalabalrldao , inzivada,bagda,bahqedc,

iskendcrir'yi yalcndd gnrnp tanmik Faksadlvla, filo' btumuz M"fa gidip geLn\tir. Yakla!* bir yl k dar sdren br seFhauei $nra nnteleklirimi2 $am', d6n3- Fizi\ ve Ruh YaPB: ps

ahnft obnt yiinlennderagibi. Firabibin n2'kta_ de eltsi*rc beliisizdnDainist $erenEizgiler


yh zaniedrtdig,sibL zakbir kqede,ideter

c9!- 5 de8dn. A-k$ne,qorukqoos!, :l,iq+. r ar erbr, hayu trnlabiijte sxnruk

di oreendeEftrun.;yaserehnesrdeepeydos5m,5, ar'nai,n ba!'nJgeen,Oto?t:rKo sud raklfaLar otnu!, alnca zihnindekideat deyteri

' h;fu;t

,cffi-rh./

rr


biilnniini San b2hqelende, yelillikler irNmdi, su ke mdannd,, tam bn iDi€ ve y"ltuzhk itlnde, rabiatlaba5b4a,esc eriri yzi.ax geend\ bulnnmaktad( Bu hi*ayeyegdE Feribi, sdzij edilen vezirin bk top' rc nal0n *ryifeti ile gi' tendisiniran!rhadan ranrEDa, cr. Toplanbd*iler kendilini ratumlodlkl,n i9in onula alry ederler lirz sonB iqkjler i9ilmeye,k rsla tubiile_ n'p ddnneye baslar. Firabi bir muskl plrga$ ldrral Fa.abi hepsiniulator ve birk,gtlzrinq omdakilerin yanmEag€ldr, onunla aliy cttiniz, Itlp guii diye y.aok bmkrp gider. ay 'nca meeleyi ogrenenSahib, k ndkinin Farabi ile siiditmssine eigel olanbu hedise)€ )'llaro hatrnanr. lkinci hikayeFarabi'yi San d, me.lhu Enlr seyriid_ devle ile kziq a!h. Yine kendki ny6giren Firabi j€ Seyfiidda-.le,otumasn siiylei Frrabi, EdiCe 'senin ]€rine mi, kendi ynz d,ye sdr Enlr; 'Kendi nalamna otu deyin.€r Fedbi geqip vczidn koltuFna oNrur. Baq udndaki ulakianna Emir, kendi 2raidndr konu!tukiai, iiEl bir ona lnndi baz,sodlar dil ile,bu adanrnk€bal* ertiEini, xendisini @zasoraaErn! egeronlan c%plandniniai laidtracaFm s6yler.!u tiPl dili dlaran Farabi, ay dil ile vezne, a@lechehesi ve $n!o ghfr*i gerekliAiri sdyrer.EnIr, Farebrnin bu 6zel konuFa]r dlanAma bayler ederve ona bu dilr bilip bilmediEinisotu Far$i keddisininpek qo* dil gibi bu da bildiEini s(ter ToP lanr'dali ilim adamlafllarabi ye s hr. FerSbl,her soro}d @v,pl,ndrn! Sonnndason sol nayr hEkon ilm adarbri. Fedbl'din 4rlamklann' yu maya,nor ermeyekoyulu.lar. Efrlr, Flrgbi yi qok scver, ona yiyee* ip9€k ikm eder. Bunlan kabul etueyen Iirabi, Enn in ozl tdaElrmdm murki dinleneyi k bul eder. Sanalkailardrn her bnGinin lallln ekik ve


Iindi de biz rirebi,yi, Firabi nin f,endi ese e.in-

Her bryik adamgibilera densiyokhr, keodjne birzp makradtr E dotirtryt: Fsrabr, derekbuyaLul6nr sidern.krs fuduoL44&iFtshet6yde H{6Ihdh4n[elLqEb(uEl


|Gd]b,msdod4sMlsudp.ilF4 (IJ[mdsdd{fmbztr oulfu, rMiE!.!d rF&a*dia rFtu 6dsn M*rq bPLm (NF' FrLn cq) 6

Kcndi*inde oturm rc k ndi k.ndin. yetinm lAr9bi, dlDda btr dnn). iL tâ&#x201A;Źiinfrcz l{cl. kdla E didiln.t! o, hic g.lema Onun36nlt gokl.d., g6znh? .bcdr E niod4 .e*nil

dDn

bor!

Ned.lBl,Lhsbifubry. DqiEfrrr9]4udob4hryn 6\igio kEidi b d: Fsd4 6GhhlhEE.adid6r BEgd|hd6rclk Bun<H!Jk$Pk|rokd4,

farAb?ninb.!.ni d. rohununvo gonFNrnp.d!.t ' 56|t$NI|!NfrlruFddnw. cnrrtr h r,nDsE bs NE@ E radq Bh!J*16lFdomlld 5qrq qdnp

lcll|qloE:n.

t ih d. !:n6 bqh bd

NslqlubeinqEHdhafu9Ffu RM!dmcl'$Ei!t&&Fds


Iq aremr'. derinliklednde, ,mtahh engln d hyaMda boyledo4,n lerabi, bu)acezmlairn'n.aslgsr !*leleegni dlg,dful(en, bndeDbie her ndl&n sahjbi, her hadisnin gerFk lebebi old TaDn ya ydneur: E}bdn|6j9h5*<b'm Hd ili kdi r4n6

E6dgr bPll

h!d!nq*qbq|umne.[6bl6b@ned6 hFrsoPrun.eAdG[|,.ohFkinddnoL E/$3iois$hbLt!ft$.Lq]df'dh.

Colkun duysulannl saniml redeinilsrini, dlgir, kft fiye... kaygulan ile dolu olan liirin dar kahpld'na s€d' rmiy?n larabr, nesil 'lcncn duz yabm daha'6I. da ha sMinl iklidine ge,;eEkdua ve niyzlarnr strit[rur: Evz.runvfuEy'seb€pl4is€eb']EyE€]1€E!.ni hfnr Baia, ie lred yapna6Edfl brEd soiu.u gbd olan qldebambq'ihfudAbhln'Bsni.sfue]'l€|btel€i P4gdb4kinldmd|dghr 4Ehldsidlsddeiha knhnbngi€idtrd*|imlddihurd sen, bdrn vtutr ki eb€blh. ydn. s€un nu dd a. Evvn@]q'ldi.yJdardddhh'@[vuu@Lruhldo ddnF h@eon

,{e

aqui'o <drlo. Korusdrubrnu bq b!'rdi '0a shemi oielid d€

obn knd [dnsLguE

d arar] nt Gudnu. eeqrdn€

kedenffkoFpa6ayayd6€[9i!.h

d6b

Erd.dunyi udu h

@ em{s turd & birenm€ys

f,daNq!N€Jai]'9Gewhudd6


w duysbnn. yu.ehhd qreerr. s E, ndedenD.*adqt'ob' q. Ey ds mt BDa h6yd

dog-

546€ hr ne' uyaidr. tu.ina,\ 'Ehab4ihdkndk.N.Ishi, Wli{weolucennd.iA'd*Lsfi reksn

D.EhnL5 dqdqm4q ohD s.ned

d@ei @ bed

ljte, Farabi,nin iq dnny!$na rututm alrads!

rke.

* Fer6L''nin Son ve Bnyiik Seyeha6: V6ic den Farata, F&ab don Homsm a, &tdad a, lramn,, $an a, Halepve Msda yada, nzikhn kinyaya, birlojiden sosyolojiye...udan iiin dnnya$d4 yrldrzdan feleEe,oradanahud aremne...dlmrdan seyrhrtedenvc seken senelr\uun saydabile€k bn tiDrdn, q.* u insananaip olacak rarzda, htr yrir4 her g'iniinn ve haua hcr dalikarr gok iy: bn jeklde deEerleldilnb bubmn rarabi, bnitir bu naddi ve minevi seyshafl$inin illnnn ohn, ilerdc m.ar bn lasmnm isniii E@s$niz, yinera seri, bnmeyen, hasnd'ks snar bir mitu olara* bizi€re btrahp ebedi abne doEd €or vc b[yalkyoldluEma grk !{Ur. Me$ur reihgi lbnul-Esir, ltiftrr 339. senesiha dkelerini anlatrlken, ... bu sene,Zilhi(e ayftn 24 omanesi gp4i bn ay btulmae oldu. !! tam bn ay tutur m4, idi dcdiktcn souii 'Faribi de bu lene San da E latetli... diye ilSveeder. Ftuabrdenbahsenen*:Fa*ta m hepsi onnn iiriiFii ile ilgili olorat aln raihi, H.339/ M. 950 rdhini verirler ve h.nen hep6icnun Smda verat efriEid beririirle! Ayn€, onun en4e nadtu,


txkrda siianu ertiEimiznEhur Emi! seyfiddevlerd! ftndankldrddrgr ve EDirb yaandabng.k ddlq bi. Fariniin dc hdtr hutundu&nu36yleyeo kaynauar,sm dEhdaki Kilqiik KaprMezarlBlnda Filabi'nio rop gam Bavsdldidni jlaveederler.Miladn 945senesinde gnense,fiddevlenin kca bL sine sona haEup ola. nk bnGyrrerketdgidi$dileEk, ttucbtnin vefahsrasnda Se/nddevlenin Snd, buunnasnn ve firabl ni! uze namdn hldmsnr niinknn ot,mya6F, nodern rrarr,malardakaydedihet&dir. Bu tdh lerde$adb *r$ slrelede bnkagdcraet deE\ddiEi lnnektedr Fakm,bn et dsEirrimelede. bidnde S riiddevle,nin $rmdabutunnu!velirabtnin @ne m nz2n k'ldrmDoh4' n'jmktn ve qoknuhremerdn. bkarda Feribl sd'da vehr.hirtn

ve kabri oradabu-


FAR,4Bi'N1N ieiNDE YFriSTidi veD0SUNcE SiSTEMLERI KULTUR

grti insm, gmsi/e deini YukardadasoylediEimiz bn ahlveri5igindsdi!.O qeuesinden.Ner naddi, ister fikn ve nanei ilinda olsln, pek c.k ley aitr. Bt iosa nelerle ilgilend'g' nrn,bn 6kiradanmnnaslyedttigini, geredc ve ne dnliindiEiinii iiErenmek iqin onun hangi ni yertrigi.i,na ve hansisialarla b*lendiEinibilmek sereknekrcdn.5u haldebtr dijlii onun!tresini, knlLtrahDlann'Gn'na( yadabir kiil inceleneho ktlttr 9ewesi ieindeyetigm\ Nr eevresini olin ilim ve fikir adanlarD ranmakdenek olu.. qreyi!in, onuniqindeyetistiEi s Fadbiyi ii radryabildek bilnekvelan' kulrnrlsresini,dahadoEnsu!â&#x201A;Źvlelerini nak gcrekmekcdtrDolayB,yla,Faribi nin igi e yeri!bgi tizu ikle iki k! l rfu evresini gtirneliyiz ennk'j, Iari bihl. rrilmesi rqsndanbu iki kuxur9evr6ibnyuk bni khn 6nei Tnrk dnem laemaktadtr.Bun slani Tii* Kiilhirii dtr. Knruro. oreki h. ishn tucak,Faribfnin{ikirbiLrnltEiii'jqzebilmek iqinken dhine yzpbE derin resirbn aqsndanIlkF! Bau (Yunan) kll'ur ve d'jtiincesinide bunlaraeldemekserek-


L isbm Ancesi Inruet ve Ttuk Kd&tu':

Burdan dnceki btiliimde Falrbl'njn 'lo6duau,ilk eEitimve 6ire dini 36rdi8n ve hath, biiyiik ihrimzrb, iLkmeEullk 'rlam' da gegirdGiyen belkleni! re bu bdlgeldinTiilklerin amylrdu oldughu shylenilril B! bdrseyelshn, Farablnin doEu5unddkEa bir silreiine, y:*rz,!* olaqk M 340yrDannda, gidigi T& dbi kzylrraa gtire Turk fialor aiEe Kol Kadir Han dtrinde (M. 340da),SgnenlenlrlerindenNuh b Mansur erRazrnin Taskori aldrb vc 6reki (sard-Ispi, cap...!.b.) leh eri de b.n!a rcrlod4r anla$lmakadtr Demekoluyor lj Firabi nin aolamdan ilx Miisliiman, nuht.ncLn vesickalesikumandam ord, babaeMehned idi hlenb henijzsirdiEibij bi jke Musli,min olmayinTiirkrer de yz5ryorladl Nr rekifr M 9m y adda yu an bi Mul|nn.trlor, hcn de Ki.ruk Tilruei s a kuwerrer bulundurudar'ifidei ile dumBualdDrabakhdtr. (4g,drnrn habedndende 6Erendigini? sttft bitlsede Tu*ler qo*yogunhardebulunm'tradldar. Bilindi$ gibi b6lgenin,bl ddnemredesiyzsiha$mi rerluk Tnrkbri idi Dihi one Kutluk (M. 631-745) bnD.tan bn@d. G6ktirk (552-659M.) d.vlerledninb6l-

jk 4rmn4

rE6

h4

Fr{

lqircrcr &!!n4d@

s

i


g€ idaresinehahm burnndlguu re geek idare edente nn, eeEksJ qoEurur( it'bariyle h,lkr, Tirk olduEnnu biliFr0z Uselit b! d*rede 'Miller olarok Trj* otna nm lunrunavanln{ olduEunu da sttrmekleyiz. Nnekjn, nerhur Bilgekganln kjtabesibu devreye airft;M.732 rdrhid tasmalbdtr vej ,. Ey Ti* Mileti kendine di'nr.." ibaEsi eb€d,yere kadm duisundte 'a!a ilten Bizin burada asl olanir belnlehemlz gereken!ey, cdk-T0rklerin neredenseldiEiw kimlenn varislei otdug! husBudur.Hemenlunu berifrermkibu tidh, Tn.k millllinin mrihl !.hsietini beftlenek aEsn&n hig de kd9nmdeek bn zamanpir9a, deEildir ve akiine, bu siinkn diinym'n sayg'd.ga nilleri olaE} t abul cditcn m reflerinden pek !.Ennun, dzn editen yrnarda,(c6k Tirkrerin raih sannesindeolduEu devirteie), ne Eri, dc de kcndhi Grih sibneide vardr. Iei5e6 aqdan ba*trEmda lnnn gosruz ki, bn dillerin .niuef 0l,6* or taF E kE , 6ylc !!k uz! n anlara ihtiy?q go*em.z Sos yal nu bsro n dediEmiz q)k eii degitin ede bn 'j.i nesillk bn zamin igindebn di etin millct olara* onata qr kr!' (veya ltrih shn$inder |adanen silinist nihkdn olmikradn. FalaL bn niUeti0 t,rihl deinljljeE daysnmdl' onun Eibi lahsiyeri,ri, rarih rednb€sini, kijlriir ,nsinlidini rc nihayet olun millot ola6* ayarft duma lqre bu bahnda br, G.l-Tilklein

neEden gcldi,

Farabi nin mehlekei ola4 dahatine de cok-Tt*lerin vatan' oln$ bulunan b6lgelerde,Gtik,Turkterden tinc y,5ay,n lopluluklar arasrda ka]Tallann dikicrini qeker boyl vardr. Bunlar, kubbeli Fdrlsnr kagr d iizrine dikip oEdan orata sdq editldardl Bmdan do layrda *endileine'laBn , anlam'n, gsled Kanga rcy, balka kayna*lm nadesilc Kang.lru deniyordu Daht som di Gitk-Ttukrer bnnlan KengeEJ dit€ anaek,


led. M er oD6inin binino yU nda onaya q'lran bu gti!€be ve yd g6qeb. boylar, F idd ijnceki yedinci I'yr dohylarda dikljrleri q.te@k derecde oreth kullur olusrulDr$ard. Ba:langrEraqclirli unsnrlan da melenM.O, V-lv, igindebulunduGnbu boyl qa kesin olarak M.O II ftr*leqni! bulnnu Kdodlir, dd, Yine bunl.muak.yakD komlulan; rc Krr3rzls!, lamiller, Ur€ulir, Kpeaklar, Ogulr... da al.! Laltur bdlgelea olu5rumaba b ik@ Turklelmi5 iste n a(d on€*i }ljzyruada tain olrnk TiirklEmi{ ve belli bi kiiltit seviy*its ulaEmEolan 6u boy. Irr, G6k TiirHenn ifadesi ile KengeresDevleti ni ol!t' xk devirlerde ne*ezinn Takent olduEu Dhtr5lrdl s,flrm (elgeredh C€li i vjlayetlerirc vilayet de&ezle ri vdd. MnadD V. ,r4lhndr KengeEi Farabi'nin varamda bulunuyodu qin kaFznmna sdrs bu d*let, ni_ laha! on€kr n yij-9 da (136-84 y hnda) ona aya'mn en 6o.mh devleri idi. Kedgcts Devleti, nntdr vL 6Dnda pd!"iadr 519'daHeltalitleli!, 5931eCokruk kaEznlEnm idareine sirdr. Gtik-Tnrkk! nnas ola$l zld*ian nhn ozc irren_ ni d*in edirip g.liliidi ve nili tlkulc ni ta$m 4le_ )€rek urih saru6inden Ee*ndihr, Ftuabi dn varanrm Kaduk Tnrkbn n; elinde bulunduEuve bitlseDin,Bcylj4 Honlr\ Halel*... sibi [iguk bitnler balindc idare edildigi sGlarda rslaa sErle bunlda yardr ve niht yer M, 932yrinda (rrnan al adr ile, Ftuabi'lin vat,' d da iq[e arar bdlsdin ilk bnyiik re Hm_ khm

Bus,jnra Koakhrdda,

Arna-Ara )€hnlamdi

olduEnbilinen yaa, Inrkqe olup G6k-Tuk harfleri-


n'n ilkerbtr lekri olarskkabuleditnekedir.Bu ie, bu biilselennqok eski amanlard.n ben Tdrk otduEunu iin@kj rlzylt sii$erdigi gibi Tiirk kulrirunun niti(a bda bn yay? sanip orabile@kkadd seb5n\ bnLundu, Tiirkler, bilhasa Uygn ar,9ok e*en tarihlerdeniribaEn srl' tuEh ve kireni ekniAini biliyor ve kulamyo. lard, hlemdnc*i tadbledeK4gaadoda kunm d bu reknigin,kEd mimadsineHakini nirkt..i hrahndd gerrirdigianralrrm6kradtr. Fakar,bu'd& da orqâ&#x201A;Ź gide. sek Maveraiin,ehfde Tat De{inden kajh4 kanbedti qadm beDer, aEaqtrny:pnm{ m6ken kai'ndantun bulunduEuiu sdiiijr Yine bu bolgede bulunan vc milrr yrnarna aid oran sikreler tabir or,rak *abul editEeki.dn. Ipek yollnun berkeniF keldit$ine aid bulund Cok-T[rkbnn ipek ve rana5 ri(rmri yapnae bsit Eler den'lir. Ar6k, dtnyanD en eski diiEumlohalam, nilar iinesi ikinci yuzyrt, ait otnai ve bumn Tegesi Tiirkrerfni' aeri buruomas diklate deEerh6dhedn.Tinkie nn iyi sirabyapmayrb,5k,l,nna ogettitsnin bitindiBi sibi, Harile Mehdi de{inde (M 775.733tdtdrda) Sene*"nd eminneesir duFn uy$rlann Mnsl[nintira kaEr yapmry ijFethEnin birinmeside serekliolmakradtr. Topnkl<ale'dekisay haEb$i, buradabutunanhqkeller.. senye b'ra}'ln'5 d.6erli ktruiil iirnnbrjdi. Anoii duvar Esinleli arhdaki 6mer, beyaz tenli, !iSnan hanmrn kdun rcya lâ&#x201A;Źng Eald dns Friabinin ktltijr eevresii9id qok ilgi qekici maran olultumakra dtr !u gelenskFeribi'nin deqine kadar yrluna devao ermit olmahdr.Nnekin M. s63decin fagtunnaCetin olamk Sdnderilenbn Cijk Tiirk hakid bzra, ctrk Tulk v. oda Asyamu'kj sa.atkarlannrn relakaredEini En kiynakli. habqvemektedirler. Biz btrsda klam OncesiTii terin Msddi Kilrir, veya 'reknik diyehireeaitoiz i.iinleirnden bnkaq dmek


rstlt

Kurruri

islamoncsi d*irlerde Turklcrinqoke.iirli bdlge

driinleii de elberc onlan dt!iln@ sevrvehnnin iisirn_


fikir vs diiliinâ&#x201A;Źi, bdyte kot. hsamrlada :mma* gerek.

'kollekril deEerhuknii , Ttrkteiin fiki vc fetse elerini dulfomat@ w onn ,lerimekledn. T kldin rai E nanevi knlurldfl odmn biloDerleriode, elsinelerinde, dasal ve desanta.nda gohel geEtjr. HeDen qunubeurrelD ki Orhm Abide-

nnbkre.ndcn gelen k buu.rini, kandederini,birijnii itc


s dokuzdur

tr Yuk sbkmabu0dm'nsaYl d4)- AsaErtabutla.n e}lr da s'lr vi$m{

6"d. K.rk{h"

Del' Dumrulhrrrvctni bililjz


kendi ihmall$ini, ahtek g€vlekriklerini baska niuederi rakliretmebevesleini....o aout,r r

daki rabiii riotojik baB karvrnda, kd ite koa ar4ndakj tevgi bzg nrn degnkndn ,5idik*a eri c4krnetic. di

re, rindjlede,rasu'rt4 icif,debiivrdivey€ $

hikAye€nc.. F abi bu

wBatrn 6nen tEhajlhdrr. univenalim, miht tinesi yr re es6 olan ibiitnn diir. Ferdter

a dayantr.Buna cd da birinrer bu Gi


unsa ann hepe ko4ik bir sGtemiqinde brtel I ve bir kompozisyonmeydina geririr. Her jeyr her lerd burun' iin pa4ae oldugu igin deEel ifidc eder re kiiliihsene mcz. sonunda biilijn insdld kutulu5 a er@eklerdtr. \ie b! s.lo$e! din, 6kir ve siyrse' alantanndasent bn dusemanann doEDaenasebepolnu!tur Buddhih de rahmifttrdilrtyrttarhdaTri*ler msnda godlmekedn. Hitrdhian'dakai" sisreniotndr na riEmen, Buddhih'iD Turkler rarndrki kabnl ve uy gulimaDda her etuhan i$in dhib otabitiyordu Rt I'ibler rl*(! olanr< "Burkan diye anrhyo ardl Burkm, 'nsanlar 'ni$ik bn hayab qaE(,yordu. C.orlcan$Z, bigbn leye z.ftr vemenek, balkala! iqin fedrkarLk, haua kndini Ld6, bu nesleEin renel prensibiydivc kiSi sonundaNin2m da kendindenselip Mnitak itc hir Bu halyle Bud,ltum in, Tij*iei,

qi.lilerc esir du,

Konumuz a$mdan dlenri otan nokra !u ki Burkan S6lqamuni, kendisinibtrdinF hu ir qcqnsnbn kudrer olamrrhn mrtLr. Ancit Burkan,'o bu kiina idaEsinde*endN ilin yardrmq ya da ano durufunds ol.n (Bodiisarald) vadtr Bu ffac a.n Yide Frdbi nin heniiz kend, d'ya.nda iken Yunan di!i'.a ve knltur ile *aE,laEmEolduiur! beLiflelin. Mibdm Vl. yuzyrlDdaAgu ve Tagkenrbolsesindebul Hristiym mezhepleinr ve b lbosa shyanilein olduYunm rehefesniiyi biLenson kjrileden binnD MeRlr oldtrBnnnbize,Fa6bl kendisihabâ&#x201A;Źrvemektedtr


,- Tri.k-Islrm Kdtft

Bilindigigibi Isllm bn dindir,lehefedcli ok, hsr dii gibi hat, her dindendahaqok I in.ra.lanna, relseleninsaharna siEn konular da dihil olmakiizerepek qok konuda,belli dliuncsleraq ar !e neselelere belli bi bok|l a+$ kuandtrtr Farabrnin nh yaprrnr, Fkarda gtiiedik. DolayHyla FrJabi nin di$na sisreni iEindeed 9.k/sri i$dl edcn Snphesizki h |amdtr. Br bakhdanbiz, Ham\n daki tcmel prensipve s6rijledni belntelin. iaEnln renel kitab, olan K!aan'' Ktuin, Peysan' ber II2. Mularded e (M. 570632) hiyyoltryla indn nisin Bt din. aid inan, ibedct ve \lerin yennc getinlnesi, emir ve Fs n.ddl ve Dmeri hayaoylaala*ah bils enn dzii bu Mu. Kulatr ' Kerim in bn qe! aq'kimN E uygulanav demekolan Hz. MuhaBhedin sozLeri, i{bn w sornp gijzeâ&#x201A;Źre k gevrcsindekileE )â&#x201A;Źp hd'E leyler 'Iiadls kiill! Glan dini hakhnda yap tus !e yaFlacak dar'rmala.n ve verile@khnknmlen bnam', do6oda( dogdya ver6 doloyholaok \re bu asl k4nauaa (Kurm re Ha dis'e) dayanmakzorundadtr. Bu ereve iqeisinde klanh belli bar alinlimdanalanabilhl in Ek Allah"vadtr.O, deli sbe' di, sonsu q. bakldh. Yastrc'j gerceks.b.p re ge$k it yapn (r6il)o dur. Her |ei o, yarah\hr. o,her z,nao ve her ai hyapal haldedir.o nun kudEh re bilgisi $nPsygsmbedikniiesssi urdn. Bnhin Peyg,Ebe. leie inin,ltr.Pcygonber, h,kik,tleri;insnl,r Fn luzum lGdlaru kend' aklllar 'le bulan'aya lu olan bilCrleri,


6kran veya atrl ile yiiriidijkled bjldirde daimi yanrlma rel ik$inde olacakla. ge4ekleri Fhrl da en biiFk ve en adele i ororileye (Tann ya) aid olacaF iqin insanlafln hiq tereddijr eheden, hi{bi! Siiphqâ&#x201A;Ź ve duygu zaa6ta dnlmedenftabul edebileceEienn ve 9iNaklan (vrhiy yolu ile) Ai nakil ve reblil sder Obi br. B!, nbun 6lnezliE ve iruaon o diinyadacea veyannkilar gdrecegiesasn' daberabeindegetirir.tiza ve kadeE inan tr. Blrado, All,hh sonsuz rlmi,kudretiveherley planlarponaso. re yapnss've yaptrFas (akdir') ile insaon hndyed, sucrjve nid*i birbidle .rlatmidanj bni dGkini onadm k ldnmiksu,n, tim hn ihenl< i9indc bilikie ve behbercebulun!rvekrb!l sdiliL lbaderjknl il. Alhh aGrndrki brE!saganakiinsan'n ruhunutsnizleyelekonu Ajl, vini yerine gerirmeyeyinelik btr I Iyi leyledn yap mdr kiir'j Seylerinyap m.da$ Al lah\n eni.le Fsaldan Seklindcg $)dcn 6nâ&#x201A;Ź Allahln cmirleri.i yerinesehrmekduonMdad r vc kilinin ilk srumlu olduEn hrl* da Allah dtr. AnHk fiiinin uygulma ala insao topluluklan ve qerenin bijtiin rurahuandtr. Anlak liili nu ak ol2 mdaahlikfrilininhi9 bir giyesi w mrsad' dmz lbiderin say6i ahhr( w nh remiriAinin sAlanma insann olguduEn, huzufl ve nesud olnae, ahhk remizriline le rj*ur Lr!0negorcdir. gslir?Totlulukr2rerdle Bn bphlu* nas,lmeydana ri bididne baElayan u6urlai nclcldir' Bir devleive nillel narl @F*kul eder.. gibi sar du5 ner g'lendnen sonlar,dinin benimsediF, lz$inde durduBuFyler deDine ceniyer, rarihl bir ger9ektir O, bk ge. soE Sldi. qek olarakkabul efiiBicemiye,inhtrzurtrdu, sknnunu,


bir keline ils saaderinisaElamar heder alr. Bu bahn daDcemiyet fertlerin onaklali aora5arak,kaynalp yrdnla:aral hep bnlikre bu ve areki diinya saadednielde ehek igin neydana getirdiklcri bir roplulutaur B! radi, doEuth selen aruri rc Gbii unsunlala, iradeyedayah olu utuwlar ymyma c kaynz5n{ htlde bulunu! c., nyerin El*narlanhas (orsanjzeolnar), bn rakq s flr. Larnorulnas, onun anengibahn'ddanseE*tidr BD clkil6 anma'laeehnln tleiEindebirtohn kar ve de Eirmez kal'pla! yokrur. Dolaysryle, her rnnr and ve nektu kzyd' d\nda, belfi bn ierim ve deE$Dezbir devle. lgkli de sawnurnz. organEe bn eniyefte .neDti ohn, h8rkain,herzinEninvebautâ&#x201A;ŹnLr onsu herya mhE n hlk ve huralanutr korunnar, urlFn'd siy$ ile k Ilrlannd esdd'. Biiliin iNanlarve bijrijnvanrkAl, lalra arrir, Dolayeyra insanlardd binnc ve hafta her hangibtr ml'ya vey,bn Eyayazulmrnet, onln hakjralmak,onasaldnmak,herleyd.none onunsahjbine (AlLaha) kar6l iqrenni! bn sucrur.Buna sine de bu suqu illeyenhen bu de ijbiir dlnyida eza eo *r natdan, saEvteri ve sonnldukrrn vddr Bki o@kininne g6rcv E yii*iim riirijEiinii, ne de sortrDltrLug!nu orradankaldrnr. Ne terd ropluluEu,ne de ropluluk ledi rcd ve i*ar edebjft. Itu. kuk ve ahliil, ceniyer ve devletdnanini orrakta5aayakla ru,an ve yxri,en kaidslsr biitijnijdft Ahttkrn ve huku kun bozulmas,@niyednkopma,navc devlerinqttkneCirtiEihcryersbu preNiplerlegidonkhm, M.340 yrnarndaF rabinin varanmacetdi.c:mide, nescidde, nbarâ&#x201A;Ź..buDlard&erildivedBenild'.

tlz. Muhadmed,birdin kuflflsu idi. Dinin esasta. nD Arhrr'ran 6lryor, kullda bildtriyordu. Dolayslyla


Au faal'yertcliginde lbehe ki dii!'inutmezce g.EvD yeme se_ H2. Muhamned'id bu ddnFdan ayr't4rndan sonra da dinin yaylma, dsvan eri. O, qok qegirii ikli ve

Dinle.irdenenin olup kenditenne giivenenMusli.

den henuzyijzylbile ge(memDr'Bu rartiyersel5h,se ii5ledi Abbzslerdoneminde ]ff' rsnt lertumeve og rebn nuesselen |adldu Bu nakada laEdid'da ria rjfenin desBri ile onaya Ek.n BerriirHikne, Fara. brnindoEunundmyanm asr one krrulnu$! nz. Muhmnen'in bu ditryadanaynrlrdon sonra Mslundld tueiinde4whiy ite d.$.*lenennudak bt ororjre kalrTn! bulunuyodu. oitaya qkd yeni nesele ler, yrne dinin tenel kayna*lama (Kur,n.r Kefm ve Hadisleie) dayindEtryor, ,nâ&#x201A;Źk bultau !a\si kanaa! reE sore yorumu yap'l'yodu. Bu ise plitri 6kjr aynl*ll nni yol ao' E hltn dijnyshda, gerek inm9, gerck glnliktlerve hDkuk,sereke sviser alanndabnbiin, den aln medek vo nezhepler doEtu. Bu aFtrklar bn yaldanneselelerindahaqoktarrrlrlna$navedotaysyla nkin seliqnesineyardmo olurtetr abur yindm da yLr ysr sihldra ve kavsararasbep olurldu. a)n gnprardanher birikendinkirle n doi,u ol dugunusawruyor, bunun isbah iqii de . *ats-aj{raa (Kurani Ke._n ve Hadislere) balnruyordu. o!:a, ayn'


htulnrcdu. Bunun oftidin kald,nlibilneli iqin kayna*litu aFr rapda yorunlannasna Frd'n edcc.k onlk 6\n bulhak geEkiyo.du. Bu ise b iin insanlrnn onai d\dsn ohn 'ak olmallJd,.Ru hal IslaB d'lnyarnda ',kic eEyanlann doFnavn4 F da en zrdan s€lE mesineyol aqn.A!lc' keBm Gaqonakt teolojt dediginiz akm, sFy qevBlerire kadar girdi ve Abbad Halife lerinin des@Einisagl6dr,Bu merhaledensonrabMda da latni)r sagayaek odrk bk olqu oldug! unurslarak akldlau sijd! ve dirjnnebd bEkalanM brla kabul eitirilneyc kalkflldr ve bu yoldr ba b6k ara ba{vurulBuLnr bn oldla esdl bn soro]a onaya koFyordui Din ne ahl bnbinndsn ayn, har6 birbnine ar fi ilan EEerb6yredeEir n'.rn!tuyorrad? lrbi,t niydi? Sayerbn yap'lacnba \rc, r6rtbi nin ycligtigi d*idc lsEn dtilybsDr fikn sviysi rc nselelen... Ors yddan islin ferihbn dgqm ediyodu AncaL yitiEn hanedanlarve istiua ermi k y eski iktidadd bedsn g.gitli milloder, hdkdi oioritcy€ ka$, E*ryorl .Yer yer Abbisi Halilebn e nijcadeb ediyodi.dl bayad nsz ya da niishkil Beyrjr! Hiikijnddlrk .. tar kuE Aaba, idan\n herkeseve her hillete saElan bir inanq,de.in bir hs)€@nve blynk bir dinifrizfr yaud4 bL g6nijl huan saElayanmandi havana pararelola rtk,lslim dunysr da adAler, lelt r, €$@r... gibi ihlik hziretbn/e dmanmEbir hijk0mdmnbuynF arhndaj siyasive iqtinai bn bntEe, bir vihdere kahqbrulanz itb, Faribrnin dehasndanevap rc cijziin bekt. yen hlim di,nyisrrn hjyt,k troblemlerinde. biri daha..


s

t

1

kaq Baa (untu) IetseJesi Kdntudz FeAbi

rsEi onci dev erde iltlzg naL GuDM) Felst si k,n o gidjt, Ciindi5apurMedresesi nd. egirim-oBlerir ,l,n d. bulmuEidi. qelnI Hdsriyangruptan,bilhN6 stuyroild raohF ile br kdlNrdn Fadbi'nin m.dleketinejFarabbdlgBinekadaruzandlFD,itk tan 3ii yrllamda Farabinin bununlaka{t krrllya selmt oldtulm k*in olduEuu dobilnrniflik F radn; eEitimve otsednirin ikinci deresinin BaEdad F6r9blnin setdiginnhda bnsâ&#x201A;Ź{esi orduguna, adarj iln ve ki hjr laelyâ&#x201A;Źdednin m!, Farabi'i' iseburadafetsEfed tiyan hoeirdan Bon lel6efesi itFenniE bulnnduEu.a dayukrndat od ehil idik. @)a aid kit plardd pek!.Ennao'un roEtndanaEklamdlarGerhle4yap d4!, ERatunun cFderindenbu tanm lle onunrmnndon('erlendiai, a*ti'td4r...bil'tr nef,tedir DolayFryl.,Far$blnin bildiEi, nelediEi bu ve b! filodflardM tendi diigin@sideve dufersereden Eina sisreminep.k gokley alD aktdd'!, muh.kkltr


w ormasdarabiiidi.An€k,b[tunbuatDllam,F:.gbt yi,hd, seFn bu iki filozorun kklid.isi'dunnunasok baEinl bn filozoirur.Onunen biiynk baiai6r,sal aHr re(kidiiyaiijsf.kla dayalbnmeraniEinraruhnayaaa, bEustrnd3k a9'klanatafl idivebmdansonraBahda cerqektende saf akl, r.merafizikkuma releb, I Kanr'DyaphEE, tad GzarF

b ned,EisdykniR, (ki bnnenesi diiliindle

lerinin psk logu kendindenitnceki6bbnea, birer ikisttgeumiidelsr' terde ohA.aylenhi!bulunmaldaydr d frknledn (ogu, Etorcf rrhen tunndan s6ylenmiErl. Ederunbunn Akino, Enelun'untdelel nazdiysini a9*iadrFserinh hm bile buynkElobtun snini m!,yordu,?,ms,id?s' idi. sindi eBer,Pmenides e nEnen E0Arunbnyiikw batsmsu Elozofiseve eEer,E. H Gazalilr bEnen L Knni irar bn flozof ise, Enatunve Aisro..tm nEmend€F:nabi,mii$zlil rc orijinalbir fildortur. Edarunve tuiio laJlnnd, Fgrsbinin dnmu ete alnnk n ikj husuqbia gore,gozdenkngnharladr. 56y1.ti, sdyl.nenlerinaksine,Iirabi, llkq:E Ba! Ielsfcsini, oalliklc sozuedilsniki biynk filMtu rah olank A.is6!u anlamamikldsu9luyodu.Gergrktende Faribi, sdzseliniAisro ya atfedilen$hte bt sseri(Evlo. ){lD hak'hte0 onunannediyor ve bmdm hiq $iFhe ctlniyollu Ve yine F rCbl,nesela,Enatunnn r,rrr, lr, di,€ bi[nen hrabtu ozerleni!,isEn dnnydra .k-


tm\tL

o

ulan b! brliyo.

Toh biLnn Nh bn teJih hui& Mtt oti?

a |lr

o aEkg6nioiir NL vdr b, i it: sLkl*1ff,amdd zaor bu ezelihakk n f.rd6i ?lbtra giztsusDe se ]!re, Iilozof, hikim ve peygan CtjzD!e siinln a9lk kimseleir y:ptg', amaii: vr terirL sotgeteirpu pets abo ueindeli bu u biititr loPluhriaa i, kendjnden bnce ya5 d'r anmakrd, kend tuaMdr g.rmekren ve aytuganilii onteta paylajnarbn !n duygulaala@kereder Firabi kendmden on@ gehn nbzonm hndine gttre atryor ve onirr kendine


M.su, Farebile bahjlna ilnin kadnni bilneyen veya k6tiiye kuLlannakktertnler oru anlahasnlar diye,Eng run, gerinbn yol seqmi5vc scmbolik iradeler kullanmq0 Bu hafi bilmeyenleronun iadesini anhFnazlar Fskar, duyanlarda, her cum onunsenbollt iradekullan'lLgm yonmlir ve yine yan'ltr lesini sembolikzanneds@ktcs

kendi iuzn alD'ginnyorrcbiliyodtr!u idekrakmt.de gsljlken nruthk. Ideleralemiideaslr bi i 4a olan|eylennburid. benzrleri;solgsbnvar.lizbundi bu beMe enis6lselcti s'jriine Bhunuzda olr o eski !u allkiani ve bu sonuq,ilij balon_ bilail.r in ebez. qttku,bn hariybbu son(g dan Ia dan da Kulan r zd di$ektedtr qunkij onun .gklana lanna s6E insan,bilsi de dahil olmrk iizre, biitin 6ille' dni bu bsdcniqnde daya koymaktadr. Bu bedenderu' hu htanAllrh h'. Bilgide drhil oldak nEre he{.tiona veren ylns Allah br. odelik her dhun tek bn bedcni vardr Tenas h (hetanpsikoz) de bedenes69 etmcsi de Knr'an hiikiimlenyb baEdalanaz nesi de Farabinin taaket anlay6ma!ym@. qnnkii, ona goi. hakikat bndn ve bir olan hakik r ontnde btr iiq I aY. stirii$ede ibl^Ycbn Gk Yol yi uzlalmcak ta ve lrmamiyleserbesbn qekilde uygun olarak kaneatine 'Bilgi,arak dulr yorumlmak.o do bunuyap,yordur


varmz qunkd bilgiterpa dadtr.Sonm b!Dl& idsk

iseditnez, dtrrum. onhmd,hidne

de kerdi ru da v{ otduAlm ve rindi hat[todrhnr z,nncder. o bu Gcdbelerrhla bidkinâ&#x201A;Ź nrh 5th, d geln. a*rt; recliibedenekliri rccrrbelerinqo.

2 kL^ Oncesi Tijrk Dqtncesj w Fertbt $ih. t(endidelm bu kiinurrn,onun , rabiidi Bn din vc bir diinyaS6d$ ohrak "Unive(alin in


ha ideilLnl onayakoym!! bultrnuyodu.Bu ikinokta. dao bnin.isiF rebi'ninkozmoloik si6d sktminde rol gij{erici bn ilhan k4"naE olnu! bulunmrktadtr. Nirekin, ilede g&teEce$niz gibi Fara. bi, balmr Tani, tr, nerkains ins yeneSdrdiE*ainat bir biihjnolarakin@lemiiote )€ndanda devleti,kade. ne krdeD. buruninsairLgi9ineal,n bir'dunyodevleti olarak du$'.hii! bulunhakradtr. Yinc esb Tnrk kilhidnden la6bi ye intikal etmi! unsurladznbnisi, Bnddhrn'in B Bu nmri}€ye 96re'Burkan diny v,nay? ermi!ft. Burkan e kainar iEsnda on dereelit makmlar w an eien todhi.tu"lar vadn. Bunhr, Faribrninilsrde!.na edce5dia'On ahl nazady6ine !s r erhiEdlmahdtr. IrEd oncsi Tnrk kiltiirinden b e^bele.inde seqen gdklarlanhd rm aErlfdan da s6zehiltik. B! karanlann da Farabi nin kozmoloji* ag*lamalafln,i dklar, felekler, bunlrYine hi. nn syilan...u.rinc rern e[Ein' gdrmekreyiz. ve kahn'nanl* deianlannda geqen kir€lcrdc ol,ylsnn, sdzseliniDeli Dunnl hikiyrsininr onlardakidcg$ hijkumlcdnin FArabrnin rh Itk ve s,y€seinazariyclcrinde derinizlerbmkiE siniihekredir. r kij eskiT'j* kul $uras gdzdd ua h dan da Ferabtis. rddndenkendisine linl dknkr i';inde degerlendimi! ve bu iilqrirer i9ird. oda.danyore rnmq bulunmakbdtr Sd4elini Fareblnindiig'ire sktedindekiUniveF salizmizlerine,Tdlgb?whlem aqsmdan b.kal'm:Univenarimdeki 'Keinit bLrlonlrE, k6n\n 'Iann-kahar' rmrndakj deidi vc kopmozbagmbn bijki ifidesidt. Buradaki dnnyayi hakim olma fikri ke, 'hlam dininin btfin dnnyar w bii[n insanlan iqine almas{ihan Sumul olman fikine dijniilmq sibid;. Btr hakimiyeri alind. bulnndumn da elb€[e, biiriin razilerlerike iide


toFlanE brlunan }l2. Mnh,mmed olacakbrve F&abi de bunub6yledi\inmehedn.

,trnmq olmakh biltitite, unld, ayn zamandada nhi nclek..i kavEntar de cdcr taEda kunamlmD bulumaLradtr. Nrekim valrklinn yrstmlmda Tmfdd sonra rclen at 'lurini vdtrktari nelctJe/ ot,rat isj,b;dirdekc nesclA 'Faal A}ll dedigi a ,Rnhu l Emin; Ruhul-Ku&j bu so. Flki Tiirk hikayev. dedmlanndakr dcger Iru dc rammln t5linJahbhve deier okute gr.b ifi fazreir.F bi,n ndudaqoru/;ek*n oyle$e, reka ede,im kj, rirabi, qeliti w sfbmrcden faydarann,r,anak odlan isla goE deEqlendirpku[umr! butunnakratu. 3 IsEtu ve FarAbi


Yaidibo Muhallcb,DihGhnl (714716ni6t vrlla s Tigin, idadoki d.n sonia kale diilr du Hiikumdann rcrbalgh'n ve isrifn'n senbolii olarak k bul edilen bu ra., niisliimrn ask rler ranrmdd islen onu d encidenbiru pan vereEk gen aldr Oc ymda Ge Tirrk Hakansfl ngin, nldu minm hl5n\n en Fksk tensilcisi hu^runda aq*lo_ nak isr&du. AJ,P kundd,n o nad! Medine'Yegjti ve Hz Muh ibncisi, buyik Tnrk s0[si Hoa Anned Yesli (ve_ hb H 562/ M. 1160hakhndaol,n bir nenlabedir.Bu na sdre, qmukruFnddn ben Hz Pcyg,mberin higbir snnneriniLcrketmedmy.line sedmi! ola. Hoa Anned Yeevi, alb6i,g y"smr gelinco,â&#x201A;Źr altna gizlennek hie sevihe, altm{uqyasmdansons Hz Pevganbsrm)b

lenmekledn.Ne kadary:5an{ olu6a ohn anB\ uq va 5 nd,n sonGk'si'reyrh!rcdsge!ndigianlaalm Edtr ikin(h' Bu hr&eleden bnin.LiFerSbldentiic aid nabllerdn. Bidncisi tfuihlere kc F ribi dcn soraki


onnndeFaliblnin duyduEuheye@ndd blnlardm larkir

stsmden ve eskrTiirk kulrurtnden yurarlandErD4ksndi sbteminde bunlaldtu pek gok tjnekler bulundugunu sd$edil Anok, hangi kaFaktm olura ohun, herhansi bn 6kri elrp kulaNken, ya da red{rederkenonun, diina ina!d*' dinin (Isltnln) o konud.ki Bodqlerini, de gerlendnnebrinin temâ&#x201A;Źl ijlgiisij olalak ah{, drehlerini bunlarla udalrtrnaya qal6n$, bunun iqin de, gerekrE n de oiran serbeiqe yonhlonls olduBunubetjntJ. . ln rokkyi da belituek gerekir ki, farabi, yer yer rslan q Knl'anln ifadeknnide yoflntamryn rrbi Ec nulrur. Anet onh bu konudari prensbi bcllidt o, KulanD rm aqk ohayan ifide vâ&#x201A;Ź ka{aolann' yo, runlm\i aqlk ve ksin o)arlannda ise hiqbn yorunla mayagndenilln. sijz gelloi Kulan, Tmlr nr @wet) ol,r,k valnmdrr. Farebi Ein dc b! biiyledir ve bn nok tada onur hi9 bn dphesi }!kbr. qnnkn Kular bunu tesn h'ihin' olarak helntir. Firabi sadea buna mann. ki yoldd aq'klmalar geftneye gall5r Tanr, hei b' kDdan ildn. o, sebepolaok ilkdh bnhh vartrED ilk sebebiO'dur. Va ,kla vrl,kl,nnr Ondd artrla. o, va!l* bakrmdan tudn. ond& dne batka bn varlrk ohrd4r gibi onuDli bidikte de bz5kabir varl ya da va krar yohur. su haldeo, *ri, iieK wrtildar ise 'oldm sonraolda ldlndaddr Fartblnin b! aelilanalannda, Kulan a br hi9bir nokrayokrurve alline bnnla, ramadiy'eKu'a! hnkiinlerinc uygundur. tucat nsele giirondugu [:da bs ded,rdr.qudkr, aaha Tamm d\Ddakivonrkbrn snradad olma vasn nsrl serqekle-ln?Buni verileek ilk evap elberc $ olacakr Tdr Bdtr, O nun dl lDda nudak yokluk vmdn. Bu ybkru* iizenndenbell bn


?rnrn geqmt,sonmda iirekivarhkli.yaial'lfr\ ve b'ileceonlar .onradanolna vreni' lar Fnkar bu hikiih, bn!.k noselen de bdrbennde sr_ (imekredtr: Her leyden ance scaba loklulL De.ln' 'Yokluk ieinde man' na$l geqer?Ecer, yoklllt ve 'snmdan ol'aman gerqekletebil.n $yler ise, alenin oa vNn kendiliEinde( onayaEhmq olur Fak*, bu rat dndede'yokluk re 'zanan' kdtamhn, Tam e bnlik_ re ezeli olda Enn, kazaturlarve bnybe yine Tann danbrlka tlklef onayaq nr!o n, ne de Ferabinin d\nncexine uygun diiler. Aynâ&#x201A;Ź Tann, daimi fiil halinde olan bir vrrlrtr. O'nun i! yiP. nad,F bn an,bir yokluk anr, msl diiliiniileb n? Usrelik Tann,soNuzve nnrrz bii 'ilim slahna sahiptnO'.un irmi iqindebt yolluk an| diistrnileftez. Fakal yokruP kavnmd kildrd,bn,z bkdide de al.n, Tan' ile bir_ Ihe,'ezeliolma vasl'n'hEd.nkunrcir. ttcFen s6yleyelir kj bD sonund meseleler,Kur'an D sordlln ve iizerinde durdugunseleld deEildii qin' Tankn Kura' a gtne Tann, ilkdir. o, aleni yanh{d. har 'lim sfalna sahipln. o, ananda dr sonsuz n, ay yotiuk iEn di$jnolem.z. geyi,her an bift. onnn Kulan n bu hi,krlmleri, ihana dayal hnkofrledn. o, bunlaa iman cdilijes hrer Inan edilin@d. hiqbir B; fildofolan* Fadbi, yr*ardaki smhnn cvap_ lann, bulmayaqalAtr.O, bu sonla, diplandrtrken ak ra v. klaik mantE baflurur. Faj{at, bu e%plann p!ri^uz ve problensiz olduAunusijylemekmiinhjn deBil. dn. qinhj %dlan sonlqlai, bnbnine zi hnkiinler oflr ya ,;fta nrli i. Bu hiikin leden h.tbiri batl'bss''a alDm_ ca doEfl olibilirlenede, ikj hiklnbirdada dn!ilnn_ ki Gaza[ti hdeke@gp9imiqve kte b! yndrtnEh.. Gaz6li bu elg Te|fifuhi'LF.Asikyi on uan uzadya inlatrr. nnde filozonanntularuzrklaflo,


Onunburadasb*ediF ludur kij likonan bu rura6rLrga soorci, onrdn kunaid'E usm ve me'04 y4n saf akl venant&h. sonuqjslskra dayalbirmdalizik ku mlanaz olrokradtr ve bu sotrugracuali hikh gaiunmeldedr. qunku d ultncenin onu rakip edenyr4,lladr ki gelilmesiburudr olnut ve dijldncetanhi Gzili ye hakveu dunrmaEelmi!bultrnnaktdtr. Anqk Carzaf, saf akll ile nerafiz,ie gnncnez sG anaGkOj {iobnan, o4lhkle laribi ve lbni Sinay katu olmaklasuqlnyor du h'c bu sonhnknndeczaI, b'zesd!e, haks' (ve aq,krannasndabaFn olde edenenek, ya da snuca si den yolda bnkk'n engelLerlej rehljkelcrleki4 aFak ayn,bn hDkun,hen de nana day sonku kabul vcya ed ehek ay. Fylerdrr. Nitekin, Cazili.nin de bel rEigjbi, salaklk mshtziBesiril., mez Bu\u demektuk sal ak'llav Grak hakikarc uymaz,yani, akhn bu hijkiimler, ne ralizik sahadabtrb eiryreq.r\en hukuFlor ve durunL,r mcydan, gernn. Anbniyle qelijen renh edilenczvcyifii rercihedilmilse, nantrkaq6ndan ijrekiEdded'ln\ sayrlr lndi,btilim idam', bn fi rorcfdegil,sdebn mlminana. anai d. oha,inand n' .kri uydurmakGdyonarueernek)i mmdE leylen rkl' ilc dug!nuponlanaklaurâ&#x201A;Źu hiikijnlerhihne getnmekihtyac'n'duy,i. Bu, hemsnher inaninm,herhansi bnzamanda,,!nre dulugu, y. da d\sbiteeEifi haldn. onun boylesarduysularhonayakoydtrED bu huktrmler dc tuphesrmanrk aqrindanbtrbr olaGkrr. qtrik0j merafiziEeaid hukrimlerdn. Fakal,ikLn'n onayakoydtrgu, bnbinyb qar'janbu zr h'ikunlers raEmenO, inanmalta,'m Mah$bi.sa('nrhnscrde mekredn.ve ham.!.Etrzamrno,keddi hlkufrbnndc !I

v !d[n.

Frd (Ftrlb| H*fu[dl

$y q9jb,


ki bu eehtDeninIarklda bilc d.Eildn. A€ba bu dunf,da, b6ylebi. niinine tift ' d.nebilir ni? Elbehs dcnemz Snphsiz Feribi'nin dunnu da bundan hiq farkl, degildir Ak'r alanDdaki q€rilen hiikijnlenne nEnen Feibi stucu, hi9bn nnnde o.un hiqbir $phdi yokrur. B! huktt onun cn iyi biline! iki Edni4 slM.d,,cru l.Fazlr ite +SirAn. ti?-Mrle,,i{ adh sedennin baflndi yd al,r. Oylcyse,dh aqrDdd Allah vardr ve birdn, Hz Muhanmed o Nn kulu ve peyganbeidi" di)€n ldme, m0nindirveona'ka6r'denilend. h!., Ptabrnin din la4Fmdrkj NNtun4 Guayc li rag en,buaqdanbakital'dtr. Fek.fe sistehini kurar*.n heh.d her 6Lr re hd kiydags cl aranFadbi'nin sonuqolaok v.rdiai her hiiknon merkezini dinj dlygt ve dnt[n@ ol!$lmaktadtr Aksi iddia EloaF rYgun d!6fre.


iLMl54r-iSiYETi ve ESERLERi

L F Jebl Hikluda

S'tl.nernt

Her buyn* ddaE sibi Farabi'nin de lehinde w areyhindc soyleneolergok oLnu!tur. Onm qeri0i zaha4ldda va 9€$rli kjmerere deEe mdnneyc iibi ruulan 6cde, n re ftnlen kah ilgi vc il lar g6mul 6eulnns, xin eksilq rezadl' ve zararb bulunup yerilmiltn. Bt bnnladm b@rlannatbaca @lm edelinO dtrin biiyil aosikloF.di v. biyograi yazartafln, dm olan rbdi n Nedifr, ltranlF !o ski ili' en ir bi lm bn insan oloGk ziketriEi Farabi'yi ^Ado krrapldr ntr r9rkl,yEs w )srunla}1cH diy€ rdbr. Dahs soDra kj yizyrllann biyogranyun olan Itrij l K l,onun nb bf olduFnu, iit€ki florcflm gende blokuEm', serpk felseleyiorby? koyma'laonlan kit kit a$Eq sijzselini er Kjndl'nin anliy"nadEr, arhndankalr.nadd desde led, lirabrnin ,;itdnEuDu ve onun fclseleyi *usuislz Ur bn ishp iqinde aorad,FD bel'dtr. Yine yzm rc lbdi'l Krni nin .katu say obile, Eb' Usoybiakor 'g6nlu reni4 ze*a! kuvEd" d'ye raimBr Farabii !'niik bir nbzof olaBr Es randrcFl, odun {.hefe ilinLeini sglu yeine ou lEunu, mdenatirre te nsiiin bn 'evkie sahip olduEunna!*lar. ihn Ebi Usoybia, Fart


soyleyerck onDn Lri'tr'otp alanndadiba{inh olduEtrntr ridreirbird'Em' aw edq. biibn Yukandaadm'ind,!'m'z biy%ranyazarl.nyl.ata8' r*an ayn' yrlarda hayafla sijiile alr'n' senij !.pl bn birsrifi yizan olanlbn HalLikan, T'irk olduBunu vustrlad'E Fa b3sarak !'zerek,urune Iabjnini Miisliimmliln sereckfilo2oru bulunduguntr stiyleyerek relelen'n vrlann'n onm hnhndai EdzijlBu0n bu dvgii dolu al.yhmdesoylenm\sdzlc.de qrkrur Sozgelini.klim k!.kilimve6knadft d'n! tenkiredEnIbn T.yniye, Feribili de cnkir dn\ Onagdâ&#x201A;Ź Ffuebinin bididne zi fiknhri bulunmaktadtr. vadtr. Bundanone de Endiiliislii ,ti nohala.da!e hk8r banzerra n\, Ftuabi nin likirle.i 4asnda b beft hi5r j. zadmnbnlunduEnnu FarAbi'yccn ac' tenkdler yttnelten,liiphesiz ki Ebu lel Himd Gazaf ohusrur.cazali hDh dunya$nds seledenen iyi anlayan,ilkFE Bat ve 6zellikie ftino felsersini en iyi bilen diyeunrhg' rirabiye tiddcrl hn dh|Ida bulunur.Adso'f,ui merarizik,l,nrnd,kifrkirlerininsaprk,bunlrn kabulehenin i!e, dini aqdankiiArisrolr b.nitrenekle !tuabrnin de ay turolduEunu, yolda bulundugunu behren Gazah, tenUtlednde (ibn sinadahilolnaktz.E) Feribiyr heddald'Em',Fa dbl nin rikirlerini qi.ijrmeklc Aisro nun frkinerini de qdriirBijgolaâ&#x201A;Źg'ni belirterek,hn clc ardlEl neserebn, Tehdlrfi LrrldeJ. a.Jn sqindc enine boylna mir4|lken filozoEda ola'ca gii.iiyle hiicuahhin bu konudakifilirleri, hldm dunyd'nda L'drd yank ar u)andtro'! ve bu Fzden klah topluluklan krde dtrlarca Ferabl,l kn$knile baklm' r


irdde lonuya Ekar dtineceEimizibaber venelJe bnftb buradahend lunu soylryelimkjj cuili'nin h .un'radnda ha*l' bululduAu noklilar yok deglldr B in, digi gibi 6lozotrara ka4r gksldnnda Gzati, memtujk sahaya saf ahl^ ile girmenin niimkii n otn adrg'n ve otanayacgu r'ldio edi}!r, bnoa nEnen oDltur bu rlanda raFD ondolluzuno asD biilak Iilomfu L KnnfD derin ag'klaqal,nndan sonra, bugiin rn& mcutzik sahaya sal zhl ile girileneyeeEi hususu,aqrklkl a kabul edilmt g6idir. An.ak, !u var lji btr konldaki aQllmanm ekik ve bEansu oLnas ayfl, o konlda iman ehe*i inanql, bulunmak, ya da kiEr ornair' ayrr Ssyledir. rnu bir kalb v. gonul neseleyd( Araqlar g,iniil oray, leab n, baElanabilir. Yukdda Farebi'ninmh Fp6m ete atrpjncctedik. Tam}? ]2]vaFn oyle bt tuhun, yalwd,E, Tdd'dd tFvima| hmsi mtnida . \te bu sebepleohaldtr k, yukad. bninden siiz etuEmiz ve Ferrbrnin lil<nlemde qeli5hlervar' dsdiEininakrediFnizve tr$elikksndni de en u G@tll kadar hawul erbah olm re ayxd Gu ziii denyakr,srk yleli 6enesonrayalam! ve luphe, siz Gual\in 6lorc0a6 kaisr y.pmj olduEn re.lorler den haberdd ornn! butunon Ibn sebin, Farabi'ye karlr yoneuhF Gnkiderdenenra loytc denekGdn: .rslan Fr lobf,an dauda Faribi, atrray$ en iyi olan, ilmin tedellerini en iyi kMaym mddtr. O, gergekbn libal. u Firabi emi!, hakj{! bnlmk girmigbn kiddir. Sdzhn ve Eleriylo O, hak*a ula5n\ttr .

LFe bi'M Metg'l OlduAu Iim D lan ve Esetleti Ferabiyefilozol rayodahasenirbn mena'ride


Eden'hakin' denildigini bilirbftz. a$F }!kan atn mi aiy' iled. erdck i9in klllan'lan bu ikj rerinin, Ritne sansdansonrakidbnemledegirtik(4dadlin bn 9tnber olulrudnEum hdnlahnk, bu qembeni, Ilk ve odacaE. larda!.k gen\ alanlM kaplad'Bn'velilobf tsdrinin, hp da dahil olmakiizere,her lei bilen;bnt'n itimleri Ilte e ilrde ettiEi nanaya nygun olamk Firabi, se4eken he4eyi bileni heften her ilin dalmda bilgisi ve mahaEti bulunan, qelitli illn dailamda pekelk sssr ]rzdq olan bir inMndr (:)najlkr onun, makaleveya inu urakl, k ap dlnak 02eft, ikr'yilziinijzeinde sednin btrrundnEun habq vernbr s6zselimi biafent,onune.erterin. den "loa inin adm venr. Yalnn zamanlrD bibliyograa ya ararmalauda onun 200 e yahn eerinin nni tBbit edilnit bulunmrktsdtr.Bir .sedn bnden rula hin e m,rna,, ayrr bi iinler ihtiva eden tek 6enn aF bnkaq kirapolaEr kabur.dirhcsiveyaba{k.tanniaid ese edn kendsinemaledilndi.. Eibi sebeplsrle sayrm bn brnin iiti ufaktr yiz, den rula esenn'n olduEumuhakkakg6.ilnektEdi.. Ve bunlar, d'nden rekeleyr, fizihen p!ikolojiye, miEnirikren metaruiBe...!.k qe_!idikonulair ere.lmikadtr. s6zgeliDi F !abr'!in irgi aranlonndin bid, bel*i de ilki, din alandtr. Krd'l'k' yapn\ olhas, onunb! alandah bilgisinin pratik bi. delilidn. A,r'@j dodrudandoEruy, din ssnsrn'niqindeol,nkonulaidadi onun6erledninbulunduEunu b jyoruzMeel , CinItak-hhdo'^dh yaz6' iimanen dinc aid olan bi. Enme aqftimalar gedrcn bir sserdn Kendisinin oldugu s{teneD F6r 't l-Hik'n b^\td Fahreddin Rri ormak tzere btrqok 'Kulan Tefsncisi'ne t* rutmu!, yol gij*eim\, doloyl $ylada TeLn ihine kark'dabulumu! bir $er olaml k bul edilhektcdk.Geleakiu ki ad,geFn eser,*endisi nin olmrsabile,onun,orekies.rleriyle ds TeBt ilnine


uymasrgerckd8ini belnir.INann iizelriEimonayo koyna sd.udnu ke.dindsbulundurduEu iqin nrhga bn yukorem vermholantersbi eahmalaB'n biiFk b6ln. nunii bu sahay, aytrm$ bn k6m' Arisro nun nanbk k, bpl&'n'n aqlllaFalair,bn k6frr ise kendi ollrar telf pekeokkirap yad'5tu. Mesehi Mon@ Gint M*rddenekt Ktobt, uortk ve Zont4t Ybntn.ldt lGatk MtL['da2nd* Hok*hda, KL Krad, Ma\t r Elkhnd, Kilk od, Man * Bnltik aet, Monnk Kbphmh Rnhtnr... Bunlad, Fir6bi, nanhkla ikili a .,nda d,l brrgkihakr,nd,kidulunâ&#x201A;Źhnni ve aln zaman dadabilginselesinedakola4goto erinibeljnm'sor. Dil ve nantEa a'd esener,bilginin 9anhnm hzIlanx5bulunnikbdn. B cinin !anh,n, h@daya! hEi, bilsiDin kendisini meydua seiimek ve gevresiniinelenek dutuntrddadtrFrl3bi de 6yle yapar,dikkarinibbi,E Fvnir Bu srhr Dadde m6,r,redinyapB! rr, l!rk, enerjij hareker..gibi konulani!@teyen,bugijn po"itifitinlq dediE,ru 6zik rcnF... v.b irirterin 6ahffldrr ve Fari btnin de bu sanaile ilsili eserrer \ztdtr, K'nJo sanan ntt GRHiliEi Hokhnda MokatetP4t9ov ttn Horkn da Khp, Mekan w Klrwt Eakhrd! Makal, Botluk Hakknda Makale, s.nl y. sohnE Ktwd EaI*Dtdo ra rap,cdk E Taria,... onun serteinden bzzlairdtr. Aremde vel dd, birbtinded baErnsu, ba rba n, bulunan leyler deEildtr Kiiqnk bn a6mun bnynkbn rrl dda, kend, ba!,na ve kendi hatinde yztrr gdriinen bir srlnn kiieiik btr -arom,b'jFk bt sâ&#x201A;Źzesenile b,Er E baEhnns vddtr Aleh, unsurlafl bnbinne sk' s*Lya ba& ve oldukeak6mrs* bn bn in olu5rumokadr.Bu da q.-!itl'rlrmle!earndaki ba$nre baEbrt mzarurerid otuya koymakradn.leribiilin de bu, boylediiOna gore kdininn nerkezini insan Leskiledd. Bir yan 'te maddeye,cisnEj t4k dlnyaya bagholan insan,oreki yodj; caq nelsi, ruhu ve akl ile fizik iiGy abmc bagtdt


ffilt*,

bhd %YrM"r""t

d


H 4 t u . , F M; ; d . "


K3d,lth

enkotrul'nunrimiolanlrrlii

raFnurekih'rrtr :mmc Ev' r, tsd,;tu hsrci kaEtrl,i d.rr' ikitjiermen'n |rdndlin umiml olJnrzr:LlLkh sm umrlnr bLr'ek_{Fnhf ser li6' bunlln hFz'dlr'denir "Btrrun


Bu anemeletde.]lktda sij^ edilenlatt 'jneme lerin unilmi .ze[ik]ednesahibdnl ve sonragelen(raD yâ&#x201A;Źr l.rde ona selen(mukadded) iru iinerne cesididdeiki onernenn (nukaddemile

ta daol,biLn:'EkEm, ya bevu, r. siFh ra da k'dnugusibi. df 6nem q.rtl ijnemelerde lzlarrdtk (i Ayrft

istertam,isre^eek'k olmusoFunuz_ Uzla5nazl'k vâ&#x201A;Źtn hafz,laolrbiln rr Lk krmrpalcl (lie' rerimlcr mE6n.melerde eB.r' yer deEiSri.melerde !rir.b,ln.Bu klen konu halinediinnltnrnllvot veva olunsuzoludlu halesernilvora buna '*is ve kallrianddrmerc !.vine dsni! Ekem avak gib'. radf ve AyakraolanEkEmdn


:e

bJq{ bftde

onadu


h .;fr:iI:';;:;;;;ii"'\i'k''

Buna Prderori


:!,b.;;,


i?t:T:,jrff l:iilT:r3":il:"fl


dvla* b

Ber' datu


*"""r,*n. o.* birs,vercn bnre. *r ITT::-: i"-"-,;ntiro',c,";",1J ;:ill,'ilil "r"' -,",r."r,,.ii;5; T,::; ;;;; :,1l;?l;3,';1.": .;;;111I" 1"q*:;;:';":;':,ir';iff;,::1.


iliiij#lffi,"---


.-,

,n sonru|j bnhige]\me]e, mik,LD

e!-


Bu yuden de bu manlga Kasik Mmhk veva cele_ nekel Mamk adrverilni{hr'

nini diisijn@i'nkurtllrfl resbibq:lrlhtsdikkarealnai6k da;Tconk Mannk - KuramszlManrLkolarak.n'l *ere, hd insmda oldugu mstr Burad*j kn ldutu labol edileEkbu.a '.;*insa hbi. 'Uninl Genel'Manr* dcn diEide olmu5tur' Yukrdi d5 belirtildigi grbi bu nanbED aEnlrld' bti_

Mant&D matsadr dilii kelimebn! Onun hede nnh., mcelsmekdEEildir'

w !e' n \re'


Btu drlleindetndu*sryon .hdsd',//el1$Lq{DqFNqdMsl,]d


dlmekGdn.Ksik klSm y@arlan Ashnda iBanm balka a*i y!.ime Sokilleri de vaF dtr. Faki( manukonl,r dikraG a lq iEnde de ndhErn uaiirdo dutup ineledigi,esas dnqinm. lekl saydF byar br. gibiklasikndrk dilc;kclimcl{e;terin GaruldnEd ve kalrMlla dalm,,odu. Bu d*irhnn lelsefesiya da felselelerlninqoEuve nesela bizr Arisotele in kcndki diilijn@ ile dili term ile qya rc hadheler iia'nda r,m bn uyglrluk bulunduEnnukab cdiyodu. OtGaynzy'l lar bununrartqnd e seqtive kesinbnsonue vanldF Emi soyLmck hâ&#x201A;Źntz nnnkiin deEildn. Ayns danrlm ra Uandrg,rerimler, benen her ui kedc, o nlken n kullan d,F gunEk dilden aiDtr. Gndnk dild. bunlar 9.k 'r-! li nanildiqenr. Manik i* blnlar ahrve crim halineCeFa*a! ne oluca ol$n ffidiki baE dnr; sndmd.r. bii$uun koranal niinkijn de$ldn. qâ&#x201A;ŹMaidkl, diildrmeninesaDD'hyas oldugunu, iitmenin soiu.da, dtliincenin hede6 olan htkik ei midi.?G{qi bu 50dots! vekein bilgiyeul,! 'labilecek manhgm deEil, Ielscfcnin ru, \idir. Fakd, eEs bn dijokun,daEru$Dnu sdhanci ninadi olu6a Itrnabui o dnliin@nin dogrD oldngu siiyleyeneyrz. iumuy.6a, qG hndin dolay,dr "Acabakrtis,du$un@niidogru\ leylinidn? srusunnsorhayaha*hnr vadr. (l$i* man(&n sdscrd'E, yoldan diirinnenin shh,0, dahailk zrmanlardainsanlann?'hn'ni\gal ehi!tir hlam DiinyBnda,nanlgrnbir dkiplioolarckLaru lu:unun hen.i ad'ndrn oni niozlar batlanD( Dii \letilmesinindinwinan erupinsan.nanlk kuraUann'n AaslannateB ddleeij Dokl6ndai heieke0emannEa


sqdr bE!( hda otd bh$snu I ndei drce ndd syrq*€!h, buirac i r! bFrr ea€c4h he h@ hED €n 'i9i9iF6s]n'beu€mekEdn'Fa.

' raL, hr

!, r,r


lBe[€d,E, @vabh d€gi:dqiDhrdkEd dflryan ve uihDh. srhiq

obn (ds w &hci $lunu

y6ndt?) .e ,yor

(B€HdiEi @4 hahdgi e sda rdLdr, rar,r hGr,) zfunLldw d4 v.dl qrn ordlr :vldqJ (zulhd€k !{d . She w€ $tuuD ddd ds) le lseklenen@ap hahane hn heb ade, eL h#) lzhnhdek .4.bh bEsO dd tFr€&i) oh ohr ry dtr, dyaEugliq. dirfdd lHdb tnp s€ bEe€& ) iyfi ermek, sbnul almak makad, il. v. rakar zihin de olu$unlin kaqamhna ranhp hztrlanan ve bnna zih. uygun olrm* y?p'lan ziaret, ciMyete diinilnij!tijr. nin, ula5a'ad'$ alem haklondaki kurglsu i!€ yarimi. Probleni qok iyi s6ren, Silphesiz iyi niy.rli ve ha*li

do oldn bu irirolar, ne yaz* ki damBa herhangibn imrc getim.d| onun d,hl iyl sien ilhin rc ilmi qal{nalaflnydn de$girdili A'n!,' da, ihriyadn doduduEn itnazlar da forl(j, oldu v. frrkll R. Desdrcs soruqlsrdoFrdn. F. Bacon(1561.1626), (1561 t6%)... glbi diiliiniider tryasa hrcofr ediyor, ilid. Itr ilin yeni mcbdlar aayonad, Daha 6ne tuisrote les'ekrlr ikj lirap yum PctNs Rmus (1515-1572), ilimlei,nnerotunu mmr*ri sdrduvs manlla Mebd' bol[nunu ekledi. Pon Royal manhF diye bilinen nanhk bnnusisremlettndi. Bundanson rLgLn ddrdiincijbdltn! haliniald' l9l0 t960ynlanaE


de, tuikren birclojiye, sosFlojiden matematiEe,kidy& dan raihe.. lrlidi ilinle.in nerodla4 remelleriium0' ni'husn- si dzellikleri, ,ksDonlai, (mnteanlebn), hipo. '.zleri (va^ay'mlan),. nanuk kiraplinnda ysr almryatrbu bblum, bn noden nantk kjraplannD hacimle.inin nerdeyscddrtre iiennii olulrunyordu Buna Uys amal, Mannk-TarbiK M,n tk" ad, da reriliyodu. AslDdaderod bahsindcitlenen konula manbED dedl ilinbnn ve relssrenin kodulai, idi. q^, li di narikra itlenmeyq manbl saydmaya ba$an{, hani nanlAa hAkih olma dnrumma gelniq bulunyordu.Halbukim.nugr gpievidulnnceninjsar dqinenin tleyhini tesbir ehek, dogru dultnmen'n LaEtlai, or6ya koynaka Bu dqunc., naiogf mnmkiin oltuFnca niieftd Goyat) irAdeldle i5lennsi klam doEudu. Bu teklili nenye sirenlerin ki olank gornsn w lribniz (1646-1716), nanr,kbki ax j{rumolerin macnarikreki De MoBan 0306 1371), sibi olnas,ssekriEini3oyledi. 6 Boolc(1315.1364) bu liki gali tiat .lnttsa oJ LoMaEhutikvl A&lizi, 1347 idi. B. Rusel ei.-MahtEtn grbidtrunur A" wti'ehead 03721e70). 0361-194?)... lerin insm iiiij s4rerlen ndlaa,'Sefrbolik Mand veF'bj*l,k ad,alhndayenibn i *lalkMandtrd' BilindiEi sibi klasi* manhx tenfrbre dryan'yordu. Tednler,bnyandanahn,j'klardilingu.lDkkullan'mdaki manaznginliEindsn, 6bu yandad& es/a Gsmler) dnnydnn 6agrda. kunuhm,yodu Btr ye sisten senbolbne i{ledigiigd diliine d (sopt &n'nnadahal6t ytklat'y daha rahar hareket ediyordu satllar diinyavon ghzi,lmeyenproblenlcd@bn semb.nei 4mde n6'l9dz0lir. yona, dnlnnce de klasik kalQl.rla yi'ruycnediEi yolda râ&#x201A;Źni sisrenin sembolleriusonden gcerek kolaya ilerli-


Buradandik, kraik nanlklaki sibi rerinlerden degil,onemcrerden haEketediyor,bunlm senbon.tri, rcr.k senboller uarinde yririiyor, tinermelerarN bagta n 'ncl'yor, odl.r arasndaki doEnlukyanl\bk hesap orve rpb ebirde olduEuCibibuntann hesap q'k ryordu.senboliknanhkrabuni. Man - Onermeler Hsab! Oneme Foihirnlar Hcsibr DoEorukFonksiyonn ManhBL..sibtadt,r vs. ilneksd;. Dotstrluklonksiyrnlarmh h6abnyapnak. la yerinneyen senbol'knaDrk, anemelein kenniye! l*ini (ni@tiklednikrndelerini) de dikkareat'p inet.H.hen hfltrlahik gerekirti bu Danhkrakuumr lan snbolkr, hdkesii deEijneden kaua'rdr& Ek tare' ve senboller deEildir.Belli gruplarrnonakiasaLala.d{l sembolld olnukra bnr'kre, dnnyadakialhhe qesid.ri gibikulLa(,lan !€$di pmbollerde vardtr Kl$ik maarga iitular sade€ omn diline ve igeyi line ol,n irirur.r deEildi.Onun ienollcrine(inakri ne prerurpleme) de ikaz edilmij rn. Bitindigi gbi ki ffik nannk iiq renel (ilke) i&rine oruruyorduBunla4dzdeqlik(ayn'yer idenrire),clltnstik (re.aku^ldlk-noo mntradiction)venruncln0nolmutB oa c-i salisvey? ijcnnci !'k}'n 'm$4szlrErrie6 exclut ilkcteridn. Bnolam brElrohmk onertuler'dotsu yanL{ dmk iizerc ih deBd ih,iva ediyoi, ilnncii ihti Ugunc[ ilke (us0nciiniin ornaztrF ilr€s0 islam Dunyasrnda oldukqaerken dijneDlerdei&za nirad' ozellikle*e6m teoloji) alatrddaTan.*avmr \tenk, kenTann ile nfarlar d rndakjb69 prcblenazedjyor du. Bt krm! slatlann zald dtrrs oldugunu s6ylciken kr$ cnprfadmnztran aynolduEunu iddE ediyordu. drger gNp tu iss, tJatlir zah aF$ ,onunla itzde! degildiita}jLonunga}IBr oDd4 ba*a da-deEildi,di. yodu. Bbyle€ sonuncugurupnsn!&n nqiincnninol.


ltii tli yonleriyle ele alnp il letrmedi, Iarkh bitsi d alla.yti descrhiit seliltjrilemedi Uqiinciiriin olnazlG, ilkesini oiadd kardran yen' dtldnc sGrehleride Babdayine mabhahk alatr'!,la ranHu ve gel$ri.B nrdiBidzereEudide(Okid,3. }tz,d) geometrkinin po$ulalamdm bnii DErn,Janahan bn nokladan bir dodruyz ancak bn pralel eiziUr jdi Bunabagbohakyrzyrllar@pekgokgeoneti problemi qonldii. anc* or'loklzuncu ytrzy da L bbalch*ski (1792-r356) bu kanaaridelirftdi ve 'lki panlel ve hada bnbinyle tes\neyeo sonsuci pamkner gizilebrln dedi. Buni bagl olarakdabir lakm rezlerse.isionayakoydu.

c Ik dik aqrd,nb[y0kriir.Bunrar,yeni geonerilerin alrnda

iiqiinciin'j. dru l'gr' iLksine rcF dujenj atco,rilin d\hda da neec0d idi. siizgelini btr ijnene dodfl ydrr5 dcGerin,n d$nda ugunct bn lekilde saFna olaral da deEd lendirilebilidi.Omeklerarnrlabiln. Su haldekldik nanhBn remelolarakaldlEl'iiEiinciinnn ohzl'Er ilksi, bn zamanlar kabil edildiEi sibi valtiyle lalmz qzg.9ilnez. bn ike'deEil idi. Oyleyse, H em Diinyaenr yapnE,nnitar, hakl lk pay' ra!,yodu. Btr nan dfermcsi dotru-yanl{ d$ndl da bn deEer ras,yonadogd'ya di tinh'hdkijnbni doEo yada ydl'{ degil^ihiimal ihrivaedenbn dneme denekti. Dolayrsylabiemelere 'dogru-yanh!' gdztylede8il'az. qok muhtenel gozt ile baknak gereft dendi. Su halde hantk btr IhriDallerMinugr' olnihydl Bu nanbkra eEerolumltryudb (+)j olnhsuu eki C) olamkilaE


lersk dn.melere ,drr 9ok 6neme vcya 'shhi qo* iinene denemi"seEkeâ&#x201A;Źkri. Biiylecehanh( ihrinal Bn a6da dialekrikkelimesi yenibn de yeniden, w muhreva (iqenk) ile ele almdl valhyle Plaron riln (M.O 427-147) bu kclineyihaKkate ulalnaaracr'orank kuuann,lh.F. Hesel(r77s133D,onafizik6'esiyeni muhrevaFldeyer.k, onu olutu,qkhm,k i9inkullind,. Hesel'es6E dogrx-yanlq'yadabaEkabir iradeil. celi liksizdnlnnncistbn (dnhlan) dngnanin yines$n kabol sdilen|eye (n6neye)trygrlanmasndan ibarehir. oFa ne E ,( ne de dij!,ine sabirn. Arsine her ikki de dinani*lir. Van( daimi olui iqindedn.Varl*-]rkluk, kendi i6desi9e rezahtu bu daimi olulun bird piiqa$ ,tr rokala. durumund,dtr.lirus *aragod olan\enrez bu iki qeliliEibnlejirn re bn ^ob! onaF k yr varlE n GDeli de akrldtr,kendGi n iradBiy'e 'GcistRuhdur.Bu. sabitdeiil, dinaoikrir.Fsrdiakl, (d,iniolu!!) bu hanr'ki DialekikManrk ol.nvanrEr ile kMir. Bundi Flirkileien bah*dilnez. Ciirkij qeHegpl'de lizik.6rssi kokleribulunan, oldukFdedn olznve aeklanmN pekk lay otnayanbu ntun\ Kan MaB (13131333) LadtndanagaFlara indnilipmaddenin iqrne soralank \d 'rveEn hareketlehri, iktisadi problenien (nEdnrnkedn poblsmleini) aq,kima* igintallatuld,veqr-!irlibrziada telafiuzedildi Taihi sureq igindemanntngorunruleri, kaln ii4ileriylcbudur.!n tanhi siireqiqindegdnildiiEi sekliyle; 'KiasikMdr*, SenbolikManuk,Moden Mdr*, lnri. miller Man4r, Di,lekrikMrnbk. gibibncrkmanxk onayaq'kinEbulunnakbdr. AncaEbiirijn bular Cer qelirlimanlidind ka$'DLz, dikmshedir! cekren


Iqc sttiinen budnr ve bu qelirli gijriinhnerin iNm diluncasine sen\ utuHar aqhF oitadidtr. Bu manaGy6 bakdoki lnant dmantk'z, doEd-yanh!. gibi ke un hnknnlerin kolaycaverilede,â&#x201A;Ź@Ei,duFn@ye kesn snnlar *oymanD san'ld'E kadar kolayolam'yaoF, imaon diliine imka.laflnm sonsu ve snnr dene@k*adarqokoldugu... sonucuna va abift ve hakl olfiak, ilk' sofilrlenrin; ... Bu kadir Fg 9okhakk llei bahsed'l' ' dediai sibi, lindi de .. Bu k dr qo* manhi{tanbahsedildiginegine minhkhn ve mnl,kl, duiunceden bahsedilebiltri?'srusu br zin,klrnrz, da gelfrckredt.Oyleyo,bu kador9otnan rk!an4 lunh}, neEdedir? y'llar yrh dt!ilndnrniilrii. kl6ik Oailikl. mamk ile qE lj hirier 6lqnd, an'lan 'sembolik nanhlC arNhda k6kte bn rarhn, bn nahiycr rarlanm bulunnad,E srumna vantDlb.. Buni sorc senboliknanhki ^dog yanlE |jl'lan ik' deEerlikldik nanrgLnbt hk'n senbollerle Gcmbolikdil ilc) ifadeedildi! ycni $tdindenibmcd. Oreki mantk teknbn iqin de bemr hiikijnler vedlebi Lr. sti4el'n' IhrmallerMdE , srnd'E s'b' qrk degenibn manrk degirdn.Ak9inqiki degenikhik mmh gm kesinsonuâ&#x201A;Ź uli$nan{, bn bilka ifids ile sonucu. kEinligini qiipbeile kaE,lanakta ola bt stiiiniint olank kab'rl edirir. MBera buada eEd bn ohnru (+) re bi!olumsuzC)ihrinalyad, ih nallerygmi vmsa,bun rar wni deEederdegil, akine doBn-yanl!' deEsrrerine sine ditlmi$ dotstrya ]zkn olanlan gok ihtimani veya ,d'(+),yanl{ry:kLnolanlan is az ihridrlli veyaeksi t)' olimk kabul enihiq hnemelsrdenibafnir. Aksi Henen bslirhel,yiz Ii dnlin@nin doEru'yanh deEerlene uygnn ohGk eihlma' ayr', biiyk duliirc+ .in dog ytr bulup btrlanamsrayn $ylcrdn ve zaten


mddED doEdlr' deEil !do8o diilirceyi bulma Fbat oldnEm!,ettirlivesileledebelirhistit. 'Dialekti* Man!( denen Zikenikrdiniz a6'ndr 'dhgrn trrkir bi diiEin€ n.D E olduEu 6reuikre befttmeliy,z Yukard. bel,fri$nt 31bibu mdntrk,bmel Fizikiitesinde ku_ iibanyb nnkijresine daydmdltdtr eid b gnei$.meldedn? KendimiF dllrr na dtr, nasrl ve gigleriniz en zmdan buglnku in*anh riniz ve biler yr{idtbjq deEilse i,ro ile bui u bilmemekreyiz Fakat, Ertuz aiende, gunlDkillednizde krasikman4'n hrrarh_ n iqinde dqiiffiekreyizdk Dialelrtil nantgD burada geqerlioldaL, limdrlih de olsagec€nigiiriimflektedir ]zpmLz layet dihi farul olnui olsayd! gupherizdana rarkl di5ur rdiik. Fakar,ne lare Li bEle yap d{l Bjz de bEle dllnnmet mnndir€ Bu 6z[iiq biliin imm_ lar iqlo segerligibi gdnniiyor' D- Fdselenin Ana tuablen1qi

Aaba g0 nk hayaha\af dedjEimizq€yler,gerqek_ ren lar ndr ve bunlar hangi firden d[krddtr? Sayet bunld "gerFkten val isele4 nsi vai olmu$dr? si_ ve naniy€ri hakkrdaki sogerqekriEi, kqiagr bi, wllsn dlrr, Farabi'nin daldn@sinde son deree belirgin, cvaplan da oldukqa aqk ve kesindir. SElenek ge@kiFe her k'denedeki vdllr f,onusunda ilisr'ft Yani, vellklafl ayr olmamoklabirlikre her ka_ denedeki %d( Farlbi]€ goF, be$ hn serq€kliBiilide eder. sijzselini bu dijryadaki bizle! Sprqd(bner wl'k' laE ve biz sh hayel ve gblgeh abninde yat,yor deli-


Farabl'ye goE wl*iam zfleilde Tm" bulun. mallladr. Farabtnin dili ile btr itk dr. vmtrk, burdn otsunluEuve dolgxnlug{ ile ohda burunur.o rda yokru gun hiqbn it, hrgbn su@de, buluM O, her tiirrii nokandan dnn5h!. onun vel&tun nenebainde olan w O m beryen bir ba!*a vdlr< nevdd deEildn. onnD nc zdd! ne de bemliwrdtr. O, her bahfrdan tni rc 'ina1n, O, nansi naneda olnsz ohun, $litli un, sDrladm neFara 3.lmi! bn t*ip (bn konpdisyoO d.6ildir O, telinerh r6m menteyla 'bil dn, ,'rek'tir. Oi bilen,tAde eden,yaprn.. tn rek zar'tr Yani, O nun wlld1 'le zrlr, mehiyerive sfarla. irFfdtr. Dolayrslyla O nun hiqbnsuEit€ rdi6 yzprlaiu vs ge4ek bn ben. zdri* olmamakiabnIke, biz o n! iBha ha otan !eylerle mukaysseehek sueriyle aoimaya C$rr Farabi,varl*raan itk i otdak oniya koyduEuTaF nh vadb' vncod-Zjdd Va *' diye nirelendirn. Bq loklugu dlllntlemey€nj deini k hd lan h vrl'E ztrtrd olda* dtliiniilen dere*tir Frribi, inlSn ve .ebep kamdmndan bu sonu€ ula$nr bulmrkradtr. O'na gitre mrdennd Tm'm djndaj{i vdhkir 'hnmhjd''lur ve madenli niinktn old !ey, herha4i bir sebepvs bil bn ohadan orbya gLkamsz,oyleyse mumknn old !n ereminde ve olup oiaya gkad i9in nutlzl sureic bn ssbebeihtiyagv nn ve ede4 onu onaya koym sebebjnkendisi ink6d ile s,radaamz, on, mlr*un ddefra. Cijrki, bbyle oluFa onun da bn &5ka sebebeihtiyd' ojur re hrcbn olan !.y ,!o! olam.z. Madenki ,nnnlr<iir' olan leyter'vardn oyleyse,ortaa sebep olatr ve varlll leEn bn ley vaid,r ve bu {eyin kendisi, 'numknn dedir,tarnri'dir. o nunv4hFnn or@y.skl sijz konun delildn. O, sbepsiz olarak ve dajna E !' dr llre bundandolryrkendisinez,rnn vanIk-vecibul Vucid denn.Bu rc'"ta4n dtr.


Tann, Lekve ge$â&#x201A;Źk sebeptn oj he4eyin ve biitin Tano,budn kudretw fiiri itc,yo*luEnhiqdlginit. meyeck Epda w e-lde vardr. O'nun erldeki bu t.rhE nD,yincdeli oluajl bsnasndin',nijnkin denen ,areoel orbya ok.. Bu niiDkunbr abntuin itkinj, '\,ukd' aleh (Farabihin ifadesi ilc uM abn) retkil eder. Bu ,len dsimde4 ftaddeden ve hcr lirtii naddi 6elilden uzakd ve dolayfryle bu aiene, duyrlarli uta5r hnu Onr anâ&#x201A;Ź*'akn ile girilebtlir.Bundd dolayrdi me dem(ur. lunra; birinci akn, ikino ak't, ugijncij arrl... tekiinde, bEl[ bn nde bizin dnDy,mua kadd,nerler.at,thrh en sonundayer atd w bizin dnnyam'a en yakrn olan vahE, Fadbi lFa,al Ahl - Yapan, ij sinen ak'l dsmekkdn ve ona 36E bizin ire ninizd.k i hedisledn b iinn, aradan kzynaktan, Bninci, ikino, iiqir.u... Se*linde hryeqlik dijune konllanakdlardan he.bin, her Indi fraddedenrelekil. dei uak oldikh bnlke, berribn burinblq tDn ca; isebtr krlirikoir{ahsiyar)ljmder Kililik azedenhcF hansibn insan'nn6'l bn bedeni,ona h,rekerverenbir o ve onda tezahiir .dcn{ bn akrr %r rc, 6;k trtesi alemi doldud ve orada b g6ren ak lal?an hclbiinin, be i bn kililiEesahipol,rak bi.'feleki, (Abir ciiz ise bn bedent, bn 'an, On nersi)w bn ,akl vadtr. Man, Venijs, uEniis... gibi yrldz ve g.k cisimled biEr vd*rrr olan akrlla/rn,adeh mekanhrD' Ezik-dresi olustotr. sa*i onl4 tensil Genbotft) cderler. Gtik cisir.rerinden bizim dnnyadrz en yzbn otsir nasl ay ise,tuik.6resivehkla ol,n akllaldan dabizimalemi nE en yahn orer ay leleEinin akh old ,f, d akrl dtr. Bu rkn, fizik diinya ilc fizilr-ordi abmin snnm aymn


ve atnr anmda bu iki abni birbirirc btrlettjren;I]zik 6resiresideri kendi nzrinden luik ilene aku B n bn nerkez (beflshe sajrnojl deEir is traNtorm464 Ksin dmmakia birlikte Fardblnin aldlar'un sayts' dn, onlan zemh olujluran felekler'in salB doktrz, 6zik ttresi ebhi itlal eden bu vd*larn toplam sayrs Iilebi nin akllal aleni diy€ isin endtrd,b btr a lemde,kavgald,!ah!nah, bonlmararve ddansiztiktcr yoktur.Bu akn, dihnin ve ist't ann hg*id oldrgu Akllann sonurclsuol,n taCl aklrnohfNrdlEl IebEin iftnda, Garabi nin iEdesi rle ak,Lr 6remi.ii sonuncusu olanay - releBinin aldnda)bizh abnhrisi' Bith tlemidie en t"kh olan bu enuno arlD al AtjD) t.sin, (snret ve bcnzsri) sik cbirlerinin €a de mohF ile ddnyriEdaki unsurl,n, cishin iemetini reskil edenbasit elemendedve hay,t unsuruolin (nsli$ le.i Eya 6nt olulbrur. Basl nnsurld, e.tirri sekner ilirak qejnfi cisimbnn oh!da$n' sEldlar. S.-!irli ksir, l.r,budlanndrE frNn4 boarnarna ve r€ rerlaprer le yefl lekillenm.lcrin vs ba!*a bilka cisimlednolulnasna sebepolnd2r. Einku bu ,lem, elli i sebeplennG s edne ae*, bozulna, drgnm, ve yok oldatann ere. yin ertiEi hn ilemdn. Tabii eksiklikknn v. kodtrklein Bu alende de vanfiar aaEdm yrkaijyaj hiyeh.gik n'$n en alrhda rabii va *lam en nshiniidiir. Fuik aien ile rizk,oBi ,lemin onah nof,rayndabtrlunaDve 'ksi ararnda kopd vanlesi soreniNmn rsl gryesi,YneMurluluts emekir Bu q'kaas demekrir. iseonun,Fa al Ahl menebesne Mad.


dibiEvekr}l ardankudllarik o, bu menebeye urasabiGornldo8i gibi Faribinin sistemi, oldu*c ram ve hukemnel btr biiinndft Fizik iled iLefrzk-olsi (meta, nzik) tlen bnbirine s*, skrya biEl, bulunhakradtr. Fiziki'resi(neralirk) ,lemi Firebl ahthr ebni diye isinlendnmekedn.Bu abn, din rirentiidndeki ,gayb eni gdriinnez ilem dn BuGyr doldui.n varl'kld, ruhani Gpidruel) va ,kladtr. Dini literatiiriin me lek dsditibuv,rlLklsraO,rkl d.meklehen bu va *lann mcak akrl ile kivranabilir jeyler olduEunubelin mi$,hcm de a!.rk beui bir zu(Enin (nu6lunanlam) mlaFbileeEi bir ki{an unnnneltnip (kiilli univer sr *iemel) bn reLefe crini hahe seftd\ butunmrk, ley kedi sin*ini iidlemi! btrluu lak vdl'I T4ya aitdr Her $li gelcakve mu al seb€bi de O'dui Anok, fDiFotesi sahadaaknha, 62ft sa hadane dE (aq ebepleE yq v{irn\tn. ak 'n kcndindsnsor$kiler tzenno ksirde bulunmd! Tamnr radrer ve laaliyetini sndayro w *rs0a}ld dagirdjr Qurkn, Farrbi nin ahrann,n si'rev ve taaiic eri, rsEn litsftrui,ndc!i mclcklerin gor* ve laaliyerlerinden9.k ra*rr deEihn Bu ak aD bnhklm,ferekle/eydtetlirilmdt ise,yld'zlaflnve birrakmg6kcisimlcrinin Faribi kaderi nzedn,le iyi, xoru Fsirl.rdc bulunsnv.rl'klor'olarik kab edndiE, san nanaldtr. F Jah?ye g.re rrd,rdh E binakln gijk ckimbnnin Dinyaya t$i.leri, Snnelinyeryiiziine te siri .insinden irbii (6zik) birer rBirdn ve bu lesnbdn bununiiresindebn deEeriyokdr.o, airoloj,yq yrldr, la.dan huknm qksnlnsma ksinlikle ituma ve bunla m dde0e krqdtr. ahlla,n relekr€Gy€ egidlmei ie 1afrmiyle seDbolikbn anhlmdn.


tekeLei ne' sa]jip bulunnikradtr. D't delekeler, Fara blnin dili e alt veln a!a$ helekel.r'ola@kiradebn veF 'Tkan relekeler demektedir. Btrdari hayel hm2,... gibi melekele ir. Drt meleke @yr aFg nelekeltr Le yl asdai'sodi muhryd- bulmr. sEiayan i gornr nij@d.dJ'!eq$ ie melskclcrin &iiinde diilnnme nelekesi (mitcklire) Bilgi nelekeleridntnesini ik olu$LururR$, bedenstagl'd', onunlaodayaelkd ve sehn. Ak , de Eanq..ugnnnhundasaUlbn sig (birpo6nriy.l enerji) olamk vardtr. YoEfllup je*illenm.yi b.klcyen bir tunq, nas,lkuwe (potaNiyel)nahde bn heykel denek ke, lekilleniF bilgr neydina spftcek olan tlddnn bilg' tulekesi de tuwe (potituiyel) h.linde bilici deheku. Farabi nin dzl ienBi ile bilkuae aklsu9 halinde akrl' lnsan bederile blhkre bilsi edinma snone ship olarak diinyaya9*rn bilkuwe rkrl, gtrBtle inibd ra. np bnratjn sneliy.l.rle (eylenlerle) ba leyleri idlak edcr(ka{at. Bu b bu idrekriiliarhyenibirdereeka zandrni Btr yeni dere@de lirgbl kendhin. bilfril ihl-fril halindeakl-t gijren,idrlk sden.kL]'denckre Fi2i* dunyrya ,id leylei idrak eden w bifiil rkrl' adm!alrnak,dahatstunvarl*iarrSercektenmiicercd olan suretkn (ronnlan) di idrAk .de! hab selmb bultrn makhdn \t bu Dokhya gelmi! old iBan akll Ia il


ltrm

rinebagd,yacaF mLerftn suc en ijotut kzbutve drakeder


^atma bde* Zihmde oluld taamnar, binahn lnmc rc erplud,ma lara itbi tutulurlai Asba bu 'iytrna ve bnk$kme ler ne srl yap'Itr? bi! balka Y6n! i iqre budda k4lru. qkd; dritilnG Delekehiz ve bumn teneli'i olulrumn i'lk b Ls'lelvâ&#x201A;Źya'apae'kb'lg'leddedigin?lesLilerinbe dibj dedig')b s er.. Gonldu!! uaE bils hidissmm rtiftizzmunda on:va clkd bu zpugkbilglcr':sbda bilsimizin remelini oldug! brlg:lerdn balka :eye nuhta! go e htrlixc onara q_ Bunlm,Faribiy. bnprerdn: Bnhjn, pa. edilen kin ve *esin olaran k:b bflen tek bn sa}rdi calanndd buylktnr. Her !q, vâ&#x201A;Źva ilt bil' olm apaqt ilknn er tuhnn kendine aid

isebuidnaEaqlaaaErd ismi, nqkenarvsuQaq'bii$n n*cnlen uqgeoEni alrrda ioPlr indi. bu o4ll'lrer eaba zid oldurJ.nqya}l ksd


rjare insanbilsisiniD GornldiiEn dtnyayt ail bngrbr, , eden fuik kl (deneinder) q'kr_ recribesinden ve onla.n olaEr< vall d'8, bils'ledtr. OykJsebu bilgLdutalid b,:nru aril onavakonatrr.dibenin b gnidn b;aktadtr. Y,n' esaya rid bngi, redb3ve davahbilgi dcdekln.Bn nokrada!,!ibiyi rdbir tecrijbeo(ampr nstneneyci) ohak k.b ve ilan eLnek geEknekedn qjn*u Fii:blnLnbilg' [elsehsind.ism zlll gotildiEir re duyulaFbJEL sibi,f',kdunyoy, 'recrnbeLer ya!a5ya\i9 btrrkrek ffti telLm kendki, kendikcndinehare*eleden '5nakkdtr?\re. Farabi'nin edif 'Insan ta.klrgddl rkl' na,L tr|{ryd' kyr lD$n mnL vlr v. bili dilqtncc$nde ?', sorusnu tek4 sorajln Ferabi'nin yand! gdrulmeyrhazr dudD obF (5evl obnrvzndz eam.ye harl'n!i gozbuluinst 'l ge'!ekle!i!? Flrabrye gor. gelqeklcr.meSijzselimikar 6ili' na$l gerqeklEirlKaran


3 Ntrn(lE-ssE

vc hen onan6rlulEtr?


Dd,n ikbjleeg ,rfinmm her anan ou/trnd hususunu Ja betrktim


let Felseresiahnma cdiulecektn, Mdelenin avi'nbram soru' CslcrruahnD d bblumnne bnakr€i! tllGrdali danadog baz tzrurL'klarl€. rrabi ba' ldrtldr geldiEi ljna rus! bntar.m iistijn k bilryederle diinvava idndedn. Sdzgelini 6lani b€r*er g.lit A' 9ekilde rnn nelekeYeflhi hwerl rckrr rla 6Dil n:di ce_ melekeler,budunyadakie!'rb rekderve sabtrkarakErleihali slrrlr. U{in odeke_

dnmshedn. On@, 'tkeda beliiildigi grbi ihltkj dav_ IaDnfi, serbAl seqimve hdr nadevedaFt olfras gere_ kendaqan'5lardtrFerdintendi d{rndabulupald'E b! hutr kuiollar. onun hiirivetim zdelemez mi?


'bu dinyr', hen de itJPki diinva_6hiEf mutlulugunu _ iite, Faribi'nin Anlil Fekereslnin ana qizsileril r{)aljYEIs-wD']qlf,tlslltrl

Burada Faribi Fekelesinin en iinenli ,lanDa si.

len ile soDmiiznn 6 an inparatorluEn n! debd.bel(s6rk.nli)

vasadfilvlclumai ropluluBuood mutlukrflr . muild d.m.k.l- id&., v" da dsr..ileront mut Lft";mrf luluEunyolunu gdsremeliydi Ovsahadtselerve e'4ek_ " r"r',o, a,',.r.,F!'.dd!lu


'i! b6lii bnlunta$, aEldmda bir palq3fln bu jr bitlimmc nFas vc ke yediyerinE yapnd nas serekliEe, nda !e bn bntun iqkn efrcsi arardr mas ve hsrkesn Lendine diilen g6revirâ&#x201A;Źrine gehmesi, larabihin dilEinesi aqEndan, wgeqilmez bir zidr.i Fa*ot, bu bio-orgrn,k aEklana da, ncu deEildi.Cnnkij,onun diilnn@s idi, biiriln kainat krpl'yodu Ota gtire di. Bn bntuDlnkiqindso, en bNit usNdan (.bment_

ik onenli unsu!da insanlen @mivethahde va!r_

$i ve kululanbuduEnindevlmn saAlanatradn


onr bij}Iklokrsdir.'rYeqlzuh selndigirdplulurdar, olu+unr. bdinninsanlinisebnFk ropltrluEn Insanlaanbimrayagelmelennisaeltyangiye, trlr da i!trer edildigiijzE, onlannhrkh aDiyetleroluttur mala.nr di cn biiynk sebebidi. Drylerin ve cemiyetin adl k,rakrerinibelieysnde bldur $dyleki:Dahaance de belnrihigigibi, g.rcâ&#x201A;Źkolan w'gerEekolmayansaysler vardtr. Bn sayelerdcnbiri, ya da 6Gki, bilgi, eErm ve benz.i sebeplerebaEI olamk, belli bn znnreDin dikbazr*ab'liye ea (yerenekkarvc ilBisn geker.Doaxtra getienbM insanlarda,bu kabitiyellc. lei) bemberinde dni gcli{nerek o yondeL8r!n bir Biiceeri5n ve kendlei Ein seEriklerig:yeye, tttetj i$anlan nisbede daha F bok,dahrkolay!e dahabalanl'b ninnluk.liqyi, heBer hndcr(lided duMDm selifl venr. Ayr gly.de birlejetr ve iiinn nirelilre s.rnlen kiri0in (ridenn) levresine LoplanD relkibrhan (drsiitle Den)insllI dabiiylee bn @mier, birdevlerocydrna 8elimt olurlm hE, burada t*blr edilen gaye,o d*ledn ve o eniyelin k raktdiri tain eder. Cerqek olmayanve frkar Eelclk $n'lan g6]rler nâ&#x201A;Źt qrktu. Yene, iqfre.. gbi bedene den trn, !ijhlet...gibi kamnlarr kadaruzananqelitli sayeh lmdr StizBelimi!an-!ohEr',herhangibninin, b r so}!n veyi bi. zumrcnitr geyes'haline gelebilt. Bun lai kendilerin'bu sayeyeulaqtnae ok vank (arag) olarakda kuwerlve rawetli olnay Ebilirler.lrre o andan iribrrfl an* o kitilerin otray, koyaqklaD tck davianE kuwer go.lctui ohor, bunu gerqeldeltiren her Fil,onlarigin en $ 6il helini.laek vc buNd iSin de onlar, hiq durmad,t vunP krna! y'lop ditkeekler dn Bu hsilc n, Ftuabi teminolojisinde sfar! 'zo. 'Zoda Devlel-TiGtr b*cebba1 dtr. Onlann bu devlch, htri .sird.

hFr

btrd

dlril

ur0ioi

o*bdr


rarklrbneokropluluklarolu+urtrr.OnrD idareedenler, idareedirenbnnistekt.rinesiiE raalrycuerde butunnr4 .nrau azur6nnyernegeri.nler. Dudd. yikDde ba k'r'r'B'nda, idire edenite edilenardmdr bn serqekre

Izre'ri (edenti) k\itedn reblnete,i nijnkijndir Fanletlilehirlcrinverazilctliki!iteriny6nerinjnin rarutda'!rlayinjehnle.itedemokratik !e, Acibalzilerli 6ehtvefzite id*tern4 kurlu F rebi'ninsir?ser tetseresi'r in" ms*ezi btrsorunune vab'olujrumakBdtr. O neseleyionayr loyk koyarl Insfln fiil ve davmndankeMi iradeve ihtiyrLna


baEhdr. Dolsys,yla itdik w k6ri uk de db ve nadeyle eldeediltr. cerqek giyeysi gcqak ndlulqa ybnerp odu eldcehek iqin9al{m insdn,hz edi i$u'oldugu gibi, iekildebfuun$hnbri bu nalsada ulEmak iein el ele njuer'tk Bntiin in_ vedp qaqan bt millet lmeleri is lzilerli Firabinin ahDk LlFfsinden

bahssdeften i6da

dk Ora gitre iNann gsrqekgaysi; '1llih! ve ilk ptcnkendi !.rinleri9e s6ylesek siphn b dek, ebde ulqan kjnse ne, Fr ahr abmire ul e.k nnrlnluEa eren kiDedir. Bu sayeyey6nclip bunu gaqe*leq&sek fiil rc daurnEldda bulunon kime se, 'Iaziletli insdd'r' deniqtil Bumda bn nokran hemcnbeliliyelin. A€b4 lilabi'nin ck eneli, akl dlenine ulalmik oldlguna gorcl ren kiri v. ropluluk elbetrEki 6tcki dnnya(ahid) mn'lF luglnu elde edeekft. Foktl, bn yijneli5 w 6u salret kiliy€ ve topluluBaiyfl amand bu dnnyi nutlulugu nu da kzandnaek(. qnnlii ger!€k durluluga edlmeyi 3a ye edineninsan,ya dr insanrd, bu gayeye,n€k di4nn, iyi ve laziletli yolhdan, iyi ve laziletli hdeker ve dara_ n\lrla eriscbileekbr. Bu ne, hej bakimda! bu dillya m huzuN k ndruruEu denekrtr. Oylslse bu gayeye,baqka!u ii derek, her iki aleni iEne aranbu mnduluganasl ulalrhr? Ynkrda stizn edilen bn sufl sldaud ga]€ ya'rda ve ,ldabc! gayebre diilnijEbilghizwyasap* ropluluk na iNd, bu 6,1sar€y serseklErnebih ni? Farabile


Buradahenenla4hrzi bn soruc*nahradE AcabattanD veyailk yttneiicinin eru',, Etimir{ ve rav, leri ' bjhjn bir jehne, Fhirlere, biiy* kjdel* nNrl

org.n ve bu organm edk ve renbihreini! 6re*ilerine ulattum aDo orsanlar vr6a, ay lekilde d*left de ba$dD emirledr lzakltua siiiiire@k, ioplutnkl4a ite-


r4ek ra kadmlar vrdtr. Balks, emir vs rihryrleini kendine en yakrn olanlara soylcr Oilor di sra ile bunu keodideD sonn gelenlcrc ilelir B6yle.e enf ve ta*i Hcmed ihvc sdelim kj hn kkrm emnrc taqirlerin ha&i ilc ldcsi,onlinn uysulamasiqinyeredidedildk. bunian kabile hztr haje geftilmsi de gerekmehedir. Aydn adan Dlulanbir sn,! Flidi neodt,. ku rn.rtk bn si'ai yerim sehreck, hallrn eEitim ve ogrerimini Y'ne ilavâ&#x201A;Ź edelih ki btrGda bnion i9ler battan a!aBy,j ksbiliyerE lyak4 NrLlne 36redatsbrrak re hs organkendine dqeni yapmak3urctiyle fazitetini kzana 6I re n luluEadeekln. aiak, hemcn belinnek gertktr k', re kadr diizgunbir dbmda olu6a olsun,Farabi nD insan,,rek karpbn ,;,knl! br hakine urunii deEitdir. Arsine, hdr nade ve serbsn *eih sahibidii. U*elik he nsd farkr, neleke ve kabitiyc .re sahip bulunmrktadr DolayB'yla da insanlard,n heibninineldeerhBive edeag, muduluEunnirerik ve ni@rifi fa*ldtr ve rarktr Goflllyoi ki lazilerfi bn emiyet ve fuileoi bk devler, nhhaili bn bedeo sibidn. Biryre her organ kendine diijeni yapbErsinee biiiijn orarakbedenvait'Em ve saEl,En' devanedneekhr. Bu he he( fcldin,hemde ce n,yerve devlehnmu|lutuduolaqk, bu i0rtutuk ke,btr buitrnol,rak, ancebu dunyiri, sonn da tibnr diiny,yr Ancak, rekd ekreyelin kj, hangi metodlar ku|an! lr6a kullan'lsn.b6ylcfazilediropluluklar iqindede eEi, rim ve ogrerinrinyola geden,yeced cmplar bDlunaakol,ak himlendirdigi bu CruplrnFerabizollayE usullo e yolagerirmeden,â&#x201A;Źnadtr. Gerekd$de bunlann ezalandrl mastr| kleycn Fa.


rabl, onlara kaEr 'siqs gruplan olngunlnavn' da 6gurlervcbusvala lazilersav,lf der. Fdrabi sbrefiinin tu biidh olrml ka{zmas aq' srndanbuada bnka9 noho,n da]la aydDLEa*uvulru' Hcr $yd.n on@ akla N gelmeldedi soyle fdileii bir roplulu8un balmage9trneklc anlaulan6lqule@uruun bi! ba5km burmrmdr ne ola' I'lealibbyle 9@l' onu isreyer ye serpkligjni ('le yen Faribt, boylesirebi! ldeaiD her zma iqin gerFkle lemiyeegini. de frknda ve luurundadr B6yle syLlai dzenikrennhepsini izednde rat,yanbir b6d(! i b nnnalm, balinde, diyor Farabl, hedni bu bzelliueden bir kaqna ship ki5ilerde. neydana selmi.! bn meclis (bit koBe, dtueyi ele ainaildn. GodldbgJ gibi idealin,yns olm hang bir b(d, prarik qttziine kaw!torulna$, Feri' bi nin ihmar edemec€yeEi bn husuiui Ai€k, !u var kri en '.i$uDva$flada o,ne bc@neqizd4, ldeal ponrenin gerpk saribr Ferabl rtr kendi dednde veyi hsr islei I diu zdrda orbya qkrveEn bir'In.r'degildir Bu Nnra bnik@ o, trdhin higbir dsvrjnde ge4d{ }rzi e onaya g*.aayan, 'ak'l ahnin n mucned vrl'E di dF Eildil Fera$'yegare idealbaskr', rdhin cskidevtle rinde(MNa Hdun.. v5. isinlde) oidya 9xd's, ken d,ne qok r€hn bn amandi da O, (Hz Muhmned ola. nkj idealbpllllglnu oru+nrnu!,nB]tnu. $, Asride k,nun ve *urarhom bmkarak Fartbile sijre btr bplulugu boylcce lekruedrcn 'dmek ij[de e/den bir k:$ bnden ayd' z,manlada ve fakal,ayn ayn yerlerdebuluiabilir.Bunlar,bt ini rd. kip eden Mhrna da onaya Ekabtder. Bu takdndd,


orrard.n soda selen, itnckinin yotun! ve jzini ralrip eder. tucal! onlardan biri, n8l bir ,dm dn kenji nin *oyduEukannn E kuEr deEiltirebitk. Fikar, bu tri, reliklede olan bn kin.enin buhnnbdr dunnundaj 6ncskire.in koy:nu! drdutdan kanu Gadldnlo gibi Farabi,ediyâ&#x201A;Źri meydrnag.lir.n 3ebe belklcrken bir yDdm eski fift ve kanea ai yrni lJ iljtrd. vheke, dbFndad isc dahasonraki ddad4 h R'jne$ntd. bera$alaer ohn tkidenn ilt \*lamr Flmaldadtr. sozgelinij insmlar kbn zanal bna bnb!fte ihriy?cm duyand derken ski kanaa en ckarr,nsha, hkar, ^klreilinin 9ryftsinderopt,nfri' hadisesini ailalrken, adeh lodir'e (1530-1s%)kopya lermekiednKi$'t'kt' otack bar h,tdsrda,vrSeFrck yJp'rd stli r6zr:5med.Hobber!i (1533-16?s) ve H.l randar Hugo Gmrius ui 0533-1645) bo6r sibi giirin nekFdir. Farabinin la! !6h.et' h ruguiopluluk ile A. Ei0erin 0339-194s)Iaatioti ve ,ts tin nk nza'yes rEsnda bn y.hd'k kurulmaa b e, Machifle|in 04691527) ugrna hiitnn deEcdenn fedt edildiEi devler r res nda beDerlitiler bulmak galpsendFaribi, en,yeri bir or3anizfriya benzctnken igine dn!fiiEn khlikeden, ona neds ve hnriyer rcEre* nahainsanlanr belli gnyeb erzinda bnb{n6i, her za nd re he. yerde Sdrilen olayla.daDdtr.Fakar, insalta, n. farklrlrshalanndira !d a. sijsbrh.si bakftndan Faiabi Ibn (1332-1406) Rone. k6prisiinir kumu! Iirabi nii d.mokaik topluhF la$i.i, bre gdrc, oldukqa ilgi qekicidir. Onun, k6tulnkbny'e b ildc de-


molasi| biq.k lazilerin kayfrF olaarr soma| kendi. sdi Yminci Ynzrl niitereklirleri (dij$inijd*i) aasBa a yete@*deBededir. Feleblnin devlet tasvnbn, onun hayel aleninin unnleri olrrk giirnlcbilirfu var kl, ladhl hidiselere bzrtEntzd, Ailptin li6 a, Onaasrr'dan Anadolu'ya, Hz. Musadm Hz. Muhanned e, bl4.* kabile,d'n, minetrc menlekehe onud qiz,liEirrblol.fln kbii v. â&#x201A;Źnhnrzacl,nnr, hcn de b[dn Opla*]& ile g6oruz SozgelimiArap qininin dnemri Emalamdan binni olu5tuftn S.y{op, Ean-ltihEt diilkiinn &ap kabileleri onrm dildendile dols5anhikeyebri,Aa! tininr ry'bi' lm Far;bi nin Eeqholn olMazdl Krl yepyâ&#x201A;Źnitdun ve kudll4 klll rcldinden one' kinj! din ve Laurldi eJ'lad,rfraya gclcn peygam, be er ka6lai, larabrnin reud4b sbiojgi ve degrkenligi" ha*tDdald diiliincelemr Fireblnin uun lEdra ravi! ediEi ve t@jledidevlerin *nynaEr' olaral gti*qdEi demok,til. rcpluluk, Hz, Mlhalmej\n hnduEu ^Fuilerri Devlefin reDerjni ve @ninini olujturan Medine Eehndeo ba{ka$ deEildi !u dinin tiha! qinnl.ereGel olu5u ts, Ftuabrnii ideal daletirin strlalu biiiiin iEdl'ga uahdELd rek scbeliydi. AbbasilerDeEfndeki qozilcn hl,m BilliU ni ruir emnin pnrik qtjzijniind he F&ibi, konsey s6zunk$dl seeriltenhereve seleege I\t bi w iSreonun devlerw eniyeril

l,rc-


VI 6LAMDINYASINDA MUSIKiVE FAR,ABi

Fadbrnin ilgilendiBibirgi dalanna, d5h66nceki b6lunlerdc renas .mittik. Blnlar amDda seEkii gdr diikrednui, iize[iue rerserc dniprinlcrinden bu'lannr di .no qi4ilen ieindesunnuridik.lirabi'nin ilgrlendidi w enerjBinin tinenli krsm'i' sarfchig', IGEnrS di yercin@ ald'B' ve bol mikarda.likir nriinii ijEdp $ntugn kEn DrnyNrda pe* gok ilanda orduF gibi nN,rd aimndah faaliyederiobar ak, nDdakibalanlann'gitsterncyeel$aeEz. Bunda yapaaEmu len klan DnnFsndr E bu alsda FaIabrnin ne Fprtsn,, ne Fpn,i( isbdiE,nij ketrdi ats'ndin wnek ola6*n . B0nun igin de ontn',rtrk M@E K. r4b' isimli ese;nin i,nsdziint, riji(plE terctne eridrek Anok, bundanon.e bi.*aq nokrann teshit edilmesi, yiianr oh@k!r, snrnz. S6ylekij Feribinin bu biirik esen,bundin ydltua one BaronRddohhed tulanger bu, ciddi bn Bayrednserid; ve rakdn edirneye deEer E{diddPl.dErfFl',,&@J4te


dn Ne var ki, rerdie euiEibu burik esereBaonj , top MiniEi Lo MusiqueAnbl denet(edn. l5lan Dijny4hda yerten itim ve 6kiradamtrrddan

T0.l]eE eid Esmi g6@vunvanlan otdngli! da bitmi! ormaldtr.Burunbnntaramimen..I Baon t rcumsini sunduEuFarabi ain 'Biiri&Mttrr li &r,r/ nh ba$na,isnm Drnyas,nda yerjs.nbaa muski bilsinlerhide ekteni!ft. Bundandolayr-belki,eere 'IsEm Muykisi denebndi ana, aab Muski.i hmi

dnr. Ihncisi de budian ralibededcrin ekotii.r. iliTurk rxru.usuotrnmâ&#x201A;Źyd,nrSelndg Anb Mu z'Ei ckolulB:rctr,Llevm edâ&#x201A;Źi sa clKindiden s6z edeEki ^Ondanbi? k,tan, lalin.eye kiiqrikbir pargrdnve bur2dr onunter bulnuyoruzder." Denek oluyorki Asb lilozofet-Kindrninbu konu. da eseriyok. Bu ekolii kahd lrrabrdir ve takjr blna 'Anb Mn$kisi, denmckrednl Bul'arahyada ksih ydnteEmgmcnaedn, rakdiE deEerbir $t{ma otdulunurekrarlryar,m.

i ttt#dPh.De-F

L,-ry'.e

wr


Yne bn ftaNz olm C.da de vaux, sazo edilen terciimeye,idkdin nehiy.tjndc b 6 bulun. Bu biiy* ldkiyatEm da F&Cbl'ye 'Arap ve nDsillsi' ne aab Musi-{isi' deicklen kerdiDi alamrdFr beljr Crra de Vaq zilredilen 66ozunds, Ftuabi'ys tekaddiim edenri4dldda dunyad,ki hlski faaliyctlqine rend eder ibrinileld.n, Yunanl acdm, Faslsr?u ve anb ladan rdz eder Y@p soylmeye dili v:nad'F bk heBnbu buluntuEu rijrk isim, rek nillst, Fal;li'u MilleLi dir Bu yap BadrF, onun billi kiniigi belntilmedigi ilh de onm nN i dehtuN hdlayan nnd hep Ttrk Miuetine k,ry :lerji duydnEnDdbafl wEn c- de Vaujq Fadblrjn le'di ba5m lrrabi iinâ&#x201A;Źsi donsmdcki Arab idem dcd.k isti yo! Mrsildsine temd eder C de vauq nnskrnin, geBh nzidye, gereke ida yoruE- iribanyG sult nelodiye &Fnd,Fn 36yLr. lurada musioatrinilinlerin ngkn ve Edmm be nda olduEunubcnnen Cira de

i,q i"Eda rerabriid dEndyc ilin huvi. yerik@dndrEn anlarr. Mareoatilr,tuik. . gibi ilimlerc aid vedle!,der Crra devaux,Ftuihrnin nus,ki se. rythasoE ve nrtor ekoned,nus'la)e saldm mk musradl Ydi Eflatuncula!ds a)n' ,!lu t kibedilcr Mush'yi sarlua a*Bnp ssleri orrnetik {ayral- ifedc ler olEak gtilerdiler. S$ perdelerini,say en esnkiuatua vc b6liinriennenal]ertiler. lik r, kft kiik ve yaIrmes perddi (de on) onran korhrttu. sttselimi rdu Bu nu$ki naflyesi,sesle! 9/3liks$,(9,a)'o


Fareb4 bu D@iyeyi deF5brdi X.rek6*ii rb ve oj

lua FCrafnin es. sesdgdtanu earomi ile ilgili rlikatc deEs p olduEusij.nlnr B. Cffia d. VauiDUi e6riltennd-"D .zedcdigidi2 tuderefi buradakeserek, I:isbi nin kendi onletennr

Biiynk Mdst*i Ktzbt,na cjnsr Edsc dd od en ar n'n sdB edi! r4tfr ha]lqda b[ e €d,nn€k bdrq d 4Gy0. ru hEu bhdi

rddde 4ddarr

smnL

GdvoEun.,

.furhifuhlM@Iry1bex1nEI !n(rz re)iLFsndh


Amar s du. Gcto hn yadtr kdindeids, rurhid,E, ,.dde'debpdlodhdulcaehcdqua$Id@ikdnoia ya rqduqu ndn€ d'k He& onu ai en [kne, onun kapauqd gd€me'j1,{d4'k|'h'.Mq|rh!egehcveb4khiada5' ldah4sd!*hcF&ddnqoLl oto&qun. 4€i€d h€Fie bq addn pdrddidln br r4hL! qa u FquiuF €kik Mublnui y.Zlno r4bi €n kn ,4rdn Fquru, dMs n# -kotu. lJlE rd riyik hdu5uru r.rinrdnh ulunduolnuobdh. .dal!€in'gndpde rqme d€r v€ lq.ftgr BubiLgiilqtrhu.f!{w hedEo ya@ i+ iFi gershc ylr n*6ibskag3vd4de9ohBihfini6fo&non4aqk.ibu geFi't€nMddflF

kek dar@ rar*th a,\ilnbtuieis

rrrebun$ edne ba, Gbornr edn. s Bn iHii,

hqh.ns br snatu, M b danagdk4€tl d

. DoCdeu efid€n ayrh n€i (h bqk! lnmi ftea ar$ bn;6cdzum|4lph{r]ain]k!|dmavey.n|$g.rilsLd&. Butrh4l.b!dmh|lk|ki6phdhn v@D Frld

s6dsnrk. som da bl sa ar d.l'nm rddia h661,

koiue da kin$hrdec

dak$

torunmaFn raoamiyh red.

tkmd k6pra bu sn d dDa 5d sen o ;iLqm''gd'l,e,krr*


Lan'o'dft6h dld3unu hdd€du w kendcn,n 4,n€ dologu haur du€rdik Buind k6p.u bdrine avins bdunddr ie. .os&. en'[na si$d rhnd, e do{adan d Mus'h$n aha sn\ dd bdEi 6Loi DaEdn

doEdya$n d n kcndE r@

ito k!'n hdhde or trhd bolunu de

gininfu€lfuJ4q buruDn 6dd

tsou, ontain i!n' bk

6'.glnohu'deblhen@loAldd d

d

FHaMeqL

ly@rda66ro seb Bu bni Bbu4ldfi ladd.i'ldl'h6izbilimaahdn hceund: yor @3d elydelne hlrun

rlehd

@d +dd,a-

kaod

dodai

ar u 6E de


VI FiKiRveiNSANLIK DUNYASLNDA FARAB]

lu kirab'n b,5!nda resas eliEint bn lokrar bmda Fk6r habrlaFbn: insan, qeftsinden pek lok Fy ahr. Fakat, bD insanlrr eEesinc bir nil1ar kidnda bulu.ur. ilte Farabi,kendi levGinden ve 6nâ&#x201A;Źkilerden .l' dkldu diizelreftli SeliSftere\ guzelleyiBrek ve 9oErurral qer4ine, *endinden sonra{enne venD olan nadt libsiye crden bnidtr. Burido iki rokranr dana gijz itniinde rub|[a' ge rekBekledir. Soyle ki: Gerek fiki sahasnd4 Cereke tekiiik sahadaher bulu! ve 'cad belli bt kilte aiddn. sdzgelmi ele*rdiin ic-qd'.Elbetre dan dolayltjrilmeye$tikrlSuG$ d, nnurulmomolrdtr ki bu konu, bn 'cad,yapankimsedsndne, gesitlirrnler den ve belld de bir9ok delilar ele al Ansk, itnceyap,lano $l6m3lai yap.i kinsenindeEenni azilm@. Fak,r bu i.ldLave bu icadryrpanh dahaijne yap an o FlrFrhrs bagl,vs onlan !.k Eyler bo{lu olduEn da *esindn. Oyleyse, herhansibn i.5dr ger$uellnen dege idn, dvgijyeliyrkur. Bu icada zemin hanrlayan Fl'tmaldla o cal{malr yapankimselerde, en az bu icidr ge4sklEdrenIGd.r deEerlive ov8lys |ty'khrlar. Bu du oldtrEugibi, 6kir ve @miycr sahasmdada btiykdr. An


@k, ELn w @miyersarNda hAdbeterq.k k'maq*rr. Bundm dolayr da bu sahadaki jcAdltur, buntda zenin

I,bt'lin enesine, ilde, fr}Ie ve insanlEz olan kathu, b.lirdiginiz bu nokralon gd 6nnnde tutea* gdmek !e dcEerlendimekgerekDekedii Farabintnresidei bn yanda ,lim ve elbik, dre ]adan tikir ve @mi]€r suna'od, g6nlmek@dn. lakar, bu lesjrler bnbirinden lekl ikj dededet diinyrsDda onaya qkn{ b'nuorktadrr lunldd.n biri tlan, trtekj ise lat (Awp.) nede yeddn. Bu iki releniyel bnbirjnden aln iki dnnya qkn ebelre b inq eeti5medeki @suleraq[Dde bn budnluL uede ff_ Konmu; Fadbi rjn knlen aqsnd,n d, b! boybdn. Sozselini Fa Iabi, her ild nedeoiet qevr€sjDded. ayfl nokrahdm deEqlendn nij, beDinsenDir w yins aFr nokraladm re*id ve reddedilnisft Lta! butu! bu bererliher, benberlkrer iki ayn medeniyetindoEnBra .ngct olmaFerabhil irni 5ahsierinden bansedecn, bir nbal olaak oNn qot q$ftri ilimlcde ve hida o d*nde b! lild bnbr ilin dallar ile megul olduEunube&hild} Bu dunn onun dminin ve nsdenditl go€vin rabii bn 3onufl oleat gadlnreldn. tual! nelgul otdlg! her itin darnda o.uD i.SdtmD olduEuu olijin.ljueridn burunduEunudii$,mek ve bekienek mDn (0n deEildn. lununla bdtt€ onu4 felErede oldui! kadft pozidl ilinrede de agd& ve oijinau{i sdrulmekenn. sijzgeliEi natenat& sandrnda Ferabi, khm Diin hzorohaorD Ce€klndiEi lekilde o, matendik bilsisine sahip idi. Nnekim, yakr raihle'de bu sahadaruslz ola


Ek Fy'nrean bir eser,rFArebinin matenariuni R6nesansln biiynk hnhcndid nEhur Hsah L3o43rd de vincrnin 04521519)m,tenarigiile karyr,5har.Resanl'F ile rannh\ olanLlonard,6nenlidmmi* probmtun@,

kcidisindcr bEytz sene som Câ&#x201A;Źlenbu bJ-

As olaBr<Farabi nin naredarik bilgisi, onuDnns kr_aranDdayazdrFeserrerdeuygnrma sahanbuhyordu. s6in ahensini matematikhe$prarla 6le!n Farabi,rslin Dinyturda ftus*i nanyesini ratu en b0ynk isih ol du Cnakn,klrm dnei devidadenkaira nE inrariyeleri galeneginene ar.plar, ne de Lanhlar ship bulumyordu. Milad,n sekizinci dda si'rijlney. bade nrc aid e6errer ise.kn, qiik rihpg*rar ve naruleler harinde, heniz baslang( d*ini rensil ediyorladr. Bn batra'g'q yrttanndansom Fertbi, blytk bi. dna olaral prladr Onun bu isinn$ !t luphesiz ki kendisinin fizik ve m,tcm.dk bitgisinden geliylrdu. zrai sesve nnskilin nzik vc fzyllojik esrl,nn' 'ncleye. Farabl,ylr yer kendindeniine gelcnlerin Fnldann' ds diz.lErckkendi zamnna kadar kinsede g6rnhey.n husuilan orrayakoydu. MNlnnin eembenni epnilletti. Kemen!â&#x201A;Ź'nin ve Ho6an Tebutu! denen enstijnaniarn 'can^ld'nr da o in@ledive ,gan a yeni iaveler yaph Ss perdclerinin ihsdlm hu.lsunda dneili kathlardi bulundu.Knqiik rataplanndaneeqelirri makalehnnden bajk ,n ft M6d{ rgrdDronun hau' !6hft rinin e. biiFk veekad tr. Nitekim, 19301uyrllarda bnnlair, Frans@ tqcimelerile b ilre, bnkag kjrap B! lsn bbnc rdl' tren rhE ,


halin

11",

Baron Rodotphed!,r:iqer. ontr

:ruk Ar:p Mu'k,e' ded'd),krrn


csm,n, yd, 9*:r nl! olm havadm balka bn cisnin bu luDduFdu. Anek $ vd *i, biz orun nd,l hn csin ol duE!n!,ne oldugunubilmiyoruz. Firtbi i moderr rEiun kuroulon orama soldniya yclrenec.k gucuku bn heyecan'nsahibi deliliz. Ancak, qok degir, bundatr qeyrekyuzyn itnce Fa$bi bu iddiayr biderekr sannnaya*alka vq,h d ailrn4 bir ti$ nu ak ninada boEdeEildir"deseldi,siiphes4 on, ka$l ravmu yiiz elqibek oludtr. Busin ise, onun dqnne sini nasrl mkdidc kar'lrlayabiledginizi goiemek bainmrdan, moddn fiziEeaid biltac ciimleyij burayaakraillD: .Ynninci yiizrrrn iz6nk (sinecnik) ve kudrum nelnigi sibi iki btynk trunyes| maddeninbiiiih yap' rarlannm lygun einkr hilinde bulunduEunudiiliimek @dir Bura eole her parFclbn,ayn'Latlsyeve zt elekrik Fhine satrp birer karrrr paq3dg' valdtr, oadde vc kartlr nadde... Fakar, raboFtuvar .Ltrndaki dnryadr 'ka5r nadde ye rddanai imk;BEdrr Dniyayr neydau geLnen abnia; niiron, Foton ve elekrontadon rde, buormn krsrr prgdkrdmdm olugan Filml, ddF $nl[

devdnin ve igindeyiSadb eniedn ol,ya re bunlaa wrird evaprar demekir, Yani,

en 6n plandarurmu9 olmald'n'n sebebibudu!, Faiebrn'n ya5adrErdevrin siyesidnmuna tema elni!, merkezl orori In bcfirmisrik," Bu dudm, sMsl bdiEi lahsi huzu, hen dini yata$ a$Mdan iNelar; bnyiik kirleleri @dirgin edilbrdu. Bunu yakDdd hissedenFi dbl idare a$ndan uE nda bulundnEuamirrin me selereini, nzad aqtdm okun +imek rhbyao duydu. siytuetve dmirâ&#x201A;Źr aian,ndayu,lm$seder wrdr vs o,


bunrm! hiq deFlse bn hlla bitiyodn. t,râ&#x201A;ŹL onlatu m4elereq ft.abrnin mcaubu meselelerind.nfd*h idi. ust lik lskender..6meklcdndenba5k, ytrdu. alntM zihm pladomund, rcsuEn Felebl.bi'hjn insaotLgr ku5rbn ldea vteri bsmsir day? koydu.B! devtetii bEbda, insda hs fa. aletterin hepsine,en mn&elmel rarda salnp ohn ltz. Muhhned !ard. Bu ha yte devtet 6itin iruanldn laton un \ne si deEildi!. crtun o: Bntnn jnsanlBr ra 6Ha! Insd aa hq iki dnnyasa sjne saliPft, b.$nda leygMber (redi) niirk cdime h,krn laotr wnez Onda, adeG bugun inradErmr nanada hiiknt latsid (rirel ln{lik) 6hi m*drtr. SayerCerqeklerisebriyle bjr dcvterc h.rtes neJud

*endinden sora gelsekleE znii htutyo4 uak slsbeleine 6hi malzne gthdeliodu. sijzg nuD nkirleri eosdda bLllunadhukni lahsttr b5Jrrl bqatu, gnoiintz huktrksi5reml.nnin er tutu relkil emckredir Karlrl dr oluah b4 haklardd vuseqmek srPrile iNanrim snzrelmeyapD cemirl orulsâ&#x201A;Źcaria', olulrudukim emrrcti devm ede@klen hcusundaki sijzleir, kendisilden yedi ylzy ljda ne*anik ve o4anik olduEunugdreEn aq'ktaEalafl is,


sovolojinin buyijk uyas Enire Durkleimin (135319l7)cs.rlclind.dcinleltirnelekti. InMnlmn nd ve nigin bdy{k gruplar hahd. bkle$mekcolduklanna dan i9xlamalan,Ebu Him'dGaz z,li'nin (l053lLll) fikirleinin renelini olujturacakhr. Mlile er rastrd,ki rabiifarklann,rabii!dlardd seldiEin' gd$erensbzleri,bir yandanlbn Halduna (13321406),dc ymda chrles MmGsqnicu,ye o639-175s) ulalaqk ve onlar,ikrinin insm ve i$an toprntukt,nna ol.n @sirleriniJâ&#x201A;Źnidenele alaaklardtr. gembenCeni!w Fadbi nin psikolojideki resLlerinin oldukca denndn Onun b! alandaki recriibi (ampdk naei (corik'kurams nyafndak psikolq' er intikar eden bu Ekirrere kendi tahlilrerini (analizlcrini) ds ekleycrok, rsawuf psikolojisini selilrimi5tir.Bu fi kinei, biJ yandanGazali vasna$yla, B. Pasal a (162] 1662)kadaruann\rr. OteyandanFadbrnin,4*t Ij rr khdq y^ da Akttr Md,ni floktado adm ratryd ve 'yzna barmdehnishara' bndra, l-ciden,Be in.. si. bi helhu lehn kiliiphrnererinde buruldn $eri, dnnyi. n ddn bkaFm yayrlh\, Ibdni ve krin dilen sibi BabDrnkialk dilrerine,dahaR6nesa..,ran bn[.g ]azrl

es.r,Kad'Ibn saidin dili ilebushada ilk esedirve ona gdreb'jdin ilimbn a&enmekisreysnler onun rctberli gindsn uak kalamazlar. Ge4ekren de 6nce ilNanii\ S a, sonia da lbn Sina,Farabtuin aq@ bu !'E an y,i riiniilledn. Farabinin bu eserinin Barya iDtikari ise, heniiz onikinci yiia,rda gergrkle!mi! butnnuyordu.Mi$d'n onikinci ynzy'l' baFda Don'nids Cundissallinus (.1 tl50), dahaso'( da cc.ird de cremonr (r11all37) onu klsik Ldin dilineqevirmtledn.Krronymus


ben Kalononlrus (dl. 1314)eliyle Ibrdj diline terciime edilenbu eser,dahdsonriki ydzyrlladadr Jngihzâ&#x201A;Ź,Al mino.. gibiBzi dillerinealtar n\br. RiinesmgrnIikn babdran,b,ira RogerBacon otnak n"ere, bu escrdeDyaFAdblnin din ilimbn abnrnda*irenbri, annedit-

Illan Dijny6'rda, bugln anlad&nr nant ile lelsere SeleneEin'8elelklErten Firabi olnulbr. Bu ne deniyedoonak diliolan arapFya, felEfe dili ormahii viyeiinikrzrntuo odu!. Manux, onun elindeklasik hafni aln{tr. SttzgeliDi nrng]n dokuzxihy''halhdeld rasnilve renihionuntaEnndanyap m6,bu '.dipve rdn'f sonEkiyuzy'llarboylnd d*im etnildr. Mair't ka'delenni. rayin ve resbnii alal yj sini beftreniE,bu, irim ve din rtituddakjniinakalalff L9inMglan bir zhin olulhnnulrur.Brndanboylesa!duyu sahibi he*es, nharqa balnabile@gi kaidctcri b! zn'nde buhbile@kve herkestt;i nanhk kadelerjne dayandnlira* venkn hiiknmbr re qkafll,D $nnel,!, ay saBdulxya dan kolaya ve !,iphesiz gonrt raharlF ile kzb edile Ftuabhin bu y6ndekiBtrleri ptirli shalada sotnltr S6zgelimi keEnda(tmlolide),ilk devnkcl6Fol!i, Georoslafl)ile sondevi keEnc,lan dasnda yap aak bir *a6,la{ttrna, durumu apa,;lk bn lekjlde onaya koyar. Ilk d.qin munakilalanylailsili olank Milik bin Enes(715?95) toyls d,yord! Itadisci, hergin blbim detr daM mtâ&#x201A;Źdcleci ks$ndlada krr!'lalhF amm, siide bn din d.lilrirmek zorunda kalrdl Malik bin Enerin hai{k' vard'. Ctnl{! bu ntnakasalar belli remel i B*, v Bdrima Fisr (F hrdi M.sL ob!a! lrio D. M r err


rere dayamyordu, Devrin buylrk m[relekkni, nurasav vrf llasan Basd (iil r10 H.tzs M.) bn cmclsiztiEelijyle iSarsrediyodu: "Kendi uu re heElerine uyanLarlibiGray, Selmeyin4 onlela miinakqa etmeyrrizve onle dinleoelniz Bu sozler, o d*irledeki kel;n (reoloji) brekedernin dantrk csAlonna dayamadEn', niira kzqalarda,herkeun kabdl edebildgi 'onrt no*t,r,rD huruMad,En, aglirF gdt.nehedi!. Bundd soonri deuslere,sdzseliniGu alle (10531l1l ) bakaBikdurumun degiflifui, yeDi bir dewin ba$d'g'nr goilrriz. Onui burnn munakEah ana ve manhEadayaldtr Hart6 onun, 6kla v. akndhEaka4 qlrr{lar bile, bu q.rqeveiqindedir. IsrrFr; ,rdm akla karfl q rrdr Yine bu ilinci d*; kelamc,lamdd FanreddinRi,i'Din (1149 1209)bu sohadakigeddine (rarzi rlt,/d,ani), bar<tEftuia on,en Llefe m$eleledyle dolu rc basun som nark sda,qs day"tt otduEuN ghlnriiz. lntib bn giirnntnkr bizi, Farebiyi biitiin iE;nhk q-r'"d. iinerni hn neselerin fitihL olara& en ehey. bndaxhdtr. Bu meselei\riD di! ya da o dtrin re ft eriyL rEle6ek lelEfedr'ardndaki uzlalmadn ger9.ldctlidlm*idn. |ehinc krydedileck ve ge4.k@n sonu9la 'nda godlc@d sibi, Ba! Mcd.niycrine de Mnaet ve biiinn iDsanl*a ula5aFtuabi bizar k ndbi tuseleyi flile

onaya koyar

da) oad. vdl'ts snrdiirdii. AusNre (oclav Ausu$e), Iskenddiy. yi (M.O. 3l yUannda) alm6 buraia Rom,, m hakiniyetine gidi. RonaLlar BtriltiyaohF belise yince f,iilrtu hariyetler hlGonin cline ge{ti. r\nise b,bah4 nannE n dErnda, Ielefeyi yasaklad'lar Augtde adryrad: bilinen l. fi@doe zimmmda (M,s. 379-395 I'I2n) relseledevlc! clyle ve resnen rdakland{ oldu. Isun on,y" ehp ituanlda 6kn hiiriyeridn kap mnr


agmi, felsdeyku8rzlzi k lokfekefe bireiterlsldm ropEKannu,yadi htim ro Hannakonsu bdhelere: Anraky?,Hadsn,Ndsaybin g6qdtik!. Ferfe-Erh: hn! bunlardadevd er jrdi bi'nin rend etmedigibi! hlsusu biz be.. nir cn 6nceki devirGrde ifelsefe din im.

'nin t,kikar'ka'lrDdari bhna ,alrda rc_ onun hoL*ar ^bi/ ve ldihi' olarar kabfl .! riginive-buu he sohibiin trtEabiLeeE,n, b.mnneorgrnr uerr 5b, drorlio.fehde, araen, n bailmrdu. Mr_ .m lukitot bndjr ve madeD her saEduF ;iibj on bi r E burur, 6yteysedjyddu Farabi!harikat chli irashda aFl* oram4 sa]â&#x201A;Źr, diyodu o, hihret re h,tdkat sahibi iki kinse arLnda rrHrl r gdrijtuyo6ai bu onlann sijde ioin, ifadereririn brktrh8dn. ired. .bek ilredikren 6 n c eE 0 * u n v e A r 6 r o n ! nF h i e .

trk4 Bn Fd!r*

b,!!

dr Frd )


Fidblnin

bu uzla$,ma relebbiidotidin pirij^lz

lm-Iehefe rasn

uda!tutu ielehbi,slefl' BnadF onbn

rabi nii oniara 16 tesn etm\ oldugunnbelidlik Bura_ dr bu mnrlu kiiil8rden, hlim Dult€sn' ya4,*i isiD dalE zikedelim Arn' dine v Parisuniv nensuboln.loflnE 6tesinde,

kendisinin dliimiinden kfa btr strc som e branndan resmenkabul oluntu Fer6bl 'd,r Eknbri klErl4ll/ln\' Fn '€n' ko_ nancnmblerardsda beMedikierde 6le benberlklc! giiriilmu5dr. soii,, Fk€rd sovEoL$m'$m_ Btrtunbunlardatr leyi bunda tekar ernek, fizlal& oLnrva6}d santLz Firtbi. din-ilid relsefe aiasndiki ulalmanm ed bqtk


FARABiDEN SEeMEMETiNLER

^4etinl*

Hakk^da

leriyle, bucya kldarki saylal!rda verdik. $indi, F rabi iie otuyloyx baqbalabrahp kendi aErannda konulmallfi eEramak Eryoruz. Bunun (in deFirabtnin !e!irli kirapl,nndais.qilmi5detiileri ben, bt diizcnckoyank suoaqFz.Anâ&#x201A;Źk,It binin dili ls lim Medeniyedninorbk din ve nedeniyet dili ohn aop!:dtr. Dolay'syle bnrada dr Farabi e orarr.u amrna Ferablyeaid metinlsrinterdmsinde9adrlik\ilere sorevdnltd. Bir hsnm biz n$lendik.GdEvi kendihiz iivle iEinizdedipnob sadeeFirabiy, kihbDn id'nl ve sa'fa nnmmsn' verdekre yehleeEiz. Teriineyi ya. pan 6rckj muhrercmzward isirlerini, kendileineaid paal'n wya pasatrr sonundadn$Gn dipnotlarda aek-aq,kyu 'p sij*erece( rekrmnda ne ldetle yerin* Metinleri emlmada felsefeneelebnnin sbtenati'


MANTIK

kd'n6'nden dmF br tindtElU@9&€buk|h€irB|gaeiiL[hsidahu |qwd€ e de isb. @ s' kd5liden ere bunuib d(itrp olqd'm.kulrsnhhdlhF id h"&'Buna.4bn@ddsni,U'fudi'fuddide dadgidned.Fkqlndldcdr He mdt* ei at, mJkMtr

{Lrn.$'

q!r@.

hE iu i5d€ben 6 kdnu ! g@ (dtu hwd. nsLwfuiided€hd.Fdo$€henh

ir !o

dogruvavd.

-D€mekoLurk!n&di€d|blqtial?sdaL@du4 !d. @ adb 9{rh ld duhhc', ha .. Mm& sdd, ha6 yaprms'n hdhhn odu6u hq rqde dq ne |l!@'nr do4uya FDdL€n d yrdtueih FDionL4*ek hareyi tha [oE!) d+ do hd Fds idF ds4i dtrtunu dilhqGid d b$nMetdi ahr brsdald dii' durumuE t@{ Dlhil.qci bi m'llein rs'did d iin dq kn oldrtu Flede

ald!


do&u d!5unn6u' sqr:is

{h dei.

ed

d,tb{q6 dib,

Birhei reer€in btr tGn, *i yddhe (ddr). dlsunh€ ln. kJ w sq qbma (hdnbr) dna|Gs Fin€, sdnr w bi'n6d4 siuq erffia (6tnb.r lalthJ e Hshdsi b I dugrins w btr aLt yddh

en@i idlane r,4prd

l€fun€gdwilml! sD. rd edrl

tsged]|ml'dd|bJ..]gJdqdddtr Ir *hd&da G.. ban4{bn rrbden |MMgeryhydn!gblbubnq ndi oLqrqiqN, bLe tr@d@ s€ldrohrbh&an rmu v€ oiduutudai) b{k tuh dro

lbdte odG

r5e (Fld berlnlrhr to vit.o dld rald hddd d ldruhe rkLr w @bd eord e €us ?didJ kd4'|dlqidBd'r.x;t.ksndriulrk@uuqhbfl nE. dd 4da h$n bn4la 6noF igve4hdsndfi F€da 3h& da 'k qqft!. Bh: radd kd u ! vs ,ar dqnde hqhansi bn konuds hor H,+r h a! koru$idd Ld,nna, bq lerdr d& dr 6@ki.d[


bnFyden6nDn',& B I \'ukssk !tu ve oiun 'lrid:

(Buna [aFr[) A@ndokq,!k€}cnq.@budd4 vadtr B un b! tr'la, btr d4n idde w hsi mukafinf ve ha u. od

ha a$ .id

sn od4

ra

'4fufuLdayunddl' (tun)'a!e h6 a@d*r'

BuroD yl@ cida on ran€du c€vhE(@). Did (6. mryd).ndk1k4[yd). sd lirdl zaru lDeufldFn*) rered€ (qer, iurun {va), sdturma (hhd) erll Gd'on). edi M.i'r !4d & ikleie"le' lttua 1/iu@ , dah tu€6. de tsryda lms0r.) !e mhh'bai'btrLm'ed4lb' EkgJ€s&e|ed|lfiFbu|lnand' 98.39d',giu'Brje'koLfub!q*dei5M d bsd df. € r4itr)r atu b4a a.cd € dn€he lnurrdhe z4ds bBb huku4s'4 lfu 'ahr, odd€ e. b@h ht!€!e bumdu6! sedfi dnhhEda oduEu eB Ya d bir4in bir4 uldqmartdl" ds iddrurs belh'lE zqd sdd ddrdi sdntude dLdutu XrydlodFko.anbtb|indrci|ld du Bui e aE'd bad kudLuis bndan ad dad dsgi w


sclr Bise {beL) kry*b slds €djisnse


suD4! (FMb0 dd ri Ginrde di:lei mi flda dr s Dr o[p hddr da be! b'd

ouEb

d,$ro

oLqh

d€qidEw o, !a i@ Bddir rek cL'no|m.d]|{&gibi$'nd€

keinld .ELn degua. Bqdd da N€rB,sud € Mrdd€ri

@ktr (@d

oDeo b4ra i4b" s.

b[ we riFk €kjrlE'n o Ee bidD l&fii) noroaaid,i uaku. onun d,g\ wlon 4 Grun krdr) etr dde talden) orandr onuD Gddrcdd d€ krd ve akd€E) br ve oln butuime' nuohn d€oLdr. o, d,6n idduqi 46dan rryde. ve Eri ol4duqu G€h.t) bakh id'i da mdebeLdnen Fbq I o Nf vait,M @ dhenne Fuulun ldemr) hlta5ndi,kDqDRAYAStE!n!i)a:

DIN Dq DI A SENER


shrilh m0h[h deo']dL yok @ k,Er lden w kkonh dhdan b4b (h'df qde) 6uruimdl rur vrcrnG' mhrh ot'i @h vai,ghb bltur onun iqh vadr&n tuwe 1ts6dwL) oshaDeiLd hlde hdurmE nhkhd€gtd ts hDa EE lhshais' bL duM) o rrr€ bondd dd4'dtr rd o. ueidl F2d d;ak b€ksh 5&_ nar bar@jndanbasrGhahdd bn e€ urrymLdnakEn 6 son delmh4 knd' .4hd ils (yne) o (ke.dci) ed€idr' llr lntru4 r6dish6 vaEtuDndr iLK" r-dlh",ii ohn Elqin, keinhi (h buLuihshdan onhni,bnhsndu Fvb bnnan bi bh' ddil (buhd) ie kk ve 4r nhe .rdde v€ ,hBen. uq r4D vddLi, ohutr qn ! dn b4b s n v,n&B L4ndj (r4r) w b4kE'nd @!6nh o nuDr6d sd,s,idd l4n{ ruhims, kDddflnebqdido|a9dtrk.o rn vdrLE, hhsr Flitd. oia sb6 rqk d'oni 6e4i ogulun rauL olna btuEdd s.Fi oMd vdd ana.blb'rri. aiebab, dro herhi;o h;;l @dukqeha.setrnqdh's|FiJugdendobyhue hghaEi.boLgui]o[qddlEsb4eLhihn.b4kE'Ddii' h! mr & b4!4mddotu, 6d w bo

ye o. ss,bduguiui dEd bI ohqduqa d4LF da dcctr or$ntrqa s*bin w vaPrqLbu .dnd wbnd69daalgd|amqlv*h]a husbnn lu de ddaqoi dr$ihek hk

otma&€ub' vhn' (adr6€ dsr


bakE, o @! diurt scr,nms ve o nui v.r,o!n. leheh kLnms vdudgokfuv€Fllu|{{iylett]ilk de croDdii4 rLKh @vhd, vd,01h * ek'k (ns'L oluEa oLsunh€F iiJ') ked$d{ r4d€' lkydi d$) elh€dr. Burin var ud. k€nd oDdo hn,rL'n :dm ha !&]]l k'n, ]endLv!n'k ve nenebGr E '6c, otru (6yh dd6d d(usd se4eklqb, kendie6d {e h€p) aF Lal[. van'k b.lm'nd.n (s$rhh.) h ol@nuidatr barld w oou, dda 4 ohunq 6kih .na. D$, a alsrun lkF dndsn orc€bi) L*bi, byree ddp s Dundadyh e vdGa qhlI k dr onu vehdn nqnlin oLnadd' @e hmel' olu ve vrn bl (tdyLe va,rEa b4Ehe@

budn v'nid n kendqnden rasri' GF . o 6Fd ve ohun ee d lyfre) k€D $nh y.rh sb€hLdn.

bdg,gdk4h|finhv.rc|u9*b€b] hJdnh€lbrnndeigdl.EhLdmih at rorudq oLdar rJd Ieldsegidi5unstr F n cn nn hunMudu v€ brye nu0dqia dili d@ddi Akr a cowd€n tuh. Rulu tuh (Rqhrr.Enh, Ru[il.h&) e

FiI*'.J,d.,49(|@ftdzitiLitrriq).llr


BILCI

du'uim+a6d6nneft|6d?' Dlsuiencnn]iieft'.du51ihe.ano IMimqdai.gernsoDdaonry.qka dj'rrre b4Lendiq4i ,an !!r. E[ dokunubn shnn k€ndsyre duyuLduguoe. ns. da, durduh ehrc iq' btr eqJ[ dold w bunuir. o. o fe s sodaoidabqkabtr+,dan.ns,dai.gdrveduyul.D'4 ,nds ,pdlr 4n, oruda,ard h€bu haya€h€su{.kw. w.inubbvyl€tE |4dn, & 6,8 obkL lEsdd avLro.ea& ,+r ayma ve bn rqh€ irr€dd vapd. (aru*) bdatr u ko, dqqfl Gad,i), bi kE' e tsnrs (kd) doaMtr Havr sdr@e dogu br d. dogd Ak ed,6€us n lmJkdn6n) *hduna, gu:er,nrirdnden lr|ma lqhmhd)oDunhnumrun oru r ,m ve $n.fld ly,p) rhd,hne doon (yonden) ' Fiiibr,."ratr-'/-rda'!

(Dq D M.


BqhlelEfrm@ge]heoddorce9i9|]dlide.3oil'dd r!|h.|linedid'Edy|€eon6 dqr' y.rhnr*raid r Duruoirida (ro kdrs) bund'i soc or. Eq4hdhnsiFdi'qnmegucu ,{gidnich4{€.F6duyun]daoU"' DuFrda rsrana@kh4€en oEEnin*rkhirc€ bq i, h+ denh tu e neftn (ohun) rih n b €@ Buoun (rpfi) oheo gdme hd6& cms ishd€ @ bDrd h&rD 9614 sbdlm* en@ B€ di. oE d€r yidiur, @sd vaE !r. s6dbek p !'& dr v€ l@me bi ber<€) e4ekrqr &d breMtu oys sdme {'nh r€ndts' neft€ lda) ;d bifu'oc6duyJd&durumb6yhdrl] hFn qidnnD s6diqi Erq 44ritr duro@nbiybndedgJdo,@k d]gJ4add'eya@r4'ryi&bEytrlg'd€ndet8 Breh hry|j dLmai bbEi de ek4 ykrde s4eilei. Bircts' b! q h'yalst.inqn ldqdudn doolva) kendH rG ilbn F va da qnL* y]nh&ddnnelve9.h!uA]gu.dnunb!5hg''4d4+ ruddafFkawled|ndgrbL' 'e9n664Jgicurujrtl.l€d€nvebu F ucn rry' oduqu y{'ide edriftn hay6l w n65yd du5n Eis@iivcdl&lnh herd!

b4hig(ai

hden @ hHar

n4 Eqdd€d€blumn h d€n€ki4

o q!! hdhd. srL,

' ferbr,rrd4s

(b

d hr brdh4,!

!

' Frrr4 r rd@E

(s

dki

I Hqtrktrdn.hbirfdtrFrd

rdh4,

i l


Dilinne

ed,

|d

ve mel

0@*

v€ pd)

M*

iE-

E &F ayrr,. Ameriqur de $n dd w paLrkdueinhe lmure! B€) re islr oLn* @E & F udr. Nd er( ce rcs ouda hqha4i hn,Hni bJdryeeo l4b bisnd ebe edq. tusri $ce hsni deF€k yape4F fyl h'n. san ar 4d le de me. ya + FprnaJE,,4k€n

Be

s!d*edu'nu€4debuanatil4c aum6'ddlunenglde {6rrada) h{rund br h6b euc. olu! f l q B e " h q q d r i 5 u f u q b d 4 h . .4edi! uruiraotuf !dn6i

Di5ina slk

w tu hsde

ald€n

4nedrre (orbD

ozerone s.hrb otai.ktedF dln n'LhJ'nde (b'lfil) .rd suuM

d.nnilhJhd€J€d€ndslMiT4 '4L4bryk&Budd 9i9{F|ad'dlhdndeddJ€dd' da duruouna (hs :ffi,i) s<ebililq neonesah'pd€lb'nr Ar, *rird. dilun€n giir€ {bwein;r. dd w hb i ve,n,khnide de ,kadl[] den orna ydeieo' Fkir B$rar id hdid€ eden ldtu d) ohbinei @ r€idredni sue lFbstd) tu6 tu kqe€) hI@ *qre@i ohi bAk' b@e huhhqtuh w loiu yd,n, e) keidqnd€ al]]edknrd (mr koL&)nryd4a sdh@ odd da oil&

r'L htLLide (durunrr v€) duF

hi de akr irh bilrd ndi F in,s ktut!(ba

dqrununaqdna q&!nc)

,3

q dd

Frr


E! lFaa tuo. r,enu tscdFL hrin h q& wdqi s[ duru nundldr Yair, onui heenhniahr hlEddu durunu. eoh q6mei,is4*.'nd€n6rue!J€@Ei'hdhdebLgh.dn &nH6 de {aFi Fkrde) s@rmeden die su! h.rhderd s6dkn 9ru1@kdaDdtr6.?deLgdddgu. s6dd olna ldaeo' yoln$ Rhld€fr

Freneg'blrunnamlrnldr.DoLrydybolnq. @a stu4ie+ bryk q,k rcnkL* h s6njrtudoae 5dlLyd 4& le ve b.eke sd: suiqr€i dd't' 'nk nFsd€ n bsde s& w dahadce"gi!dhdsqdi/ duruf,udm tne b ar hldnd€ 'Mm sdi/ orna durunu E s€rld. ge ayi, *lilde bu 6l brlhd.li ad da Mdd (He ylant ohn .!u.. odd. €rn|4 (ewu6) duttud 6iEry w Dol.ysvk bu (FrlL) Aldh M.ddit{Lrl ldFluddid!runu


nhqb4iftiyniko|WododohyLddE

ndr s4c4 iyiflrra dd ise sqinb ord tiled

ydnermenseye eD cunud{

mir dml&' I4d bqtsft Fidp !t4hi yddu6 Ftrtual Gl dnrdM afind'riEdn hsbrL, dre! e4€!ig,re yr ydubqke'ilbo]ul'yadakdd{!nv€b4kd'4hvad dgru&hssk€idbdeuetr D\iren 6rr o, kend sdrerereohd y6norden ne nad. de, ne d€ tu Yldnc Ma FLura I k .id

bdrfh.d'6'

kn, keid iden u$n h4r, bt w

hnbr


$rcte qd'md dha

. bdr6 biP

(

Ea@brbidi€ ydLn, @dq sepgr d€i. diFnne ve skme I dde) iLedi! guce 6de(dde)n4ddare Du4n d. bu irrL sudne ,kd ik brsrq on4a qh q€ dofe [ih e dsinne dd4 'do e der otuo ere thdy*) ydi[dNdao:gio!pdtek'.ai|'L'i o5nds4fune'.gue€qe &,b dde dqinnqen harlnb,na da blrqrq insnda bu ra de sdqh@. nudduqu eryD $'ham,6. E trisi lhiLEu. sn 4rr eEkmiFpnaEa 4d ye@. Mdd* d' iyi ir thayrd n. Eu mulututun b+tu1 v€ l'.i6kbuigijnoDb dndsn dein, nudduk 4n yadr diabnidlidtr. Hetndsr bn Fdde nudduEa eid4 tsru rbyan h MuNLOun €de drns[de yddl ob dr yd 6 6d€ & oftya +hr MdtqbEui Funu eq€[4€n Alr dan idetr dr$n6

FDigfud|five<rknLlkddMe M iyrilh on4 qrfian'n bi bk yotu vdu cinb, iNr ie'enh su4en bejia: Ndd d+ h4'rvedurmg!9bnYJd[ii efli dirui4€!] w hk ide ohodL murLutur.b4b h'& si! h d?or anor ndi durnne qlder€ F!d|Ak'bn|'nd.nlodbhelgilDi5o|dj|ddw'LkhLgird rur anhardabi I o, muirurulubnn, mi gidyb onu uq, aner ve M gi. sude dnu dde ah.k id s{sk4iyapnaiL dqiu onin aEcanD kubnaEr, disirm€ g0 uyum * haya snc6 nu0urut! ruim&' '9b sddirjirLft dqia r,n,nda diloihe sidis yd,mo dLr w bFD €iq t n4daEgd€Db44hqEnuyhiv'duIn€9d6ebuF[a6. rdd roturige Eerine o $ $yLF€lm ' FtFbir

rdd4y

($d diti

kdDc), !

srirde n4dana


MAYD|N'D$Di'A5ENEiDq


ve DEVLET CEMIYET

ubtsbh€k kh p.&ok B€ muhr4 hrde ymdnqlr ,cn€ vs ye! b4m o, budls h@n' h4imi inlri m eh p deqi 6n. i'rt4 duyduque€y€fu hqbd dhi&h di tue b! bddqia mdbdr He'b! k4snda hdi. s4err€+cd abirr6!$ad4ubu|u (hde d6k loEi'u' yadml4ndd mn obunuqa u6$a' dd bis.k blluLuEunb! eya sdnst h 'h!Y4 durduqu @' hfutrbiksmgele9truBd'l<ea9ebh*Eo|$i bqa r4m* ei hrry4 duvun !4h €n bprduud brnq on4a qrar. tu $Ee illsrd eq&, y€wind€y4J{mqrd'i!gd[d484 Foq:r rd

dmLf d.. bir&. dd w k

dd€k v@cer. iirt4 duwbn krcds dmdka vdD! b4' @Lsden hdbieryuqli*er' D kr bt tt\hh, rhr!4 duydugu bdin pLsi sadLan*'nh niFk6 dnal'lmL. dolayELybtoprddk Bi ktr bu 0opbnnaDn)ku@ you k o!.aoha k;nr Btr 64h 4p: h6da biEr'r€i. kdrifii s4rhh, adq,p kry$$anD Gd rynad6l... br km' bu odauqn km6dh


bLmn kk br abd.n dognq oLiarjb h

b hqubn aht& @ rlakrd bsE?,i,o,nder r.en rhido v? d brErn rds w dte d4aido qd,lshddta$.

h \e

F s M

sd.r tur FMrto4

b4k: h4b tus de

s!tridi u irrdye lbfbtrd4l Erudqcu:tu itu Ne (qLqqa'rM buha whtr Ha ,kD, nututuiutr De otduaunq.bu koiuda nde


'||[y6ndd,,jhvcmai{edg€E€l.i]ahd!edeehE orp h4e sdE l€'dL!'n€ !d s6del@ ma'..buyed56dyul4yukek9 EMs qe fln Fdd a'l u. b.ds6 ru'dulunda gryuen blre bL kb" gsc€ks hihmtu dqp dnun 6de dms ordudr bi bed€n€eld saqLit aFb'hfudqh€kw du ldel@) hn* &h bi'tiLe8h Fd 44bih*|'.g09w9ed!460dai oh dft Bdeode bqloi ldnNd) dtr. oieh o@dd d, h{ bqiadan b.rcn {+rdi) ddd feraLrl€nr

ld@rd) bn sdd'

gehh ld4rd) ds bvrd onun lMud adhn da ye dq ddre bibrdndenr.'fi'. durun w ed€n€k (d6Fdbn) ae bqkana stu {sflil

d+

r,id, 6zdn6indebbrd irbuve a€u€tu $i oldulu ebi 16! l.levld)bqbi' d! yhr(d4hrlp4& 4 olsnudur" .. hb ld€to o@tu) ... Eqkln 6D {bn€D h iry drui Etud orf,* o iahr dwvldLl4fuaryLeildnddMkdago Fdrdi *hr lddhrl bqklnno bn 6b

drM

w-

o hedd adndi barh hn e blruN w Fld tohnuB h'$n oLu,' e Frdd rdd,nde bp nkk{ibdqluetuF. hfde o ihsi ftil&b) ba*s olund. Ets loda datiq hLknd b"iids. 'uftt rd todd€, urid Fn albd !d rb.d. oLn w h€pe dc lti dada) a"l+ rdnd& ' Frad, s r&rry &, diED ldd@), drr


!qmo|dg'bugidu'qqni,nyo|lid


ILIM.TEKNIK

Caonelzi Feisefesine ilig&in5! .. Norra. cbi

Ytusy DM6

BhuddkiBule}jgah|lhl:v@d|k8nnd..d

dk dr h rhlrte ve btudr4b b@ dmba'kaddghL'gi6€@s 16bug|dhfuda'&hiE!duq9bnqda[qdmi5

orfr bi durh

hprn,srcean, soqulli.

lanan kurudanea

k4ed!i.

Durudido m4d4a gdhie oth hn duvun dhidn u']du|d&'4lE]eb|]|ke k|h.aN'iel'tsdaoduydukra(B|

dulldi'di9lifr4AkL macad$rda aklo s*krq! bui e b&[ obdan sFddah ebi$ duruFu ine bdu com€rhn s+klili bu Fr€n k'],Idd yakram.r otdGrndd, han bq lqrisLi 6nnhd yaE dd srd.neb9'n€jyd'leharei€ii Fqniy. rd,L/

n $ided

.fd&}, bitu o4nq FldM,! prej luh m ru ellbrdd

ne soluk n€

Fa,4"jE

tktq,


de tu b4k edei h( bh ydinribr@. hitsr! onra

'bugeondsdmd,']llhndo|bd,l€debtrfr|il.


d{i r€ !!@u

6n€mmh ner hqdma @ H4 ya$ doErudan F!{'mlui i€p,i odd

dumakrldrld ciih, huihnnbhhiq@ndbilgldFid omdblghi'sndmjbuhdiltlgdd* b[L w oi]d 6red0 *kMe s6y! sbii.

cdmde, e!4dq ftrrde. akkalsEteF9l'n' Y4rlm @ u! tair, doou ddqu gib, 0E€nb tLgi,

kdeh€rn€d!

urruk w erillft dedldoid€ b bdh'n$ ri bE6 &!fl olai Fv[m! sd4e bbd ve *'nd L# do3u orlD dd.8 d€d' ouunruk.sq$Lirt euleurw kd?dars s r! bda dr doErud4 B'lh, rdededs ur ra6tr dir hk bl<s anlafral nqn[ii ordu6uehi uc rDh


*

Y.tltjayan Tantfu

Atlyla

EbA Natr elFMbl'nii HaJt izednekbsela.+h!.ry!dqliE9 & b6Fr iknd hl bPta Ldu' r'r, bu b!' {ba aFdL(4a)iai $ ir. dddmqh srua da:&" Fnde s Mund bbr deb.6qld'hud4 l|r.ld'np,udan9ll!ms' h w iine h*hslar, krD iriDe hrqsu em4ie oduqunu F sqa dn@, bDdd hll8nm merr olduduiu BL'dllld4rq& laFietr bbu G knL hrya ie dolu Ldr,oin csdei t 'Lq h'c bty{Fhll$oyeEqehilin'Rah k€ndns havr kaba 14, s€ldL! 4i lbi rarala dimv4k) nu6fi or& eF kqda6 doqru {iv Leie oldug! ebi q y.ihd bPL& h shjbi oldugu rd aFL muendd€d€n 9n€ havdn bi tu w onda da bor[k doLuoLduquDu nu, bbm havaib bden burunndr&n'srdur h(bdi 5+d4 havaokannw ebda bd€da buunup emi 4kabiccindesme Eir& 9uiku h.yr€ oLa idi, bu 'kLN' cGh aor €Eidtun Foi 'sr ed€er bbn &he $ srn+ek. " Frr N"-r LUc^r- oi Prcr D. ardr sYrlrh o 'tuk. Finir . b b uudd t {i huhi I r srrdmrir Fsjr{ hfti a


5u he

.ii

dada h made vftr

--"d"..rm.mt**ihue6Euhndddr


BIBLTYOGRAFYA

^ InRturiDh

$tuaEoRl,s!r4dh,/@,rtu.($/odniFkF4r).


c4', (Yrd. r$. K6Pih tua

nduJ

!

Lhfutep4 Maen,

e6i ehb

&,1 (ldh+

TIIRCR KBEI" tard nr ' f'tu

Metul

L9I Adbh) 'Jan tr ttlatl

Fde'tdt - xtuh.

tuLr?.re,(vd.k' DrN e sdkav'h.,

bhE) xi\e 4e,

\R\n (urq

r4hP !

Dr AHibdi sENa cun

u ri.lF rcr P6r Dr

J,u ] ',dFl' lYn B'iGiM!E!noi 's 64H') 6\.rcEFd iL-, k-L"d" tuM tukae eMhb,lY.vtr N@'LU6AL'DqbA'nnsAll!'l.kd6c.'s!!,

crr orlum, F65.&ho) ridn.uJdr,lsld4ca6Hgldidsd)

aRsAr- s M*idi

f;ddtu

e**

t!4td.

rqr, khrh


Muhehoq'|

|,',

E 'd@/*

Fr@[|.aFue69FdL|41g21'k

(lq),


Farabi[1]