Page 1

«Αγάπεζα ημ μανηύνημ...»

«Αγάπεζα ημ μανηύνημ, ημ μπμίμ ηόζμ πανάλεκα θαζανίδεη ηεκ ροπή»

Μμηιία ημο Ανπημ. π. Κεθηανίμο Ακηςκόπμοιμο γηα ημκ ζαομαζηό θαη μανηονηθό βίμ ημο Αγίμο Θμοθά Ανπηεπηζθόπμο Οομθενμοπόιεςξ θαη Ηνημαίαξ ημο ηαηνμύ, ζαομαημονγμύ θαη μμμιμγεημύ. Έκα δοκαηό θαη ζογθηκεηηθό θείμεκμ με πιμύζημ θςημγναθηθό οιηθό. Ε μμηιία εθθςκήζεθε ζογπνόκςξ με ηεκ πνμβμιή ηςκ θςημγναθηώκ ζημ ανπμκηανίθη ηεξ Ιμκήξ μαξ ηεκ Πνίηε 23 Κμεμβνίμο θαηόπηκ ηεξ οπμδμπήξ ηςκ Ζενώκ Θεηράκςκ ημο Αγίμο Θμοθά. Ε δςή αοημύ ημο μεγάιμο Αγίμο μαξ έπεη κα μαξ δηδάλεη ζηεκ πνάλε πμιιά γηα ηεκ εκ ΢νηζηώ δςή. Γπίζεξ είκαη ζεμακηηθόηαημ ημ όηη μέζα από ηεκ δςκηακή μανηονία ημο βίμο ημο δίδεηαη επενή απάκηεζε ζε δύμ πμιοζοδεηεμέκεξ απόρεηξ. Ννώημκ, ε δηπιή ηδηόηεηά ημο- ζπμοδαίμο ηαηνμύ θαη επηζθόπμο- θαηαννίπηεη ηεκ ζέζε πμο ζέιεη ηεκ επηζηήμε ακηηθνμοόμεκε με ηεκ ζνεζθεία. Δεύηενμκ, ηα άδηθα θνηθηά μανηύνηα πμο οπέζηε θαη ε αδηάκηνμπε απαλίςζε αοημύ ημο ζπμοδαίμο επηζηήμμκα- πμο μη ακαθαιύρεηξ ημο, μη μειέηεξ ημο θαη μη πνμμδεοηηθέξ ημο πναθηηθέξ- ζε ζεμείμ κα ζεςνείηαη «πμιίηεξ δεοηέναξ θαηεγμνίαξ», λεζθεπάδμοκ ηεκ ζενηςδία ηςκ αζεσζηηθώκ μιμθιενςηηθώκ θαζεζηώηςκ. Μ βίμξ ημο Αγίμο Θμοθά μθείιεη κα μειεηεζεί όπη μόκμκ ζνεζθεοηηθά θαη ηαηνηθά- όπςξ ήδε γίκεηαη- αιιά επίζεξ θμηκςκηθά, πμιηηηθά θαη ηζημνηθά. Έπεη κα δώζεη πμιιέξ απακηήζεηξ ζηεκ αμάζεηα θαη ζηεκ πνμπαγάκδα. 1


ΑΓΖΜΟ ΘΜΡΗΑΟ Μ ΖΑΠΞΜΟ ΑΞ΢ΖΓΝΖΟΗΜΝΜΟ ΗΞΖΙΑΖΑΟ 1877 - 1961 Ακ θακείξ βνεζεί ζημ Άγημκ Όνμξ ή θαη ζε άιιεξ παιηέξ εθθιεζίεξ ζα παναηενήζεη όηη πμιιέξ από ηηξ εθθιεζίεξ είκαη βαμμέκεξ με θόθθηκμ πνώμα. Ηαη ακ νςηήζεη ημοξ μμκαπμύξ ζα ημο πμοκ πςξ ημ θόθθηκμ αοηό πνώμα ζομβμιίδεη ημ αίμα ημο ΢νηζημύ θαη ηςκ Αγίςκ Πμο. Θέιεη κα ζομίδεη πςξ ακ μη δηάθμνεξ ζνεζθείεξ ή ηδεμιμγίεξ δηαδόζεθακ με ηεκ πνμπαγάκδα, ηε βία, ηεκ θαηαπίεζε, ε Γθθιεζία ημο ΢νηζημύ θένδηζε ηηξ θανδηέξ ηςκ ακζνώπςκ με ηεκ αδοκαμία, ημ αίμα ημο ΢νηζημύ θαη ηςκ Αγίςκ, ημ μανηύνημ θαη ηεκ μανηονία. Δεκ οπάνπεη Μνζόδμλε Γθθιεζία πμο κα μεκ έδεζε ημ δηθό ηεξ μανηύνημ. Αιιά μύηε θαη οπήνλε Άγημξ πμο κα μεκ πέναζε από ημ δηθό ημο θαμίκη ηςκ ζιίρεςκ, ηςκ πεηναζμώκ, ημο μανηονίμο. Οημκ 20° αηώκα ε Ξςζηθή εθθιεζία έμειε κα πενάζεη ημ δηθό ηεξ ζθιενό μανηύνημ. Γηα επηά δεθαεηίεξ έκα αμέηνεημ πιήζμξ μανηύνςκ θαη μμμιμγεηώκ έδςζακ με ημ αίμα ημοξ ηε δηθή ημοξ ζηαονηθή μανηονία. Ιηα ηέημηα ζογθιμκηζηηθή ζηαονηθή μανηονία είκαη θαη ε μμνθή ημο Ανπηεπηζθόπμο Θμοθά, θαζεγεημύ ηεξ Πμπμγναθηθήξ Ακαημμίαξ θαη ΢εηνμονγηθήξ. Άκζνςπμξ με ζπάκηα ηαιέκηα θαη πανίζμαηα, δηαθόκεζε ημκ άκζνςπμ ςξ πμημέκαξ θαη γηαηνόξ με αλημζαύμαζηε αγάπε θαη αοηαπάνκεζε, ζοκεπίδμκηαξ ηεκ πανάδμζε ηςκ μεγάιςκ Αγίςκ Ακανγύνςκ Ζαηνώκ ηεξ Γθθιεζίαξ μαξ. Ε εθπιεθηηθή μμνθή ημο, ε ηενή μεγαιμζύκε ημο πνμθαιεί ημκ ίιηγγμ, ημκ ζαομαζμό, αιιά θαη μία ζεσθή πανεγμνηά. Οηε ζεμενηκή εθδήιςζε ζα επηπεηνήζμομε κα θάκμομε έκα ζύκημμμ πιεζίαζμα ηεξ μμνθήξ ημο, θη έκα δηάγναμμα ηεξ πμνείαξ ημο.

Ννηκ όμςξ αξ ηαληδέρμομε μαδί ζηεκ άγηα γε ηεξ Ξςζίαξ, γηα κα δμύμε ημ θοζηθό, θμηκςκηθό, πκεομαηηθό πενηβάιιμκ μέζα ζημ μπμίμ έδεζε μ Άγημξ Θμοθάξ. Βνηζθόμαζηε ζημκ 19° αηώκα, μία επμπή δύζθμιε θαη ηαναγμέκε. Πμ βημηηθό επίπεδμ ημο νςζηθμύ ιαμύ είκαη πμιύ παμειό. Μη ζοκζήθεξ δςήξ "άζιηεξ". Γπόμεκμ είκαη κα βνμοκ εύθμνμ έδαθμξ μη κέεξ μεδεκηζηηθέξ ηδέεξ θαη ζεςνίεξ πμο ζα επενεάζμοκ ζηαδηαθά μεγάιμ μένμξ ημο νςζηθμύ ιαμύ.

Αοηή ηε δύζθμιε επμπή ακηίβανμ ζηεκ πκεομαηηθή απμζάζνςζε ημο νςζηθμύ ιαμύ, ζα παίλμοκ θάπμηα νςζηθά μμκαζηήνηα θαη μη μμνθέξ ηςκ μεγάιςκ "ζηάνεηξ". Αξ επηζθεθζμύμε πνώηα ηα μμκαζηήνηα ημο Οάνςθ θαη ημο Κηηβέγηεβμ, όπμο δεζπόδεη ε 2


μμνθή ημο Αγίμο Οεναθείμ ημο Οάνςθ. Αμέηνεημη άκζνςπμη έηνεπακ με ιαπηάνα γηα κα ημκ ζοκακηήζμοκ. Όιμοξ ημοξ δεπόηακ με αγάπε, με ηεκ γιοθύηαηε πνμζθώκεζε: «΢ανά μμο, ΢νηζηόξ Ακέζηε».

Νμιύ θμκηά ζημ μμκαζηήνη ημο Οάνςθ, θηίζηεθε ημ γοκαηθείμ μμκαζηήνη ημο Κηηβέγηεβμ, ημ μπμίμ πμιύ βμήζεζε μ Άγημξ. Θίγμ πνηκ θμημεζεί πνμέβιερε θαη πνμεηδμπμίεζε γηα όια ηα ζιηβενά γεγμκόηα πμο ζα αθμιμοζήζμοκ. Έιεγε όηη ηόζε ζα είκαη ε ζιίρε θαη ηόζμη πμιιμί μη μάνηονεξ, πμο μη άγγειμη δεκ ζα πνμιαβαίκμοκ κα μαδεύμοκ ηηξ ροπέξ.

Ιεηά από 70 πνόκηα, όμςξ πνμέβιερε όηη ε εθθιεζία ζα ιάμρεη πάιη. Πμ 1990 ηα ιείρακα ημο θαη ηα πνμζςπηθά ημο ακηηθείμεκα βνέζεθακ ζηεκ Νεηνμύπμιε θαη μεηαθένζεθακ ζημ Κηηβέγηεβμ. Οήμενα ζημ Κηηβέγηεβμ δμοκ 250 μμκαπέξ, μη μπμίεξ θαη' εκημιή ημο Αγ. Οεναθείμ ηενμύκ ηεκ αθμίμεηε πνμζεοπή.

Έκα άιιμ πενίθεμμ μμκαζηήνη είκαη ημ Βαιαάμ πμο βνίζθεηαη ζηα θαηαπνάζηκα κεζηά ηεξ ιίμκεξ Θάημγθα. Ε μμκαζηηθή δςή εθεί άνπηζε ημκ 12 αηώκα. Ανπηθά θηίζηεθε ημ θεκηνηθό μμκαζηήνη θαη γύνς πμιιέξ ζθήηεξ. Γίκαη έκαξ ήζοπμξ θαη πακέμμνθμξ ηόπμξ.

Νμιύ ζεμακηηθό είκαη θαη ημ μμκαζηήνη ηεξ Όπηηκα πμο έπαηλε θαηαιοηηθό νόιμ ζηεκ πκεομαηηθή δςή ηεξ Ξςζίαξ ημκ 19° αηώκα. Ιέζα ζε 100 πνόκηα ακέδεηλε 15 αγίμοξ. Γίκαη μη πενίθεμμη ζηάνεηξ. Ημκηά ημοξ πνόζηνεπακ πηιηάδεξ ιαμύ, αιιά θαη δηακμμύμεκμη, επηζηήμμκεξ ηεξ επμπήξ εθείκεξ.

Οηεκ δοηηθή Μοθνακία δεζπόδεη ημ μμκαζηήνη ημο Νμηζάεθ, έκαξ αγηαζμέκμξ ηόπμξ, όπμο εμθακίζηεθε Νακαγία θαη οπάνπεη ζημ βνάπμ ημ απμηύπςμά ημο πμδημύ ηεξ. Πμ μμκαζηήνη αοηό απμηέιεζε ημ ακάπςμα ηςκ Μνζμδόλςκ θαηά ηςκ Μοκηηώκ.

Βνηζθόμαζηε ζημ 1877. Οηηξ 14 Απνηιίμο γεκκήζεθε μ Άγημξ Θμοθάξ, θαηά θόζμμκ Βαιεκηίκμξ Βόηκμ Γηαζεκέηζθη. Γπίγεηα παηνίδα ημο ήηακ ε πόιε Ηενηξ, ημ ανπαίμ ειιεκηθό Νμκηηθάπαημ ζηεκ Ηνημαία. Πμκ 9° αηώκα ζημκ ηόπμ αοηό μη Έιιεκεξ έθηηζακ ημκ 3


πενίθεμμ καό ημο Αγίμο Ζςάκκμο ημο Ννμδνόμμο, έκα από ηα ζεμακηηθόηενα μκεμεία ηεξ Ηνημαίαξ. Οήμενα μπνμζηά από ημκ καό οπάνπεη θαη ε πνμημμή ημο Αγίμο Θμοθά.

Μ παηέναξ ημο αγίμο ήηακ θανμαθμπμηόξ. Όμςξ ημ θανμαθείμ δεκ πήγε θαιά θαη απμθάζηζε κα ημ αθήζεη. Γνγάζηεθε πιέμκ ςξ δεμόζημξ οπάιιειμξ. Ιεηένα ημο αγίμο ήηακ ε Ιανία Ημύκηνημ, πμο δηαθνηκόηακ γηα ηεκ θηιακζνςπία ηεξ. Γθηόξ από ημκ Άγημ Θμοθά, ημ δεύγμξ Βόηκμ Γηαζεκέηζθη απέθηεζε άιια ηέζζενα παηδία, ζοκμιηθά ηνία αγόνηα θαη δύμ θμνίηζηα.

Γπεηδή ε μηθμκμμηθή θαηάζηαζε ηεξ μηθμγέκεηαξ πεηνμηένεοε, μη γμκείξ απμθάζηζακ κα μεηαθμμίζμοκ ζημ Ηίεβμ, ημ ιίθκμ ημο νςζηθμύ ΢νηζηηακηζμμύ. Ννόθεηηαη γηα μηα πμιύ όμμνθε θαηαπνάζηκε πόιε, πμο δηαζπίδεηαη από ημκ πμηαμό Δκείπενμ. Οημκ πμηαμό αοηό μ πνώημξ πνηζηηακόξ Ξώζμξ πνίγθηπαξ, μ Άγημξ Βιαδίμενμξ, ημ 988 βάπηηζε ημ ιαό ημο θαη εδναίςζε ηεκ μνζόδμλε πίζηε ζηε νςζηθή γε. Ε μηθμγέκεηα Βόηκμ Γηαζεκέηζθη δμύζε ζ' έκα ζπίηη ζημ θέκηνμ ηεξ πόιεξ ζηεκ μδό Ηνεζάηηθ. Μ μηθνόξ Βαιεκηίκμξ ζακ παηδί δεκ έδεηπκε θάηη ηδηαίηενμ. Όιμη ημκ ζεςνμύζακ μέηνημ θαη έιεγακ πςξ «απ' αοηό ημ παηδί δεκ μπμνεί κα πενημέκεη θακείξ κα θάκεη θάηη ζμβανό ζηε δςή ημο». Δηαθνηκόηακ όμςξ γηα ηεκ ζμβανόηεηα, ηεκ εκηημόηεηα, ημ ήζμξ θαη ηεκ εοαηζζεζία ημο. Από πμιύ κςνίξ εθδειώζεθε ημ ηαιέκημ ημο ζηεκ δςγναθηθή. Φμηηώκηαξ ζημ γομκάζημ, ζπμύδαζε πανάιιεια θαη ζηεκ αθαδεμία θαιώκ ηεπκώκ ημο Ηηέβμο. Οε ειηθία 15 πνμκώκ έιαβε μένμξ ζε δηαγςκηζμό δςγναθηθήξ θαη πήνε ημ πνώημ βναβείμ.

Ιέζα ζηε ροπή ημο πάιεοακ μη δύμ θόζμμη, ηεξ αμθηζβήηεζεξ θαη ηεξ πίζηεξ. Αοηό πμο επέδναζε θαίνηα ζηεκ ροπή ημο ήηακ ημ πενίθεμμ μμκαζηήνη ηεξ Νεηζένζθαγηα Θαύναξ — ή Θαύναξ ηςκ Οπειαίςκ. Πμ μμκαζηήνη απιώκεηαη ζε θαηαπνάζηκε έθηαζε 280 4


ζηνεμμάηςκ μέζα ζηεκ πόιε ημο Ηηέβμο, αθνηβώξ πάκς από ημκ πμηαμό Δκείπενμ. Φηιμλεκμύζε πηιηάδεξ μμκαπμύξ θαη ακέδεηλε πιήζμξ αγίςκ. Νένα από ηεκ ανπαημιμγηθή αλία θαη ημ εκδηαθένμκ πμο πνμθαιεί ζημκ επηζθέπηε, ε Θαύνα θαηέπεη μμκαδηθμύξ πκεομαηηθμύξ ζεζαονμύξ. Μη παιαημί αζθεηέξ, έζθαβακ ηα θειηά ημοξ θάης από ηεκ γε θαη δμύζακ ημκ έγθιεηζημ βίμ, με αδηάιεηπηε πνμζεοπή.

Ιε ηεκ πάνμδμ ηςκ πνόκςκ δεμημονγήζεθακ δύμ μεγάιεξ δαηδαιώδεηξ θαηαθόμβεξ θαη ζηηξ δύμ πιεονέξ ηςκ δηαδνόμςκ έζθαβακ ηα θειηά ημοξ. Μη έγθιεηζημη αζθεηέξ έπηηδακ ηεκ πόνηα θαη άθεκακ μόκμκ έκα πανάζονμ. Ηάζε μένα πενκμύζε μ δηαθμκεηήξ μμκαπόξ θαη ημοξ άθεκε κενό θαη ρςμί. Ιε αοηό δμύζακ. Όηακ αοηήκ ηεκ εοηειή ηνμθή δεκ ηεκ έπαηνκε θάπμημξ γηα 3-4 εμένεξ θαηαιάβαηκακ όηη είπε πεζάκεη. Πόηε, μη άιιμη μμκαπμί έθιεηκακ ημ παναζονάθη θαη ημ θειί αοηό γηκόηακ μ ηάθμξ ημο. Όηακ μεηά από πνόκηα άκμηλακ ηα θειηά αοηά, βνέζεθακ όια ηα ιείρακα ηςκ αζθεηώκ άθζανηα. Ηαη είκαη μμκαδηθό θαηκόμεκμ ζημκ θόζμμ, έκαξ ηόπμξ κα θαηέπεη 118 άθζανηα ιείρακα.

Γθεί ζηηξ θαηαθόμβεξ θοιάζζμκηαη θαη μη θάνεξ άιιςκ αγίςκ πμο μονμβιύδμοκ. Μη θάνεξ θαηά πανάδμλμ ηνόπμ ογναίκμκηαη. Ηάζε ηόζμ μη μμκαπμί μαδεύμοκ ημ μύνμ θαη ημ μμηνάδμοκ ζημοξ πνμζθοκεηέξ. Ε Νεηζένζθαγηα Θαύνα είκαη πναγμαηηθά έκαξ ηόπμξ αγηαζμέκμξ. Ε όιε δςή, ε θίκεζε θαη ε δςκηακή μμκαζηηθή πανάδμζε, πμο ζοκεπίδεηαη γηα αηώκεξ, επέδναζακ απμθαζηζηηθά ζημκ μηθνό Βαιεκηίκμ, πμο ζοκήζηδε κα ηεκ επηζθέπηεηαη θαη κα δςγναθίδεη ημοξ πνμζθοκεηέξ θαη ημοξ μμκαπμύξ. Πεκ ίδηα επμπή επενεάδεηαη από ηηξ ηδέεξ ημο μεγάιμο Ξώζμο ιμγμηέπκε Πμιζηόη, με ημκ μπμίμ είπε πνμζςπηθή αιιειμγναθία. Όμςξ ζύκημμα θαηάιαβε ηηξ πιάκεξ ημο ζε ζέμαηα 5


πίζηεςξ θαη ζηαμάηεζε ηεκ επηθμηκςκία. Νανάιιεια δεκ έπαοε κα δηαβάδεη ηεκ Αγία Γναθή με επημέιεηα. Όηακ ηειείςζε ημ ζπμιείμ αμθηηαιακηεύηεθε γηα πμηόκ δνόμμ ζα έπνεπε κα αθμιμοζήζεη. Ανπηθά γνάθηεθε ζηεκ κμμηθή ζπμιή, αιιά μεηά από έκα πνόκμ ηεκ εγθαηέιεηρε. Έπεηηα ακαπώνεζε γηα ημ Ιόκαπμ γηα κα ζπμοδάζεη ζηεκ Οπμιή Ηαιώκ Πεπκώκ θμκηά ζημκ δηάζεμμ θαζεγεηή Ηκην. Όμςξ ζύκημμα γύνηζε ζημ Ηίεβμ. Ιέζα ημο λεπώνηδε πιέμκ ημ έκημκμ εκδηαθένμκ ημο γηα ηεκ δηαθμκία ημο πιεζίμκ, ημο ζοκακζνώπμο. Οηε δύζθμιε αοηή θαμπή, ζοδήηεζε ημοξ πνμβιεμαηηζμμύξ ημο με έκακ εθπαηδεοηηθό, μ μπμίμξ ημκ πανόηνοκε κα ζπμοδάζεη ηαηνηθή. Έηζη ζα μπμνμύζε κα πνμζθένεη πμιιά ζημοξ πςνηθμύξ, πμο ε ηαηνηθή πενίζαιρε ημοξ ήηακ πμιύ θαθή. Πμ 1898 λεθηκάεη ηηξ ζπμοδέξ ημο ζηεκ Ζαηνηθή Οπμιή ημο Νακεπηζηεμίμο ημο Ηηέβμο, πμο θεμηδόηακ γηα ημ άνηζημ επίπεδμ ηςκ ζπμοδώκ ημο. Ήδε από ηα πνώηα πνόκηα ημ εκδηαθένμκ ημο ζηνάθεθε ζηεκ ακαημμία.

Πειείςζε ανηζημύπμξ ηηξ ζπμοδέξ ημο με ηεκ εηδηθόηεηα ημο πεηνμονγμύ. Αμέζςξ άνπηζε κα πεηνμονγεί, θονίςξ μθζαιμμιμγηθέξ παζήζεηξ. Πόηε ήηακ πμιύ δηαδεδμμέκμ ημ ηνάπςμα, μηα θμβενή αννώζηηα ηςκ μθζαιμώκ θαη πμιιμί άκζνςπμη ηοθιώκμκηακ. Μ κεανόξ ηόηε γηαηνόξ εθάνμμδε μηα δύζθμιε μέζμδμ, ηεκ πεηιεμπιαζηηθή θαη έδςζε ημ θςξ ζε πηιηάδεξ ακζνώπμοξ.

6


Ννηκ πνμιάβεη κα ενγαζηεί ζηεκ επανπία, λέζπαζε ηόηε μ Ξςζμσαπςκηθόξ πόιεμμξ θαη μ Βαιεκηίκμξ πνμζθένζεθε κα οπενεηήζεη ςξ εζειμκηήξ με ημ ηάγμα ημο Γνοζνμύ Οηαονμύ. Ιαδί με άιιμοξ γηαηνμύξ ακαπώνεζακ με ηνέκμ γηα ηεκ Άπς Ακαημιή. Πμ ηαλίδη θνάηεζε έκα μήκα. Γγθαηαζηάζεθακ ζηεκ πόιε Πζηηά θαη μ ίδημξ πανόηη κέμξ, ακέιαβε ηεκ δηεύζοκζε εκόξ πεηνμονγηθμύ ημήμαημξ ημο ζηναηηςηηθμύ κμζμθμμείμο. ΢εηνμονγμύζε ημοξ ηναομαηίεξ ζηναηηώηεξ θαη έθακε από ηηξ πημ άπιεξ ςξ θαη ηηξ πημ ζμβανέξ επεμβάζεηξ με απίζηεοηε εοθμιία.

Οηεκ Πζηηά γκςνίζηεθε με ηεκ Άκκα Βαζηιίγηεβκα, μία εζειόκηνηα κμζμθόμα, ε μπμία δηαθνηκόηακ γηα ημ ήζμξ ηεξ. Νακηνεύηεθακ θαη από ημ γάμμ ημοξ απέθηεζακ ηέζζενα παηδηά. Από ημ 1905 ςξ ημ 1910 ενγάδεηαη ζε δηάθμνα επανπηαθά κμζμθμμεία. Μη ακάγθεξ είκαη ηενάζηηεξ. Θα έπνεπε κα είκαη πεηνμονγόξ θαη γοκαηθμιόγμξ, παζμιόγμξ θαη παηδίαηνμξ, ογεημκόμμξ θαη μδμκηίαηνμξ. Γθείκε ηεκ επμπή ήνζε ακηημέηςπμξ με ημ πνόβιεμα ηεξ γεκηθήξ ακαηζζεζίαξ. Γίπε ανπίζεη κα εθανμόδεηαη, αιιά επεηδή δεκ οπήνπακ ακαηζζεζημιόγμη θαη ηα θαηάιιεια μέζα, ε γεκηθή ακαηζζεζία ήηακ πημ επηθίκδοκε από ηεκ ίδηα ηεκ εγπείνεζε. Γη’ αοηό θαη πνμζπάζεζε κα βνεη κέεξ μεζόδμοξ ημπηθήξ ακαηζζεζίαξ. Πνάγμαηη πμιύ ζύκημμα ζε ειηθία μόιηξ 29 πνμκώκ ακαθάιορε μηα κέα μέζμδμ ημπηθήξ ακαηζζεζίαξ ζημ ηζπηαθό κεύνμ. Σεκ ενγαζία ημο αοηή οπέβαιε ανγόηενα ςξ δηαηνηβή πμο εγθνίζεθε με άνηζηα.

7


Νμιύ ζοπκά ακέβαηκε ζηεκ Ιόζπα γηα κα εημημάζεη ηεκ δηαηνηβή ημο.

Πμ 1910 ζα μεηαθμμίζεη ζηε πόιε Νενεδιάβι Δαιέζθη. Βνέζεθε ζε μία ςναία γναθηθή πόιε, αιιά μη ζοκζήθεξ ενγαζίαξ δεκ ήηακ θαζόιμο θαιέξ. Πμ κμζμθμμείμ ήηακ 50 θιηκώκ, αιιά ηα μέζα πμο δηέζεηε ήηακ πνςηόγμκα. Δεκ οπήνπε ειεθηνηθό νεύμα, μύηε αθηηκμιμγηθό μεπάκεμα. Πμ κενό ημ έθενκε θάζε πνςί μ οδνμπςιεηήξ, μέζα ζ' έκα βανέιη. Ηάζε πνςί μία άμαλα ημκ μεηέθενε ζημ κμζμθμμείμ. Γθμεηαιιεοόηακ θαη αοηό ημ πνόκμ. Οηε δηαδνμμή δηάβαδε μεζόδμοξ λέκςκ γιςζζώκ θαη θαηάθενε κα μάζεη επηά λέκεξ γιώζζεξ. ΢εηνμονγμύζε πμιιέξ ώνεξ, εκώ ηα βνάδηα θιεηκόηακ ζημ γναθείμ ημο θαη θάης από ημ αδύκαημ θςξ μηαξ ιάμπαξ πεηνειαίμο ζοκέπηδε ηηξ επηζηεμμκηθέξ ημο μειέηεξ. Οημ Νενεδιάβι Δαιέζθη έθακε 650 με 1.000 εγπεηνήζεηξ ημκ πνόκμ θαη ήηακ μόκμξ ημο. Ήηακ από ημοξ πνςημπόνμοξ γηαηνμύξ ζηε Ρςζία, πμο ηόιμεζε δύζθμιεξ εγπεηνήζεηξ ζηα κεθνά, ζημ ζημμάπη, ζηε πμιή, αθόμε θαη ζηεκ θανδηά, ή ημκ εγθέθαιμ με μεγάιε επηηοπία. Ννμξ ημ ηέιμξ ηεξ παναμμκήξ ημο ζημ Νενεδιάβι Δαιέζθη ζθέθζεθε κα αζπμιεζεί με ηεκ πεηνμονγηθή ηςκ πομγόκςκ ιμημώλεςκ, γηα ηεκ μπμία πμιύ ιίγα πνάγμαηα δίδαζθακ ζημ Νακεπηζηήμημ. Ηαη ηόηε ζοκέβε θάηη πανάλεκμ. 8


Δηεγείηαη μ ίδημξ: «Οοκέηαλα ημ πνμζπέδημ ημο βηβιίμο, έγναρα ημκ πνόιμγμ, θαη ηόηε ηειείςξ λαθκηθά, μμο ήιζε ζημ μοαιό ε ελήξ πενίενγε ζθέρε. «Όηακ ζα μιμθιενςζεί ημ βηβιίμ αοηό, ζα ημ οπμγνάθεη ημ όκμμα εκόξ επηζθόπμο». To 1917 είκαη μηα δύζθμιε πνμκηά, όπη μόκμ ημκ ίδημ, αιιά θαη γηα ηεκ Ξςζία. Ε πώνα βνίζθεηαη ζε ακαβναζμό. Πμ ηζανηθό θαζεζηώξ πέθηεη. Αθμιμοζμύκ αιιεπάιιειεξ πνμζςνηκέξ θοβενκήζεηξ, πμιηηηθή αζηάζεηα θαη ε μθηςβνηακή επακάζηαζε. Γθείκε ηεκ επμπή ε ζύδογμξ ημο Αγίμο Θμοθά μμιύκζεθε από θομαηίςζε. Ακαγθάζηεθακ ιμηπόκ κα αθήζμοκ ημ Νενεδιάβι Δαιέζθη θαη κα μεηαθμμίζμοκ ζηεκ Παζθέκδε. Γγθαηαζηάζεθακ ζ' έκα εονύπςνμ ζπίηη θαη μ Άγημξ Θμοθάξ δημνίζηεθε αμέζςξ δηεοζοκηήξ ζημ πεηνμονγηθό ημήμα ημο θναηηθμύ κμζμθμμείμο θαη ημ δημνγάκςζε με επημέιεηα. Όμςξ ε πμιηηηθή θαηάζηαζε πεηνμηένεοε. Αμέζςξ μεηά ηεκ μθηςβνηακή επακάζηαζε λέζπαζε μ εμθύιημξ πόιεμμξ, πμο θνάηεζε ηέζζενα πνόκηα θαη ακαζηάηςζε ηεκ απακή αοηή πώνα. Γθαημμμύνηα μη κεθνμί. Νμιιμί μηιμύκ γηα 20 εθαημμμύνηα θαη βέβαηα πμιιμί πενηζζόηενμη μη ηναομαηίεξ. Ρπήνλακ όμςξ θαη άιια δοζηοπηζμέκα ζύμαηα, ηα παηδηά, πμο ζηενήζεθακ ημοξ γμκείξ ημοξ θαη πνμζπαζμύζακ κα επηβηώζμοκ ηνώγμκηαξ ζθμοπίδηα. Μ Άγημξ Θμοθάξ πήγαηκε κύπηα- μένα ζημ κμζμθμμείμ δηαθηκδοκεύμκηαξ ηεκ δςή ημο. Πηξ ιίγεξ ώνεξ πμο πήγαηκε ζπίηη ημο, ζα έπνεπε κα πενηπμηεζεί ηεκ άννςζηε γοκαίθα ημο κα δεη ηα παηδηά ημο, κα μαγεηνέρεη, κα ζθμογγανίζεη, κα πιύκεη. Πμ 1918 γίκεηαη μ πνςηενγάηεξ ηεξ ίδνοζεξ ημο Νακεπηζηεμίμο ηεξ Παζθέκδεξ θαη εθιέγεηαη θαζεγεηήξ ηεξ ημπμγναθηθήξ ακαημμίαξ θαη πεηνμονγηθήξ.

9


Ε πμιηηηθή θαηάζηαζε ήηακ ακελέιεγθηε. Μ εμθύιημξ μαηκόηακ πακημύ. Ε ηζανηθή μηθμγέκεηα βνηζθόηακ οπό πενημνηζμό, ζημ Αηθαηενίκμπμονγθ. Πμκ Ζμύιημ ημο 1918 πςνίξ δίθε, ε ηζανηθή μηθμγέκεηα εθηειέζηεθε. Ε δμιμθμκία αοηή όλοκε ηα πάζε θαη ηηξ αγνηόηεηεξ. Μη άκζνςπμη ήηακ ζε απόγκςζε. Γηα ημ παναμηθνό μπμνμύζεξ κα ζοιιεθζείξ. Ανθμύζε μία μηθνή ζοθμθακηία. Ηάηη ηέημημ ζοκέβε θαη με ημκ Άγημ Θμοθά. Γπεηδή έθακε παναηήνεζε ζε έκακ πνμβιεμαηηθό θαη μέζοζμ ενγάηε ημο κμζμθμμείμο, αοηόξ ημκ ζοθμθάκηεζε ζηηξ ανπέξ. Έκα πνςί ηεκ ώνα πμο έμπαηκε ζημ πεηνμονγείμ ημκ ζοκέιαβακ θαη ημκ μδήγεζακ ζημ ζηδενμδνμμηθό ζηαζμό ηεξ Παζθέκδεξ. Γίπακ ζοιιάβεη ηόηε 2.000 ζηναηηώηεξ ζηαζηαζηέξ. Πμοξ δίθαδακ με ζοκμπηηθέξ δηαδηθαζίεξ, ημοξ θαηαδίθαδακ ζε ζάκαημ θαη ημοξ εθηειμύζακ επί ηόπμο. Μ Άγημξ Θμοθάξ μπήθε ζηε ζεηνά θαη πενίμεκε ηεκ δηθή ημο εθηέιεζε. Μη ώνεξ αηειείςηεξ. Ανγά ημ βνάδο, μεηά από 16 ώνεξ ακαμμκήξ, θάπμημξ θμμμαηηθόξ ημκ ακαγκώνηζε. Έμαζε γηα ηεκ πιεθηάκε, επεκέβε θαη ημκ άθεζακ ειεύζενμ. Ηη εδώ θαίκεηαη ημ μεγαιείμ ηεξ θανδηάξ ημο θαη ε αοηαπάνκεζε ημο. Ακηί κα γονίζεη ζπίηη ημο, πήγε ζημ κμζμθμμείμ. ΢ακ κα μεκ είπε ζομβεί ηίπμηα, μπήθε ηα μεζάκοπηα ζημ πεηνμονγείμ θαη άνπηζε ηηξ εγπεηνήζεηξ. Αοηό όμςξ ημ ζιηβενό γεγμκόξ επηδείκςζε ηεκ ήδε βεβανεμέκε θαηάζηαζε ηεξ ογείαξ, ηεξ ζοδύγμο ημο Άκκαξ. Ιεηά από ιίγεξ μένεξ λερύπεζε ζηα πένηα ημο Αγίμο. Ήηακ μόιηξ 38 πνμκώκ θαη μ Άγημξ Θμοθάξ 43 πνμκώκ. Πεκ θήδερακ ζημ θμημεηήνημ ηεξ Παζθέκδεξ. Νάκς ζημκ ηάθμ ηεξ έγναρε: «Άκκα Βαζηιίγηεβκα, 38 εηώκ. Ιία θαζανή θανδηά, πμο με πάζμξ ακαδεημύζε ηεκ αιήζεηα». Μ Άγημξ Θμοθάξ είπε μείκεη πήνμξ με 4 μηθνά παηδηά. Νάκς ζηεκ δύζθμιε αοηή ώνα μ Θεόξ έδςζε θαη ηεκ ιύζε. Ιία πμιύ πηζηή κμζμθόμα πμο μ άκδναξ ηεξ είπε πεζάκεη, ακέιαβε κα μεγαιώζεη ηα παηδηά ημο θαη κα γίκεη ε δεύηενε μεηένα ημοξ. Οημ ζεμείμ αοηό ζα πνέπεη κα μηιήζμομε ιίγμ γηα ηεκ ηαηνμπεηνμονγηθή ηδηόηεηά ημο. ΢ήμενα ζηεκ Ρςζία ζεςνείηαη μ θμνοθαίμξ πεηνμονγόξ ημο 20μο αηώκα. Όπςξ γνάθεη μ θαζεγεηήξ - αθαδεμασθόξ Ηαζίνζθη «...ημ όκμμα ημο θαη ε δελημηεπκία ημο είπακ γίκεη ζνύιμξ. Μπμνμύζε κα θάκεη ηηξ δοζθμιόηενεξ εγπεηνήζεηξ πςνίξ πνόβιεμα.» Έιεγε μ ίδημξ: «Ο πεηνμονγόξ πνέπεη κα έπεη μάηηα αεημύ, θανδηά ιημκηανημύ θαη πένηα γοκαίθαξ», δειαδή κα έπεη ιεπηόηαηε αίζζεζε ηεξ αθήξ. Ηάπμηε πήνε 20 θύιια ιεπημύ πανηημύ θαη ημ κοζηένη. Δήηεζε από ηα παηδηά ημο κα ημο πμοκ κα θόρεη μπμημδήπμηε ανηζμό θύιιςκ με μία μόκμ θίκεζε. Πα παηδηά ημο, ημο είπακ ημκ ανηζμό 7, θαη με μία θίκεζε έθμρε ηα επηά θύιια αθήκμκηαξ όιμοξ έθπιεθημοξ. 10


Γθηόξ από ηεκ επηζηεμμκηθή ημο θαηάνηηζε, δηαθνηκόηακ θαη γηα ηεκ βαζεηά ημο πίζηε ζημκ Θεό. Ιέζα ζημ πεηνμονγείμ επηθαιείημ ηεκ βμήζεηα ημο. Οημκ ημίπμ είπε θνεμαζμέκε ηεκ εηθόκα ημο ΢νηζημύ θαη ηεξ Νακαγίαξ θαη μπνμζηά έκα θακηήιη. Πμ άκαβε, πνμζεοπόηακ ιίγα ιεπηά θη έπεηηα με ηηξ γάδεξ θαη με ημ ηώδημ ζπεμάηηδε ημ ζηαονό ζημ ζώμα ημο αζζεκμύξ, εθεί πμο ζα γηκόηακ ε εγπείνεζε. Ιόκμκ ηόηε λεθηκμύζε ηεκ επέμβαζε. Ακ θαη πάκηα μ Άγημξ Θμοθάξ ήηακ θμκηά ζηεκ εθθιεζία, ηεκ επμπή αοηή ζομμεηέπεη πημ εκενγά ζηεκ εθθιεζηαζηηθή δςή ηεξ Παζθέκδεξ. Αοηό έδηκε ηδηαίηενε πανά ζημοξ πηζημύξ. Ηάπμηα μένα έγηκε ζημ Ιεηνμπμιηηηθό καό έκα θιενηθμιασθό δηθαζηήνημ με ζθμπό κα δηθαζηεί θαη κα δηςπζεί μ ανπηεπίζθμπμξ Παζθέκδεξ Ζκκμθέκηημξ. Οημ δηθαζηήνημ θιήζεθε θαη μ γηαηνόξ ηόηε, Βαιεκηίκμξ, μ μπμίμξ με ζζέκμξ οπεναζπίζηεθε ημκ Ανπηεπίζθμπμ. Μ Ανπηεπίζθμπμξ Ζκκμθέκηημξ αζςώζεθε θαη ζογθηκήζεθε ηδηαίηενα από ηε ζηάζε ημο γηαηνμύ. Όηακ ηειείςζε ε ζοκεδνίαζε μ Ανπηεπίζθμπμξ πενίμεκε ημκ γηαηνό ζηεκ πόνηα, πενπάηεζακ δομ ηνεηξ θμνέξ γύνς από ημ καό, εοπανηζηώκηαξ ημκ γηα ηεκ οπενάζπηζε. Ηαη λαθκηθά μ Ανπηεπίζθμπμξ ζηαμάηεζε, θμίηαλε ζηα μάηηα ημκ γηαηνό θαη ημο είπε: - Γηαηνέ πνέπεη κα γίκεηε ηενέαξ. Μ Άγημξ πςνίξ δηζηαγμμύξ ημο απάκηεζε: - Οεβαζμηώηαηε, ακ είκαη ζέιεμα Θεμύ κα γίκς ηενέαξ, κα γίκς. Ηαη πνάγμαηη, ημκ Ζακμοάνημ ημο 1921 πεηνμημκήζεθε δηάθμκμξ θαη ζηε ζοκέπεηα ηενέαξ. Πμ γεγμκόξ αοηό ηεξ πεηνμημκίαξ εκόξ δηάζεμμο θαζεγεηή πακεπηζηεμίμο, ήηακ θεναοκόξ εκ αηζνία γηα ηεκ Παζθέκδε. Μ Άγημξ ακέιαβε εθεμενηαθά θαζήθμκηα θαη θήνοηηε με θάζε εοθαηνία ημ ιόγμ ημο Θεμύ. Όμςξ ακηημεηώπηδε ηεκ εηνςκεία ηςκ ζοκαδέιθςκ θαη θμηηεηώκ ημο, πμο κόμηζακ όηη πιέμκ «λόθιεζε γηα ηεκ επηζηήμε». Αιιά ημοξ δηέρεοζε. Αξ θάκμομε όμςξ μία πανέκζεζε γηα κα δμύμε ηεκ πμιηηηθή θαηάζηαζε πμο επηθναημύζε ηόηε ζηεκ Ομβηεηηθή Έκςζε. Μ εμθύιημξ πόιεμμξ ηειείςζε ημ 1921. Μη κηθεηέξ απμδύζεθακ ζ' έκακ ακειέεημ δηςγμό όιςκ όζςκ ζεςνμύζακ οπόπημοξ, ακηεπακαζηάηεξ θιπ. Μη θοιαθέξ γέμηδακ θαη ηα επακαζηαηηθά δηθαζηήνηα δμύιεοακ αθαηάπαοζηα. Έκα απνόμπημ γεγμκόξ ζα επηδεηκώζεη ηεκ θαηάζηαζε. Μ Θέκηκ ζα αννςζηήζεη. Ιέζα ζε δύμ πνόκηα οπέζηε αιιεπάιιεια εγθεθαιηθά πμο ηειηθά ζα ημκ θαζειώζμοκ ζημ ακαπενηθό θανμηζάθη. Ανπίδεη ηόηε ε μάπε ηεξ δηαδμπήξ. 11


Νανά ηηξ πνμβιέρεηξ, ζα επηθναηήζεη μ Οηάιηκ άκζνςπμξ αδίζηαθημξ, πμο όπη μόκμ μδήγεζε ζημ ζάκαημ εθαημμμύνηα πμιίηεξ, αιιά θαη αοημύξ αθόμε ημοξ ζοκηνόθμοξ θαη θίιμοξ ημο. Οηε δεθαεηία ημο 1920 δεμημονγήζεθακ θαη ηα ζηναηόπεδα "ακαμμνθςηηθήξ", δειαδή θαηακαγθαζηηθήξ ενγαζίαξ με ηεκ επςκομία «Γθμοιάγθ». Ιέζα ζε ιίγα πνόκηα ημ Γθμοιάγθ απιώζεθε ζ' όιε ηεκ απακή πώνα. Ε ανπή έγηκε από έκα μμκαζηήνη, ημο Ομιόθθο. Ηηίζηεθε ημκ 14° αηώκα ζηα κεζηά Ομιμθθύ ζηε Θεοθή Θάιαζζα. Ήηακ έκα μεγάιμ μμκαζηηθό θέκηνμ, με ημ θεκηνηθό μμκαζηήνη θαη πμιιέξ ζθήηεξ ζ' όια ηα κεζηά. Πα θνύμ ημο πεημώκα είκαη δνημύηαημ θαη μ πεημώκαξ θναηάεη 8-9 μήκεξ. Γπεηδή είκαη αδύκαημ κα δναπεηεύζεη θακείξ, ημ Ομιμθθύ έγηκε ηδακηθόξ ηόπμξ γηα θοιαθήζηναηόπεδμ. Μη θναημύμεκμη δμύιεοακ 16 ώνεξ ηεκ εμένα θαη ακ δεκ είπακ θαιή απόδμζε ημοξ εθηειμύζακ ςξ ζαμπμηέν. Ακ θάπμημκ ήζειακ κα ημκ ηημςνήζμοκ, ημκ έζηεικακ ζηε ζθήηε Οηθίνκαγηα, ζ' έκα ιόθμ. Γθεί ημοξ έπαηνκακ ηα νμύπα, θαη ημοξ βαζάκηδακ γομκμύξ μέζα ζηα πηόκηα θαη ημοξ πάγμοξ. Γηα θαγεηό ημοξ έδηκακ μόκμ μία ζμύπα με ζάπηα παηάηα ηεκ εμένα. Όηακ μεηά από ιίγμοξ μήκεξ μη θναημύμεκμη είπακ ελακηιεζεί, ημοξ πήγαηκακ ζηεκ άθνε ημο ιόθμο, όπμο άνπηδε μηα λύιηκε ζθάια με 365 ζθαιμπάηηα. Πμοξ έδεκακ με ζπμηκηά ζα βανειάθηα θαη ημοξ πεημύζακ από ηεκ παγςμέκε ζθάια. Μη θναημύμεκμη έβνηζθακ ηναγηθό ζάκαημ. Πόζμη ήηακ μη κεθνμί, πμο έκα δέκηνμ ζπεμάηηζε με ηα θιαδηά ημο ημ ζεμείμ ημο ζηαονμύ. Από ηα Ομιμθθύ λεθίκεζακ θαη όια ηα ζηναηόπεδα. Μη θναημύμεκμη δμύιεοακ ζα ζθιάβμη θαη αμέηνεημη πέζακακ από ηα βαζακηζηήνηα, ηηξ αννώζηηεξ, ηηξ θαθμοπίεξ. Πεκ ίδηα επμπή λεθίκεζε θη έκαξ ακειέεημξ πόιεμμξ θαηά ηεξ εθθιεζίαξ. Με δηάθμνα κμμμζεηήμαηα ε εθθιεζία αιοζμδέζεθε. Πανά πμιιέξ εθθιεζίεξ θαη μκεμεία ηέπκεξ έθιεηζακ, ακαηηκάπηεθακ, μεηαηνάπεθακ ζε γομκαζηήνηα, ζηναηόπεδα, θέκηνα δηαζθέδαζεξ. Οη εηθόκεξ παναδόζεθακ ζηε θςηηά. Οη ιεειαζίεξ ηςκ εθθιεζηώκ έδηκακ θαη έπαηνκακ, εκώ ηα. ιείρακα ηςκ αγίςκ βεβειώζεθακ. 12


Πνεηξ ώνεξ μαθνηά από ηεκ Νεηνμύπμιε, δίπια ζημκ πμηαμό Οβην είκαη θηηζμέκμ ημ μμκαζηήνη ημο Αγίμο Αιελάκδνμο ημο Οβην. Μ Άγημξ Αιέλακδνμξ ήηακ μεγάιε μμνθή, αληώζεθε κα δεη ηεκ Αγία Πνηάδα θαη όηακ θμημήζεθε ημ ιείρακμ ημο έμεηκε άθζανημ. Σμ 1918 μη επακαζηάηεξ μπήθακ ζημ μμκαζηήνη θαη εθηέιεζακ όιμοξ ημοξ μμκαπμύξ. Έπεηηα πήνακ ημ ιείρακμ ημο Αγίμο Αιελάκδνμο θαη ημ ένηλακ ζηε θςηηά. Όμςξ ημ ιείρακμ δεκ θάεθε. Σμ μεηέθενακ ηόηε ζ' έκα μμοζείμ γηα μμύμηεξ ζηεκ Πεηνμύπμιε. Πμ 1997 άκμηλε πάιη ημ μμκαζηήνη θαη μη παηένεξ δήηεζακ πίζς ημ ηενό ιείρακμ. Όμςξ ε δηεύζοκζε ημο μμοζείμο δεκ ημοξ ημ έδηκε, γηαηί ημ ζεςνμύζακ μμύμηα. Οη παηένεξ επέμεκακ θαη ε δηεύζοκζε ημο μμοζείμο έθενε αθηηκμιμγηθό μεπάκεμα, έθακακ αθηηκμγναθία ζημ ζώμα ημο Αγίμο θαη δηαπίζηςζακ όηη δεκ ήηακ ηανηπεομέκμ ζώμα, αιιά άθζανημ. Έηζη ακαγθάζηεθακ κα ημ δώζμοκ ζημοξ παηένεξ θαη μ άγημξ επέζηνερε ζημ ζπίηη ημο.

Μ ιαόξ έδεηλε ζε πμιιέξ πενηπηώζεηξ ενςηθό θνόκεμα οπεναζπίδμκηαξ ηηξ εθθιεζίεξ. Θα ζαξ ακαθένς μία μόκμ ζογθηκεηηθή πενίπηςζε, Οηεκ πόιε Μιμκεηξ ημ 1927 πήγακ κα θαηαζηνέρμοκ μία εθθιεζία. Πμ έμαζε ηόηε μηα κέα θμπέια 25 πενίπμο πνμκώκ. Έηνελε, μπήθε ζηεκ εθθιεζία, θιεηδώζεθε θαη θώκαλε ζημοξ ενγάηεξ: -Γθνεμίζηε ηεκ εθθιεζία θαη ζθμηώζηε θαη μέκα. Μη ενγάηεξ πενίμεκακ κα βγεη, γηαηί δεκ ήζειακ κα ηεκ ζθμηώζμοκ. Πειηθά μεηά από μενηθέξ μένεξ έθογακ. Ηαη ε θμπέια αοηή έμεηκε θύιαθαξ ηεξ εθθιεζίαξ γηα 25 πνόκηα. Πεκ ζθμύπηδε, ηεκ πενηπμηείημ, εκώ μ θόζμμξ ηεξ πήγαηκε ηνόθημα. Ε εθθιεζία ζώζεθε. Οημ ηέιμξ ηεξ δςήξ ηεξ έγηκε μμκαπή θαη πήνε ημ όκμμα Βανβάνα. Ημημήζεθε ζε ειηθία 96 πνμκώκ θαη εηάθε δίπια ζηεκ εθθιεζία. Όιμη ηεκ ηημμύκ ςξ αγία. 13


Ιεηαλύ ηςκ ζομάηςκ ήηακ μη θιενηθμί θαη μμκαπμί. ΢' όιε ηε Ρςζία, μόκμκ ημ 1922 εθηειέζηεθακ ζοκμιηθά 8.100 θιενηθμί θαη μμκαπμί. Οηεκ Νεηνμύπμιε, ζημκ ημίπμ πμο βιέπεηε, εθηειέζηεθακ πάκς από 40 παηένεξ ημο μμκαζηενημύ ημο Αγίμο Αιελάκδνμο Κέθζθη. Κάπμηα Κονηαθή, πάιη ζηεκ Πεηνμύπμιε, ζοκέιαβακ 40 ηενείξ ηεκ ώνα πμο ιεηημονγμύζακ. Σμοξ μεηέθενακ ζημ θμημεηήνημ ημο ΢μμιέκζθ θμκηά ζημκ ηάθμ ηεξ Οζίαξ Ξέκεξ. Γθεί ημοξ έδςζακ ενγαιεία θη έζθαρακ έκα μεγάιμ ιάθθμ. Έπεηηα ημοξ ένηλακ μέζα θαη ημοξ έζαρακ δςκηακμύξ. Έηζη ημ αίμα ηςκ κεμμανηύνςκ πύζεθε άθζμκμ θαη ζήμενα ε εθθιεζία ηεξ Ξςζίαξ μπμνεί κα θαοπηέηαη γηα ημ πιήζμξ ηςκ κέςκ αγίςκ μανηύνςκ ηεξ.

Αξ γονίζμομε ζηεκ Παζθέκδε. Αοηή ηε δύζθμιε επμπή μ Άγημξ Θμοθάξ δηάιελε κα πεηνμημκεζεί ηενέαξ. Όμςξ κέεξ εοζύκεξ ημκ πενίμεκακ. Μ Ανπηεπίζθμπμξ Ζκκμθέκηημξ δηώπζεθε ημ 1923 θαη μ ιαόξ ηεξ Παζθέκδεξ πνόηεηκε κα ημκ δηαδεπζεί μ π. Βαιεκηίκμξ. Μ ίδημξ δέπζεθε ηαπεηκά ηε κέα θιήζε ημο Θεμύ, γκςνίδμκηαξ θαιά ημοξ θηκδύκμοξ. Οηεκ Παζθέκδε βνίζθμκηακ ηόηε έκαξ ελόνηζημξ επίζθμπμξ, μ μπμίμξ ανπηθά ημκ έθεηνε μμκαπό. Γπεηδή δεκ οπήνπε καόξ, ε θμονά ημο έγηκε ζηεκ θνεβαημθάμανα ηςκ παηδηώκ ημο. Γθεί έδςζε ηηξ μμκαπηθέξ οπμζπέζεηξ θαη από Βαιεκηίκμξ μκμμάζηεθε Θμοθάξ. Γπεηδή δεκ μπμνμύζε μόκμξ ημο κα ημκ πεηνμημκήζεη ημο πνόηεηκε κα πάεη ζημ Νεκηδηθέκη όπμο οπήνπακ δύμ ελόνηζημη επίζθμπμη. Έθογε κύπηα δηαζπίδμκηαξ ημ Μοδμπεθηζηάκ με ηα μέζα ηεξ επμπήξ εθείκεξ, ακηημεηςπίδμκηαξ πμιιμύξ θηκδύκμοξ. Ννώημξ ζηαζμόξ ε Οαμαναθάκδε. Από θεη ηα πνάγμαηα ήηακ αθόμε πημ επηθίκδοκα, ιόγς ηςκ ακηανηώκ. Ιε πμιιή δοζθμιία ζοκέπηζε γηα ημ Παηδηθηζηάκ. Οηεκ πόιε Νεκηδηθέκη βνήθε ημοξ δύμ επηζθόπμοξ μη μπμίμη ημκ πεηνμηόκεζακ ανπηενέα με θάζε μοζηηθόηεηα, μέζα ζηε κύπηα. Ήηακ 31 Ιαΐμο 1923. Έπεηηα επέζηνερε ζηεκ Παζθέκδε.

14


Ε πεηνμημκία ημο έθενε κέα ακαζηάηςζε ζηεκ Παζθέκδε. Μη θμμμαηηθμί άνπηζακ κα ημκ ζοθμθακημύκ θαη κα ημκ οπμκμμεύμοκ μέζς ημο ηύπμο. Δεκ πέναζε πμιύξ θαηνόξ θαη ημ Οάββαημ 9 Ζμοκίμο 1923 ημκ ζοκέιαβακ θαη ημκ μδήγεζακ ζηηξ θοιαθέξ Παζθέκδεξ. Έηζη άνπηζακ ηα 11 πνμκηά ηςκ θοιάθςκ θαη ελμνηώκ. Έμεηκε ζηηξ θοιαθέξ γηα δύμ μήκεξ θη έπεηηα ημκ έζηεηιακ ζηε Ιόζπα, όπμο επηζθέθζεθε δύμ θμνέξ ημκ Ιανηονηθό Ναηνηάνπε Πύπςκα, πμο βνηζθόηακ οπό πενημνηζμό ζημ μμκαζηήνη Κημκζθόη. Μ Ναηνηάνπεξ Πύπςκ ημκ πανόηνοκε κα μεκ ζηαμαηήζεη ηεκ ηαηνμπεηνμονγηθή ημο δναζηενηόηεηα γηαηί έηζη ζα μπμνμύζε κα βμεζήζεη ημοξ ακζνώπμοξ. Μ Ναηνηάνπεξ Πύπςκ αθμύ ζήθςζε ημ μεγάιμ βάνμξ ηςκ δηςγμώκ, θμημήζεθε ζηηξ 25 Ιανηίμο 1925. Πα ηειεοηαία ημο ιόγηα ήηακ πμιύ πνμθεηηθά: «Η κύπηα ζα είκαη πμιύ μαθνηκή θαη πμιύ ζθμηεηκή». Ννόζθαηα θαηεηάγε ζηε πμνεία ηςκ Αγίςκ. Ιεηά από μία εβδμμάδα μ Άγημξ Θμοθάξ πανμοζηάζηεθε ζηεκ ηνμμενή Θημομπηάκθα, ημ θηήνημ ηεξ CK-KGB. Οημ θηήνημ αοηό ακαθνίζεθε με ηηξ ζθιενέξ μεζόδμοξ ηςκ ακαθνηηώκ, μ' έκα πνμβμιέα ζημ πνόζςπμ. Γθαημμμύνηα άκζνςπμη ακαθνηζήθακ θαη θαηαδηθάζηεθακ ζημ θηήνημ αοηό, εκώ πμιιμί μδεγμύκημ ζηα οπόγεηα, όπμο ημοξ εθηειμύζακ με μία ζθαίνα ζημκ ηνάπειμ. Ιεηά ηηξ ακαθνίζεηξ θαη ηεκ θαηαδίθε ημο ημκ έβαιακ ζημκ θμβενό «Ιαύνμ Ηόναθα», ηεκ θιμύβα ηεξ CK. Μ «Ιαύνμξ Ηόναθαξ» ήηακ μ θόβμξ θαη ηνόμμξ ηςκ Ξώζςκ ηόηε. Ιεηέθενε ημοξ ζοιιεθζέκηεξ θαη πάκηα θοθιμθμνμύζε γεμάημξ. Νμιιμί θναημύμεκμη πέζαηκακ από αζθολία. Μ Άγημξ Θμοθάξ μεηαθένζεθε ζηηξ πεηνόηενεξ θοιαθέξ ηεξ Ιόζπαξ, ημ Ιπμοηύνθη. Μη ζάιαμμη ήηακ οπενπιήνεηξ. Μη πενηζζόηενμη θναημύμεκμη θμημμύκηακ ζημ παγςμέκμ πάηςμα. Πα παηδμύνηα ζηα πανάζονα ήηακ θιεηζηά. Ιία ειεθηνηθή ιάμπα ήηακ ακαμμέκε ζοκεπώξ θαη μη θναημύμεκμη δεκ ήλενακ πόηε είκαη μένα θαη πόηε κύπηα. Μ ύπκμξ ήηακ έκα πναγμαηηθό μανηύνημ. Δεκ πςνμύζακ ζημ πάηςμα θαη γηα κα γονίζμοκ πιεονό έπνεπε κα ζοκεκκμεζμύκ. Ηαη μπμνεί κα ήηακ 30-40 άημμα ζ' έκα ζάιαμμ γηα έλη. Οηηξ θοιαθέξ αοηέξ μ Άγημξ δηαπίζηςζε ηα πνώηα ζομπηώμαηα θανδηαθήξ ακεπάνθεηαξ, ε μπμία ζηεκ ελμνία ζα επηδεηκςζεί θαη ζα ημκ ζοκμδεύεη ζε όιε ημο ηεκ δςή. 15


Ιεηά από δύμ μήκεξ ημκ μεηέθενακ με άιιμοξ θναημύμεκμοξ με ηα πόδηα ζηηξ θοιαθέξ Παγθάκζθα. Ηάπμηα μένα ημο πάνηζακ από ημκ Γνοζνό Οηαονό έκα γμύκηκμ παιηό. Δεκ ημ θνάηεζε γηα πμιύ. Πμ πάνηζε ζ' έκα κεανό θναημύμεκμ πμο ημονημύνηδε από ημ θνύμ. Πμκ Δεθέμβνημ ημο 1923 μέζα ζημ θμβενό θνύμ θαη πανόιμ πμο ήηακ άννςζημξ, ημκ έζηεηιακ ελμνία ζηε Οηβενία. Πμ ηαλίδη με ημ ηναίκμ θνάηεζε έκα μήκα. Γηα ηνμθή ημοξ έδηκακ μηζή νέγγα, έκα θμμμάηη ρςμί θαη έκα πμηήνη κενό ηεκ εμένα. Πα θμοπέ ηςκ ηνέκςκ δεκ δηέθενακ από ηα θειηά ηςκ θοιαθώκ. Ήηακ θη αοηά γεμάηα θναημύμεκμοξ θαη έκαξ έθιεβε ημκ άιιμκ. Ιεηά από έκα μήκα έθηαζακ ζηεκ θανδηά ηεξ Οηβενίαξ, ζηεκ πόιε Ηναζκμγηάνζθ. Έπεηηα ημκ ελόνηζακ ζηεκ πόιε Γεκηζέηζθ, 430 πηιηόμεηνα βμνεηόηενα. Πμ ηαλίδη έγηκε ζηα ζθμηεηκά αμπάνηα εκόξ πιμίμο, πμο ζήμενα είκαη μμοζείμ. Οηα μέζα ημο πεημώκα έθηαζε ζημ Γεκηζέηζθ. Πμ θαηάιομα ημο ήηακ πημ ακζνώπηκμ. Έκα δςμάηημ ζημ ζπίηη θάπμημο εύπμνμο θαημίθμο. Ιαδί ημο ήηακ θαη δύμ αθόμε ηενείξ. Πμ ζπίηη μεηαηνάπεθε ζε εθθιεζάθη θαη ηαηνείμ όπμο δεπόηακ ημοξ αζζεκείξ. Θίγμ μεηά δήηεζε ενγαζία ζημ κμζμθμμείμ ημο Γεκηζέηζθ. Μη γηαηνμί ελεπιάγεζακ αιιά θαη πάνεθακ πμο ζα είπακ ακάμεζα ημοξ έκακ δηάζεμμ πεηνμονγό. Πμο έδςζακ ηεκ άδεηα θαη άνπηζε κα πεηνμονγεί. Μη ακάγθεξ θη εδώ ήηακ πμιιέξ. Μη ιίζηεξ ακαμμκήξ έθηακακ ημοξ δύμ μήκεξ. Πμ 1924 επεπείνεζε μία πνςημπμνηαθή θαη δοζθμιόηαηε εγπείνεζε. Πμο έθενακ έκακ άκδνα με βανηά κεθνηθή ακεπάνθεηα θαη μ Άγημξ Θμοθάξ επεπείνεζε με επηηοπία ηεκ πνώηε ζημκ θόζμμ μεηαμόζπεοζε κεθνμύ από δώμ ζε άκζνςπμ. Οακ επηβνάβεοζε μη ημπηθέξ ανπέξ ημκ δηώπκμοκ μαθνηά, ζ' έκα λεπαζμέκμ πςνηό, ηεκ ΢άγηα, ε μπμία είπε μόιηξ μθηώ ζπίηηα θαη ήηακ απμθιεηζμέκε από ηα πημκηά. Ναν’ όιεξ ηηξ δοζθμιίεξ θαη ζημ μένμξ αοηό με ηα ειάπηζηα μέζα πμο δηέζεηε δεκ ζηαμάηεζε κα πεηνμονγεί. ΢εηνμύνγεζε μεηαλύ άιιςκ επηηοπέζηαηα θη έκακ αζζεκή από θαηαννάθηε. Κα ζεμεηώζμομε όηη ηα ενγαιεία ηα απμζηείνςκε ζημ ...ζαμμβάνη. Πμ θαιμθαίνη ημκ έθενακ θαη πάιη ζημ Γεκηζέηζθ. Μ Άγημξ "θηιμλεκήζεθε" ζημ απμμμκςηήνημ ηςκ θοιαθώκ πμο ήηακ γεμάημ θμνημύξ θαη δεκ ημκ άθεκακ κα εζοπάζεη. Έπεηηα ημκ άθεζακ ειεύζενμ θαη μπμνμύζε πιέμκ κα πεηνμονγεί θαη κα ιεηημονγεί ζ' έκα παιηό μμκαζηήνη ημο Γεκηζέηζθ.

16


΢εηνμονγμύζε αζηαμάηεηα. Μη θάημηθμη ημκ οπεναγαπμύζακ. Όζμ όμςξ αολακόηακ ε αγάπε πνμξ ημ πνόζςπμ ημο, ηόζμ αύλακε ημ μίζμξ ηςκ ανπώκ εκακηίμκ ημο. Έηζη απμθαζίδμοκ κα ημκ ζηείιμοκ ζημκ παγςμέκμ βμνά. Οημ ιημάκη ημο Γεκηζέηθ ημκ θόνηςζακ ζε μηα μαμύκα θαη μέζς ημο πμηαμμύ Γεκηζέη ηαλίδερε πενίπμο 2.000 πηιηόμεηνα βμνεηόηενα. Πμ ηαλίδη αηέιεηςημ, μμκόημκμ, βανεηό, θμπηαζηηθό, βαζακηζηηθό. Πμ θαγεηό ειάπηζημ. Ιάιιμκ μ θναημύμεκμη είπακ γίκεη ηνμθή γηα ηηξ ρείνεξ. Ηάπμηε έθηαζακ ζηεκ πόιε Πμονμοπάκζθ. Γδώ μη θιημαημιμγηθέξ ζοκζήθεξ θάκμοκ ηε δςή ακοπόθμνε. Μ πεημώκαξ ζθμηεηκόξ θαη αηέιεηςημξ. Όια παγςμέκα. Πμ μηθνό δηάζηεμα ημο θαιμθαηνημύ ζμήκε θμοκμοπηώκ θάκμοκ ηε δςή ηςκ θαημίθςκ μανηύνημ. Μ Άγημξ Θμοθάξ ενγάδεηαη ζημ μηθνό κμζμθμμείμ. Δεκ οπάνπεη άιιμξ γηαηνόξ, μύηε ηα θαηάιιεια μέζα. Πα μόκα πμο βνήθε ήηακ έκα μπμοθάιη μηκόπκεομα θαη έκα ζμογηά. Ιε αοηά πεηνμονγμύζε θη έδεκε ηα ηναύμαηα με ηνίπεξ από ηα μαιιηά ηςκ αζζεκώκ. Οηηξ όπζεξ ημο Γεκηζέη οπήνπε θη έκα μηθνό μμκαζηήνη, με ημ ιείρακμ ημο Αγίμο Βαζηιείμο Ιαγθαζέηζθ. Γθεί ιεηημονγμύζε μ Άγημξ. Μη άκζνςπμη βνήθακ ζημ πνόζςπμ ημο ημκ αιεζηκό πμημέκα θαη γηαηνό ηςκ ροπώκ θαη ζςμάηςκ. Όμςξ θαη πάιη ε αγάπε ηςκ ακζνώπςκ, εκόπιεζε ηεκ ημπηθή ελμοζία. Πμκ θάιεζακ κα απμιμγεζεί γηαηί πεηνμονγεί, γηαηί ιεηημονγεί, γηαηί θενύηηεη. Έκα βνάδο ημκ εηδμπμίεζακ κα εημημαζηεί γνήγμνα θαη κα θύγεη γηα ημκ βμνά. Γδώ θαη πάιη ζα ακμίλμομε πανέκζεζε. Γθείκε ηεκ επμπή, εθαημμμύνηα θναημύμεκμη μδεγήζεθακ ζηεκ ημύκηνα, ζημκ παγςμέκμ βμνά. Γδώ ηα πηόκηα δεκ ιηώκμοκ εκηειώξ μύηε ημ θαιμθαίνη, πμο θναηάεη 2-3 εβδμμάδεξ. Μη θναημύμεκμη ζα έπνεπε κα θηίζμοκ από ημ μεδέκ θαηκμύνγηεξ πόιεηξ, κα θηηάλμοκ ενγμζηάζηα, δνόμμοξ, ζηδενμδνμμηθέξ γναμμέξ ζημ πμοζεκά. Μη ζενμμθναζίεξ θηάκμοκ ημ 60 θαη όηακ θοζάεη ε θαηάζηαζε είκαη ακοπόθμνε. Μη θαηάδηθμη πέζαηκακ ζςνεδόκ. Μ ηόπμξ είκαη ζπανμέκμξ από ηα ζώμαηα ηςκ θαηαδίθςκ. Ιέπνη ζήμενα από ηα βμοκά, όπμο οπήνπακ μνοπεία, όηακ ιηώκμοκ ηα πηόκηα θαη ηνέπμοκ ηα κενά, ημ έδαθμξ βγάδεη ακζνώπηκα μζηά. Μη κεθνμί αμέηνεημη, θακείξ δεκ μπμνεί κα οπμιμγίζεη. Οηεκ πόιε Κμνίιζθ πμο θηίζηεθε από θναημύμεκμοξ ζηε δεθαεηία ημο '30, έπεη δεμημονγεζεί «Μ Γμιγμζάξ ημο Κμνίιζθ», με πμιιμύξ ζηαονμύξ θαη μκεμεία δηαθόνςκ εζκμηήηςκ, γηα κα 17


ζομίδμοκ ηα μανηύνηα αοηώκ ηςκ ακζνώπςκ. Ηαη ζηηξ γύνς πόιεηξ θάπμηα μηθνά μμοζεία μαξ μεηαθένμοκ ζηεκ ηναγηθή αοηή επμπή.

Αοηήκ ζπεδόκ ηεκ πμνεία αθμιμύζεζε θαη μ Άγημξ Θμοθάξ. Πμ ηαλίδη πάκς από 400 πηιηόμεηνα ζα έπνεπε κα γίκεη με έιθεζνμ. Ήηακ έκα ηαλίδη μδοκενό, μέζα ζηεκ θανδηά ημο πεημώκα. Πμ θνύμ θμβενό. Πμ ζθμηάδη θνηθηό. Ννώημξ ζηαζμόξ ε Οειηβάκηπα, έκα μηθνό πςνηό. Οοκέπηζε ημ ηαλίδη πάκς ζημκ πμηαμό Γεκηζέη. Νέναζακ ημκ Βόνεημ Νμιηθό θύθιμ. Έθηαζακ ζημ πςνηό Νιάπηκμ, πμο είπε 15 θάημηθμη. Πμο έδςζακ έκα δςμάηημ ζ' έκα λύιηκμ ζπηηάθη. Γύνς-γύνς μ πάγμξ. Πόζμ είκαη ημ θνύμ πμο εθεί δεκ μπμνμύκ κα δήζμοκ πμοιηά. Ε μηθνή λύιηκε ζόμπα δεκ επανθμύζε. Πμ κενό ζημκ θμοβά πάγςκε. Όηακ,

δε, θοζμύζε ε θαηάζηαζε ήηακ απειπηζηηθή. Έμεηκε ζημ Νιάπηκμ πενίπμο δοόμηζη μήκεξ. Ιόκμ ε πάνε ημο Θεμύ ημκ θνάηεζε δςκηακό. Πμκ Ιάνηημ μ δημηθεηήξ ηεξ CK έζηεηιε θαη πάιη ημ έιθεζνμ γηα κα ημκ θένμοκ πίζς. Οημ Πμονμοπάκζθ πέζακε θάπμημξ αζζεκήξ αβμήζεημξ. Μ θόζμμξ επακαζηάηεζε θαη απαίηεζε μ επίζθμπμξ-γηαηνόξ κα γονίζεη πίζς. Έηζη βνέζεθε πάιη ζημ Πμονμοπάκζθ θαη ζοκέπηζε ακεκόπιεημξ πιέμκ ηεκ ενγαζία ημο ζημ κμζμθμμείμ θαη ημ μμκαζηήνη. Νιεζίαδε μ πνόκμξ γηα κα ιήλεη ε πμηκή ημο. Νενίμεκε με αγςκία. Έβιεπε ηα πμηαμόπιμηα κα θεύγμοκ με ημοξ θναημύμεκμοξ αιιά ημκ ίδημ δεκ ημκ θαιμύζακ. Πέιμξ Αογμύζημο ζηαμάηεζακ ηα δνμμμιόγηα γηαηί ημ πμηάμη πάγςζε θαη ζα έπνεπε κα πενημέκεη ημ επόμεκμ θαιμθαίνη. Πειηθά ημκ απειεοζένςζακ ημ Κμέμβνημ ημο 1925. Πώνα πιέμκ ζα ήηακ ακαγθαζμέκμξ κα ηαληδέρεη με έιθεζνμ πάκς ζημκ παγςμέκμ Γεκηζέη. Πμ ηαλίδη δύζθμιμ θαη επηθίκδοκμ. Οοκμιηθά δηέκοζακ πενίπμο 2000 πηιηόμεηνα. Έθηαζε ζημ Ηναζκμγηάνζθ θη έπεηηα ακαπώνεζε με ηναίκμ γηα ηεκ Παζθέκδε. 18


Ακέιαβε θαη πάιη ηα ανπηεναηηθά ημο θαζήθμκηα. Οημ πακεπηζηήμημ δεκ ημο έδςζακ ζέζε θαη δεπόηακ ημοξ αζζεκείξ ζημ ζπίηη ημο. Ημκηά ημο ζογθεκηνώζεθακ πμιιά κέα παηδηά, πμο ηα βμεζμύζε παηνηθά εκώ ηα ίδηα ημκ βμεζμύζακ ζημ ένγμ ημο. Έηνεπακ κα βνμοκ θηςπμύξ αζζεκείξ θαη ημκ εηδμπμημύζακ. Μη άκζνςπμη ημκ οπεναγαπμύζακ. Δεκ πέναζε πμιύξ θαηνόξ θαη κέα πνμβιήμαηα πανμοζηάζηεθακ. Ηάπμημξ ροπαζζεκήξ θαζεγεηήξ αοημθηόκεζε. Ε αοημθημκία ημο παναθηενίζηεθε θόκμξ θαη άνπηζακ κα θαηεγμνμύκ ημκ Άγημ ςξ ζοκέκμπμ. Γπί έκακ μιόθιενμ πνόκμ ημκ ζοθμθακημύζακ ζηηξ εθεμενίδεξ. Μέπνη θαη ζεαηνηθά ένγα γνάθηεθακ γηα ημκ θμκηά- επίζθμπμ. Σειηθά ημ 1930 ημκ ζοκέιαβακ. Πάιη θοιαθέξ Σαζθέκδεξ, πάιη ζθιενέξ ακαθνίζεηξ, απεηιέξ, εθβηαζμμί. Μάηαηα όιμη οπεναζπίδμκηακ ηεκ αζςόηεηά ημο. Έμεηκε ζηηξ θοιαθέξ ηεξ Σαζθέκδεξ έκακ μιόθιενμ πνόκμ θη έπεηηα θαηαδηθάζηεθε ζε ελμνία ζηε Βόνεηα Ρςζία. Σμκ μεηέθενακ ζημ ζηδενμδνμμηθό ζηαζμό. Σμο ζομπενηθένμκηακ απάκζνςπα. Δηεγείηαη θάπμηα πμο ήηακ πανμύζα: «Μαδεοηήθαμε θάμπμζμη άκζνςπμη... Σμκ βιέπαμε από μαθνηά. Σμκ έζενκακ από ηα γέκηα, ιεξ θαη ήηακ θακέκαξ αιήηεξ. Σμκ έθηοκακ ζημ πνόζςπμ. Γθείκε ηε ζηηγμή αοζόνμεηα ζομήζεθα πςξ με ημκ ίδημ ηνόπμ πιεοάζηεθε θαη μ Ιεζμύξ Χνηζηόξ.» Μ ίδημξ γνάθεη γηα ημ ηαλίδη με ημ ηναίκμ. «Πμ βαγόκη είπε ηόζεξ ρείνεξ πμο έπνεπε πνςίβνάδο κα βγάδς ηα νμύπα μμο θαη θαζεμενηκά έβνηζθα μέζα ημοξ εθαημκηάδεξ. Ιεηαλύ αοηώκ ήηακ θάηη ηενάζηηεξ μαύνεξ ρείνεξ πμο δεκ είπα λακαδεί πμηέ μμο». Ιεηά από ανθεηέξ μένεξ έθηαζακ ζηεκ πόιε Ηόηιαξ. Δεμημονγήζεθε θη αοηή μέζα ζηα απένακηα δάζε από θαηάδηθμοξ θαη πμιιμί πέζακακ μανηονηθά. Μ Άγημξ Θμοθάξ μεηαθένζεθε ανπηθά ζηηξ θοιαθέξ ημο Ηόηιαξ θη έπεηηα ηνία πηιηόμεηνα μαθνύηενα ζηε Ιαθάνηπα. Δμύζακ ζε άζιηεξ πνμπεηνμθηηαγμέκεξ πανάγθεξ. Νμιιμύξ θαηάδηθμοξ ημοξ έζηεικακ ζηα δάζε γηα κα θόβμοκ δέκηνα θαη κα θηηάπκμοκ πανάγθεξ. Ήηακ ακαγθαζμέκμη κα θμημμύκηαη ζημ ύπαηζνμ ακηημέηςπμη με ημ θνύμ θαη ηεκ ογναζία. Νμιιμί αοημθηόκεζακ. Οηε Ιαθάνηπα λέζπαζε ηόηε επηδεμία ηύθμο θαη άιιςκ αζζεκεηώκ. Μη θναημύμεκμη πέζαηκακ αβμήζεημη. Ηάζε μένα έζθαβακ ζηε Ιαθάνηπα έκακ ηενάζηημ ιάθθμ θαη έζαβακ πενίπμο 70 κεθνμύξ. Οήμενα ζηε Ιαθάνηπα έπμοκ ζηεζεί πμιιά μκεμεία πμο ζομίδμοκ ηεκ ηναγςδία αοηώκ ηςκ ακζνώπςκ. Μ Άγημξ Θμοθάξ έβιεπε αοηό ημ δνάμα, ηηξ εθαηόμβεξ ηςκ κεθνώκ, πςνίξ κα μπμνεί κα πνμζθένεη θάηη. Θίγμ θαηνό μεηά ημκ μεηέθενακ ζημ κμζμθμμείμ ημο Ηόηιαξ θαη ημο επέηνερακ κα πεηνμονγεί γηαηί μη ακάγθεξ ήηακ πμιιέξ. Δεκ πέναζε πμιύξ θαηνόξ θαη αθμιμύζεζε κέα μεηαγςγή. Ιε πμηαμόπιμημ μέζς ημο πμηαμμύ Κηβίκα μεηαθένζεθε ζημκ Ανπάγγειμ. Γίκαη μηα από ηηξ βμνεηόηενεξ πόιεηξ ηεξ Ξςζίαξ. Πόηε είπακ ζηείιεη πηιηάδεξ 19


θναημύμεκμοξ θαη ηαιαηπςνήζεθε πμιύ κα βνεη ζπίηη. Μη ελόνηζημη ημονημύνηδακ ζημοξ δνόμμοξ, ηα ζπίηηα δεκ επανθμύζακ. Μ ίδημξ βνήθε ηειηθά έκα δςμάηημ ζ' έκα μεγάιμ ζπίηη, όπμο έμεκακ θαη άιιμη ελόνηζημη. Μη ανπέξ ημο επέηνερακ κα πεηνμονγεί ζημ κμζμθμμείμ αιιά ακηημεηώπηζε ηε δήιηα ηςκ ζοκαδέιθςκ ημο. Γθθιεζηαδόηακ ζηεκ εθθιεζία ημο θμημεηενίμο, αιιά θαη εδώ ημκ έβιεπακ θαπύπμπηα. Πμ 1932 ημο εμθακίζηεθε όγθμξ θαη πήγε ζηεκ Νεηνμύπμιε, όπμο ημκ πεηνμύνγεζε έκαξ μγθμιόγμξ. Γοηοπώξ μ όγθμξ ήηακ θαιμήζεξ. Οηεκ Νεηνμύπμιε ημκ θάιεζε μ Ηίνςθ, μεγάιμ θμμμαηηθό ζηέιεπμξ. Πμο πνόηεηκε κα ημο δώζμοκ ημ μεγαιύηενμ πεηνμονγηθό ενεοκεηηθό θέκηνμ ηεξ πώναξ, με μόκμ όνμ κα πεηάλεη ηα νάζα ημο θαη κα ανκεζεί ημ ΢νηζηό. Δεκ δέπζεθε θαη επέζηνερε ζημκ ηόπμ ηεξ ελμνίαξ ημο. Πμ 1933 εθδόζεθε ημ πενίθεμμ βηβιίμ ημο, «Δμθίμηα γηα ηε πεηνμονγηθή ηςκ πομγόκςκ ιμημώλεςκ» θαη οπέγναρε, «Γπίζθμπμξ Θμοθάξ». Πμ βηβιίμ αοηό έγηκε δεθηό με εκζμοζηαζμό θαη γκώνηζε αιιεπάιιειεξ εθδόζεηξ. Μ θαζεγεηήξ Νμιηακώθ δήιςζε ηόηε: «Δεκ οπάνπεη ζηε πώνα μαξ άιιμ πανόμμημ βηβιίμ με ηόζεξ γκώζεηξ πεηνμονγηθήξ θαη με ηόζε αγάπε γηα ημκ άκζνςπμ».

Από ημ 1933 ςξ ημ 1937 πανέμεκε ζηεκ Παζθέκδε. Δεη ήζοπεξ μηθμγεκεηαθέξ ζηηγμέξ με ηα παηδηά ημο, πμο ηόζμ ηα είπε ζηενεζεί. Γνγάδεηαη θονίςξ ζηεκ επηζηεμμκηθή ένεοκα, ε μπμία ημκ έπεη ζοκεπάνεη. Θέιεη κα ακαθαιύρεη με θάζε ιεπημμένεηα ημ μεπακηζμό ημο πύμο. Γνάθεη ζημ γημ ημο: «Ηάκς ζογθιμκηζηηθέξ ακαθαιύρεηξ. Γνγάδμμαη αζηαμάηεηα. Θέις κα γνάρς πμιιά. Φμβάμαη όηη δε ζα πνμιάβς. Βνίζθμμαη ζημ δεκίζ ηεξ ειηθίαξ μμο. Ννέπεη κα πνμιάβς...». Βνηζθόηακ έκα βήμα πνηκ κα ακαθαιύρεη ηεκ πεκηθηιίκε. Δεκ πνόιαβε... Ε πενίμδμξ ημο '30 είκαη ε επμπή ηεξ πακημδοκαμίαξ ημο Οηάιηκ. Πμ ανπηπέιαγμξ γθμοιάγθ βνηζθόηακ ζημ δεκίζ. Γθαημμμύνηα άκζνςπμη βνίζθμκηακ ζηα ζηναηόπεδα θαη δμύιεοακ ζηα θαηακαγθαζηηθά ένγα. Οημ Ιπειμμόν-θακάι δμύιεοακ πάκς από 300.000 άκζνςπμη γηα κα ακμίλμοκ μηα δηώνογα 280 πηιημμέηνςκ, ζθάβμκηαξ με 20


πνςηόγμκα μέζα ζε έδαθμξ από γνακίηε. Πμοιάπηζημκ 100.000 πέζακακ εκώ άιιμη ζαθαηεύηεθακ. Πμ 1936 ε ηνμμμθναηία είπε θηάζεη ζηα ύρε. Οηε Ιόζπα γίκμκηακ μη πενίθεμεξ δίθεξ ηεξ Ιόζπαξ, όπμο ελμκηώκμκηακ μη πνςηενγάηεξ ηεξ επακάζηαζεξ. Οη ζοιιήρεηξ αζώςκ πμιηηώκ είπακ πάνεη ηε μμνθή επηδεμίαξ. Ηαη βέβαηα μ επίζθμπμξ Θμοθάξ ζεςνείηαη ύπμπημξ. Έκα βνάδο ημο 1937 μπήθακ ζημ ζπίηη ημο μη θμμηζάνημη θαη ημκ ζοκέιαβακ. Απ' έλς πενίμεκε μ μαύνμξ θόναθαξ πμο ημκ μδήγεζε ζηηξ θοιαθέξ Παζθέκδεξ. Ε θαηεγμνίεξ ήηακ όηη ςξ γηαηνόξ ζθόηςκε ημοξ ακζνώπμοξ, όηη εημίμαδε ακηεπακάζηαζε θαη ζπέδημ δμιμθμκίαξ θαηά ημο Οηάιηκ. Οοκειήθζεζακ θαη πμιιμί ζοκενγάηεξ ημο, μη μπμίμη οπέθορακ ζηα βαζακηζηήνηα θαη θαηέζεζακ εκακηίμκ ημο. Μ ίδημξ γηα κα ακαγθαζηεί κα οπμγνάρεη, οπεβιήζε ζηε θμβενή, βαζακηζηηθή αιοζηδςηή ακάθνηζε. Οηεμέκμξ ζε μηα θανέθια θάης από ημ θςξ δοκαημύ πνμβμιέα, ημκ ακέθνηκακ αζηαμάηεηα κύπηαμένα, δηαθμνεηηθμί ακαθνηηέξ επί 13 μενόκοπηα. Δεκ ημκ άθεκακ μύηε κα θάεη, μύηε κα θμημεζεί. Οοπκά ιηπμζομμύζε, είπε παναηζζήζεηξ θαη ηόηε ημο ένηπκακ θμοβάδεξ με παγςμέκμ κενό γηα κα ζοκέιζεη. Γπεηδή δεκ οπέγναρε ηεκ θαηεγμνία, οπεβιήζε θαη πάιη γηα άιια 13 μενόκοπηα ζηεκ αιοζηδςηή ακάθνηζε. Πμ ζώμα ημο είπε γεμίζεη πιεγέξ από ηα πηοπήμαηα. Πμκ άθεζακ δομ πνόκηα ζηηξ θοιαθέξ Παζθέκδεξ με ζοκεπείξ απεηιέξ θαη βαζακηζηήνηα.

21


Πμ 1939 ημκ θαηαδίθαζακ θαη πάιη ηνία πνόκηα ελμνία ζηε Οηβενία. Κέμ βαζακηζηηθό ηαλίδη με ηναίκμ γηα ημ Ηναζκμγηάνζθ θη έπεηηα με πμηαμόπιμημ ζηεκ θςμόπμιε Ιεγάιε Ιμύνηα. Γδώ πανμοζηάζηεθε ζημ κμζμθμμείμ θαη δήηεζε κα ημο επηηνέρμοκ κα πεηνμονγεί. Ννάγμαηη ημκ πνμζέιαβακ, αιιά επεηδή δεκ οπήνπε άιιε ζέζε ημκ δηόνηζακ ζηε ζέζε ηεξ πιύζηναξ ημο κμζμθμμείμο. Πμο παναπώνεζακ έκα μηθνό δςμάηημ ζημ θηήνημ ημο κμζμθμμείμο θαη δμύζε πμιύ θηςπηθά. Ηη εδώ ακέπηολε μεγάιε πεηνμονγηθή δναζηενηόηεηα πανόηη μη ζοκζήθεξ ενγαζίαξ ήηακ πμιύ άζπεμεξ. Γθθιεζία ζημ πςνηό δεκ οπήνπε. Μ Άγημξ Θμοθάξ θάζε πνςί πήγαηκε ζ' έκα μηθνό θμκηηκό δάζμξ γηα κα πνμζεοπεζεί. Νάκς ζ' έκα θμύηζμονμ ημπμζεημύζε μηα μηθνή εηθόκα, γμκάηηδε μέζα ζηηξ ιάζπεξ ή ζηα πηόκηα θαη πνμζεοπόηακ. Όμςξ θαη αοηόκ ημκ ηόπμ μη κεανμί άζεμη θμμζμμόιμη ημκ βεβήιςκακ. Μ Θεόξ είπε ελμνηζηεί από πακημύ. Οήμενα ζηε Ι. Ιμύνηα δμοκ αθόμε άκζνςπμη πμο ημκ ζομμύκηαη με πμιιή αγάπε. Οηεκ πόιε δεκ οπάνπεη αθόμε εθθιεζία. Μη θάημηθμη όμςξ λεθίκεζακ ηεκ μηθμδόμεζε καμύ θαη αοηόξ ζα αθηενςζεί ζημκ άγημ Θμοθά. Πε μένα μάιηζηα πμο μπήθε μ ζεμέιημξ ιίζμξ μηα άννςζηε γοκαίθα ζεναπεύζεθε ζαομαημονγηθά από ημκ άγημ. Γθεί ζηήζεθε μ ζηαονόξ γηα κα ζομίδεη ηεκ ζαομαζηή επέμβαζε ημο αγίμο, εκώ μπνμζηά έπμοκ αθήζεη ηεκ πέηνα πμο θαζόηακ ε άννςζηε. Οημ παγθόζμημ ζθεκηθό εθείκε ηεκ επμπή θονηανπεί μ πόιεμμξ. Μη μνδέξ ηςκ Γενμακώκ εηζβάιμοκ ζηε Ξςζία θαη πνμθαιμύκ ηενάζηηεξ θαηαζηνμθέξ θαη αμέηνεηα ζύμαηα. Μιόθιενε ε πώνα δμθημάδεηαη ζθιενά. Οημ Ηναζκμγηάνζθ θαηαθζάκμοκ ηα ηναίκα γεμάηα από ηναομαηίεξ ζηναηηώηεξ, με δηαποεμέκα ηναύμαηα. Νμιιμί πεζαίκμοκ αβμήζεημη. Μη γηαηνμί ειάπηζημη. Μ άγημξ Θμοθάξ ζογθηκείηαη από αοηή ηε ζιηβενή θαηάζηαζε θαη ζηέικεη έκα ηειεγνάθεμα ζημκ πνόεδνμ ημο ακςηάημο Ομβηέη Ηαιίκηκ θαη παναθαιεί κα ημο επηηνέρμοκ κα πεηνμονγεί ημοξ ζηναηηώηεξ. Ε απάκηεζε ήνζε αμέζςξ. Ούκημμα μεηαθένζεθε ζημ Ηναζκμγηανζθ, δημνίζηεθε ανπίαηνμξ ημο ζηναηηςηηθμύ κμζμθμμείμο 1515 θαη ζύμβμοιμξ όιςκ ηςκ ζηναηηςηηθώκ κμζμθμμείςκ ηεξ πενημπήξ. Ακηημεηώπηδε θη εδώ ηηξ θαποπμρίεξ ηςκ ζοκαδέιθςκ, ηε ζοκεπή παναθμιμύζεζε ηεξ KGB. Ηαημηθία ημο ήηακ έκα ζηεκό ογνό δςμάηημ ζημ κμζμθμμείμ. Ακηημεηώπηδε αθόμε ηεκ πενηθνόκεζε ηςκ ακςηένςκ. Σμκ ζεςνμύζακ πμιίηε β' θαηεγμνίαξ θαη ημο απαγόνεοακ κα ηνώεη ζημ εζηηαηόνημ ημο ζηναηηςηηθμύ κμζμθμμείμο. Νμιιέξ μένεξ 22


έμεκε κεζηηθόξ. Ηάπμηεξ κμζμθόμεξ πμο ημκ ιοπόκηακ, ημο πήγαηκακ θνοθά ιίγμ θαγεηό. Νμηέ δεκ ημκ άθμοζακ κα παναπμκεζεί. Ρπέμεηκε ηα πάκηα με πμιιή πίζηε ζημ Θεό. Ο' έκα από ηα γνάμμαηά ημο έγναθε ζημ γηό ημο: «Αγάπεζα ημ μανηύνημ, ημ μπμίμ ηόζμ πανάλεκα θαζανίδεη ηεκ ροπή». Ηάζε ηόζμ πήγαηκε ζημ ζηαζμό ημο ηναίκμο θαη δηάιεγε ημοξ πημ βανηά ηναομαηίεξ γηα κα ημοξ πεηνμονγήζεη. Όιμη μη ζηναηηώηεξ ημκ οπεναγαπμύζακ, γηαηί έκμηςζακ πςξ ημοξ είπε ζώζεη ηε δςή. Ε εκηαηηθή δμοιεηά είπε επενεάζεη θαη ηεκ ογεία ημο. Ε οπενθόπςζε ημκ θαηέβαιε. Νάκηα όμςξ ζθεθηόηακ ημκ πάζπμκηα άκζνςπμ θαη ημκ οπενεημύζε με απίζηεοηε αοηαπάνκεζε. Γθθιεζία δεκ οπήνπε πμοζεκά. Όιεξ θιεηζηέξ. Όμςξ ηώνα μ Οηάιηκ πνεηαδόηακ ηεκ εθθιεζία. Ηαη ημ 1943 έδςζε μηα ακάζα ειεοζενίαξ ζηεκ εθθιεζία. Απειεοζένςζε πμιιμύξ θναημύμεκμοξ ηενείξ θαη επέηνερε ημ άκμηγμα θάπμηςκ εθθιεζηώκ. Μ άγημξ Θμοθάξ δημνίζηεθε ανπηεπίζθμπμξ Ηναζκμγηάνζθ. Οηεκ πόιε επέηνερακ ημ άκμηγμα μηαξ μηθνήξ εθθιεζίαξ ημο αγίμο Κηθμιάμο, ζ' έκα πνμάζηημ 7 πηιηόμεηνα μαθνηά από ημ θέκηνμ. Οηηξ 28 Φεβνμοανίμο 1943 μ άγημξ ηέιεζε ηεκ πνώηε Θ. Θεηημονγία. Από αοηή ηεκ ηαπεηκή εθθιεζία λεθίκεζε πάιη ε εθθιεζηαζηηθή δςή ζηε Οηβενία. Όμςξ γηα κα πάεη εθεί ζα έπνεπε κα πενπαηήζεη 7 πηιηόμεηνα μέζα ζηα πηόκηα θαη ζηηξ ιάζπεξ. Νμιιέξ θμνέξ βμύιηαδε θαη δεκ μπμνμύζε κα ζοκεπίζεη. Οήμενα ζημ Ηναζκμγηάνζθ θηίδεηαη εθθιεζία αθηενςμέκε ζημκ άγημ Θμοθά μέζα ζημ Γεκηθό κμζμθμμείμ. Μη ζύγπνμκμη γηαηνμί ημκ εογκςμμκμύκ θαη κμηώζμοκ εοενγεηεμέκμη από ηεκ πανάδμζε πμο ημοξ θιενμδόηεζε. Οε θεκηνηθό ζεμείμ ηεξ πόιεξ ζηήζεθε μεγάιμ άγαιμα ημο αγίμο. Μη πεναζηηθμί πάκηα ζα ζηαμαηήζμοκ, ζα πμοκ δομ ιόγηα πνμζεοπήξ, ζα ημο αθήζμοκ ιίγα ιμοιμύδηα. Πo 1944 ημκ μεηέζεζακ ζημ Παμπώθ ςξ ανπίαηνμ θαη ανπηεπίζθμπμ. Ηη εδώ ηα πάκηα δηαιομέκα. Ιε πμιιέξ πνμζπάζεηεξ έθηηαλε ημκ ενεηπςμέκμ καό ηεξ αγίαξ Οθέπεξ θαη άνπηζε κα ιεηημονγεί θαη κα θενύηηεη με πμιιή πανά, γηαηί όπςξ είπε ζημ πνώημ θήνογμά ημο, «δεθαπέκηε πνόκηα ημ ζηόμα μμο ήηακ θιεηζηό». Νανάιιεια ενγάδεηαη ζηα δύμ κμζμθμμεία ηεξ πόιεξ, ημ Γεκηθό θαη ημ ζηναηηςηηθό, εκώ παναδίκεη μαζήμαηα ζηεκ Ζαηνηθή ζπμιή θαη ζε Ζαηνηθά ζοκέδνηα.

23


Οημκ εθθιεζηαζηηθό πώνμ θάκεη ηενάζηημοξ αγώκεξ κα ακαδημνγακώζεη ηεκ επανπία ημο. Οηηξ εθθιεζίεξ θενύηηεη ημ ιόγμ ημο Θεμύ. Μη άκζνςπμη έηνεπακ κα ημκ αθμύζμοκ θαη επενεάδμκηακ βαζύηαηα. Μη ανπέξ ζμνοβμύκηαη. Ακαγκςνίδμοκ ημ ηενάζηημ επηζηεμμκηθό, θμηκςκηθό, παηνηςηηθό ένγμ ημο, αιιά δεκ μπμνμύκ κα ακεπζμύκ ηα θενύγμαηα θαη ημ πμημακηηθό ημο ένγμ. Νμιιέξ θμνέξ ημκ θαιμύκ ζε επηζηεμμκηθά ζοκέδνηα ή ζημ πακεπηζηήμημ, δεημύκ όμςξ κα μεκ πνμζένπεηαη με ημ νάζμ ημο θαη ημ εγθόιπημ ημο. Μ ίδημξ δεκ οπμπςνεί, θαη δείπκεη κα μεκ θμβάηαη πιέμκ. Ιέζα ζε δύμ πνόκηα μη άκζνςπμη ημο Παμπώθ ημκ οπεναγάπεζακ. Ηη εδώ ηα ίπκε πμο άθεζε είκαη ακελίηεια. Οήμενα ημ Γεκηθό κμζμθμμείμ ηεξ πόιεξ θένεη ημ όκμμά ημο. Οημ πνμαύιημ έπεη ζηεζεί ε πνμημμή ημο, εκώ δίπια ζημ μμοζείμ Ζαηνηθήξ ηζημνίαξ, έκα μεγάιμ ημήμα ημο μμοζείμο είκαη αθηενςμέκμ ζημκ άγημ Θμοθά. Νανόιμ ημ θόνημ ενγαζίαξ, ζομμεηέπεη ζηηξ ζοκόδμοξ ημο Ναηνηανπείμο Ιόζπαξ. Πμ 1946 ζα έιζεη επηηέιμοξ ε ακαγκώνηζε. Ηάπμημη θμμμαηηθμί ζοθμθάκηεζακ ημκ άγημ ζημκ Οηάιηκ θαη δήηεζακ κα εθηειεζηεί. Μ Οηάιηκ έλς θνεκώκ ημοξ έβνηζε ποδαία θαη θαηέιελε: «Αοημύξ ημοξ ακζνώπμοξ δεκ μπμνμύμε πιέμκ κα ημοξ εθηειμύμε, αιιά κα ημοξ ηημμύμε». Ηαη πνάγμαηη, μ άγημξ Θμοθάξ ζα ηημεζεί με ημ μεγαιύηενμ θναηηθό βναβείμ, ημ 1° βναβείμ Οηάιηκ ακάμεζα ζε δεθαπέκηε επηζηήμμκεξ. Ε ηειεηή έγηκε ζηε Ιόζπα. Ήηακ πανόκηεξ όιμη. Μ μόκμξ πμο έιεηπε ήηακ μ άγημξ Θμοθάξ, γηαηί δεκ είπε ηα πνήμαηα κα πάνεη ημ εηζηηήνημ ημο ηναίκμο. Πμ βναβείμ ζοκμδεοόηακ από 200.000 νμύβιηα. Έζηεηιε ηόηε ηειεγνάθεμα ζημκ Οηάιηκ, παναθαιώκηαξ ηα πνήμαηα αοηά κα μμηναζημύκ ζηα μνθακά ημο πμιέμμο. Πεκ ίδηα πνμκηά με εκημιή ημο Οηάιηκ θαηαζθεοάζηεθε ε πνμημμή ημο αγίμο, πμο οπάνπεη ζήμενα ζημ μμοζείμ Ηιεκηζόθζθο ζηε Ιόζπα, ακάμεζα ζηηξ πνμημμέξ ηςκ μεγάιςκ επηζηεμόκςκ. Νμιιμί λέκμη δεμμζημγνάθμη ήιζακ κα ημο πάνμοκ ζοκεκηεύλεηξ θαη έγηκακ εηδηθέξ εθπμμπέξ. Ε ογεία ημο όμςξ επηδεηκώκεηαη θαη ημ 1946 ζα πάζεη ηεκ όναζε από ημ έκα μάηη. Ε εθθιεζία ζα ημκ 24


μεηαζέζεη ζηεκ Ανπηεπηζθμπή Οομθενμοπόιεςξ θαη Ηνημαίαξ. Ε Ηνημαία είκαη μηα όμμνθε πενημπή με έκημκμ ειιεκηθό πνώμα, αιιά πμιύπαζε. Μη θαηαζηνμθέξ πμο άθεζε μ πόιεμμξ ήηακ θη εδώ πάνα πμιιέξ. Ε εθθιεζία δηαιομέκε. Ηαη μ άγημξ Θμοθάξ ζα θάκεη ηηηάκημοξ αγώκεξ γηα κα ηεκ ακαζογθνμηήζεη. Οηεκ πνμζπάζεηά ημο αοηή ζα ζοκακηήζεη ηεκ ακηίδναζε ηςκ ανπώκ πμο ζοκεπώξ ημκ δοζθμιεύμοκ θαη ημκ οπμκμμεύμοκ. Μη θηςπμί είκαη πάνα πμιιμί θαη ζημ ζπίηη ημο μνγακώκεη ζοζζίηημ. Νμιιέξ θμνέξ μέκεη κεζηηθόξ γηα κα μεκ ζηενήζεη ημ θαγεηό από θάπμημκ θηςπό. Ηη εδώ ημκ θαιμύκ ζε ζοκέδνηα, ή κα παναδώζεη μαζήμαηα ζηεκ Ζαηνηθή Οπμιή. Ιενηθέξ θμνέξ μη ανπέξ απαηημύζακ κα μεκ πανμοζηάδεηαη με ημ νάζμ ημο. Μ ίδημξ δεκ δέπεηαη θαη θάπμηα ζοκέδνηα μαηαηώζεθακ.

Ε θαζεμενηκή ημο δςή ήηακ πιήνεξ. Λοπκμύζε πμιύ πνςί θαη έθακε ηεκ αθμιμοζία ημο γηα 2-3 ώνεξ. Έπεηηα δηάβαδε έκα απόζπαζμα από ηεκ Ναιαηά θαη ηεκ Ηαηκή Δηαζήθε. Αθμιμύζςξ πήγαηκε ζημ γναθείμ ημο θαη αζπμιείημ με ηηξ οπμζέζεηξ ηεξ Ανπηεπηζθμπήξ. Πμ απόγεομα δεπόηακ ημοξ αζζεκείξ πάκηα δςνεάκ. ΢ημ ηαηνείμ ημο θαηέθζακακ άκζνςπμη δηάθμνμη, άζεμη, αιιόζνεζθμη, δηαθόνςκ εζκμηήηςκ. Πνόζθενε ηε βμήζεηά ημο πςνίξ δηαθνίζεηξ. Πμ 1956 ζα πάζεη ηεκ όναζε ημο θαη από ημ άιιμ μάηη. Νανόηη ηοθιόξ πιέμκ, ζα ζοκεπίζεη κα ενγάδεηαη αθμύναζηα, κα θενύηηεη θαη κα ιεηημονγά. Πμ 1957 ζηε Οομθενμύπμιε γηόνηαζακ ηα 80 πνόκηα ημο. Ηη εκώ μ Οηάιηκ πεζαίκεη ημ 1953, μ ΢νμοζηζώθ επηπεηνεί ηεκ απμζηαιηκμπμίεζε. Μη πενηζζόηενμη θναημύμεκμη απειεοζενώκμκηαη θαη ηαζηναηόπεδα θιείκμοκ. Πε ζεηηθή αοηή ελέιηλε ένπεηαη κα επηζθηάζεη ε κέα πμιεμηθή θαηά ηεξ εθθιεζίαξ. Μ ΢νμοζηζώθ ακμίγεη θαη πάιη ημ ακηηεθθιεζηαζηηθό μέηςπμ. Μη εθθιεζίεξ θαηάζπμκηαη, θιείκμοκ, 25


ακαηηκάδμκηαη. Μη ηενείξ δηώθμκηαη. Μ άγημξ Θμοθάξ ακηημεηςπίδεη πμιιά πνμβιήμαηα θαη αγςκίδεηαη κα θναηήζεη ηηξ εθθιεζίεξ ακμηπηέξ. Οε αγςκηώδε γνάμμαηά ημο γνάθεη ζηα παηδηά ημο: «Γίκαη όιμ θαη πημ δύζθμιμ κα δηεοζύκεη θακείξ ηηξ οπμζέζεηξ ηεξ εθθιεζίαξ. Γίκαη μανηύνημ. Δεκ μπμνώ κα ημ οπμθένς ζηα μγδόκηα μμο πνόκηα. Αιιά με ηε βμήζεηα ημο Ηονίμο ζοκεπίδς ημ δύζθμιμ ένγμ μμο». Μη ανπέξ δεημύκ ηεκ παναδεηγμαηηθή ηημςνία ημο γηαηί ακηηζηέθεηαη ζημ θιείζημμ ηςκ καώκ. Όμςξ δεκ ηόιμεζακ κα ημκ θοιαθίζμοκ, ή κα ημκ ελμνίζμοκ. Ο' έκα άιιμ γνάμμα ημο γνάθεη ζημ γηό ημο: «Έπς πμιύ πενηζζόηενεξ ζηεκαπώνηεξ από ζέκα πμο επηζπεύδμοκ ημ ηέιμξ μμο... Γεκηθά ε θαηάζηαζε ζημκ εθθιεζηαζηηθό πώνμ γίκεηαη αθόνεηε». Ε επίγεηα δςή ημο ανπηεπηζθόπμο Θμοθά πιεζηάδεη ζημ ηέιμξ ηεξ. Πα ΢νηζημύγεκκα ημο 1960, ζα ιεηημονγήζεη γηα ηειεοηαία θμνά, εκώ ηεκ Ηονηαθή ηεξ Πονηκήξ ζα θάκεη ημ ηειεοηαίμ ημο θήνογμα. Από ηόηε ζα παναμείκεη ζπίηη ημο. Ννμεημημάδεηαη γηα ημ μεγάιμ ηαλίδη με πνμζεοπή. Θίγμ πνηκ ηεκ θμίμεζή ημο ζα βαπηίζεη ηε δηζεγγμκή ημο Παηηάκα, ζήμενα γηαηνό ζηεκ Μδεζζό. Ηάπμηα μένα γύνηζε θαη είπε ζηεκ ακηρηά ημο: «Άναγε ζηεκ θεδεία μμο ζα ζαξ αθήζμοκ κα μμο ράιιεηε ημ Αγημξ μ Θεόξ;». Ε ακηρηά ημο δεκ θαηάιαβε ηη εκκμμύζε. Πμ θαηάιαβε ηε μένα ηεξ θεδείαξ. Ήιζε ε Ηονηαθή ηςκ Αγίςκ Νάκηςκ ηεξ Ξςζίαξ, 11 Ζμοκίμο 1961. Ήηακ επηά πανά ηέηανημ ημ πνςί όηακ μ Άγημξ Θμοθάξ ακέπκεοζε γηα ηειεοηαία θμνά θαη ε ροπή ημο θηενμύγηζε γηα ημκ μονακό. Έθογε γηα κα πνμιάβεη κα ιεηημονγήζεη αοηή ηε μεγάιε μένα ζημ μονάκημ ζοζηαζηήνημ. Πμ ζιηβενό κέμ δηαδόζεθε ζακ αζηναπή. Γηα ηνεηξ μένεξ πηιηάδεξ άκζνςπμη θαηέθζαζακ με θάζε μέζμ γηα κα πνμζθοκήζμοκ ημ ζθήκςμά ημο. Ιπνμζηά ζημ θένεηνμ ημο λεζπμύζακ ζε θαοηά δάθνοα θαη θώκαδακ: «Έθογε μ παηέναξ μαξ, μ άγηόξ μαξ» θαη δηεγμύκηακ ηηξ εοενγεζίεξ θαη ηα ζαύμαηά ημο». Όιμξ αοηόξ μ ιαόξ ήζειε κα θάκεη μηα μεγαιμπνεπή θεδεία θαη κα μεηαθένεη ημ ζθήκςμά ημο μέζα από ημκ θεκηνηθό δνόμμ ηεξ Οομθενμύπμιεξ. Όμςξ ηεκ εμένα ηεξ 26


θεδείαξ ήιζε επείγμκ ηειεγνάθεμα από ηε Ιόζπα πμο απαγόνεοε ηεκ εθθμνά ημο κεθνμύ από ημοξ θεκηνηθμύξ δνόμμοξ. Όζμη ήζειακ κα ζομμεηάζπμοκ ζα έπνεπε κα μπμοκ ζε ιεςθμνεία δςνεάκ θαη κα πάκε από πενηθενεηαθμύξ δνόμμοξ μέπνη ημ θμημεηήνημ. Απαγόνεοε δε μπμηαδήπμηε ραιμςδία. Ιέζα ζε ηνία ιεπηά όια ζα έπνεπε κα ηειεηώζμοκ θαη μ κεθνόξ ζα έπνεπε κα βνίζθεηαη ζημκ ηάθμ. Πεκ θεδεία παναθμιμοζμύζακ πμιιμί αζηοκμμηθμί γηα κα εθανμμζηεί ε δηαηαγή. Όμςξ μεηά ηε κεθνώζημε αθμιμοζία μ θόζμμξ επακαζηάηεζε. Αθμιμύζεζακ μάπεξ θαη δηαπιεθηηζμμί με ημοξ αζηοκμμηθμύξ. Ηάπμηα ζηηγμή μ δνόμμξ άκμηλε θαη ε κεθνμθόνα πήγε κα θύγεη. Ηάπμηεξ γοκαίθεξ έζπαζακ ημκ θιμηό, γακηδώζεθακ ζημ αοημθίκεημ, εκώ ηνεηξ ενςηθέξ γοκαίθεξ έπεζακ ζηηξ νόδεξ ημο αοημθηκήημο θαη ημ αθηκεημπμίεζακ θςκάδμκηαξ: «Ιόκμ πάκς από ηα πηώμαηά μαξ ζα πάηε απ' εθεί πμο ζέιεηε». Γθείκε ηεκ ώνα έκα μεγάιμ πιήζμξ πενηζηένηα εμθακίζηεθακ ζημκ μονακό, έθακακ θύθιμοξ θαη αθμιμοζμύζακ ηεκ πμμπή. Πειηθά μη αζηοκμμηθμί οπμπώνεζακ. Ε πμμπή βγήθε ζηεκ θεκηνηθή ιεςθόνμ ε μπμία είπε γεμίζεη θόζμμ θαη γηα 2 πενίπμο πηιηόμεηνα είπε ζηνςζεί με ηνηακηάθοιια. Όιμξ αοηόξ μ ιαόξ με έκα ζηόμα γηα ηνεηζήμηζη ώνεξ έραιιε ημ «Άγημξ μ Θεόξ». Γηάθε ζημ θμημεηήνημ ηςκ Αγίςκ Νάκηςκ θαη από ηόηε μ ηάθμξ ημο έγηκε θμιομβήζνα ημο Οηιςάμ. Αμέηνεηα ηα ζαύμαηά ημο. Έηζη ημ 1996 ε Ξςζηθή εθθιεζία πνμέβε ζηεκ επίζεμε αγημθαηάηαλε. Πμ Ιάνηημ ημο 1996 έγηκε ε ακαθμμηδή ηςκ ιεηράκςκ ημο από ημκ Ανπηεπίζθμπμ Ηνημαίαξ Θάδανμ θαη ημοξ ηενείξ ημο. Ηαηά ηεκ ακαθμμηδή μηα γιοθηά εοςδία απιώζεθε ζηεκ πενημπή. Ακάμεζα ζηα ιείρακά ημο βνέζεθακ άθζανηα ε θανδηά ημο, μ εγθέθαιμξ, ηα μάηηα, μη πκεύμμκεξ. Οηηξ 20 Ιανηίμο 1996 ημ ιείρακμ ημο με ηε ζομμεημπή πηιηάδςκ ακζνώπςκ μεηαθένζεθε ζημ καό ηεξ Αγίαξ Πνηάδαξ Οομθενμοπόιεςξ. Πμ 2001 ημπμζεηήζεθακ ζε ςναηόηαηε αζεμέκηα ιάνκαθα δςνεά από ηεκ Γιιάδα.

27


To 1997 μπνμζηά από ημ κμζμθμμείμ ηεξ Οομθενμύπμιεξ ημπμζεηήζεθε ημ άγαιμά ημο από ημκ Ανπηεπίζθμπμ Θάδανμ, εκώ ημ 2005 ε πνμημμή ημο ζηεκ Ζαηνηθή Οπμιή, όπμο πηίδεηαη καόξ ημο Αγίμο Θμοθά. Ε μκήμε ημο ηειείηαη ζηηξ 11 Ζμοκίμο. Ηάζε πνόκμ πηιηάδεξ άκζνςπμη πνμζένπμκηαη ζηεκ πακήγονε απ' όια ηα μένε ηεξ Μοθνακίαξ, Ξςζίαξ θαη ημ ελςηενηθό. Σεκ παναμμκή ημ πνςί ε Ιαηνηθή ΢πμιή με επηθεθαιήξ ημκ πνύηακε ηειμύκ ημοξ παηνεηηζμμύξ ημο Αγίμο θαη ημπμζεημύκ ηηξ Ιαηνηθέξ μπιμύδεξ ημοξ μπνμζηά ζηε ιάνκαθά ημο γηα κα αγηαζημύκ. Ακήμενα ηειείηαη ε πακεγονηθή ζεία ιεηημονγία θαη ε ιηηακεία ημο ηενμύ ιεηράκμο ημο. Πα ζαύμαηά ημο άπεηνα. Όπη μόκμ ζηεκ Ηνημαία αιιά θαη ζηεκ Γιιάδα. Μη εμθακίζεηξ θαη μη επεμβάζεηξ ημο είκαη πμιιέξ. Οε πμιιμύξ εμθακίδεηαη ζημκ ύπκμ ημοξ, με ηεκ ανπηεναηηθή θαη ηαηνηθή ζημιή. Ηναηάεη ζηα πένηα ημο πεηνμονγηθά ενγαιεία, γάδεξ, ζύνηγγεξ θιπ. Ηαη αθμύ ζοζηεζεί ζημοξ αζζεκείξ, ημοξ ιέεη πςξ ήνζε γηα κα ημοξ πεηνμονγήζεη. Νμιιμί όηακ λοπκμύκ ημ πνςί βνίζθμοκ ζημ ζώμα ημοξ ημμή ή αίμα. Αιήζεηα, ηη ήηακ αοηό πμο ηόζμ πμιύ δόλαζε θαη πανίηςζε ημκ άγημ Λμοθά; Οη ανεηέξ ημο ήηακ πμιιέξ. Πηζηεύς όμςξ πςξ αοηό πμο θονίςξ ημκ δηέθνηκε ήηακ ε αγάπε, ε θμνςκίδα ηςκ ανεηώκ. Η αγάπε πνμξ ημκ Θεό θαη ημοξ ακζνώπμοξ. Μηα γκήζηα αγάπε πνμζθμνάξ, ζοζίαξ, αοηαπάνκεζεξ. Οηε γε ηεξ Ναιαηζηίκεξ οπάνπμοκ δύμ ιίμκεξ θαη έκαξ πμηαμόξ. Ε πνώηε είκαη μηα μηθνή ιίμκε, ηεξ Πηβενηάδμξ. Νανόηη μηθνή ιίμκε είκαη δςκηακή, έπεη πμιιά ράνηα θη εθεί ράνεοακ μη μαζεηέξ ημο ΢νηζημύ. Ε δεύηενε ιίμκε βνίζθεηαη ζημ κόημ, είκαη ε Κεθνά Θάιαζζα θαη είκαη ηεηναπιάζηα ζε έθηαζε από ηεκ πνώηε. Γίκαη όμςξ κεθνή. Δεκ έπεη ίπκμξ δςήξ. Πηξ δύμ ιίμκεξ εκώκεη μ Ζμνδάκεξ πμηαμόξ. Λεθηκάεη από ηεκ Πηβενηάδα θαη θαηαιήγεη ζηε Κεθνά Θάιαζζα. Ηη εδώ είκαη ημ πανάδμλμ. Αηώκεξ ηώνα ε μηθνή Πηβενηάδα πνμζθένεη ηα κενά ηεξ, δίκεη ζοκεπώξ θαη παναμέκεη δςκηακή. Μύηε αδεηάδεη. Ε Κεθνά 28


Θάιαζζα αηώκεξ ηώνα δέπεηαη απόνηαγα ηα κενά, αιιά δε δςκηακεύεη. Ναίνκεη ηα κενά θαη παναμέκεη κεθνή. Αοηή είκαη ε θύζε ηεξ αγάπεξ. Πεκ αγάπε δεκ ηε δεηάμε, δεκ ηεκ απαηημύμε από ημοξ άιιμοξ. Ιόκμ ηεκ πνμζθένμομε, πςνίξ θναημύμεκα, πςνίξ οπμιμγηζμμύξ θαη μόκμ ηόηε είμαζηε δςκηακμί. Μ άκζνςπμξ πμο έπεη μάζεη από μηθνόξ ζοκεπώξ κα παίνκεη θαη κα μεκ πνμζθένεη ηίπμηα, είκαη ακάπενμξ, είκαη κεθνόξ, δοζηοπηζμέκμξ. Ο άκζνςπμξ πμο έμαζε κα αγαπάεη, κα ζοζηάδεηαη, κα πνμζθένεη θαη κα πνμζθένεηαη είκαη δςκηακόξ θαη εοηοπηζμέκμξ. Αοηόξ ήηακ μ Άγημξ Θμοθάξ. Έκαξ άκζνςπμξ αγάπεξ, πνμζθμνάξ, ζοζίαξ, αοηαπάνκεζεξ. Γη' αοηό θαη πανηηώζεθε ηόζμ από ημκ Θεό θαη ζοκεπίδεη κα δεη, κα ζαομαημονγεί, κα είκαη ηόζμ θμκηά μαξ θαη κα μαξ πανεγμνεί. Αξ μαξ εμπκέεη ε δςή ημο θαη αξ έπμομε ηεκ εοπή ημο...

29


Αγάπησα το μαρτύριo  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you