Page 1

ΤΕΥΧΟΣ 28 Β' ΜΑΪΟΥ 2013 ΤΙΜΗ 2,5€

28 28

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΟΠΩΣ ΕΙΝΑΙ / Η ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΟΠΩΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ

Από τον Κώστα Βαξεβάνη

Εμπόριο ωαρίων από τους γκουρού της εξωσωματικής


2 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013


HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 3


Εκδότης

Κώστας Βαξεβάνης Αρχισυντάκτρια

Βιβή Μπλούτσου Αρθρογράφοι Θανάσης Καρτερός Γιάννης Βαρουφάκης Art Direction gramma

16 ΜΑΪΟΥ 2013

TΕΥΧΟΣ 28

Ατελιέ Τζένη Αναστασοπούλου Διόρθωση Ανδρονίκη Μαστοράκη Εμπορική Διεύθυνση Χαράλαμπος Παπαδάτος Αρχεία Φωτογραφιών Eurokinissi AE Εκτύπωση Χαϊδεμένος ΑΕΒΕ Εταιρία Το Κουτί της Πανδώρας ΕΕ Διεύθυνση Αναχωρητών 8Α Άνοιξη 14569, Αττική Τηλέφωνο 210 621 7990 Φαξ 210 621 7992 E-mail hotdocum@gmail.com Διανομή Πρακτορείο ΕΥΡΩΠΗ ΑΕ Υπεύθυνος κυκλοφορίας Παναγιώτης Πασπαλιάρης

περιεχόμενα

14-15

Ζώα αναπαραγωγής σε κλινικές πολυτελείας

16 36 39

Συνδρομές

210 621 7990

44 51 54 57

*

60 Το επόμενο Hot Doc στα περίπτερα και στο internet στις 30 Μαΐου και κάθε δεύτερη Πέμπτη

Δωρεά Ωαρίων Πώληση «παιδιών», εμπόριο ελπίδων Φαρμακεία Δυο πόρτες έχει… το Ιπποκράτειο, αλλά εκμεταλλεύονται «παραθυράκια» Τράπεζες Περιζήτητα τα κόκκινα στεγαστικά δάνεια από ξένες τράπεζες και funds Τζάνειο Νοσοκομείο Έβγαλαν νικητή τον… δεύτερο, αλλά συγγενή υπουργού Κλίβελαντ Οδοιπορικό στα «μπουντρούμια σεξουαλικής βίας» Βόρεια Κορέα Παράνοια ή μακιαβελική διάνοια; Αριστείδης Μινγκέθ Ευχαριστούμε, Ελλάδα! Software Ελεύθερος Κώδικας: Ανοιχτές πηγές, αλλά πόσοι πίνουν;


210 621 7990

Βρείτε το ηλεκτρονικό Hot Doc στο www.hotdoc.gr


editorial

Του Κώστα Βαξεβάνη

Να κοιταχτεί η τέχνη στον καθρέφτη, όχι μόνο η Δημουλά

Η

ποίηση είναι η αισθητική της φιλοσοφίας. Αλλά ο ποιητής δεν είναι κατ’ ανάγκη ούτε ενεργός φιλόσοφος ούτε άνθρωπος με αυξημένη αισθητική. Η ποίηση μπορεί να αυτονομείται από τον φορέα της και να τον εκφράζει με τρόπο που εκείνος δεν το ξέρει. Πολλές φορές η ποίηση λάμπει πάνω από τη μουντάδα και το ξεροκόμματο που μπορεί να τρέφει έναν ποιητή. Μπορεί να τρέφεται από τη διαλεκτική που παράγει η απλή κατανόηση της ζωής, η οποία αγνοεί τα βιβλία φιλοσοφίας. Είναι αυτόνομη, χτίζοντας με τρόπο που ένας μάστορας κάνει αριστουργήματα τοποθετώντας ακατέργαστες πέτρες. Με βάση αυτή τη λειτουργία της «αυτονομημένης ποίησης», η Κική Δημουλά είχε κάθε δικαίωμα να πει αυτά που είπε στην Κυψέλη. Άστοχα, ακίνδυνα ή επικίνδυνα, απλοϊκά ή στρατευμένα στον λαϊκισμό, κατά του οποίου έβαλε την υπογραφή της γεμάτη από κοινωνική αγωνία, σε ένα κείμενο που δεν είχε πρόβλημα να υπογράψει και ο ίδιος ο Γιάννης Στουρνάρας πριν από δύο χρόνια. Ο ποιητής δεν είναι πολιτικός. Δεν είναι σε πολιτική διέγερση, ούτε αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως το ανάχωμα της κοινωνικής αντίστασης. Έχει όμως πνευματικότητα. Μπορεί να αντιλαμβάνεται τις έννοιες και πέρα από την καθημερινή τους και συνήθη απόδοση. Η Κική Δημουλά δεν είναι κακή ποιήτρια και δεν πιστεύω πως έχει βαθιά πολιτική σκέψη που την οδήγησε στο να διατυπώσει παρεξηγήσιμες θέσεις. Αντίθετα, οι επιλογές της δείχνουν μια πολιτική ρηχότητα και άγχος να καθιερωθεί με έναν πολιτικό

6 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

προβληματισμό γενικής ανησυχίας που όλοι είναι διατεθειμένοι να αποδεχτούν. Μια ανησυχία που δεν θέλει να χαλά χατίρια, που αποδίδει ευθύνη σε όλες τις κατευθύνσεις για να φαίνεται ουδέτερη και αγνοεί πόσο επικίνδυνα αποδίδει ευθύνη και σε αυτούς που δεν φταίνε προασπίζοντας την κατασκευασμένη ουδετερότητα. Η Κική Δημουλά δεν ήταν μόνο απρόσεκτη στις θέσεις της, αλλά και στην ίδια την αλλαγή της εποχής. Δεν απευθυνόταν σε ένα ακροατήριο που περίμενε καρτερικά να τελειώσει για να την αποθεώσει, αλλά σε μια κοινωνία που βράζει. Επίσης δεν απευθυνόταν στους ακροατές της Κυψέλης, αλλά στον χώρο που δαιμονισμένα αναπαράχθηκαν οι δηλώσεις της. Στον χώρο του διαδικτύου που έκανε γνωστά τα ποιήματά της. Είναι ο ίδιος χώρος που απομυθοποίησε τον Χρήστο Χωμενίδη, τοποθετώντας τον από το βάθρο του «σοφού παιδιού» της λογοτεχνίας στην πραγματική θέση του συνοδού πολυτελείας του πολιτικού κατεστημένου. Ο ίδιος χώρος που έκανε τον Ντίνο Χριστιανόπουλο συμπαθή δύστροπο και μετέτρεψε τα καρφιά της εκκεντρικότητάς του σε καρφιά για να κρεμά τους πίνακες της ποίησής του το κοινό που τον αγνοούσε. Η Κική Δημουλά, ωστόσο, στις τοποθετήσεις της δεν εκπροσωπούσε μόνο τον εαυτό της, αλλά την αντίληψη που διακατέχει επί δεκαετίες τους πνευματικούς ανθρώπους της χώρας. Όχι την πολιτική τοποθέτηση, αλλά την αντίληψη. Πως δεν πρέπει να τσαλακωθεί, δεν πρέπει να εκτεθεί, αλλά να περιμένει καρτερικά να της απονεμηθεί μια θέση αντάξια ενός έργου που χάνεται

στο παρελθόν, γιατί το παρόν είναι απασχολημένο με δημόσιες σχέσεις. Προφανώς και η Ελλάδα έχει πνευματικούς ανθρώπους που δεν έχουν σχέση με όλα αυτά, αλλά το στίγμα το δίνουν οι άλλοι. Έτσι οι υπόλοιποι είτε σιωπούν είτε δεν ακούγονται είτε βουλιάζουν στην υπαρξιακή τους αναζήτηση. Όπως και η υπόλοιπη Ελλάδα, οι άνθρωποι της τέχνης και του πολιτισμού άφησαν να κυριαρχήσει ο παρασιτισμός, το lifestyle και οι δημόσιες σχέσεις, εκεί που η δημιουργία έπρεπε να χτίζει τα στηρίγματα της κοινωνίας. Η τέχνη έγινε επιδοτούμενη, όπως ακριβώς το βαμβάκι που κάποιοι φόρτωναν σε φορτηγά μαζί με χώμα για να πάρουν απλώς και μόνο την επιδότηση. Φτιάχτηκαν επιδοτούμενες ταινίες που είδαν μόνο οι συντελεστές τους, τα κονδύλια απορροφήθηκαν από τους ομοτράπεζους των υπουργών και βραβεύτηκαν, κυριαρχώντας στην κοινωνική συνείδηση οι αναγνωρίσιμοι των καναλιών. Οι πνευματικοί άνθρωποι έχασαν τη φωνή τους μαζί με την Ελλάδα. Η πολύ αγαπημένη μου Άλκηστις Πρωτοψάλτη πρότεινε με τα τραγούδια της ταξίδι στη Χαβάη με την απλή ανάληψη μέσω μιας πιστωτικής την ώρα που η αποχαυνωμένη από τα δάνεια κοινωνία την πίστωνε με τη λατρεία της. Για να δώσει λύση έκανε και μια διαφήμιση τράπεζας. «Η τέχνη δεν πρέπει να αντανακλά σαν τον καθρέφτη, μα σαν φακός να μεγεθύνει», έγραφε ο Μαγιακόφσκι. Είναι καιρός η τέχνη στη χώρα να δει απλώς στον καθρέφτη το πρόσωπό της. Όχι μόνο η Δημουλά.


HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 7


Τι είπες τώρα!

, kham υξή της a Becς, σε συνέντε i r o Vict στρια μόδα Σχεδιά /13 4 30/0

ι αζί κα όλοι μέχεια γδύ με α τ ώ πρ συν εδιάζου χ . Στη μαστε Καθό άμε ιδέες ουμε να σί μου. τ ζ ί μ η ρ χ ζ ο ρ συ ι και α στο κ νομα ύχα πάνω . ο ο τα ρ είναι όλ εστε Αυτό γδύν υ ο π ιγμή έα Τη στ ίναι μια ιδ ε όλα

Kική Δημουλάρκεια εκδήλωσης

Ποιήτρια, κατά τη διά Κυψέλη, 06/05/13 των Atenistas στην

θονται άνθρωποι Στα δε παγκάκια κά κό βέβαια, ξένοι –πολύ φυσι την ώρα τους– υν σο ρά πώς να πε ά τους χαρτιά και παίζουν κάτι δικμίζει ο τόπος. γε και με χαρτάκια αυτά τα βάσανά «Τα ρηχά έχουν κι τους». τια τους και τα γλέν Της ιδίας

ς Άκης Τσοχατζόπουλο ρκεια διά Πρώην υπουργός, κατά τη 3 201 05/ 09/ , του ς δίκη της

Θα βγουν Θα μιλήσουμε για όλα. φάκελοι. όλα. Θα ανοίξουν όλοι οιι. Μόνο η αλήθεια βοηθάε ματα Αποκλείεται να λέτε ψέ

Θεόδω

Δημ

Τραγ ήτρη ς Κο ο του Τ υδιστής, σε απ ντολά σαλίκ ον η, 08 ζ /05/ ομή δίσκ ος Θα π ου 13 λή

ρ

Βουλευτ ος Πάγκα λος ής του Π Α μέσω το υ twitte ΣΟΚ, r, 09/05 /2013

Το 1994 Μπαρόζ ξανασυνάντη της δεξ ο, υπουργό Εξ σα τον για να κιάς. Χρειάστηκ ωτερικών αριστερ άνει τη διαδροε 20 χρόνια ά δεξιός μ υπουργ ή άκρα ός. Η περίπ πως απ τωσή σας δείχ ό ν παίρνει αριστερά σε δ ει εξιά περισσό τερο

διαφ ρωνα γ ήμισ η όπ ια να κά ω ς της νω μια Δεν Σταν ξ ίση. το κό έρω αν θ κκιν α σα ς πάε ο ι

κος Δένδιας

Νί ς Τάξης, Υπουργός Δημόσια ΣΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ», ΕΤ «Ν ή μπ πο εκ στην 3 10/05/201 ς

Χανς-Βέρνερ Ζιν

Πρόεδρος του Ινστιτούτου Οικο νομικών Ερευνών Ifo του Μονάχου, σε συνέντευξή του στην εφη μερίδα «Die Welt», 06/05/2013

Η Ελλάδα θα είχε ξεπερά σήμερα την κρίση αν το σει 2010 είχε χρεοκοπήσει. Κρυφοσύριζα και αυτός

υούλο π ο λ γγε ή να Α φορμ , Γιάνκαλάκητο NBC, με αeek Drama» Δασ ντευξη σ υ «My Gr νέ το Σε συ κλοφορία υ κ την 13 5/20 09/0

αίο ελευτ τ ο τ τό νο) ων ε, αυ εια τ ν ό ψτε μ τον π α διάρκ Πιστέαντοχή σ κατά τη ιτικούς ότ (την ειάστηκα τους πολ το χρωμών με χώρα τσακ ούσα τη ιμαστεί Αγώνες. οδηγ α προετο πιακούς στο ν ους Ολυμ τες; χύτη για τ ζε τα

ίτης ά Ο Σημ

λλα

Λά

ό τι λάς er απ αβα , μέσω twitt δευόμενο Γ ς κη δας συνο

μό ς, αι, οπέδε ατείτ αστής Σχεδι ς όπου κρ ία με χειρ έ φ κ φυλα α φωτογρα ι από μ /2013 5 ή 09/0 α αυτ

έθηκ έπει ά βαρ ομίζω πρ . κ ι λ ε Τ δα. Ν μημα τη μόλλάξω κόσ τε ράσε α να ο μοι λους σας τ α ν ε κ άδα ορείτ ην κύ Αν μπτους πρώ ονεί η Ελλ και σ ς ευγνωμ θα σα

εριφορές. Έχω Εγώ ελέγχω συμπσυμπεριφορές ι ότ ρα θα κά πει ξε ών ή νεοναζιστιανοχής ρατσιστικ τιμωρούνται θα ν νω κών φαινομέ ότατα. αμέσως και αυστηρ ε με φτερό Θα τους γαργαλάτ απ' το γέλιο; υν μέχρι να πεθάνο

ρας ή υρνάε συνέντευξ ο τ Σ ης ών, σ

ν ικ Ιωάνγός Οικονομ/05/2013

στε άλλω της, αι ά ρ κ εχνο κοντ κρατίας. ο ίμαι τ ς βρίσ Δεν εχνοκράτε α της Δημ οι τε υπηρεσί άου, Νταχ ς στην υ ο τ υ οχή φούρνο ην επ Απ' τ χεδίαζαν που σ

ρ Υπου η ΝΕΤ, 09 τ σ υ το


HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 9


Upόψεις Του Δευκαλίωνος

Φαινόμενο Jobless Recovery H Η στήλη σε πάρα πολλά άρθρα της έχει αναφερθεί στο φαινόμενο Jobless Recovery (σε ελεύθερη μετάφραση, ανάπτυξη με ανεργία ή άνεργη ανάπτυξη). Είχαμε μάλιστα χαρακτηρίσει το συγκεκριμένο φαινόμενο υπ' αριθμόν ένα κίνδυνο για την ευρωπαϊκή και κατά συνέπεια και την παγκόσμια οικονομία.

10 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

δη από τα πλέον επίσημα χείλη (Ευρωπαϊκή Επιτροπή) γίνεται για πρώτη φορά, έστω και δειλή, αναφορά στο φαινόμενο. Συγκεκριμένα γίνεται αναφορά σε έξοδο μεν της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την ύφεση στο τέλος του χρόνου, αλλά χωρίς ταυτόχρονη μείωση της ανεργίας. Ένα είναι βέβαιο. Το φαινόμενο Jobless Recovery θα είναι το κυριότερο χαρακτηριστικό αυτής της φάσης του καπιταλισμού. Μην βαυκαλιζόμαστε. Για να ανταγωνιστεί η ΕΕ την Κίνα και την ανατολική Ασία, πρέπει οι μισθοί να παραμείνουν καθηλωμένοι σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Χαμηλοί μισθοί σημαίνει όμως μειωμένη λιανική κατανάλωση, άρα αυξημένη ανεργία. Όμως υψηλή ανεργία σημαίνει αυτομάτως κίνδυνο για τη δημοκρατία, την κοινωνική ειρήνη και σταθερότητα, άρα συνεπαγωγικά και κίνδυνο για την οικονομική σταθερότητα. Στον αντίλογο μπορεί κάποιος να αντιτείνει ότι ο Βορράς βγαίνει κερδισμένος από την κρίση. Προς το παρόν ισχύει αυτό το επιχείρημα. Αλλά για πόσο ακόμη; Τα κέρδη του Βορρά είναι έως τώρα κατά κύριο λόγο λογιστικά και βασίζονται στο αξιόχρεο του Νότου. Εάν ο Νότος καταρρεύσει συνεπεία της υψηλής ανεργίας που θα προκαλέσει κοινωνική και κατά συνέπεια οικονομική αστάθεια, τότε ταυτόχρονα καταρρέει και το αξιόχρεο, άρα και ο λογιστικός μέχρι αυτή τη στιγμή πλούτος του Βορρά. Τόσο απλή είναι η συνάρτηση. Ουσιαστικά και εφόσον αποδεχτούμε τη σπουδαιότητα του φαινομένου Jobless Recovery, οδηγούμαστε εκ του ασφαλούς στο συμπέρασμα ότι οδεύουμε από την κοινωνία των 2/3 στην κοινωνία του 1/3. Εάν προσπαθήσουμε να το αναλύσουμε λίγο ακόμα, θα φτάσουμε εύκολα στο εξής συμπέρασμα. Στην προηγούμενη φάση του καπιταλισμού, η ανάπτυξη, ήτοι

ο πλούτος, διαχεόταν και στα μεσαία και στα λαϊκά στρώματα. Βέβαια είναι τεράστιο σφάλμα να πιστεύει κάνεις ότι οι αναπτυσσόμενες οικονομίες του συνασπισμού BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική) θα καλύψουν το κενό της κατανάλωσης που θα αφήσει η χειμαζόμενη από τη λιτότητα και ανεργία Νότια Ευρώπη και αργά ή γρήγορα και ο υποψήφιος προς πρόβλημα Βορράς. Μπορεί πληθυσμιακά να υπερτερούν σε συντριπτικό βαθμό τόσο της Νότιας Ευρώπης όσο και της ΕΕ, αλλά ταυτόχρονα στις χώρες αυτές δεν έχει σχηματιστεί, δεν υπάρχει εύρωστη ποιοτικά και ποσοτικά μεσαία τάξη που καταναλώνει. Το αποδεικνύει ο δείκτης Gini των χωρών αυτών. Υπάρχουν μερικές εκατοντάδες χιλιάδες πλούσιοι και εκατομμύρια φτωχοί. Ουσιαστικά η ατμομηχανή της παγκόσμιας κατανάλωσης είναι οι ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ συνεχίζουν ακόμη και σήμερα να καταναλώνουν με σχεδόν αμείωτους ρυθμούς. Πού θα πουλήσουν λοιπόν τα βιομηχανικά τους προϊόντα, αγαθά και υπηρεσίες η Κίνα και οι χώρες της ανατολικής Ασίας και της ΕΕ και του συνασπισμού BRICS εάν προκύψει πρόβλημα στις ΗΠΑ; Και τότε τι θα συμβεί; Όποτε προκύψει λοιπόν πρόβλημα στις ΗΠΑ, τότε η FED θα αποφασίσει, σχεδόν αυτόματα, να υιοθετήσει το πυρηνικό όπλο της ισοτιμίας. Τότε κανένα ξένο προϊόν δεν θα πουλιέται στις ΗΠΑ, επειδή θα είναι πολύ ακριβό λόγω της ισοτιμίας. Πότε θα γίνει αυτό; Όταν οι ΗΠΑ καταστούν ενεργειακά αυτοδύναμες και αυτόνομες, δηλαδή πολύ σύντομα, αφού σε ορατό πλέον μέλλον αναμένεται να τελειώσει ο αγωγός που μεταφέρει το πετρέλαιο της Αλάσκας στις ΗΠΑ. Τι θα εμποδίσει τότε την FED να χρησιμοποιήσει το πυρηνικό όπλο της ισοτιμίας; Πολλά επιχειρήματα μπορούν να αναφερθούν. Η στήλη απλώς υπενθυμίζει. Και στις ΗΠΑ θα χτυπήσει το φαινόμενο Jobless Recovery. 


HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 11


Upόψεις Του Γιάννη Βαρουφάκη

Λιτότητα, μονόδρομοι και ο Chavez:

Μια συζήτηση Oliver Stone – Tariq Ali Ζάγκρεμπ, 13η Μαΐου 2013: Πριν λίγο, σε δημόσια συζήτηση για την κατάσταση στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, ο σκηνοθέτης Oliver Stone και ο συγγραφέας Tariq Ali ρωτήθηκαν από τον συντονιστή της συζήτησης (η οποία είχε ως κεντρικό θέμα το νέο δωδεκάωρο ντοκιμαντέρ του Stone με τίτλο «Η Μη Ειπωμένη Ιστορία της Αμερικής») ποια προσωπικότητα της εποχής μας ξεχωρίζει στα μάτια τους. Ο Stone δεν δίστασε ούτε μια στιγμή.

12 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

Ο

σκηνοθέτης του Platoon, του JFK, του έργου για τους Doors, του Wall Street, και πολύ πρόσφατα του W, επέλεξε τον Hugo Chavez. Κι όταν ρωτήθηκε γιατί τον Chavez, έδωσε μια απλή, σταράτη απάντηση: Επειδή ο Chavez ήταν ο μόνος πολιτικός που εκλέχθηκε υποσχόμενος να βελτιώσει την κατάσταση των φτωχότερων συμπολιτών του και το έπραξε κόντρα στις βίαιες αντιδράσεις των εχόντων και κατεχόντων. Ο μόνος! Όταν ήρθε η σειρά του Tariq Ali να απαντήσει, εκείνος συμφώνησε με τον Stone και πρόσθεσε κάτι: Η λυσσαλέα και εκκωφαντική επίθεση εναντίον του Chavez στον δυτικό τύπο είχε μια λογική. Στην Ευρώπη και στην Αμερική, ιδίως μετά το Κραχ του 2008, όλες οι κυβερνήσεις που εκλέγονται, ανεξάρτητα εξαγγελιών και ιδεολογιών, καταλήγουν να χρησιμοποιήσουν ό,τι μέσα διαθέτουν ώστε να υποστεί το ελάχιστο δυνατό κόστος η άρχουσα τάξη (με ιδιαίτερη έμφαση στους πτωχευμένους τραπεζίτες) καταβαραθρώνοντας την ίδια στιγμή το βιοτικό επίπεδο των αδύναμων, των φτωχών, των μη εχόντων στον ήλιο μοίρα. Για αυτό τον λόγο, επέμεινε ο Ali, ένας Chavez αποτελούσε κόκκινο πανί για όλες τις δυτικές κυβερνήσεις:

Η περίπτωση κι ενός ηγέτη ακόμα που, εν καιρώ κρίσης, μετέφερε τα βάρη από τους φτωχούς στους πλούσιους αποδείκνυε ότι η λιτότητα που επιβαλλόταν στη Δύση, κι η οποία πετύχαινε ακριβώς το αντίθετο, ήταν επιλογή. Δεν ήταν μονόδρομος. Μια τέτοια «απόδειξη» έπρεπε να ανατραπεί. Κι όταν ακόμα και το στρατιωτικό πραξικόπημα δεν κατάφερε να την ανατρέψει, η «δημοκρατική» και «πλουραλιστική» Δύση άρχισε την Γκεμπελική προπαγάνδα: Ο Chavez παρουσιάστηκε ως δικτάτορας, παρά το γεγονός ότι σε καμία περίπτωση δεν στοιχειοθετείται οποιαδήποτε ένδειξη για εκλογική νοθεία στην Βενεζουέλα (ο τέως Πρόεδρος των ΗΠΑ Jimmy Carter και το ινστιτούτο του παρακολούθησαν την εκλογική διαδικασία και την χαρακτήρισαν πέρα για πέρα άψογη). Σε αυτό το σημείο παρενέβη ο Oliver Stone για να συγκρίνει την περίπτωση Chavez με την περίπτωση του Κάστρο στην δεκαετία του ’60. Και στις δύο περιπτώσεις η κυβέρνηση των ΗΠΑ αντιμετώπισε τους δύο λατινοαμερικανούς ηγέτες με ιδιαίτερη εχθρότητα. Και στις δύο περιπτώσεις προσπάθησε να τους ανατρέψει βίαια και με οικονομικό αποκλεισμό. Όμως, η μεγάλη


διαφορά έγκειται στην αντιμετώπιση της Ευρώπης. Παρά το γεγονός ότι η Δυτική Ευρώπη κατά την διάρκεια της δεκαετίας του ’60 ήταν εκατό τοις εκατό φιλοαμερικανική, και πλήρως εξαρτώμενη για την ασφάλειά της αλλά και την ευημερία της από τις ΗΠΑ, στο θέμα της Κούβας και του Fidel Castro οι δυτικοευρωπαϊκές κυβερνήσεις αρνήθηκαν να παρακολουθήσουν την Αμερική στον αγώνα αρχικά ανατροπής του Κάστρο και κατόπιν σπίλωσης του ονόματός του. Παρόλο που ο Κάστρο δεν εξελέγη δημοκρατικά, οι ευρωπαίοι αποδέχθηκαν ότι ο Κουβανικός λαός ήταν πίσω από τον Fidel κι ότι ένα σημαντικό κοινωνικό πείραμα επιτελείτο στο νησί της Καραϊβικής. Αν και δεν βοήθησαν ποτέ την Κούβα, οι ευρωπαίοι ηγέτες όλων των κομματικών αποχρώσεων σεβάστηκαν την Κουβανική Επανάσταση και αντιτέθηκαν στην αμερικανική προσπάθεια δαιμονοποίησής της. Αντίθετα, στην περίπτωση της Βενεζουέλας, και παρά το γεγονός ότι ο Chavez ανέλαβε και διατήρησε την εξουσία πέρα για πέρα δημοκρατικά, οι ευρωπαίοι ταυτίστηκαν πλήρως με την γραμμή των ΗΠΑ. Ακόμα και τα μέσα ενημέρωσης της Γηραιάς Ηπείρου αναπαρήγαγαν τα ασύστολα ψέματα του

CNN και του καναλιού FOX για τον «στυγνό δικτάτορα Hugo Chavez». Αφού άκουσε προσεκτικά τον Stone να ξετυλίγει αυτές τις σκέψεις, ο Tariq Ali πρόσθεσε: «Βλέπεις, η λιτότητα στην Ευρώπη έχει πάρει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις απ’ ό,τι στην Αμερική. Ένας Chavez που τόλμησε να δείξει ότι ήταν δυνατόν η λιτότητα να πλήξει τους πλούσιους και όχι τους πάμπτωχους αποτελεί μεγαλύτερη απειλή για την ευρωπαϊκή παρά για την αμερικανική άρχουσα τάξη. Για αυτό όταν ο Αλέξης Τσίπρας εκθείασε τον Chavez και πήγε στην κηδεία του, δέχθηκε μπαράζ επικρίσεων από τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες: τους ενόχλησε η προοπτική μιας λιτότητας των εχόντων, αντί για την «παραδοσιακή» λιτότητα που πλήττει κυρίως τους φτωχούς». Έκρινα ότι θα σας ενδιέφερε αυτή η συζήτηση μεταξύ δύο σημαντικών ανθρώπων του κινηματογράφου και της λογοτεχνίας αντίστοιχα. Σημασία δεν έχει το αν η οικονομική πολιτική του Chavez ήταν η βέλτιστη ή αν ο Τσίπρας πορεύεται σοφά. Σημασία έχει η απλή διαπίστωση πως, αντίθετα με τους ισχυρισμούς ΝΔ-ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ, μονόδρομος δεν υπάρχει. Πως, ακόμα κι αν η λιτότητα είναι αναπόφευκτη, δεν

υπάρχει κανένας μα κανένας λόγος να πέσει πάνω στους ανίσχυρους – σε εκείνους που θα υποφέρουν τα μέγιστα από τις περικοπές των εισοδημάτων τους. Κάλλιστα μπορεί να πέσει πάνω στους έχοντες, οι οποίοι θα υποφέρουν αντιστρόφως ανάλογα της φασαρίας που δημιουργούν παραπονούμενοι. Κι όταν αυτό το αποδεικνύει ένας πολιτικός, έστω και σε μια άλλη ήπειρο, οι υπόλοιποι πολιτικοί αφηνιάζουν εναντίον του. Κάτι τέτοιο παρατηρήσαμε στην Ευρώπη με τον Chavez που λοιδορείται την ώρα που οι ιθύνοντες στην Λεττονία, στην Ελλάδα, στην Ιρλανδία και στην Πορτογαλία, οι οποίοι συνέθλιψαν τις ζωές των φτωχότερων, εκθειάζονται ως σοβαροί και σώφρονες ηγέτες. Κάπως έτσι η Ευρώπη φθίνει ηθικά και καταρρακώνει την ίδια της την ιστορία ως πηγή του Διαφωτισμού. 

HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 13


Δωρεά Ωαρίων

Ζώα

αναπαραγωγής σε κλινικές πολυτελείας

14 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013


Όταν η επιστήμη προχωρά χωρίς την ηθική, δεν είναι απλώς ανήθικη, αλλά καταστροφική. Στις κλινικές εξωσωματικής γονιμοποίησης της Ελλάδας γυναίκες σε ρόλο αναπαραγωγικής μηχανής πουλάνε ωάρια που κανένας δεν ελέγχει, ενώ στα διαφημιστικά φυλλάδια οι ναοί των θαυμάτων γονιμότητας δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να δίνουν υπόσταση στο όνειρο της τεκνοποίησης.

Του Κώστα Βαξεβάνη

Ε

κατοντάδες απελπισμένες γυναίκες, μετανάστριες, πόρνες, μανάδες που τον καιρό της κρίσης δεν έχουν να ταΐσουν τα παιδιά τους, προσφέρουν 15-20 ωάρια κάθε δύο μήνες για να πάρουν 1.000 ευρώ. Παράγει δηλαδή η καθεμία εν δυνάμει 150 αδέλφια μεταξύ τους, που στην Ελλάδα των επόμενων χρόνων μπορεί να παντρευτούν μεταξύ τους και να κάνουν παιδιά. Μέσα σε μερικά χρόνια, οι εξωσωματικές γονιμοποιήσεις έγιναν το ίδιο «αναγκαίες» με τις καισαρικές τομές. Ξαφνικά όλο και περισσότερες γυναίκες εμφανίζονται να μην μπορούν να τεκνοποιήσουν χωρίς την παρέμβαση της επιστήμης. Αυτό είναι το πρώτο μεγάλο ερώτημα. Πρόκειται πραγματικά για μια αληθινή ανάγκη, ή είναι δημιουργημένη σε μεγάλο βαθμό; Πολλές γυναίκες που άκουσαν τους γιατρούς τους να μην υποκύψουν στις σειρήνες της εξωσωματικής έμειναν μετά από καιρό έγκυες. Η επιστήμη λοιπόν δείχνει να «παράγει» αναγκαιότητες, όπως αυτή της καισαρικής τομής που οδηγεί πάνω από το 40% των γυναικών να μην έχουν φυσιολογικό τοκετό επειδή έτσι επέλεξαν οι γιατροί. Τα υπόλοιπα ερωτήματα είναι σοβαρότερα. Οι εξωσωματικές που γίνονται με δανεικά ωάρια πόσο ασφαλείς είναι; Ποιος ελέγχει ιατρικά τη διαδικασία;

Είναι προφανές πως οι ιδιοκτήτες των κλινικών γονιμότητας θα έσκιζαν τις ιατρικές τους μπλούζες μπροστά σε αυτό το ερώτημα, αν η Υποδιεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος και Εμπορίας Ανθρώπων της Αστυνομίας δεν είχε εξαρθρώσει, τα δύο τελευταία χρόνια, σπείρες γιατρών που δρουν μέσα από τα κέντρα αυτά. Ένας νόμος που δημιουργήθηκε το 2005 και αφορά την υποβοηθούμενη γονιμότητα καθώς και μια ελεγκτική αρχή υποτίθεται πως είναι οι εγγυήσεις πως όλα πάνε καλά. Στην πραγματικότητα δεν λειτουργεί καμία αρχή. Οποιοσδήποτε μπορεί να ανοίξει κλινική γονιμότητας, όπως θα άνοιγε ένα διαγνωστικό κέντρο. Μπορεί να πάρει ωάρια από γυναίκες, να τα δώσει σε άλλες χωρίς να το γνωρίζουν, να αγοράσει και να διαχειριστεί γενετικό υλικό χωρίς έλεγχο. Ακόμη και στα τρόφιμα στην Ελλάδα γίνονται δειγματοληπτικοί έλεγχοι. Στο γενετικό υλικό ανθρώπων που διαχειρίζονται κάποιοι γιατροί, ποτέ. Στην πραγματικότητα μιλάμε για αγοραπωλησία ωαρίων που γίνεται με χρήση ενός παραθύρου του νόμου, ο οποίος ναι μεν απαγορεύει την αμοιβή για προσφορά ωαρίων, αλλά δίνει τη δυνατότητα μιας αποζημίωσης για οδοιπορικά στην εθελόντρια. Το αποτέλεσμα είναι οι οίκοι ανοχής και οι πιάτσες να

γίνονται «εθελοντές ωαρίων». Η μητέρα που λαμβάνει το ωάριο νομίζει πως μια γυναίκα που θέλει να βοηθήσει την ίδια και το θαύμα της τεκνοποίησης πρόσφερε τα ωάρια. Η ελεγκτική αρχή, παρότι έχει προμηθευτεί όλα τα μηχανήματα ελέγχου, δεν λειτουργεί, αλλά δεν έχει και δικαίωμα, όπως στο εξωτερικό, να κάνει αυταπάγγελτα έλεγχο. Μόνο μετά από καταγγελία. Και όπως είναι φυσικό καμία γυναίκα που καταφεύγει στην πώληση των ωαρίων της για να ζήσει τα παιδιά της δεν πρόκειται να καταγγείλει τους «σωτήρες της». Πόσο μάλλον μια γυναίκα που γίνεται μάνα μέσα από αυτή τη διαδικασία. Προτιμά να ζει με τις αυταπάτες πως όλα γίνονται όπως πρέπει. Αυτοί είναι και οι λόγοι που αυτές οι περιπτώσεις δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα νομικά. Οι διώξεις στηρίζονται σε καταγγελίες, που και όταν γίνουν αναιρούνται χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση, αφού δεν υπάρχει καμία ελεγχόμενη βάση δεδομένων για το τι γίνεται με τα ωάρια. Είναι όλες οι κλινικές έτσι; Την απάντηση την έδωσε ένας από τους ιδιοκτήτες τέτοιας κλινικής στην έρευνά μας: «Ακόμη και αν δεν είναι, θα γίνουν. Αφού δεν υπάρχει έλεγχος, ο γιατρός με την ελαστική συνείδηση χρησιμοποιεί καταχρηστικά φάρμακα, δεν τηρεί τους κανόνες και βέβαια βρίσκει εύκολα ωάρια από πορνεία ή από φτωχές γυναίκες. Ένας τίμιος γιατρός πρέπει να βρει μια αλτρουίστρια γυναίκα για να πάρει 10 ωάρια. Το λαμόγιο έχει όσα θέλει με τη βοήθεια του κράτους. Έτσι ο επίορκος γιατρός εμφανίζεται με μεγάλα ποσοστά επιτυχίας απέναντι στον τίμιο που δεν έχει καν ωάρια. Αυτό δημιουργεί μια φήμη και τα ζευγάρια με πρόβλημα κατευθύνονται εκεί. Οπότε έχεις να επιλέξεις. Ή θα κλείσεις την κλινική σου ή θα γίνεις κι εσύ έτσι».  HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 15


Δωρεά Ωαρίων

Ω

άρια πουλιούνται και αγοράζονται από γιατρούς «θαυματοποιούς», που κανένας δεν ελέγχει ούτε για τη χρήση

των φαρμάκων ούτε για τις ενέργειές

τους. Ωοθήκες εξαθλιωμένων γυναικών

παράγουν τα χρυσά αβγά που θα γεν-

νήσουν το όνειρο της μητρότητας μιας

άλλης γυναίκας. Αρκετές φορές όσο πιο

ασύδοτος είναι ο γιατρός τόσο πιο πετυ-

Το όριο που διαφοροποιεί έναν γιατρό από έναν «Μένγκελε» δεν είναι απαραίτητα η συνείδησή του, αλλά οι κοινωνικές συνθήκες που διαμορφώνουν την κοινωνική συνείδηση και καθιστούν τον όποιο Μένγκελε αποτρόπαιο και εγκληματία. Στην Ελλάδα, όσο και να φαίνεται φρικτό και υπερβολικό, ένα έγκλημα απ' αυτά που δεν θα είχε κανένα πρόβλημα να κάνει ένας Μένγκελε συντελείται πίσω από την κουρτίνα της αναγκαιότητας και της προσφοράς. Το δικαίωμα κάθε γυναίκας να γίνει μάνα φαίνεται να νομιμοποιεί τη διακίνηση ανθρώπινου γενετικού υλικού, ενώ ο ίδιος ο νόμος είναι ανίσχυρος να υπερασπιστεί τις βασικές ανθρώπινες αξίες.

χημένος εμφανίζεται στον πίνακα των

στατιστικών. Πολλοί γκουρού της γονιμό-

τητας δεν είναι τίποτε άλλο από έμποροι

Του Κώστα Βαξεβάνη

Πώληση «παιδιών», ε

ανθρώπων που δίνουν στα θύματά τους λίγα από τα πολλά που κερδίζουν πουλώντας το θαύμα. Ή το έγκλημα, που οι διαστάσεις του θα φανούν σε μερικά χρόνια. Η Ευγενία κλείνει σε μερικές ημέρες τα 35 χρόνια της. Μεγαλώνει μόνη της έναν γιο τα τελευταία 5 χρόνια. Στην ερώτηση «τι δουλειά κάνεις» απαντά «είμαι άνεργη». Η αλήθεια είναι πως η Ευγενία είναι μια αναπαραγωγική μηχανή. Παράγει ωάρια που θα γίνουν τα παιδιά άλλων γυναικών. Η αμοιβή της είναι 1.000 ευρώ για κάθε «προσφορά» ωαρίων. Έχει ως σήμερα δώσει 10 φορές ωάρια, από περίπου 30 ωάρια την κάθε φορά, δηλαδή πάνω από το ένα τρίτο του συνόλου των ωαρίων που παράγει ο οργανισμός μιας γυναίκας. Αλλά όλα αυτά γι' αυτήν, όπως και η ταλαιπωρία της διαδικασίας, είναι λεπτομέρειες. Στις 23 Απριλίου η Ευγενία και η αδελφή της εξετάστηκαν ως μάρτυρες από την Αστυνομία. Η Υποδιεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος και Εμπορίας Ανθρώπων, με επικεφαλής τον αστυνομικό διευθυντή Δημήτρη Σμυρλή, από τις αρχές Απριλίου ερευνούσε πληροφορίες για λαθραία διακίνηση φαρμάκων εξωσωματικής γονιμοποίησης. Ήταν μια ασυνήθιστη

16 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

έρευνα που κατέληξε τελικά να αγγίζει ένα θέμα ταμπού. Ένα κύκλωμα που δρούσε σε Ελλάδα, Βουλγαρία και Τουρκία έκανε λαθραία εισαγωγή φαρμάκων εξωσωματικής, τα οποία προμήθευε σε πολύ γνωστές κλινικές. Το εντυπωσιακό δεν είναι ότι έλληνες γιατροί προμηθεύονταν λαθραία φάρμακα, αλλά ότι ο κύκλος εργασιών στις εξωσωματικές είναι τόσο μεγάλος, που οι κλινικάρχες θέλησαν να κερδίσουν λεφτά και από τα φάρμακα. Η εξέλιξη της έρευνας οδήγησε σε μία από τις πιο γνωστές κλινικές της Θεσσαλονίκης, που ανήκει στους γυναικολόγους Ν.Π και Ι.Π. Οι γιατροί ήταν αγοραστές των λαθραίων φαρμάκων. Κατά την ανάκριση η γραμματέας των γιατρών, Μ.Κ., κατέθεσε πως η ίδια παραλάμβανε τα φάρμακα που το κύκλωμα εισήγαγε από την Τουρκία, αλλά κυρίως πως «στην κλινική προσέρχονταν συστηματικά γυναίκες, οι οποίες ως αντάλλαγμα για τη λήψη των ωαρίων τους λάμβαναν από τον γιατρό Ν.Π. το χρηματικό ποσό των χιλίων ευρώ. Με το εν λόγω αντίτιμο ο Ν.Π. εκμεταλλευόταν τη δεινή οικονομική θέση των γυναικών, αποσπώντας τη συναίνεσή τους για τη λήψη ωαρίων».

Δύο από αυτές τις γυναίκες ήταν η Ευγενία και η αδελφή της. Ήταν η δεύτερη φορά που η Υποδιεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος βρισκόταν μπροστά σε περιστατικό εμπορίας ωαρίων. Η πρώτη φορά ήταν πριν από δύο χρόνια, όταν η έρευνα είχε αποκαλύψει πως γνωστός γυναικολόγος των βορείων προαστίων έπαιρνε ωάρια από πόρνες. Η υπόθεση τότε έμοιαζε με εξαίρεση και επιστημονική παρεκτροπή, αλλά όλα τα στοιχεία δείχνουν πως πρόκειται ίσως για τον κανόνα. Μόνο που όσοι συμμετέχουν σε αυτό το παιχνίδι μπορούν να ελίσσονται νομικά και να διαφεύγουν από τα παράθυρα του νόμου, που οι ασάφειές του δεν είναι γνωστό αν είναι θέμα ελληνικής προχειρότητας ή προσφορά στην κερδοφόρα αυθαιρεσία των κλινικών εξωσωματικής.

«Θα έδινα και το νεφρό μου, όχι μόνο ωάρια»

Η Ευγενία, για δύο χρόνια, κάθε δύο μήνες, έκανε επί δώδεκα ημέρες ενέσεις για να γίνει αποδοτική στην ωορρηξία της. Ορμόνες, ταλαιπωρία, πόνος και στο τέλος άνοιγε τα πόδια της στο κρεβάτι του γυναικολόγου για να δώσει τα «χρυσά αβγά» για μια άλλη γυναίκα.


1 5

στους εμφανίζεται να αντιμετωπίζει πρόβλημα γονιμότητας

απόπειρες εξωσωματικής γονιμοποίησης με δανεικό ωάριο

απόπειρες εξωσωματικής γονιμοποίησης το χρόνο

4.000

15.000

45

κέντρα εξωσωματικής γονιμοποίησης στην Ελλάδα

42

απόπειρες εξωσωματικής γονιμοποίησης την ημέρα

», εμπόριο ελπίδων Ήταν μια «εθελοντική προσφορά», όπως έχει καταγραφεί στα αρχεία της κλινικής. Μόνο που ο «εθελοντισμός» ήταν η επιβίωσή της επί πληρωμή. Βρήκαμε την Ευγενία σε ένα από τα σπίτια που καθαρίζει όσες ημέρες δεν είναι γυναίκα αναπαραγωγής. «Ναι, ήρθε η αστυνομία και με ρώτησε για τα ωάρια. Τι να πω, όμως; Να κατηγορήσω τον γιατρό που μου έδινε να φάω; Μπορεί να είναι εκμετάλλευση, αλλά ήταν ο μόνος τρόπος να ζήσει το παιδί μου. Το μεγαλώνω μόνη. Ψάχνω να βρω τρόπο να δώσω ακόμη και το νεφρό μου, αν χρειαστεί, για να ζήσει ο γιος μου. Ξέρω ότι μπορεί να πάθω διάφορα με τα φάρμακα αυτά, ακούω που το λένε, αλλά τι θα πάθω εγώ δεν με νοιάζει. Πρέπει να έχει το παιδί μου κάτι να φάει». Η αφήγησή της νομίζεις πως παραπέμπει σε καμιά από αυτές τις κλινικές που κάνουν παράνομες ιατρικές εργασίες σε κάποια χώρα της Αφρικής, αλλά αφορά ένα από τα πιο γνωστά κέντρα εξωσωματικής στην Θεσσαλονίκη. Στα φυλλάδια και τη σελίδα στο ίντερνετ η κλινική διαφημίζει τα ιατρικά της θαύματα, που προσελκύουν πελάτες από όλο τον κόσμο. Υψηλά ποσοστά επιτυχίας και αγάπη στη μητρότητα και τη

μητέρα. Το site μάλιστα έχει μετάφραση σε πέντε γλώσσες. Η Ευγενία ξεκίνησε να δίνει ωάρια παρακινούμενη από μια φίλη της Ρωσίδα, της οποίας γυναικολόγος ήταν ο ιδιοκτήτης της κλινικής. Όταν αντιμετώπισε οικονομικά προβλήματα, ο γιατρός τής πρότεινε να πουλήσει ωάρια. Η πώληση βέβαια είναι νόμιμη. Το ποσό που παίρνει όποια γυναίκα δίνει τα ωάριά της εμφανίζεται ως το ποσό που δικαιολογεί ο νόμος για έξοδα μετακίνησης, ζημιά από την αποχή από τη δουλειά και διαμονή. Η δότρια υπογράφει χαρτιά ότι για λόγους ανθρωπιστικούς και ευαισθησίας έκανε την προσφορά και όλα τελειώνουν νόμιμα. Η ρωσίδα φίλη της Ευγενίας τής πρότεινε, όταν χώρισε και έμεινε χωρίς δουλειά και με ένα παιδί, να δώσει ωάρια για να «βγάλει το μεροκάματο». Η Ευγενία άρχισε να δίνει κάθε δύο μήνες ωάρια και να παίρνει 1.000 ευρώ τη φορά. Η κλινική δεν κινδύνευε από καμία έφοδο ή καταγγελία, και η Ευγενία θα συνέχιζε να δίνει τα ωάριά της, αν δεν ξεκινούσε η έρευνα της Αστυνομίας για τα λαθραία φάρμακα των εξωσωματικών. «Ο γιατρός αυτός για μένα είναι ευεργέτης. Αν δεν υπήρχε, θα πεινούσε το παιδί μου. Δεν μπορώ να πάω σε δικαστήριο

για να καταθέσω εναντίον του. Αφού πραγματικά ήθελα και το έκανα για να ζήσουμε. Μπορεί να είναι εκμετάλλευση, αλλά αυτό είναι δουλειά του κράτους να το βρει».

Ωάρια από πόρνες

Μέχρι σήμερα η κοινή γνώμη είναι πεπεισμένη πως η διαδικασία των εξωσωματικών γονιμοποιήσεων είναι ένα ιερό τοτέμ που συνοδεύεται από ύμνους για τη ζωή και χειροκροτήματα για την επιστήμη. Οι άνθρωποι που μπορούν να δώσουν τη δυνατότητα της τεκνοποίησης όχι μόνο δεν είναι απατεώνες, αλλά σχεδόν μικροί θεοί. Κανένας άλλωστε δεν μπορεί να διανοηθεί πως όλη αυτή η τόσο σημαντική διαδικασία δεν διέπεται από προσεκτικούς κανόνες και αυστηρούς ελέγχους. Ούτε το ένα ισχύει ούτε το άλλο. Τον Ιούλιο του 2012 ο δημοσιογράφος της βουλγαρικής τηλεόρασης BTV Ιβάν Γκεοργκίεφ δέχτηκε ένα τηλεφώνημα από την Ελλάδα. Ένας αγχωμένος νεαρός, που συστήθηκε ως Μιροσλάβ, του ζητούσε να πάει στην Αθήνα γιατί υπήρχε ένα πολύ σοβαρό θέμα. Μια νεαρή πόρνη βουλγαρικής καταγωγής, την οποία είχε γνωρίσει στον δρόμο και είχαν γίνει φίλοι, εξαναγκαζόταν από τους προαγωγούς   HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 17


Δωρεά Ωαρίων

της να πηγαίνει σε κλινική και να δίνει μετά από ορμονοθεραπεία τα ωάριά της. Κάποια στιγμή κατάφερε να απελευθερώσει την κοπέλα και να την κρύψει στο διαμέρισμά του. Ζητούσε λοιπόν από τον ομοεθνή του να αποκαλύψει το θέμα. Ο Ιβάν Γεκοργκίεφ πείστηκε και έφτασε στην Αθήνα, όπου συνάντησε την Τόνια, η οποία διηγήθηκε την ιστορία της. Η Τόνια διηγήθηκε την ιστορία της και σ' εμάς, σε ένα ταξίδι στο Χάσκοβο της νότιας Βουλγαρίας, όπου έχει καταφύγει: «Ήμουν στην Αθήνα και με ανάγκαζαν να κάνω πιάτσα για 30 ευρώ. Έβγαινα στον δρόμο κοντά στην Ομόνοια, και μετά τη δουλειά με κλείδωναν σπίτι. Μετά από καιρό,μια γυναίκα που δούλευε γι' αυτούς, η Άντζελα, με πήγε σε κλινική και με έβαλαν να κάνω εξετάσεις και να υπογράψω κάτι χαρτιά. Μου έδωσαν να κάνω κάτι ενέσεις για δέκα ημέρες. Μετά η Άντζελα με ξαναπήγε στο γιατρό

Πού βρίσκει όμως η Ελλάδα τόσα πολλά ωάρια για να προσφέρει και στο εξωτερικό; Μια χώρα που δεν καταφέρνει να εξασφαλίσει εθελοντές ούτε για τις ανάγκες αιμοδοσίας; 18 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

και μου έκαναν αφαίρεση ωαρίων. Ο γιατρός έδωσε 1.000 ευρώ, και όταν μπήκα στο αυτοκίνητο για να επιστρέψω στο σπίτι μου τα πήραν και μου άφησαν τα 100. Αυτό έγινε πολλές φορές. Ο Μιροσλάβ με έβλεπε και με λυπήθηκε. Μέσω μιας κυρίας από τη Βουλγαρία, που είχε πάγκο με λαχανικά εκεί που δούλευα, μου πρότεινε να με βοηθήσει. Με πήρε από το σπίτι, ειδοποίησε τους δημοσιογράφους από τη Βουλγαρία, και μετά πήγα στην Αστυνομία. Έφυγα από την Ελλάδα. Ξέρω πως πολλές γυναίκες όπως εγώ έκαναν το ίδιο πράγμα». Η κατάθεση της Τόνιας στην Αστυνομία οδήγησε στην πρώτη επιχείρηση της Υποδιεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος για εμπορία ωαρίων. Η έρευνα έδειξε πως ένας από τους πιο γνωστούς μαιευτήρες και γκουρού της εξωσωματικής στα βόρεια προάστια έκανε εμπορία ωαρίων, αγοράζοντας ωάρια από πόρνες. Το θέμα δεν πήρε ιδιαίτερη δημοσιότητα. Σχηματίστηκε δικογραφία, η οποία είναι αμφίβολο αν θα οδηγήσει σε καταδίκη. Οι βασικοί μάρτυρες κατηγορίας είναι εκτός Ελλάδας, ενώ ο γιατρός έχει στη διάθεσή του όλα τα έγγραφα που «αποδεικνύουν» εθελοντική προσφορά. Όσο για το γεγονός πως τα ωάρια προέρχονταν από πόρνες και υπάρχει πιθανότητα να ήταν επικίνδυνα, νομικά μπορεί να υπάρξει πρόβλημα για τον γιατρό μόνο αν καταφύγει λήπτρια εναντίον του. Για τις λήπτριες όμως ο γιατρός είναι ένας ευεργέτης που τους χάρισε τη μητρότητα. Εξάλλου, ένα ακόμη από τα περίεργα του ελληνικού νόμου είναι πως επιτρέπει τη γονιμοποίηση και την απευθείας τοποθέτηση των ωαρίων χωρίς να καταψυχθούν, ώστε να μεσολαβήσει διάστημα ελέγχου της δότριας, όπως γίνεται με το σπέρμα. Τα ωάρια πάνε από την παραγωγή στην κατανάλωση χωρίς ασφαλείς ιατρικούς ελέγχους.

Κάνουν ό,τι θέλουν με τα ωάρια

Η Ελλάδα, όπως και η Ισπανία, είναι από τις χώρες που προσφέρονται για ιατρικό τουρισμό που αφορά εξωσωματική γονιμοποίηση. Μεγάλο ιατρικό κέντρο στην Κρήτη αναλαμβάνει να δεχτεί άτεκνους

«τουρίστες» από όλο τον κόσμο που θα φύγουν με το δικό τους παιδί. Ιατρικές εξετάσεις, θεραπείες, ξενοδοχεία και βέβαια ωάρια, όλα προσφέρονται μαζί με το όνειρο της τεκνοποίησης. Πού βρίσκει όμως η Ελλάδα τόσα πολλά ωάρια για να προσφέρει και στο εξωτερικό; Μια χώρα που δεν καταφέρνει να εξασφαλίσει εθελοντές ούτε για τις ανάγκες αιμοδοσίας; Κανένας δεν το ελέγχει, αφού ο μοναδικός μηχανισμός ελέγχου, η Εθνική Α ρχ ή Ι ατ ρ ι κώ ς Υ π ο β ο η θο ύ μ ε ν η ς Αναπαραγωγής, είναι ανενεργός. Οι κλινικές είναι υποχρεωμένες να δίνουν στην Αρχή όλα τα στοιχεία που αποδεικνύουν τη νόμιμη και δεοντολογική λειτουργία τους μέσα από σύστημα μηχανοργάνωσης. Δεν έγινε ποτέ. Ο νόμος εξάλλου, ακόμη και αν λειτουργήσει η Αρχή, δεν της δίνει το δικαίωμα αυτόβουλου ελέγχου. Να μπει δηλαδή σε μια κλινική, να σταματήσει τη λειτουργία της και να κάνει έλεγχο στο πόσα ωάρια δόθηκαν, από ποιες και πόσα διακινήθηκαν ή καταστράφηκαν. Πάρα πολύ απλά, ένας γιατρός μπορεί να τοποθετήσει σε μια γυναίκα ξένο γονιμοποιημένο ωάριο λέγοντας πως είναι δικό της, μπορεί να μην καταστρέψει ωάρια που περισσεύουν από κάποια γυναίκα που κάνει εξωσωματική με δικά της ωάρια, ή μπορεί να εμφυτεύσει επικίνδυνα γονιμοποιημένα ωάρια. Κανένας από τους άμεσα εμπλεκόμενους, δότες ή λήπτες, δεν θα ασχοληθεί με μια διαδικασία από την οποία κερδίζει. Το επιχείρημα πως οι γιατροί δεν θα έκαναν κάτι τέτοιο προφανώς όχι μόνο είναι γελοίο, αλλά υπάρχουν πολλές αποδείξεις για το αντίθετο. Μέχρι πριν από δύο χρόνια τα κέντρα εξωσωματικής γονιμοποίησης δούλευαν με αλλοδαπές «εθελόντριες». Πόρνες, μετανάστριες, άνεργες, πρόσφεραν ωάρια για να ζήσουν. Η οικονομική κρίση έχει οδηγήσει πλέον νεαρές Ελληνίδες μέχρι τις κλινικές για να μετατραπούν σε κότες με τα χρυσά αβγά. Απέναντι σε ένα ανύπαρκτο καθεστώς ελέγχου, οι κλινικές παραθέτουν την επιστημονική αίγλη των επιτυχιών τους, αφού κανένας δεν πρόκειται να ελέγξει πόσο νόμιμη ή επιβλαβής είναι. Πόλος έλξης


είναι οι γιατροί και οι κλινικές με μεγάλα ποσοστά γονιμότητας, τα οποία μπορούν να εξασφαλίζονται με ανήθικες μεθόδους, όπως η κλοπή ή η εμφύτευση ξένων ωαρίων. Για να ανοίξεις ζαχαροπλαστείο μπορεί να χρειάζεται ειδικούς αγορανομικούς ελέγχους, αλλά για να διακινείς γενετικό υλικό, όπως τα ωάρια ανθρώπων, απλώς μια άδεια διαγνωστικού κέντρου.

Το θράσος του «νόμιμου»

Η αποκάλυψη, τον Ιούλιο του 2010, της εμπορίας ωαρίων με πόρνες είχε οδηγήσει στη Βουλγαρία σε μια μεγάλη δημοσιογραφική έρευνα. Η δημοσιογράφος Μίρα Μπενάτοβα είχε πληροφορίες από βουλγάρες μετανάστριες στη Θεσσαλονίκη πως η πιο «επιτυχής» κλινική εξωσωματικών γονιμοποιήσεων αγόραζε ωάρια από πόρνες βουλγαρικής και ουκρανικής εθνικότητας για 450 ευρώ. Οι δημοσιογράφοι του καναλιού BTV πήγαν στη Θεσσαλονίκη και εμφανίστηκαν στην κλινική ως πιθανοί πωλητές ωαρίων, με τη μεσολάβηση μιας Βουλγάρας που συστήθηκε ως Αλμπένα Στογιάνεβα. Πολύ γρήγορα και απλά έκλεισαν μια συμφωνία πώλησης ωαρίων. Τον Δεκέμβριο του 2010 το «Κουτί της Πανδώρας» παρουσίασε μια έρευνα με το θέμα αυτό και επικοινώνησε με τον γιατρό, ιδιοκτήτη της κλινικής. Ο γιατρός με μεγάλη φυσικότητα και θράσος απάντησε πως σε όλα ήταν νόμιμος. Πρόκειται για τον ίδιο γιατρό Ν.Π. και την ίδια κλινική που, σύμφωνα με όσα παραδέχθηκε η Ευγενία αλλά και η γραμματέας του, αγοράζει ωάρια από δυστυχισμένες και εξαθλιωμένες γυναίκες που αναζητούν ένα εισόδημα. Επικοινωνήσαμε και πάλι με τον γιατρό, μετά τη νέα έρευνα της Υποδιεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλή­ ματος που τον βάζει στο στόχαστρο. Αυτή τη φορά η δικηγόρος του μας απάντησε πως «όλα είναι νόμιμα και πρόκειται για εθελοντική προσφορά ωαρίων». Όσοι από τους ιδιοκτήτες κλινικών γίνονται έμποροι ωαρίων και ελπίδων ξέρουν πολύ καλά πως ο νόμος είναι με το μέρος τους. 

«Πόσα μου δίνετε για τα ωάρια;» Η πώληση ωαρίων, όσο και αν εμφανίζεται ως εθελοντική προσφορά, πολύ γρήγορα υπερβαίνει τις τυπικότητες για να αποκαλύψει αυτό που πραγματικά είναι. Η δημοσιογράφος του περιοδικού, Εύα Μανωλαράκη, ανταποκρίθηκε σε αγγελία για αναζήτηση ωαρίων, δηλώνοντας πως για οικονομικούς λόγους θέλει να δώσει ωάρια. Η κυρία που απαντάει στο κινητό δουλεύει για κλινική. Η συνομιλία δείχνει αυτό που πραγματικά συμβαίνει: «Δημοσιογράφος: Για την αγγελία

παίρνω. Κατερίνα Μπέκου. Θα ήθελα πληροφορίες πως λειτουργεί αυτό. Κλινική: Πρώτη φορά; Δημοσιογράφος: Ναι, πρώτη φορά, λόγω ανάγκης μεγάλης. Εσείς είσαστε η κοπέλα από το ζευγάρι υποθέτω. Κλινική: Όχι, επειδή νομικά δεν επιτρέπεται η επικοινωνία μεταξύ της κοπέλας που δίνει τα ωάρια και του ζευγαριού, μιλάμε μαζί. «Δημοσιογράφος: Ξέρετε εσείς πώς

γίνεται η διαδικασία; Πληροφορίες. Γιατί ανησυχώ. Κλινική: Ναι, το καταλαβαίνω. Είναι λογικό. Εσείς πόσων χρονών είστε; «Δημοσιογράφος: Είμαι 25, φοιτήτρια.

Κλινική: Μάλιστα. Γενικώς να ξέρετε ότι καλό θα ήταν, αν θα μπαίνατε σε μια τέτοια διαδικασία, φαντάζομαι όταν λέτε ότι είναι μεγάλη ανάγκη εννοείτε χρηματική, έτσι; «Δημοσιογράφος: Ναι, ναι. Κλινική: Η όλη διαδικασία είναι μια μικρή ταλαιπωρία. Με ποια έννοια: Ότι θα χρειαστεί για λίγες ημέρες να κάνετε μια ενεσούλα στην κοιλίτσα, έτσι ώστε να βοηθήσει τις ωοθηκούλες σας, εκτός

από ένα ωάριο που μεγαλώνει πάντα, να βγάλετε λίγα παραπάνω. Μέσα σε αυτές τις ημέρες θα χρειαστεί να έρχεστε στο ιατρείο να σας παρακολουθεί ο γυναικολόγος της κοπέλας που έχει βάλει την αγγελία, για να δει πως πηγαίνουμε, και ένα πρωί θα πάρετε μια μικρή μέθη –πολύ πολύ ελαφριά νάρκωση– έτσι ώστε να πάρουμε τα ωάρια. «Δημοσιογράφος: Επειδή εγώ μένω

στην Κατερίνη μαζί με τους γονείς μου, όλα τα έξοδα για να έρθω στην Αθήνα, γιατί από ό,τι καταλαβαίνω στην Αθήνα βρίσκεται το ζευγάρι, τα καλύπτετε εσείς ή το ζευγάρι; Κλινική: Αυτό θα πρέπει να το συνεννοηθούμε πρώτα με το ζευγάρι. Δεν γνωρίζω αν θέλει να μπει στη διαδικασία να καλύψει και έξτρα έξοδα. Είναι διαφορετικό να ήσασταν εδώ κοντά. Αυτό θα πρέπει να το συνεννοηθώ. Καταλάβατε; Έτσι από το τηλέφωνο δεν μπορώ να σας πω κάτι άλλο. «Δημοσιογράφος: Μία τελευταία ερώ-

τηση, γιατί εγώ θα κατέβω ούτως ή άλλως το καλοκαίρι για την εξεταστική στην Αθήνα, από οικονομικής άποψης, εγώ τι θα πάρω; Κλινική: Εεε (μεγάλη παύση – ακούγονται από μέσα φωνές, αντρική και γυναικείες). Θα σας πω, μισό λεπτάκι και θα σας πω τώρα. Με ακούτε; Θα σας πω πάνω κάτω, γιατί δεν είμαι εγώ αρμόδια για αυτό. Είναι ένα ποσό που καλύπτει ο νόμος και συνήθως το ζευγάρι δίνει και κάτι παραπάνω σαν ένα δικό του προσωπικό ευχαριστώ. Είναι περίπου στα χίλια ευρώ. Αλλά αυτό θα πρέπει να μου το επιβεβαιώσουν». Ο νόμος βέβαια ορίζει έξοδα για οδοιπορικά, αλλά απ ό,τι φαίνεται από τη συνομιλία τα οδοιπορικά δεν συμπεριλαμβάνονται στην «αποζημίωση», αφού πρόκειται για χρηματικό ποσό με το οποίο κάποιος αγοράζει ωάρια. Τέτοιες αγγελίες έχει καμουφλαρισμένες συνήθως το μεγαλύτερο τμήμα των κέντρων γονιμότητας. Ίσως τελικά στην Ελλάδα των επόμενων χρόνων όλοι να είναι μεταξύ τους αδέλφια που απλώς δεν το ξέρουν.

HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 19


Δωρεά Ωαρίων

Τ

ο 2005 η τότε κυβέρνηση Καραμανλή επιχείρησε να βάλει τάξη στον χώρο της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Μέχρι τότε η εικόνα στον χώρο της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής έμοιαζε με ξέφραγο αμπέλι. Κανόνες, προδιαγραφές και θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των κέντρων ανύπαρκτα. Άδειες λειτουργίας που εκδίδονταν στο όνομα ιατρικού εργαστηρίου, πολυϊατρείου ή κλινικής. Έλεγχοι μηδαμινοί. Καταστάσεις που δεν θύμιζαν σε τίποτα το πλαίσιο λειτουργίας άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Για τον λόγο αυτό ψηφίστηκε ο νόμος 3305/2005, ο οποίος προέβλεπε ίδρυση της Εθνικής Αρχής για την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Επρόκειτο για μια ανεξάρτητη αρχή, στα πλαίσια λειτουργίας των άλλων ανεξάρτητων αρχών, συνταγματικά κατοχυρωμένων και μη. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζονταν η αυτοτέλεια και η ανεξαρτησία των μελών της Αρχής από κάθε είδους παρεμβάσεις, πολιτικού και όχι μόνο χαρακτήρα. Στόχος της Εθνικής Αρχής «ήταν η γενική οργάνωση και εποπτεία των Μονάδων ΙΥΑ και των Τραπεζών Κρυοσυντήρησης, καθώς και η εν γένει εποπτεία του πεδίου αυτού». Πιο απλά, η Αρχή αναλάμβανε να δημιουργήσει ένα θεσμικό πλαίσιο με βάση το οποίο θα αδειοδοτούνταν και θα λειτουργούσαν τα κέντρα εξωσωματικής γονιμοποίησης. Οποιοσδήποτε δεν συμμορφωνόταν με το πλαίσιο αυτό, πολύ απλά δεν θα λάμβανε την απαιτούμενη άδεια λειτουργίας. Επιπλέον, σε τακτά χρονικά διαστήματα η Αρχή θα διενεργούσε ελέγχους προκειμένου να διαπιστώσει εάν τα κέντρα εξωσωματικής που λειτουργούν τηρούν τις προδιαγραφές που θέτει το θεσμικό πλαίσιο. Σε διαφορετική περίπτωση, θα βρίσκονταν αντιμέτωπα με διάφορες κυρώσεις, ακόμη και με την ανάκληση της άδειας λειτουργίας τους. Η Αρχή λειτούργησε για τεσσεράμισι χρόνια και τα μέλη της επιχείρησαν να οργανώσουν τον χώρο της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Σκόνταψαν όμως πάνω στην αδιαφορία και τις κλειστές πόρτες του υπουργείου

20 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

Φτιάξε κι εσύ ένα κέντρο εξωσωματικής γονιμοποίησης… μπορείς «Φτιάξε κι εσύ ένα κέντρο εξωσωματικής γονιμοποίησης… μπορείς». Θα μπορούσε να είναι το σλόγκαν διαφήμισης για όποιον ενδιαφέρεται να ανοίξει κέντρο εξωσωματικής γονιμοποίησης. Θεσμικό πλαίσιο αδειοδότησης θαμμένο στα συρτάρια υπουργικών γραφείων, άδειες που χορηγούνται με βάση τα πρότυπα ιατρικών εργαστηρίων ή πολυϊατρείων και έλεγχοι μηδαμινοί, συνθέτουν το σκηνικό του χώρου της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Την ίδια ώρα, η μοναδική ανεξάρτητη αρχή που θεσπίστηκε για να βάλει τάξη στον χώρο της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής παραμένει ανενεργή, με ευθύνη της ελληνικής πολιτείας. Του Βαγγέλη Τριάντη

Υγείας. Μια αδιαφορία ανεξήγητη, που ως αποτέλεσμα είχε όχι μόνο να παραμείνει ο χώρος της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής δίχως κανόνες, προδιαγραφές και πλαίσιο λειτουργίας, αλλά να συνεχίζεται η ίδια κατάσταση με αυτή που ίσχυε εδώ και δεκαετίες.

Το θεσμικό πλαίσιο έμεινε στα συρτάρια Τα μέλη της Εθνικής Αρχής επιχείρησαν να ορίσουν ένα θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας και αδειοδότησης των κέντρων εξωσωματικής γονιμοποίησης κατά τα πρότυπα σύγχρονων ευρωπαϊκών χωρών και τα όσα ορίζουν κοινοτικές οδηγίες. Για πρώτη φορά ορίστηκαν λεπτομερείς όροι και προδιαγραφές για τη λειτουργία

και αδειοδότηση των κέντρων. Οι προδια­γραφές αφορούσαν τον εξοπλισμό που έπρεπε να διαθέτουν τα διάφορα κέντρα, το επιστημονικό προσωπικό και τα προσόντα τους, τις κτιριακές εγκαταστάσεις, τον τρόπο λειτουργίας τους κτλ. Επιπλέον, όριζαν αναλυτικές οδηγίες με βάση τις οποίες θα χορηγούνταν οι άδειες στους ενδιαφερόμενους, ενώ προβλεπόταν ακόμη και ανάκληση άδειας λειτουργίας σε περίπτωση που τα διάφορα κέντρα δεν συμμορφώνονταν με τις προδιαγραφές. Σε ό,τι αφορά τα ήδη εν λειτουργία κέντρα εξωσωματικής γονιμοποίησης, η Εθνική Αρχή όριζε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο θα έπρεπε να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. Ελλείψεις, για παράδειγμα,


που μπορεί να υπήρχαν είτε στον εξοπλισμό είτε στις κτιριακές εγκαταστάσεις είτε στα προσόντα του επιστημονικού προσωπικού. Στη συνέχεια τα διάφορα κέντρα θα ελέγχονταν εξονυχιστικά και όσες μονάδες διέθεταν τις απαραίτητες προδιαγραφές θα αδειοδοτούνταν, ενώ θα ακολουθούσαν και έκτακτοι έλεγχοι. Το σχετικό ΠΔ κατατέθηκε προς διαβούλευση στις υπηρεσίες του υπουργείου Υγείας τον Δεκέμβριο του 2007. Όμως δεν εκδόθηκε ποτέ, με αποτέλεσμα τα κέντρα εξωσωματικής να εξακολουθούν να λειτουργούν σε ένα καθεστώς οριακής εκνομίας, σύμφωνα με όσα αναφέρει σε επιστολή της η αναπληρώτρια καθηγήτρια Αστικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην Πρόεδρος της Εθνικής Αρχής, Ξένη Σκορίνη-Παπαρηγοπούλου. Είναι χαρακτηριστικό ότι ουσιαστική άδεια λειτουργίας εξακολουθεί να μην υπάρχει, οι έλεγχοι είναι μηδαμινοί, ενώ οι περίφημες προδιαγραφές παρέμειναν όνειρο θερινής νυκτός. «Αυτή τη στιγμή λειτουργούν γύρω στα 45 κέντρα εξωσωματικής σε πανελλαδικό επίπεδο, τα οποία έχουν άδεια άλλα σαν εργαστήρια και άλλα σαν πολυϊατρεία. Υπάρχουν προδιαγραφές τις οποίες εμείς είχαμε φτιάξει στην Εθνική Αρχή σε ένα σχέδιο ΠΔ και το οποίο ήταν να κατατεθεί. Δεν προχώρησε όμως ποτέ, δεν πρόλαβε

Τα κέντρα εξωσωματικής εξακολουθούν να λειτουργούν σε ένα καθεστώς οριακής εκνομίας, σύμφωνα με τα όσα αναφέρει σε επιστολή της η κα Σκορίνη

καν να κατατεθεί, ούτε στο αρχείο να πάει», τονίζει στο Hot Doc o πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Γιατρών Υπο β ο η θο ύ ­μ ε ν η ς Αναπ α ρ αγω γ ή ς Θεμιστοκλής Μαντζα­β ίνος. Το ανύπαρκτο πλαίσιο αδειοδότησης των κέντρων εξωσωματικής γονιμοποίησης, καταγγέλλει στο Hot Doc ο καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας και Ανθρώπινης Αναπαραγωγής στο ΑΠΘ και πρώην Αναπληρωτής Πρόεδρος της Εθνικής Αρχής, Βασίλειος Ταρλατζής: «Αυτή τη στιγμή τα κέντρα λειτουργούν όπως όταν ανοίγεις ένα εργαστήριο άλλο, βιολογικό ή ένα ιατρείο ή πολυϊατρείο. Αυτή είναι η διαδικασία ελλείψει φορέα και διαδικασίας αδειοδότησης».

Το σχέδιο ΠΔ για τις προδιαγραφές και τους λεπτομερείς όρους και προϋποθέσεις λειτουργίας των κέντρων εξωσωματικής γονιμοποίησης, το οποίο εξακολουθεί να μην έχει εκδοθεί.

Δεν ψήφισαν ούτε την ασφαλιστική κάλυψη Το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας και αδειοδότησης όμως δεν ήταν και το μοναδικό έργο της Αρχής που παρέμεινε στα συρτάρια των υπουργών. Την ίδια τύχη είχε και το σχέδιο ΠΔ για την ασφαλιστική κάλυψη των δαπανών της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Το σχέδιο κατατέθηκε στις υπηρεσίες του υπουργείου Υγείας τον Απρίλιο του 2006. Ακόμη και σήμερα όμως εξακολουθεί να μην έχει εκδοθεί, με αποτέλεσμα τα υπογόνιμα ζευγάρια της χώρας να μένουν δίχως ασφαλιστική κάλυψη και να υφίστανται τεράστια ταλαιπωρία. Το κυριότερο όμως όλων έχει να κάνει με το θέμα των ελέγχων. Αυτή τη στιγμή διενεργούνται μεν κάποιοι έλεγχοι από το Σώμα Επιθεωρητών Υγείας και Πρόνοιας (ΣΕΥΥΠ), οι οποίοι όμως δεν επαρκούν. Και αυτό διότι τα κέντρα εξωσωματικής λειτουργούν χωρίς θεσμικό πλαίσιο, χωρίς κανόνες και προδιαγραφές   HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 21


Δωρεά Ωαρίων

Η επιστολή την οποία απέστειλε η κυρία ΣκορίνηΠαπαρηγοπούλου στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας τον Ιούνιο του 2010.

λειτουργίας, με αποτέλεσμα οι έλεγχοι να γίνονται στον αέρα. Επίσης η Εθνική Αρχή δεν έχει το δικαίωμα να παρέμβει αυταπάγγελτα παρά μόνο έπειτα από επώνυμη καταγγελία. Όπως είχε δηλώσει στο τηλεοπτικό Κουτί της Πανδώρας ο κλινικός εμβρυολόγος και πρώην μέλος της Εθνικής Αρχής για την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή Αναστάσιος Αργυρίου: «Πρέπει να γίνει μια καταγγελία. Η Αρχή, τα μέλη της Αρχής δεν κάθονται

22 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

στη Χρυσή Ευκαιρία και στα sites να ψάχνουν. Πρέπει να γίνει μια επώνυμη καταγγελία». Στην Αγγλία, για παράδειγμα, η αντίστοιχη Αρχή μπαίνει στα εργαστήρια και τις μονάδες και ελέγχει τους κλιβάνους. «Αυτό πρέπει να γίνεται για να νιώθουν 180% σίγουρα τα ζευγάρια», υπογραμμίζει ο κ. Αργυρίου. «Για τα μέλη της Αρχής είναι πλέον προφανές ότι υπήρξε και υπάρχει πολιτική αδιαφορία, αν όχι πρακτική, η οποία οδηγεί σε παρεμπόδιση του έργου της και έχει ως συνέπεια να μην ελέγχεται ο χώρος της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής από το κράτος, παρά τη θέσπιση δύο σχετικών νόμων και παρά τις επανειλημμένες προφορικές δηλώσεις των κατά καιρούς υπουργών», υπογραμμίζει σε επιστολή της προς τον πρόεδρο και τα μέλη της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής, τον Σεπτέμβριο του 2010, η κα Σκορίνη. Το Hot Doc επικοινώνησε με το υπουργείο Υγείας και έθεσε συγκεκριμένα ερωτήματα. Συνεργάτες του υπουργού Υγείας Ανδρέα Λυκουρέντζου μετέφεραν στο Hot Doc ότι το υπουργείο προτίθεται να ενεργοποιήσει ξανά την Εθνική Αρχή για την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Δεν έλαβε όμως καμία επίσημη απάντηση στα υπόλοιπα ερωτήματα που τέθηκαν.

Ανεξάρτητη Αρχή χωρίς φως, νερό, τηλέφωνο Ενδεικτικό της αδιαφορίας του υπουργείου Υγείας για την τύχη της Εθνικής Αρχής είναι το γεγονός ότι ουδέποτε στελεχώθηκε αποτελεσματικά. Από την πρώτη στιγμή τα μέλη της ζητούσαν από όλους τους υπουργούς και υφυπουργούς να στελεχώσουν την Αρχή με τρεις υπαλλήλους. Μια γραμματέα, έναν πληροφορικό και ένα λογιστή, ούτως ώστε

να μπορέσει να καταστεί εφικτή μια στοιχειώδης λειτουργία γραμματείας. Κάτι τέτοιο όμως δεν έγινε ποτέ. «Δεν υπήρχε καμία στήριξη, αυτό είναι γεγονός, παρότι τα μέλη δουλέψαμε πάρα πολύ επί τρία και τέσσερα χρόνια. Παρ' όλα αυτά και παρά τις επανειλημμένες οχλήσεις δεν υπήρχε ανάλογη στήριξη. Θα μπορούσε, αν είχε στήριξη, να είχε κάνει περισσότερα», τονίζει στο Hot Doc o κ. Ταρλατζής. Το πλέον εξωφρενικό όμως είναι ότι σταδιακά η έδρα της Ανεξάρτητης Αρχής έμεινε δίχως καν τα απαραίτητα για τη λειτουργία της: Ηλεκτρικό ρεύμα, νερό και τηλέφωνο. Η αρμόδια ΥΔΕ στο υπουργείο Υγείας επί σειρά ετών δεν διεκπεραίωνε δαπάνες της Αρχής, με συνέπεια εντός ολίγων μηνών να διακοπούν οι συνδέσεις τηλεφώνου, νερού και ηλεκτρικού ρεύματος. «Δεν υπήρχαν υπάλληλοι, δεν υπήρχαν χρήματα, κάποια μέλη παραιτήθηκαν, δεν μπορούσαμε να συνεδριάσουμε γιατί δεν είχαμε απαρτία. Η Αρχή λειτούργησε πεντέμισι χρόνια. Κάναμε δουλειά η οποία πήγε χαμένη. Το πρακτικό είναι ότι προσπαθούσαμε επί χρόνια να συγκινήσουμε την πολιτεία, η οποία ουδέποτε ευαισθητοποιήθηκε», σημειώνει στο Hot Doc το πρώην μέλος της επιτροπής, κλινικός εμβρυολόγος, Χάρης Καζλαρής. Την κρατική αδιαφορία και απαξίωση από την πλευρά του υπουρ­γείου καταγγέλ λει στο Hot Doc η κα Σκο­ρίνη-Παπαρηγοπούλου. «Ούτε για μια στιγμή, κατά τα χρόνια λειτουργίας της Αρχής, η πολιτεία, οι αρμόδιοι φορείς και οι ηγεσίες του υπουργείου Υγείας δεν έσκυψαν πάνω από την Αρχή, δεν ενδιαφέρθηκαν για τον θεσμικό της ρόλο, δεν ζήτησαν καν να πληροφορηθούν ποιο ήταν το έργο της, ο σκοπός της, τα πρόσωπα που την απάρτιζαν, με αποτέλεσμα την απόλυτη απαξίωση του έργου μας και τη διαρκή παρεμπόδιση κάθε δραστηριότητάς μας», σημειώνει χαρακτηριστικά. Τελικά το καλοκαίρι του 2010 τα μέλη της Εθνικής Αρχής υπέβαλαν τις παραιτήσεις τους. Ακόμη και σήμερα η Επιτροπή παραμένει ανενεργή, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. 


Νόμος για να τον παραβαίνουν Πεδίο δόξης λαμπρό για πάρτι εκατομμυρίων από την ανύπαρκτη νομοθεσία και ελεγκτικούς μηχανισμούς στο φόντο της ελπίδας, της απόγνωσης και της ματαιοδοξίας… Του Νίκου Ανδριόπουλου

Μ

εγάλες ελλείψεις και κενά που αφήνουν ανοιχτό το πεδίο δράσης σε όσους επιχειρούν να κερδοσκοπήσουν και να μετατρέψουν την τεχνολογική πρόοδο και τη γενετική επιστήμη σε φάμπρικα χαρακτηρίζουν το νομοθετικό πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται να δραστηριοποιηθούν γιατροί, γενετιστές και ιατρικά κέντρα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, αναφορικά με το ζήτημα της δωρεάς ωαρίων. Το έργο των επιτήδειων, ωστόσο, γίνεται ακόμη πιο εύκολο αν αναλογιστεί κανείς ότι στην Ελλάδα ουσιαστικά δεν υπάρχει καμία ελεγκτική αρχή που να μπορεί ανά πάσα στιγμή να προβεί σε διασταυρώσεις για τυχόν έκνομες πράξεις. Αποτέλεσμα είναι το ελλιπές νομοθετικό πλαίσιο να υφίσταται απλώς για τα μάτια του κόσμου και να επαφίεται πλήρως στην ευσυνειδησία και τον επαγγελματισμό του εκάστοτε γιατρού, το κατά πόσο θα τον εφαρμόσει πιστά και όχι προς ίδιον όφελος. Όπως μπορεί να αντιληφθεί κανείς, όλα αυτά, σε συνδυασμό, από τη μία, με την ανέχεια που έχει επιφέρει η κρίση και από την άλλη με τις απέλπιδες προσπάθειες γυναικών να αγγίξουν τη μητρότητα, δημιουργούν ένα κατάλληλο απυρόβλητο πέπλο προστασίας και μια γαργαλιστική ευκαιρία για εύκολες και «ασφαλείς» μπίζνες εκατομμυρίων.

Το βασικό κενό στο νομοθετικό πλαίσιο έχει να κάνει με το αντάλλαγμα προς τη δότρια ωαρίων. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την παράγραφο 8 του ν. 3305/2005, «απαγορεύεται η διάθεση γονιμοποιημένων ωαρίων με οποιοδήποτε αντάλλαγμα». Ωστόσο, στην παράγραφο 5 του ίδιου άρθρου επισημαίνεται ότι «δεν συνιστά αντάλλαγμα η καταβολή των δαπανών που είναι απαραίτητες για τη λήψη και την αυτοσυντήρηση των ωαρίων. Στις παραπάνω δαπάνες περιλαμβάνονται οι ιατρικές, εργαστηριακές και νοσηλευτικές δαπάνες πριν, κατά και μετά τη λήψη, τα έξοδα της μετακίνησης και διαμονής της δότριας, κάθε θετική ζημία της εξαιτίας αποχής από την εργασία, καθώς και οι αμοιβές για εξαρτημένη εργασία που η υποψήφια δότρια στερήθηκε εξαιτίας της απουσίας της για την προετοιμασία και πραγματοποίηση της λήψης των ωαρίων». Η αποσαφήνιση αυτή του νόμου για τον όρο «αντάλλαγμα» αποτελεί ουσιαστικά την Κερκόπορτα μέσω της οποίας επιτήδειοι μετατρέπουν τη δωρεά ωαρίων σε χονδρεμπόριο. Σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, ο αριθμός των ωαρίων που μπορούν να μεταφερθούν στην εκάστοτε λήπτρια είναι μέχρι τρία σε γυναίκες μέχρι και σαράντα ετών και μέχρι τέσσερα ωάρια σε γυναίκες άνω των σαράντα ετών. Αναφορικά με τις δότριες, απαραίτητο

είναι να είναι ενήλικες και να μην έχουν συμπληρώσει το τριακοστό πέμπτο έτος της ηλικίας τους. Ένα ακόμα σκοτεινό σημείο του νόμου, το οποίο γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης από επιτήδειους, έχει να κάνει με τον αριθμό των ωαρίων που μπορούν να δοθούν από την εκάστοτε δότρια, καθώς σύμφωνα με τον νόμο «η διάθεση γονιµοποιηµένων ωαρίων πραγματοποιείται μόνο με πλεονάζοντα ωάρια, τα οποία έχουν δημιουργηθεί στο πλαίσιο θεραπευτικής αγωγής ενός ζεύγους και δεν προορίζονται για μελλοντική χρήση από τους ίδιους». Δεν ορίζεται δηλαδή κάποιος μέγιστος αριθμός ωαρίων που μπορεί να πάρει ένας γιατρός από τη δότρια, με αποτέλεσμα να αποφασίζει για μία ακόμη φορά ο ίδιος κατά το δοκούν. Ένα ακόμα σημαντικό νομικό κενό προκύπτει από το γεγονός ότι, αφού χρησιμοποιηθούν ορισμένα από τα ωάρια για την εξωσωματική γονιμοποίηση, τα εναπομείναντα σύμφωνα με τον νόμο οφείλουν να καταστραφούν εντός 14 ημερών. Ωστόσο, εξαιτίας της ανυπαρξίας ελεγκτικού μηχανισμού, καθίσταται αδύνατο να επιβεβαιωθεί η τήρηση των διατάξεων του νόμου. Κανείς δεν μπορεί με βεβαιότητα να πει δηλαδή ότι ο γιατρός ή το κέντρο δεν έχει κρατήσει τα μη γονιμοποιημένα ωάρια για μελλοντική χρήση τους, εν αγνοία της δότριας.  HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 23


Δωρεά Ωαρίων

1

Όταν η ιατρική γίνεται τουριστική επιχείρηση

2

Σε πολυκερδή επιχείρηση, η οποία ξεπερνά τα όρια της ιατρικής, έχει μεταβληθεί τα τελευταία χρόνια η διαδικασία της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Αυτής που απλοϊκά αποκαλούμε εξωσωματική γονιμοποίηση. Η Ελλάδα αποτελεί «παράδεισο» και προσελκύει υποψήφιους γονείς απ’ όλο τον κόσμο. Η νομοθεσία, συγκριτικά με την υπόλοιπη Ευρώπη, είναι εξαιρετικά ελαστική και φιλελεύθερη, όπως θέλουν να την αποκαλούν οι επιστήμονες του κλάδου· και οι έλεγχοι, όπως συμβαίνει σχεδόν με κάθε τι στη χώρα μας, ανύπαρκτοι. Του Μάριου Αραβαντινού

Ε

πιπλέον, η αναμονή μιας γυναίκας προκειμένου να μπει σε διαδικασία εξωσωματικής γονιμοποίησης είναι ελάχιστη, το κόστος σχετικά χαμηλό και τα ποσοστά επιτυχίας εξαιρετικά υψηλά, παρότι αυτό, ελλείψει αρμόδιας Αρχής, δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί. Κι όλα αυτά ενώ η δωρεά ωαρίων στον υπόλοιπο κόσμο είναι τόσο σπάνια που πολλές φορές οι γυναίκες περιμένουν χρόνια προκειμένου να βρεθεί δότρια, με αποτέλεσμα συχνά να ξεπερνούν το όριο ηλικίας, το οποίο στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη δεν ξεπερνά τα 45 έτη. Αυτό βέβαια δεν συμβαίνει στην Ελλάδα, όπου λειτουργούν 45 κέντρα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, τα οποία διαφημίζουν μέσω διαδικτύου τις υπηρεσίες τους, απευθυνόμενα σε γυναίκες που αντιμετωπίζουν προβλήματα γονιμότητας σε ολόκληρο τον κόσμο. Κάνοντας κανείς μια πρόχειρη αναζήτηση στη σελίδα της Google θα εντοπίσει δεκάδες κέντρα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Τα περισσότερα από αυτά βρίσκονται στην Αθήνα, ενώ υπάρχουν και άλλα στη Θεσσαλονίκη και την Κρήτη. Στην πλειονότητά τους διαφημίζουν τα ποσοστά επιτυχίας τους, φιλοξενούν δηλώσεις ικανοποιημένων γυναικών οι οποίες κατάφεραν ακόμη και με την πρώτη προσπάθεια να συλλάβουν

24 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

και παράλληλα στήνουν μ’ έναν ιδιαίτερο τρόπο μια επιχείρηση που περιλαμβάνει τα ίδια τα κέντρα και διάφορες τουριστικές μονάδες, οι οποίες θα προσφέρουν ονειρεμένη διαμονή στις γυναίκες που θα επισκεφτούν τη χώρα μας προκειμένου να υποβληθούν σε θεραπεία για την υπογονιμότητα. Τα περισσότερα από αυτά τα κέντρα διαθέτουν ειδική φόρμα, μέσω της οποίας μπορεί ο κάθε ενδιαφερόμενος να βρει πληροφορίες στη γλώσσα που θα επιλέξει, ενώ προσφέρουν τη δυνατότητα στον υποψήφιο πελάτη να αφήσει τα στοιχεία του προκειμένου να επικοινωνήσει μαζί του κάποιος υπεύθυνος, χωρίς ο ίδιος να έχει το παραμικρό κόστος. Με αυτούς τους τρόπους προσκαλούν γυναίκες από κάθε γωνιά του πλανήτη, παρουσιάζοντας ως δεδομένο ότι θα μπορέσουν να τους διαθέσουν ωάρια. Ωάρια τα οποία θεωρητικά είναι δυσεύρετα, αφού οι αριθμός των δοτριών είναι περιορισμένος. Από τα μεγαλύτερα, γνωστότερα και πλέον επιτυχημένα τέτοια κέντρα είναι ένα που βρίσκεται στην Αθήνα, στην περιοχή του Χαλανδρίου. Σερφάροντας κανείς στην ιστοσελίδα του, το πρώτο πράγμα που θα αντικρίσει είναι μια φόρμα από την οποία μπορεί να επιλέξει τη γλώσσα που τον ενδιαφέρει. Αν βέβαια νομίζετε πως οι επιλογές περιορίζονται στα αγγλικά ή ορισμένες άλλες

διαδεδομένες στην Ευρώπη γλώσσες, κάνετε λάθος. Μεταξύ των επιλογών είναι τα γαλλικά, τα ιταλικά, τα γερμανικά, τα ρωσικά, τα τουρκικά, τα ρουμάνικα, ακόμη και τα αραβικά! Άλλο εξαιρετικά γνωστό για τις πολλές και επιτυχημένες επεμβάσεις του κέντρο, το οποίο βρίσκεται στο Ηράκλειο της Κρήτης, προσφέρει μέσω της ιστοσελίδας του επιλογές διαμονής, προτείνοντας μάλιστα συγκεκριμένα πολυτελή ξενοδοχεία στα οποία μπορούν η γυναίκα και ο σύντροφός της να καταλύσουν τις ημέρες που θα χρειαστεί να παραμείνουν στην πόλη προκειμένου να προχωρήσει η θεραπεία, εκδρομές κ.ά. Αν κανείς δοκιμάσει να επισκεφτεί την ιστοσελίδα του συγκεκριμένου κέντρου, θα πρέπει να γνωρίζει αγγλικά, αφού αυτή είναι η επιλεγμένη από τους διαχειριστές γλώσσα, ενώ αν θέλει μπορεί να επιλέξει μεταξύ ελληνικών, ιταλικών, γαλλικών και τουρκικών. Παρόμοιες είναι οι δυνατότητες που προσφέρει κι ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα της Θεσσαλονίκης. «Μόνο την περασμένη εβδομάδα είχαμε δύο γυναίκες από Ρουμανία και δύο από Μεγάλη Βρετανία, ενώ στο πρόσφατο παρελθόν υπήρξε πελάτισσα από το Τενεσί των Ηνωμένων Πολιτειών», εξηγεί στο Hot Doc ο μαιευτήρας-γυναικολόγος και διδάκτορας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου


3

1. Στην ιστοσελίδα ενός από τα μεγαλύτερα,

γνωστότερα και πλέον επιτυχημένα κέντρα μπορεί κανείς να επιλέξει τη γλώσσα που τον ενδιαφέρει. Μεταξύ των επιλογών είναι τα γαλλικά, τα ιταλικά, τα γερμανικά, τα ρωσικά, τα τουρκικά, τα ρουμάνικα, ακόμη και τα αραβικά!

της Αθήνας, Λεωνίδας Μάμας, επιβεβαιώνοντας αυτό που λογικά συμπεραίνει κανείς επισκεπτόμενος τις σελίδες αυτών των κέντρων. Ότι δηλαδή λειτουργούν κατά κάποιον τρόπο ως τουριστικά γραφεία και όχι απλώς ως μονάδες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Απορίας άξιο είναι το γεγονός ότι τόσα πολλά κέντρα καταφέρνουν σε μια τόσο μικρή χώρα, και με δεδομένο ότι η δωρεά ωαρίων είναι σπάνια, να εξυπηρετούν τόσο μεγάλο αριθμό γυναικών, προερχόμενων από ολόκληρο τον κόσμο. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των τριών κέντρων της Αθήνας, της Κρήτης και της Θεσσαλονίκης, τα οποία, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύουν στις ιστοσελίδες τους, εξυπηρετούν κάθε χρόνο μερικές εκατοντάδες λήπτριες ωαρίων και μάλιστα με επιτυχία που ξεπερνά το 50%, ενίοτε και το 60%. «Το κέντρο μας έχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας σε Ευρώπη και Αμερική στις γυναίκες που υποβάλλονται σε εξωσωματική γονιμοποίηση ως δέκτριες

2. Κλινική υποβοηθούμενης αναπαραγωγής επισημαίνει στην ιστοσελίδα της πως έχει στη διάθεσή της μια λίστα 120 δοτριών ωαρίων ανά πάσα στιγμή.

Απορίας άξιο είναι το γεγονός ότι τόσα πολλά κέντρα καταφέρνουν σε μια τόσο μικρή χώρα να εξυπηρετούν τόσο μεγάλο αριθμό γυναικών, προερχόμενων από ολόκληρο τον κόσμο

3. Γνωστό κέντρο υποβοηθούμενης

αναπαραγωγής προτείνει μέσω της ιστοσελίδας του ξενοδοχεία στα οποία μπορούν να διαμείνουν η υποψήφια μητέρα και ο σύντροφός της.

ωαρίων», διαφημίζει ένα από τα κέντρα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, ενώ άλλο επισημάνει «κατανοώντας ότι πρέπει να μείνετε έγκυος το συντομότερο δυνατόν, η κλινική έχει στη διάθεσή της μία λίστα 120 δοτριών ωαρίων ανά πάσα στιγμή. Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να περιμένετε για να μπορέσετε να διαλέξετε μια υγιή και νέα δότρια που πληροί τις προϋποθέσεις σας». Σύμφωνα με τους ειδικευμένους στην εξωσωματική γονιμοποίηση γιατρούς, αυτό οφείλεται κυρίως στην αποζημίωση των περίπου 1.000-1.200 ευρώ την οποία, όπως προβλέπει η νομοθεσία, μπορεί να λαμβάνει η δότρια, αλλά και στο γεγονός ότι ορισμένα από τα κέντρα προχωρούν στην υλοποίηση της εξωσωματικής γονιμοποίησης ακόμη και σε γυναίκες που έχουν ξεπεράσει το 50ό έτος της ηλικίας τους, παραβιάζοντας με αυτόν τον τρόπο τον νόμο, ο οποίος προβλέπει ότι για να μπορεί μια γυναίκα να προχωρήσει σε εξωσωματική δεν πρέπει να έχει ξεπεράσει τα 50 χρόνια ζωής.  HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 25


Δωρεά Ωαρίων

Η απελπισία αναστέλλει τους ενδοιασμούς

Κάθε χρόνο χιλιάδες Ελληνίδες ξαπλώνουν στα κρεβάτια των χειρουργείων για να τους εμφυτέψουν έμβρυα. Μερικές εκατοντάδες από αυτές θα κυοφορήσουν μωρά τα οποία κατά 50% είναι ξένα, καθώς δημιουργήθηκαν με το γενετικό υλικό μιας άλλης γυναίκας. Αυτό όμως δεν αποτρέπει τις υποψήφιες μητέρες να προβούν σε ένα τέτοιο βήμα, αγνοώντας όλους τους κινδύνους, όπως υποστηρίζουν οι γυναίκες που έχουν κάνει εξωσωματική με ξένα ωάρια και μίλησαν στο Hot Doc.

Της Εύας Μανωλαράκη

«Τ

α τελευταία χρόνια πολλαπλασιάζονται τα αιτήματα για ξένα ωάρια, κυρίως επειδή η ηλικία τεκνοποίησης της γυναίκας διαφοροποιείται. Πρόκειται για γυναίκες που έχουν μπει στην εμμηνόπαυση ή έχουν απελπιστεί να παίρνουν φάρμακα και δεν αντέχουν τη διαδικασία», εξηγεί η πρόεδρος του Σωματείου ΚΥΒΕΛΗ Δήμητρα Δρακοπούλου. Όταν το όνειρο να αποκτήσεις ένα δικό σου παιδί μετατρέπεται σε εφιάλτη που σε κυνηγά, οι νόμοι και οι αναστολές κρύβονται πίσω από τη λέξη ανάγκη και η ηθική βγαίνει από το πλάνο. Μια γυναίκα η οποία είναι απελπισμένη να τεκνοποιήσει, θα δοκιμάσει ό,τι τρόπο μπορεί για να το καταφέρει. «Ξέρω πως υπάρχει μεγάλη πιθανότητα κάποια από τα ωάρια που χρησιμοποιήθηκαν για μένα να μην έχουν βρεθεί με νόμιμο τρόπο, αλλά και πάλι δεν είμαι σε θέση να το

26 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

ξέρω, ούτε και να το αποτρέψω. Ακόμη όμως και να μου δώσουν ένα παράνομο ωάριο, δεν μπορώ να κάνω κάτι, αν δεν ήμουν εγώ θα ήταν κάποια άλλη», εξηγεί η Κατερίνα, η οποία μετά από 11 εξωσωματικές –έξι από τις οποίες με δανεικά ωάρια– δεν έχει καταφέρει ακόμη να μείνει έγκυος. «Δεν είχα καμία δεύτερη σκέψη στο να πάρω δανεικά ωάρια», αυτή είναι η απάντηση που δίνουν οι περισσότερες γυναίκες που χρησιμοποιούν ξένα ωάρια προκειμένου να γίνουν μητέρες. «Είχα τέτοια πρεμούρα για να αποκτήσω παιδί, που δεν είχα κανέναν ενδοιασμό. Ο άνδρας μου είχε, εγώ το μόνο που είχα πει ήταν να μην είναι μαύρο το παιδί. Όλες οι σκέψεις ήρθαν αργότερα. Δεν είχα σκεφτεί μέχρι τότε ότι αυτή η γυναίκα (η δότρια) θα έπρεπε να έχει ελεγχθεί από όλες τις πλευρές», εξηγεί στο Hot Doc η 34χρονη Ελένη.

«Πέρασα ένα μεγάλο χρονικό διάστημα προσπαθειών με εξωσωματικές με δικά μου ωάρια. Όταν ο γιατρός μου είπε πως δεν υπάρχει πιθανότητα και μου πρότεινε να πάρω δανεικά ωάρια, το δέχτηκα χωρίς ενδοιασμούς», λέει η εγκυμονούσα Σοφία, ενώ η Κατερίνα εξηγεί πως η μεγαλύτερη ανησυχία της είναι πως «Πάντα μέσα μου ένιωθα και νιώθω ακόμα πως θα είναι περισσότερο κομμάτι του συζύγου μου. Ακόμα φοβάμαι πως η δότρια του ωαρίου μπορεί να έχει κάποιο πρόβλημα υγείας, αλλά έρχεται σε δεύτερη μοίρα». Ένας σοβαρός προβληματισμός όμως που έχει να αντιμετωπίσει η κοινωνία, με τη δωρεά γενετικού υλικού είναι το ενδεχόμενο κάποιας μελλοντικής αιμομικτικής σχέσης, καθώς οι ταυτότητες της δότριας και της λήπτριας μένουν με βάση τον νόμο απόρρητες. «Το θέμα της αιμομιξίας δεν με απασχολεί, πόσες


είναι οι πιθανότητες;» λέει η Ελένη, σε αντίθεση με την Σοφία, η οποία περιμένει να φέρει στον κόσμο το πρώτο της παιδί, το οποίο απέκτησε με δανεικά ωάρια, και υποστηρίζει: «Είχα προβληματισμό για το τι θα γίνει αν στο μέλλον συναντηθούν και είναι αδέρφια. Ρώτησα έναν βιολόγο όμως, ο οποίος με καθησύχασε παίζοντας με τις πιθανότητες, κι έτσι προχώρησα». Η 43χρονη Κατερίνα εξήγησε πως «Καταλαβαίνω τον κίνδυνο, αλλά θέλω να ελπίζω πως οι πιθανότητες είναι μικρές. Όταν μπεις σε μια τέτοια διαδικασία αυτά είναι τελείως δευτερεύοντα θέματα».

Τυφλή εμπιστοσύνη στον γιατρό-θαυματοποιό Η ευθύνη όμως για το νόμιμο και ηθικό κομμάτι δεν βρίσκεται στις γυναίκες που λαμβάνουν τα ωάρια ή τα δωρίζουν, αλλά στους γιατρούς, οι οποίοι πολλές φορές στο βωμό των υψηλών ποσοστών επιτυχίας, παραβιάζοντας κάθε έκφανση ηθικής, δίνουν ορμόνες και εμφυτεύουν ξένα ωάρια ακόμη και αν δεν είναι αναγκαίο. «Οι γυναίκες που κάνουν εξωσωματική με δανεικά ωάρια εμπιστεύονται αποκλειστικά και τυφλά τους γιατρούς τους και την ηθική τους, όσο αυτή υπάρχει. Υπάρχουν στο μυαλό τους όλοι οι φόβοι και οι κίνδυνοι, αλλά προκειμένου να γίνουν μητέρες τους βάζουν στην άκρη και το ρισκάρουν», εξηγεί η κ. Δρακοπούλου, ενώ η Ελένη την επιβεβαιώνει λέγοντας: «Έκανα συνολικά 5 εξωσωματικές, εκ των οποίων η μία ήταν με ξένα ωάρια. Καμία δεν πέτυχε. Ο γιατρός που με παρακολουθούσε τότε με ετοίμασε για 2η προσπάθεια με ξένα ωάρια, είχα πάρει όλες τις ορμόνες, και μία βδομάδα πριν την εμβρυομεταφορά μου ανακοίνωσε πως δεν έχουμε τελικά τα ωάρια. Άλλαξα γιατρό και οι δύο επόμενοι που με εξέτασαν με ενημέρωσαν πως τα δικά μου ωάρια, αν και είναι λίγα, είναι ικανά να γονιμοποιηθούν και πως δεν έπρεπε να μπω στη διαδικασία των ξένων». Οι περισσότερες γυναίκες που ανυπομονούν να γίνουν μητέρες κλείνουν τα μάτια τους και εμπιστεύονται τους γιατρούς τυφλά. «Εμπιστευόμουν τον γιατρό μου, που μου έλεγε να μην

ταλαιπωρούμαι με δικά μου ωάρια και να δοκιμάσω με δανεικά», εξηγεί η Κατερίνα, η οποία τελικά προχώρησε έπειτα από την συμβουλή του γιατρού της κι ενός ψυχολόγου.

Χαρίζουν ζωή βάζοντας σε κίνδυνο τη δική τους Όλες οι γυναίκες που μίλησαν στο Hot Doc και έχουν κάνει εξωσωματικές με ξένα ωάρια δήλωσαν πως σε θεωρητικό επίπεδο, αν μπορούσαν να δώσουν τα ωάριά τους προκειμένου να βοηθήσουν μία άλλη γυναίκα η οποία ταλαιπωρείται και θα έπαιρνε μια τέτοια απόφαση, θα τα είχαν δώσει. Ποια όμως είναι τα χαρακτηριστικά των γυναικών που αποφασίζουν πρακτικά να δώσουν τα ωάριά τους ρισκάροντας την υγεία τους και για ποιο λόγο; «Συνήθως είναι γυναίκες οι οποίες έχουν ταλαιπωρηθεί και οι ίδιες μ' αυτό το θέμα, ή έχει περάσει παρόμοια κατάσταση κάποιο κοντινό συγγενικό τους πρόσωπο, και γι' αυτό θέλουν να βοηθήσουν. Βεβαίως υπάρχουν και οι γυναίκες που έρχονται και μας ζητάνε χρήματα, επιπλέον από τα νόμιμα, αλλά αυτό αν ο γιατρός είναι σωστός δεν υπάρχει περίπτωση να γίνει», εξηγεί ο γυναικολόγος Αλέξανδρος Τζεφεράκος. Σύμφωνα με γυναικολόγο δημόσιου νοσοκομείου, η οποία μίλησε στο

Σχεδόν καθημερινά, Ελληνίδες, όχι μεγαλύτερες από 25 ετών και συνήθως μητέρες, φτάνουν στα επείγοντα του νοσοκομείου με φρικτούς πόνους στην κοιλιακή χώρα

Hot Doc και προτίμησε η ταυτότητά της να παραμείνει κρυφή, οι γυναίκες που συνήθως γίνονται δότριες ωαρίων είναι μικρές σε ηλικία, χαμηλού μορφωτικού επιπέδου και έχουν ήδη αποκτήσει δικά τους παιδιά. «Σχεδόν καθημερινά, γυναίκες κατά κύριο λόγο Ελληνίδες, όχι μεγαλύτερες από 25 ετών και συνήθως μητέρες, φτάνουν στα επείγοντα του νοσοκομείου με φρικτούς πόνους στην κοιλιακή χώρα. Είναι δότριες ωαρίων οι οποίες, λόγω της υπερβολικής δόσης ορμονών που έχουν λάβει προκειμένου να παράγουν μεγάλο αριθμό ωαρίων, παρουσιάζουν το σύμπτωμα της διέγερσης ωοθηκών», εξηγεί η γιατρός. Η 24χρονη Ιωάννα πριν λίγα χρόνια έγινε δότρια ωαρίων. Όπως είχε δηλώσει σε συνέντευξή της στην τηλεοπτική εκπομπή «To Κουτί της Πανδώρας», η ίδια μπορεί να μην είχε δικά της παιδιά, ήθελε όμως να βοηθήσει μια άλλη γυναίκα: «Πήρα αυτή την απόφαση εφόσον το ερεύνησα. Νομικά κυρίως, μετά ιατρικά και κατόπιν κοινωνικά. Το γεγονός ότι ουσιαστικά δίνω ένα εν μέρει παιδί μου δεν με είχε απασχολήσει αρκετά. Σκέφτηκα πως θα σώσω ένα σπίτι, θα βοηθήσω μια γυναίκα. Γι' αυτό ακριβώς δώρισα τα ωάριά μου», εξηγεί η ίδια. «Κρύβω την ταυτότητά μου καθαρά για προσωπικούς λόγους, γιατί όσο αλτρουιστική και να είναι αυτή η πράξη, όσο και να είναι ευαίσθητη και συνειδητοποιημένη, εντούτοις η ελληνική κοινωνία δεν μπορεί να δεχτεί κάποια πράγματα». Η Ιωάννα θεωρεί τον εαυτό της σωστό δείγμα δότριας: «Το θετικό της όλης υπόθεσης είναι ότι επιλέχτηκε από τη κλινική ένας νοήμων άνθρωπος συγκεκριμένου μορφωτικού επιπέδου με συγκεκριμένη καλλιέργεια και παιδεία. Τονίζω την παιδεία, γιατί είναι πολύ σημαντικό και αν δεν έχεις την εσωτερική καλλιέργεια το πρώτο πράγμα που θα πεις είναι “Α, μοιράζω παιδιά δεξιά και αριστερά”. Όχι, δεν είναι έτσι. Μοιράζεις ζωή. Σώζεις μια οικογένεια. Τώρα όσον αφορά την ευαισθητοποίησή μου πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα, ένα θέμα ήταν η υπογεννητικότητα, ακόμα ένα λεπτό ζήτημα στην Ελλάδα».  HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 27


Δωρεά Ωαρίων

Στα forum της αγωνίας Mε την ελπίδα να «γεμίσει» την αγκαλιά τους τους επόμενους μήνες ένα μωρό, ακόμη και αν αυτό έχει προκύψει από δανεικά ωάρια, εκατοντάδες γυναίκες αγωνιούν, ψάχνουν, απελπίζονται, θλίβονται και ξανά ελπίζουν ότι μια ημέρα η ζωή τους θα αλλάξει. Μιλώντας με ιατρικούς όρους η μία στην άλλη λες και είναι οι ίδιες εμβρυολόγοι, δίνουν κουράγιο, συγχαίρουν και συλλυπούνται εκείνες που προσπάθησαν αλλά και πάλι το δανεικό ωάριο δεν τους έκανε την χάρη να «ριζώσει» μέσα στη μήτρα τους. Της Αντιγόνης Μιχοπούλου

Σ

ε forum που γράφουν τις αγω­ νίες τους αλλά και τις χαρές τους μιλούν λες και γνωρίζονται και περιμένουν η μία από την άλλη την ευχάριστη είδηση για να τις κάνει να μην χάσουν την ελπίδα τους και να μπουν για ακόμα μια φόρα στη διαδι­ κασία των φαρμάκων, της αναζήτησης δανεικών ωαρίων, της εμβρυομετα­ φοράς και της ακινησίας, με μοναδικό

28 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

στόχο η πρώτη εξέταση να δείξει ότι «το σποράκι», όπως το αποκαλούν μεταξύ τους, αποφάσισε να μείνει εκεί και να τις κάνει τις πιο ευτυχισμένες γυναίκες του κόσμου. Θα περίμενε κάνεις ότι όταν ένα μέλος του forum «τα καταφέρνει», θα φεύγει από αυτόν τον χώρο ρίχνοντας μαύρη πετρά, ωστόσο η αγωνία και η απογοή­ τευση τούς έχει δέσει σε τόσο μεγάλο

βαθμό που η χαρά της μίας είναι η ελπίδα της άλλης. Άλλωστε, όπως αποκαλύπτουν οι διάλο­ γοι, είναι το μοναδικό περιβάλλον που μπορούν να εκφράσουν θέματα ταμπού, τους δισταγμούς τους για τα δανεικά ωάρια, ακόμη και να συζητήσουν το γεγονός αν κάποια στιγμή αυτή η επιλογή τους θα τους αναγκάσει να απο­ καλύψουν στο παιδί ότι προέκυψε από ξένο γενετικό υλικό. Σε αυτό το καυτό θέμα οι απαντήσεις πέφτουν βροχή και ποικίλουν. Άλλες μιλούν για την άποψη της εκκλησίας, που μέσω του πνευματι­ κού τους έμαθαν ότι αποτελεί τεράστια αμαρτία ο δανεισμός ωαρίων. «Το καλο­ καίρι μετά την αποτυχία μου πήγα σε ένα μοναστήρι και μίλησα με μοναχό για τα δανεικά ωάρια και μου είπε ότι είναι μεγάλη αμαρτία και στο μέλλον ο θεός θα με τιμωρήσει», λέει η Ορτανσία, και έρχεται η Sanna να την αποστομώ­ σει λέγοντας «μάνα είναι αυτή που το μεγαλώνει το παιδί και στη δική μας την περίπτωση το έμβρυο θα μεγαλώσει μέσα μας και με το αίμα μας». Περιγράφοντας την πρώτη τους απο­ γοήτευση, μιλούν για τη στιγμή που ο γιατρός τούς αποκάλυψε μετά την πρώτη αποτυχία με τα δικά τους ωάρια ότι η επόμενη θα γίνει αναγκαστικά με δανεικά. Εκεί ξεκινάει ο εσωτερι­ κός τους πόλεμος για το αν πρέπει, αν


θα είναι δικό τους παιδί, ενώ δεν είναι λίγες αυτές που το κρατούν κρυφό ακόμη και από τα μέλη της οικογένειάς τους, καθώς ντρέπονται που νιώθουν ανίκανες να φέρουν ένα παιδί στον κόσμο. Το βάρος της απόφασης αυξάνεται όταν ξεκινούν οι προβληματισμοί για το ποια θα είναι η δότρια. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά της 42χρονης Souxsie: «Ο εμβρυολόγος του κέντρου με διαβεβαίωσε ότι η δότρια θα είναι ελληνίδα φοιτήτρια, ωστόσο την επόμενη φόρα που πήγα στο κέντρο από την πίσω πόρτα είδα να μπαίνουν έξι αλλοδαπές ντυμένες σαν μπαρόβιες». Εκεί η βεβαιότητα ορισμένων μελών ότι στο δικό τους κέντρο δεν συμβαίνουν αυτά και οι δότριες είναι μόνο ελεγμένες Ελληνίδες κατασπαράζεται από την αγωνία τους να μάθουν για ποιο κέντρο μιλάει η 42χρονη γυναίκα. Σταδιακά όμως το θέμα ξεχνιέται, καθώς η ανάγκη τους για μητρότητα ξεπερνάει ακόμη και τους πιο τρομακτικούς τους φόβους. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά της Sundy, που λέει: «Ρε τι τραβάμε για να κάνουμε παιδί», και συνεχίζει: «Αν φτάσεις στο σημείο να κάνεις παιδί με δανεικά ωάρια πρέπει να πάρεις απόφαση ότι θα κάνεις ένα παιδί άσχετα αν η μητέρα του εκδιδόταν. Αυτά όλα πρέπει να μην τα σκέφτεσαι. Θα το κάνεις και ό,τι γίνει, και θα υποστηρίξεις την επιλογή σου».

Είναι το σημείο που ο γιατρός τους μετατρέπεται σε θεότητα και ο λόγος του είναι δέσμευση. Κάπου εκεί ισοπεδώνονται οι ενοχές, οι δεύτερες σκέψεις και οι προβληματισμοί, και ξεκινάει η λήψη φαρμάκων ώστε να προετοιμαστεί

' Έδωσε 8 ωάρια. Τα 7 ήταν ώριμα και τα 4 γονιμοποιήθηκαν. Προσωπικά μου φάνηκαν πολλά τα 8. Κρίμα η κοπέλα. Αλλά τι να κάνουμε' λέει το Linaki, διώχνοντας από πάνω της τις ευθύνες και κρατώντας την αισιοδοξία της για την εμβρυομεταφορά

η μήτρα για να δεχτεί το δανεικό ωάριο της λήπτριας, η οποία συνήθως μετά τη δεύτερη προσπάθεια μετατρέπεται σε μηχανή που βγάζει ωάρια για να εκπληρώσει το όνειρό τους. «Έδωσε 8 ωάρια. Τα 7 ήταν ώριμα και τα 4 γονιμοποιήθηκαν. Προσωπικά μου φάνηκαν πολλά τα 8. Κρίμα η κοπέλα. Αλλά τι να κάνουμε», λέει το Linaki, διώχνοντας από πάνω της τις ευθύνες και κρατώντας την αισιοδοξία της για την εμβρυομεταφορά. Άλλωστε ο Γολγοθάς που έχει να ανέβει είναι μεγάλος και πολύ ψυχοφθόρος. Όταν πια όλα πηγαίνουν όπως τα είχαν ονειρευτεί, τότε οι φόβοι εξαφανίζονται, η οικονομική αιμορραγία που έχουν υποστεί ξεχνιέται και όλα ξαφνικά παίρνουν τις αποχρώσεις του ροζ και του γαλάζιου. Στις περισσότερες περιπτώσεις όμως το όνειρο γίνεται εφιάλτης, καθώς οι παλινδρομήσεις στην κύηση τους πρώτους μήνες είναι σύνηθες φαινόμενο κι έτσι η απελπισία και η απόγνωση επανέρχεται ακόμη πιο βίαια. Σε αυτό το σημείο το μυαλό παίζει περίεργα παιχνίδια. «Μετά από 7 προσπάθειες, εκ των οποίων τα δύο είναι δανεικά, χωρίς να έχω πάρει το μωράκι μου στο σπίτι, όσο να πεις έχει χαθεί ο ενθουσιασμός και έχει μετατραπεί σε φόβο και δυσπιστία. Ίσως, λέω ίσως, να μην είναι άσχημη η ζωή αυτών που δεν έχουν παιδί», λέει απογοητευμένη η Sanna.  HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 29


Δωρεά Ωαρίων

Γιατί η Ελλάδα «κερδίζει» την Ευρώπη Η Ελλάδα συγκαταλέγεται, μαζί με την πρωταθλήτρια Ισπανία και την Τσεχία, στις πρώτες χώρες τόσο σε αριθμό εξωσωματικών από δωρεά ωαρίων όσο και σε ποσοστά επιτυχίας. Αυτό οφείλεται κυρίως στο εξαιρετικά ελαστικό νομικό πλαίσιο που διέπει τις τρεις αυτές χώρες.

Του Μάριου Αραβαντινού

Σ

ύμφωνα με τον κλινικό εμ­β ρυολόγο Χάρη Καζλαρή, πρώην μέλος της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, η οποία είναι ανενεργή εδώ και περίπου μία τριετία, το μεγαλύτερο και πλέον οργανωμένο εργαστήριο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής βρίσκεται στη Βαλένθια της Ισπανίας και συγκεντρώνει κάθε χρόνο περίπου 10.000 δότριες. Ο τεράστιος αυτός αριθμός οφείλεται στο γεγονός ότι οι δότριες ωαρίων πληρώνονται, σε μια χώρα στην οποία η κείμενη νομοθεσία δεν είναι σαφής και απλώς δεν απαγορεύει ρητά την πώληση ωαρίων. Παρόμοια είναι η κατάσταση στην Τσεχία, η οποία, σύμφωνα με τα τελευταία στατιστικά στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα, μέσα σε δύο χρόνια (20102011) είχε 16.648 δωρεές ωαρίων, δηλαδή περισσότερες από 8.000 ανά έτος. Τα αντίστοιχα νούμερα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι σαφώς μικρότερα. Στο

30 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

Ηνωμένο Βασίλειο, το 2011, δώρισαν τα ωάριά τους 1.100-1.300 γυναίκες, ενώ στη Φινλανδία την ίδια χρονιά οι δότριες ήταν 700. Η Ολλανδία συγκέντρωσε, τη διετία 2010-2011, περίπου 200 ωάρια, ενώ ο αριθμός των δοτριών άγγιξε τις 140. Στη Γαλλία οι δότριες ήταν 161 το 2011, και στη Σλοβακία μόλις 50 σε διάρκεια δύο ετών. Τα χαμηλότερα ποσοστά, από τις χώρες που συμμετείχαν στη σχετική έρευνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είχαν η Ουγγαρία, με μόλις 20 δότριες το 2010 και το 2011, και η Σλοβενία, η οποία μέσα σε δύο χρόνια κατάφερε να συγκεντρώσει 15 ωάρια, από 14 δότριες. Οι υποψήφιες λήπτριες και δότριες ωαρίων στα περισσότερα κράτη της Ευρώπης υπόκεινται σε σαφώς αυστηρότερες νομοθετικές διατάξεις. Χώρες όπως η Ιταλία, η Αυστρία, η Γερμανία και η Τουρκία απαγορεύουν διά ροπάλου τη δωρεά ωαρίων, υπακούοντας στην αυστηρότητα της Καθολικής Εκκλησίας ή της θρησκείας τους, η οποία αντίκειται

Στις ιστοσελίδες αμερικανικών κέντρων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής μπορεί κανείς να βρει εκατοντάδες αγγελίες δοτριών, ενώ έχει τη δυνατότητα να αναζητήσει μέσω ειδικής φόρμας τη δότρια της οποίας τα χαρακτηριστικά τον ικανοποιούν.

σε τέτοιες πρακτικές. Στο Μόναχο, για παράδειγμα, όπως εξηγεί στο Hot Doc γνωστός εμβρυολόγος, υπάρχουν μόλις πέντε κλινικές εξωσωματικής γονιμοποίησης, οι οποίες όμως βοηθούν γυναίκες που δεν έχουν ανάγκη λήψης ξένου ωαρίου. Ένας ακόμη παράγοντας, ο οποίος οδηγεί τις υποψήφιες μητέρες να εγκαταλείψουν τη χώρα τους αναζητώντας βοήθεια στην Ισπανία, την Τσεχία και βέβαια την Ελλάδα, είναι τα όρια ηλικίας. Ο ελληνικός νόμος προβλέπει ότι μια γυναίκα μπορεί να προβεί σε εξωσωματική γονιμοποίηση εφόσον δεν έχει ξεπεράσει τα 50 έτη, ωστόσο δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις γυναικών που κατάφεραν να συλλάβουν σε μεγαλύτερη ηλικία. Ελλείψει εποπτεύουσας Αρχής, τα κέντρα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής μπορούν να πράττουν κατά το δοκούν, χωρίς να υπολογίζουν στη λεπίδα του νόμου. Με αυτόν τον τρόπο προσελκύουν γυναίκες που


Δότριες ανά χώρα (2010-2011)

16.648

1.300

161

ΗΝ. ΒΑΣΙΛΕΙΟ

ΓΑΛΛΙΑ

ΤΣΕΧΙΑ

140

ΟΛΛΑΝΔΙΑ

ΣΛΟΒΑΚΙΑ

700 Φινλανδία

1983

Πρώτη εξωσωματική με δωρεά ωαρίου

προτιμούν το ταξίδι σε μια ξένη χώρα από τη λίστα αναμονής στην οποία θα υποχρεωθούν να μπουν στην πατρίδα τους, αντιμετωπίζοντας τον κίνδυνο να ξεπεράσουν το προβλεπόμενο από τον νόμο της εκάστοτε χώρας όριο ηλικίας. Άλλωστε, λόγω του μικρού αριθμού δοτριών ωαρίων, η αναμονή αγγίζει κατά περίπτωση ακόμη και τα οκτώ ή δέκα χρόνια. Σύμφωνα με τον εμβρυολόγο Χάρη Καζλαρή, το όριο ηλικίας στις περισσότερες χώρες ορίζουν ουσιαστικά οι ασφαλιστικοί φορείς, οι οποίοι καλύπτουν τη διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Έτσι, συνήθως αυτό το όριο δεν ξεπερνά τα 42 ή το πολύ τα 45 έτη. Μοναδική εξαίρεση είναι η Γαλλία, η νομοθεσία της οποίας προβλέπει ότι μια γυναίκα μπορεί να προχωρήσει σε εξωσωματική μέχρι να συμπληρώσει τη φυσική ηλικία αναπαραγωγής, η οποία προσδιορίζεται στα 52 έτη, αφού αυτή ήταν η ηλικία της γηραιότερης γυναίκας που κατάφερε να μείνει έγκυος με

50

20

14

ΟΥΓΓΑΡΙΑ

ΣΛΟΒΕΝΙΑ

2009

9.500 εξωσωματικές με δωρεά ωαρίου στις ΗΠΑ

φυσιολογικό τρόπο. Αυτό βέβαια δεν απωθεί τις υποψήφιες μητέρες να αναζητήσουν στο εξωτερικό κάποιο κέντρο, αφού η αναμονή είναι τέτοια, που ακόμη και αυτό το όριο φαντάζει μικρό.

Η περίπτωση των ΗΠΑ «Καυκάσια, λευκή Ευρωπαία, κοκκινομάλλα με καστανά μάτια, 1.58 ύψος (5 πόδια και 2 ίντσες), 63 κιλά (139 λίβρες)». Αυτή είναι μία από τις εκατοντάδες αγγελίες δοτριών που μπορεί να βρει κανείς στις σελίδες αμερικανικών κέντρων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, οι οποίες προσφέρουν τη δυνατότητα σε κοπέλες απ’ όλο τον κόσμο να δημιουργήσουν τη δική τους αγγελία, περιμένοντας να βρεθεί η λήπτρια που θα τις επιλέξει και θα τις πληρώσει για να της δώσουν τα ωάρια τους. Μάλιστα η υποψήφια λήπτρια έχει τη δυνατότητα μέσω φόρμας αναζήτησης να εντοπίσει τη δότρια της οποίας τα χαρακτηριστικά την ικανοποιούν. Οι ΗΠΑ είναι το πρώτο κράτος που προχώρησε σε

εξωσωματική με δωρεά ωαρίων το 1983. Το 2009, τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία, στις Ηνωμένες πολιτείες σημειώθηκαν περίπου 9.500 εξωσωματικές με τη διαδικασία της δωρεάς ωαρίου, ποσοστό που αντιπροσωπεύει περίπου το 9% του συνόλου των κύκλων εξωσωματικής γονιμοποίησης, ενώ από το 2003, το πρώτο έτος για το οποίο οι στατιστικές είναι διαθέσιμες, έχει σημειωθεί αύξηση 18% στον αριθμό των δωρεών. Παρ’ όλα αυτά, σε μια χώρα με πληθυσμό πολλών εκατομμυρίων, η εύρεση δότριας είναι σπάνια και η αναμονή μεγάλη. Δεδομένου ότι το ταξίδι στον γειτονικό Καναδά δεν θα προσέφερε τίποτα, αφού η εκεί νομοθεσία δεν προβλέπει οικονομική αποζημίωση της δότριας, με αποτέλεσμα ο αριθμός δοτριών να είναι εξαιρετικά περιορισμένος, πολλές γυναίκες επιλέγουν τη μετακίνησή τους στην Ευρώπη, στην Ισπανία, την Τσεχία ή την Ελλάδα.  HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 31


Δωρεά Ωαρίων

Α

ναμφίβολα η δυνατότητα που υπάρχει πλέον για γυναίκες που αντιμετωπίζουν προβλήματα στειρότητας μέσα από τη δωρεά ωαρίων να αποκτήσουν παιδί αποτελεί τεράστια πρόοδο της ιατρικής επιστήμης και μπορεί να δώσει χαρά σε χιλιάδες απελπισμένα ζευγάρια. Τι γίνεται όμως με τους ιατρικούς κινδύνους, που πολλές φορές λόγω ιδιοτέλειας υποβαθμίζονται και εμφανίζονται ως ήσσονος σημασίας;

Καριέρα και με το στανιό μητέρα στα 50; Η πλειονότητα των γυναικών που καταφεύγουν στην εξωσωματική γονιμοποίηση με χρήση ξένων ωαρίων είναι γυναίκες που έχουν αφιερώσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους στην εργασιακή τους ανέλιξη και πρόοδο. Η επιδίωξη της επιτυχίας και καταξίωσης στον εργασιακό στίβο πολλές φορές μπορεί να αφήσει σε δεύτερη μοίρα τη μητρότητα. Όταν μετά από χρόνια επιτευχθεί ο στόχος της οικονομικής, εργασιακής και κοινωνικής καταξίωσης, δεν είναι λίγες αυτές που, θέλοντας να ολοκληρώσουν όλο το φάσμα της γυναικείας φύσης τους, επιδίδονται στην προσπάθεια να κάνουν παιδί. Όπως είναι φυσιολογικό, στις περισσότερες περιπτώσεις οι εν λόγω γυναίκες αντιμετωπίζουν προβλήματα στη φυσιολογική σύλληψη, με αποτέλεσμα να καταφεύγουν στη χρήση ωαρίων. Είναι όμως μια τέτοια πρακτική, ενάντια στη φυσική ροή των πραγμάτων, θεμιτή; Η θεαματική άνοδος του αριθμού των γυναικών ηλικίας 40 ετών και άνω που καταφεύγουν σε μεθόδους τεχνητής γονιμοποίησης, μεταξύ των οποίων και η χρήση ξένων ωαρίων, δεν αποτελεί μόνο ελληνικό φαινόμενο, αλλά εντοπίζεται στις περισσότερες δυτικές χώρες. Πρόκειται ουσιαστικά για μια άμεση απόρροια των κοινωνικών συνθηκών που φέρνουν σε πρώτη μοίρα την επαγγελματική σταδιοδρομία. Αποτελεί ωστόσο μεγάλο λάθος να θεωρηθεί ότι, επειδή πλέον η πρόσβαση στις θεραπείες γονιμότητας είναι ευκολότερη και μαζικότερη, μπορούν να ξεκινούν τα

32 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

Σάρες με τη βοήθεια της επιστήμης Η πρώτη καταγεγραμμένη «περίπτωση» υπερήλικης μητρότητας στην ιστορία του ανθρώπου μπορεί να αναζητηθεί στη Βίβλο, όπου η Σάρα τεκνοποίησε στην ηλικία των 90 χρόνων. Χιλιάδες χρόνια μετά, η γενετική επιστήμη αναλαμβάνει να χαρίσει το δώρο της μητρότητας σε γυναίκες που αντιμετωπίζουν προβλήματα στειρότητας. Την ίδια ώρα ωστόσο, ζητήματα μείζονος σημασίας και κίνδυνοι που ελλοχεύουν κατά τη διαδικασία παραμερίζονται τεχνηέντως στο όνομα της προόδου και της επιστήμης. Ζητήματα, τα οποία κρύβονται κάτω από το χαλί των κέντρων εξωσωματικής γονιμοποίησης, αφήνοντας ανοιχτό το πεδίο σε επιτήδειους να μετατρέψουν την πρόοδο της επιστήμης σε καλοστημένη φάμπρικα εκατομμυρίων για την εμπορία ελπίδας. Του Νίκου Ανδριόπουλου

ζευγάρια τις προσπάθειες για δημιουργία οικογένειας όποτε θέλουν. «Οι γυναίκες πρέπει να ενημερωθούν για το τι πραγματικά σημαίνει το βιολογικό ρολόι και τις δυσκολίες και τους κινδύνους που προκύπτουν από την επίτευξη εγκυμοσύνης μετά τα 40», σημείωσε πρόσφατα ο Άλαν Πάκεϊ, γραμματέας της Βρετανικής Ένωσης για τη Γονιμότητα. «Η επιδίωξη της εγκυμοσύνης αποτελεί το υπέρτατο όνειρο για κάθε γυναίκα. Ωστόσο, η κοινωνική και οικονομική καταξίωση, στο πλαίσιο στης γυναικείας χειραφέτησης, πολλές φορές καθυστερεί –εκούσια– το βιολογικό ρολόι των γυναικών αυτών. Το πρόβλημα εντοπίζεται όταν μια γυναίκα έχει καταφέρει να φτάσει στο ζενίθ της καριέρας της και τότε αποφασίζει ότι ήρθε η ώρα να γίνει μητέρα, παρά το γεγονός ότι τα χρόνια που θα μπορούσε να κάνει κάτι τέτοιο έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Ένα από τα συνηθισμένα λάθη που συναντάται σε τέτοιες περιπτώσεις είναι ότι σημαίνοντα ρόλο στην απόφαση για να ανοίξουν την πόρτα της μητρότητας διαδραματίζει ορισμένες φορές ένας υπερβάλλων

εγωισμός, ο οποίος δεν έχει να κάνει τόσο με το φίλτρο της μητρότητας αλλά με ένα ιδιότυπο προσωπικό στοίχημα. Ένας εγωισμός τύπου “αφού πέτυχα σε όλους σχεδόν τους τομείς της ζωής μου, τώρα πρέπει να πετύχω και ως γυναίκα”. Μάλιστα, τέτοια φαινόμενα παρουσιάζονται όλο και πιο συχνά τα τελευταία χρόνια», σχολιάζει μιλώντας στο Hot Doc η ψυχολόγος Νόρα Κοντοστεργίου.

Θαυματουργοί γιατροί και δυσθεώρητα ποσοστά επιτυχίας Τον ρόλο του θεού στις αποτελεσματικές εξωσωματικές γονιμοποιήσεις διαδραματίζουν ορισμένοι γιατροί και γενετιστές. Επικαλούμενοι τεράστια ποσοστά επιτυχίας σε μια προσπάθεια να προσελκύσουν όσο το δυνατόν περισσότερες ενδιαφερόμενες υποψήφιες μητέρες, ουσιαστικά διαφημίζουν τις υπηρεσίες τους, πατώντας στην απόγνωση ή και τη ματαιοδοξία ορισμένων γυναικών. Το πρόβλημα που προκύπτει στις περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις είναι ότι τα εκάστοτε ποσοστά-κράχτες αποτελούν ένα μύθευμα που κυκλοφορεί


από στόμα σε στόμα στους κύκλους των ενδιαφερομένων, για να μεγιστοποιηθούν τα προσδοκώμενα κέρδη. Στον βωμό της πλήρους εμπορευματοποίησης της μητρότητας και της εκμετάλλευσης της απόγνωσης, γιατροί ευαγγελίζονται τις επιτυχίες τους, ενώ ξεχνούν να αναφέρουν ότι επίσημα ποσοστά στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν. Κανείς δεν μπορεί να υπολογίσει με ασφάλεια τον αριθμό των γυναικών που κατάφεραν να κυοφορήσουν με τη χρήση δανεικών ωαρίων, καθώς κάτι τέτοιο αφενός ουδέποτε δηλώνεται και αφετέρου δεν υπάρχει αρμόδια ελεγκτική αρχή. Ακόμη και σε περιπτώσεις που τα ποσοστά αυτά μπορεί εν μέρει να ευσταθούν, καθώς ενδεχομένως να υπάρχουν εσωτερικές μετρήσεις στις κλινικές, κανένας ποτέ δεν αναφέρεται στο «μυστικό της επιτυχίας». Η πιθανότητα δηλαδή να χορηγούνται στη δότρια μεγαλύτερες δόσεις ορμονών από το συνηθισμένο και οι σημαντικές επιπτώσεις που αυτές μπορεί να έχουν στην υγεία της στο μέλλον αποσιωπώνται, μπροστά στην αίγλη των ποσοστών και το χρώμα του χρήματος…

Ψυχοσωματικές επιδράσεις σε δότρια-λήπτρια Μία άλλη πτυχή που σχεδόν ποτέ δεν έχει μελετηθεί σε βάθος είναι η ιατρική και ψυχολογική πλευρά της διαδικασίας της δωρεάς ωαρίων. Ποιες είναι δηλαδή οι ψυχοσωματικές επιδράσεις της εξωσωματικής γονιμοποίησης με δωρεά ωαρίων για τη δότρια, την ώρα που η διαδικασία αυτή αποτελεί ευχής έργο για την υποψήφια μητέρα. Υπάρχει η ελάχιστη κατοχύρωση των δικαιωμάτων των γυναικών αυτών, τόσο από την ιατρική κοινότητα όσο και από την πολιτεία; Το προφίλ της δότριας είναι συνήθως μια νέα, υγιής γυναίκα, η οποία για να αντεπεξέλθει στις ανάγκες της θεραπείας και για να επιτευχθεί η μέγιστη παραγωγή ωαρίων, που μπορεί να αρκούν στις περισσότερες περιπτώσεις και για τρεις λήπτριες, καλείται να λάβει σημαντικές δόσεις ορμονών. Όπως επισημαίνουν γυναικολόγοι-μαιευτήρες στο Hot Doc, η διέγερση των ωοθηκών που προκαλείται μπορεί να συνοδεύεται από βραχυπρόθεσμους αλλά και μακροπρόθεσμους κινδύνους τόσο για

τη δότρια όσο και για τη λήπτρια. Παρά το γεγονός ότι δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα η συσχέτιση μεταξύ φαρμάκων γονιμότητας και καρκίνου των ωοθηκών, υπάρχουν ενδείξεις ότι γυναίκες που μπαίνουν στη διαδικασία τεχνητής γονιμοποίησης με τη χρήση ξένων ωαρίων μπορεί να έχουν έως και τέσσερις φορές περισσότερες πιθανότητες ανάπτυξης τέτοιου καρκίνου στο μέλλον. Ένας άλλος κίνδυνος που ελλοχεύει για τις δότριες μέσα από το «ντοπάρισμα» για την παραγωγή ωαρίων είναι η υπερδιέγερση των ωοθηκών. «Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που νεαρές γυναίκες έρχονται σε δημόσια νοσοκομεία με τέτοια συμπτώματα, καθώς η δοσολογία ορμονών είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι θα έδιναν σε μια γυναίκα που θα έκανε εξωσωματική με δικά της ωάρια. Αυτό συμβαίνει διότι οι γιατροί θέλουν να αντλήσουν όσα περισσότερα ωάρια μπορούν. Οι πόνοι συνήθως αντιμετωπίζονται με ισχυρά παυσίπονα, ωστόσο δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις που οι γυναίκες εισάγονται εσπευσμένα στο χειρουργείο προκειμένου να αποφευχθούν τα χειρότερα», εξηγεί γυναικολόγος δημόσιου νοσοκομείου της Αττικής. Ένας ακόμη κίνδυνος που καραδοκεί για τις δότριες εξαιτίας των τεράστιων ποσοτήτων ορμονών που τους χορηγούνται είναι να αντιμετωπίσουν προβλήματα στειρότητας και οι ίδιες στο μέλλον. Το συγκεκριμένο πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως σε χώρες του εξωτερικού, όπου πολλές από αυτές τις γυναίκες καταφεύγουν στη δωρεά ωαρίων για αμιγώς οικονομικούς λόγους. Αν και η νομοθεσία δεν επιτρέπει την αμοιβή στη δότρια –πέρα από βασικά έξοδα που προκύπτουν από τη θεραπεία και την αποχή από την εργασία– αυτό στην πραγματικότητα αποτελεί έναν κανόνα που υπάρχει για να παραβιάζεται. Στην ίδια μοίρα βρίσκεται και η νομοθεσία περί μέγιστου αριθμού διεγέρσεων στις οποίες μπορεί να υποβληθεί μια δότρια. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι σε χώρες με πιο χαλαρό νομοθετικό πλαίσιο, η δωρεά ωαρίων διαφημίζεται ως «εύκολο χρήμα» για νεαρές φοιτήτριες που επιθυμούν μια πηγή εσόδων.   HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 33


Δωρεά Ωαρίων

Εξίσου σημαντική θεωρείται η ψυχολογική επιβάρυνση της δότριας. Η μεγάλη ποσότητα ορμονικών κοκτέιλ που τους χορηγούνται σε πολλές περιπτώσεις δημιουργούν πρόσκαιρα ψυχολογικά προβλήματα γύρω από τη μητρότητα που χαρίζουν αλλά δεν απολαμβάνουν οι ίδιες, ενώ δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που έχουν παρατηρηθεί στις οποίες η δότρια έχει εμφανίσει συμπτώματα απότομων ψυχολογικών μεταπτώσεων και κατάθλιψης.

Κίνδυνος αιμομιξίας από τη δωρεά ωαρίων Τι γίνεται όταν γεννιούνται από τα ωάρια που έχει παραχωρήσει μια δότρια παιδιά από διαφορετικούς γονείς και συναντηθούν στο μέλλον της ζωής τους; Ευσταθούν τα «καμπανάκια» για ενδεχόμενο θέμα αιμομιξίας; «Φυσικά και μπορεί να υπάρξει ζήτημα αιμομιξίας», σχολίασε στο σχετικό ερώτημα του Hot Doc ο Θέμης

Μαντζαβίνος, γυναικολόγος. «Πάντα θα υπάρχει αυτός ο κίνδυνος, αλλά να σας πω και κάτι το οποίο το ξεχνάμε. Εδώ και 50 χρόνια υπάρχουν τράπεζες σπέρματος. Από αυτές τις τράπεζες γεννιούνται πολλά παιδιά από τον ίδιο πατέρα. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε για να ελαχιστοποιήσουμε τις πιθανότητες για να συμβεί κάτι τέτοιο είναι να μην παίρνουμε από την ίδια δότρια περισσότερες από μία ή δύο χρήσεις του γενετικού της υλικού», συμπλήρωσε ο γνωστός γυναικολόγος. Αντιλαμβάνεται κανείς, ωστόσο, ότι για μία ακόμη φορά έρχεται αντιμέτωπος με ένα κενό εξουσίας, καθώς όλα εναπόκεινται στη διακριτική ευχέρεια και ευσυνειδησία του εκάστοτε γιατρού και της κλινικής. Το κατά πόσο δηλαδή θα τηρηθεί ο άγραφος αυτός κανόνας αποτελεί απόφαση της κλινικής που θα κληθεί, αν και έχει από μία δότρια 6 ή 7 ωάρια, να χρησιμοποιήσει μόλις το ένα, αψηφώντας τα διαφυγόντα κέρδη από τα υπόλοιπα.

Επιλογή φύλου και κατά παραγγελία τέκνα

Σύμφωνα με πληροφορίες του Hot Doc, τα ηνία στα αιτήματα για επιλογή φύλου κρατούν ζευγάρια προερχόμενα από μέρη της Ελλάδας με παραδοσιακά πατριαρχική οικογενειακή δομή, τα οποία επιδιώκουν να εξασφαλίσουν ότι θα αποκτήσουν αγόρι 34 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

Η προεπιλογή του φύλου του εμβρύου κατά τη διάρκεια της τεχνητής γονιμοποίησης επιτρέπεται στην Ελλάδα μόνο σε περιπτώσεις που συντρέχει κάποιος σοβαρός ιατρικός λόγος (π.χ. φυλοσύνδετα νοσήματα, όπως η μεσογειακή αναιμία και η αιμορροφιλία). Η συγκεκριμένη διαδικασία κατά την τεχνητή γονιμοποίηση αποτελεί έργο κυρίως του γενετιστή και όχι τόσο του μαιευτήρα, καθώς ουσιαστικά αυτό που γίνεται είναι μια επιλογή του σπερματοζωαρίου που θα γονιμοποιήσει το ωάριο. Η επιλογή φύλου κατά την τεχνητή γονιμοποίηση στην Ελλάδα απαγορεύεται και επιφέρει βαρύτατες ποινικές κυρώσεις, καθώς σύμφωνα με την παράγραφο 26 του νόμου 3305/2005 «τιμωρείται με ποινή κάθειρξης μέχρι δεκαπέντε ετών». Παράλληλα προβλέπονται σοβαρότατες διοικητικές κυρώσεις, καθώς ο γιατρός απειλείται με ανάκληση της άδειάς του και εξαντλητικά πρόστιμα. Ωστόσο, στο συγκεκριμένο σημείο εντοπίζεται ένα τεράστιο κενό, καθώς η

τήρηση του νόμου επαφίεται αποκλειστικά στην κρίση και τη δεοντολογία του εκάστοτε γιατρού. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την έλλειψη ελεγκτικού μηχανισμού, αφήνει πρόσφορο έδαφος για όσους είναι διατεθειμένοι να κάνουν τα στραβά μάτια… Σύμφωνα με πληροφορίες του Hot Doc, τα ηνία στα αιτήματα για επιλογή φύλου κρατούν ζευγάρια προερχόμενα από μέρη της Ελλάδας με παραδοσιακά πατριαρχική οικογενειακή δομή, τα οποία επιδιώκουν να εξασφαλίσουν ότι θα αποκτήσουν αγόρι.

Η μαμά μου είναι… γιαγιά μου Ένα σημαντικό ηθικό θέμα που προκύπτει από τη μεγάλη διαφορά ηλικίας είναι η δημιουργία συμπλέγματος στο παιδί. Όταν αυτό μεγαλώνει και πλάθει στην ευαίσθητη παιδική ηλικία τον χαρακτήρα του μέσα σε ένα σχολικό περιβάλλον και βλέπει ότι όλοι οι άλλοι γονείς είναι τόσο διαφορετικοί από τους δικούς του, αυτομάτως νιώθει μειονεκτικά και απομονώνεται. Του δημιουργείται η απορία γιατί οι δικοί του γονείς μπορεί να μοιάζουν πιο πολύ με τους παππούδες των άλλων συμμαθητών του. «Είναι σαν να προσπαθεί πολλές φορές συνειδητά να κρύψει τους γονείς του από τους συμμαθητές του», σημειώνει η κ. Κοντοστεργίου, η οποία επισημαίνει ότι παράλληλα αυτό το παιδί, εξαιτίας της διαφοράς ηλικίας, εξοικειώνεται συνήθως απότομα και από μικρό με την έννοια του γήρατος και του θανάτου. Το γεγονός αυτό του καλλιεργεί έντονα το αίσθημα της ανασφάλειας, επιδεινώνοντας τα ήδη υπάρχοντα συμπλέγματα και αναπτύσσοντας ακόμη μεγαλύτερο δέσιμο με τους «διαφορετικούς» γονείς του. Η τρίτη και πιο τραγική συνέπεια για το ίδιο το παιδί, αφού έχει γηροκομήσει –πιθανότατα όντας ακόμη ανήλικο- τους γονείς του, είναι ότι υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες να μείνει ορφανό σε μια δύσκολη γι' αυτό και τρυφερή ηλικία, απλώς επειδή οι γονείς του επέλεξαν να κάνουν παιδί σε προχωρημένη ηλικία. 


Masqué. Doc Του Θανάση Καρτερού

Προσοχή, δαγκώνει! ΓΑΠ-ΓΑΠ! Και γαβγίζει αλλά και δαγκώνει ακόμα ο Γιώργος Παπανδρέου, ο επιλεγόμενος και ΓΑΠ. Πράγμα που αποδείχτηκε πέραν πάσης αμφιβολίας στη σφοδρή σύγκρουσή του με τον νυν πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ Ευάγγελο Βενιζέλο, κατά την οποία σημειώθηκαν λεκτικές εχθροπραξίες και εκτοξεύτηκαν βαριές κουβέντες, ενώ δεν έλειψαν και τα σχετικά δαγκώματα – από την πλευρά του Γιώργου κυρίως. Για να γίνει σαφές σε όλους ότι ένας Παπανδρέου δύσκολα παραιτείται από τα εγκόσμια της πολιτικής και ακόμη δυσκολότερα ξεδοντιάζεται.

Ε

ίχε βέβαια και τα δίκια του ο τέως. Διότι εν μέσω θύελλας μνημονίων, επέλασης του ΣΥΡΙΖΑ και αναγκαστικής προσγείωσης του πάλαι ποτέ πανίσχυρου κινήματος σε μονοψήφια ποσοστά, μόνο αθώα δεν μπορούσε να θεωρηθεί η πρεμούρα του Βενιζέλου να αναθέσει σε ειδικές εταιρίες τον έλεγχο των οικονομικών της Ιπποκράτους. Με βασικό αντικείμενο μάλιστα τις αιτίες του τεράστιου χρέους που δημιουργήθηκε επί παντοδυναμίας Παπανδρέου – πάνω από 100 εκατομμύρια ευρώ. Και με εμφανώς ειρωνικό σκεπτικό την αποκατάσταση της διαφάνειας – μια λέξη που όταν προφέρει ή ακούει ο ΓΑΠ δονείται από ρίγη συγκίνησης. Το φαντασμαγορικό αποτέλεσμα το απολαύσαμε όλοι. Και το χώνεψαν όσοι δεν το είχαν χωνέψει, ότι το ΠΑΣΟΚ που ήξεραν πάει και πίσω δεν γυρνάει. Από τη δόξα της εξουσίας βρέθηκε με τα τόξα του εμφυλίου για τα κομματικά όβολα. Με τις διαρροές των νυν να καταλογίζουν στον τέως τσαπατσουλιά στη διαχείριση, αυτοκρατορικά μεγαλεία με λεφτά της κρατικής επιχορήγησης, ακριβά ταξίδια που φούσκωναν το χρέος – εν γένει μια συμπεριφορά του στιλ ο κόσμος καίγεται κι ο Γιώργος χτενίζεται με χρυσές χτένες. Και τον τέως όμως να απαντά καταλογίζοντας ελεεινές προθέσεις κρυμμένες πίσω από έωλα προσχήματα. Ακούστηκαν πολλά εν γένει σ’ αυτόν τον καβγά, που φέρνει πολύ σε καβγά για το πάπλωμα. Αν μάλιστα έχει κανείς οξυμένη ακοή, θα μπορέσει να ακούσει και τον αχό από τα κεφάλια που χτυπούν στον τοίχο όσων πίστεψαν ότι ο Γιώργος θα αλλάξει τη χώρα και ο Βενιζέλος θα αλλάξει το ΠΑΣΟΚ. Διότι όταν επρόκειτο για τα δικά μας λεφτά –για μισθούς, συντάξεις, φόρους, χαράτσια– και οι δυο τους υπήρξαν ευγενέστατοι, προσηνείς προς τους απαιτητικούς δανειστές, μέλι-γάλα

μεταξύ τους και με τον Σαμαρά και με τον Βορίδη και με τον Άδωνι. Αλλά όταν το πράγμα έφτασε στα δικά τους λεφτά, τότε ανακάλυψαν ότι έχουν δόντια – για να δαγκώσουν. Ειδικά μάλιστα ο Γιώργος, ο οποίος πλασαρίστηκε ως σωτήρας, μιλούσε ως σωτήρας και σήκωνε τα μανίκια ως σωτήρας, έχει το δικαίωμα να αναδειχτεί σε πρόσωπο-σύμβολο της ξεφτίλας του ΠΑΣΟΚ και όσων τον εξύμνησαν και τον ανέδειξαν πανίσχυρο πρωθυπουργό. Όχι μόνο γιατί αποδείχτηκε τα μαύρα χρόνια της εξουσίας του λίγος, ελαφρύς και έτοιμος να τον πάρουν οι άνεμοι του ΔΝΤ και να μας ρίξει στις καταιγίδες των μνημονίων. Αλλά και γιατί εμφανίστηκε ως έτοιμος από καιρό να παρατήσει σημαίες, οράματα, υποσχέσεις και δεσμεύσεις χωρίς ούτε υποψία αντίστασης. Και τόσο ιδιοτελώς εγωπαθής ώστε να δαγκώνει σήμερα, που καλείται να υπερασπιστεί το δικό του συμφέρον, ενώ έγλειφε χτες, που κλήθηκε να υπερασπιστεί το δικό μας. Τόσο απλά. Ουδέν κακό αμιγές καλού πάντως. Τουλάχιστον κατάλαβαν όσοι έχουν διάθεση να καταλάβουν τι εστί κυνισμός –εκ του κυνός– και πόσο προσεκτικά πρέπει να κοιτάζουν στα δόντια τους επίδοξους σωτήρες… 

HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 35


Φαρμακεία

Δυο πόρτες έχει… το Ιπποκράτειο, αλλά εκμεταλλεύονται «παραθυράκια» Της Αντιγόνης Μιχοπούλου

Να ψηφίζονται νόμοι για να εξυπηρετήσουν έναν ή και περισσότερους «φίλους» του υπουργού είναι σύνηθες. Να τρυπώνει μια διάταξη σε έναν άσχετο νόμο ώστε να διευκολυνθούν ορισμένοι εκλεκτοί είναι και πάλι σύνηθες. Να ψηφίζεται όμως ένας νόμος και επειδή ξεβολεύει δύο φαρμακοποιούς να αλλάζει η κεντρική είσοδος ενός από τα μεγαλύτερα νοσοκομεία της χώρας δεν έχει ξαναγίνει. Η παρακάτω ιστορία μπορεί να αποτελεί μία ακόμα ιστορία κακοδιαχείρισης των δημόσιων υπηρεσιών, μπορεί όμως και να είναι αποτέλεσμα της δράσης μια μαφίας, η οποία εξοντώνει νομοταγείς πολίτες που τολμούν να βρεθούν στον δρόμο της. Η ιστορία αποδεικνύει για ακόμα μια φορά ότι στην Ελλάδα οι νόμοι φτιάχνονται για να αψηφώνται και όχι για να τηρούνται.

Η

Αθανασία Βλάχου στηρίχτηκε στον νόμο 3918/2011, ο οποίος προβλέπει μια «μικρή» απελευθέρωση του επαγγέλματος των φαρμακοποιών, και ακολούθησε πιστά όλες τις διαδικασίες ώστε να αποκτήσει το δικό της φαρμακείο έξω από το νοσοκομείο Ιπποκράτειο της Αθήνας. Τελικά βρέθηκε σπίτι της, κατεστραμμένη οικονομικά, καθώς σε μία νύχτα της έκλεισαν το φαρμακείο 4 μήνες αφότου το είχε ανοίξει. Όπως καταγγέλλει η ίδια, ήταν τα προσωπικά συμφέροντα των γειτονικών της συναδέλφων που την «εξαφάνισαν» με τη βοήθεια της Διοίκησης Υγειονομικής Περιφέρειας (ΔΥΠΕ). Ο τρόπος ήταν απλός, καθώς κατάφεραν να της βάλουν λουκέτο αλλάζοντας την κεντρική είσοδο του νοσοκομείου.

36 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

Δίπορτο το Ιπποκράτειο Τον Απρίλιο του 2011 και μετά την ψήφιση του νόμου Λοβέρδου 3918/2011, η Αθανασία Βλάχου κάνει την αίτηση ώστε να αποκτήσει άδεια ίδρυσης σε φαρμακείο στη κεντρική πύλη του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου. Άλλωστε ο νόμος, μεταξύ άλλων, προέβλεπε την ίδρυση νέων φαρμακείων στους δρόμους όπου βρίσκονται οι κεντρικές πύλες των νοσοκομείων με περισσότερες από 150 κλίνες. Ένα τέτοιο νοσοκομείο είναι και το Ιπποκράτειο. Έτσι η Περιφέρεια Αττικής, μετά τη δημοσίευση του νόμου και έχοντας στη διάθεση της 30 ημέρες ώστε να ορίσει ποιες είναι οι κεντρικές πύλες και να εκδώσει τις άδειες, ζήτησε τόσο από τη ΔΥΠΕ όσο και από τις διοικήσεις των νοσοκομείων να απαντήσουν ποιες είναι οι κεντρικές τους πύλες. Στην

περίπτωση του Ιπποκράτειου απάντησαν και οι δύο ότι η κεντρική είσοδος είναι επί της Βασ. Σοφίας 114. Με γνώμονα αυτά τα επίσημα στοιχεία, η Περιφέρεια εξέδωσε άδεια ίδρυσης στην Αθανασία Βλάχου σε απόσταση 100 μέτρων μακριά –όπως όριζε ο νόμος– από την πύλη του νοσοκομείου. Όλα τηρήθηκαν κατά γράμμα από την πλευρά της κ. Βλάχου, αλλά και από την πλευρά της Περιφέρειας, σύμφωνα με την κ. Βλάχου, λογάριαζαν χωρίς τον ξενοδόχο, που στη συγκεκριμένη περίπτωση φέρονται να είναι η ΔΥΠΕ αλλά και οι δύο φαρμακοποιοί των οποίων τα συμφέροντα θίγονταν. Στις 19 Απριλίου του 2012 το φαρμακείο περνάει έλεγχο από τη Περιφέρεια, ώστε να εκδοθεί η άδεια λειτουργίας του καταστήματος. Πρόκειται για την τελική άδεια που χορηγείται στα φαρμακεία, αφού πρώτα ελεγχθούν τα εμπορεύματα, η πυρασφάλεια και πολλές άλλες προϋποθέσεις για τη σωστή λειτουργία. Η φαρμακοποιός, στηριζόμενη σε αυτά που όριζε ένας νόμος του κράτους, δανείστηκε από τράπεζες πολλές χιλιάδες ευρώ ώστε να μπορέσει να διαμορφώσει το κατάστημα με τον κατάλληλο τρόπο και να ξεκινήσει να εργάζεται. Και τα κατάφερε. Το φαρμακείο απέκτησε άδεια λειτουργίας στις 25 Μαΐου 2012 και πέντε ημέρες αργότερα άρχισε να λειτουργεί. Όπως δηλώνει στο Hot Doc η Αθανασία Βλάχου,


«στις 8 Οκτωβρίου του ίδιου χρόνου και ενώ βρίσκομαι σε εφημερία, δέχομαι ένα τηλεφώνημα από την Περιφέρεια. Με ενημέρωσαν ότι έπρεπε να κλείσω εκείνη τη στιγμή το φαρμακείο, καθώς αυτό όριζε απόφαση του διοικητικού δικαστηρίου στο οποίο προσέφυγαν οι 2 φαρμακοποιοί που διατηρούν φαρμακεία στον ίδιο δρόμο, προσβάλλοντας την άδεια λειτουργίας μου».Πρόκειται για μια πρωτόδικη απόφαση του διοικητικού πρωτοδικείου, η οποία ωστόσο δεν έχει τελεσιδικήσει, καθώς αφορούσε ασφαλιστικά μέτρα με αίτημα την προσωρινή αναστολή της άδειας λειτουργίας. Ωστόσο στις 9 Απριλίου έγινε η δίκη για την ακύρωση της αδείας λειτουργίας, όπου η κ. Βλάχου προσκόμισε μεταξύ άλλων και την απόφαση του ΣΤΕ 162/2011, σύμφωνα με την οποία «εφόσον δεν προσβλήθηκε η άδεια ίδρυσης αλλά η άδεια λειτουργίας δεν μπορεί να θεωρηθεί ως συμπροσβαλόμενη και η άδεια ίδρυσης», γεγονός που σημαίνει ότι δεν έπρεπε να είχε κλείσει η επιχείρηση. Με λίγα λόγια οι δύο φαρμακοποιοί έπρεπε να είχαν προσβάλει την άδεια ίδρυσης, καθώς το αίτημά τους αφορούσε την τοποθεσία του φαρμακείου και όχι τον τρόπο λειτουργίας του. Πάντως το περίεργο δεν είναι ότι δύο φαρμακοποιοί που θίχτηκαν τα συμφέροντά τους χρησιμοποίησαν όλα τα μέσα ώστε να εξοντώσουν τον ανταγωνιστή τους. Το περίεργο είναι ότι όλες οι

Σε έγγραφο τόσο της διοίκησης του νοσοκομείου όσο και της ΔΥΠΕ ορίζεται ως κεντρική πύλη του Ιπποκράτειου η Βασιλίσσης Σοφίας 114.

Ένα χρόνο μετά, η ΔΥΠΕ αποφασίζει εκπρόθεσμα ότι η κεντρική πύλη του νοσοκομείου είναι η Αγγέλου Πυρρή.

κινήσεις για το σφράγισμα του φαρμακείου της κ. Βλάχου έγιναν άμεσα και με διαδικασίες εξπρές από τη ΔΥΠΕ. Η ΔΥΠΕ, λοιπόν, σύμφωνα με την καταγγελία, έσπευσε να συμφωνήσει με τους δυο φαρμακοποιούς, ενώ παράλληλα έτρεχαν οι διαδικασίες ώστε να μεταφερθεί η κεντρική πύλη του νοσοκομείου από τη Βασ. Σοφίας 114 στην οδό Αγ. Πυρρή, και όλα αυτά με ένα χρόνο καθυστέρηση. Αρχικά, τόσο η ΔΥΠΕ όσο και η διοίκηση του νοσοκομείου εντός των χρονικών ορίων που ανέφερε ο νόμος   HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 37


Φαρμακεία

είχαν ορίσει επίσημα ότι η κεντρική πύλη ήταν επί της Βασ. Σοφίας 114. Η ουσία είναι ότι δεν υπήρχε κάποιος άλλος τρόπος ώστε να κλείσουν το νέο φαρμακείο και να κρατήσουν με αυτό τον τρόπο ερμητικά κλειστό το επάγγελμα των φαρμακοποιών. Έτσι άλλαξαν την επίσημη και κεντρική πύλη του νοσοκομείου και όρισαν ως κεντρική μια είσοδο 60 πόντων, η οποία βρίσκεται δίπλα σε μια μεγάλη συρόμενη πόρτα που ανοίγει μόνο στις εφημερίες για τη διέλευση των ασθενοφόρων. Όπως αναφέρει στο Hot Doc η επικεφαλής του Γραφείου Περιφερειακού Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής, Μαρία Παπασπύρου, «ο νόμος ορίζει ότι οι πύλες του νοσοκομείου πρέπει να είναι διακριτές. Δηλαδή από άλλη πύλη θα περνάνε τα ασθενοφόρα και από αλλού οι πολίτες». Σε πόρισμα που εξέδωσε η κ. Παπασπύρου για την περίπτωση του φαρμακείου της Αθανασίας Βλάχου αναφέρει μεταξύ άλλων ότι «η αρμόδια υπηρεσία της Περιφέρειας Αττικής ενήργησε νομίμως, θεωρώντας ορθώς για την ανάγκη χορήγησης άδειας ιδρύσεως του επίμαχου φαρμακείου ότι η εξωτερική πύλη ήταν αυτή της Βασ. Σοφίας, γεγονός που σημαίνει ότι τόσο η άδεια ίδρυσης όσο και η άδεια λειτουργίας που χορηγήθηκαν από την Περιφέρεια Αττικής δεν πάσχουν για λόγο που αφορά την εξωτερική πύλη του Ιπποκράτειου». Η ΔΥΠΕ, μετά από το αίτημα των δύο φαρμακοποιών και μετά από εντολή του νομικού συμβούλου της, αποφάσισε με καθυστέρηση ενός χρόνου ότι κεντρική πύλη του νοσοκομείου είναι αυτή της οδού Αγ. Πυρρή. Λίγες ημέρες μετά, η διοίκηση του Ιπποκράτειου όριζε για ακόμα μια φόρα ότι η κεντρική πύλη είναι επί της Βασ. Σοφίας 114 και ονόμασε ως πύλη κύριας χρήσης την είσοδο επί της οδού Αγγέλου Πυρρή. Ωστόσο, απολύτως ξεκάθαρη είναι η διευκρίνιση που δίνει η Πολεοδομία για τις κεντρικές πύλες των νοσοκομείων, κατά την οποία «κεντρική πύλη είναι εκείνη που ορίζει η αρχική μελέτη του έργου». Η ΔΥΠΕ δεν απάντησε ποτέ γιατί άρχισε να ψάχνει με καθυστέρηση ενός χρόνου για την κεντρική πύλη του νοσοκομείου. Σε αντίστοιχες περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα αυτή του νοσοκομείου Ευαγγελισμός, δεν έχασαν την κεντρική είσοδό τους όταν ζητήθηκε να την προσδιορίσουν. 

38 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013


Τράπεζες

Περιζήτητα Τα κόκκινα στεγαστικά δάνεια από ξένες τράπεζες και funds

Συμβαίνει συχνά το τελευταίο διάστημα: Δανειολήπτης μένει εμβρόντητος μια ωραία πρωία όταν ανοίγει την αλληλογραφία του και μαζί με τους υπόλοιπους λογαριασμούς μαθαίνει πως το δάνειό του έχει γίνει απαιτητό εντός τριών ημερών όχι από την τράπεζα που του το έχει χορηγήσει, αλλά από μια ξένη, και μάλιστα χωρίς προηγούμενη ενημέρωσή του. Κι όχι μόνο αυτό, αλλά αν δεν καταφέρει να γυρίσει τη γη ανάποδα για να το αποπληρώσει, ο νέος πιστωτής θα μπορεί να κατάσχει ακόμη και την πρώτη κατοικία του, εφόσον, όπως είναι το πιθανότερο σενάριο, αρθεί η αναστολή πλειστηριασμών από το 2014.

Α

δάνειά τους και στις οποίες έχουν ήδη προχωρήσει δίχως την έγκρισή τους. Κι όμως, σε πολλές περιπτώσεις δεν δέονται να πράξουν ούτε αυτό, με αποτέλεσμα να αιφνιδιάζονται οι δανειολήπτες. Το Hot Doc έχει στη διάθεσή του συγκεκριμένα παραδείγματα δανείων που έχουν τιτλοποιηθεί κι έχουν εκχωρηθεί σε ξένες εταιρίες, οι οποίες προχώρη-

Του Γιάννη Συμεωνίδη νθρωποι που γνωρίζουν τα μυστικά της τραπεζικής αγοράς καλύτερα από εκείνα της οικογένειάς τους αποκαλύπτουν στο Hot Doc πως ακόμη κι επτά στα δέκα δάνεια στις ελληνικές τράπεζες είναι επισφαλή ή στα όρια της επισφάλειας και τρία στα δέκα έχουν ήδη πουληθεί. Ποιος είναι ο βαθύτερος στόχος των αγοραστών κόκκινων δανείων; Τα υποθηκευμένα ακίνητα δημοσίων

τέτοιου είδους κινήσεις που αφορούν τα

σαν σε εκδόσεις διαταγών πληρωμής και και ιδιωτικών υπαλλήλων, συνταξιούχων, ανέργων και μικροεμπόρων.

Παραδείγματα εκχωρημένων τιτλοποιημένων δανείων Οι τιτλοποιήσεις και μεταβιβάσεις δανείων είναι σύνηθες φαινόμενο για τις περισσότερες, αν όχι όλες, ελληνικές τράπεζες, οι οποίες δεν έχουν καμία άλλη νομική υποχρέωση παρά να ενημερώνουν απλώς τους πελάτες τους για

κατασχετηρίων εκθέσεων: 1) Το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο ως ειδικός διάδοχος της Aspis Bank εκχώρησε απαίτηση στην εταιρία ειδικού σκοπού Byzantium Finance PLC που εδρεύει στο Λονδίνο (c/o Management Limited, International Finance Centre), η οποία στη συνέχεια εξέδωσε την υπ' αριθμόν 33970/2012 Διαταγή Πληρωμής του Ειρηνοδικείου Αθηνών κατά έλληνα δανειολήπτη.   HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 39


Τράπεζες

Μερικά παραδείγματα δανείων που έχουν τιτλοποιηθεί κι έχουν εκχωρηθεί σε ξένες εταιρίες, οι οποίες προχώρησαν σε εκδόσεις διαταγών πληρωμής και κατασχετηρίων εκθέσεων.

2) Η Τράπεζα Πειραιώς τιτλοποίησε και έδωσε δάνειο στην εταιρία με την επωνυμία PRAXIS FINANCE PLC που εδρεύει στο Λονδίνο (c/o Wilmington Trust SP Services, EC2M 7JH), η οποία στη συνέχεια εξέδωσε κατά έλληνα δανειολήπτη την υπ’ αριθμόν Διαταγή Πληρωμής 34071/2012 του Ειρηνοδικείου Αθηνών. 3) Καταγγελία σύμβασης στεγαστικού δανείου ύψους 180.000 ευρώ της εταιρίας με την επωνυμία UNION DE CREDITOS IMMOBILIARIOS SA ESTABLECIMIENTO FINANCIERO DE CREDITO με έδρα στην Ισπανία (C / R e t a m a , 3 - a P l t a . E d i f i c i o E j e s u r, Μ α δ ρ ίτ η 2 8 0 4 5 ) , κ ατ ά έλληνα δανειολήπτη. 4) Εξώδικος επιστολή κατά έλληνα δανειολήπτη της εταιρίας με την επωνυμία FV-1 INC, στην οποία η απαίτηση χορηγήθηκε από τη Citibank. 5 ) Αναγ κα σ τ ι κ ή κατ ά σ χεσ η α κ ί ν ητ η ς π ε ρ ι ο υ σ ί α ς κ ατ ά έ λ λ η ν α δανειολήπτη για ποσό δανείου 357.651 ευρώ με την υπ’ αριθμό Διαταγή Πληρωμής 1564/19/1/2010 της εταιρίας AXIA FINANCE PLC, με αριθμό μητρώου 6705391, που εδρεύει στο Λονδίνο (c/o Wilmington Trust, SP Services Ltd), το οποίο εκχωρήθηκε από την Τράπεζα Πειραιώς στην παραπάνω εταιρία. 6) Εξώδικος επιστολή κατά έλληνα δανειολήπτη από την εταιρία EOS SECURITISATION GMBH, νομικό πρόσωπο που εδρεύει στο Αμβούργο

Tα distress funds χρησιμοποιούν μεθόδους πίεσης προς τους οφειλέτες μπροστά στις οποίες τα τηλεφωνήματα εισπρακτικών εταιριών μοιάζουν με βόλτα στο πάρκο 40 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

(Steindamm 71,20099). Η μεταβίβαση από την Εμπορική Τράπεζα έχει καταχωρηθεί στο Ενεχυροφυλάκειο Αθηνών με αριθμό 93/15.5.2009.

Τα «distress funds» Στη ναυτική ορολογία, τα πλοία που κινδυνεύουν άμεσα να βυθιστούν βρίσκονται σε κατάσταση «distress». Δεν είναι τυχαίο, επομένως, που αυτόν τον όρο έχει δανειστεί και η οικονομική επιστήμη προκειμένου να χαρακτηρίσει τα funds που ειδικεύονται στις επενδύσεις σε δάνεια των οποίων η πλήρης αποπληρωμή θεωρείται από δύσκολη έως σχεδόν απίθανη. Έχοντας τις έδρες τους κατά βάση στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη (κυρίως σε Γερμανία, Βρετανία, αλλά και Λουξεμβούργο), δραστηριοποιούνται σε όλο τον πλανήτη, ειδικά σε χώρες που διέρχονται βαθιά οικονομική ύφεση, όπως η Ελλάδα. Σε αυτές αποκτούν κοψοχρονιά περιουσιακά στοιχεία απελπισμένων πολιτών, μέσω της αγοράς των δανείων τους σε ποσοστό από 5% έως 25%, στην καλύτερη περίπτωση, του αρχικού κεφαλαίου, ανάλογα αν υπάρχει κι εμπράγματη εξασφάλιση ακινήτων. Αυτά τα funds χρησιμοποιούν μεθόδους πίεσης προς τους οφειλέτες μπροστά στις οποίες τα τηλεφωνήματα εισπρακτικών εταιριών μοιάζουν με βόλτα στο πάρκο. Αξίζει να σημειωθεί πως οι τράπεζες μεταβιβάζουν τα ληξιπρόθεσμα δάνειά τους σε όποιον καταθέσει τη μεγαλύτερη προσφορά, μέσω δηλαδή ενός ιδιότυπου πλειστηριασμού. Αρχικά ο πλειοδότης προσπαθεί να ανακτήσει την επένδυσή του και στη συνέχεια να βγάλει κάποιο κέρδος από αυτήν. «Τα διεθνή κοράκια δεν πρόκειται να έρθουν, απλούστατα γιατί βρίσκονται ήδη στην Ελλάδα. Η παρούσα μνημονιακή τρικομματική κυβέρνηση θα βελτιώσει ακόμα περισσότερο το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τις δραστηριότητες εταιριών του είδους αυτού στην Ελλάδα, με σκοπό να απελευθερωθεί πλήρως η επιχειρηματική δράση και λειτουργία τους στη χώρα μας. Ένας βασικός λόγος για τον οποίο στα επόμενα χρόνια θα γίνουν μαζικές πωλήσεις δανείων σε τέτοιου είδους ξένες εταιρίες


είναι ότι η τρόικα θέλει να πετύχει τη λεγόμενη απομόχλευση στα χαρτοφυλάκια των ελληνικών τραπεζών. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι με τη λήξη ισχύος του νόμου που ισχύει μέχρι 31/12/2013 κι απαγορεύει τους πλειστηριασμούς για ποσά μέχρι 200.000 ευρώ, θα ακολουθήσει ένα μπαράζ χιλιάδων πλειστηριασμών και κατασχέσεων στην ακίνητη περιουσία των ελλήνων δανειοληπτών», προειδοποιεί σε συνομιλία του με το Hot Doc ο πρόεδρος της Εθνικής Ομοσπονδίας Δανειοληπτών-Καταναλωτών Ελλάδος, Ευάγγελος Κρητικός. Όπως ενημερώνει, εξάλλου, το περιοδικό η Παναγιώτα Καλαποθαράκου, γενική διευθύντρια της ΕΚΠΟΙΖΩ, η καταναλωτική οργάνωση έχει λάβει καταγγελίες από χιλιάδες δανειολήπτες ότι το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων (ΤΠΔ) έχει τιτλοποιήσει τα δάνειά τους χωρίς ποτέ να τους ρωτήσει. Επιπλέον, υπάρχουν ελληνικές τράπεζες οι οποίες, προκειμένου να συναινέσουν σε διακανονισμούς με δανειολήπτες τους, ζητούν από αυτούς να τους προσημειώσουν οποιοδήποτε ακίνητο έχουν στην ιδιοκτησία τους. Απώτερος σκοπός τους είναι να πουλήσουν, στο άμεσο μέλλον, σε υψηλότερες τιμές αυτά τα επισφαλή δάνεια σε ξένους αγοραστές.

Τι θέλει η Μέρκελ Οι ελληνικές τράπεζες έχουν κάθε λόγο να θέλουν να ξεφορτωθούν τα κόκκινα στεγαστικά κι επιχειρηματικά δάνεια που διαθέτουν στο χαρτοφυλάκιό τους, ακόμη και πουλώντας τα στο 10% με 15% της αρχικής τους αξίας. Κι αυτό γιατί, πέρα από όλα τα άλλα, οφείλουν να καταθέσουν, αν δεν το έχουν κάνει ήδη, το επιχειρησιακό τους σχέδιο στο Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας προκειμένου να επιτύχουν την ανακεφαλαιοποίησή τους. Την ίδια ώρα, οι ξένες τράπεζες αδυνατούν ή διστάζουν να αγοράσουν κόκκινα δάνεια, αφήνοντας ανοιχτό το πεδίο στα distress funds να κάνουν το παιχνίδι τους. Σε αυτό το πλαίσιο, έγκυροι αναλυτές βλέπουν την καγκελάριο της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ να συναινεί σε μια σημαντική ελάφρυνση των ελλήνων δανειοληπτών

Το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων (ΤΠΔ) παραδέχεται ότι το 2006 μεταβιβάστηκαν και τιτλοποιήθηκαν οι απαιτήσεις μέρους του χαρτοφυλακίου των χορηγηθέντων στεγαστικών δανείων. Το ΤΠΔ ομολογεί, επίσης, πως οι δανειολήπτες των δανείων που τιτλοποιήθηκαν δεν ενημερώθηκαν αρχικά ατομικά, επειδή δεν απαιτείτο νομικά η συναίνεσή τους.

μόνο στην περίπτωση που γερμανικές τράπεζες και γερμανικά funds αποκτήσουν τη μερίδα του λέοντος από τα επισφαλή δάνεια της ελληνικής αγοράς. Θα αγοράσουν φτηνά και στην περίπτωση που δεν είναι δυνατό να αποπληρωθούν, όπως είναι και το πιθανότερο ενδεχόμενο, θα προχωρήσουν σε κατασχέσεις ακινήτων.

«Σπεύστε στις τράπεζες» Η Ένωση Προστασίας Καταναλωτών Κρήτης παρατηρεί πως ο αριθμός των δανειοληπτών που προσφεύγουν σε αυτήν για ένταξη στον ν. 3869/2010, πιο γνωστό ως νόμο Κατσέλη, έχει τριπλασιαστεί σε σύγκριση με πέρυσι. «Ο δανειολήπτης οφείλει εγκαίρως είτε να προσπαθήσει να ενταχθεί στη νομοθετική ρύθμιση για όλο το δανειακό του βάρος είτε να σπεύσει στην τράπεζα και να το ρυθμίσει πριν αυτό πουληθεί. Φτάσαμε στο σημείο να διαχειριστούμε δανειολήπτη με χρέος 1.000.000 ευρώ, ο οποίος δεν είχε στην κυριότητά του

κανένα περιουσιακό στοιχείο και ήταν, επίσης, άνεργος», πληροφορεί το Hot Doc η Ιωάννα Μελάκη, πρόεδρος της Ένωσης, προτείνοντας κούρεμα σε όλα τα δάνεια το λιγότερο στο 50% και σε κάποιες περιπτώσεις, όπως στους άνεργους και στους ανάπηρους χωρίς περιουσιακά στοιχεία, να φτάνει ακόμα και στο 100%. Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται, σε συνομιλία του με το Hot Doc, και ο οικονομολόγος-τραπεζικός σύμβουλος Γιώργος Ιωσηφίδης, ο οποίος θεωρεί μονόδρομο τη ρύθμιση των δανείων. «Δεν έχει νόημα να μεταφέρεις κόκκινα δάνεια στα βιβλία και στους ισολογισμούς σου όταν δεν υπάρχει περίπτωση να εισπράξεις ούτε ένα μέρος από αυτά. Έχουν μειωθεί τα εισοδήματα και τα διαθέσιμα τραπεζικά υπόλοιπα, ενώ έχουν αυξηθεί οι φόροι. Γι’ αυτό και οι τράπεζες οφείλουν να πάρουν κάποιες γενναίες αποφάσεις, πληρώνοντας και τις δικές τους επιλογές».  HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 41


Θεωρίες συνωμοσίας Της Lady Lilith

Η κατάρα της Κίνας Τ Όλα τα ταξίδια που πραγματοποίησαν οι κατά καιρούς έλληνες πρωθυπουργοί στη χώρα των δράκων ήταν επεισοδιακά. Θα τη γλιτώσει, άραγε, ο Αντώνης Σαμαράς;

42 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

ο ερώτημα αυτό απασχολεί την ελίτ των συνωμοσιολόγων που γνωρίζουν καλά την κατάρα της Κίνας που πλανάται πάνω από όλους τους έλληνες πρωθυπουργούς που έκαναν πράξη το όνειρό τους για επίσημη επίσκεψη στο Σινικό Τείχος και την Απαγορευμένη Πόλη. Έκαναν πράξη το όραμά τους να φάνε αυθεντική πάπια Πεκίνου, να δουν από κοντά φιδαύγουλα και να επιστρέψουν τελικά με τα χέρια άδεια… Ή καλύτερα όχι με άδεια χέρια, αλλά με «από εκείνο», όπως έλεγε κι ένας στίχος από παλιά επιτυχία του Σπύρου Ζαγοραίου: « Έρχομαι από το Πεκίνο και σας φέρνω από εκείνο», στίχος ελλειπτικός με πολλές ερμηνείες για πάσα νόσο και πολιτική γραμμή. Η αλήθεια είναι ότι ο επικοινωνιακός κατακλυσμός περί εφόδου Σαμαρά στο Πεκίνο, όπου θα τους πιάσει στον ύπνο και πριν προλάβουν να καταλάβουν τι τους συνέβη θα υπογράψουν διαστημικές επενδυτικές συμφωνίες, έχει πιάσει τόπο. Μόνο που οι περί το Μέγαρο Μαξίμου υπολογίζουν χωρίς τον ξενοδόχο, ή καλύτερα χωρίς τις παρενέργειες που έχει για τον εκάστοτε πρωθυπουργό ο κινεζικός αέρας. Για να τεκμηριώσουμε τις επισημάνσεις των συνωμοσιολόγων απευθυνθήκαμε σε παλαιότερους του χώρου, οι οποίοι θυμούνται πράματα και θάματα και κυρίως την κινεζική κατάρα που διατρέχει τους έλληνες πρωθυπουργούς. Έχουμε και λέμε λοιπόν… Ανδρέας Παπανδρέου: Το ταξίδι του Ανδρέα Παπανδρέου στην Κίνα, τον Απρίλιο του 1986, διακόπηκε πριν την ώρα του, αφού ενώ ο τότε πρωθυπουργός και η πολυπληθέστερη συνοδεία που έχουν δει ποτέ κινέζοι αξιωματούχοι βρισκόταν σε ντελίριο επαφών, δολοφονήθηκε από την 17Ν ο βιομήχανος Δημήτρης Αγγελόπουλος. Ο Παπανδρέου από το Πεκίνο όπου βρισκόταν έκανε γκάφα ολκής και τίναξε το σύστημα στον αέρα. «Φωτογράφισε» ως ιθύνοντα νου της 17Ν έναν καθηγητή της Ανωτάτης Βιομηχανικής Σχολής Θεσσαλονίκης

(ο οποίος μετά από 14 χρόνια εκλέχθηκε βουλευτής με το ΠΑΣΟΚ). Κωνσταντίνος Μητσοτάκης: Προε­ τοίμαζε πυρετωδώς το ταξίδι στην μακρινή Κίνα ως πρωθυπουργός, αλλά τον πρόλαβαν τα Σκόπια και ο Σαμαράς… Δεν πήγε ποτέ στο Πεκίνο με επίσημη ιδιότητα, αλλά ως ιδιώτης. Κώστας Σημίτης: Για πρώτη φορά το ταξίδι στην Κίνα είχε προγραμματιστεί στα μέσα Σεπτεμβρίου του 1999. Ο φονικός σεισμός που χτύπησε την Αθήνα λίγες ημέρες νωρίτερα προκάλεσε, όπως αναμενόταν, την αναβολή του ταξιδιού. Δυο χρόνια αργότερα, το 2001, το ταξίδι που είχε προγραμματιστεί για τα τέλη Ιουνίου αναβλήθηκε μετά από σοβαρό εσωκομματικό θέμα που εκδηλώθηκε με τη σύγκρουση του Σημίτη με τον Κώστα Λαλιώτη. Τελικά η πολυπόθητη επίσκεψη στη χώρα των δράκων πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2002, αλλά όχι «αναίμακτα». Ενώ ο Σημίτης βρισκόταν στην Κίνα, μια συνέντευξη του Αλέκου Παπαδόπουλου, υπουργού Υγείας τότε, έβαζε και πάλι μπουρλότο στα εσωκομματικά. Η συνέντευξη μονοπώλησε το ενδιαφέρον των ΜΜΕ, με αποτέλεσμα η πρωθυπουργική «επέλαση» στο Πεκίνο να περιοριστεί στις σελίδες των παραπολιτικών… Κώστας Καραμανλής: Η κινεζική κατάρα τού πέρασε ξυστά. Επισκέφτηκε τη χώρα των δράκων στις 19-21 Ιανουαρίου 2006, και λίγες ημέρες μετά από την επιστροφή του, στις 2 Φεβρουαρίου, η εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ αποκάλυψε πληροφορίες για το σκάνδαλο τηλεφωνικών υποκλοπών. Την ίδια ημέρα, άρον-άρον, διοργανώθηκε έκτακτη συνέντευξη Τύπου από τους τότε υπουργούς Γ. Βουλγαράκη, Θ. Ρουσόπουλο και Α. Παπαληγούρα. Οι συνωμοσιολόγοι επιμένουν, πάντως, ότι το θέμα των υποκλοπών θα έσκαγε ενώ ο τότε πρωθυπουργός θα βρισκόταν στο Πεκίνο, επικράτησαν όμως ψύχραιμες φωνές και αποκαλύφθηκε λίγο μετά από την επιστροφή του. 


HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 43


Τζάνειο Νοσοκομείο

Έβγαλαν νικητή τον… δεύτερο, αλλά συγγενή υπουργού Του Γιάννη Συμεωνίδη

Η ανακατασκευή του Τζάνειου Νοσοκομείου στον Πειραιά θα κοστίσει στο ελληνικό δημόσιο 989.000 ευρώ. Αν όμως ο σχετικός διαγωνισμός κατακυρωνόταν στην κατασκευαστική εταιρία που είχε υποβάλει την πιο οικονομική προσφορά, θα στοίχιζε 360.000 ευρώ λιγότερα, δηλαδή 629.000 ευρώ. Η Δημόσια Επιχείρηση Ανέγερσης Νοσηλευτικών Μονάδων (ΔΕΠΑΝΟΜ), ωστόσο, ως αναθέτουσα αρχή επικαλέστηκε ένα τυπικό κώλυμα για να απορρίψει την Ελληνική Δομική ΑΤΕΕ για τα μάτια της εξ Ιωαννίνων προερχόμενης VERITEK ATEE, η οποία ανήκει στον Κωνσταντίνο Σταύρου (κατά πλειοψηφία) και στη σύζυγό του Θεοδώρα Τατιάνα Καλογιάννη (σε ποσοστό 3%), μικρότερη αδερφή του αναπληρωτή υπουργού Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας, Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, Σταύρου Καλογιάννη.

Η

κα Καλογιάννη είχε φροντίσει να αποχωρήσει από το ΔΣ της εταιρίας πριν από τις περιφερειακές εκλογές του 2010, στις οποίες εκλέχτηκε αντιπερι­ φερειάρχης Ιωαννίνων. Σ τ ι ς 1 9 Ι ο υ ν ί ο υ 2 0 1 2 δ ι ε νε ρ γ ή θηκε ο διαγωνισμός με τον τίτλο «Αναδιαρρύθμιση-ανακαίνιση χώρων Β’ ορόφου κεντρικού κτιρίου, για την εγκατάσταση καρδιολογικού τμήματος, αιμοδυναμικής μονάδας και εργαστηρίων κόπωσης και υπερήχων στο Γ. Ν. Πειραιά ΤΖΑΝΕΙΟ», προϋπολογισμού 1.595.000 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ. Η Επιτροπή Διεξαγωγής του απέκλεισε, στις 4 Σεπτεμβρίου 2012, την Ελληνική Δομική από τη διαδικασία, με την αιτιολογία πως στον φάκελό της δεν είχε συμπεριλάβει το πρωτότυπο πιστοποιητικό εγγραφής στο Μητρώο Εργοληπτικών Επιχειρήσεων (ΜΕΕΠ) κι

44 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

ενημερότητας πτυχίου, τα οποία θεωρούνται απαραίτητα. Η Επιτροπή, όμως, δεν έλαβε υπόψη πως η Ελληνική Δομική προσκόμισε τα πρωτότυπα επιτόπου, γι’ αυτό και στη συνέχεια ανακήρυξε προσωρινό μειοδότη τη VERITEK. Από την πλευρά του το ζεύγος ΣταύρουΚαλογιάννη περιορίστηκε να δηλώσει στο Hot Doc πως ο διαγωνισμός στον οποίο έλαβε μέρος η εταιρία τους ήταν δημόσιος μειοδοτικός.

Κώλυμα για να… κολλήσει η προσφορά Πόσο σημαντικό ήταν το τυπικό κώλυμα που επικαλέστηκε η πλειοψηφία (δύο στους τρεις) της Επιτροπής για να αποκλείσει μια πρόταση, η οποία θα εξοικονομούσε στο δημόσιο ταμείο μερικές εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ σε μια εποχή που προσπαθεί να βγάλει από τη μύγα ξίγκι προκειμένου να επιβιώσει;

Σύμφωνα με την άποψη της μειοψηφίας, δεν ήταν: «Η Ελληνική Δομική προσκόμισε τα πρωτότυπα επιτόπου και τα έθεσε στη διάθεση της Επιτροπής Διαγωνισμού να τα κρατήσει στον φάκελό της μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία του διαγωνισμού […] Η Επιτροπή έλεγξε το πρωτότυπο πιστοποιητικό εγγραφής στο ΜΕΕΠ και, αφού διαπίστωσε την ισχύ κι εγκυρότητά του, το κράτησε μαζί με την πρωτότυπη ενημερότητα πτυχίου εντός του φακέλου των δικαιολογητικών συμμετοχής, δεχόμενη φυσικά ότι η προσφορά της ως εκείνη τη στιγμή ήταν αποδεκτή και σε καμιά περίπτωση επί ποινή αποκλεισμού». Σύμφωνα με τη διακήρυξη του διαγωνισμού, οι φάκελοι που περιέχουν τα δικαιολογητικά συμμετοχής ανοίγονται, καταγράφονται στο πρακτικό, μονογράφονται κι ελέγχεται η πρωτότυπη βεβαίωση εγγραφής στο ΜΕΕΠ. Στη συνέχεια αποσφραγίζονται οι οικονομικές προσφορές, μονογράφονται από τον πρόεδρο και τα μέλη της Επιτροπής και ανακοινώνονται τα επιμέρους στοιχεία τους για κάθε διαγωνιζόμενο. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι το πρωτότυπο πιστοποιητικό εγγραφής στο ΜΕΕΠ και η ενημερότητα πτυχίου δεν περιέχονται στον φάκελο με τα δικαιολογητικά συμμετοχής, αλλά προσκομίζονται στην Επιτροπή Διαγωνισμού όταν ανοίγεται ο φάκελος. H Ελληνική Δομική άσκησε, στις 7 Σεπτεμβρίου 2012, ένσταση ενώπιον του ΔΣ της ΔΕΠΑΝΟΜ, η οποία ωστόσο απορρίφτηκε λίγες ημέρες


αργότερα. Σε αυτήν αναφέρεται, ανάμεσα σε άλλα, πως θα ήταν πάρα πολύ απλό ένας από τους πολλούς μηχανικούς της ΔΕΠΑΝΟΜ ή η ίδια Επιτροπή που αποτελείτο από μηχανικούς να κοστολογήσουν με τιμές πιάτσας το έργο και να βρουν πως το κόστος κατασκευής για τον ανάδοχο είναι μικρότερο από 300.000 ευρώ. «Η Επιτροπή κλείνει τα μάτια στο συμφέρον του κράτους, προσπαθώντας να εξαπατήσει το ΕΣΠΑ», επισημαίνεται στην ίδια ένσταση. Η Ελληνική Δομική άσκησε προδικαστική προσφυγή (02.10.2012), στην οποία καταγγέλλει πως, παρά τα επανειλημμένα αιτήματά της προς την Επιτροπή Διαγωνισμού να χορηγήσει αντίγραφο του πρακτικού με τα δικαιολογητικά που προσκόμισε κάθε συμμετέχων, αυτό δεν έγινε ποτέ, μολονότι ήταν υποχρεωμένη από την αρχή της διαφάνειας. Στην ίδια προσφυγή σημειώνεται πως δεν ευσταθεί ο ισχυρισμός πως μπορεί η Επιτροπή να ανοίξει με επιφύλαξη μια οικονομική προσφορά: «Αν η Επιτροπή διέπραξε ένα λάθος, αυτό δεν επανορθώνεται με τον αποκλεισμό εκ των υστέρων του διαγωνιζόμενου με πρωτοβουλία της ίδιας της Επιτροπής και μάλιστα με τυχόν εξαφάνιση της οικονομικής του προσφοράς από το πρακτικό. Αυτό δεν έχει γίνει ποτέ». Η Ελληνική Δομική υπογραμμίζει πως η απόφαση κατακύρωσης στη VERITEK πλήττει ανεπανόρθωτα τη νομιμότητα του διαγωνισμού, αντιβαίνει των διατάξεων περί προμηθειών δημοσίου και καταστρατηγεί την αρχή της ίσης

Θα ήταν πάρα πολύ απλό ένας από τους πολλούς μηχανικούς της ΔΕΠΑΝΟΜ ή η ίδια Επιτροπή που αποτελείτο από μηχανικούς να κοστολογήσουν με τιμές πιάτσας το έργο και να βρουν πως το κόστος κατασκευής για τον ανάδοχο είναι μικρότερο από 300.000 ευρώ

Η σύμβαση υπογράφηκε στις 31 Ιανουαρίου 2013, παρά τις σοβαρές ενστάσεις ενός εκ των τριών μελών της Επιτροπής Διαγωνισμού.

μεταχείρισης των διαγωνιζομένων. Όλα αυτά, πάντως, δεν απέτρεψαν την απόρριψη της προδικαστικής προσφυγής στις 23 Οκτωβρίου 2012 και την υπογραφή της σύμβασης μεταξύ ΔΕΠΑΝΟΜ και VERITEK στις 31 Ιανουαρίου 2013.

ΜΚΟ στην ίδια διεύθυνση με την κατασκευαστική Η δράση της Θεοδώρας Καλογιάννη δεν περιορίζεται στην κατασκευαστική εταιρία, καθώς είναι επίσης   HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 45


Τζάνειο

Τα αδέλφια Σταύρος και Θεοδώρα Τατιάνα Καλογιάννη

Η Ελληνική Δομική άσκησε ένσταση και προδικαστική προσφυγή σε βάρος της κατακύρωσης του διαγωνισμού της ΔΕΠΑΝΟΜ για την ανακατασκευή του Τζάνειου Νοσοκομείου στη VERITEK, η οποία ανήκει στη μικρότερη αδερφή του αναπληρωτή υπουργού Ανάπτυξης, Σταύρου Καλογιάννη, και στον σύζυγό της. Αμφότερες απορρίφτηκαν.

Το ζεύγος ΣταύρουΚαλογιάννη δηλώνει στο Hot Doc πως έχει αποχωρήσει από τη ΜΚΟ εδώ και τουλάχιστον έξι χρόνια «λόγω αυξημένων υποχρεώσεων», ενώ δηλώνει άγνοια για την ταύτιση της διεύθυνσής της με την αντίστοιχη της VERITEK 46 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

αντιπεριφερειάρχης Ηπείρου (εκλεγμένη με τον συνδυασμό του περιφερειάρχη Αλέξανδρου Καχριμάνη) κι ένα από τα ιδρυτικά μέλη της HUMANET, μαζί με τον σύζυγό της. Πρόκειται για ΜΚΟ η οποία δηλώνει ίδια διεύθυνση στα Ιωάννινα (Δωδώνης 3) με τη VERITEK, που ασχολείται κατά κύριο λόγο με έργα οδοποιίας και οικοδομικές εργασίες. Μερικές από τις πιο πρόσφατες δραστηριότητες της κατασκευαστικής εταιρίας περιλαμβάνουν την ανέγερση ξενοδοχειακής μονάδας πέντε αστέρων στον δήμο Μετσόβου, την επέκταση υδροδοτικών εγκαταστάσεων του δήμου Ιωαννίνων, καθώς και τη δημιουργία Τμήματος Επειγόντων Περιστατικών στο Γενικό Νοσοκομείο Φιλιατών Ηγουμενίτσας. Το ζεύγος Σταύρου-Καλογιάννη δηλώνει στο Hot Doc πως έχει αποχωρήσει από

τη ΜΚΟ εδώ και τουλάχιστον έξι χρόνια «λόγω αυξημένων υποχρεώσεων», ενώ δηλώνει άγνοια για την ταύτιση της διεύθυνσής της με την αντίστοιχη της VERITEK. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, πάντως, από το 2005 έως το 2009 η HUMANET χρηματοδοτήθηκε με το ποσό του 1.173.000 ευρώ για να δραστηριοποιείται, μεταξύ άλλων, στη βελτίωση συνθηκών διαβίωσης του ανθρώπου, στην ανάπτυξη της κοινωνίας χωρίς διακρίσεις, στην ανταλλαγή πληροφοριών και στην ευαισθητοποίηση σε ανθρωπιστικά κι αναπτυξιακά θέματα, καθώς και σε προσφορά αλληλεγγύης και συμπαράστασης μέσω της μελέτης, σχεδιασμού και υλοποίησης αναπτυξιακών και ανθρωπιστικών προγραμμάτων σε αναπτυσσόμενα ή πληττόμενα κράτη και κοινωνίες. 


HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 47


Ο Αλί | λέει τα ταρό | Του Αλί Μπούρμπα

Αλί, πριν φύγει από τη Πακιστάν όταν ήταν μικρό, πήγε σε μία σοφό για να τη συμβουλέψει τι κάνει στη ζωή της. Αυτό είχε κοντούς άσπρους γένια, μακριά μαύρα χέρια, κοντούς καφετί πόδια, μάλλον από τη βρόμα, και ήταν στρουμπουλό σαν τραπεζίτη. Είχε και ένα φωτογραφία τη Λάγιος Ντέταρι με φανέλα Ολυμπιακό πίσω της. Ακόμα δεν έχει καταλάβει Αλί τι ήθελε το φωτογραφία εκεί. Σοφό είπε Αλί ότι, αφού θέλει φύγει, να φύγει, αλλά να διαλέξει ένα χώρα που μπορεί να γίνει πολύ πλούσιο.

48 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

«Κ σοφέ;» ρώτησε το Αλί. «Το χώρα με

αι ποιο είναι αυτό το χώρα, άγιε

πιο πολ λοί μαλάκες», απάντησε το γέροντα. Αλί σκέφτηκε πολύ σοφό συμβουλή κι όλη του τη ζωή αναρωτιέται ποιο είναι αυτό το χώρα που εννοούσε το φίλο σοφό. «Το χώρα με το πιο πολλοί μαλάκες!». Αλί επιτέλους κατάλαβε μετά πολλά χρόνια, όταν είδε στο τηλεόραση Σαμαρά και Βενιζέλο επιθεωρούν τη έργα στο Εθνική Οδό. Αποφάσισε λοιπόν ακολουθήσει το συμβουλή και γίνει πολύ πλούσιος. Έβαλε μία τουρμπάνι και μαύρα γυαλιά και άνοιξε μία πάγκο στη Θησείο που περνάει πολύ κόσμος. Έβαλε και ένα ταμπέλα που έκαναν δώρο φίλοι καλοί συνάδελφες δημοσιογράφοι τη Hot Doc: «Πτυχιούχο μέντιουμ από Πανεπιστήμιο Λαχώρη. Αλί Μπούρμπα. Ταρό, Χειρομαντία, Αιδοιολειχία». Αλί βέβαια ξέρει μόνο ταρό ρίχνει, αλλά φίλη Βαγγέλη δημοσιογράφο είπε δεν είναι κακό βάλει και άλλες γνώσεις στη βιογραφικό. Πού ξέρει, μπορεί χρειαστεί, είπε, σε εποχές που ζούμε. Ανέλπιστο, που έλεγε και τη Σημίτη! Από το πρώτη ημέρα χαμός στη πάγκο τη Αλί με τη ταρό. Και ανεξήγητο επίσης. Δεύτερο ημέρα ήρθε και μία φίλη τόσο όμορφο που Μοχάμεντ ξέχασε τη όνομά του. Συγγνώμη… Αλί ξέχασε τη όνομά του. Σκύβει το φίλη στο Αλί και λέει: «Εσύ λες τα ταρό;» (Αλί, διακοπή προγράμματος λόγω Γιουροβίζιον) «Εσύ λες τα ταρό;» «Μάλιστα εσύ. Δηλαδή Αλί. Λέει τη ταρό και κάνει χειρομαντία και αιδοιολειχία». Φίλη κοίταξε καλά καλά τη Αλί. «Μπα», είπε, «μόνο τα ταρό να πεις». «Τη παρελθόν εσύ, Αλί βλέπει άντρες, πολλές άντρες». «Μέσα έπεσες φίλε. Πες και στο μέλλον τι βλέπεις». «Τη μέλλον πάλι μία άντρα βλέπει, μελαχρινό, πολύ μελαχρινό». Φίλη άρχισε να τσαντίζεται… «Μισή λεπτό, βλέπει κι άλλο άντρα νέο και όμορφο. Κι άλλη μία, λίγο σταφιδιασμένη, λίγο με βιάγκρα κάτι μπορεί γίνει». «Λεφτά βλέπεις;» «Βλέπει Αλί, βλέπει. Άμα φίλη πάρει γέρο άντρα βλέπει πολλά λεφτά». Αυτό ήταν, φίλη εντυπωσιάστηκε. Τέτοιο μάντη είχε να έρθει στο Αθήνα από το εποχή τη Κάλχα και τη Τειρεσία. Τέχνη τη Αλί στη ταρό είναι πολύ μεγάλη και αποκαλύπτει μόνο για αναγνώστες στη Hot Doc. Πρώτη στάδιο: Αλί μαντεύει καλά τι θέλεις ακούσεις εσύ. Κατά σειρά

προτεραιότητα για όλοι φίλοι Έλληνες είναι τη εξής: α) Λεφτά, β) Γκόμενο με λεφτά, γ) Γκόμενο με λεφτά και μπλε μάτια, δ) Γκόμενο με λεφτά, μπλε μάτια, πισίνα και πακιστανό pool boy, ε) Υγεία (ιδίως το χοντροί, αυτές που καπνίζουν και αυτές που πίνουν). Δεύτερη στάδιο: Αλί κοιτάει καλά και τρίβει με τη χέρι του δεκάρικο μην είναι πλαστό. Μόνο αυτό να είναι απατεώνα δε γίνεται. Με αυτό το τακτική κοντεύει σε 20 ημέρες βγάλει όλα όσα έβγαλε γκαρσόνι 6 χρόνια στη ψαροταβέρνα. Αλί τόσο διάσημο που πλέον τη φωνάζουν και στη σπίτια για να λέει ταρό. Προχτές πήγε σπίτι κο Στουρνάρα. Κο Στουρνάρα είχε μία μόνο ερώτημα να μάθει από Αλί. Πότε βγει Ελλάδα πάλι στο αγορές. Χαρτιά ήταν πολύ σαφέστατοι. 1 χρόνο μετά από κάθε λανθασμένο πρόβλεψη που κάνετε, φίλε κο υπουργό. Κο Στουρνάρα εντυπωσιάστηκε. Παλιά είχε πει τέλος τη 13, τώρα με βάση πρόβλεψη Αλί πάει τέλος τη 14. Τη χρόνου, πάλι με πρόβλεψη Αλί πάει τέλος τη 15. Τώρα τη σκέφτεται όμως, μάλλον έκανε μαλακία το Πακιστανό. Τη χρόνου κο Στουρνάρα πάλι χρησιμοποιήσει πρόβλεψη Αλί, αλλά Αλί δεν πάρει καινούρια κατοστάρικο. Κο Στουρνάρα πήρε στη τηλέφωνο μία φίλο και κάτι έλεγαν στη αγγλικά. Μετά ένα λιμουζίνα πήρε Αλί και τη πήγε κατευθείαν Μεγάλη Βρετάνια. Αλί είπε ταρό και στη κο Πολ Τόμσεν. Κο Τόμσεν είχε επίσης μία μόνο ερώτηση που ενδιέφερε. Θα γίνει Τσίπρα πρωθυπουργό σύντομα; Τη χαρτί βγήκε ντάμα κούπα. Σαμαρά δαγκωτό, λέει τη Αλί, που κατάλαβε πονηρό όπως είναι. Αλλά όσο καλό είναι το Αλί καταλάβει Έλληνες, άλλο τόσο κακό είναι καταλάβει Δανούς. Κο Τόμσεν άρχισε να κλαίει με λυγμούς και είπε Αλί ότι βαρέθηκε τη χοντρό (μάλλον Βενιζέλο εννοούσε) και τη γέρο με τη βαμμένο μαλλί (μάλλον Σαμαρά εννοούσε). Τις θεωρεί πολύ εύκολους. Ήθελε κάτι πιο νέο και όμορφο και αντιδραστικό. Λίγη τσαμπουκά, λίγη σκέρτσο στο αρχή, φύγουμε από τη μνημόνιο, δε φύγουμε. Στη τέλος όμως κο Τόμσεν θα πηδήξει κι αυτόν και θα ευχαριστηθεί το ψυχή του. 


HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 49


Διεθνή Παρασκήνια Της Ρένας Ακριτίδου

Το «σεξ της επιβίωσης» Γάμους ολίγων ημερών συνάπτουν εύποροι Άραβες με ανήλικες πρόσφυγες από τη Συρία. Η Καζάλ δήλωνε 18 χρόνων, αλλά έμοιαζε μικρότερη. Μόλις είχε πάρει διαζύγιο από 50χρονο Σαουδάραβα, ο οποίος πλήρωσε στην οικογένειά της 3.100 δολάρια για να την παντρευτεί για μία βδομάδα. «Μου φερόταν σαν σκλάβα, δεν με σεβάστηκε», είπε στο BBC. Τον γάμο κανόνισε η ΜΚΟ αρωγής προσφύγων στο Αμμάν «Κιτάμπ Αλ Σούνα». Πόροι της είναι δωρεές ιδιωτών από τον αραβικό κόσμο. Η μητέρα της Καζάλ, φορώντας τη συντηρητική αμπάγια, είπε ότι αναγκάστηκε να την θυσιάσει για να βοηθήσει τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς της. Η 28χρονη Ουμ Μαζέντ, πρόσφυγας από την Ομς, χήρα και μητέρα δύο παιδιών, έγινε, από ανάγκη κι αυτή, προξενήτρα. «Οι άνδρες είναι μεταξύ 50-80 χρόνων, ζητούν κορίτσια με λευκό δέρμα και πράσινα μάτια. Τις θέλουν πολύ νέες, όχι πάνω από 16». Για κάθε γνωριμία παίρνει 70 δολάρια, 310 αν γίνει γάμος. Κι αν οι γάμοι καταλήγουν σε διαζύγια μετά από λίγο, δεν είναι δικό της θέμα. «Δεν μπορώ να σκεφτώ τίποτε πιο σιχαμερό από ανθρώπους που εκμεταλλεύονται γυναίκες πρόσφυγες. Πείτε το βιασμό, πείτε το πορνεία, πείτε το όπως θέλετε, όμως οι αδύναμοι γίνονται εύκολη λεία», είπε ο αντιπρόσωπος της υπηρεσίας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες στο Αμμάν Άντριου Χάρπερ.

Ισπανική αναγνώριση

Οι άνδρες είναι μεταξύ 50-80 χρόνων, ζητούν κορίτσια με λευκό δέρμα και πράσινα μάτια. Τις θέλουν πολύ νέες, όχι πάνω από 16

Το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας απέρριψε αίτημα των ελβετικών αρχών για έκδοση του Ερβέ Φαλτσιανί, πρώην υπαλλήλου της τράπεζας HSBC, προκειμένου να δικαστεί για οικονομική κατασκοπεία. Ο Φαλτσιανί, ο «κλέφτης» κατά την HSBC, είχε πάρει φακέλους με στοιχεία 130.000 πελατών τραπεζών με έδρα τη Γενεύη που φοροαπέφευγαν. Το δικαστήριο σημείωσε ότι οι πληροφορίες που παραχώρησε ο Φαλτσιανί αφενός διευκόλυναν φορολογικές αρχές σε Γαλλία, Ισπανία, Γερμανία, Ιταλία και ΗΠΑ και αφετέρου σχετίζονταν με εγκληματικές δραστηριότητες που κατά κανένα σκεπτικό δικαιούνται νόμιμης προστασίας. Μόνο στην Ισπανία οι πληροφορίες του χρησίμευσαν στην ανάκτηση περισσότερων από 300 εκατομμύρια ευρώ

χαμένων φόρων μεταξύ 2010 και 2011. Το 2010 ο Ισπανός υπουργός Οικονομικών είχε πει ότι χάρη στον Φαλτσιανί η ισπανική εφορία είχε συλλέξει τους περισσότερους φόρους στην ιστορία της. Συνολικά οι ισπανικές αρχές εντόπισαν περιπτώσεις φοροαποφυγής της τάξης των 6 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η εισαγγελέας Ντολόρες Ντελγάδο, απορρίπτοντας το αίτημα έκδοσης, ανέφερε μεταξύ άλλων: «Δεν μπορούμε να τιμωρούμε εκείνους που, όταν αντιλαμβάνονται εγκληματική συμπεριφορά στον χώρο εργασίας τους, την αποκαλύπτουν και την θέτουν υπόψη των αρχών». Κατά την ίδια, βάσει δημοσιευμάτων, η έκταση της φοροδιαφυγής που εξέθεσε ο Φαλτσιανί αντιστοιχεί στο 2,5% του ΑΕΠ της ευρωζώνης, περίπου 300 δισ. ευρώ.

Ο τραγικός θάνατος της γηραιάς κυρίας Εννέα ημέρες μετά την έφοδο αστυνομικών και το κλείσιμο των γραφείων της εταιρίας Carefirst24 για απασχόληση παράνομων μεταναστών, τέλη Ιανουαρίου στο Σάρεϊ, μια νοσοκόμα βρήκε τ υχαία, ε τοιμοθάνατ η από πείνα και δίψα, ηλικιωμένη που έπασχε από γεροντική άνοια! Οι τοπικές αρχές του Σάρεϊ που είχαν μισθώσει την

50 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

εταιρία παροχής φροντίδας, μετά την έφοδο την έκλεισαν. Αλλά η 81χρονη Γκλόρια Φόστερ «ξεχάστηκε». Πέθανε στις αρχές Φεβρουαρίου σε νοσοκομείο. Πριν λίγες ημέρες φίλοι της εξοργίστηκαν με πόρισμα που κατέληγε πως για τον θάνατό της ευθυνόταν… ουδείς. Κάποιοι αντέτειναν πως οι φίλοι της την εγκατέλειψαν. Μια γηραιά κυρία

απαντούσε στην Guardian πως αυτό δεν ίσχυε. Η Γκ λόρια, είπε, «ήταν ψηλή, κομψή, λαμπερή. Όταν έπαθε ένα ελαφρύ εγκεφαλικό, ντρεπόταν όταν την επισκέπτονταν… Υπάρχουν άνθρωποι που δεν θέλουν να τους βλέπουν οι άλλοι ευάλωτους και ασθενείς. Στην κηδεία της παρέστησαν 60 άνθρωποι. Είχε πολλούς φίλους»…


Κλίβελαντ

Οδοιπορικό στα «μπουντρούμια σεξουαλικής βίας» Της Δήμητρας Αθανασοπούλου Το διώροφο σπίτι της Λεωφόρου Σέιμουρ με τα καλυμμένα παράθυρα –ώστε κανείς να μην μπορεί να έχει οπτική πρόσβαση στο εσωτερικό του–, στην εργατική γειτονιά του Κλίβελαντ, είχε μεταμορφωθεί σε άντρο ψυχικής νοσηρότητας και γυναικείας οδύνης. Ο Άριελ Κάστρο, «ένα σεξουαλικό αρπαχτικό που είχε υπάρξει θύμα κακοποιήσεων των ίδιων του των γονέων και βιασμού από έναν θείο του κατά τη διάρκεια της παιδικής του ηλικίας», όπως ο ίδιος ομολόγησε στις αμερικανικές αρχές μετά από τη σύλληψή του, αφού απήγαγε τρεις νεαρές γυναίκες, τις κρατούσε φυλακισμένες στα αυτοσχέδια κελιά τους και τις κακοποιούσε σεξουαλικά για μια δεκαετία. Ο βασανιστής με αμερικανικό διαβατήριο και καταγωγή από το Πουέρτο Ρίκο εγγράφεται σε μια μακροσκελή σειρά εγκληματιών με κοινό παρονομαστή τη γυναικεία αιχμαλωσία μέσα στα «μπουντρούμια σεξουαλικής βίας» και ενίοτε θανάτου. HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 51


1

3

Κλίβελαντ

Τ

ι κοινό έχει ο Άριελ Κάστρο με τον Γιόσεφ Φριτσλ, τον αυστριακό εθισμένο στην αιμομιξία που είχε αποκτήσει επτά παιδιά δια της βίας με την κόρη του Ελίσαμπετ κατά τη διάρκεια των 24 χρόνων που την κρατούσε σεξουαλικό όμηρο μέσα σε ένα ανήλιο υπόγειο, ή με τον βέλγο παιδεραστή και δολοφόνο Μαρκ Ντιτρού, ο οποίος καταδικάστηκε σε ισόβια για την απαγωγή και τον βιασμό έξι κοριτσιών, όπως και για τον θάνατο τεσσάρων από αυτά, και με τον Μεξικανό Χόρχε Ινιέστρας Σάλας, που είχε δημιουργήσει μια φυλακή μέσα στο σπίτι της μητέρας του στο Νέο Μεξικό, όπου κρατούσε αιχμάλωτες και κακοποιούσε σεξουαλικά τις δυο έφηβες θυγατέρες της 44χρονης συντρόφου του με τις οποίες απέκτησε πέντε μωρά; «Την αφάνιση του θηλυκού –είτε αυτό αφορά το γυναικείο είτε το μητρικό στοιχείο– από το κοινωνικό πεδίο. Ο θύτης, μέσα από ένα άκρατο όσο και απεχθές μίσος, επενεργεί κατά του γυναικείου και του μητρικού στοιχείου μέσα από μια κατακτητική μανία πολυετούς απομόνωσης μιας γυναίκας. Το γυναικείο σώμα αποτελεί ένα σύνολο από τρύπες. Καταργούνται οι ερωτογενείς ζώνες και παραβιάζεται η συμβολικότητα του σώματος, απολαμβάνοντας ένα γυναικείο μη σώμα –δηλαδή μια μηχανή–, ένα σώμα που δεν πρέπει να γεννά και του είναι αδιάφορο αν πονά», εξηγεί στο Hot Doc ο κλινικός ψυχολόγος-ψυχαναλυτής Εμμανουήλ Κωνσταντόπουλος. Το επιβεβαιώνουν τα βασανιστήρια, οι ταπεινώσεις και οι αποβολές στις οποίες ο Άριελ Κάστρο ανάγκαζε συστηματικά τις νεαρές γυναίκες με τις «ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες», μετεξελισσόμενος επιπλέον σε «φονιά εμβρύων». Η λίστα των φρικιαστικών ιστοριών ομηρείας και σεξουαλικής βίας θηλέων, συχνά συνοδευόμενων από αιμομικτικές κτηνωδίες και «ζωντανούς καρπούς» των νοσηρών εγκλημάτων, δεν τελειώνει φυσικά εδώ. Κανείς δεν μπορεί να ξεχάσει τη Νατάσα Κάμπους, η οποία απήχθη το 1998 στη Βιέννη, από τον Βόλφγκανγκ Πρίκλοπιλ σε ηλικία 10 ετών και έζησε φυλακισμένη σε ένα υπόγειο για τα

52 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

2

4

1.

Η Ελισάμπετ Φριτσλ

2.

Ο Γιόσεφ Φριτσλ

3.

Ο Άριελ Κάστρο

επόμενα οκτώμισι χρόνια της ζωής της, ή τη συγκλονιστική ιστορία της Τζέισι Λι Ντουγκάρντ, η οποία απήχθη σε ηλικία 11 ετών, στην Καλιφόρνια το 1991, από τους Φίλιπ και Νάνσι Γκαρίντο, ένα νοσηρό ζευγάρι που την κακοποιούσε για 18 χρόνια. Η Αυστρία κρατά ωστόσο τα σκήπτρα της ανθρώπινης κτηνωδίας, αφού η νοσηρότητα μοιάζει να επαναλαμβάνεται. Η πρόσφατη υπόθεση του 80χρονου Αυστριακού από την πόλη Μπραουνάου στα βόρεια της χώρας, ο οποίος κακοποιούσε σεξουαλικά για 41 έτη τις δύο κόρες του, τις οποίες κρατούσε αιχμάλωτες, ξύπνησε εκ νέου τις μνήμες του Φριτσλ στην πατρίδα τού πατέρα της ψυχανάλυσης Σίγκμουντ Φρόιντ.

Επιστροφή στο Κλίβελαντ του 2013 Στην οδό Σέιμουρ, στο απόρθητο φρούριο με ημερομηνία ανοικοδόμησης το 1890, όπου οι τρεις γυναίκες ήταν κατά διαστήματα δεμένες με αλυσίδες ή σκοινιά και υποβάλλονταν σε ασιτία και σεξουαλικές επιθέσεις. Όσο για τον ενορχηστρωτή της κτηνώδους ομηρείας των τριών γυναικών; Ως γνωστόν ο βασανιστής είναι ένας φορέας εξουσίας, ίσως και απόλυτης, κατά τη διάρκεια του βασανιστηρίου και συχνά ένα άτομο που έχει παλιότερα υποστεί τον σαδισμό και τον βασανισμό.

4.

Ο Μαρκ Ντιτρού

5.

Ο Χόρχε Ινιέστρας Σάλας.

Σύμφωνα με τον ψυχίατρο Κιθ Αμπλόου, συνεργάτη του Fox News, το σημείωμα αυτοκτονίας που άφησε ήταν πιο εύγλωττο από όποια ομολογία. «Στο γραπτό του φαίνεται πως δεν μπορεί να κατανοήσει τη μανία του να απαγάγει γυναίκες και να τις κρατά αιχμάλωτες. Αλλά κατανοεί τη σχέση της μανίας του με το σπίτι των τρόμων όπου υπήρξε ο ίδιος ένα κακοποιημένο παιδί», υπογραμμίζει ο ειδικός. Ο Άριελ Κάστρο μέσα από την ομολογία του αυτοδιαγνώστηκε ως ένας άρρωστος άνθρωπος «εθισμένος στο σεξ». Μόνο που οι ειδικοί επιστήμονες απορρίπτουν αυτή την αυτοδιάγνωση, επισημαίνοντας πως η «σεξουαλική εξάρτηση» δεν αναγνωρίζεται ως διαταραχή και δεν έχει θέση σε μια τέτοια δίκη. Αυτό σημειώνεται και στο σχετικό δημοσίευμα της διαδικτυακής έκδοσης του ειδικού περιοδικού Psychology Today με την υπογραφή του δόκτορος Ντέιβιντ Λέι. Ο δόκτωρ Πολ Ραγκάν, ιατρικός διευθυντής της New Life Lodge στο Τενεσί των ΗΠΑ, σε άρθρο του στην ιστοσελίδα του CNN κάνει λόγο για «σεξουαλικό σαδισμό», ενώ εντάσσει τον Άριελ Κάστρο και τους εγκληματίες του είδους στην κατηγορία «διαταραχή διαστροφικής προσωπικότητας» του ψυχιατρικού εγχειριδίου «DSM». «Οι άντρες που απαγάγουν, φυλακίζουν και βασανίζουν


6

5

8

7

9

Ο πορτορικανός δεσμώτης ήταν ο βασανιστής και ο τροφός τους. Είχε πάνω τους τον απόλυτο έλεγχο. Δεν ήταν απλώς ένας ακόμα σεξουαλικός εγκληματίας. Ούτε το βασικό του σύμπτωμα ήταν η παιδοφιλία. Ο Άριελ Κάστρο αδυνατούσε να αποχωριστεί τα «αντικείμενά» του. Απέκτησε τρία νεαρά κορίτσια ομήρους, τόσα όσα και οι κόρες του.

Τα θύματα της διαστροφής

6.

Η Αμάντα Μπέρι με την αδελφή της και την 6χρονη κόρη της, Τζοζελίν

7.

Τα θύματα του Άριελ Κάστρο: Αμάντα Μπέρι, Τζίνα Ντεχεσούς, Μισέλ Νάιτ

τα θύματά τους σε καθεστώς ομηρείας έχουν μια χρόνια χαμηλή αυτοεκτίμηση, αισθάνονται ανίκανοι να αντεπεξέλθουν στο ενήλικο παιχνίδι και να κρατήσουν με άλλους τρόπους μια σύντροφο», σημειώνει. Και επαληθεύεται, δεδομένου πως ο Άριελ Κάστρο, ο οποίος είχε στο βιογραφικό του ένα γάμο, ένα διαζύγιο και μια καταγγελία για ενδοοικογενειακή βία, υπέβαλλε ακόμη και την πρώην νόμιμη σύζυγό του, Γκριμίλντα Φιγκερόα, συστηματικά σε ταπεινώσεις και βασανιστήρια εγκλεισμού. Κάποτε την είχε κλείσει μέσα σε ένα χαρτόκουτο για ώρες, από το οποίο δεν βγήκε παρά μονάχα με δική του εντολή. Ο εθισμός του στην αιχμαλωσία του «γυναικείου άλλου», όπως σημειώνουν οι ψυχαναλυτές, δεν έπαψε ούτε στη περίπτωση των τριών θυγατέρων που απέκτησε με την Γκριμίλντα Φιγκερόα. Ο Άριελ Κάστρο συνήθιζε να τις απαγάγει, καθώς δεν δικαιούταν να τις επισκέπτεται μετά το διαζύγιο. Η μια από αυτές εκτίει ποινή κάθειρξης 25 ετών σε ψυχιατρική φυλακή γιατί επιχείρησε προ πενταετίας να δολοφονήσει το κοριτσάκι της. Πώς όμως ένας εθισμένος στην αιχμαλωσία των γυναικών και κατ’ επέκταση στη σεξουαλική κακοποίηση επιλέγει τα θύματά του; Ο Άριελ Κάστρο, επαγγελματίας οδηγός, αυτοδίδακτος

8.

Η Νατάσα Κάμπους

9.

Το σπίτι του Κάστρο, με την πόρτα σπασμένη μετά τη διάσωση των γυναικών

μηχανικός, με δεινότητα στη μουσική, επέλεξε τρεις νεαρές γυναίκες στην εφηβεία και στο κατώφλι της ενηλικίωσης, που ήταν αρκετά επιπόλαιες ώστε να κάνουν το «λάθος να μπουν σε ένα αυτοκίνητο με έναν ξένο και να καταλήξουν εκεί», όπως ο ίδιος έγραψε στο ιδιόχειρο σημείωμα αυτοκτονίας του, όπου ομολογεί τα πάντα για τις απαγωγές και τα βασανιστήρια. Τα τρία νεαρά κορίτσια παγιδεύτηκαν σαν Περσεφόνες από τον Πλούτωνα και εγκλωβίστηκαν στον Άδη του. Όπως φαίνεται μέχρι στιγμής από τα υπάρχοντα στοιχεία, η πατρική φιγούρα στη ζωή των τριών κοριτσιών είναι αδύναμη. Όπως ακριβώς και στην ψυχαναλυτική θεώρηση του μύθου της Περσεφόνης, όπου δεν αναφέρεται κανένα περιστατικό που να φανερώνει τη συνύπαρξη κόρης (Περσεφόνη) και πατρός (Δίας). Εκεί εμφανίζεται ο απαγωγέας Πλούτωνας ως θύτης και αρωγός. Όπως ο δεσμώτης Άριελ Κάστρο, ο οποίος στο σημείωμά του, με ημερομηνία σύνταξης το 2004, γράφει πως όλα του τα χρήματα τα αφήνει κληρονομιά στα τρία θύματά του. Σαν να ήταν η οικογένειά του. Άλλωστε για τους Κάστρο, όπως αποκαλύφθηκε, ο οικογενειακός δεσμός είχε ταυτιστεί από την παιδική ηλικία του Άριελ με τον ξυλοδαρμό, τον εγκλεισμό και τη σεξουαλική βία.

Η τριλογία της φρίκης του Κλίβελαντ έχει όνομα, επώνυμο, ηλικία και πρόσωπο: Η Αμάντα Μπέρι, η γυναίκα που έφερε στον κόσμο το παιδί του απαγωγέα και βιαστή της, απήχθη τον Απρίλιο του 2003, λίγο πριν συμπληρώσει τα 17. Η Τζίνα Ντεχεσούς, η οποία ήταν επιστήθια φίλη της κόρης του δεσμώτη της, απήχθη τον Απρίλιο του 2004, σε ηλικία 14 ετών. Και η Μισέλ Νάιτ, η οποία απήχθη σε ηλικία 21 ετών, είναι εκείνη που φέρει πιο έντονα τα τραύματα του εγκλεισμού και της βίας, τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχικό επίπεδο, δεδομένου πως εξαναγκάστηκε σε τουλάχιστον πέντε αποβολές κατά τη διάρκεια της ομηρείας της, ενώ είναι εκείνη που αναγκάστηκε να ξεγεννήσει την Αμάντα Μπέρι μέσα σε μια πλαστική παιδική πισίνα υπό το καθεστώς των απειλών του βασανιστή τους. Εκεί, μέσα στα μπουντρούμια της σεξουαλικής βίας και της γυναικείας οδύνης, γεννήθηκε ο καρπός της νοσηρότητας του πορτορικανού δεσμώτη, η μικρή Τζοζελίν. Οι ειδικοί επισημαίνουν πως υπάρχει ελπίδα για τις τρεις γυναίκες που έζησαν αιχμάλωτες για δέκα χρόνια όσο και για την εξάχρονη κόρη του. Συγκεκριμένα ο Ντέιβιντ Γουλφ, ψυχολόγος στο Κέντρο για τον Εθισμό και την Ψυχική Υγεία στο Τορόντο, υπογραμμίζει πως η «ανάκαμψη είναι δυνατή, αλλά χρειάζεται χρόνος, ασφαλές πλαίσιο και προστασία ιδιωτικής ζωής». Και φυσικά ψυχοθεραπεία. Άλλωστε «τα θύματα που έχουν υποστεί μακροχρόνια ομηρεία και κακοποίηση αναπτύσσουν αμφίσημα συναισθήματα για τον θύτη, ώστε να μπορέσουν να επιβιώσουν».  HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 53


Βόρεια Κορέα

Παράνοια ή μακιαβελική διάνοια; Πάντα ενέχει μια αμηχανία το να γράφεις «από μακριά». Αυτό είναι ακόμα πιο εμφανές στα ρεπορτάζ και τις αναλύσεις στον διεθνή Τύπο για τις εξελίξεις που αφορούν τη Βόρεια Κορέα. Πέραν των πολιτικών γεγονότων, τα κείμενα που επιχειρούν να αποκρυπτογραφήσουν τον γρίφο αυτής της «εξωτικής» και ίσως εφιαλτικής οντότητας ισορροπούν μετά βίας στην άκρη της απορίας, ενώ διολισθαίνουν συχνά στην υπερπροβολή του γραφικού. Όπως έγινε στην περίπτωση των συλλογικών οδυρμών για τον θάνατο του προηγούμενου ηγέτη της χώρας. Ή σε πρόσφατο ρεπορτάζ του BBC, που άνοιγε μια κουρτίνα, περιγράφοντας το σιωπηλό, κοστουμαρισμένο πλήθος των θεατών ποδοσφαιρικού αγώνα στην Πιονγκγιάνγκ. Έξω από γραφικότητες, η «άγνωστη χώρα» συνεχίζει να παραμένει στο προσκήνιο ως ένα από τα εν δυνάμει θερμά σημεία του πλανήτη, λόγω των λεονταρισμών της για χρήση πυρηνικών όπλων. Την ίδια ώρα που δέχεται απολύτως αναγκαία επισιτιστική βοήθεια. Της Ρένας Ακριτίδου

Η

Πιονγκγιάνγκ επανήλθε στο προσκήνιο τον Δεκέμβριο, όταν έθεσε σε τροχιά δορυφόρο με πύραυλο μεγάλου βεληνεκούς, προλαβαίνοντας την πολύ πλουσιότερη Σεούλ σ΄αυτό τον στόχο. Στις 19 Φεβρουαρίου, μία εβδομάδα μετά από την τρίτη δοκιμή πυρηνικής βόμβας, βορειοκορεάτης αξιωματούχος στον ΟΗΕ παρομοίαζε τη Νότια Κορέα με «κουτάβι που δεν φοβάται τον τίγρη». Βορειοκορεατική υπηρεσία δημοσιοποιούσε την ίδια περίοδο στο YouTube βίντεο με αμερικανούς στρατιώτες και τον Μπαράκ Ομπάμα τυλιγμένο στις φλόγες, σε καρτούν προσομοίωσης πυρηνικής δοκιμής. Μάλλον τα καρτούν δεν θεωρούνται σοβαρός τρόπος άσκησης διπλωματίας κι έτσι πολλοί

54 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

χρησιμοποίησαν τη λέξη παράνοια, σε πολλές εκδοχές της. Ο Μπαράκ Ομπάμα, ίσως με την παραδοσιακή ανησυχία των Δημοκρατικών προέδρων των ΗΠΑ μήπως φανούν μαλθακοί, εμφανίστηκε τον Μάρτιο να θεωρεί σοβαρή τη βορειοκορεατική απειλή, ανακοινώνοντας ότι η κυβέρνησή του θα ξοδέψει 1 δισ. δολάρια για να προστεθούν 14 καταδιωκτικά στο σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας των ΗΠΑ.

Αίσθηση «επείγοντος» Η Πιονγκγιάνγκ χαρακτήρισε ποταπή την πρόσφατη επίσκεψη της προέδρου της Νότιας Κορέας, Παρκ Γουέν Χι, στις ΗΠΑ, η οποία κατέληξε στην ομόφωνη απόφαση να μην υπάρξουν υποχωρήσεις

στις διαπραγματεύσεις με τη Βόρεια Κορέα. Ήταν συνάντηση αφέντη με τον υπηρέτη του, ανέφερε εκπρόσωπος της κρατικής επιτροπής για τις διακορεατικές σχέσεις, «άνοιξε την αυλαία για μια εισβολή». Ο ίδιος προειδοποιούσε την πρόεδρο να θυμηθεί το «κακό τέλος» του πατέρα της, Παρκ Τσουνγκ Χι, ο οποίος είχε κυβερνήσει με σιδηρά πυγμή από το 1961 έως το 1979, ο οποίος δολοφονήθηκε από τον επικεφαλής της εθνικής ασφαλείας στη Σεούλ. Όμως ενώ στην Κίτρινη Θάλασσα συνεχίζονταν οι κοινές ναυτικές ασκήσεις ΗΠΑ-Νότιας Κορέας, και σε διπλωματικό επίπεδο οι ανταλλαγές απειλών Πιονγκγιάνγκ-Σεούλ για άμεση στρατιωτική απάντηση σε οποιαδήποτε πρόκληση, η πρώτη έκανε ένα βήμα πίσω από προγραμματισμένη δοκιμή πυραύλου. Αμερικανός στρατιωτικός ανέφερε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων πως οι Βόρειοι απέσυραν δύο πυραύλους μέσου βεληνεκούς Μουσουντάν από το σημείο εκτόξευσής τους. Δηλώσεις αξιωματούχου του Λευκού Οίκου είναι ενδεικτικές μιας ασαφούς εικόνας, που καθιστά πιο πιθανή τη διατήρηση της έντασης: «Είναι πρόωρο να κρίνει κανείς αν ο κύκλος προκλήσεων της Βόρειας Κορέας εντείνεται, συρρικνώνεται ή απλώς κάνει ζιγκ ζαγκ», είπε ο Ντάνι Ράσελ. Λίγες ημέρες αργότερα, δημοσίευμα του Associated Press υποστήριζε ότι το πυρηνικό οπλοστάσιο της Β. Κορέας είναι θέμα «πότε», όχι «αν», και πως υπάρχει κάτι καινούριο στις εξελίξεις, η «αίσθηση του επείγοντος».


Τέσσερα σενάρια

Οι ηγέτες της Β. Κορέας, θεωρεί ο ειδικός Σ. Λανκόφ, δεν είναι ούτε ζηλωτές ούτε παρανοϊκοί, αλλά ίσως οι καλύτεροι εκφραστές μακιαβελικής πολιτικής που μπορεί να βρεθούν στον σύγχρονο κόσμο

Ο Σεργκέι Λανκόφ θεωρείται ο πλέον ειδικός σε θέματα Βόρειας Κορέας, έχοντας φοιτήσει σε πανεπιστήμιο της Πιονγκγιάνγκ στη δεκαετία του ΄80. Στο βιβλίο του «Η πραγματική Βόρεια Κορέα» υποστηρίζει ότι η χώρα δεν είναι παράλογη, επισημαίνοντας πως τίποτα δεν το αποδεικνύει καλύτερα από τη συνεχιζόμενη επιβίωσή της. Οι ηγέτες της, θεωρεί, δεν είναι ούτε ζηλωτές ούτε παρανοϊκοί, αλλά ίσως οι καλύτεροι εκφραστές μακιαβελικής πολιτικής που μπορεί να βρεθούν στον σύγχρονο κόσμο. Ακόμη κι αν κυβερνούν σε αποτυχημένο κράτος, έχουν χρησιμοποιήσει με επιτυχία διπλωματία –περιλαμβανομένων των πυρηνικών απειλών– για να εκμαιεύσουν στήριξη άλλων χωρών. Όμως αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί για πάντα, καθώς το παλιό σύστημα διαλύεται. Μακροπρόθεσμα, με ή χωρίς μεταρρυθμίσεις, θα καταρρεύσει.

Τέσσερα σενάρια θεωρεί πιθανά. Το πρώτο, απόπειρα μεταρρυθμίσεων, ανάλογων με αυτών που έγιναν σε Κίνα και Βιετνάμ. Ίσως ο νεαρός ηγέτης Κιμ Γιονγκ Ουν δελεαστεί από την προοπτική ανοίγματος της οικονομίας, ελπίζοντας να πλουτίσει, όπως συνέβη με στελέχη του κινεζικού ΚΚ. Δεύτερο, εσωτερικές διαμάχες στα ανώτατα κλιμάκια της εξουσίας. Τρίτο, πιθανολογεί μια αυθόρμητη έκρηξη λαϊκής δυσαρέσκειας, ανάλογης του 2011 στον αραβικό κόσμο. Όμως οι Βορειοκορεάτες είναι πολύ τρομοκρατημένοι, απομονωμένοι και δύσπιστοι μεταξύ τους. Τέταρτο, φωτιά από σπίθα που θα άναβε μια αναταραχή στην Κίνα. «Βέβαια τα προαναφερόμενα μπορεί να συνδυαστούν, ενώ μπορεί να υπάρξουν και άλλα. Όμως ένα μοιάζει σίγουρο. Λόγω της ιδιαιτερότητας εσωτερικής και διεθνούς κατάστασης μοιάζει

Επικαλούμενο νοτιοκορεάτες ειδικούς, πρώην αξιωματούχο των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, αναλυτές συντηρητικών πανεπιστημίων της Σεούλ, το ειδησεογραφικό πρακτορείο υποστήριζε ότι η Πιονγκγιάνγκ ίσως προωθεί την κατασκευή 80 -100 πυραύλων με πυρηνική κεφαλή, τους οποίους πιθανόν θα κρύψει σε σπηλιές και τούνελ, σε μια επιχείρηση που ίσως κρατήσει 5-10 χρόνια. Η αναφορά σε σπηλιές θύμισε σε πολλούς ανάλογη ρητορική πριν και κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων εντοπισμού του Μπιν Λάντεν.

απίθανη μια σταδιακή και διαχειρίσιμη μεταμόρφωση του καθεστώτος. Αργά ή γρήγορα θα συντριβεί από την κρίση, το πιθανότερο ξαφνικά και βίαια», προβλέπει ο Λανκόφ. Για την προσδοκώμενη από τη Δύση κινεζική παρέμβαση, ο ίδιος πιστεύει ότι μια ανοιχτή ανάμειξη του Πεκίνου θα ανέτρεπε τον μύθο της «ειρηνικής ανόδου» της Κίνας. Όλοι οι γείτονές της θα αισθάνονταν εν δυνάμει θύματα ανακτημένων αυτοκρατορικών φιλοδοξιών του Πεκίνου, οδηγώντας τους σε στενότερες σχέσεις με τις ΗΠΑ. Αξίζει να σημειωθεί πάντως ότι η Κίνα υπερψήφισε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ καταδίκη της εκτόξευσης πυραύλου. Πολύ σημαντικότερο, η Τράπεζα της Κίνας έκλεισε τον λογαριασμό της μεγαλύτερης τράπεζας ξένου συναλλάγματος της Βόρειας Κορέας.

Η λατρεία των Κιμ Η πραγματική τραγωδία της Βόρειας Κορέας είναι ότι κανείς δεν θέλει να αλλάξει το status quo, έγραψε ο καθηγητής Δημοκρατίας, Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Δημοσιογραφίας, Ίαν Μπουρούμα. «Κανείς δεν θα νοιαζόταν για τη μικρή και απομονωμένη χώρα των 24 εκατομμυρίων κατοίκων, που κυβερνάται από μια γκροτέσκα δυναστεία που αυτοαποκαλείται κομμουνιστική, αν δεν ήταν τα πυρηνικά της όπλα». Ο Κιμ Γιονγκ Ουν, ο 30χρονος εγγονός του ιδρυτή της χώρας και «Μεγάλου Ηγέτη», απειλεί να μετατρέψει τη Σεούλ σε «θάλασσα φωτιάς».   HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 55


Βόρεια Κορέα

Στον κατάλογο στόχων του βρίσκονται βάσεις των ΗΠΑ σε Ασία και Ειρηνικό. Ο κ. Κιμ γνωρίζει πολύ καλά πως ένας πόλεμος με τις ΗΠΑ θα σήμαινε καταστροφή της χώρας του, από τις φτωχότερες στον κόσμο. Η κυβέρνησή του δεν μπορεί καν να σιτίσει τον λαό της. Στην πρωτεύουσα συχνά δεν φτάνει το ηλεκτρικό ούτε για τον φωτισμό ξενοδοχείων. Έτσι, η απειλή επίθεσης στην πιο ισχυρή χώρα του κόσμου θα φαινόταν εκδήλωση τρέλας. Αλλά δεν είναι χρήσιμο να υποθέτει κανείς ότι ο κ. Κιμ και οι στρατιωτικοί του σύμβουλοι είναι τρελοί. Παρότι όντως υπάρχει κάτι διαταραγμένο στο πολιτικό σύστημα. Η τυραννία των Κιμ βασίζεται σε ένα μείγμα ιδεολογικού φανατισμού, κακής ρεαλπολιτίκ και παράνοιας. Το δηλητηριώδες μείγμα έχει μια ιστορία που πρέπει να εξηγηθεί. Μετά από την κατάρρευση της ιαπωνικής αυτοκρατορίας, το 1945, που κυβέρνησε με βαρβαρότητα όλη την κορεατική χερσόνησο από το 1910, ο σοβιετικός Κόκκινος Στρατός κατέλαβε τον βορρά και οι ΗΠΑ τον νότο. Οι σοβιετικοί πήραν τον κορεάτη κομμουνιστή Κιμ Ιλ Σουνγκ από στρατόπεδο στο Βλαδιβοστόκ και τον τοποθέτησαν ηγέτη στην Πιονγκγιάνγκ. Ακολούθησαν μύθοι για ηρωισμό του στον πόλεμο, για καθεστώς θεού, εγκαθιδρύθηκε λατρεία της προσωπικότητάς του. Η λατρεία

56 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

Η λατρεία στον Κιμ, μετά στον γιο και μετά στον εγγονό του, έγιναν τμήμα κρατικής θρησκείας. Η Βόρεια Κορέα είναι στην ουσία μια θεοκρατία. Έχει δανειστεί στοιχεία από τον σταλινισμό και τον μαοϊσμό, αλλά οφείλει πολλά σε αυτόχθονες μορφές σαμανισμού στον Κιμ, μετά στον γιο και μετά στον εγγονό του, έγιναν τμήμα κρατικής θρησκείας. Η Βόρεια Κορέα είναι στην ουσία μια θεοκρατία. Έχει δανειστεί στοιχεία από τον σταλινισμό και τον μαοϊσμό, αλλά οφείλει πολλά σε αυτόχθονες μορφές σαμανισμού. Η ισχύς της λατρείας των Κιμ, όπως και η παράνοια που διαπερνά το καθεστώς, έχει πολιτική ιστορία, που πάει πολύ πιο παλιά από το 1945. Στριμωγμένη μεταξύ Κίνας, Ρωσίας και Ιαπωνίας, η κορεατική χερσόνησος υπήρξε επί μακρόν πεδίο μάχης

μεγαλύτερων δυνάμεων. Κορεάτες ηγέτες κατάφερναν να επιβιώνουν μόνο παίζοντας τη μια ξένη δύναμη σε βάρος άλλης, προσφέροντας υπακοή, κυρίως σε κινέζους αυτοκράτορες, με αντάλλαγμα προστασία. Η επίσημη ιδεολογία της δυναστείας είναι το Juche, που τονίζει επιτακτικά την ανάγκη εθνικής αυτάρκειας. Στην ουσία, ο Κιμ Ιλ Σουνγκ και ο Κιμ Γιονγκ Ιλ ήταν τυπικοί κορεάτες ηγέτες. Έπαιζαν την Κίνα κατά της Σοβιετικής Ένωσης, ενόσω εξασφάλιζαν προστασία αμφοτέρων. Για την επιβίωση της δυναστείας Κιμ, η εξωτερική απειλή είναι απαραίτητη. Η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης ήταν καταστροφή. Όχι μόνο εξανεμίστηκε η βοήθεια, αλλά οι Κιμ δεν μπορούσαν να παίζουν τη μία δύναμη έναντι άλλης. Έμεινε μόνο η Κίνα και η εξάρτηση της Β. Κορέας από τον βόρειο γείτονά της είναι τώρα σχεδόν ολοκληρωτική. Η Κίνα θα μπορούσε να την συντρίψει σε μια ημέρα, απλώς κόβοντας τη ροή τροφίμων και καυσίμων. Υπάρχει μόνο ένας τρόπος να αποσπαστεί η προσοχή από αυτή την ταπεινωτική θέση. Η προπαγάνδα περί αυτάρκειας και άμεσης απειλής. Χωρίς την ενορχηστρωμένη παράνοια, οι Κιμ δεν έχουν νομιμότητα. Η τραγωδία της Κορέας είναι ότι κανείς δεν θέλει πραγματικά να αλλάξει το status quo. Η Κίνα θέλει να διατηρήσει τη Βόρεια Κορέα ως χώρα ανάχωμα και φοβάται τα εκατομμύρια προσφύγων σε περίπτωση κατάρρευσης. Οι Νοτιοκορεάτες δεν θα μπορούσαν να σηκώσουν το βάρος απορρόφησης, με τον τρόπο που η Δυτική απορρόφησε την Ανατολική Γερμανία. Ούτε η Ιαπωνία ή οι ΗΠΑ θα ήθελαν να πληρώσουν το επέκεινα μιας κατάρρευσης. Έτσι, μια εκρηκτική κατάσταση θα παραμείνει εκρηκτική, ο πληθυσμός θα συνεχίσει να υποφέρει πείνα και τυραννία και η ρητορική περί πολέμου θα ίπταται κατά μήκος του 38ου παράλληλου. Όμως, μικρά πράγματα –όπως ένας πυροβολισμός στο Σεράγεβο– κάποτε μπορεί να πυροδοτήσουν καταστροφή. Και η Βόρεια Κορέα έχει εκείνες τις πυρηνικές βόμβες. 


συνέντευξη Στον Πέτρο Γκάτζια

Ευχαριστούμε,

Αριστείδης Μινγκέθ Ελλάδα!

Ο Αριστείδης Μινγκέθ, καθηγητής Λατινικών και Αρχαίων Ελληνικών σε σχολείο της Μούρθια, μιας φτωχής περιφέρειας της Ισπανίας, είναι ο άνθρωπος που έγινε γνωστός στη χώρα μας και όχι μόνο με ένα βιντεάκι διάρκειας μόλις επτά λεπτών με τον τίτλο: «Ευχαριστούμε Ελλάδα». Σε αυτό, ο ίδιος, καθηγητές, αλλά κυρίως μαθητές τόνιζαν όλα όσα έχει προσφέρει η Ελλάδα στον δυτικό πολιτισμό, μέσα από τις λέξεις που χρησιμοποιούν σχεδόν όλοι οι λαοί στην Ευρώπη αλλά και στον κόσμο. Για την προσφορά του αυτή μάλιστα τιμήθηκε πριν από λίγες ημέρες και από το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού. Το Hot Doc συνάντησε τον Αριστείδη Μινγκέθ ένα ηλιόλουστο πρωινό στο Μουσείο της Ακρόπολης. Ένας ζεστός άνθρωπος με πολύ καλούς και φιλικούς συνεργάτες, όπως ο συνάδελφός του Αλφρέντο Λόπεζ, ο οποίος βοήθησε στη δημιουργία του βίντεο, αλλά και ο σκηνοθέτης του «Ευχαριστούμε Ελλάδα», Πέδρο Προυνέντα. Μας μίλησε φυσικά για το δημιούργημά του, αλλά και για το πώς βλέπει ένας νότιος την κατάσταση που όλοι βιώνουμε σ΄αυτό το μεγάλο «καζάνι» που ονομάζεται Μεσόγειος. HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 57


συνέντευξη

Είστε διάσημος πλέον στην Ελλάδα, αλλά νομίζω ότι είναι καλό να πούμε για το πώς ξεκίνησε η ιδέα του βίντεο για την ελληνική γλώσσα. Είστε λάτρης του ελληνικού πολιτισμού, όπως και ο πατέρας σας, ο οποίος επέλεξε να σας ονομάσει Αριστείδη. Η αλήθεια είναι ότι είμαι συγκλονισμένος απ΄ το γεγονός ότι οι Έλληνες μας υποδέχτηκαν με πολλή αγάπη. Είμαι ευγνώμων και βαθιά συγκινημένος. Το βίντεο «Ευχαριστώ Ελλάδα» γεννήθηκε ως μια κραυγή εξέγερσης ενάντια στις προθέσεις της ισπανικής κυβέρνησης να καταργήσει την διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας και του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού σε όλες τις ισπανικές τάξεις για οικονομικούς λόγους. Αλλά και εμείς οι ίδιοι είχαμε πλέον κουραστεί να ακούμε όλο αρνητικά πράγματα για την Ελλάδα, ότι δηλαδή αποτελεί πρόβλημα για την Ευρώπη και πως θα πρέπει να εγκαταλείψει το ευρώ. Φαινόταν τόσο άδικο, εάν σκεφτεί κανείς ότι η Ελλάδα είναι αυτή που έδωσε τα φώτα για τον δυτικό πολιτισμό. Κάναμε αυτό το βίντεο για να υπενθυμίσουμε στην κοινωνία μας ότι η Ελλάδα βρίσκεται μέσα σε κάθε Ευρωπαίο. Όσο για το όνομά μου, είναι μια οικογενειακή παράδοση. Ο πατέρας μου ονομάζεται επίσης Αριστείδης. Ο νονός του και θείος του υπήρξε εραστής της ελληνικής ιστορίας και ήταν παθιασμένος με τον Αριστείδη τον Δίκαιο. Γι’ αυτό

58 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

τον λόγο επέλεξε αυτό το όνομα για τον γιο της αδερφής του. Ο μεγαλύτερος γιος μου, ο οποίος ονομάζεται και αυτός Αριστείδης, έχει κληρονομήσει την αγάπη μου για οτιδήποτε ελληνικό ή ρωμαϊκό. Στον πατέρα μου χρωστώ το ότι προσπάθησε να με εκπαιδεύσει σύμφωνα με το παράδειγμα του Αριστείδη του Δίκαιου, ώστε να γίνω ένας ειλικρινής και δίκαιος άνθρωπος. Ίσως γι΄αυτό θέλησα να κάνω και αυτό το βίντεο, για να δείξω την αδικία που γίνεται σε βάρος της Ελλάδας και να πω σε όλους πως δεν είναι μόνη της σ΄αυτή την κρίση.

Τα παιδιά πώς αντιλαμβάνονται τη σημασία της γλώσσας; Υποθέτω στην αρχή το είδαν και σαν παιχνίδι. Τελικά πόσο εφικτό είναι να μιλάμε σήμερα για τη σπουδαιότητα της Παιδείας όταν όλα γύρω μας καταρρέουν; Αναφέρομαι βέβαια στην οικονομική κρίση που πλήττει την ευρωζώνη και ειδικά τον ευρωπαϊκό νότο. Δυστυχώς στην πραγματικότητα τα ελληνικά και λατινικά μαθήματα έχουν πολύ μικρή προσέλευση. Για παράδειγμα, υπάρχουν χίλιοι μαθητές στο σχολείο μου και μόλις οι εβδομήντα τα μελετούν. Έτσι όπως έχει σχεδιαστεί το πρόγραμμα, τα κάνει να φαντάζουν άχρηστα. Στην Ισπανία έχουμε το πρόβλημα ότι αυτές οι σπουδές αποκαλούνται ερασμιακές και όχι ελληνικές, όπως θα ήταν το φυσικό. Αυτό, ξέρετε, δεν φαίνεται,

αλλά είναι ένα μεγάλο εμπόδιο. Με την πάροδο του χρόνου συνειδητοποιήσαμε ότι αυτό είναι πιο σημαντικό απ΄όσο φανταζόμασταν, καθώς πολλές από τις λέξεις που χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας, ακόμη και σε διάφορα θεσμικά όργανα, τις έχουμε κληρονομήσει από την Ελλάδα. Αυτό ακριβώς ήθελα να δείξω και με το βίντεο. Σε τελευταία ανάλυση, να τους πείσω ότι αξίζει τον κόπο να μελετήσει κανείς την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό, γιατί θα τον κάνει καλύτερο άνθρωπο. Αυτό που θα πρέπει να κάνουμε οι καθηγητές των αρχαίων ελληνικών είναι να οικοδομήσουμε γέφυρες με τα νέα ελληνικά, να αποδείξουμε στους μαθητές ότι η ελληνική γλώσσα είναι μία και ζωντανή. Οι κυβερνήσεις μας, η ελληνική και η ισπανική, ακολουθούν τις εντολές της Κομισιόν, της τρόικα και της ολέθριας Άνγκελα Μέρκελ. Προσπαθούν να εφαρμόσουν μια υπερφιλελεύθερη πολιτική, αλλά καταλήγουν να γίνονται Ταλιμπάν και υπέρμαχοι του μερκαντιλισμού και της πλουτοκρατίας. Το όραμά τους είναι κοντόφθαλμο. Αναζητούν διέξοδο με σκληρές περικοπές προκειμένου να ελέγξουν το δημόσιο έλλειμμα. Δεν καταλαβαίνουν ότι αν ξοδεύουν λιγότερα χρήματα για την παιδεία, την υγεία, την απασχόληση, υποθηκεύουν το μέλλον των επόμενων γενεών. Οι νέοι θα είναι λιγότερο προετοιμασμένοι και οι καλύτεροι απ΄αυτούς θα αναγκάζονται να αφήνουν τον νότο για τον πλούσιο βορρά. Έχω την εντύπωση


βοηθήσουν να δώσουμε τα χέρια, σαν αδέρφια στη Μεσόγειο, για να βγούμε τελικά από την κρίση με το κεφάλι ψηλά.

πως η τρόικα, με τη συνενοχή των κυβερνήσεών μας, θέλει να μετατρέψει τη Μεσόγειο σε φυτώριο για εργαζόμενους με χαμηλή εκπαίδευση και χαμηλούς μισθούς προς όφελος των δικών τους χωρών. Θα μπορούν επίσης να έρχονται όλοι αυτοί, Γερμανοί, Βρετανοί, Ολλανδοί, για να απολαύσουν τον καλό καιρό μας και τα τοπία μας, άνθρωποι που περιφρονούν τον πολιτισμό μας γιατί νομίζουν ότι είναι ανώτεροι, μόνο και μόνο επειδή ένας υδραυλικός στη Γερμανία κερδίζει περισσότερα από έναν γιατρό στην Ελλάδα. Γι΄αυτό δεν κάνουν τον κόπο να μάθουν τη γλώσσα και τον πολιτισμό μας. Θέλουν μόνο να τρώνε τα φαγητά μας, να μιλούν τη γλώσσα τους και να έχουν τα δικά τους καταστήματα. Το πιο θλιβερό όμως είναι ότι οι κυβερνήσεις μας τα ενθαρρύνουν όλα αυτά. Ξέρω ότι μιλώ για ένα θαύμα, αλλά πραγματικά ελπίζω η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία να αποκτήσουν κυβερνήσεις που δεν θα ακολουθούν τις επιταγές της τρόικα και να είναι περήφανες γι΄αυτό που ήταν και γι΄αυτό που είναι οι άνθρωποί τους. Κυβερνήσεις που να επενδύουν στους τομείς της εκπαίδευσης, του πολιτισμού και της υγείας, τρεις από τους βασικούς πυλώνες κάθε κοινωνίας. Κυβερνήσεις που να φτιάχνουν ένα τεχνολογικό πάρκο, μια νέα Σίλικον Βάλεϊ, αντί να κατασκευάζουν πάρκα ψυχαγωγίας. Κυβερνήσεις που να επενδύουν σε αίθουσες διδασκαλίας για τα ελληνικά, τα ισπανικά, τα ιταλικά, να επενδύουν στην επιστημονική

έρευνα. Όλες αυτές οι περικοπές ακρωτηριάζουν τις σημερινές αλλά και τις μελλοντικές γενιές.

Πιστεύετε δηλαδή ότι ο ευρωπαϊκός νότος θα πρέπει να ενωθεί για να αντιμετωπίσει την κρίση, να αντισταθεί σ΄αυτά που επιβάλλει ο πλούσιος βορράς; Είναι δυνατόν ποτέ να επαληθευτεί ένα τέτοιο σενάριο; Αυτή η Ευρωπαϊκή Ένωση ποιους τελικά εκπροσωπεί; Κατά την ταπεινή μου γνώμη μόνο όταν οι άνθρωποι του νότου καταλάβουν το πόσο περήφανοι θα πρέπει να είναι που ζουν στη Μεσόγειο και πως δεν θα πρέπει να γίνονται θύματα των πλούσιων χωρών του βορρά, μόνο τότε θα είναι σε θέση να επιλέξουν κυβερνήσεις που θα μπορούν να υπερασπίζονται τους ανθρώπους τους και να διορθώσουν πολλά κακώς κείμενα. Αυτό δεν θα το κάνει για μας καμία Γερμανία και καμία Ολλανδία. Πραγματικά θα ήθελα να δω έναν γερμανό εργάτη να δουλεύει μέσα στον καύσωνα, όπως κάνει ένας Έλληνας ή ένας Ισπανός. Μόνο όταν οι Έλληνες, οι Ισπανοί, οι Πορτογάλοι, οι Ιρλανδοί θελήσουν να απαλλαγούν από τους διεφθαρμένους πολιτικούς, μόνο τότε θα έχουμε κάνει ένα τεράστιο βήμα για να βγούμε από την κρίση. Μέχρι τότε μπορούμε μόνο να αντιστεκόμαστε με αξιοπρέπεια, μέχρι να διαπιστώσουμε ότι θα έχουμε και αξιοπρεπείς κυβερνήσεις που θα μας

Μ.Χ.: Βλέπω το μέλλον μου πολύ μαύρο και περίπλοκο. Νομίζω ότι θα πρέπει να φύγω από την Ισπανία για να βρω μια δουλειά με αξιοπρεπή μισθό. Για όλη αυτή την κατάσταση ευθύνεται η διαφθορά και η ανικανότητα της πολιτικής τάξης. Είμαι απελπισμένος γιατί βλέπω πως θα πάρει πολλά χρόνια για να μπορέσω να δουλέψω πάνω σ΄αυτό που θέλω να σπουδάσω. Γύρω μου βλέπω μόνο ευκαιριακές θέσεις εργασίας ή ανθρώπους που φεύγουν για μετανάστες. Ωστόσο μου αρέσει να μελετώ. Σ.Μ.: Ζούμε σε μια δημοκρατία που δεν αισθάνομαι ότι εκπροσωπείται από τους πολιτικούς. Λένε ότι είμαστε το μέλλον, αλλά μας έχουν κόψει τα φτερά μας, δεν μας δίνουν την ευκαιρία να εκπαιδευτούμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Η εκπαίδευση που μας επιβάλλει η ισπανική κυβέρνηση έχει τάξεις με 40 μαθητές στριμωγμένους μέσα σε μια αίθουσα, με καθηγητές που προσπαθούν να μας διδάξουν αγγλικά χωρίς οι ίδιοι να είναι καλά προετοιμασμένοι. Όλοι αυτοί νομίζουν ότι παίζουν με το μέλλον μας. Χ.Μ.: Στα καλά σχολεία της Καθολικής Εκκλησίας βρίσκονται αυτοί που θα γίνουν αργότερα δικαστές, γιατροί, δικηγόροι και πολιτικοί. Εκεί θεωρεί η κυβέρνηση των συντηρητικών ότι βρίσκεται το μέλλον. Οι πολιτικοί πιστεύουν ότι από τα δημόσια σχολεία θα βγουν μόνο υδραυλικοί, κηπουροί, χτίστες, γι΄αυτό η πολιτική και οικονομική ελίτ δεν μας δίνει τη δυνατότητα για κάτι καλύτερο.  HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 59

συνέντευξη

Τι γνώμη όμως έχουν οι ίδιοι οι μαθητές για όλα αυτά; Τρία από τα παιδιά που πήραν μέρος στη δημιουργία του βίντεο, μαθητές από 16 έως 20 ετών στη φτωχή περιφέρεια της Μούρθια, μιλούν στο Hot Doc για το πώς βλέπουν το μέλλον τους. Είναι ο Μανουέλ Χερνάντεζ, η Σουφιάνε Μπουλχαφάνε και ο Χοσέ Μαματέος.


ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ

Ανοιχτές πηγές, αλλά πόσοι πίνουν; 60 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013


Software

Το λογισμικό ανοιχτού κώδικα, το δωρεάν λογισμικό, είναι η απάντηση στο «ό,τι δίνεις, παίρνεις». Βασική του αρχή, το ότι η τιμή δεν συνεπάγεται ποιότητα. Ο ανοιχτός κώδικας είναι πράγματι ανοιχτός, διαθέσιμος στον οποιονδήποτε να τον αλλάξει, να τον αντιγράψει, να τον μεταφέρει και να τον εξελίξει. Απέναντι στις ακριβοπληρωμένες κονσερβοποιημένες προτάσεις των μεγάλων εταιριών, η κοινότητα ελεύθερων προγραμμάτων στήνει τα θεμέλια για να αποδείξει πως το ελεύθερο μπορεί να είναι έμπιστο, αντάξιο και όχι κονσέρβα, αλλά φρέσκο, στο πιάτο μας. Του Γιάννη Καρτερού

Η

λειτουργία ενός υπολογιστή δεν υφίσταται χωρίς τα προγράμματά του. Στο ίντερνετ, κάθε φορά που ανοίγουμε τον πλοηγό μας, δεκάδες προγράμματα ενεργοποιούνται για να βοηθήσουν την πλοήγηση. Κάποια από αυτά τα έχουμε είτε πληρώσει, είτε έχουμε προσθέσει ένα τικ στο κουτάκι που λέει «Αποδέχομαι τους Όρους Χρήσης», χωρίς να τους έχουμε διαβάσει. Οι όροι

χρήσης στις περισσότερες περιπτώσεις απαγορεύουν την οποιαδήποτε αλλαγή του κώδικα του προγράμματος, καθώς και τη διανομή του χωρίς την έγκριση του δημιουργού. Στο λογισμικό ανοιχτού κώδικα, όμως, αυτό δεν ισχύει. Κώδικας είναι σειρές εντολών, οι οποίες καθορίζουν τις λειτουργίες ενός προγράμματος. Βασικό πλεονέκτημα των προγραμμάτων ανοιχτού κώδικα είναι πως ο καθένας μπορεί να τον βελτιώσει

και μετέπειτα να διανείμει το πρόγραμμα βελτιωμένο. Όταν μια εταιρία κυκλοφορεί ένα ελεύθερο πρόγραμμα, γνωρίζει πως από τους εκατομμύρια χρήστες που θα το χρησιμοποιήσουν, οι δέκα μπορεί να το πάνε ένα βήμα παραπάνω. Η ανεύρεση των βελτιωτών δεν θα ήταν δυνατή αν η πρόσβαση δεν ήταν ελεύθερη. Δεν είναι εύκολο για τον καθένα να παρέμβει στον κώδικα ενός προγράμματος. Στη δυσκολία αυτή βασίζεται ένας τεράστιος αριθμός προϊόντων λογισμικού που αποσκοπούν στο να απλοποιούν τις ολοένα πιο εξειδικευμένες λειτουργίες που χρειάζεται κάποιος έναντι αντιτίμου. Ακόμα και εδώ, όμως, το ελεύθερο λογισμικό υπερτερεί σε κάποιους τομείς. Όταν υπάρχει πρόβλημα, λ.χ. με τα Windows, ο χρήστης πρέπει να απευθυνθεί σε ένα αυτοματοποιημένο σύστημα ερωταπαντήσεων, το οποίο μπορεί και να μην βοηθήσει την κατάσταση. Το να καταφέρει να επικοινωνήσει έστω μέσω τηλεφώνου με κάποιον τεχνικό της Microsoft αποτελεί τον προσωπικό του Γολγοθά. Αντίθετα, στα open source λογισμικά η τεχνική υποστήριξη είναι δυνατή από τον ίδιο τον κάτοχο του προγράμματος   HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 61


Software

ή από οποιονδήποτε προγραμματιστή, πολύ πιο εύκολα και πολύ πιο γρήγορα. Πολλοί προγραμματιστές επιλέγουν τα open source προγράμματα για να κάνουν τη δουλειά τους, καθώς δεν έχουν χρήματα για να εξοπλιστούν με τις λύσεις που προσφέρουν οι επώνυμοι οίκοι. Ένας από αυτούς είναι και ο Δημήτρης Γιαννακάκης. «Ο σκοπός των open source είναι απλός: Να ξεμπροστιάσουν τον κόσμο του χρήματος, να δείξουν ότι τα λεφτά δεν είναι απαραίτητα για να κάνεις καλή δουλειά, ότι η τεχνολογία είναι δικαίωμα και όχι προνόμιο. Θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν πολλές φράσεις για να περιγράψουν την έννοια open source. Ίσως τόσες που πλέον θα αποτελούσαν κλισέ. Π.χ. "όλοι μαζί μπορούμε", "μπορούμε και μόνοι μας" και άλλα τέτοια. Αν και σίγουρα κάποιος κερδίζει από τα open source, είτε από διαφημίσεις είτε από σπόνσορες, σίγουρα δηλαδή μέσα σε αυτήν την αλυσίδα πάλι κάποιοι επωφελούνται, αυτό κρύβεται καλά, ή ακόμη και αν δεν κρύβεται, σίγουρα έρχεται σε δεύτερη μοίρα μπροστά στην ικανοποίηση του "δεν τους κάνουμε τη χάρη να χρησιμοποιήσουμε το τάδε πρόγραμμα που κοστίζει εφτακόσια μηνιάτικα"». Εκατομμύρια χρήστες χρησιμοποιούν προγράμματα ανοιχτού κώδικα χωρίς καν να το γνωρίζουν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το γνωστό σε όλους Android. Το Android, όντας open source λογισμικό, στέκεται επάξια απέναντι στο λογισμικό IOS της Apple. Για αυτόν τον λόγο οι εφαρμογές για Android είναι άπειρες και προσβάσιμες, ενώ για το iPhone υπάρχει ο μονόδρομος του AppStore. Η λογική πίσω από αυτό είναι απλή: Όταν ένα λογισμικό είναι ανοιχτό, οι ευκαιρίες να παρουσιαστούν διαμάντια είναι πολλές. Υπενθυμίζουμε πως πριν από λίγο καιρό ο 17χρονος Νικ Ντ'Αλοΐζιο δημιούργησε το Summly, μια εφαρμογή που κάνει αυτόματη περίληψη σε μια είδηση. Η εφαρμογή δημιουργήθηκε μέσω open source προγραμμάτων, ενώ μετέπειτα αγοράστηκε από τη Yahoo έναντι 30 εκατομμυρίων δολαρίων.

62 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

Open source, η πρώτη μορφή προγράμματος Ξεχωριστή αναφορά αξίζει να γίνει στον Ρίτσαρντ Στάλμαν, τον πρωτεργάτη ακτιβιστή που συνέλαβε και υλοποίησε ίσως την πιο βασική ιδέα του ελεύθερου λογισμικού. Είναι υπεύθυνος για τη δημιουργία του UGN, του συστήματος πάνω στο οποίο τρέχει το πιο γνωστό ελεύθερο λογισμικό, το Linux. Σπούδασε στο Χάρβαρντ και στο ΜΙΤ και αφιέρωσε τη ζωή του (μιας και σήμερα είναι 60 χρόνων) στα ελεύθερα λογισμικά. Είναι ο δημιουργός του copyleft, που χρησιμοποιεί τις νομικές ιδιότητες των πνευματικών δικαιωμάτων (copyright) για τον ακριβώς αντίθετο σκοπό, για τη διατήρηση δηλαδή της ελευθερίας της

Το Android, όντας open source λογισμικό, στέκεται επάξια απέναντι στο λογισμικό IOS της Apple. Για αυτόν τον λόγο οι εφαρμογές για Android είναι άπειρες και προσβάσιμες, ενώ για το iPhone υπάρχει ο μονόδρομος του AppStore

διακίνησης ενός προγράμματος παρά τις αλλαγές του. Χωρίς το copyleft, κάποιος προγραμματιστής θα μπορούσε να επέμβει στον κώδικα ενός προγράμματος, να το αλλάξει και μετέπειτα να το οικειοποιηθεί. Χαρακτηριστική είναι η φράση μέσα στην ιστοσελίδα του: «This is a matter of freedom, not price, so think of “free speech,” not “free beer”» («Είναι θέμα ελευθερίας, όχι τιμής. Ελευθερία του λόγου, όχι τζάμπα μπύρα»). Ακόμη, τα πρώτα προγράμματα που εμφανίστηκαν ήταν ελεύθερα, ανοιχτού κώδικα. Αυτό υποστηρίζει ο Διομήδης Σπινέλλης, καθηγητής στο Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Οικονομικού Πανεπιστήμιου Αθηνών. «Παλιά όλα τα προγράμματα ήταν ελεύθερα, οι υπολογιστές ήταν πανάκριβοι και κανείς δεν σκεφτόταν να κερδίσει από αυτά. Όταν η παραγωγή μαζικοποιήθηκε, το κόστος έπεσε και η ζήτηση προγραμμάτων ανέβηκε, τότε ξεκίνησαν οι κοστολογήσεις. Αυτό συνέβαινε ακόμη και πριν από το ίντερνετ, όταν οι υπολογιστές συνδέονταν με καλώδια τηλεφώνου για να σχηματιστεί δίκτυο». Με το ελεύθερο λογισμικό λύνονται τα χέρια του χρήστη. Οι δυνατότητες είναι άπειρες, γιατί πολύ απλά μέσω της παγκόσμιας κοινότητας η κάθε ιδέα πάνω σε ένα πρόγραμμα μπορεί να βρει ενδιαφερόμενους ή ανθρώπους που είναι πρόθυμοι να την δουλέψουν για ένα καλύτερο αποτέλεσμα, το οποίο με τη σειρά του θα είναι διαθέσιμο σε άλλους κτλ. Στην Ελλάδα, η κοινότητα αυτή υποστηρίζεται από την Εταιρία Ελεύθερου Λογισμικού/Λογισμικού Ανοιχτού Κώδικα. Η ΕEΛ/ΛΑΚ προωθεί τα λογισμικά ανοιχτού κώδικα στον χώρο της εκπαίδευσης, του δημόσιου τομέα και των επιχειρήσεων στην Ελλάδα, ενώ παράλληλα φιλοδοξεί να αποτελέσει κέντρο γνώσης και πλατφόρμα διαλόγου για τις ανοιχτές τεχνολογίες. Ανάμεσα στους φορείς που συμμετέχουν στην ΕΕΛ/ΛΑΚ είναι τα πιο πολλά ελληνικά πανεπιστήμια, τεχνολογικά ιδρύματα και ερευνητικά κέντρα.


Ο τότε υπουργός Οικονομικών Γιώργος Αλογοσκούφης υπογράφει 4ετή συμφωνία με τη Microsoft για την προμήθεια λογισμικού στο ελληνικό δημόσιο. Η σύμβαση περιείχε πολλά ερωτηματικά, τα οποία ακόμη και σήμερα δεν έχουν απαντηθεί επαρκώς.

Ασφάλεια και κυβερνητική χρήση Φεβρουάριος 2008. Ο τότε υπουργός Οικονομικών Γιώργος Αλογοσκούφης υπογράφει 4ετή συμφωνία με τη Microsoft για την προμήθεια λογισμικού στο ελληνικό δημόσιο. Η σύμβαση περιείχε πολλά ερωτηματικά, τα οποία ακόμη και σήμερα δεν έχουν απαντηθεί επαρκώς. Ο ίδιος, μιλώντας στο Hot Doc, ανέφερε πως η συμφωνία δεν ήταν δεσμευτική για καμία από τις δύο πλευρές και πως μόνο σε περίπτωση που η νικήτρια εταιρία χρησιμοποιούσε λογισμικό της Microsoft τότε θα υπήρχε η έκπτωση. Με απλά λόγια, οποιαδήποτε εταιρία κέρδιζε διαγωνισμό ανάθεσης για το ελληνικό δημόσιο και ήθελε να χρησιμοποιήσει λογισμικό της Microsoft, τότε το δημόσιο θα προμηθευόταν το λογισμικό με 20% έκπτωση. Μια παράγραφος της σύμβασης, όμως, άφηνε ασαφές το αν υποχρεωνόταν το ελληνικό δημόσιο να αγοράσει λογισμικό της Microsoft ή όχι. Συγκεκριμένα, ήταν το δεύτερο σκέλος της παραγράφου για την «Προμήθεια Αδειών Χρήσης Λογισμικού της Microsoft»: «Ανεξάρτητα από τα ανωτέρω, η Κυβέρνηση θα εγγράψει, υπό την προϋπόθεση τήρησης των κείμενων διατάξεων της νομοθεσίας της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των διαδικασιών των σχετικών με τις δημόσιες προμήθειες, τουλάχιστον δεκαπέντε χιλιάδες (15.000) κατάλληλους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, έως τις 30 Ιουνίου 2006, και επιπλέον δεκαπέντε χιλιάδες (15.000) κατάλληλους ηλεκτρονικούς υπολογιστές έως τις 31 Δεκεμβρίου 2006. Σαράντα χιλιάδες (40.000) ακόμη κατάλληλοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές θα ενταχθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2008, υπό την προϋπόθεση τήρησης των κείμενων διατάξεων της νομοθεσίας της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των διαδικασιών των σχετικών με τις δημόσιες προμήθειες, αλλά και σε συνάρτηση με τις μελλοντικές ανάγκες του δημόσιου τομέα. Αναλόγως των ποσοτήτων που θα εγγραφούν, η

MIOL θα προσφέρει προνομιακές τιμές και όρους». Εν ολίγοις, είναι φανερό πως η Microsoft θα απέδιδε λογισμικό και άδειες χρήσης σε τουλάχιστον 70.000 υπολογιστές του δημοσίου, με έκπτωση μόλις 20%. Με πρόχειρους υπολογισμούς, μόνο τα Windows, χωρίς το Office ή άλλα εξειδικευμένα προγράμματα, θα κόστιζαν στο ελληνικό δημόσιο 5.600.000 ευρώ. Την ίδια στιγμή, η Γερμανία αλλά και άλλες ευρωπαϊκές χώρες χρησιμοποιούσαν λογισμικό ανοιχτού κώδικα, το οποίο ήταν δωρεάν.

Είναι το ανοιχτό λογισμικό πανάκεια; Μέχρι στιγμής, το ανοιχτό λογισμικό υπερτερεί σε όλους τους τομείς, παραβλέποντας όμως τον βασικότερο. Μπορεί να αντεπεξέλθει στον πληρωμένο ανταγωνισμό; Είναι ικανό να προσελκύσει τον αδαή και να τον διευκολύνει στη δουλειά του; Ο κ. Γιαννακάκης είναι από τους λίγους που μπορούν να απαντήσουν, καθώς χρησιμοποιεί ευρέως τέτοια προγράμματα, και γι' αυτό δημοσιεύουμε αυτούσια την απάντησή του. «Αν με ρωτάτε τη γνώμη μου για το αν τα open source είναι η αρχή των πάντων, αν πραγματικά είναι η σωτηρία και όχι απλώς το "βολεύομαι με κάτι free", αν τελοσπάντων με απλά λόγια "νικούν" έναντι των πανάκριβων και γεμάτων με φανφάρες λογισμικών και προγραμμάτων των κορυφαίων και ίσως όχι απαραίτητα

εταιριών, θα σας έλεγα με μια λέξη, όχι. Ούτε εξαρτάται, ούτε μπορεί, ούτε τίποτα. Όχι σκέτο. Δεν πατά σε καμία πολιτική μου πεποίθηση, δεν είμαι πλουτοκράτης – ίσως και να είμαι λίγο, μιας και ο τομέας που υπηρετώ βασίζεται στην προσφορά και στη ζήτηση, αλλά όχι με την έννοια της αδηφαγίας. Απαντώ με βάση ό,τι έχω βιώσει και με προσωπικές μου εμπειρίες. Αυτό που έχω να πω είναι ότι ως ειδικός κανόνας για συγκεκριμένες περιπτώσεις ισχύει το "ό,τι δίνεις, παίρνεις". Πραγματικά, αν θες να κάνεις σοβαρή δουλειά, ίσως αξίζει να δώσεις κάτι σε κάποιους που προσφέρουν κάτι πραγματικά καλό. Ίσως είναι ακριβό, ίσως πολλά, όμως πιστεύω ότι παίζει να αξίζει τον κόπο. Αν σε απογοητεύσουν, απλώς μην ξαναγοράσεις. Για συγκεκριμένα προϊόντα και για συγκεκριμένους τομείς όντως οι εκάστοτε εταιρίες έχουν κάνει σοβαρή δουλειά και αξίζουν στήριξη. Οπότε παραμέρισε οτιδήποτε αρνητικό και βοήθησε το έργο που επιτελούν. Δεν είναι πάντα εχθροί σου, κάποιες φορές απλώς έτσι δουλεύει το πράγμα, δέξου το, είμαι σίγουρος ότι θα νευρίαζες αν κάποιος ήθελε να αντικαταστήσει αυτό που παρέχεις με γιαλαντζί τρόπους, ακόμη και αν κάπως στέκονταν επάξια στον σκοπό που επιτελούσαν. Όλοι μαζί θα πάμε τα πράγματα μπροστά, αλλά και με τις εταιρίες μαζί. Συμφωνώ πως πρέπει να αλλάξουν πολλά πράγματα κυρίως από την πλευρά των εταιριών, αλλά μην τα ισοπεδώνουμε όλα».  HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 63


@tweets

ακολουθείστε μας στο twitter

@Hot Doc_mag

@anastassio1968

3.10€ στα διόδια Ζευγολατιού, λογικά είναι η τιμή για την είσοδο στην ειδική πίστα σλάλομ του Μπόμπολα…

@aristatik

Εμείς δεν έχουμε σούβλα να γυρίσω, αλλά για να ‘μαι στο κλίμα, όσο ψήνεται το κρέας στο φούρνο ανεβοκατεβάζω την τέντα. @YannisDoc

Ο μοναδικός τρόπος για να εξηγήσεις σε ένα μικρό παιδί την έννοια του ΦΠΑ είναι να φας το 23% του παγωτού του.

@Pan_Bal

Kαι να ξέρετε ότι η επανάσταση θα γίνει όταν το iPhone 5 θα πωλείται 800.000 δραχμές.

@liberalgreek @Fulius_

Ανοίγει ο άλλος το πορτοφόλι στο ΑΤΜ κ έχει 15 κάρτες. Μεγάλε μήπως αυτή της Alpha την έχεις διπλή ν' ανταλλάξουμε? #panini

Το ΠΑΣΟΚ επιστρέφει στη Χ.Τρικούπη λόγω χρεών. Τον ταμία όμως που υπέγραφε τα χρέη τον έχουμε να διοικεί το ΙΚΑ….

@ElenaAkrita

Θα 'ρθουν τα παγκάκια να μας πάρουν τις καλύτερες ποιήτριες. @tzertzis

Καταλαβαίνεις που πάμε όταν χτυπάς στο Google «Πλούταρχος» και σου βγάζει δύο αποτελέσματα τον αρχαίο, και 367.897.978 τον Γιάννη @tsopanos59

Φασισμός είναι αυτό που ζούμε 4 χρόνια,που οι εγκληματίες μας φόρτωσαν τις κλοπές και τις ενοχές τους και τις δεχτήκαμε αδιαμαρτύρητα εμείς

@tuggr

Δεν είναι ότι στην Ελλάδα έχουμε μεσαίωνα, απλά τα ΑΜΕΑ δεν έχουν πρόσβαση πουθενά, οι καρκινοπαθείς πεθαίνουν και το χιούμορ φυλακίζεται. @Barrett312

Αν το μήλο κατάφερνε να κάνει πέρα το γιατρό, τότε θα μας ζητούσε το φακελάκι ο μανάβης.

@sta_ksena

Η απεργία στις πανελλήνιες είναι τριτοκοσμική. Το να στέλνεις τα παιδιά πεινασμένα και τους δασκάλους χωρίς λεφτά είναι πολιτισμός.

@The_Stranger_gr

Συζήτηση στο Mega, τον τρομοκράτη της κοινωνίας, για την «τρομοκρατία του Internet». Βρες το λάθος


HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 65


Ιστορία

Π

αρ' όλα αυτά ο Μαύρος μπήκε στον προεκλογικό αγώνα με τη γνωστή σιγουριά των ελλήνων πολιτικών. Σε συγκέντρωση στο Ηράκλειο ένιωσε βαθιά συγκινημένος. « Ήταν σωστός ξεσηκωμός», δήλωσε, «και βαδίζουμε σταθερά προς τη νίκη». Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, το κόμμα του είχε επεξεργαστεί ιδιαίτερα για τη βενιζελική Κρήτη ένα πρόγραμμα με εμπειρογνώμονες, που είχε πρώτο στόχο την αύξηση του εισοδήματος των αγροτών. «Ζητάμε την ψήφο σας για να επιτύχει η ΕΔΗΚ περιφανή νίκη», δήλωσε από μπαλκόνι

ασφάλιση των αγροτών επί της πρώτης οχταετίας του ως πρωθυπουργού. Όσον αφορά το μέλλον, βάσισε όλες του τις ελπίδες στην είσοδο της χώρας στη ΕΟΚ και εξειδίκευσε το ζητούμενο (αύξηση του εισοδήματος αυτών που άκουγαν στην πλατεία) καλύτερα από τον Μαύρο: Πρώτον, είπε, η Κοινότητα θα εξασφαλίσει ευρωπαϊκές τιμές ασφαλείας καλύτερες, καθότι ευρωπαϊκές. Δεύτερον, τα αγροτικά μας προϊόντα θα κυκλοφορούν προνομιακά εντός της κοινότητας σε σχέση με αυτά των τρίτων χωρών, άρα θα έχουν και πάλι καλύτερες τιμές. Τρίτον, ο αγροτικός τομέας της

Οι εκλογές του 1977 και οι υ π Μέρος Ζ' – Το χρονικό της Μεταπολίτευσης Τρία χρόνια μετά από τη μεταπολίτευση και ένα χρόνο πριν από τη λήξη της τετραετίας, ο Καραμανλής αποφάσισε εκλογές για τις 20 Νοεμβρίου 1977. Μίλησε με τους αρχηγούς της αντιπολίτευσης. Αυτός που ήθελε σίγουρα εκλογές ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου. Αισθανόταν ότι είχε ξεπεράσει σε επιρροή τον άμεσο ανταγωνιστή του, την Ένωση Δημοκρατικού Κέντρου (ΕΔΗΚ) του Γεώργιου Μαύρου. Το ίδιο μάλλον αισθανόταν και ο Μαύρος και γι’ αυτό αντέδρασε. Του Παναγιώτη Πασπαλιάρη

στη λεωφόρο Δημοκρατίας στο Ηράκλειο. «Αμήν», ανταπάντησαν οι χιλιάδες υποστηρικτές του. Την αγροτιά είχε ως στόχο και ο Καραμανλής. Από την πλατεία της Λάρισας μίλησε για το έργο του. «Αύξησα», είπε, «τις αγροτικές συντάξεις κατά 150% και επιδότησα όλα σχεδόν τα αγροτικά προϊόντα. Το εισόδημα των αγροτών αυξήθηκε αυτά τα τρία χρόνια κατά 42%...». Παρά τον ενθουσιασμό της συγκέντρωσης, οι αγρότες πρέπει να παραξενεύτηκαν με αυτή τη στατιστική και γι’ αυτό ο Καραμανλής συμπλήρωσε πως «42% ήταν περίπου και ο τιμάριθμος». Μίλησε επίσης για το γεγονός ότι αυτός είχε καθιερώσει την κοινωνική

66 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

Κοινότητας θα επιδοτήσει έργα που θα βελτιώσουν την παραγωγικότητα και το εισόδημα. Τέταρτον, το ταμείο περιφερειακής ανάπτυξης θα διαθέσει κεφάλαια για έργα στις καθυστερημένες περιοχές της χώρας, που θα συγκρατήσουν τον πληθυσμό εκεί αυξάνοντας για ακόμα μία φορά το εισόδημά τους. Μα όσο και να πάλευαν Καραμανλής και Μαύρος στην κονίστρα της δημοκοπίας, ποτέ κανείς τους, ούτε κανείς προηγούμενος ούτε κανείς επόμενος, δεν τα κατάφερε τόσο καλά όσο ο Ανδρέας Παπανδρέου. Από την Κοζάνη ο Ανδρέας είπε στους αγρότες ότι το πρόβλημά τους θα λυθεί μακροπρόθεσμα με ριζική αναδιάρθρωση της παραγωγικής δομής του αγροτικού τομέα. «Το

εισοδηματικό πρόβλημα όμως που αντιμετωπίζει ο αγροτικός πληθυσμός είναι άμεσο και κατεπείγον». Για να το αντιμετωπίσει, το κόμμα του πρότεινε να ανακοινωθούν γρήγορα τιμές ασφαλείας που θα εξασφαλίζουν κέρδη στους αγρότες, επιδοτήσεις στις ασθενέστερες τάξεις για να τα αγοράζουν στις υψηλές τιμές ασφαλείας, πλήρη εξασφάλιση από θεομηνίες και επιδοτήσεις στα λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα. Βέβαια, αύξηση των αγροτικών συντάξεων που να επιτρέπει αξιοπρεπή γηρατειά. Όσον αφορά το ζήτημα του πού θα βρεθούν τα χρήματα για τις επιδοτήσεις και τις παροχές, η απάντηση του 1977 ήταν η εξής: «Από την πάταξη της φοροδιαφυγής, από την κατάργηση των προνομίων, κινήτρων και απαλλαγών του μεγάλου μονοπωλιακού κεφαλαίου και από την επιβολή υψηλού φόρου στα υπερκέρδη των μονοπωλίων». Τους συνεταιρισμούς θεωρούσε ο Ανδρέας ως την απάντησή του στο πρόγραμμα του Καραμανλή και του Μαύρου για είσοδο στην ΕΟΚ. Μόνο άσχημα έβλεπε σε αυτήν και την πολεμούσε πιο πολύ και από το ΚΚΕ. Έλεγε στους αγρότες πως η Ευρώπη ήθελε να μειώσει τον αγροτικό μας πληθυσμό μόλις σε 9% (από 34% που ήταν τότε) για να γεμίσει με εργάτες τις πόλεις και τα σκλαβοπάζαρά της. Την επιχειρηματολογία αυτή,


Χαρακτηριστική εικόνα από τις πλημμύρες του Νοέμβρη του 1977

υ ποσχέσεις των πολιτικών αν και αποδείχτηκε αρκετά σωστή, από τη μία δεν την πίστευε ο ίδιος, όπως έδειξε η ιστορία, και από την άλλη έδινε στον Καραμανλή έρεισμα να αναφέρεται στο ΚΚΕ ως αριστερά και στο ΠΑΣΟΚ ως η αριστερά της αριστεράς.

Η αριστερά Κι ενώ σε όλη την επικράτεια υπήρχε μεγάλος αναβρασμός και κινήσεις αρχηγών, κομμάτων και υποψηφίων, ο γραμματέας του ΚΚΕ Χαρίλαος Φλωράκης, με συνοδεία μελών της ΚΕ και ξεπροβόδισμα στο αεροδρόμιο από τον σοβιετικό πρεσβευτή, επισκεπτόταν τη Μόσχα για την επέτειο των 60 ετών από την Οκτωβριανή Επανάσταση. Στις εκλογές κατέβηκε επίσης και η Σ υ μ μ αχ ί α Π ρ ο ο δ ε υ τ ι κ ώ ν κ α ι Αριστερών Δυνάμεων ή «Συμμαχία των Πέντε», όπως επικράτησε να λέγεται. Επικεφαλής ορίστηκε ο Ηλίας Ηλιού από την ΕΔΑ. Στον σχηματισμό συμμετείχαν επίσης το ΚΚΕ Εσωτερικού, με ηγέτη τότε τον Μπάμπη Δρακόπουλο, η Σοσιαλιστική Πρωτοβουλία του Γ.Α. Μαγκάκη, οι διαγραμμένοι του ΠΑΣΟΚ με το όνομα Σοσιαλιστική Πορεία και αρχηγό τον Νίκο Κωνσταντόπουλο, και η Χριστιανική Δημοκρατία. Το κακό (ή το καλό) με τη «Συμμαχία» είναι ότι ανέβαιναν όλοι μαζί στις συγκεντρώσεις για να

πουν τα δικά τους. Επίσης, πίστευαν και τότε ότι θα είναι η έκπληξη των εκλογών.

Η άκρα δεξιά Κι ενώ η αριστερά και η κεντροαριστερά παρουσίαζαν τα γνωστά ηλεκτρολυτικά φαινόμενα της κεντρικής τους ιδέας, στα δεξιά αναπτυσσόταν μια έντονη αντίδραση στον Καραμανλή, που τελικά έφθειρε σημαντικά τις δυνάμεις του. Οι φιλοβασιλικοί αντέδρασαν στην έξωση του βασιλιά με το δημοψήφισμα και τη στάση που επέβαλε ο Καραμανλής ήδη από το 1975. Με επικεφαλής τον Στέφανο Στεφανόπουλο, αρχηγό της συντηρητικής πτέρυγας της Ένωσης Κέντρου και επικεφαλής της αποστασίας του ’65, δημιουργήθηκε η Εθνική Παράταξις, στην οποία προσέτρεξαν τα ακροδεξιά και φιλοχουντικά στοιχεία. Προσπάθησαν μάλιστα με μαχαιροβγαλτικές επιχειρήσεις στα γραφεία του ΚΚΕ στη Θεσσαλονίκη να δημιουργήσουν επεισόδια. Ένας ακόμη αποστάτης του ’65, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ίδρυσε το κόμμα των Νεοφιλελευθέρων. Πήρε 55 χιλ. ψήφους, το 1,08% δηλαδή του εκλογικού σώματος. Παρότι μικρό το ποσοστό αυτό, αποτέλεσε στη συνέχεια δύναμη μόχλευσης ενός κομματιού του εκλογικού σώματος ή απλώς υπενθύμιζε ένα πολιτικό όνομα σε μελλοντικούς

απελπισμένους πολιτικούς σχηματισμούς. Και οι τελευταίοι έσσονται πρώτοι στην κάπως τρελή αυτή χώρα.

Συμπέρασμα Ο αγροτικός τομέας, η ύπαιθρος χώρα, κατέρρεε και ένα τρομερό ρεύμα αστυφιλίας γέμιζε τις δύο μεγάλες πόλεις και κυρίως την Αθήνα. Ο ελληνικός πολιτικός κόσμος, η Μεταπολίτευση, δεν είχε ούτε σχέδιο ούτε την ικανότητα να σταματήσει την καταστροφική εσωτερική μετανάστευση. Ούτε καν να στήσει μια αστική υποδομή κάπως αξιοπρεπή στο κέντρο. Υπήρξαν πολιτικοί (ο Α. Παπανδρέου) που χαρακτήριζαν ηράκλειο έργο των πολιτών την αυθαίρετη δόμηση στην Αθήνα. Δεκαοκτώ ημέρες πριν από τις εκλογές, μια πλημμύρα στις δυτικές συνοικίες της Αθήνας και στον Πειραιά έπνιξε 37 ανθρώπους. Τρεις ημέρες μετά, η θεομηνία ξεχάστηκε. Οι εφημερίδες συνέχισαν ακάθεκτες να μεταγράφουν τα λόγια των πολιτικών, ίδια και απαράλλαχτα για 35 χρόνια. Αυτά έμειναν στην ιστορία. Επίσης οι υποσχέσεις τους και οι άστοχες πολιτικές με τις οποίες κουβάλησαν στα χέρια τους το κουφάρι της παραγωγικής Ελλάδας και εναπόθεσαν το μέλλον της στις επερχόμενες επιδοτήσεις της Ευρώπης και τα δάνεια, τουλάχιστον μέχρι όλα αυτά να τελειώσουν στις ημέρες μας.  HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 67


Χρονολόγιο Του Δημήτρη Μαρούλη

1981

5 ΜΑΪΟΥ

2009

Συνέντευξη του υπ. Οικονομίας και Οικονομικών Γιάννη Παπαθανασίου στον δημοσιογράφο της εφημερίδας City Press Γιάννη Παλαιολόγο: «Όταν σε μια εποχή κρίσης καταφέρνεις τους 2 πρώτους μήνες εφαρμογής των μέτρων που αποφασίστηκαν να πετυχαίνεις αύξηση των εσόδων, αυτό δείχνει αν μη τι άλλο ότι είσαι στη σωστή κατεύθυνση. Θα ήθελα όμως να επισημάνω ότι πριν από λίγους μήνες κάποιοι κινδυνολογούσαν ότι η χώρα μας δεν θα μπορούσε να δανεισθεί από τις διεθνείς αγορές. Προέβλεπαν μάλιστα ότι θα χρειαζόταν να καταφύγουμε στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Όλες αυτές οι Κασσάνδρες διαψεύσθηκαν, αφού μέσα στο πρώτο τετράμηνο του 2009 πετύχαμε να καλύψουμε όλο το δανειακό πρόγραμμα του έτους. Για να θωρακίσουμε όμως τη χώρα απέναντι σε μια ενδεχόμενη νέα επιδείνωση της κρίσης, αποφασίσαμε, αν και δεν τα έχουμε ανάγκη, να προχωρήσουμε στην άντληση επιπλέον 8 δισ. ευρώ, φθάνοντας το συνολικό δανεισμό του έτους στα 50 δισ. ευρώ. Δημιουργούμε ουσιαστικά ένα μαξιλάρι ασφαλείας, λειτουργώντας υπεύθυνα και με κινήσεις που εξυπηρετούν το συμφέρον της χώρας».

2011 6 ΜΑΪΟΥ

5 ΜΑΪΟΥ

Ο Βορειοϊρλανδός Μπόμπι Σαντς, εκλεγμένος βουλευτής του βρετανικού Κοινοβουλίου και μαχητής του αντάρτικου στρατού IRA, πεθαίνει σε ηλικία 27 ετών, στις φυλακές Maze, κοντά στο Μπέλφαστ, έπειτα από 66 ημέρες απεργίας πείνας. Ο «γελαστός Μπόμπι» είναι ο πρώτος από τους 10 αντάρτες συγκρατούμενούς του οι οποίοι ξεψύχησαν, το 1981, στην «Ιρλανδική Απεργία Πείνας», μια εκστρατεία που ξεκίνησαν με κεντρικό αίτημα την εκ νέου αναγνώριση από τη βρετανική κυβέρνηση των φυλακισμένων του IRA ως πολιτικών και όχι ως ποινικών κρατούμενων. Μετά την ανακοίνωση του θανάτου του Μπόμπι Σαντς στο Λονδίνο, η βρετανή πρωθυπουργός Μ. Θάτσερ, σύμφωνα με δημοσιεύματα του Τύπου της εποχής, δήλωνε στη Βουλή των Κοινοτήτων: «Η χορήγηση ιδιότητας πολιτικού κρατούμενου θα ήταν άδεια για φόνους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δεν θα δώσουμε ποτέ ιδιότητα πολιτικού κρατούμενου, άσχετα πόσες απεργίες πείνας μπορεί να γίνουν. Ο Σαντς ήταν ένας καταδικασμένος εγκληματίας. Διάλεξε να αφαιρέσει τη ζωή του. Ήταν μια επιλογή, την οποία η οργάνωσή του δεν επέτρεψε σε πολλά από τα θύματά της».

68 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

Δήλωση του προέδρου της ΔΗΜΑΡ Φώτη Κουβέλη για την οικονομία και την τρόικα: «Η κυβέρνηση πρέπει να πει ένα δυναμικό, ένα καθαρό όχι στην τρόικα, η οποία θέλει να επιβάλει την περαιτέρω ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων και την περιστολή των κοινωνικών δαπανών. Οι ελαστικές εργασιακές σχέσεις ουσιαστικά έχουν καταστρέψει το ελάχιστο όριο αμοιβής των 740 ευρώ που προβλέπονται από την Εθνική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας. Η αντιμετώπιση της κρίσης και των δημοσιονομικών προβλημάτων δεν συνεπάγεται το χτύπημα της αμοιβής της μισθωτής εργασίας και δεν αποτελεί προϋπόθεση για την αντιμετώπιση της κρίσης η καταστροφή των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Η άρνηση της κυβέρνησης πρέπει να είναι σαφής, να είναι ξεκάθαρη. Η κοινωνία υπονομεύεται από την προσβολή των εργασιακών δικαιωμάτων».

11 ΜΑΪΟΥ

1963

Εν όψει της επίσκεψης του γάλλου προέδρου Σαρλ ντε Γκολ στην Αθήνα, για πρώτη φορά στην ιστορία της Ελλάδας «επεστρατεύθησαν δι΄ατομικών προσκλήσεων καί 4.000 πολίται, οι οποίοι επί τρία εικοσιτετράωρα θα ενισχύσουν τους εξ επαγγέλματος φρουρούς της τάξεως, εκτελούντες και εκείνοι αστυνομικά καθήκοντα». Επίσης, με τηλεγράφημά του στη γαλλική πρεσβεία Αθηνών «ο βουλευτής Κεφαλληνίας κ. Ρουχωτάς προσφέρεται να ακολουθή τον στρατηγόν Ντε Γκωλ δια την ασφάλειάν του και ως αιμοδότης, δια τυχόν απευκτέον, εις περίπτωσιν επιθέσεως εναντίον του. Εις την προσφοράν του ο κ. Ρουχωτάς προβαίνει διότι λατρεύει τον ένδοξον στρατηγόν και ιδιαιτέρως επειδή ύψωσε το ανάστημά του εναντίον των Άγγλων».


6 ΜΑΪΟΥ

Στο γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, σε φιλικό αγώνα με την Πολωνία, αγωνίζεται για πρώτη φορά με τη φανέλα της Εθνικής Ανδρών, ο Βασίλης Χατζηπαναγής. Το παιχνίδι έληξε 1-0 με γκολ του Κούδα (63’) και οι εφημερίδες της εποχής, την επόμενη ημέρα, έγραφαν για τον «μεγάλο παίκτη» που «ζαλίζοντας με τις ντρίπλες του την πολωνική άμυνα, έκλεψε την παράσταση και γνώρισε την αποθέωση από τους 20.000 θεατές». Ο «Νουρέγιεφ» των ελληνικών γηπέδων και του Ηρακλή, δεν αγωνίστηκε ποτέ σε επίσημο ματς με το εθνόσημο στο στήθος, λόγω της συμμετοχής του στην Εθνική Ελπίδων και την ολυμπιακή ομάδα της Σοβιετικής Ένωσης.

1976

1993

1959 3 ΜΑΪΟΥ

Όταν ο «Ηλίας του 16ου» ταξίδευε στη Θεσσαλονίκη και –χωρίς αναφορά στο όνομα του Θανάση Βέγγου– διαφημιζόταν στον Τύπο η πρώτη εμφάνισή του στους κινηματογράφους της πόλης.

ΜΑΪΟΣ 1976

Μηνιαία επιθεώρηση «Ο Πολίτης». Εκδότης ήταν ο Δήμος Μαυρομμάτης και μεταξύ των συντελεστών του ήταν και οι: Αρ. Μάνεσης, Χρ. Αργυρόπουλος, Δ. Μαρωνίτης, Ν. Κωνσταντόπουλος, Στ. Νέστωρ, Α. Ελεφάντης. Τεύχος 1. Σελίδα 10. Απόσπασμα από το άρθρο του Α. Μανιτάκη με τίτλο: «Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΟΙ ΑΠΕΡΓΟΣΠΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΚΙΟ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΗ»: «Με όλα αυτά θέλουμε απλώς να τονίσουμε ότι ενώ η ελευθερία της εργασίας δεν κατοχυρώνεται ρητά πουθενά στο Σύνταγμα, το δικαίωμα της απεργίας και προβλέπεται και καθιερώνεται ρητά (άρθρο 23). Η εργοδοσία και οι απεργοσπάστες λοιπόν είναι εκείνοι που παρεμποδίζουν παράνομα την ακώλυτη άσκηση του δικαιώματος της απεργίας και δεν είναι οι απεργοί εκείνοι που προσβάλλουν την ελευθερία της εργασίας. Όταν επομένως η πολιτική εξουσία τάσσεται ανεπιφύλακτα, στο όνομα της ελευθερίας της εργασίας, με το μέρος της εργοδοσίας, το εργατικό κίνημα νομιμοποιείται να προασπίσει τα κατακτημένα ‘’κοινωνικά του δικαιώματα’’ προτάσσοντας το Νόμο που υπηρετεί το δίκιο του εργάτη».

1976

16 ΜΑΪΟΥ

Ο Γιάννης Βαρδινογιάννης μιλούσε για το χρήμα και τους πολιτικούς στον δημοσιογράφο Στέφανο Κασιμάτη του περιοδικού ΕΨΙΛΟΝ: «Για μένα και 50 δραχμές και 50 χιλιάδες έχουν την ίδια αξία ουσιαστικά. Το πιο σημαντικό πράγμα που σου προσφέρει το χρήμα είναι η δυνατότητα να κάνεις αυτά που θέλεις, υλικά. Το θέμα δεν είναι τι έχεις αλλά αυτό που έχεις αποκτήσει ή κληρονομήσει πώς το χρησιμοποιείς για να λύνεις τα προβλήματα της ζωής. Μπορεί να μην έχεις τα προβλήματα ενός συνταξιούχου αλλά έχεις άλλα, ανάλογα του χρήματός σου. Και ακόμη, πρέπει να καταλάβουμε επιτέλους ότι ύστερα από ένα σημείο τα πολλά χρήματα –το κεφάλαιο δηλαδή– είναι η κινητήριος δύναμη της οικονομίας. Ο παραδειγματισμός είναι ο καλύτερος τρόπος για να διοικήσεις ή να κατευθύνεις τους ανθρώπους. Πολύ περισσότερο για τους πολιτικούς, που απευθύνονται σε μια ευρεία μάζα ανθρώπων οι οποίοι θα έπρεπε να τους βλέπουν σαν πρότυπο, ενώ δεν είναι. Οι πολιτικοί είναι υποχρεωμένοι να λειτουργήσουν δίνοντας στην ουσία το καλό παράδειγμα. Δεν το δίνουν, εν γένει. Παριστάνουν ότι το δίνουν».

HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 69


Ένας για 10 Της Αντιγόνης Μιχοπούλου

Γεράσιμος Σκιαδαρέσης 1 Σου έχει προκαλέσει η κρίση τάσεις φυγής;

Δεν περίμενα την κρίση. Η κρίση αξιών που καιρό τώρα υπήρχε με είχε ήδη βάλει στην τάση φυγής.

2 Ο Γεράσιμος βοσκός

σε ένα βουνό. Bαρετό;

Ιδανικό!!! Τα πάω πολύ καλά με τη μοναδικότητα.

3 Τσακώνεσαι όταν κάνεις πολιτικές συζητήσεις;

Έχω κόψει αυτό το σπορ εδώ και χρόνια.

4 Φαντάσου την ημέρα που ξυπνάς και η κρίση θα έχει τελειώσει. Θα γίνουν τα ίδια;

Μάλλον, γιατί αισθάνομαι ότι μέσα μας δεν έχουν αλλάξει και πολλά. Δεινοπαθούμε από νοοτροπίες ριζωμένες για αιώνες.

5 Θα έφερνες αντίσταση στη Μέρκελ αν κυβερνούσες αυτό τον τόπο;

1960

Γεννιέται.

Ελπίζω να έφερνα αντίσταση και στη Μέρκελ και στους εδώ υπηρέτες της και στον κακό μας εαυτό.

6 Τι απεχθάνεσαι περισσότερο, τους

κυβερνώντες ή τους ψηφοφόρους τους;

Το ερώτημα μου θυμίζει το αβγό και την κότα. Αλλά θεωρώ ότι η ηγεσία έχει πάντα το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης.

7 Γύρνα πίσω στον χρόνο και φαντάσου την Ελλάδα χωρίς τις κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ και ΝΔ.

Μου ακούγεται εύκολο να τα ρίξω όλα εκεί, άλλα δυστυχώς οι ρίζες του κακού είναι βαθύτερες και αγγίζουν κι εμάς τους Έλληνες. Ελλάδα χωρίς Έλληνες θα 'πρεπε να φανταστώ.

8 Τρομάζεις με τις ειδήσεις των 8; Έχω δει και καλύτερα θρίλερ! Πιο πολύ εκνευρίζομαι.

9 Ελπίζεις σε κάτι;

Είναι στη φύση μας η ελπίδα και δεν αποτελώ εξαίρεση.

10 Όταν οι μετανάστες μπήκαν στη ζωή μας;

Κάθε πρόβλημα καταφέρνει να μας βγάζει τον κακό μας εαυτό. Τεράστιες οι ευθύνες και της αριστεράς.

70 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

1993

Γνωρίζει τη γυναίκα του.

1997

Γεννιούνται οι κόρες του.

2005

Γεννιέται ο γιός του.

2040

Ελπίζει να γιορτάσει τα 80ά του γενέθλια.


HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 71


Hot Doculture Από τους Κωνσταντίνο Καϊμάκη, Παναγιώτη Φρούντζο

Συναυλία για τη Σχεδία Το περιοδικό δρόμου Σχεδία και η Τεχνόπολις συνδιοργανώνουν συναυλία, τα έσοδα της οποίας θα διατεθούν τόσο στην ενίσχυση του περιοδικού όσο και στην υποστήριξη της καμπάνιας «Γκολ στη Φτώχεια» και τη στήριξη της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου αστέγων, η οποία αυτό το διάστημα προετοιμάζεται για τη συμμετοχή της στο 11ο Παγκόσμιο Κύπελλο Αστέγων, το καλοκαίρι που έρχεται, στο Πόζναν της Πολωνίας. Στη συναυλία θα εμφανιστούν οι: Burger Project, Batala, Σπύρος Γραμμένος, Λεωνίδας Μπαλάφας, Βασίλης Μπαμπούνης, Minor Project, Mode Plagal, Ρόδες United, Υπόγεια Ρεύματα και Χαΐνηδες. ΤΕΧΝΟΠΟΛΙΣ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ, 20 ΜΑΪΟΥ, 20:00

Ο Υπέροχος Γκάτσμπι Εποχής, του Μπαζ Λούρμαν, με τους Λεονάρντο ντι Κάπριο, Κάρεϊ Μάλιγκαν, Τόμπι Μαγκουάιρ Το κλασικό μυθιστόρημα του Φιτζέραλντ, που αναφέρεται στον μυστηριώδη Τζέι Γκάτσμπι, είναι πολύ περισσότερο από ένα απλό ερωτικό παιχνίδι. Στην Αμερική του 1922, εποχή της τζαζ, του λαθρεμπορίου και των χαλαρών ηθών, η έπαυλη του «αόρατου» οικοδεσπότη είναι ανοιχτή για θρυλικά πάρτι, στα οποία παίρνει μέρος όλη η αφρόκρεμα της Νέας Υόρκης, αν και εκείνος περιμένει μόνο ένα πρόσωπο. Ο έρωτάς του για την επιπόλαια και καλομαθημένη Ντέζι Μπιουκάναν δεν έχει σβήσει παρά τα χρόνια που πέρασαν… Ντελιριακή κάμερα αλά «Μουλέν Ρουζ», επικές νότες σε ιστορικά γεγονότα, μελαγχολία ρετρό που δεν θα απογοητεύσει κανέναν: Ούτε τους φαν του Ντι Κάπριο, ούτε τους λάτρεις του Λούρμαν, ούτε τους αναγνώστες του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ. Σε αυτό το πάρτι είναι όλοι καλεσμένοι. ΑΠΟ ΤΙΣ 16 ΜΑΪΟΥ

72 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

Art Athina Περισσότεροι από οκτακόσιοι έλληνες και ξένοι καλλιτέχνες θα επιχειρήσουν να μεταφέρουν στην Αθήνα της κρίσης το εικαστικό στίγμα της σύγχρονης τέχνης. Έμφαση, βέβαια, θα δοθεί στις εγχώριες δυνάμεις με τις τεχνικές εκφράσεις των νέων ελλήνων καλλιτεχνών, πάντα όμως υπό το πρίσμα της αλληλεπίδρασης με τη διεθνή εικαστική σκηνή. Μπορεί πέρυσι ο θεσμός να έγραψε απουσία, αλλά φέτος επανέρχεται στον χώρο που τον αποχαιρετήσαμε προ διετίας, στην πιο επιτυχημένη ίσως εκδήλωση των τελευταίων χρόνων. Η 18η Art Athina θα πραγματοποιηθεί και πάλι στον λειτουργικό, άνετο και αρτιστίκ χώρο του κλειστού γηπέδου του Τάε Κβον Ντο στο Φάληρο. Τη διοργάνωση αναλαμβάνει ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Αιθουσών Τέχνης και η εταιρία EuroMare. Στα παράλληλα προγράμματα της σημαντικότερης ετήσιας εικαστικής γιορτής στην Ελλάδα, πέρα από τον καθαρά ψυχαγωγικό χαρακτήρα της επαφής του θεατή με τα εκατοντάδες έργα τέχνης στο λαβυρινθώδες σκηνικό, συναντάμε ομιλίες γνωστών κριτικών τέχνης, αφιερώματα σε ιστορικές γκαλερί (παρουσίαση της 22άχρονης διαδρομής της γκαλερί «Δεσμός», από τις πρώτες που παρουσίασαν στη χώρα μας εννοιολογικά έργα, εγκαταστάσεις και performances) κ.ά. Σημείο αναφοράς της φετινής Art-Athina, η συζήτηση μεταξύ διεθνών επιμελητών τέχνης (ανάμεσά τους ο Χουάν Γκαϊτάν, επιμελητής της Μπιενάλε Βερολίνου 2014), που θα παρουσιάσουν και θα συζητήσουν τη μεθοδολογία και τις προκλήσεις του επαγγέλματός τους. ΚΛΕΙΣΤΟ ΓΗΠΕΔΟ ΤΑΕ ΚΒΟΝ ΝΤΟ, 16-19 ΜΑΪΟΥ


Ο Εχθρός μου

Θεατρικό έργο της Σόνιας Ζαχαράτου, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καντιώτη. Ερμηνεύουν: Γεωργία Ζώη, Βαγγέλης Στρατηγάκος. Το έργο είναι εμπνευσμένο από την τραγωδία που εκτυλίχθηκε, το 2004, στο σχολείο του Μπεσλάν της Βόρειας Οσετίας, στον Καύκασο, όπου σκοτώθηκαν 385 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων 186 παιδιά. Αναφέρεται στην ομηρία μιας γυναίκας και του παιδιού της, στις συνομιλίες της με τον εχθρό της και στη σχέση που γεννιέται μεταξύ τους μέσα σε μια νύχτα, όπου ο θάνατος καραδοκεί. Πέρα από τη συναισθηματική φόρτιση που διατρέχει το έργο, τα μηνύματα που απορρέουν αφορούν την εξουσία και την πολιτική βία, την εκδίκηση, το μίσος, αλλά και τη συγχώρηση, τη μνήμη, την εμπιστοσύνη ανάμεσα στους ανθρώπους, την αξία της ζωής, την ανάγκη για αγάπη. ΙΔΡΥΜΑ «ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ», 17-19 & 24-26 ΜΑΪΟΥ, 21.30

Swans ΜΥΛΟΣ (ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ), 16 ΜΑΪΟΥ – FUZZ (ΑΘΗΝΑ), 17 ΜΑΪΟΥ Οι Swans, το συγκρότημα που κυκλοφόρησε το –κατά γενική ομολογία– καλύτερο album του 2012, «The Seer», επιστρέφουν στη χώρα μας για δύο μοναδικές συναυλίες.

Under the Same Sky

Διεθνής Ημέρα Μουσείων Νύχτες Μουσείων Μουσείο Ακρόπολης 18 Μαΐου

Το Μουσείο θα παραμείνει ανοιχτό από τις 8:00 έως τις 24:00 με ελεύθερη είσοδο. Οι αρχαιολόγοι-φροντιστές θα πραγματοποιούν δράσεις για ενήλικες και παιδιά με θέμα τον πετεινό στις αίθουσες του Μουσείου – γι’ αυτήν τη ημέρα το Μουσείο, σε συνεργασία με το Εθνικό Νομισματοκοπείο, έκοψε αναμνηστικά μετάλλια με θέμα τον πετεινό, που ήταν αγωνιστικό πρότυπο για τους αθλητές των Παναθηναίων και τους πολεμιστές της πόλης. Στις 21:00, στον προαύλιο χώρο του Μουσείου, η Ορχήστρα Νέων του Κέντρου Γραμμάτων & Τεχνών Δίου θα ερμηνεύσει τραγούδια μεγάλων συνθετών από το πλούσιο ρεπερτόριο της ελληνικής παραδοσιακής και έντεχνης μουσικής.

Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη 18 Μαΐου, 18:00-2:00

Το Ίδρυμα Θεοχαράκη ανοίγει τις πόρτες του, προσκαλώντας το κοινό, με ελεύθερη είσοδο, σε μια ξεχωριστή βραδινή εμπειρία. Οι επισκέπτες θα έχουν τη δυνατότητα να περιηγηθούν στην έκθεση ζωγραφικής «Μακρουλάκης – Η Αρμονία των Εικόνων, 1956-2013», να παρακολουθήσουν μελωδίες τάνγκο από τον Σπύρο Μοσχόπουλο στον προαύλιο χώρο, όπως και μουσική, χορό, τραγούδι, ποίηση και σινεμά («Bienvenido Mr. Marshall») από την Ισπανία, ενώ τα παιδιά μπορούν να συμμετέχουν στο κυνήγι του χαμένου θησαυρού (18:00 & 19:00).

Μουσείο Ηρακλειδών 18 Μαΐου, 11:00-19:00

Το Μουσείο, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Έρευνας Μουσικής και Ακουστι-

κής, διοργανώνει βιντεοπροβολές με τον γενικό τίτλο: «Μουσική + Μαθηματικά = Κοινωνική Αρμονία».

Ίδρυμα Ευγενίδου 18 Μαΐου, 21:00-24:00

Το Ίδρυμα ανοίγει τις πύλες του, με ελεύθερη είσοδο, σε όλους τους φίλους της επιστήμης και της τεχνολογίας. Ψηφιακές πλανηταριακές παραστάσεις στο Πλανητάριο, ελεύθερη είσοδος στη Διαδραστική Έκθεση Επιστήμης και Τεχνολογίας, και μαζί εντυπωσιακά πειράματα, ομιλίες επιστημόνων, βιβλιοπαρουσιάσεις και αφηγήσεις στη βιβλιοθήκη, αλλά και παρατήρηση του νυχτερινού ουρανού με τα τηλεσκόπια της Ελληνικής Αστρονομικής Ένωσης, συνθέτουν το πρόγραμμα της μεγάλης νυχτερινής ευρωπαϊκής γιορτής  στο Ίδρυμα Ευγενίδου.

Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο 18 Μαΐου

Το Μουσείο συμμετέχει στον εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας Μουσείων με το ειδικό θέμα «Μνήμη + Δημιουργικότητα = Κοινωνική Αλλαγή», όπως ορίστηκε από το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων (ICOM) για το 2013. Οι αρχαιολόγοι του Μουσείου θα πραγματοποιούν δωρεάν ξεναγήσεις στις μόνιμες συλλογές, προτείνοντας στο κοινό να ακολουθήσει μία από πέντε θεματικές διαδρομές. Ο επισκέπτης θα έχει τη δυνατότητα να επιλέξει δηλώνοντας κατά την είσοδό του στο Μουσείο έναν από τους προτεινόμενους θεματικούς κύκλους, οι οποίοι πραγματοποιούνται κατά τις ώρες 18:00-19:00 και 19:30-20:30.

BOOZE COOPERATIVA, 24 ΜΑΪΟΥ-3 ΙΟΥΝΙΟΥ Ο τούρκος δημοσιογράφος και συγγραφέας Ουγκούρ Οράλ παρουσιάζει έκθεση φωτογραφίας με υλικό από τη Σμύρνη. Στην επιστροφή του θα πραγματοποιήσει αντίστοιχη έκθεση στη χώρα του για την Ελλάδα (μόνο μην φωτογραφίσει την ανθρώπινη δυστυχία στους δρόμους της Αθήνας και σκιαχτούν οι επενδυτές του Στουρνάρα).

Όταν η Ινδική Μουσική Συναντά τα Ρεμπέτικα Τραγούδια ΜΟΥΣΕΙΟ ΙΣΛΑΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ, 24 ΜΑΪΟΥ, 21:00 Το μουσικό συγκρότημα ΙΧΩΡ σε μια μουσική βραδιά με παλιά ρεμπέτικα τραγούδια, χρωματισμένα από τις μελωδίες και τους ήχους του σιτάρ, που ξαναζωντανεύουν χωρίς να χάνουν την αυθεντικότητά τους.

The Residents FUZZ, 24 ΜΑΪΟΥ Οι θρυλικοί Residents επιστρέφουν στην Αθήνα, πέντε χρόνια μετά την τελευταία τους επίσκεψη, γιορτάζοντας τέσσερις δεκαετίες πορείας με το Best of show τους, «Wonder of Weird / The 40th Anniversary Show».

Dee Dee Bridgewater GAZARTE, 24 & 25 ΜΑΪΟΥ – ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΟΠΟΛΙΣ, ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ, 26 ΜΑΪΟΥ Η λαμπερή ντίβα της τζαζ Ντι Ντι Μπρίτζγουοτερ, η οποία συγκαταλέγεται στις κορυφαίες ερμηνεύτριες της εποχής μας, έρχεται στην Ελλάδα για τρεις εμφανίσεις.

HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 73


Βιβλιοπροτάσεις

Νίαλ Φέργκιουσον

Η Εξέλιξη του Χρήματος Ε Δεν χωρά αμφιβολία ότι ο Νίαλ Φέργκιουσον είναι ένας από τους πιο συναρπαστικούς ιστορικούς της εποχής μας. Το προσωπικό του χάρισμα, αυτό που φαίνεται στα ντοκιμαντέρ που γυρίζει αλλά και στο γράψιμό του, ξεπερνά το αντικείμενό του που είναι η χρηματοοικονομική ιστορία. Είναι ένας από τους τρεις πιο συναρπαστικούς αφηγητές της ιστορίας του χρήματος, μαζί με τον Ρόμπερτ Χέιλμπρονερ και τον Τζον Κένεθ Γαλμπρέιθ.

Η Εξέλιξη του Χρήματος Συγγραφέας: Νίαλ Φέργκιουσον Εκδότης: Αλεξάνδρεια ISBN:978-960-221-506-7 Σελ. 414 | Τιμή: 34,08 €

74 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

πίσης δεν χωρά αμφιβολία πως η ιστορία του χρήματος, η ιστορία των προφητών του, των εχθρών του και των απολογητών του, είναι πιο συναρπαστική από την ιστορία όλων των βασιλείων του κόσμου. Κι αυτό γιατί κανένα βασίλειο δεν επηρεάζει σήμερα τη ζωή σχεδόν όλων των ανθρώπων του κόσμου όπως το βασίλειο του χρήματος. Στο τελευταίο βιβλίο του, που μεταφράστηκε στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια («Η Εξέλιξη του Χρήματος, Μια Οικονομική Ιστορία του Κόσμου»), ο Φέργκιουσον συνοψίζει σε ένα βαθμό τις μελέτες του γύρω από την οικοδόμηση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος και φωτίζει σε ένα μέσης και υψηλής παιδείας κοινό όλες τις πτυχές της σημερινής κρίσης. Η βασική ιδέα του κειμένου είναι πως το χρήμα δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία αποτύπωση της πραγματικής οικονομίας σε χαρτί ή, σήμερα, σε bits. Αυτό που καταγράφεται με μελάνι ή ψηφία είναι η παγίωση της σχέσης μεταξύ οφειλέτη και πιστωτή. Εσείς κι εγώ, για παράδειγμα, συμφωνούμε σε ένα χαρτί ότι πρέπει να σας επιστρέψω επί τη εμφανίση 100 ευρώ. Η σχέση μπορεί να είναι μεταξύ δύο ανθρώπων, μεταξύ ενός ανθρώπου με μια τράπεζα, ενός ανθρώπου με κάποιο κράτος του κόσμου κ.ο.κ. Βέβαια, θα έλεγε κανείς, τι το συναρπαστικό έχει αυτή ιδέα; Η απάντηση είναι ότι ο κόσμος του χρήματος είναι συναρπαστικός και η ιστορία του συναρπαστικότερη, όσο περίπου και ο κόσμος του θεάτρου. Τι κάνει κανείς στο θέατρο; Ζει μια παράλληλη πραγματικότητα στην οποία μεταφέρονται συμβολικά, ποιητικά, με λόγια και σωματική κίνηση τα συναισθήματα της πραγματικής ζωής. Έτσι και στις αγορές του χρήματος μια παράλληλη ζωντανή πραγματικότητα μεταφράζει σε εντολές αγοράς και πώλησης, σε συμφωνίες, αριθμούς, ομόλογα και υποσχετικές, όλο τον ανθρώπινο

κόπο, τις προσδοκίες, τις ελπίδες, τους φόβους και την απελπισία. Το κακό είναι πως, ενώ ο κόσμος που ασχολείται με το θέατρο, οι σκηνοθέτες, οι ηθοποιοί, οι σκηνογράφοι, δεν επιδίωξαν ποτέ να πάρουν την εξουσία του κόσμου στα χέρια τους (με εξαίρεση ίσως τον Νέρωνα, που θεωρούσε τον εαυτό του πιο πολύ ηθοποιό παρά αυτοκράτορα), οι τραπεζίτες προσπάθησαν μεθοδικά και τελικά κατάφεραν να μας κυβερνούν. Διαβάζοντας κανείς τον Φέργκιουσον, δεν θα πάρει τις πληροφορίες που επιβεβαιώνουν αυτή την εξέλιξη. Μεγάλο μέρος του έργου του αφιερώνεται στην καταπολέμηση της συνωμοσιολογίας που έχει αναπτυχθεί σε σχέση με τους Ρόθτσαϊλντ και τον ρόλο τους, τους εβραίους τραπεζίτες εν γένει, τους οικονομικούς δολοφόνους τού σήμερα και όλα όσα διαβάζει κανείς στο ίντερνετ. Ο Φέργκιουσον, καθηγητής στο Χάρβαρντ, στο LSE και στην Οξφόρδη, αναπαράγει την κρατούσα θεωρία για το χρήμα με τον ίδιο τρόπο που ο Γκόγια αναπαρήγαγε σε πίνακες ζωγραφικής την κρατούσα ιδεολογία του βασιλικού οίκου της Ισπανίας, που ήταν και ο μεγάλος του εργοδότης. Υπάρχει όμως αξία στο γραπτό του και αυτή την ανακαλύπτει κανείς εύκολα, όπως ίσως και σε έναν πίνακα του Γκόγια. Αν μελετήσει προσεκτικά, θα βρει στοιχεία και πληροφορίες για το ότι οι βαρονίες του χρήματος ούτε ανίκητες είναι ούτε αδιατάρακτες από την εξέλιξη των κοινωνιών. Επίσης, θα αντιληφθεί, με έκπληξη ίσως, πως το χρήμα και οι θεσμοί του φτιάχνονται από ανθρώπους με βάση τα συμφέροντά τους, και πως αν αύριο οι κοινωνίες αποφασίσουν να τα χρησιμοποιήσουν διαφορετικά, να τα μετεξελίξουν ή να τα μεταρρυθμίσουν, ίσως να βρουν έναν τρόπο για να τα κάνουν πραγματικά να βοηθήσουν το σύνολο παρά να κυριαρχούν επί αυτού. 


Ναρκόπολις

Συγγραφέας: Τζιτ Θαχίλ Εκδότης: Ψυχογιός ISBN: 978-618-01-0103-4 Σελ. 356 | Τιμή: 14,50€

Στο βιβλίο είναι έκδηλη η τριπλή επαγγελματική ιδιότητα του Τζιτ Θαχίλ: Συγγραφέας, ποιητής, μουσικός. Η γραφή είναι ονειρική και δεν χάνει ούτε σε μια παράγραφο τον ρυθμό της. Οι ήρωες, παράνομοι, οπιομανείς, αλκοολικοί, συχνάζουν στον τεκέ του Ρασίντ. Η ιστορία του Ντιπλ που έγινε γυναίκα, του θεραπευτή Κινέζου Λι που αυτομόλησε στην Ινδία, και του καλλιτέχνη Χαβιέρ, μπλέκονται γλυκά, με την αφόρητη ζέστη και βρομιά της Βομβάης και τις πίπες του οπίου που πρωταγωνιστούν στον χώρο. Η είσοδος των χίπηδων που εισβάλουν στην Ινδία τη δεκαετία του '70 θα φέρει αλλαγές και θα μετατρέψει το σκηνικό αργά και βασανιστικά σε κόλαση. Τα ναρκωτικά γίνονται πιο σκληρά, η ηρωίνη βασιλεύει, και οι άνθρωποι οδηγούνται σε ελεύθερη πτώση όταν το δυτικό underground συναντά την παρακμή της Ινδίας.

Ο επιζήσας και ο εξόριστος

Συγγραφείς: Stephane Hessel, Elias Sanbar Εκδότης: Πατάκης ISBN: 978-960-16-4803-3 Σελ. 223 | Τιμή: 14,00 €

Ένας γαλλοεβραίος αντιστασιακός που επέζησε κι ένας εξόριστος παλαιστίνιος ποιητής συζητούν για το Μεσανατολικό ζήτημα. Στη συζήτηση αναλύεται ο ρόλος του ΟΗΕ, των Εβραίων που ζουν στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, και το πώς η διένεξη αυτή έχει επηρεάσει ολόκληρο τον κόσμο. Όμως οι δύο στοχαστές δεν μένουν μόνο στα γεγονότα, παράλληλα καταπιάνονται με έννοιες όπως η πολιτική βία, τα επαναλαμβανόμενα λάθη και το αδιέξοδο στο οποίο οδηγούν, το διεθνές δίκαιο και το πώς πρέπει να εφαρμόζεται. Αντιπαραθέτουν προσωπικά βιώματα και ατομικούς αγώνες, και ψάχνουν τις ιστορικές αλήθειες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην επίλυση μίας από τις εντονότερες συγκρούσεις των τελευταίων 100 χρόνων. Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συζήτηση για τη συμφιλίωση των λαών και το πώς τα πάθη θα πρέπει να παραμερίζονται ώστε με σύνεση, λογική και με βάση τους κανόνες του διεθνούς δικαίου να οδηγηθούν σε μια συμφωνία ουσιαστικής ειρήνης.

Μπροστά από την εποχή της: Η Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας (1990-1993) Συγγραφέας: Συλλογικό έργο Επιμέλεια: Ιωάννης Παλαιοκρασσάς Εκδότης: Βιβλιοπωλείον της Εστίας ISBN: 978-960-051-563-3 Σελ. 200 | Τιμή: 15,00 €

Όπως μας λέει ο Γιάννης Παλαιοκρασσάς, το βιβλίο αυτό γεννήθηκε μετά από μια κουβέντα του ίδιου με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, με θέμα τη σύγχρονη οικονομική κρίση. Με αφετηρία το παρόν γίνεται μια σύγκριση με την τριετία 1990-93 και την οικονομική πολιτική που ακολούθησε η τότε κυβέρνηση. Πρόκειται για μια μελέτη της περιόδου, σε θέματα όπως η εξωτερική πολιτική που ακολουθήθηκε, οι κινήσεις στο Μεσανατολικό και το Κυπριακό, η εμπλοκή με τα Σκόπια, οι σχέσεις με την Τουρκία και τα Βαλκάνια. Τη δημοσιονομική πολιτική και το πώς αντιμετωπίστηκε το δημόσιο χρέος, οι διεθνείς χρηματαγορές και οι αποκρατικοποιήσεις. Τις αλλαγές στα ζητήματα της αγροτικής πολιτικής, της υγείας, του πολιτισμού και της παιδείας. Με λίγα λόγια, το ποτήρι παρουσιάζεται εντελώς γεμάτο. Η παρέλαση των «ελλειμματιών» αυτοκριτικής των εκάστοτε πρώην, συνεχίζεται στα βιβλιοπωλεία της χώρας. HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 75


ΑΠΟΤΥΠΟΜΑΤΑ

Της Ματίνας Παπαχριστούδη

Δημοσιογραφία και «δημοσιογράφοι»

Μ

όλις πριν από δέκα ημέρες, με αφορ­μή την επέτειο της 3ης του Μάη, ημέρα της ελευθερίας του Τύπου, πάμπολλα δημοσιευμένα κείμενα σε παραδοσιακά και νέα Μέσα επισήμαναν τη σχέση ανάμεσα στην ανελευθερία των δημοσιογράφων, τις σχέσεις διαπλοκής με επιχειρηματικά-πολιτικά συμφέροντα και τη θύελλα των περικοπών-απολύσεων στα Μέσα. Στην Ελλάδα η επέτειος της ελευθερίας του Τύπου αντιμετωπίστηκε βαριεστημένα, σαν μια υποχρέωση που πρέπει να τηρηθεί. Αυτό είναι και το μήνυμα που εκπέμπουν οι δημοσιογράφοι ως κλάδος εκτός συνόρων. Οι σχέσεις πολιτικών, εργολ ά β ω ν - κ α τ α σ κ ε υ α σ τ ώ ν, διαφημιστών συγκαταλέγονται στις νούμερο ένα πηγές άσκησης πιέσεων. Αν προσθέταμε και τις τράπεζες ή τα golden αμειβόμενα στελέχη των ΜΜΕ ακόμη και στις εποχές της απόλυτης ερημοποίησης της οικονομίας, θα είχαμε συμπληρώσει την εικόνα ανελευθερίας του Τύπου στη χώρα μας. Όλες τις προηγούμενες ημέρες εκτυλίσσεται μέσα από όλα τα κυρίαρχα ΜΜΕ κάθε μορφής και διανομής δημοσιογραφικού λόγου, η εκτεταμένη επιχείρηση συκοφάντησης των εκπαιδευτικών και κατατρομοκράτησης της κοινωνίας, με ειδική στόχευση στην εξαθλιωμένη ελληνική οικογένεια. Το βαρύ δημοσιογραφικό πυροβολικό των ΜΜΕ σε θέσεις μάχης παπαγαλίζει τα επιχειρήματα πολιτικών non paper, τα οποία γίνονται πρωτοσέλιδα

76 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

σοβαροφανών ναυαρχίδων του Τύπου. Τα παραγγέλνουν, τα γράφουν, τα υιοθετούν και τα επιβάλλουν όλοι εκείνοι που στήνουν χρόνια τώρα τα κατά παραγγελία ρεπορτάζ ενάντια στην κοινωνία, αυτοί που επέλεξαν τη χυδαία προπαγάνδα από την πληροφόρηση και την ενημέρωση, βαφτίζοντάς την ως «δημοσιογραφική αυτοσυγκράτηση». Αυτοί που, για παράδειγμα, λοιδορούν το δημόσιο, αλλά φροντίζουν να κατέχουν μια θέση στο δημόσιο. Αυτοί και τα μέλη της οικογένειάς τους. Ή να έχουν εξασφαλισμένη μια θέση σε payroll τράπεζας, γραφείου Τύπου πολιτικών ή ΜΚΟ. Προχθές ο εχθρός ήταν οι δημόσιοι τεμπέληδες υπάλληλοι, χθες οι φαρμακοποιοί ή οι εργαζόμενοι του ΟΣΕ, σήμερα οι εκπαιδευτικοί. Γιατί αποφάσισαν να αντιδράσουν και να μην υποκύψουν στην τροϊκανή πολιτική της συγκυβέρνησης. Οι δημοσιογράφοι ανέλαβαν την επιχείρηση εξολόθρευσης τους. Δυστυχώς οι πολλοί δημοσιογράφοι στα ΜΜΕ σιωπούν. Όπως κάνουν τρία χρόνια τώρα με επιχείρημα να μην μειωθεί ο μισθός αρχικά, να μην χάσουν τη θέση τους αργότερα. Τα οποία και χάθηκαν, χάνονται, έτσι κι αλλιώς. Προσθέτοντας άλλο ένα σκαλί στην πτώση της ελευθερίας του Τύπου. Ποιος ξέρει, στην επόμενη έκθεση μπορεί να φτάσει ο ελληνικός Τύπος στον δείκτη ανελευθερίας τις χώρες της Λατινικής Αμερικής ή της Αφρικής. Όπως δηλαδή αρμόζει σε κανονικό προτεκτοράτο.

Σαν να μην υπάρχουν πολίτες Έτσι συμπεριφέρεται η κυβέρνηση και τα διοικούντα την ΕΡΤ στελέχη. Ο πολίτης πληρώνει κι αυτοί υφαρπάζουν τα χρήματά του για να στηρίξουν χρεοκοπημένες επιχειρήσεις, όπως ο ΛΑΓΗΕ, να διορίσουν τους κομματικά ημετέρους και να ξεπουλήσουν τη δημοσίου συμφέροντος ακίνητη περιουσία του ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού. Είναι εντυπωσιακό. Είκοσι έξι στελέχη αμείβονται με ένα εκατομμύριο ευρώ ετησίως, 5-10 εταιρίες παραγωγής παίρνουν παραγωγές 3 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Οι καταγγελίες των εργαζομένων δεν απαντήθηκαν. Και οι κατέχοντες τη διοίκηση οδηγούν την ΕΡΤ σε αχρηστία, εν τέλει στην κατάργησή της. Όπως ακριβώς είχε απαιτήσει προ 3ετίας ο Προβόπουλος, ο Μάνος και ο Αλαφούζος. Ε, οι υπεύθυνοι όλο και κάπου θα βρουν να βολευτούν, εξαργυρώνοντας τις καλές υπηρεσίες τους.

Copy paste σε λουκέτα ΜΜΕ Απόρροια της κατάρρευσης των εκδόσεων Λυμπέρη ήταν και το αναμενόμενο λουκέτο στις «Τεχνικές Εκδόσεις». Από την προ μηνών ανακοίνωση πως οι εκδόσεις του Κ. Καββαθά αντέχουν γιατί έχουν μικρό δανεισμό, φτάσαμε στην αναστολή έκδοσης των περιοδικών. Μικρή λεπτομέρεια πως οι εργαζόμενοι που στήριξαν τον μικρό τους εκδότη διεκδίκησαν τους μισθούς τους. Και τότε έγιναν «τσογλάνια» γι' αυτόν και τους συμβούλους του. Η ιστορία επαναλαμβάνεται σαν σε copy-paste σε δεκάδες ΜΜΕ. Και αμέσως στα αποκαΐδια των λουκέτων αναγεννώνται τα νέα περιοδικά με μυστικούς συμβούλους τους πρώην εκδότες και υποτιθέμενους εκδότες τους πρώην συμβούλους.

Τίνος είναι βρε εκδότη τα λεφτά… Πόσα είναι τα χρέη των media; Οι οικονομικοί ισολογισμοί σε εισηγμένες στο ΧΑΑ, δηλαδή πέντε-έξι επιχειρήσεων ΜΜΕ, δείχνουν πως οι βραχυπρόθεσμες συν μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις ξεπερνούν πάλι, παρά τις περικοπές και τα λουκέτα, το ένα δισεκατομμύριο ευρώ. Τα ΜΜΕ δηλαδή συνεχίζουν να ζουν με δανεικά, αν και ήταν πρωτοπόροι σταυροφόροι ενάντια στο δημόσιο χρέος. Τώρα που εξέρχονται από το χρηματιστήριου, βλέπε ΔΟΛ, και οι εκδότες ξαναπαίρνουν τα Μέσα τους, εμφανίζονται εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ προς στήριξή τους. Οι πηγές προέλευσής τους διατηρούνται μυστικές και χωρίς κανέναν έλεγχο πόθεν έσχες, αν και οι νόμοι περί ΜΜΕ το επιβάλλουν. Έτσι εξαργυρώνεται η υπηρεσία προπαγάνδας και το σέρβις σε τραπεζίτες και λοιπούς κυβερνώντες.


HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013 • 77


Η ζωή των Ωνάσηδων μοιάζει με αρχαία τραγωδία. Μόνο που, σε αντίθεση με τις ελληνικές τραγωδίες, οι Ωνάσηδες πεθαίνουν πάντα επί σκηνής. Στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων και στα δελτία ειδήσεων. Κατά μια έννοια συνεχίζουν να πεθαίνουν και σήμερα, στο τέλος κάθε ιστορίας που αναπαράγει τη ζωή τους.

ΞΕΦυλλίσΤΕ ΤΗΝ ΑλΗΘΕίΑ σΤό ΜυΘό Αποκτήστε το πρώτο βιβλίο των εκδόσεων

στην τιμή των 6,5 ευρώ Τηλ. επικοινωνίας 210 621 7990


«Δεν θα μπορούσα να συνεχίσω να ζω στο Ισραήλ χωρίς να γράψω αυτό το βιβλίο. Δεν πιστεύω ότι τα βιβλία μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο, αλλά όταν ο κόσμος αρχίσει να αλλάζει, αναζητά διαφορετικά βιβλία». SHLOMO SAND

κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία από τις εκδόσεις

80 • HOTDOC. • 16 ΜΑΪΟΥ 2013

HOT DOC Τευχος28  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you