Issuu on Google+

ΤΕΥΧΟΣ 18 B' ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΤΙΜΗ 2,5€

18 18

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΟΠΩΣ ΕΙΝΑΙ / Η ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΟΠΩΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ

Από τον Κώστα Βαξεβάνη

BlackRock

Η απόρρητη έκθεση

Βιώσιμο το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο, αλλά το ξεπουλάνε

Ο ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

είναι

κλέφτης

•Τηλεμαραθώνιοι •Φιλανθρωπίες • Έρανοι της απάτης


Εκδότης

Κώστας Βαξεβάνης Αρχισυντάκτρια

Βιβή Μπλούτσου Αρθρογράφοι Θανάσης Καρτερός Γιάννης Βαρουφάκης

περιεχόμενα

Art Direction gramma

24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

TΕΥΧΟΣ 18

Ατελιέ Τζένη Αναστασοπούλου Διόρθωση Ανδρονίκη Μαστοράκη Εμπορική Διεύθυνση Χαράλαμπος Παπαδάτος Αρχεία Φωτογραφιών Eurokinissi A. E. Εκτύπωση Χαϊδεμένος ΑΕΒΕ Εταιρία Το Κουτί της Πανδώρας Ε. Ε. Διεύθυνση Λεωφ. Κηφισίας 125-127, Αθήνα Τηλέφωνο 211 7008 014 Φαξ 211 7008 038 E-mail hotdocum@gmail. com Διανομή Πρακτορείο ΕΥΡΩΠΗ Α. Ε. Υπεύθυνος κυκλοφορίας Παναγιώτης Πασπαλιάρης Συνδρομές

14-16

Στον τηλεμα­ ραθώνιο απάτης, φοράνε στρινγκ

17

Τηλεμαραθώνιοι Το τσουνάμι της υποκρισίας

22

MKO Έβαλαν χέρι στο (φιλόπτωχο) ταμείο

24

Παλαιστίνη Τηλεμαραθώνιος για ανύπαρκτο νοσοκομείο στη Γάζα

28

Πυρόπληκτοι Τα λεφτά για τους πυρόπληκτους στο ταμείο του Οικονομικών

39

Αποκάλυψη του Hot Doc Έκθεση Blackrock Βιώσιμο το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο – Μεθοδεύουν το ξεπούλημά του

42

Ελλήνων Απόψεις Ο λόγος στους δικούς μας «ξένους»

211 7008 014

Σλόμο Σαντ 53 «Ευρωπαίοι, πιέστε το Ισραήλ να σώσει τον εαυτό του»

*

Το επόμενο Hot Doc στα περίπτερα και στο internet στις 10 Iανουαρίου και κάθε δεύτερη Πέμπτη

57

Αποστολή: Λιβύη Η χώρα του Καντάφι χωρίς αυτόν

61

Χριστούγεννα Τι ήταν το άστρο της Βηθλεέμ;


211 7008 014

Κάντε δώρο ή μία συνδρομ

Βρείτε το ηλεκτρονικό Hot Doc στο www.hotdoc.gr


editorial Του Κώστα Βαξεβάνη

Ε

Επέστρεφε…

πιστρέφω εκεί πάντα τέτοιες μέρες. Σπάνια πάω ως φυσική παρουσία, αλλά επιστρέφω. Ο κήπος είναι ρημαγμένος από τις βροχές, μυρίζει καμένο ξύλο την ώρα που περνάω την οξώπορτα, τα πεζούλια είναι φρεσκοασβεστωμένα, η γλιτσίνια γυμνή είναι πιο όμορφη. Δεν έχω αποσκευές. Έτσι ελαφρύς βηματίζω πάνω στο πλακόστρωτο, ψάχνοντας κάποια ίχνη από εκείνη την παιδική αθωότητα που υπήρξε τόσο ένοχη. Κάνει γλυκιά ψύχρα. Οι αναμνήσεις πάντα έχουν θερμοκρασία συντήρησης. Είναι ο λόγος που ανατριχιάζουμε σε περιβάλλον μνήμης. Επιστρέφω πιστεύοντας πως μπορεί κάτι να σώσω, παραδίδοντάς το σε παλιές εικόνες και αρχαία ανθρωπιά. Ένα πέτρινο σπίτι, ο πατέρας μυρίζει χώμα, η μάνα Jet με θαυματουργούς κόκκους που της κάνουν κομμάτια τα χέρια, στο ντουλάπι είναι κρυμμένα τα γλυκά στο πιο ψηλό ράφι, και σε κάποιο βιβλίο είναι σίγουρα κρυμμένο ένα ραβασάκι παιδικού έρωτα. «Μαρία, Άννα, Αγγέλα, σ’ αγαπώ. Εσύ»; Επιστρέφω. Στις μπερδεμένες εικόνες χωρίς συνοχή, μόνο με την αίσθηση. Της ασφάλειας, της αγάπης, της υπόσχεσης. Στα πρόσωπα που γελάνε ή

6 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

που συνοφρυώνονται, αλλά το κάνουν με ειλικρίνεια. Στα σοκάκια ενός χωριού με σκαμμένες γριές που λένε ιστορίες, με νταβραντισμένους γέρους που υπονοούν περισσότερα απ’ όσα λένε. Πάω εκεί νοητά τέτοιες μέρες, όχι για ν’ αντιστρέψω τον χρόνο, αλλά για να του δώσω ουσία. Ο χρόνος μπορεί να είναι και αλλιώς. Γήινος. Και η νοσταλγία μπορεί να μην είναι ένα μνημόσυνο, αλλά η ταινία της ψυχής σου. Δεν ξέρω τι απ’ όλα νοσταλγώ. Την ασπρόμαυρη τηλεόραση με το σεμεδάκι, τα παπούτσια Ελβιέλα, τη σοκολάτα ΙΟΝ, το παγωτό ΑΛΦΑ, την αλάνα γεμάτη πέτρες και φωνές, τις μουσικές από το πικάπ με τις γρατζουνιές του χρόνου; Και γιατί; Όταν οι άνθρωποι μεγαλώνουν, κρατάνε κάπου κρυμμένα τα προσωπικά τους καταφύγια. Σπηλιές μνήμης που μέσα τους μπορούν για λίγο να ζήσουν ασφαλείς, μέχρι να εκτεθούν και πάλι στην αντιξοότητα του παρόντος χρόνου. Μοιάζει με αυταπάτη, αλλά είναι ένα πραγματικό κομμάτι ζωής. Μόνο που δεν είναι χειροπιαστό. Σε αυτό το υπαρκτό, αλλά άυλο κομμάτι επιστρέφω. Φαντάζομαι το κάνουν όλοι. Δεν τολμώ ν’ αναρωτηθώ «θυμάσαι;», γιατί δεν θέλω να είναι μνήμη. Είναι

μια πραγματικότητα φτιαγμένη από τα κομμάτια που άξιζαν ν’ αντέξουν. Γι’ αυτό, απλώς θυμάμαι. Η ΚΑΘΕ ΓΕΝΙΑ έχει τη δική της ιστορική ή κοινωνική μνήμη. Φτιαγμένη άλλοτε από πολέμους, γέλια ή δάκρυα, από παιχνίδια της αλάνας ή από pixel του Playstation. Και σχεδόν πάντα από την επιβολή του έρωτα. Αναρωτιέμαι πολλές φορές τι μυρωδιές θα θυμούνται οι σημερινές γενιές. Αλλά είμαι σίγουρος ότι θα θυμούνται. Αν όχι τη μυρωδιά ενός νυχτολούλουδου, αυτή μιας πόλης σε οργασμό. Φαντάζομαι πως οι επόμενες γενιές θα βλέπουν με νοσταλγία ένα iPhone της δεκαετίας μας και σίγουρα θα θυμούνται κάποια από τα ερωτικά μηνύματα με τα οποία συνδέθηκε. Έτσι είναι, η μνήμη φτιάχνεται με τα υλικά της ανάγκης μας. Γι’ αυτό μπορείς να καταφεύγεις σε αυτήν, ξέροντας πως καταφεύγεις στη γνησιότητα της ζωής σου. Έστω και ωραιοποιημένης. Γι' αυτό επιστρέφω τέτοιες μέρες. Νομίζω πως πια επιστρέφω στην απλότητα εκείνων των ημερών. Στην ειλικρίνεια των συναισθημάτων. Δεν είναι φυγή, είναι αυτογνωστική άσκηση. Οι άνθρωποι χρειάζονται ελάχιστα πράγματα για να είναι ευτυχισμένοι. Και κάνουν πολλά για να μην είναι.


HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 7


Τι είπες τώρα!

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΟΥΤΑΡΗΣ οτικό δημ Δήμαρχος Θεσσαλονίκης, σε συμβούλιο, 17/12/2012

ή. Δεν είναι Σιχαίνομαι τη Χρυσή Αυγ α. Οι μισοί ορί υμμ τοσ κόμμα. Είναι λησ δικαίου. Είείναι του κοινού ποινικού φέρουμε ανα που ο μόν και οπή ντρ ναι τη λέξη εδώ μέσα. Πέστα Χρυσόστομε. Ή μήπως προτιμάτε «πες τα Άνθιμε»;

Ι ΣΙΛΒΙΟ ΜΠΕΡΛΟΥΣΚΟΝ έντευξή του

Πρώην πρωθυπουργός, σε συν όμενος στα σε ιταλική εφημερίδα αναφερ την επίσημη με α φων σύμ 33 κορίτσια που λακεί στα ροζ πάρτι, δικαστική έκθεση είχαν εμπ 17/12/2012

αρραβωνιαΈχω πάντα δίπλα μου τηνυχώς κατόρευτ ία οπο την , μου κιά στι από αυτή τη θωσα να κρατήσω μακριά ά που λένε, αυτ όλα ει κάν λάσπη. Αν είχα ια. Και σας θα μου είχε βγάλει τα μάτ νύχια. ριά μακ ι έχε ότι ω ιών εβα ­ β δια Η εξομολόγηση ενός αρραβωνιάρη

ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΠΕΡΝΑΡΟΣ

Βουλευτής Ανεξ άρτητων Ελλήν ων, σε δήλωσή του σε τηλεοπτική εκπομπή, 14/12/2012

Ο κ. Γεωργιάδης το σκυλί γαβγ έχει αποδείξει ότι Αν ο Καμμένοςίζει εκεί που τρώει. ο Σαμαράς είνα είναι Καραγκιόζης, ι Χατζηαβάτης. Και κολλητήρι ο

Άδωνις;

Σ ΙΑΔΗ ΡΕΝΤ η Υ σ ΛΑ ήλω

ΗΣ απτή του δ ή του, ρ ΡΕΝΤ Υ ΛΑ ιρηματίας, σε γαι προφυλάκισ

Επιχε σύλληψη κ ου η ους π μετά τ 012 ζόμεν ι αναρωα γ ρ 2 ε / κα ες λη 14/12 χιλιάδ δουλειά δύσκο ι τους ρα χωρίς ε αυτή τη άποιοι να α μ ά Λυπ ίνουν τώ λόγο, σ έλουν κ ατομμύθα με ι για ποιον μή, δεν θ α 160 εκ Ιούλιο τιέμα χώρα στιγτην Ελλάδ ει από τον για τηρέψουν σ χω δηλώσ επιστυρώ που έ αβάλλω. ρια ε λω να κατ ύουν ότι θέ πιστε

ν ον δε ε Μάλλ κλέψατ α τ ι τ ό

ΆΔ Ω

Βουλ ΝΙΣ ΓΕ Ω ε σε ρα υτής ΝΔ, ΡΓΙΑΔ σ δ Η για τ ιοφωνικό ε δήλωσή Σ ον Π . Καμ σταθμό, του μένο Είνα , 14/ 12/2 που ι ο μεγ 012 α έ λ χ ύ ε τ ι λ

ΣΙΜΟΣ ΚΕ

ΔΙΚΟ Κυβερνη τικός εκπ ΓΛΟΥ ρόσωπος δήλωσή , σε του 17/12/20 σε ραδιοφωνικό 12 σταθμό

,

Μπορο οι επε ύδν να νιώσουν μια σιγο υτές ότι να παρνα υριά ηΕ Ευρώπη μείνει στηνλλάδα μπορεί με αυτό ς, της ευρωζώ καρδιά της Έλληνα ππως μεταφράζνεης, να δούται για τ ολίτη. ον Μία μόν ο σιγουρ Και δύο μην σου ιά οι επενδυτές ; πω...

του λωσή ΩΝ ρωθυπου και την α ην Ελλάδα, ΑΝΤ ας π ς στ oup ν η Έλλ το Eurogr της δόση η ι ά σ μετ κταμίευ και ο σεις Σήμερα έ ι για ε 2/2012 π οι α. 14/1 οκατα ωσαν Ελλάδ τελεί ρδίζει η ιτικής. Απ ρα θα α ρ ώ Σήμε σμοί, κε γμα πολ α μας, τ πεποίεκβιαζει το μεί αξιοπιστί την αυτοων δεν αλλά αμε την υμε και ν Ελλήν στήσ αταστήσο θυσίες τω αποκ μας. Οι ς. θησή ν χαμένε ατε ς δείξ υ πήγα ο τ ς σε δή φαση ΗΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ργός, πό

να στία λι ι ε, μό ι σαν Είδατ έλο, είνα την αξιοπ ζ ε ι ν μ Βε θηκαν συτή

ΖΕΡΑΡ ΝΤΕΠΑΡΤ

ΙΕ Γάλλος ηθοποι ρίδα αναφερόμός, σε επιστολή του σε εφημ κε από τον πρ ενος στην επίθεση που δέ ετην απόφασή ωθυπουργό Ζαν Μαρκ-Ερό χτηγια του να μετακο για φορολογικο μί ύς λόγους, 17/1σει στο Βέλγιο 2/2012

Ποιος είστε εσ Σας ερωτώ κ. είς που θα με κρίνετε; κ. Ολάντ; ΠαρΕρό, πρωθυπουργέ του όρεξη και την ά τις καταχρήσεις, την παραμένω έν αγάπη μου για τη ζωή, ας ελεύθερος άνθρωπος. Κι αυτός μια κ ατ άχρηση έκαν Στη φορολογ ε. ία

ερο ευτ βγ τερο αία χρό ει στην πς καραγ ν ς ! ι α Είναι ! Δε ολιτική κιόζης χει ν άνθρ στην πολ ό,τι πιο υπάρχε τα τετρομ ωπος πή ιτική! Τ αστείο ι δεύερής ο υ ρ παρα ε 10% ότι αυτ πάρ ός είναι κμής Αυτό . δείγμ ο το λε α ς

και μ ετριο φρ

οσύν

η

ΒΑΡΑΣ ύ, ΚΩΣΤΑΣ ΤΖΑου ργός Πολιτισμο Αναπληρωτής υπ ικό του σε ραδιοφων σε συνέντευξή 12 20 2/ /1 σταθμό, 12

ισμοί Δεν έγιναν διορ ρά μα Σα επί εποχής Πολιτισμού, στο υπουργείοκαι 8μηνα έκαναν αλλά εξάμηνα είναι γνωστό. όλοι, και αυτό η Καλαμάτα Ναι, και επίσης νάρας κι αγ ς είναι είδο

ΙΟΣ ΘΗΒΑνέντευξή του υ ΣΤΟΣ σ ε 012 Η ΧΡ /12/2 τής, σ

υδισ ο, 16 α σκο Τραγο χιακό μέσ πος ν αυτός ρ ό α ρ π τ ε ς σε και ένα .

όνο θρωπο, ειρά του ν χει μ Υπάρ ις έναν ά σεις τα όν ε ώ σ τ όμη, ο ώ τ οί ακ α σκ κ ν ι ι ρ α ε ν μ εί ν ρχου yright , υπά Καλά χει το cop έ αλλά ρνάρας υ ο Στο


69.9 5

NOB AC GIAN CO T 85. 95

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ


Upόψεις Του Δευκαλίωνος

Καλά Χριστούγεννα κ. Έλληνα Κ Η στήλη ποτέ δεν αμφισβήτησε την καταβολή της περιβόητης δόσης. Από την αρχή και όταν από τον φιλοκυβερνητικό κυρίως Τύπο προβαλόταν η πιθανότητα μη καταβολής της περιβόητης δόσης και χρεοκοπίας ήμασταν κάθετοι. Η δόση θα δοθεί, και θα δοθεί γιατί δεν συμφέρει το βορειοευρωπαϊκό βιομηχανικό κατεστημένο και το χρηματιστηριακό κεφάλαιο η χρεοκοπία της Ελλάδας.

10 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

αταρχάς, όπως προαναφέραμε, τα σενάρια περί μη καταβολής της δόσης και χρεοκοπίας τα πρόβαλε ο φιλοκυβερνητικός Τύπος. Γιατί το λέμε αυτό; Η αντιμνημονιακή αντιπολίτευση δεν χειρίστηκε με ξεκάθαρη άποψη το θέμα. Ενώ ορθώς κατήγγειλε το μνημόνιο και τα αποτελέσματά του, δεν απαντούσε πειστικά στο ερώτημα του φιλομνημονιακού μπλοκ με περιεχόμενο. «Αν πάμε κόντρα στο μνημόνιο και στην τρόικα θα χάσουμε τη δόση. Τότε τι θα κάνουμε;» Σε αυτό το κενό πολιτικής πόνταραν– και σωστά– οι φιλομνημονιακοί, υπερτονίζοντας την ανύπαρκτη πιθανότητα μη καταβολής της δόσης και χρεοκοπίας. Με αυτήν την τακτική και μέθοδο συσπείρωσαν πολιτικά τα ανώτερα στρώματα της μεσαίας τάξης. Έτσι πέτυχαν και μια ελάχιστη δημοσκοπική νομιμοποίηση, έστω για την παρούσα φάση της μνημονιακής πολιτικής. Μοναδική όαση στην προαναφερόμενη ασάφεια του αντιμνημονιακού λόγου οι θέσεις της στήλης και απ’ ό,τι γνωρίζουμε του καθηγητή κ. Βαρουφάκη, που ορθά-κοφτά και χωρίς καμία εκ των προτέρων συνεννόηση δήλωσαν δημόσια: «Η δόση αυξάνει μεν τον δανεισμό, αλλά δεν συμφέρει τον ελληνικό λαό. Άρα δεν πρέπει να πάρουμε», προτείνοντας ταυτόχρονα τρόπους και διαδικασίες που θα έλυναν το πρόβλημα ρευστότητας της ελληνικής οικονομίας. Τώρα γιατί δεν συμφέρει το βορειο­ βιομηχανικό κατεστημένο και το χρηματιστηριακό κεφάλαιο η χρεοκοπία της Ελλάδας. Καταρχάς έχει γραφτεί κατά κόρον ότι το κόστος χρεοκοπίας είναι πολύ μεγάλο. Ακούγονται διάφορα δυσθεώρητα νούμερα. Σε ώρα οικονομικής κρίσης δεν είναι λογικό να προσθέτει κανείς και νέες ζημιές. Πάμε τώρα σε πιο σύνθετους συλλογισμούς. Ας υποθέσουμε ότι η ΕΕ αποφασίζει να επωμιστεί το κόστος

χρεοκοπίας και σπρώχνει την Ελλάδα στη χρεοκοπία. Άμεσο αποτέλεσμα, η υποτίμηση του ευρώ έναντι του δολαρίου. Έμμεσο αποτέλεσμα, οι τιμές των ευρωπαϊκών βιομηχανικών προϊόντων θα μειωθούν και θα καταστούν ακόμα πιο ανταγωνιστικά από τα αμερικανικά. Όμως αυτό θα διαρκέσει για λίγο χρονικό διάστημα. Η νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία και ο δογματισμός θα δώσουν τη λύση. Ποια θα είναι αυτή; Το ευρώ, τώρα που έφυγε η Ελλάδα, έγινε υγιέστερο και ισχυρότερο. Από νεοφιλελεύθερη οπτική γωνία η συλλογιστική αυτή είναι απόλυτα σωστή. Άρα πολύ γρήγορα το ευρώ θα αρχίσει και πάλι να ανατιμάται έναντι του δολαρίου. Αυξάνονται όμως έτσι οι τιμές των ευρωπαϊκών προϊόντων έναντι των αμερικανικών. Σε απλά ελληνικά, τα ευρωπαϊκά βιομηχανικά προϊόντα ακριβαίνουν και μοιραία χάνουν εμπορικές αγορές έναντι των αμερικανικών. Και δεν είναι ώρα για τέτοιες εξελίξεις. Η ύφεση σε πανευρωπαϊκό επίπεδο και σύμφωνα με όλες τις προβλέψεις επανέρχεται. Προσπαθήσαμε να υπεραπλουστεύσουμε τον αφανή αλλά αέναο νομι­σ ματικό πόλεμο που μαίνεται μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ για τον έλεγχο των εμπορικών αγορών. Σε αυτόν τον πόλεμο η Ελλάδα στους σχεδιασμούς της ΕΕ έχει μετατραπεί σε πιόνι. Το χέρι που κουνάει το πιόνι ονομάζεται μνημόνιο-τρόικα. Μόνο που σε αυτή την σκακιέρα υπάρχουν και γέροι που δεν έχουν στοιχειώδη περίθαλψη και παιδιά που πεινάνε και εκατομμύρια άνεργοι και αποκλεισμένοι. Γι’ αυτούς περισσεύει η πολιτική κατανόηση από τη φιλομνημονιακή συγκυβέρνηση Σαμαρά. Φυσικά δεν περισσεύουν τα ελάχιστα για μια αξιοπρεπή χριστουγεννιάτικη γιορτή. Αλλά ποιος νοιάζεται; Απλώς θα του ευχηθούν Καλά Χριστούγεννα κ. Έλληνα. 


Upόψεις Του Εποχικού

Τα πολιτικά Lego του Άη Βασίλη Γέρε χρόνε φύγε τώρα, πάει η δική σου η σειρά, ήρθε ο νέος με τα δώρα, με τραγούδια με χαρά – αυτό λέει το γνωστό πρωτοχρονιάτικο άσμα. Και δεν χρειάζεται κανένα σχόλιο ως προς τα επερχόμενα δώρα και τα συνεπακόλουθα τραγούδια και τις χαρές. Είναι υπογεγραμμένο και ομολογημένο από τους πάντες ότι ο νέος χρόνος θα είναι ο πιο οδυνηρός, από την έναρξη της θεραπείας μας με τις συνταγές της τρόικα.

Α

υτό όμως εγκυμονεί κινδύνους κοινωνικών εκρήξεων. Και οι κοινωνικές εκρήξεις μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο τα προγράμματα θεραπείας. Αν μάλιστα συνυπολογίσουμε ότι η φτώχεια, η ανεργία, το διαλυμένο κοινωνικό κράτος και τα διαλυμένα δικαιώματα ήρθαν για να μείνουν, γίνεται σαφές ότι δεν είναι καθόλου αρκετός ο φόβος της δραχμής και τα λόμπι του Κεδίκογλου για να παγιωθεί το νέο καθεστώς. Χρειάζονται επειγόντως νέα εργαλεία. Υπάρχει βέβαια πάντα η προπαγάνδα του τρόμου. Υπάρχει επίσης το ματσούκι της Χρυσής Αυγής. Αλλά αυτά δεν αρκούν – χρειάζεται ένα νέο, βολικό, αλλά και πειστικό πολιτικό σκηνικό. Δεν είναι δυνατό να οικοδομηθεί ένα σταθερό μέλλον των μνημονίων, χωρίς ένα σταθερό πολιτικό σκηνικό των μνημονίων. Χωρίς τη συγκρότηση και ανασυγκρότηση εκείνων των πολιτικών δυνάμεων και συμμαχιών που θα εξασφαλίσουν μια ομαλή εναλλαγή στην εξουσία, θα αποσβένουν τις κοινωνικές εντάσεις, θα εγκλωβίζουν τη διαμαρτυρία και την αγανάκτηση. Εξού και δουλεύουν σε πολλά επίπεδα επιτελεία, κύκλοι και μεγάλα ΜΜΕ. Το πρώτο που επιδιώκουν είναι η ανασύνταξη και η ενίσχυση της κεντροδεξιάς, η οποία έχει γίνει φύλλο φτερό και σκέτη δεξιά. Το κόμμα του Σαμαρά κυβερνά με το χειρότερο εκλογικό ποσοστό από την ίδρυσή του κι αυτό δεν μπορεί να πάει μακριά. Το φλερτ του με ακροδεξιές θέσεις το απομονώνει από τη δεξαμενή του λεγόμενου μεσαίου χώρου – αυτό το κενό έρχονται να καλύψουν μεταξύ άλλων και οι αποσκιρτήσεις από τον Καμμένο. Είτε ως μετριοπαθής αντιμνημονιακή πτέρυγα της ΝΔ είτε ως ενδιάμεσο δεξιό κόμμα, οι «αποστάτες» προορίζονται να παίξουν μαζί με άλλους πρόθυμους, ένα σημαντικό ρόλο. Διαλύοντας τις δυνάμεις κόβοντας ψήφους από τη ΝΔ, αλλά

και δημιουργώντας μια «καβάτζα», για να χρησιμοποιήσουμε την έκφραση Καμμένου, όχι μόνο για τις κρίσιμες ψηφοφορίες στη Βουλή, αλλά και για την εθνικά κρισιμότερη κεντροδεξιά. Δεύτερη επιδίωξη είναι η συγκρότηση της τόσο επιθυμητής και απαραίτητης κεντροαριστεράς. Το εναπομείναν ΠΑΣΟΚ, τα στελέχη του που έχουν δραπετεύσει, η ΔΗΜΑΡ και οι «οργανικοί διανοούμενοι» που εκδηλώνουν σε κάθε ευκαιρία την απέχθειά τους για τα άκρα, αποτελούν την πρώτη ύλη. Εάν και εφόσον το εγχείρημα προχωρήσει, προορίζεται να δημιουργήσει υγειονομική ζώνη γύρω από το ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και να εξασφαλίσει έναν πόλο ικανό να αντιπολιτεύεται συμπολιτευόμενος τη ΝΔ. Φυσικά όλα αυτά τα σχέδια και οι παραλλαγές σημαίνουν ότι κάποιοι, όπως έγινε με τον Παπανδρέου, θα θυσιαστούν. Και έχουν ως προϋπόθεση ότι θα είναι σε θέση να προσελκύσουν κάποια άξια λόγου λαϊκή συναίνεση – αλλάζουμε τους βιολιτζήδες για να μείνει ίδιος ο χαβάς, όπως έλεγε ο Φλωράκης. Αυτό όμως είναι και το αδύνατο σημείο τους. Που οδηγεί τους αυτουργούς τους να καταφεύγουν στις ευχές: Να μην υποχρεωθούν να πάρουν σε δυο τρεις μήνες νέα μέτρα, να υπάρξει κάποια αλλαγή στάσης από τους εταίρους, να κατανοήσουν οι άτεγκτοι δανειστές τον κίνδυνο που εκπροσωπεί ο ΣΥΡΙΖΑ. Να φανεί κάποιο έστω αμυδρό φως στην άκρη του τούνελ και να πειστεί έτσι ο μεσαίος χώρος των νοικοκυραίων ότι η Ελλάδα μπορεί να ξεφύγει από το σκοτάδι αν... Πολλές ευχές, θα πείτε. Μην ξεχνάτε όμως ότι Άγιος Βασίλης έρχεται από την Καισαρεία – μπορεί στο σακούλι του να έχει τα κατάλληλα τουβλάκια για ένα Lego σκηνικό με το κέντρο στο κέντρο του…  HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 11


Upόψεις Του Γιάννη Βαρουφάκη

Μια ανομολόγητη πτυχή της επαναγοράς χρέους Από την πρώτη στιγμή που ανακοινώθηκε η επαναγορά χρέους ως εναλλακτική της διαγραφής μέρους των χρεών του ελληνικού δημοσίου προς την τρόικα, προσπάθησα να εκφράσω τον αποτροπιασμό μου για αυτή την «παράλογη, περιττή και άσχετη με το πρόβλημα» πολιτική. (Σημειώστε ότι, για του λόγου το αληθές, στην προηγούμενη πρόταση, εντός εισαγωγικών, αντέγραψα λέξη προς λέξη τους χαρακτηρισμούς που χρησιμοποίησε για την επαναγορά χρέους η... Financial Times.)

12 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Τ

α βασικά σημεία της κριτικής μου ήταν πως η επαναγορά: (1) ήταν υποχρεωτική για τις ελληνικές τράπεζες και αποτελούσε ένα δεύτερο (εντός του 2012) κούρεμα, ένα PSI No.2, που τους μείωσε τόσο την κεφαλαιακή επάρκεια όσο και τη ρευστότητα, και (2) έγινε ώστε το δημόσιο να δανειστεί 24 δις, τα οποία θα δώσει για να τις «αναστήσει», κάτι που δεν θα επιτύχει, επειδή για να δανειστεί από την τρόικα αυτά τα 24 δις έπρεπε πρώτα να... κουρέψει τις τράπεζες που, κατόπιν, ανακεφαλαιοποιεί. Ο απόλυτος παραλογισμός! Αυτά, ελπίζω, είναι λίγο-πολύ γνωστά πλέον. Σήμερα, με τούτο το άρθρο, παρουσιάζω μια σημαντική πτυχή που δεν είναι καθόλου γνωστή. Έχουμε και λέμε: Το δημόσιο χρέος που είχαν ιδιώ­ τες μετά το πρώτο PSI ήταν μόλις 65 δις ομολόγων – τα υπόλοιπα 250 περίπου δις τα χρωστάμε πλέον στην τρόικα. Ο στόχος της επαναγοράς ήταν να «καταργήσουν» περί τα 20 δις από αυτά τα 65 δις των ιδιωτών, αγοράζοντας περί τα 30 δις ομολόγων και αποσύρωντάς τα από την κυκλοφορία. Από αυτά τα 30 δις, οι ελληνικές τράπεζες κατείχαν περί τα 17 δις, και τα ασφαλιστικά ταμεία περί τα 8 ή 9 δις. Τελικά, οι τράπεζες

αναγκάστηκαν (με το πιστόλι στον κρόταφο) να πουλήσουν στο κράτος και τα 17 δις των ομολόγων τους με αντάλλαγμα 5,6 δις, με ξένους επενδυτές (hedge funds και κάποιες πτωχευμένες ξένες τράπεζες) να προσφέρουν τα υπόλοιπα 13 δις στο ελληνικό κράτος. Το συνολικό κόστος για το δημόσιο ήταν περί τα 11,5 δις, και το καθαρό όφελος (ως προς τη μείωση του χρέους) γύρω στα 19 δις. Μετά λοιπόν την επαναγορά, το δημόσιο χρέος που κατέχουν οι ιδιώτες έπεσε από τα 65 δις στα 35 δις, ομόλογα που κατέχουν οι ξένοι (26 δις περίπου) και ελληνικά ασφαλιστικά ταμεία. Περιληπτικά, οι ελληνικές τράπεζες (που ο έλληνας φορολογούμενος δανείζεται 24 δις για να στηρίξει) υπέστησαν ένα σκληρό PSI, δηλαδή κούρεμα, καθώς όχι μόνο αντάλλαξαν ομόλογα ονομαστικής


αξίας 17 δις για 5,6 δις, αλλά και απόλεσαν, παράλληλα, περί τα 6 δις τόκων (που είχαν λαμβάνειν τα επόμενα χρόνια) καθώς και τη δυνατότητα να καταθέτουν στο Σύστημα Ευρωπαϊκών Κεντρικών Τραπεζών τα ομόλογα των 17 δις λαμβάνοντας ρευστότητα 11 δις. Με αυτά τα δεδομένα, ερχόμαστε στην ανομολόγητη πτυχή της υπόθεσης αυτής: Τα ομόλογα που επαναγόρασε το κράτος μας πουλήθηκαν βάσει συμβολαίου, το οποίο αναφέρει ότι, αν το 66% των ομολογιούχων συμφωνήσουν να κουρευτεί αυτό το χρέος, το υπόλοιπο 34% πρέπει, ακόμα και με το αγγλικό δίκαιο στο οποίο υπάχθηκαν αυτά τα ομόλογα, να συμμορφωθεί και να αποδεχθεί το συμφωνημένο κούρεμα. Με άλλα λόγια, αν κυβέρνηση και τρόικα, οι συνέταιροι δηλαδή στην επαναγορά, κατάφερναν

να πείσουν το 66% των ομολογιούχων να αποδεχθούν γενικό κούρεμα 77%, τότε από τα 65 δις χρέους στα χέρια των ιδιω­τών θα κουρεύονταν 43,5 δις και θα απέμεναν μόνο 21,5 δις. Σήμερα, με την επαναγορά απομένουν 35 δις και, επιπλέον, το χρέος αυξήθηκε κατά 11,5 δις (το κόστος της επαναγοράς το οποίο, φυσικά, το δανειστήκαμε). Θα μπορούσε να έχει γίνει κάτι τέτοιο, δηλαδή ένα γενικότερο PSI, το οποίο να μην αφορά μόνο τις ελληνικές τράπεζες; Όπως προανέφερα, ναι, εφόσον το 66% των ομολογιούχων συμμετείχε. Αν σκεφτούμε ότι οι ελληνικές τράπεζες θα συμμετείχαν έτσι κι αλλιώς (όπως και το έκαναν), ότι ξένοι ιδιώτες συνεισέφεραν άλλα 13 δις ομολόγων (στην τιμή του 33% της ονομαστικής τους αξίας), και πως τα ασφαλιστικά ταμεία διέθεταν άλλα 8 με 9 δις ομολόγων, αυτό το άθροισμα θα μπορούσε κάλλιστα να φτάσει το 66% των 65 δις του ιδιωτικού τομέα αν το προτεινόμενο κούρεμα ήταν κατά τι μικρότερο, π.χ. 75% αντί για 77%. Τότε το χρέος θα μειωνόταν κατά 42,3 δις, χωρίς κανένα κόστος πέραν των απωλειών των ασφαλιστικών ταμείων, της τάξης των 5,9 δις. Με άλλα λόγια, το ελληνικό δημόσιο θα μπορούσε να είχε επιβάλλει το κούρεμα που επέβαλε στις ελληνικές

τράπεζες παγκοσμίως, ακόμα και στα hedge funds, με οφέλη όχι 19 δις, αλλά 42,3 δις, από τα οποία θα μπορούσε με χαρακτηριστική άνεση να αποζημιώσει τα ασφαλιστικά ταμεία για την απώλεια των 5,9 δις τους. Συνολικά, ένα κανονικό δεύτερο PSI θα μείωνε το ελληνικό χρέος κατά 35,5 δις, αντί για τα 19 δις που πέτυχε η επαναγορά χρέους. Μια διαφορά, ουκ ευκαταφρόνητη, της τάξης των 17 με 18 δις. Παρατηρήστε τι χάσαμε επιλέγοντας τη λύση της επαναγοράς: Απολέσαμε την ευκαιρία να κουρέψουμε τα ξένα, αρπακτικά hedge funds, κουρεύοντας μόνο τις κρατικοδίαιτες ελληνικές τράπεζες που κατόπιν καλούμαστε, θέλοντας και μη, να... σώσουμε. Τόσο έξυπνα και λογικά! Παρατηρήστε ακόμα ότι, τώρα πλέον, με την επαναγορά, το πουλί πέταξε: Μας είναι αδύνατο να κουρέψουμε νόμιμα τα ομόλογα που διαθέτουν τα hedge funds. Γιατί; Επειδή οι ελληνικές τράπεζες δεν διαθέτουν πλέον ομόλογα. Τα ομόλογα που παραμένουν σε ιδιωτικά χέρια είναι κατά συντριπτική πλειοψηφία στα χέρια των hedge funds (26 δις σε αυτά και 8 ή 9 μόλις στα ελληνικά ασφαλιστικά ταμεία) – τα οποία ποτέ δεν θα συμφωνήσουν να κουρευτεί το χρέος μας σε αυτά.  HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 13


Φιλανθρωπικοί Έρανοι

Στον τηλεμαραθώνιο απάτης φοράνε στρινγκ Έχω πάρει μέρος σε αρκετούς τηλεμαραθώ­νιους. Από τη μεριά εκείνων που από το στούντιο καλούσαν τους Έλληνες να δώσουν από το υστέρημά τους, για να σώσουν κάπου, στην άλλη άκρη του κόσμου, ανθρώπους που δεν γνώριζαν. Στο Ιράκ, την Παλαιστίνη, τη Σρι Λάνκα. Έχω μια φυσική απέχθεια στη φιλανθρωπία, όχι μόνο γιατί χρησιμοποιήθηκε ιστορικά ως το προκάλυμμα της υποκρισίας (μέχρι και η Φρειδερίκη ήταν φιλάνθρωπος), αλλά και γιατί θα προτιμούσα έναν κόσμο που την καθιστά περιττή. Οι άνθρωποι πρέπει να ζουν καλά όχι γιατί υπάρχουν φιλάνθρωποι, αλλά γιατί το δικαιούνται. Οι τηλεμαραθώνιοι, ωστόσο,

ήταν στη συνείδησή μου οι κινήσεις εκείνες που μπορούν να βοηθήσουν ανθρώπους που έχουν άμεση ανάγκη, η οποία προέκυψε από μια φυσική καταστροφή ή έναν πόλεμο. Και βέβαια, θεωρούσα αυτονόητο πως τα χρήματα πήγαιναν στον προορισμό τους. Ήταν από τους θεσμούς εκείνους που θεωρούσα αδιάβλητους στην Ελλάδα, όπως περίπου οι πανελλαδικές εξετάσεις για το πανεπιστήμιο. Η συλλογή χρημάτων γίνεται δημόσια, το ποσό ανακοινώνεται, και πρέπει κάποιος να έχει μεγάλο θράσος για να κλέψει αυτά τα χρήματα. Μου διέφευγε βεβαίως πως στην Ελλάδα το θράσος μπορεί να γίνει ακόμη και νόμος.

Του Κώστα Βαξεβάνη

Σ

τις αρχές Φεβρουαρίου του 2005 το πλοίο Ocean Monarch, με ανθρωπιστική βοήθεια από την Ελλάδα, έφτασε σε στρατιωτικό λιμάνι της Σρι Λάνκα. Το τσουνάμι είχε αποδεκατίσει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους και είχε εξαθλιώσει ολόκληρη τη χώρα. Ο τηλεμαραθώνιος, ο οποίος είχε διοργανωθεί στην Ελλάδα για να συγκεντρωθεί η βοήθεια, είχε μεγάλη επιτυχία. Οι Έλληνες για μια φορά ακόμη είχαν ανταποκριθεί. Μόλις το πλοίο έριξε άγκυρα οι 45 εθελοντές που συνόδευαν την ανθρωπιστική βοήθεια θέλησαν να βοηθήσουν πρώτα τους εξαθλιωμένους

14 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

που θα βοηθούσαν στη διανομή. Άνοιξαν λοιπόν τα κιβώτια με τον ρουχισμό, ο οποίος είχε αγοραστεί από τη Μη Κυβερνητική Οργάνωση «Αλληλεγγύη» της Αρχιεπισκοπής. Η οργάνωση του αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου είχε πάρει 1.144.834 ευρώ από τα χρήματα του τηλεμαραθώνιου για να αγοράσει και να μεταφέρει είδη πρώτης ανάγκης στην Ινδονησία και τη Σρι Λάνκα. Το άνοιγμα των κιβωτίων ήταν μια οδυνηρή έκπληξη. Η ανθρωπιστική βοήθεια της αρχιεπισκοπής περιλάμβανε σέξι εσώρουχα, αποκριάτικες στολές κολομπίνας και αρκετά στρινγκ. Με αυτά

έπρεπε να ντύσουν τη γύμνια τους οι βιασμένοι από τη μανία της φύσης. Η αποκάλυψη του πώς αντιλαμβανόταν η αρχιεπισκοπή την ανθρωπιστική βοήθεια μεταφέρθηκε στο υπουργείο Εξωτερικών, αλλά χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Η «Αλληλεγγύη» συνέχισε τη δράση της, όπως άλλωστε και δεκάδες ακόμη οργανώσεις φιλανθρωπίας.

Τηλεμαραθώνιος αυθαιρεσίας Πού πήγαν τα λεφτά των τηλεμαραθώνιων; Ποιος διαχειρίζεται αυτά τα ποσά; Ποιος τα ελέγχει; Το πρώτο συμπέρασμα της έρευνας, που προσπαθεί


να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα, είναι πως τα λεφτά αυτά που δόθηκαν από τον κόσμο για πολύ συγκεκριμένο στόχο, κάτω από τις επιτακτικές ανάγκες της στιγμής και του φορτισμένου συναισθήματος μετατράπηκαν σε ένα δεύτερο κρατικό κορβανά, όπου το πολιτικό χέρι των πελατειακών σχέσεων αλλά και της απάτης μπαινοβγαίνει όποτε θέλει. Και, πού και πού, κάνει και μερικές φιλανθρωπίες. Στον γνωστό τηλεμαραθώνιο για το τσουνάμι, τα χρήματα, αντί να διατεθούν από τους φορείς που τα συγκέντρωσαν, μπήκαν σε έναν λογαριασμό που ονομάστηκε

με νόμο «Ειδικός Λογαριασμός παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας σε τρίτες χώρες». Μέχρι εδώ τίποτα το κακό. Το ελληνικό ΥΠΕΞ θεωρητικά είναι ο πιο αξιόπιστος φορέας για τέτοιες περιπτώσεις. Το λεπτό σημείο είναι ότι, ενώ ο τηλεμαραθώνιος ήταν για το τσουνάμι, ο λογαριασμός ανοίγει γενικά για «τρίτες χώρες». Έτσι, τα ποσά που μαζεύονται για τα θύματα από το τσουνάμι μπορούν να διοχετεύονται γενικώς για ανθρωπιστικούς σκοπούς σε όλο τον κόσμο, μέσω ΜΚΟ αμφίβολης λειτουργίας και έργου. Στην περίπτωση του τηλεμαραθώνιου για τη Γάζα, όπου συγκεντρώθηκε

κοντά στο 1,5 εκατομμύριο (το ακριβές ποσό οι υπηρεσίες δεν το διευκρινίζουν), τα χρήματα δεν δόθηκαν ποτέ στην περιοχή. Υπάρχουν σε κάποιον λογαριασμό του ΥΠΕΞ, υπό τη διαχείριση της πιο αμαρτωλής του υπηρεσίας, της Υπηρεσίας Διεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας (ΥΔΑΣ). Η πιο προκλητική περίπτωση είναι αυτή των χρημάτων για τους πυρόπληκτους της Ηλείας. Συγκεντρώθηκαν 211 εκατομμύρια. Κατά καιρούς ερωτήσεις βουλευτών στο Κοινοβούλιο αναγκάζουν τους υπουργούς να δίνουν μια εικόνα του λογαριασμού, αλλά δεν   HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 15


Φιλανθρωπικοί Έρανοι

υπάρχει καμία διαφάνεια. Τα χρήματα αυτά, ενώ ήταν σε λογαριασμό της Τράπεζας της Ελλάδας, μέσω απόφασης του Γιώργου Παπακωνσταντίνου (μια από τις πρώτες που πήρε ως υπουργός Οικονομικών) μεταφέρονται σε λογαριασμό του υπουργείου. Πέντε χρόνια μετά την καταστροφή και την ύπαρξη πυρόπληκτων, τα χρήματα αυτά ακολουθούν μια περίεργη και άγνωστη διαδρομή, ενώ υπάρχουν πληροφορίες πως με τα χρήματα αυτά αγοράστηκαν ομόλογα. Ακόμη και αν δεν συνέβη αυτό, η ερώτηση είναι γιατί δεν έχουν διατεθεί στα θύματα για τα οποία προσφέρθηκαν. Κατά καιρούς ποσά φαίνονται να

Την τελευταία δεκαετία μερικές δεκάδες ΜΚΟ ή οργανώσεις φιλανθρωπίας, οι Άγιοι Βασίληδες των φτωχών, έχουν ροκανίσει εκατοντάδες εκατομμύρια, στο όνομα πάντα της φιλανθρωπίας

16 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

εκταμιεύονται από αυτό τον λογαριασμό για να δοθούν για «έργα ανάπτυξης». Πάντα χωρίς έλεγχο και διαφάνεια, από έναν φορέα που στην πραγματικότητα δεν του ανήκουν: Το υπουργείο Οικονομικών. Όλη αυτή η ανήθικη λειτουργία, βεβαίως, γίνεται με νόμους. Υπουργικές αποφάσεις καθορίζουν πού θα πάνε τα χρήματα. Και ο πολίτης που τα πρόσφερε δεν έχει τη δυνατότητα να κάνει έλεγχο ή να ζητήσει εξηγήσεις.

Το χάος της απάτης Την Παρασκευή 14 Δεκεμβρίου, στις 14:32 μμ, η ομάδα του Hot Doc έστειλε σε μία από τις μεγαλύτερες ΜΚΟ στον κόσμο, τη δανέζικη Danish Refugee Council, ένα ερωτηματολόγιο με το οποίο της ζητούσε να διευκρινίσει πώς διαχειρίζεται τον προϋπολογι��μό των 195 εκατομμυρίων δολαρίων. Στις 14:48, μόλις 16 λεπτά αργότερα, η δανέζικη ΜΚΟ είχε στείλει όλα τα στοιχεία για τη διαχείριση του προϋπολογισμού της και βέβαια τα έργα που είχε πραγματοποιήσει σε όλο τον κόσμο. Δοκιμάσαμε το ίδιο πράγμα σε ελληνικές ΜΚΟ, οι οποίες διαχειρίστηκαν κονδύλια από κρατικές επιδοτήσεις. Πολλά από τα τηλέφωνα λειτουργίας τους ανήκαν σε ιδιώτες, οι οποίοι δεν απάντησαν. Απευθυνθήκαμε στο ΥΠΕΞ και συγκεκριμένα στην αρμόδια υπηρεσία, την ΥΔΑΣ. Οι απαντήσεις ήταν αποσπασματικές και βέβαια κανένας δεν μπορούσε να μας διευκρινίσει τι ακριβώς γινόταν. Η μία διεύθυνση έδειχνε την άλλη

ως υπεύθυνη και όλες μαζί αδυνατούσαν να πουν το απλό: Τι έγιναν τα λεφτά των φορολογούμενων. Όλο αυτό δεν είναι μια γραφειοκρατία. Απλώς την χρησιμοποιεί. Την τελευταία δεκαετία μερικές δεκάδες ΜΚΟ ή οργανώσεις φιλανθρωπίας, οι Άγιοι Βασίληδες των φτωχών, έχουν ροκανίσει εκατοντάδες εκατομμύρια, στο όνομα πάντα της φιλανθρωπίας. Κανένας πραγματικός έλεγχος από την ΥΔΑΣ δεν πιστοποιεί αν έγινε ή όχι κάποιο έργο. Γίνεται απλώς συλλογή παραστατικών, τα οποία βεβαίως κάλλιστα μπορεί κάποιος να βρει στις χώρες όπου δραστηριοποιούνται οι ΜΚΟ, δίνοντας απλώς πουρμπουάρ 10 δολαρίων. Όταν άρχισαν οι φήμες για τα πρώτα σκάνδαλα με τις ΜΚΟ, το υπουργείο ανακοίνωσε εκκαθάριση του μητρώου. Κάτι που μοιάζει με έλεγχο, αλλά δεν είναι. Το τραγικό είναι πως τώρα που ο εισαγγελέας χτυπά την πόρτα του υπουργείου για τις φιλανθρωπίες της απάτης, μεγάλη ομάδα ΜΚΟ είναι υπόλογη γιατί ούτε έχει υλοποιήσει έργα ούτε έχει παραδώσει παραστατικά κόστους. Αυτή λοιπόν την ύστατη στιγμή της απολογίας, το υπουργείο, σε ένα άσχετο νομοσχέδιο, παρέχει τη νομιμοποίηση στους παράνομους. Δίνει παράταση στην υλοποίηση του έργου. Έτσι, αν ο εισαγγελέας πιάσει όσους δεν έχουν πραγματοποιήσει το έργο, αυτοί πλέον θα είναι νόμιμοι, μέσω «παρατάσεως». Την ώρα που η όποια ΜΚΟ με τον τίτλο «Τρία πουλάκια κάθονταν» ροκανίζει χρήμα, οι εθελοντές στην Ελλάδα, που παλεύουν να σώσουν δυο παιδάκια ανοίγοντας τραπεζικούς λογαριασμούς για να πάνε στο εξωτερικό για εξειδικευμένες επεμβάσεις, τρώνε στα μούτρα όλο το γραφειοκρατικό σύστημα που θέλει να είναι ξαφνικά «τυπικό και έντιμο». Αν ακόμη έχετε απορίες για το αν συμβαίνουν όλα αυτά, απλώς πηγαίνετε ως το αρμόδιο υπουργείο και δηλώστε πως θα κάνετε έναν έρανο για «την επιβίωση της πουά κατσαρίδας». Θα τα καταφέρετε μια χαρά. Δεν θα σας ελέγξει κανείς. Για να μην χρειάζεται να ελέγξει κάποιος και αυτούς. 


Τηλεμαραθώνιοι

Το τσουνάμι της υποκρισίας Της Αντιγόνης Μιχοπούλου

Στις 26 Δεκεμβρίου 2004 το τσουνάμι χτύπησε την Ινδονησία. Μετά από μια ισχυρή σεισμική δόνηση μεγέθους 9,1 βαθμών της κλίμακας ρίχτερ, το καταστροφικό τσουνάμι έπληξε τις ακτές της νοτιοανατολικής Ασίας, σαρώνοντας τα πάντα στο πέρασμά του και αφήνοντας πίσω περισσότερους από 230.000 νεκρούς. Εικόνες απόγνωσης και θλίψης έκαναν τον γύρο του κόσμου και λίγες μέρες μετά διοργανώθηκαν τηλεμαραθώνιοι σε πολλά τηλεοπτικά δίκτυα ανά τον κόσμο με σκοπό να συγκεντρωθούν χρήματα για τους επιζώντες. Η κινητοποίηση και η ευαισθητοποίηση του κόσμου δεν είχε προηγούμενο, και μόνο από τις προσφορές των ελλήνων πολιτών συγκεντρώθηκαν περίπου 24 εκ ευρώ.

Ο

κτώ χρόνια μετά φαίνεται ότι τα λεφτά τα πήρε το κύμα του τσουνάμι. Το μόνο σίγουρο είναι ότι, στις κοινοβουλευτικές ερωτήσεις προς το υπουργείο Εξωτερικών για την τύχη των χρημάτων, οι απαντήσεις των υπουργών και των αρμόδιων υπηρεσιών μιλούν και μοιράζουν τα εκατομμύρια του ελληνικού λαού λες και πρόκειται για καραμέλες. Από την άλλη πλευρά μέχρι και αυτή την στιγμή ΜΚΟ που κατέθεσαν τότε προτάσεις στο υπουργείο Εξωτερικών και συγκεκριμένα στην ΥΔΑΣ (Υπηρεσία Διεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας) για έργα που είχαν εγκριθεί και

πραγματοποίησαν στη Σρι Λάνκα, δεν έχουν πληρωθεί. Πρόκειται για χρήματα που έδωσαν οι έλληνες πολίτες με σκοπό να βοηθηθεί το έργο τον οργανώσεων που θα πήγαιναν στο σημείο και δεν διατέθηκαν ποτέ.

Το τσουνάμι σε νούμερα Όλα ξεκίνησαν μετά την ολοκλήρωση του ραδιοτηλεοπτικού μαραθώνιου της ΕΡΤ για το τσουνάμι. Η ελληνική κυβέρνηση κάνει μια παγκόσμια πρωτοτυπία. Με κοινή υπουργική απόφαση του υπουργού Εξωτερικών και του υπουργού Υγείας αποφασίζεται τα λεφτά που έχουν διατεθεί από τον κόσμο να μην  

Στον ειδικό λογαριασμό του υπουργείου Εξωτερικών για την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας σε τρίτες χώρες φαίνεται ότι ο λογαριασμός είναι πιστωμένος με 24.743.000 ευρώ.

HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 17


Τηλεμαραθώνιοι Ο υπουργός Εξωτερικών αποφασίζει να διαθέσει 10 εκατομμύρια ευρώ στον ΟΗΕ για την ανθρωπιστική βοήθεια. Διευκρινίζει ότι εντός εξαμήνου ο ΟΗΕ οφείλει να αποστείλει στην ΥΔΑΣ τα νόμιμα πρωτότυπα δικαιολογητικά διάθεσης του ανώτερου ποσού.

πάνε απευθείας σε οργανώσεις, αλλά σε ένα ειδικό λογαριασμό του υπουργείου Εξωτερικών. Οι καταθέτες δεν γνώριζαν ότι τα χρήματά τους θα πάνε στο υπουργείο Εξωτερικών, αλλά απευθείας στις οργανώσεις με σκοπό να μεταβούν στην πληγείσα περιοχή και να βοηθηθούν οι συνάνθρωποί τους. Ο ειδικός λογαριασμός δημιουργήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2005, κι εκεί κατατέθηκαν αρχικά 14.924.486 ευρώ. Οι τραπεζικοί λογαριασμοί όμως συνέχιζαν να συγκεντρώνουν χρηματικά ποσά πολιτών, με αποτέλεσμα, όπως αναφέρεται σε απάντηση του τότε υπουργού Εξωτερικών κ. Στυλιανίδη, να έχουν συγκεντρωθεί συνολικά 18.777.377 ευρώ έως τις 2-22006. Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με το αντίγραφο κινήσεων του συγκεκριμένου λογαριασμού που έχει στη διάθεσή του το Hot Doc, από 11.1.2005 έως 31.12.2009 το συνολικό ποσό έχει φτάσει στα 24.743.582 ευρώ. Στην πραγματικότητα επικρατούσε μια επιτηδευμένη ανακρίβεια για το συνολικό ποσό που συγκεντρώθηκε στον ραδιοτηλεμαραθώνιο για το τσουνάμι αλλά και μετά την ολοκλήρωσή του, καθώς ακόμα και δημοσιεύματα το 2008 μιλούσαν για 15 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων τα 10 δεν είχαν εκταμιευτεί. Τότε το υπουργείο Εξωτερικών είχε παραδεχτεί το γεγονός και απέδωσε τις καθυστερήσεις στις συνθήκες ανασφάλειας που επικρατούν στην περιοχή, με αποτέλεσμα τα κονδύλια να είναι προς το παρόν παγωμένα. Μιλώντας στο Hot Doc, ο τότε υπουργός Εξωτερικών Ευριπίδης Στυλιανίδης κάνει λόγο για ένα πρόγραμμα ανθρωπιστικής

Λίγες μέρες μετά τον τηλεμαραθώνιο για το τσουνάμι, ο ειδικός λογαριασμός ανοίγει στην Τράπεζα της Ελλάδος και κατατίθενται εκεί τα 14 εκατομμύρια ευρώ.

βοήθειας που μέχρι το 2007 –όταν ήταν ο ίδιος υπουργός– πήγαινε πάρα πολύ καλά. Συγκεκριμένα ανέφερε ότι «περίπου 10 εκατομμύρια δόθηκαν στον ΟΗΕ και ένα ποσοστό των χρημάτων πήγε σε προγράμματα ανασυγκρότησης», και πρόσθεσε ότι «επιτόπου βρίσκονταν εμπειρογνώμονες ώστε να ελέγξουν τη σωστή εκτέλεση των έργων των ΜΚΟ». Από την άλλη πλευρά, σε δεκάδες ερωτήσεις βουλευτών γίνεται λόγος για έλλειψη παραστατικών από την πλευρά των ΜΚΟ αλλά και του ΟΗΕ, ώστε να φανεί ξεκάθαρα αν αυτά τα λεφτά που έδωσε ο ελληνικός λαός για τους πληγέντες έφτασαν τουλάχιστον μέχρι εκεί. Όπως κατήγγειλε τότε ο βουλευτής της ΔΗΜΑΡ κ. Βουδούρης, «το υπουργείο Εξωτερικών είχε θέσει ορισμένες προϋποθέσεις για τις ΜΚΟ που θα πάνε στην Ινδονησία και θα χρηματοδοτηθούν για το έργο τους, ωστόσο παρατηρήθηκε ότι επιλέχθηκαν ΜΚΟ που είχαν συσταθεί εκείνο το διάστημα λόγω συνθηκών

ΡαδιοτηλεοπτικοΣ μαραθωνίοΣ της ΕΡΤ για το τσουναμι

14.924.486 Δημιουργείται λογαριασμός 14-1-2005

ευρώ

18 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

18.777.377

2-2-2006

σε απάντηση του τότε υπουργού Εξωτερικών κ. Στυλιανίδη φαίνεται να έχουν συγκεντρωθεί συνολικά

ευρώ


Με υπουργική απόφαση των υπουργείων Εξωτερικών και Υγείας, το ποσό που συγκεντρώθηκε από τον τηλεμαραθώνιο και αγγίζει τα 14 εκατομμύρια ευρώ μεταφέρεται σε ειδικό λογαριασμό του υπουργείου Εξωτερικών.

Στα 670 δέματα της ΜΚΟ «Αλληλεγγύη», που μεταφέρθηκαν με το κρουαζιερόπλοιο για ανθρωπιστική βοήθεια στη Σρι Λάνκα, βρέθηκαν από τους εθελοντές των οργανώσεων νεγκλιζέ και αποκριάτικες στολές ώστε να χρηματοδοτηθούν για το αμφισβητούμενο έργο τους». Αξίζει να σημειωθεί ότι τα λεφτά εκταμιεύονταν με υπουργικές αποφάσεις. Για παράδειγμα, όταν το υπουργείο Εξωτερικών αποφάσισε να

Σύμφωνα με το αντίγραφο κινήσεων του συγκεκριμένου λογαριασμού που έχει στη διάθεση του το Hot Doc

χρηματοδοτήσει τη σκανδαλώδη ΜΚΟ «Αλληλεγγύη» με 1.500.000 ευρώ για να καλύψει την ανάγκη παροχής κατεπείγουσας ανθρωπιστικής βοήθειας προς την Ινδονησία, ο υπουργός Εξωτερικών ζητά εντός 2μήνου από την είσπραξη του χρηματικού ποσού να υποβληθούν όλα τα νόμιμα δικαιολογητικά που πιστοποιούν την σχετική δαπάνη. Οι καταγγελίες αναφέρουν ότι τα δικαιολογητικά αλλά και ο απολογισμός έργου δεν έφτασαν ποτέ στα χέρια της ΥΔΑΣ και του υπουργείου Εξωτερικών. Την ίδια τύχη είχαν και τα 10.000.000 ευρώ προς τον ΟΗΕ. Κανείς δεν γνωρίζει αν η επιταγή που δόθηκε στον ΟΗΕ για την ανθρωπιστική βοήθεια βρήκε τον προορισμό της και αν το υπουργείο αναζήτησε τον απολογισμό του έργου των Ηνωμένων Εθνών. Όπως σχολιάζει ο πρόεδρος των Γιατρών του Κόσμου, Νικήτας Κανάκης, «αυτό πρέπει να μας γίνει μάθημα και να γίνει κατανοητό ότι το κράτος δεν μπορεί να εγγυηθεί μόνο του την κοινωνική δικαιοσύνη και θα έπρεπε να λειτουργεί όπως στο εξωτερικό, όπου επικεφαλής μεγάλων οργανώσεων συμμετείχαν στι�� επιτροπές ελέγχου και διαχείρισης χρημάτων που προέκυπταν από φιλανθρωπίες». Την ίδια ώρα, όπως αναφέρει στο Hot Doc o Φίλλιπος Ολυμπίτης από τους Γιατρούς του Κόσμου, ο οποίος βρισκόταν στο πλοίο που μετέφερε την ανθρωπιστική βοήθεια της Ελλάδας στην Ινδονησία, «το υπουργείο χρωστάει στην οργάνωσή μας 650.000 ευρώ για έργα που πραγματοποιήθηκαν στη Σρι Λάνκα και είχαν εγκριθεί από τις υπηρεσίες

24.743.582

Από 11-1/2005 έως 31-12-2009

ευρώ

του». Η οργάνωση, με την επιστροφή της, παρέδωσε όλα τα απαραίτητα δικαιολογητικά ώστε να παραλάβει τα χρήματα, ωστόσο 8 χρόνια μετά δεν έχουν πάρει ούτε ένα ευρώ.

Πού πήγαν τα λεφτά; Σε λίστα που έχει στη διάθεσή του το Hot Doc με μη κυβερνητικές οργανώσεις που συμμετείχαν στην ανθρωπιστική βοήθεια μετά το τσουνάμι, διαπιστώσαμε ότι ορισμένες ΜΚΟ φαινόταν ότι έχουν πάρει χρήματα από τον περίφημο λογαριασμό ενώ δεν έχουν πάρει ούτε ένα ευρώ, ενώ άλλες τα έχουν πάρει και με το παραπάνω χωρίς κανένα απολύτως εμπόδιο. Μέσα στη λίστα φιγουράρουν και οργανώσεις που έχουν απασχολήσει τη δημοσιότητα στο παρελθόν για τα κονδύλια που έχουν διαχειριστεί και για το έργο τους που δεν έχει διευκρινιστεί. Πάντως, αυτό που ξεκαθαρίζει ιδιαιτέρως το τοπίο είναι ότι, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του υπουργείου Εξωτερικών, δόθηκαν περίπου 5 εκατομμύρια ευρώ για πραγματοποίηση 12 προγραμμάτων στη Σρι Λάνκα, κάτι που διαψεύδεται από την έρευνα του Hot Doc.   HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 19


Τηλεμαραθώνιοι

One earth Ο επικεφαλής της Μη Kυβερνητικής Οργάνωσης One Earth, Γιάννης Γρηγορίου, μιλώντας στο Hot Doc, αναφέρει ότι η οργάνωσή του είχε κληθεί να πραγματοποιήσει ένα λιμενοβραχίονα στη Σρι Λάνκα. «Πήγαμε στην περιοχή, κάναμε την προετοιμασία και τις μελέτες και προκηρύξαμε και διαγωνισμό. Μετά από 20.000 ευρώ που βάλαμε από την τσέπη μας και μέρες δουλειάς, το έργο δεν προχώρησε ποτέ». Ο κ. Γρηγορίου εξηγεί ότι «οι όροι για να ολοκληρώσουμε το έργο από τη μεριά του υπουργείου Εξωτερικών ήταν εξοντωτικοί για μια οργάνωση που δεν είχε χρήματα». Στην πραγματικότητα το υπουργείο και συγκεκριμένα η ΥΔΑΣ ζητούσε εγγυητικές για το σύνολο του έργου με τεράστιο κίνδυνο να μην πάρουν οι οργανώσεις ποτέ τα λεφτά ή να καθυστερήσει η καταβολή τόσο πολύ και να μένουν εγκλωβισμένες από την ΥΔΑΣ για πολλά χρόνια, όπως και έγινε τελικά. Η One Earth βρίσκεται σε λίστα του υπουργείου Εξωτερικών, κατά την οποία επρόκειτο να ενισχυθεί για την πραγματοποίηση του έργου της Γ' φάσης στη Σρι Λάνκα με ένα εκατομμύριο ευρώ.

Γιατροί Καρδιάς Στην ίδια λίστα βρίσκονται και οι Γιατροί Καρδιάς, οι οποίοι φέρονται να έχουν λάβει ή να περιμένουν να λάβουν 340.000 ευρώ. Η αλήθεια είναι, όπως αναφέρει η κ. Σωτηρίου, επικεφαλής της οργάνωσης, ότι δεν έχουν πάρει χρήματα από την ΥΔΑΣ. Συγκεκριμένα τονίζει στο Hot Doc ότι «φτιάξαμε το πρώτο σχολείο στην περιο­χή μετά την καταστροφή, το οποίο κόστισε 80.000 ευρώ, και δεν πήραμε ούτε ένα ευρώ από το υπουργείο Εξωτερικών. Ένα χρόνο μετά την ολοκλήρωση του σχολείου μας κάλεσαν από το υπουργείο Εξωτερικών με σκοπό να φτιάξουμε 4 ακόμα σχολεία στην περιοχή και μας ζήτησαν να τους ενημερώσουμε πόσο κόστισε το πρώτο σχολείο. Όταν τους είπαμε ότι έφτασε τα 80.000 εκείνοι άρχισαν να αμφισβητούν την ποιότητα του έργου και ζητούσαν εμμέσως πλην σαφώς να το κοστολογήσουμε 120.000 ευρώ. Εμείς βέβαια δεν δεχτήκαμε, γιατί δεν θέλαμε να φάμε τα λεφτά που ο κόσμος κατέθεσε για τη βοήθεια των συνανθρώπων του μετά την καταστροφή».

ΑΣΑ Ψάχνοντας τη ΜΚΟ «Αναπτυξιακή Συνεργασία και Αλληλεγγύη» (ΑΣΑ), που δεν διαθέτει διαδικτυακό τόπο, βρήκαμε ένα τηλέφωνο, από κατάλογο στο ίντερνετ, που ανήκει στην εταιρία United Agencies  ΑΕ Εκμετάλλευσης Κτιρίων του κ. Κονταράκη Γεράσιμου. Προσπαθώντας να επικοινωνήσουμε μαζί του, μας ενημέρωσαν ότι λείπει στο εξωτερικό και δεν μπορούν να τον ειδοποιήσουν άμεσα. Η ΜΚΟ ΑΣΑ εμφανίζεται να λαμβάνει 900 χιλιάδες ευρώ στη Γ’ φάση για δράσεις που αφορούν τη βοήθεια για τις πληγείσες περιοχές από το τσουνάμι του 2004.

Διεθνής Οργάνωση της Βιοπολιτικής Είναι από τις λιγοστές οργανώσεις που έλαβαν τα χρήματα από το υπουργείο Εξωτερικών για το έργο που πραγματοποίησαν. Η επικεφαλής της οργάνωσης κ. Αρβανίτη εξήγησε στο Hot Doc ότι «κάναμε μια μελέτη για τις δυνατότητες της περιοχής και την ανάπτυξή της, και μετά από πολύ πίεση πήραμε τα χρήματα που μας χρωστούσαν. Όπως αναφέρει η λίστα, η συγκεκριμένη οργάνωση πήρε 60.000 ευρώ τόσο για τη μελέτη που πραγματοποίησε όσο και για μαθήματα μέσω διαδικτύου που έγιναν στην περιοχή».

20 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Γιατροί του Κόσμου Το 2009 κλιμάκιο του υπουργείου Εξωτερικών ταξιδεύει ως τη Σρι Λάνκα για να ελέγξει τα έργα που είχαν πραγματοποιηθεί από τις οργανώσεις και δεν είχαν πληρωθεί. Μαζί του ταξιδεύει και ο εκπρόσωπος της οργάνωσης κ. Μουζάλας. Παρόλο που τα έργα στο σύνολό τους είχαν ολοκληρωθεί, ακόμα δεν έχει δοθεί εντολή αποπληρωμής της οργάνωσης, ενώ το κτίριό της παραμένει υποθηκευμένο, καθώς το υπουργείο ζητούσε εγγυήσεις πριν εγκρίνει τα έργα των οργανώσεων. Το συνολικό πόσο που περιμένει να λάβει η οργάνωση για το έργο της μετά από 8 χρόνια είναι 650.000 ευρώ.

Μηχανικοί του Κόσμου Οι Μηχανικοί του Κόσμου έπρεπε να είχαν λάβει 1.041.670 ευρώ για να πραγματοποιήσουν έργα στο λιμάνι της Σρι Λάνκα, όπως εξηγεί στο Hot Doc ο επικεφαλής της οργάνωσης Παναγιώτης Μεταξάτος. «Βάλαμε 40.000 από την τσέπη μας, ταξιδέψαμε στην περιοχή και τελικά τα έργα δεν προχώρησαν». Όπως εξηγεί, οι εγγυητικές που ζητούσε το υπουργείο από τις οργανώσεις για να τους χορηγηθούν λεφτά για τα έργα ήταν μια παγίδα για τις οργανώσεις που δεν είχαν μεγάλους τραπεζικούς λογαριασμούς. Έτσι, ούτε στους Μηχανικούς του Κόσμου δόθηκε η δυνατότητα να χρηματοδοτηθούν από τα χρήματα του τηλεμαραθώνιου, καθώς δεν ήταν από τις «εκλεκτές» οργανώσεις του υπουργείου Εξωτερικών που κατά καιρούς είχαν διαχειριστεί δημόσιο χρήμα.


Το «μυστήριο» καράβι της ανθρωπιάς Δεξιώσεις, αγιασμοί, κρουαζιερόπλοια και τόννοι άχρηστης ανθρωπιστικής βοήθειας για τη Σρι Λάνκα. Πρόκειται για το περίφημο καράβι ανθρωπιάς που μετέφερε κυρίως προϊό­ ντα που είχε αγοράσει η Αλληλεγγύη, είδη ρουχισμού που είχαν συγκεντρωθεί στις εκκλησίες, αλλά και εθελοντές από οργανώσεις. Τα περίεργα ξεκινούν πριν το πλοίο αποπλεύσει από την Ελλάδα. Όπως αναφέρει στο Hot Doc το μέλος των Γιατρών του Κόσμου κ. Μουζάλας, «ο διοικητής της αποστολής του καραβιού επέβαλε σε όλους τους εθελοντές που θα μετέφερε να υπογράψουν ένα συμβόλαιο σιωπής, ώστε να μην μπορούν να δώσουν καμία πληροφορία για το φορτίο που πήγαινε στη Σρι Λανκα». Όπως εξηγεί ο κ. Μουζάλας, «απευθυνθήκαμε αμέσως στο υπουργείο Εξωτερικών και ζητήσαμε να ακυρώσουν αυτά τα συμβόλαια από όλα τα μέλη μας, διαφορετικά δεν θα μπουν στο καράβι, και εκείνοι το έκαναν». Το φορτίο του πλοίου όντως χρειαζόταν τη σιωπή όλων εκείνων που το είδαν, καθώς ο έλεγχος του φορτιού ήταν ανύπαρκτος και τα πράγματα που μεταφέρθηκαν δεν είχαν καμία χρησιμότητα για τους πληγέντες. Συγκεκριμένα, στα 680 κουτιά της Αλληλεγγύης δεν είχε γίνει απολύτως κανένας έλεγχος, καθώς βρέθηκαν πλαστικές γούνες (ο μέσος όρο θερμοκρασίας στην περιοχή είναι 40 ο Κελσίου), τακούνια 15 πόντων, ακόμα και χρησιμοποιημένα εσώρουχα, αλλά και αποκριάτικες στολές. Ο πρόεδρος των Γιατρών του Κόσμου κ. Κανάκης χαρακτήρισε τη γενικότερη διαχείριση του τηλεμαραθώνιου του τσουνάμι ως ένα μεγάλο φιάσκο, καθώς δεν έγινε ποτέ απολογισμός, ούτε οικονομικός αλλά ούτε έργου, γεγονός που αποδεικνύει την αμηχανία του κράτους. Η αντίφαση και πάλι μιλάει από μόνη της. Όπως εξηγεί ο βουλευτής της ΔΗΜΑΡ κ. Βουδούρης, «οι Γιατροί χωρίς Σύνορα στη Γαλλία, μόλις συγκέντρωσαν τα χρήματα που είχαν υπολογίσει ότι χρειάζονται για την ανθρωπιστική βοήθεια στη Σρι Λάνκα, βγήκαν δημοσίως και είπαν στους πολίτες να μην καταθέτουν άλλα λεφτά. Ανακοίνωσαν

επίσης ότι τα λεφτά που είχαν ήδη ξεπεράσει το όριο οι κατάθετες μπορούσαν να τα πάρουν πίσω, ή να οριστεί μια νέα ανθρωπιστική βοήθεια και να χρησιμοποιηθούν». Να σημειωθεί ότι, όπως εξηγεί ο κ. Βουδούρης, «σε καμία άλλη χώρα τα χρήματα που προκύπτουν από φιλανθρωπίες δεν τα διαχειρίζεται το υπουργείο Εξωτερικών, καθώς δεν πρόκειται για κρατικά κονδύλια αλλά για δημόσιο χρήμα πολιτών που δίνεται για το έργο των οργανώσεων». Την ίδια ώρα όμως φαίνεται πως η εκμετάλλευση του ανθρώπινου πόνου και των χρημάτων των πολιτών δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Πολλά χρήματα από ανθρωπιστικές βοήθειες άλλων χωρών δεν έφτασαν στον προορισμό τους. Δημοσίευμα της Ιnternational Herald Tribune, στις 27 Ιουλίου 2006, αναφέρει ότι από τα 8,5 δισ. δολάρια που συγκεντρώθηκαν σε όλο τον κόσμο, μόνο το 1,5 εκατ. έφτασε στον προορισμό του, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας. Και ενώ

τα εκατομμύρια που συγκεντρώθηκαν ξεπερνούσαν τα 7.100 δολάρια ανά πληγέντα, τα 170.000 θύματα του τσουνάμι στο Άτσεχ της Ινδονησίας δεν είδαν ποτέ τους καρπούς αυτής της γενναιοδωρίας, σύμφωνα με έκθεση που εξέδωσε η «Συμμαχία για την αξιολόγηση του τσουνάμι» στην οποία συμμετέχουν ειδικοί από τις δυτικές κυβερνήσεις, τον ΟΗΕ και διεθνείς ανθρωπιστικές οργανώσεις, υπό την αιγίδα του Μπιλ Κλίντον. Ακόμα όμως και αυτά που έφτασαν, σύμφωνα πάντα με την ίδια έκθεση, δεν χρησιμοποιήθηκαν σωστά. Χτίστηκαν σπίτια ακατάλληλα ��ια την περιοχή –με σιδερένιες στέγες σε χώρα με απίστευτη ηλιοφάνεια– ή σε λάθος σημεία. Ένα χρόνο μετά το καταστροφικό τσουνάμι και η γαλλική εφημερίδα Le Monde δημοσιεύει άρθρο στο οποίο αναφέρει ότι μόνο το 10% της παγκόσμιας ανθρωπιστικής βοήθειας έφτασε στον προορισμό της, ενώ όλα τα υπόλοιπα βρίσκονται σε τραπεζικούς λογαριασμούς και τοκίζονται.  HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 21


ΜΚΟ

Έβαλαν χέρι στο (φιλόπτωχο) ταμείο Πιο σκανδαλώδης από τη χρηματοδότηση ΜΚΟ και φιλανθρωπικών οργανώσεων σφραγίδων, είναι η κυβερνητική ανηθικότητα και υποκρισία. Την περίοδο μετά τον τηλεμαραθώνιο για τα θύματα από το τσουνάμι, η ελληνική κυβέρνηση φαίνεται να βάζει χέρι στα χρήματα των κατατρεγμένων. Τα 24 εκατομμύρια που συγκεντρώθηκαν από τις προσφορές των ευαισθητοποιημένων Ελλήνων, όχι μόνο δεν πήγαν στον προορισμό, αλλά εκλάπησαν με κυβερνητική απόφαση. Σε κάθε άλλη περίπτωση θα μιλούσαμε για απατεώνες που έβαλαν χέρι στο ταμείο. Στην περίπτωση αυτή όμως η απάτη ήταν νομότυπη. Του Κώστα Βαξεβάνη

Α

φού ξεγέλασαν τους φορείς που διοργάνωσαν τους τηλεμαραθώνιους για το τσουνάμι και όσους συμμετείχαν με προσφορές, πέρασαν τα χρήματα σε ειδικό λογαριασμό του υπουργείου Εξωτερικών για ανθρωπιστική βοήθεια. Χρηματοδότησαν όσες ΜΚΟ ήθελαν για ανθρωπιστικό έργο, υπαρκτές και ανύπαρκτες, και στη συνέχεια με υπουργικές αποφάσεις πέρασαν τα χρήματα του τηλεμαραθώνιου στον κρατικό προϋπολογισμό. Η ενέργεια αυτή είναι προφανώς ηθικά ανεπίτρεπτη, αφού έκλεψαν χρήματα που δόθηκαν για να ανακουφίσουν εξαθλιωμένους ανθρώπους, αλλά έχει και ποινικές ευθύνες. Στις 16 Ιουλίου 2007 το υπουργείο Οικονομίας δίνει εντολή στην Τράπεζα της Ελλάδος να μεταφερθούν 8.128.656 ευρώ από τον λογαριασμό που δημιουργήθηκε στο ΥΠΕΞ μετά τον τηλεμαραθώνιο για το τσουνάμι στον λογαριασμό «200/1 Ε.Δ-Συγκέντρωση εισπράξεων και πληρωμών». Πρόκειται για κοινή απόφαση των υπουργών Εξωτερικών και Οικονομίας που πάρθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2006. Όπως αναφέρει το έγγραφο, πρόκειται για «εγγραφή στα έσοδα του Κρατικού Προϋπολογισμού οικ. Έτους 2007 στον ΚΑΕ 3919». Ο

22 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

κωδικός αυτός περιλαμβάνει τα «απρόβλεπτα» έσοδα. Δηλαδή η κυβέρνηση κλείνει τρύπα του προϋπολογισμού, παίρνοντας τα λεφτά που ο κόσμος έχει διαθέσει για φιλανθρωπικούς σκοπούς. Ο Ευριπίδης Στυλιανίδης, υφυπουργός Εξωτερικών την εποχή εκείνη και υπεύθυνος για την ΥΔΑΣ, με τον οποίο επικοινωνήσαμε, δεν θυμάται πως υπάρχει απόφαση που μεταβιβάζει ποσό από τα έσοδα του τηλεμαραθώνιου στον κρατικό προϋπολογισμό. Στο αντίγραφο της κίνησης του λογαριασμού που προέκυψε από τις δωρεές για το τσουνάμι, πραγματικά υπάρχει μεταφορά του ποσού, η οποία δικαιολογείται με την υπουργική απόφαση.

Ο υπουργός που αγαπούσε κάποιες ΜΚΟ Ο Ευριπίδης Στυλιανίδης είναι ο αρμόδιος υφυπουργός για τις ΜΚΟ, όταν κάποιες από αυτές αναλαμβάνουν να «σώσουν» τα θύματα της Σρι Λάνκα. Σήμερα οι περισσότερες από αυτές δηλώνουν πως δεν έχουν πάρει ακόμη τα χρήματα που δαπάνησαν στα έργα, αν και πρόκειται για κάποιες από τις πιο αξιόπιστες. Την ίδια εποχή, στην περιοχή που έπληξε το τσουνάμι δραστηριοποιούνται κάποιες οργανώσεις

που αναλαμβάνουν να κάνουν έργα ανακούφισης, από τα λεφτά βεβαίως του τηλεμαραθώνιου, που έντεχνα «ανακατεύονται» με τα γενικά κονδύλια της ΥΔΑΣ για τις ΜΚΟ. Οι οργανώσεις αυτές έχουν ιδιαίτερη σχέση με τον Ευριπίδη Στυλιανίδη. Η πρώτη από τις οργανώσεις αυτές είναι η Ευρωπαϊκή Προοπτική. Στο τιμόνι της οργάνωσης αυτής εκείνη την εποχή είναι ο Παντελής Σκλιάς, κουμπάρος και φίλος του τότε υφυπουργού. Όσο διάστημα ο Στυλιανίδης είναι υφυπουργός υπεύθυνος για τις ΜΚΟ, η Ευρωπαϊκή Προοπτική παίρνει πάνω από 5 εκατομμύρια για έργα. Συγκεκριμένα, στην περιοχή που έχει πληγεί από το τσουνάμι, σύμφωνα με το site της οργάνωσης, έχει αναλάβει την ανακατασκευή 7 σχολείων, με κόστος 1.300.000 ευρώ. Δηλαδή η ανακατασκευή των σχολείων κοστίζει περισσότερο απ' ό,τι η κατασκευή τους από άλλες οργανώσεις στην ίδια περιοχή. Η ΜΚΟ Γιατροί Καρδιάς κατασκεύασε σχολείο με 80.000, ενώ η Ευρωπαϊκή Προοπτική ανακατασκευάζει προς 200.000. Μπορεί κάποιος να υποστηρίξει πως πρόκειται για άλλου είδους έργα. Οι ΜΚΟ που έδρασαν στην περιοχή δηλώνουν κατηγορηματικά πως πρόκειται για αστρονομικά ποσά. Το


Η ΜΚΟ του κυρίου Σκλιά έχει πάρει από την ΥΔΑΣ πάνω από 30 εκατομμύρια. Ο Παντελής Σκλιάς είναι κουμπάρος και φίλος του τότε υφυπουργού Εξωτερικών Ευριπίδη Στυλιανίδη.

ΥΠΕΞ αποδέχθηκε τα κοστολόγια, εμφανίζοντάς τα ως αποδεικτικά του έργου. Ο Παντελής Σκλιάς, τον οποίο ρωτήσαμε για τα έργα αυτά, μας απάντησε: «Πρέπει να ήταν γύρω στα 9-10 σχολεία, που κόστισαν 700.000 ευρώ, και το ποσό που πήραμε από την ΥΔΑΣ δεν ξεπερνούσε ούτε το μισό». Όταν είπαμε στον κύριο Σκλιά ότι άλλα αναφέρει το site τη οργάνωσης, μας απάντησε πως δεν θυμάται ακριβώς. Η ΜΚΟ Ευρωπαϊκή Προοπτική έχει πάρει από την ΥΔΑΣ πάνω από 30 εκατομμύρια για δημιουργία 111 έργων, ανάμεσα στα οποία «παροχή ψυχολογικής υποστήριξης στο Πακιστάν», «υποστήριξη της Κοινωνίας των πολιτών στη Σερβία» και άλλα πολλά, για τα οποία η εμφάνιση απτών αποδείξεων έργου είναι αδύνατη. Έτσι ως έργο εμφανίζονται κάποια τιμολόγια ξενοδοχείων και συνεδριακών εκδηλώσεων σε εξωτικές χώρες. Ο Παντελής Σκλιάς, μετά την αποπεράτωση του φιλανθρωπικού του έργου, διετέλεσε γενικός γραμματέας Νέας Γενιάς του υπουργείου Παιδείας, με υπουργό τον κύριο Στυλιανίδη, και σήμερα είναι στην επιστημονική ομάδα στήριξης του Οδικού Χάρτη

Με επείγουσα εντολή το υπουργείο Οικονομίας ζητάει να μεταφερθούν 8.128.000 ευρώ από τον ειδικό λογαριασμό ανθρωπιστικής βοήθειας για τις τρίτες χώρες προς τον λογαριασμό του υπουργείου Οικονομίας «Συγκέντρωση Εισπράξεων και Πληρωμών».

Μεταρρυθμίσεων για την Αυτοδιοίκηση, πάλι με υπουργό τον κ. Στυλιανίδη. Μία ακόμη ΜΚΟ η οποία επιδοτείται από την ΥΔΑΣ επί Στυλιανίδη, με χρήματα του τηλεμαραθώνιου, είναι η HUMANET. Στο τιμόνι της ΜΚΟ την εποχή εκείνη ήταν ο Νίκος Ράπτης, ο οποίος σήμερα είναι ειδικός γραμματέας Διεθνών Προγραμμάτων του ΥΠΕΞ. Από τη θέση του αυτή πρέπει σήμερα να ελέγξει τα προγράμματα διεθνών σχέσεων που και ο ίδιος συμμετείχε. Η HUMANET εμφανίζεται να επιδοτείται επί Στυλιανίδη, και να παίρνει την περίοδο των αποστολών στην περιοχή που επλήγη από το τσουνάμι 700.000 ευρώ. Η οργάνωση αναλαμβάνει προγράμματα για κατασκευή αλιευτικών σκαφών στη Σρι Λάνκα, ενώ ανάμεσα στις δραστηριότητές της είναι «εργαστήρι πληροφόρησης ελληνικής ιστορίας στη Μολδαβία», «ανάπτυξη επιχειρηματικότητας στην

Κορυτσά», αλλά και «ιατρικά εργαστήρια στην Κούβα». Η πλούσια Ελλάδα εμφανίζεται γενικώς να ταράσσει στα επιδοτούμενα σεμινάρια όλη την υφήλιο και να μαθαίνει καλούς τρόπους, νομική αγωγή και διάφορα άλλα εκλεπτυσμένα τον τριτοκοσμικό κόσμο, ο οποίος δεν έχει να φάει. Όλα αυτά βεβαίως έχουν δύο κοινά στοιχεία. Δεν είναι μετρήσιμα για να ελεγχθούν, ακόμη και αν κάποιος το επιχειρήσει, και έχουν ως πρωταγωνιστές φιλάνθρωπους του κομματικού μηχανισμού της ΝΔ και του Ευριπίδη Στυλιανίδη. Δεν πρόκειται μόνο για «φιλανθρωπίες» με ξένα κόλλυβα, αλλά για καταχρηστική χρήση (ακόμη κι αν παραδεχθούμε πως ήταν τίμια) των χρημάτων εθελοντών, οι οποίοι δεν τους εξουσιοδότησαν ποτέ για κάτι τέτοιο.  HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 23


Παλαιστίνη

Σ

τις 23 Φεβρουαρίου 2009 η ΕΡΤ διοργάνωσε μαζί με 10 ακόμα συνδικαλιστικούς και κοινωνικούς φορείς (ΓΣΕΕ, ΑΔΕΔΥ, UNICEF, Υπερνομαχία Αθηνών και Πειραιώς, ΕΝΑΕΕ, ΚΕΔΚΕ, ΓΣΕΒΕΕ, Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών, Τεχνικό Επιμελητήριο, Ιατρικό και Φαρμακευτικό Σύλλογο Αθηνών) έναν τηλεμαραθώνιο για την ανοικοδόμηση του «Χριστιανικού Νοσοκομείου της Γάζας». Για βδομάδες πριν από τον τηλεμαραθώνιο η ΕΡΤ, με διαφημίσεις στα κρατικά κανάλια, ραδιό­φωνα αλλά και στον έντυπο Τύπο, διαφήμιζε τη φιλανθρωπική βραδιά και τόνιζε πως τα χρήματα επρόκειτο να δοθούν στο «Χριστιανικό Νοσοκομείο» της Γάζας, το οποίο είχε χτυπηθεί και καταστραφεί ολοσχερώς από τους βομβαρδισμούς. Η φιλανθρωπική βραδιά του τηλεμαραθώνιου έγινε με τη συμβολή δεκάδων γνωστών Ελλήνων, και στο τέλος, σύμφωνα με το Δελτίο Τύπου που κυκλοφόρησε, μαζεύτηκε το ποσό του 1,2 εκατ. ευρώ. Τα φώτα έσβησαν, οι κάμερες έκλεισαν και όλοι θεώρησαν πως τα χρήματα θα φύγουν το συντομότερο δυνατό για τη Γάζα. Λίγες μέρες αργότερα κυκλοφορεί ένα άρθρο του Εβραϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων, με τίτλο «Απάτη ο Ελληνικός Τηλεμαραθώνιος για τη Γάζα», όπου και αποκαλύπτεται πως το νοσοκομείο για το οποίο μαζεύτηκαν 1,2 εκατ. ευρώ δεν υπήρξε ποτέ. Το τοπίο θολώνει και γεννιούνται νέα ερωτήματα. Τελικά ο τηλεμαραθώνιος για ποιο σκοπό οργανώθηκε; Το «Χριστιανικό Νοσοκομείο» υπάρχει; Το 1,2 εκατ. ευρώ που δηλώθηκε ότι μαζεύτηκε γι' αυτό τον σκοπό που θα πάει; Ένα μικρό μονόστηλο στην εφημερίδα Κέρδος, μήνες μετά, δημοσιεύει την έμμεση δημόσια ομολογία των διοργανωτών ότι ο ισχυρισμός περί «Χριστιανικού Νοσοκομείου» ήταν ψευδής. «Αναζητείται έργο στη Γάζα για να χρηματοδοτηθεί με έσοδα του Τηλεμαραθώνιου Αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη, που διοργανώθηκε τον περασμένο Φεβρουάριο από το ΤΕΕ και άλλους 9 συνδικαλιστικούς και

24 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Τηλεμαραθώνιος για ανύπαρκτο νοσοκομείο στη Γάζα Η παραδοσιακή φιλία των Ελλήνων με τις αραβικές χώρες είν��ι γνωστή. Πώς άλλωστε να μην ταυτιστεί ο ελληνικός λαός με έναν λαό που έχει κυνηγηθεί, πονέσει και διαλυθεί όπως και ο ίδιος; Κάθε βομβαρδισμός αμάχου δημιουργεί άμεσα αντανακλαστικά στην ευαίσθητη ελληνική κοινή γνώμη. Γι' αυτό και κάθε φορά που έχει κληθεί ο μέσος έλληνας πολίτης να βοηθήσει, στέλνοντας οικονομική ή υλική βοήθεια, αποκρίθηκε θετικά. Οι εικόνες των ματωμένων παιδιών, των νεκρών και των διαμελισμένων, δεν μπορούν να μας αφήσουν ασυγκίνητους. Έτσι 10χρονα παιδιά έσπασαν τους κουμπαράδες τους στις 23-2-09 και κατέθεσαν 5 και 10 ευρώ για να βοηθήσουν τη βομβαρδισμένη Γάζα. Συνολικά εκείνη την ημέρα μαζεύτηκε πάνω από 1,5 εκατομμύριο ευρώ. Ποσό που είναι φυλακισμένο μέχρι και σήμερα. Των: Εύας Μανωλαράκη, Αντιγόνης Μιχοπούλου κοινωνικούς φορείς, σε συνεργασία με την ΕΡΤ. Αντιπροσωπεία των συνεργαζόμενων φορέων θα επισκεφτεί το επόμενο διάστημα την περιοχή, προκειμένου να αποφασιστεί πως θα διοχετευθούν τα 1.2 εκατομμύρια ευρώ που συγκεντρώθηκαν με στόχο να κατασκευαστεί ένα έργο που θα προσφέρει ουσιαστικές υπηρεσίες σε όλους τους κατοίκους» (εφημερίδα Κέρδος, 2.7.09), έλεγε το μονόστηλο. Η αλήθεια όμως είναι λίγο διαφορετική. Έως πολύ. Το ποσό είναι μεγαλύτερο από αυτό που δηλώθηκε, ο τρόπος της διοργάνωσης διαφέρει από αυτόν που δημοσιεύτηκε, και πάνω από όλα το δημόσιο χρήμα φυλακίστηκε σ’ έναν τραπεζικό λογαριασμό του υπουργείου Εξωτερικών για 3 χρόνια. Από το 2009 αγνοείται η τύχη του.

Η αλήθεια Η ιδέα και η διοργάνωση του τηλεμαραθώνιου ήταν της οργάνωσης «Ελληνοπαλαιστινιακή Φιλία» και της

πανευρωπαϊκής κίνησης για την άρση του αποκλεισμού της Γάζας μέσω του κ. Γιώργου Αναστόπουλου. «Σκοπός μας ήταν, αφού υπήρχε εύφορο έδαφος από την ελληνική πλευρά και φαινόταν πως ο ελληνικός λαός ήταν έτοιμος να βοηθήσει τον πληγωμένο λαό της Γάζας, να κάνουμε μια οργανωμένη κίνηση. Ήταν πολύ δύσκολο να μαζέψουμε απλώς ένα ποσό και να το αποστείλουμε στη Γάζα, καθώς για πολιτικούς λόγους θα μπορούσαν να θεωρήσουν αυτή τη κίνηση ως βοήθεια προς τη ΧΑΜΑΣ. Έτσι σκεφτήκαμε πως θα μπορούσαμε να οργανώσουμε έναν τηλεμαραθώνιο με σκοπό την αγορά ενός προκάτ κτιρίου όπου θα στεγαζόταν ένα νοσοκομείο στην περιοχή. Υπήρχαν όμως και εναλλακτικές λύσεις. Θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια νέα πτέρυγα σε κάποιο από τα ήδη υπάρχοντα νοσοκομεία της περιοχής, και αν ακόμα και αυτό το πλάνο δεν ήταν εφικτό, υπήρχε και τρίτο πλάνο. Η περιοχή είχε μεγάλη


Το ξέπλυμα της φιλανθρωπίας

ανάγκη και από τεχνικό εξοπλισμό στα νοσοκομεία, οπότε θα μπορούσαν να δοθούν γι' αυτό το σκοπό τα χρήματα που είχαν μαζευτεί», λέει στο Hot Doc ο κ. Αναστόπουλος και εξηγεί πως επικοινώνησαν με το υπουργείο Εξωτερικών και την κ. Μπακογιάννη, η οποία ήταν τότε υπουργός Εξωτερικών, ώστε να ενισχυθεί ο τηλεμαραθώνιος. Το ποσό που είχε μαζευτεί στο τέλος της βραδιάς του τηλεμαραθώνιου ξεπερνούσε το 1,5 εκατομμύριο ευρώ. Στη δημοσιότητα όμως δόθηκε το ποσό του 1,2 εκατ. ευρώ. «Αυτά τα χρήματα μεταφέρθηκαν από τους διάφορους τραπεζικούς λογαριασμούς που είχαν ανοιχτεί γι' αυτό τον σκοπό σ’ έναν λογαριασμό του υπουργείου Εξωτερικών. Από εκεί έπρεπε να μεταφερθούν στη Γάζα. Ποτέ όμως δεν έφτασαν εκεί. Φυλακίστηκαν στον συγκεκριμένο λογαριασμό και έκτοτε αγνοείται η τύχη του δημόσιου χρήματος», τονίζει ο κ. Αναστόπουλος.

Οι ευθύνες 1,5 εκατ. ευρώ. Ένας τηλεμαραθώνιος. Ένας τραπεζικός λογαριασμός. Ποιος έχει αναλάβει την ευθύνη για την κατάσταση; Το Hot Doc επικοινώνησε με τους φορείς που παρουσιάζονται ως διοργανωτές. Η απάντηση όλων ήταν η ίδια, πως η συμμετοχή τους ήταν συμβολική, χωρίς κάποιον ουσιαστικό ρόλο στη διοργάνωση του τηλεμαραθώνιου, και πως υπεύθυνος ήταν το υπουργείο Εξωτερικών. Η ΕΡΤ, μέσω της οποίας προβλήθηκε ο τηλεμαραθώνιος, σε επικοινωνία που υπήρξε από το Hot Doc δήλωσε πως ήταν απλώς ο μεσάζοντας σε όλους

τους τηλεμαραθώνιους και πως προσφέρει μόνο τον τεχνικό εξοπλισμό και την οργάνωση της βραδιάς, χωρίς να έχει καμία επαφή με τα χρήματα ή τους τραπεζικούς λογαριασμούς. Ο κ. Σταθής, της ΓΣΕΕ, είπε στο Hot Doc πως όλη η ευθύνη έπεσε στις πλάτες του υπουργείου Εξωτερικών και εξηγεί πως τα λεφτά είναι ακόμα σ’ εκείνον τον λογαριασμό επειδή δεν έχει δοθεί η ευκαιρία να πραγματοποιηθεί κάποιο έργο. «Η απόφαση που είχε ληφθεί μετά το τέλος του τηλεμαραθώνιου ήταν πως τα χρήματα θα δίνονταν για να πραγματοποιηθεί κάποιο έργο –νοσοκομείο ή σχολείο– όταν η κατάσταση στη Γάζα το επέτρεπε. Υπήρξαν έντονες αντιδράσεις και γι’ αυτό στείλαμε μια αποστολή στην περιοχή. Μετά την επίσκεψη η απόφαση ήταν πως η περίοδος δεν ήταν ιδανική για τη δημιουργία του έργου. Ακόμα περιμένουμε». Η «Ελληνοπαλαιστινιακή Φιλία» είναι ελληνική οργάνωση με μοναδικούς στόχους τη σύσφιξη των δεσμών φιλίας και συνεργασίας μεταξύ της Ελλάδας και της Παλαιστίνης. Δεν ταυτίζεται με καμία ελληνική ή παλαιστινιακή πολιτική οργάνωση ή τάση. Προωθεί τα δίκαια και τον αγώνα του παλαιστινιακού λαού, όπως περιγράφονται σε όλες τις αποφάσεις του ΟΗΕ, για ένα ελεύθερο και ανεξάρτητο παλαιστινιακό κράτος με πρωτεύουσα την Ιερουσαλήμ, και το δικαίωμα στην επιστροφή των παλαιστίνιων προσφύγων, που τόσο ο ΟΗΕ αλλά και όλοι οι διεθνείς οργανισμοί απαιτούν ως ελάχιστη ένδειξη σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. 

Ετησίως τα χρηματικά ποσά που συγκεντρώνονται σε συνδυασμό με την αξία των τροφίμων υπολογίζονται σε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ. Μόνο τα χρηματικά ποσά που δίνει από τον κρατικό προϋπολογισμό κάθε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις αναπτυσσόμενες χώρες εκτός Ευρώπης είναι εκατομμύρια ευρώ. Το 2008 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέθεσε για ανθρωπιστική βοήθεια 370 εκατομμύρια για τα θύματα καταστροφών σε ολόκληρο τον κόσμο. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της ΕΕ: «Το μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπιστικής βοήθειας θα το διέθεταν για την εξασφάλιση προστασίας, τροφίμων, ρούχων, στέγης, ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και για την κάλυψη των βασικών αναγκών ύδρευσης και αποχέτευσης των πληγέντων. Μόνο το κονδύλι για την επισιτιστική βοήθεια (160 εκατ. ευρώ) είχε προβλεφθεί ότι θα κάλυπτε τις ανάγκες 18,5 εκ. ατόμων. Άλλα κονδύλια είχε προγραμματιστεί ότι θα κατανεμηθούν σε διάφορες αναπτυσσόμενες χώρες, όπως το Αφγανιστάν και η Ουγκάντα». Σε ετήσια έκθεση της επιτροπής, το 2011, αναφέρεται ότι τα πέντε τελευταία χρόνια έχει προσφέρει η ΕΕ περίπου 1 δισ. ευρώ ετησίως, βοηθώντας σχεδόν 150 εκατ. ευάλωτα άτομα ανά την υφήλιο που πλήττονται από φυσικές καταστροφές και ανθρωπογενείς κρίσεις, ενώ συνολικά από την ημέρα της θεσμοθέτησης της επιτροπής έχουν δοθεί για ανθρωπιστική βοήθεια 14 δισεκατομμύρια ευρώ. Από την άλλη πλευρά, δεκάδες πολυεθνικές αναγγέλλουν τη χορήγηση φαρμάκων ή χρημάτων στις τριτοκοσμικές χώρες χωρίς να είναι ξεκάθαρο το τοπίο, αν δηλαδή οι συγκεκριμένες εταιρίες μένουν στην αναγγελία με σκοπό να βελτιώσουν το κοινωνικό τους προφίλ ή να ξεπλύνουν χρήματα, ή ξεφορτώνονται τόνους ληγμένων φαρμάκων για να μην φορολογηθούν για αυτά. Άλλωστε είναι γνωστά τα περιστατικά που στάλθηκαν ληγμένα φάρμακα σε χώρες τις Ασίας από φαρμακέμπορο της Fyrom. Όπως ανέφεραν δημοσιεύματα του σκοπιανού Τύπου, έμπορος φαρμάκων έστειλε ληγμένα αλλά και υπερφορολογημένα φάρμακα ως ανθρωπιστική βοήθεια στους πληγέντες στη Νοτιοανατολική Ασία από τον σεισμό και το τσουνάμι. Η συνολική αξία των φαρμάκων ήταν 500.000 ευρώ. Ανάλογα περιστατικά παρατηρήθηκαν και από τις υγειονομικές υπηρεσίες της Παλαιστίνης, όπου εντοπίστηκε ότι είχε δεχτεί τόνους άχρηστων και ληγμένων φαρμάκων χωρίς να μπορεί να αποκαλύψει ο υπεύθυνος Υγείας της παλαιστινιακής κυβέρνησης ποιοι οργανισμοί και επιχειρήσεις τα έστειλαν. HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 25


Φιλανθρωπικοί Έρανοι

Ανέκδοτα για φιλάνθρωπους Τα ανέκδοτα που ακούγονται στους διαδρόμους του υπουργείου Εξωτερικών δεν έχουν πρωταγωνιστή τον Τοτό, αλλά ανύπαρκτα πηγάδια στην Αιθιοπία που θα φτιάχνονταν για να ξεδιψάσουν τα παιδιά του Τρίτου Κόσμου. Όπως καταγγέλλουν μέλη γνωστών οργανώσεων στο Hot Doc, επικεφαλής ορισμένων ΜΚΟ αλλά και σωματείων κάνουν ένα ταξίδι αναψυχής στις χώρες που πλήττονται από την πείνα, μαζεύουν τιμολόγια από τους εξαθλιωμένους κατοίκους των περιοχών, βγάζουν και μερικές φωτογραφίες με έγχρωμα παιδιά, και επιστρέφουν στην Ελλάδα με το θεάρεστο έργο τους, ενώ παράλληλα χρηματοδοτούνται και από το υπουργείο Εξωτερικών. Της Αντιγόνης Μιχοπούλου

26 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Ό

πως καταγγέλ λει η κ. Σωτηρίου, από την οργάνωση Γιατροί Καρδιάς, σε έργο που είχαν πραγματοποιήσει, οι εργολάβοι της περιοχής τούς πρόσφεραν τιμολόγια 5.000 ευρώ για εργασία που κόστιζε 500 ευρώ, και προσθέτει «εμείς δεν παίζουμε με τον πόνο των ανθρώπων». Δημοσιογραφική πηγή του Hot Doc, και συγκεκριμένα επικεφαλής οργάνωσης που δεν χρηματοδοτείται από το υπουργείο, ανέφερε επίσης ότι γύρω στο 2006 στο υπουργείο Εξωτερικών κυκλοφορούσε ένα ανέκδοτο που προκαλούσε κλαυσίγελο. « Ένα χρόνο πριν είχε εγκριθεί σε μια ελληνική μη κυβερνητική οργάνωση να πραγματοποιήσει αρδευτικό έργο σε περιοχή της Αιθιοπίας. Η οργάνωση ισχυρίστηκε ότι το έργο ολοκληρώθηκε και βέβαια επέστρεψε με τα ανάλογα δικαιολογητικά. Ένα χρόνο μετά μια άλλη μη κυβερνητική οργάνωση ταξίδεψε στην Αιθιοπία για να ολοκληρώσ��ι το έργο με δίκτυο άρδευσης, και μετά από έρευνα ωρών διαπίστωσε ότι το έργο δεν υπήρχε πουθενά». Την ίδια ώρα οργανώσεις που δεν έχουν πάρει ούτε ένα ευρώ από το κρατικό ταμείο και συνεχίζουν και κάνουν το έργο τους χωρίς καθοδηγήσεις μιλούν με πολύ σκληρά λόγια για το έργο του υπουργείο Εξωτερικών και για τον τρόπο που εγκρίνει και χρηματοδοτεί τις ΜΚΟ με διεθνές φιλανθρωπικό έργο. Όπως καταγγέλλουν, ο έλεγχος της ολοκλήρωσης ενός φιλανθρωπικού έργου είναι απολύτως υποκειμενικός, καθώς ο καθένας μπορεί να ισχυριστεί οτιδήποτε και να πληρωθεί γι' αυτό, φτάνει να έχει τους κατάλληλους ανθρώπους μέσα στο υπουργείο που θα του εγκρίνουν το έργο. Η κ. Σωτηρίου, επικεφαλής των

Γιατρών Καρδιάς, μιλώντας στο Hot Doc αναφέρθηκε στον τρόπο που ορισμένες ΜΚΟ και σωματεία, ελληνικά αλλά και ευρωπαϊκά, εκμεταλλεύονται τον ανθρώπινο πόνο για να πλουτίσουν. Συγκεκριμένα αναφέρθηκε σε περιπτώσεις όπου ΜΚΟ εντόπιζαν παλιά κτίρια, τους έκαναν επιφανειακή ανακαίνιση αλλάζοντας τα κουφώματα, και αμέσως μετά φωτογραφίζονταν μπροστά από αυτά ισχυριζόμενοι ότι κατασκεύασε ολοκαίνουργια σχολεία στην περιοχή. Παράλληλα, αναφέρθηκε στον τρόπο που ξοδεύονται τα χρήματα της επιχορήγησης για την ανθρωπιστική βοήθεια, λέγοντας ότι «μέλη οργανώσεων επιλέγουν για τη μετακίνησή τους ανάμεσα στις καλύβες και στους καταυλισμούς jeep που δεν κυκλοφορούν ούτε στις πιο πλούσιες χώρες του κόσμου», εξηγώντας ότι «αν ελεγχτούν οι χορηγίες στις ΜΚΟ θα διαπιστωθεί ότι το 75% του ποσού που πρέπει να πάει για τον φιλανθρωπικό σκοπό πηγαίνει στα λειτουργικά έξοδα των οργανώσεων». Στο ίδιο μήκος κύματος είναι και η θέση του επικεφαλής των Γιατρών του Κόσμου, Νικήτα Κανάκη: «Πρέπει να ακολουθηθούν τα διεθνή standards και τα λειτουργικά έξοδα των οργανώσεων να μην συνυπολογίζονται, και κυρίως να μην ξεπερνούν το 8%-9%». Και συνεχίζει: «Είναι δημόσιο χρήμα που πάει για τους συνανθρώπους μας και πρέπει να το σεβόμαστε». Οι οργανώσεις που φημίζονται για το ανύπαρκτο έργο τους επιλέγουν, σύμφωνα με τις καταγγελίες, σημεία στη Γη όπου ο έλεγχος είτε από τον πρόξενο της περιο­χής είτε από συνεργεία του υπουργείου Εξωτερικών είναι αδύνατος.  


Έστω ότι είστε το φιλανθρωπικό σωματείο «Τα τρία γουρουνάκια» και αναρωτιέστε αν μπορείτε να οργανώσετε έναν έρανο για τη διάσωση από τον κακό τον λύκο. Η απάντηση είναι «ναι, μπορείτε». Ακόμα και αν αυτός ο φιλανθρωπικός έρανος αποδειχθεί στην πράξη του... παραμύθι. Της Εύας Μανωλαράκη

Ά

ραγε πόσο εύκολο είναι να διοργανώσετε έναν έρανο, σε ποιον θα πρέπει να απευθυνθείτε για την άδεια, ποιος θα σας ελέγξει, αν θα σας ελέγξει κάποιος, και ποιος είναι τελικά ο κακός λύκος στην πραγματικότητα; Οι έρανοι είναι μια μεγάλη πληγή και ένα αρκετά σκοτεινό σημείο στο θέμα των φιλανθρωπιών. Ένας νόμος από το 1931, με ελάχιστες –σχεδόν ανούσιες– τροποποιήσεις μέσα στο πέρασμα των ετών, ορίζει όλα τα παραπάνω. Σχεδόν. Για να διοργανώσει κάποιος έναν έρανο, σύμφωνα με τον νόμο 5101/1931, πρέπει να απευθυνθεί στο τμήμα «Διεύθυνσης Κοινωνικής Αντίληψης και Αλληλεγγύης». Το συγκεκριμένο τμήμα υπάγεται πλέον στο υπουργείο Εργασίας, ενώ μέχρι πρότινος ανήκε στο Υγείας και Πρόνοιας. Σε αυτό απευθύνονται όσα σωματεία και σύλλογοι επιδιώκουν να κάνουν εράνους, λαχειοφόρες αγορές για φιλανθρωπικούς σκοπούς, ενώ είναι αρμόδιο να εξαιρεί από τον γενικό για τους εράνους νόμο περιπτώσεις ασθενών που χρήζουν άμεσης ιατρικής βοήθειας και ζητούν οικονομική ενίσχυση μέσω εράνων. Σύμφωνα πάντα με τον ίδιο νόμο, οι έρανοι γίνονται με δύο τρόπους. Έρανος γίνεται με το κουτί δωρεών, το οποίο παραλαμβάνουν οι οργανωτές σφραγισμένο. Το συγκεκριμένο κουτί, σύμφωνα με τον νόμο, ανοίγεται μπροστά στις ελεγκτικές αρχές, ωστόσο μπορεί εύκολα να παραβιαστεί όπως ένας κοινός κουμπαράς. Έρανος γίνεται και με προσωπικές εισφορές (πόρτα-πόρτα), και ο άνθρωπος που τον

Έρανοι υπέρ των… φιλάνθρωπων διενεργεί υποχρεούται να έχει διπλότυπη απόδειξη μαζί του. Αν και εφόσον προκύψει, μπορεί ο άνθρωπος που κάνει τον έρανο να ελεγχθεί από αστυνομικό. Από τη στιγμή που το συγκεκριμένο τμήμα δίνει την άδεια στο εκάστοτε σωματείο, οι αρμοδιότητές του τελειώνουν. Το σωματείο διεξάγει τον έρανο για τον οποίο έχει αδειοδοτηθεί, και αφού τελειώσει τη διαδικασία οφείλει να προσκομίσει στον δήμο όπου υπάγεται τα σχετικά έγγραφα, το κουτί των δωρεών σφραγισμένο, αλλά και αποδεικτικά για το τελικό ποσό που συλλέχθηκε – στην περίπτωση που ο έρανος διεξήχθη πόρταπόρτα. Η έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ της «Διεύθυνσης Κοινωνικής Αντίληψης και Αλληλεγγύης» και των δημαρχειών κάνει εύκολο το έργο των επιτήδειων. Θυμηθείτε λοιπόν τις φορές που χτύπησε κάποιος την πόρτα του σπιτιού σας επικαλούμενος κάποιο φιλανθρωπικό σωματείο και ζητούσε οικονομική ενίσχυση. Πόσες από αυτές τις φορές έκοψε απόδειξη και επέδειξε έγγραφα τα οποία πιστοποιούσαν τη νομιμότητα του εράνου; Η άδεια οργάνωσης ενός εράνου δίνεται αποκλειστικά και μόνο από τη «Διεύθυνση Κοινωνικής Αντίληψης και Αλληλεγγύης». Στο συγκεκριμένο τμήμα του υπουργείου Πρόνοιας πηγαίνει οποιοσδήποτε έχει ένα καταστατικό ίδρυσης φιλανθρωπικού σωματείου. Καταθέτει το καταστατικό μαζί με την πρότασή του για την έναρξη ενός εράνου και παίρνει την άδεια. Χωρίς περαιτέρω έλεγχο. Η απάντηση που έδωσε υπάλληλος της διεύθυνσης για το θέμα των ελέγχων ήταν πως «το συγκεκριμένο τμήμα είναι υπεύθυνο μόνο για να παραχωρεί άδειες και πως από εκεί και πέρα δεν έχουμε κάποια σχέση, καθώς τον έλεγχο τον αναλαμβάνουν οι νομαρχίες

και οι δήμοι». Σύμφωνα με πληροφορίες δεν υπάρχει μηχανογραφημένο αρχείο στο υπεύθυνο τμήμα με αποτέλεσμα, η διασταύρωση των στοιχείων για τους εράνους και τις φιλανθρωπικές εκδηλώσεις για τη συγκέντρωση χρημάτων να είναι αδύνατη. Αφήνονται, λοιπόν, πολλά περιθώρια για παρανομίες. και αυτό, γιατί για να μπορέσει να ταυτοποιηθεί πως το φιλανθρωπικό σωματείο είναι παράνομο, ότι δεν υπάρχει δηλαδή στα αρχεία της "Διεύθυνσης Κοινωνικής Αντίληψης και Αλληλεγγύης", πρέπει να υπάρχουν αρχεία με καταχωρημένα όλα τα σωματεία. Παρά το γεγονός ότι οι ερωτήσεις που απευθύναμε στο Υπουργείο ήταν σαφείς και αφορούσαν κύρια θέματα σχετικά με τους εράνους, η απάντηση που λάβαμε από το Υπουργείο ήταν απλή παράθεση του νόμου ενώ αναπάντητο παραμένει το ερώτημα για πόσους εράνους δόθηκε άδεια τα τελευταία χρόνια, όπως και για τα ποσά που συγκεντρώθηκαν από αυτούς τους εράνους, όπως και αν αυτά τα χρήματα τελικά αποδόθηκαν στους δικαιούχους. Η παντελής έλλειψη οργάνωσης και αρχειοθέτησης των συλλόγων και των σωματείων από την εν λόγω διεύθυνση αφήνει πολλά περιθώρια για παρανομίες. Και αυτό γιατί, για να μπορέσει να ταυτοποιηθεί πως το φιλανθρωπικό σωματείο είναι παράνομο, ότι δεν υπάρχει δηλαδή στα αρχεία της «Διεύθυνσης Κοινωνικής Αντίληψης και Αλληλεγγύης», πρέπει να υπάρχουν αρχεία με καταχωρημένα όλα τα σωματεία. Τέτοιου είδους αρχεία μηχανογραφημένα, σύμφωνα με τις πληροφορίες, δεν υπάρχουν, άρα ο έ λ ε γ χο ς αυτ ό μ ατ α κα θ ί σ τ ατ α ι αδύνατος. Συμπέρασμα: «Τρία γουρουνάκια» – Κακός λύκος: Σημειώσατε πανηγυρικό 1.  HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 27


Πυρόπληκτοι

Τα λεφτά για τους πυρόπληκτους μπήκαν στο ταμείο του Οικονομικών Η Πελοπόννησος καίγεται. Οι φλόγες κάνουν στάχτη μέσα σε λίγα λεπτά ολόκληρα χωριά, με αποτέλεσμα να βρουν τραγικό θάνατο 43 άνθρωποι. Όλοι οι Έλληνες ,καθηλωμένοι στους τηλεοπτικούς τους δέκτες, δακρύζουν παρακολουθώντας τη βιβλική καταστροφή της Πελοποννήσου. Η κινητοποίηση ήταν άμεση. Εκατοντάδες άνθρωποι ταξίδεψαν μέχρι τα κατεστραμμένα χωριά, μεταφέροντας ρούχα, χρήματα και παιχνίδια για τα παιδιά. Πρόκειται για την ανθρωπιστική βοήθεια που χωρίς αμφισβήτηση έφτασε στον προορισμό της. Την ιδία ώρα χρηματικά ποσά από όλο τον κόσμο και κυρίως από έλληνες πολίτες κατατέθηκαν στο ταμείο πυρόπληκτων. Το χρηματικό ποσό που συγκεντρώθηκε έφτασε τα 211.000.000 ευρώ. Το ερώτημα που δημιουργείται είναι αν βρήκαν τα χρήματα τον πραγματικό τους στόχο; Της Αντιγόνης Μιχοπούλου

28 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Π

ερίεργες διαδρομές έχουν κάνει και συνεχίζουν να κάνουν τα χρήματα που συγκεντρώθηκαν από πολίτες της Ελλάδας και της Κύπρου με σκοπό να δοθούν στις πυρόπληκτες περιοχές της Πελοποννήσου. Συγκεντρώθηκαν σχεδόν 211.000.000 ευρώ, εκ των οποίων αγνοείται η τύχη και ο προορισμός των 104.274.473 ευρώ. Πρόκειται για τα χρήματα που συγκεντρώθηκαν από δωρεές των πολιτών που κατατέθηκαν στο Ειδικό Ταμείο Έκτακτων Αναγκών για τους πυρόπληκτους της Πελοποννήσου μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2007. Ένα χρόνο μετά τις δολοφονικές πυρκαγιές της Πελοποννήσου, με ερώτησή τους βουλευτές του ΠΑΣΟΚ προς τους υπουργούς Οικονομίας ζήτησαν να μάθουν τον προορισμό των εκταμιεύσεων, ενώ άφησαν να εννοηθεί ότι τα χρήματα αυτά δεν αποκλείεται να επενδύθηκαν από την κυβέρνηση σε ομόλογα. Η ερώτηση προέκυψε μετά από μια ξαφνική και ανεξήγητη εκταμίευση ποσού άνω των 160.000.000 ευρώ από τον λογαριασμό 0023/2341103053 του ΕΤΑΕΑ. Η απάντηση ήρθε από τον τότε πρόεδρο του ταμείου, Πέτρο Μολυβιάτη, που εξηγούσε ότι η μετακίνηση των χρημάτων οφείλεται σε λογιστική πράξη της Τράπεζας της Ελλάδος και πρόσθετε ότι «όταν γίναμε Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου, τον Νοέμβ��ιο του 2011 διά νόμου, ο λογαριασμός μας υποχρεωτικά πήγε στην Τράπεζα της Ελλάδος και η τράπεζα, βάσει του κανονισμού της, τον

συγκεκριμένο λογαριασμό τον έσπασε σε δύο. Δηλαδή σε έναν διαχειριστικό και έναν αποθεματικό λογαριασμό. Τα 160.000.000 ευρώ, για τα οποία ερωτούν οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, βγήκαν από τον έναν λογαριασμό και μπήκαν στον άλλον. Πρόκειται για μια λογιστική πράξη της Τράπεζας της Ελλάδος, βάσει του κανονισμού για τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου. Τα χρήματα υπάρχουν κανονικά και το υπόλοιπό είναι 171.000.000 ευρώ».

Κατάργησαν το ταμείο για τους πυρόπληκτους Ένα χρόνο μετά το ταμείο απενεργοποιείται με την παραίτηση του κ. Μολυβιάτη, μετά την αλλαγή της κυβέρνησης, και παραμένει ανενεργό για πολλούς μήνες. Στο μεταξύ, με τον νόμο 3895/10 του υπουργείου Οικονομικών περί «Κατάργησης και συγχώνευσης υπηρεσιών, οργανισμών και φορέων του δημόσιου τομέα», το ταμείο καταργείται και περνά στο χαοτικό υπουργείο Οικονομικών. Συγκεκριμένα, στον νόμο αναφέρεται ότι «το σύνολο των εισφορών των πιο πάνω Ταμείων που καταργούνται και τα πάσης φύσεως ταμειακά υπόλοιπά τους περιέρχονται στην αρμοδιότητα του υπουργού Οικονομικών και διατίθενται για την υλοποίηση του σκοπού των εισφορών ή δωρεών που αυτές έχουν δοθεί ή θα δοθούν». Τα δύο βασικά ταμεία που καταργήθηκαν ήταν το Ταμείο Κοινωνικής Συνοχής αλλά και το Ειδικό Ταμείο


Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών. Το πρώτο είχε συσταθεί επί υπουργίας Αλογοσκούφη για τους φτωχούς και τους άπορους, με σκοπό κάθε χρόνο να δέχεται πόρους από τον προϋπολογισμό του κράτους. Το ταμείο συστάθηκε κυρίως με σκοπό να τηρήσει τις προεκλογικές της δεσμεύσεις η ΝΔ, καθώς μετά από λίγους μήνες απενεργοποιήθηκε χωρίς να παράγει έργο, παρόλο που το ταμείο διέθετε ήδη περίπου 1,5 εκατομμύριο ευρώ. Συγκεκριμένα, όπως ανακοίνωσε ο μετέπειτα υπουργός Οικονομικών Γιώργος Παπακωνσταντίνου, «το ταμείο θεσμοθετήθηκε για την ενίσχυση ομάδων του πληθυσμού που διαβιούν κάτω από το όριο της φτώχειας, αλλά δεν λειτούργησε ποτέ», και συμπλήρωσε ότι «τα έσοδα του ταμείου από δωρεές και εισφορές φυσικών ή νομικών προσώπων από την 1η Ιανουαρίου 2009 έως και την 30η Νοεμβρίου 2009 ήταν 1.623.881,84 ευρώ. Την ίδια περίοδο όμως δαπανήθηκε το ποσό των 66.793,33 ευρώ για τις πληρωμές του διοικητικού συμβουλίου του ταμείου». Με λίγα λόγια, δύο νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου που συστάθηκαν για να βοηθήσουν φτωχούς, πυρόπληκτους και τρίτεκνους καταργήθηκαν, με αποτέλεσμα τα χρήματα να μπουν σε άπατο λογαριασμό του υπουργείου Οικονομικών. Όπως αναφέρει στο Hot Doc ο βουλευτής Ηλείας Γιώργος Κοντογιάννης, «η κατάργηση του ταμείου, το 2010, μπορεί να παρουσιαστεί και ως πρόθεση να ενσωματωθούν τα χρήματα στον κρατικό

κορβανά». Η εκκαθάριση του ταμείου πυρόπληκτων γίνεται τον Μάιο του 2011, και τα χρήματα είναι 118.324.000 ευρώ. Τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου τα εκατομμύρια που συγκεντρώθηκαν για τους πυρόπληκτους και για καμία άλλη χρήση συνεχίζουν να βρίσκονται στο υπουργείο Οικονομικών και να αγνοείται η τύχη τους. Σε ερώτηση του Γιώργου Κοντογιάννη στον υπουργό Οικονομικών κ. Βενιζέλο ποια είναι η τύχη των χρημάτων, εκείνος απαντά ότι το υπόλοιπο του λογαριασμού που είναι διαθέσιμο είναι πλέον 104.274.473 ευρώ, ενώ δεσμεύτηκε ότι τα χρήματα θα πάνε για έργα αποκατάστασης και υποδομής στις πυρόπληκτες περιοχές. Εντωμεταξύ, όπως αναφέρει στο Hot Doc ο αντιπεριφερειάρχης Ηλείας Χαράλαμπος Καφύρας, «μόλις πριν λίγες μέρες εγκρίθηκε μια συλλογική απόφαση έργων για την πε­ριο­χή ύψους 15 εκατομμυρίων ευρώ, ενώ οι μελέτες που έχουν κατατεθεί είναι δεκάδες τα τελευταία χρόνια». Οι ιθύνοντες δείχνουν να ξεχνούν κάτι αυτονόητο: Οι πολίτες που πρόσφεραν τα χρήματά τους με σκοπό να βοηθήσουν τους συνανθρώπους τους δεν έδωσαν τα λεφτά τους για να φτιαχτούν δρόμοι, αλλά σπίτια για τους πυρόπληκτους, σχολεία και ό,τι κατέστρεψε στο πέρασμα της η φωτιά. Στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο τι έχουν απογίνει αυτά τα χρήματα, πόσα έχουν ξοδευτεί και για ποιους σκοπούς, και πού θα καταλήξουν όταν αυτά πλέον ανήκουν στο υπουργείο Οικονομικών. Σε

Με τον νόμο 3895/10 του υπουργείου Οικονομικών περί «Κατάργησης και συγχώνευσης υπηρεσιών, οργανισμών και φορέων του δημόσιου τομέα» το ταμείο καταργείται και περνά στο χαοτικό υπουργείο Οικονομικών.

επικοινωνία που είχαμε με τη Διεύθυνση 24 του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, η οποία δίνει τις εντολές εκταμίευσης δόσεων για την ανάπτυξης της πληγείσας περιοχής, μας ενημέρωσαν ότι τα χρήματα πλέον είναι σχεδόν 90 εκατομμύρια ευρώ και χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την ανάπτυξη της περιοχής. Ωστόσο η δημοσιογραφική έρευνα αποκαλύπτει ότι, ακόμα και αν τελικά τα χρήματα πάνε για την ανάπτυξη της περιοχής, η ουσία είναι ότι τα έργα των δήμων δεν έχουν καμία συνέχεια μεταξύ τους. Με λίγα λόγια, ο κάθε δήμος καταθέτει τις προτάσεις του και τις μελέτες του και χωρίς κανένα έλεγχο, χωρίς οργανόγραμμα, εκταμιεύονται χρήματα από τον λογαριασμό για να πραγματοποιούν οι δήμαρχοι και οι περιφερειάρχες τις προεκλογικές τους δεσμεύσεις. Την ίδια τύχη είχαν και τα προϊόντα που συγκεντρώθηκαν από πολίτες όλης της Ελλάδας στην αποθήκη του δήμου Ζαχάρως για τους πυρόπληκτους. Όπως κατήγγειλαν την εποχή εκείνη οι πληγέντες, αλλά και οι εθελοντές που εργάζονταν στην αποθήκη, εξαφανίζονταν ολόκληρα φορτία χωρίς να γνωρίζει κάνεις τι συμβαίνει. Τρανταχτό παράδειγμα είναι η απώλεια ενός δέματος με δερμάτινα πανάκριβα παλτά από την Καστόρια, το οποίο εξαφανίστηκε μέσα σε μια νύχτα.  HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 29


Πυρόπληκτοι

Παλάτι για τον δήμαρχο με τα λεφτά των πυρόπληκτων Η πιο χαρακτηριστική και προκλητική προσπάθεια αρπαγής της βοήθειας προς τους πυρόπληκτους ηλείους πολίτες, από τα κυκλώματα τοπικών αιρετών παραγόντων και εργολάβων – εκδοτών, αποτελεί η περίπτωση της οικονομικής βοήθειας ύψους 1.800.000 ευρώ της αυστραλιανής κυβέρνησης προς εκείνους που υπέστησαν ολοκληρωτική καταστροφή από τις φονικές πυρκαγιές του 2007. Του Μάκη Νοδάρου

Τ

ο προκλητικό σκάνδαλο, που όταν αποκαλύφθηκε προκάλεσε πανελλαδικά σάλο και έντονες πολιτικές αντιδράσεις, αποτέλεσε πριν από περίπου τέσσερις μήνες και την αιτία της άρσης του τραπεζικού απορρήτου με εισαγγελική εντολή για συνολικά 19 πρόσωπα από την Ηλεία, αιρετούς τοπικούς παράγοντες, κρατικούς υπαλλήλους, δημάρχους, αντιδημάρχους, εκδότες τοπικών εφημερίδων και ιδιοκτήτες δύο κατασκευαστικών εταιριών που ενεπλάκησαν στην υπόθεση.

Παράνομο κτίριο Το 2008, όπως αποκαλύφθηκε μετά τις έγγραφες καταγγελίες τοπικών παραγόντων του πυρόπληκτου δήμου Ζαχάρως προς τον εισαγγελέα Πλημμελειοδικών Ηλείας, ο «αμαρτωλός» δήμος Ζαχάρως επιχείρησε να χτίσει με συνοπτικές και παράνομες διαδικασίες, στο κέντρο της πόλης, δημαρχείο με τα χρήματα – ύψους 1.800.000 ευρώ– που είχε δώσει ως βοήθεια η αυστραλιανή κυβέρνηση στους πυρόπληκτους μετά τις φωτιές στην Ηλεία. Το συγκεκριμένο ποσό, με βάση το επίσημο «έγγραφο-απάντηση» της αυστραλιανής πρεσβείας, που υπογράφει ο τότε πρέσβης Τζέρεμι Νιούμαν, αποτελούσε «κεφάλαιο βοήθειας που

30 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Το ανεγειρόμενο δημαρχείο Ζαχάρως

μεταφέρθηκε σε ειδικό λογαριασμό του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού για τα θύματα της φωτιάς με σκοπό την ανακούφισή τους», και όχι για την κατασκευή κάποιου πολυώροφου κτιρίου. Το κτίριο είχε αρχίσει να οικοδομείται, με άδειες που αργότερα ακυρώθηκαν, σε χώρο οικιστικού πρασίνου, ο οποίος με βάση τα συμβόλαια ήταν μη οικοδομήσιμος. Με βάση τις καταγγελίες και τη μηνυτήρια αναφορά του πολιτικού μηχανικού και επικεφαλής της τότε αντιπολίτευσης στον Δήμο Ζαχάρως, Γιώργου Μπούσμπουρα, για την παράνομη οικοδομή με τα χρήματα των Αυστραλών, δεν είχε γίνει από τον δήμο ο σχετικός διαγωνισμός, αλλά απευθείας ανάθεση σε τοπικό εργολάβο. Ο κ. Μπούσμπουρας, με επιστολή του τότε προς την αυστραλιανή κυβέρνηση, είχε καταγγείλει ευθέως ότι τα χρήματα που προορίζονταν για τις οικογένειες των θυμάτων χρησιμοποιούνταν για την ανέγερση ενός κτιρίου (χωρίς απόφαση του ΔΣ για την επιλογή του χώρου) ενώ η ανάθεση της μελέτης και η έγκρισή της από το ΔΣ έγινε χωρίς δημοπρασία για την ανάδειξη του μειοδότη αναδόχου. Επίσης είχε καταγγείλει ότι ποτέ δεν είχε έρθει στο δημοτικό συμβούλιο πρόταση για την αποδοχή της δωρεάς, όπως προβλέπει ο δημοτικός και κοινοτικός κώδικας. Είχε επίσης εκφράσει τα


Ο έκπτωτος δήμαρχος Ζαχάρως, Πανταζής Χρονόπουλος

ερωτήματά του για το πού είχαν διατεθεί τα 300.000 ευρώ που είχαν εισπραχθεί από ποδοσφαιρικό αγώνα που έδωσε ο Ολυμπιακός για τους πυρόπληκτους, καθώς και η επιταγή με άγνωστο ποσό του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου.

Οι εταιρίες και ο τοπικός εκδότης Όπως αποκαλύφθηκε μετά από έρευνα του Ερυθρού Σταυρού, το δημαρχείο κατασκεύαζε η εταιρία ΕΟΜΕΚΑ ΟΕ, που είχε δώσει προσφορά 1.827.000.000 ευρώ, και όχι η εταιρία FORUM ΑΕ, η οποία είχε αναλάβει επίσημα την κατασκευή με προσφορά 1.800.000 ευρώ στον πρόχειρο διαγωνισμό. Η ΕΟΜΕΚΑ ΟΕ, που είχε αναρτήσει μάλιστα και σχετικές πινακίδες στην περίφραξη του κτιρίου, αποδείχθηκε ότι συνεργαζόταν άμεσα με τη FORUM ΑΕ, καθώς σε σχετικές διαφημίσεις στον τοπικό Τύπο διαπιστώθηκε ότι είχαν κοινό τηλέφωνο και κοινή διεύθυνση. Στο ΔΣ της FORUM ΑΕ συμμετείχε τότε και ο ε��δότης της τοπικής εφημερίδας του Πύργου «Πρώτη». Το εξώδικο του ΕΕΣ προς τον δήμο της Ζαχάρως Ηλείας ήταν αποκαλυπτικό: «Πλέον όμως τούτων και μετά την έλευση κλιμακίου του ΕΕΣ υπό τον πρόεδρο του Σωματείου στη Ζαχάρω, διαπιστώθηκε ότι εις το εργοτάξιο ήταν αναρτημένες πινακίδες που

Ο «αμαρτωλός» δήμος Ζαχάρως επιχείρησε να χτίσει με συνοπτικές και παράνομες διαδικασίες, στο κέντρο της πόλης, δημαρχείο με τα χρήματα –ύψους 1.800.000 ευρώ– που είχε δώσει ως βοήθεια η αυστραλιανή κυβέρνηση στους πυρόπληκτους μετά τις φωτιές στην Ηλεία

κατεδείκνυαν ως εργολήπτη την εταιρία με την επωνυμία ΕΟΜΕΚΑ ΟΕ, η οποία ήταν ανταγωνιστής σας, σύμφωνα προς τις υποβληθείσες προς εμάς προσφορές. Η εν λόγω εταιρία μάλιστα εμφανίζει τα διακριτικά της δίπλα στον αριθμό αδείας του έργου, η οποία εξεδόθη αρμοδίως με πρωτοβουλία σας, καίτοι δεν επιτρεπόταν από τη μεταξύ μας σύμβαση υπεργολαβία. Η αντισυμβατική, αν μη παράνομη, αυτή ενέργεια θα ήταν εύκολο, αφού αποκαθίστατο, να συγχωρηθεί, εάν δεν διαπιστωνόταν ότι και η δική σας και η ανταγωνίστρια εταιρία με την επωνυμία ΕΟΜΕΚΑ ΟΕ διαθέτουν τον ίδιο τηλεφωνικό αριθμό με εσάς. Σας δηλώνουμε ότι θα προβούμε σε κάθε νόμιμο μέσο προάσπισης της νομιμότητας του έργου και της θέσης μας ως διαχειριστή της οικονομικής αρωγής που διατέθηκε από την αυστραλιανή κυβέρνηση για την υποστήριξη των πυρόπληκτων κατοίκων του νομού Ηλείας». Μετά τον σχετικό θόρυβο και τις αποκαλύψεις, η αυστραλιανή κυβέρνηση απέσυρε τη χρηματική βοήθεια προς τον δήμο Ζαχάρως και αποφάσισε να χρηματοδοτήσει την ολοκλήρωση του κλειστού γυμναστηρίου του δήμου Ωλένης στο Καράτουλα, με το ποσό του 1,1 εκατ. ευρώ. Για το απίστευτο σκάνδαλο εκκρεμεί δικαστική έρευνα.  HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 31


Φιλανθρωπικοί Έρανοι

Η αμαρτωλή ΥΔΑΣ, Μπορεί μια υπηρεσία να λειτουργεί ανεξάρτητα από ένα ολόκληρο υπουργείο και να υπάγεται απευθείας στον εκάστοτε υπουργό; Όταν πρόκειται για το υπουργείο Εξωτερικών και την Υπηρεσία Διεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας (ΥΔΑΣ), η απάντηση είναι ναι. Ειδικότερα από τη στιγμή που η υπηρεσία διαχειρίζεται εδώ και χρόνια εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ, τα οποία χορηγούνται απλόχερα σε Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ), πολλές φορές με αμφιβόλου ποιότητας έργο και αποτελέσματα.

Του Βαγγέλη Τριάντη

H

ταν Ιούλιος του 1999 όταν η τότε πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών συλλαμβάνει μια ιδέα. Αυτή της δημιουργίας μιας Υπηρεσίας για τη διαχείριση, κατανομή και εποπτεία των κονδυλίων που θα δίνονταν σε ΜΚΟ, στα πλαίσια της βοήθειας που θα παρείχε η χώρα μας σε αναπτυσσόμενες χώρες του εξωτερικού. Η ιδέα παίρνει σάρκα και οστά και δημιουργείται η ΥΔΑΣ. Στο τιμόνι του υπουργείου Εξωτερικών βρίσκεται ο μετέπειτα πρωθυπουργός και αρχηγός του ΠΑΣΟΚ, Γιώργος Παπανδρέου. Σκοπός της Υπηρεσίας, όπως αναφέρει το σχετικό ΦΕΚ, είναι η «εποπτεία, ο

32 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

συντονισμός και η προώθηση των δράσεων και προγραμμάτων επείγουσας ανθρωπιστικής, επισιτιστικής ή άλλης μορφής βοήθειας, καθώς και βοήθειας αναδιάρθρωσης». Έκτοτε θα μεταβληθεί στο απολύτως εκτελεστικό όργανο των επιθυμιών της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας. Η λειτουργία της θυμίζει κάτι από κονκλάβιο. Μια κλειστή ομάδα στελεχών, η οποία λειτουργεί ως ανεξάρτητη Υπηρεσία και υπάγεται απευθείας στον πολιτικό της προϊστάμενο, τον υπουργό Εξωτερικών, αποφασίζει για την κατανομή κονδυλίων εκατομμυρίων ευρώ σε ΜΚΟ. Η Υπηρεσία αποτελείται από έξι διευθύνσεις: Διεύθυνση Επείγουσας Ανθρωπιστικής βοήθειας, Διεύθυνση Βοήθειας Αναδιάρθρωσης, Αποκα­ τάστασης και Ανάπτυξης, Διεύθυνση Στρατηγικού Σχεδιασμού και Γεω­ γραφικής Πολιτικής, Διεύθυνση ΜΚΟ, Αναπτυξιακής Εκπαίδευσης και Αξιολόγησης, Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών, Διεύθυνση Διοικητικών και Οικονομικών Υπηρεσιών. Καθεμία από τις διευθύνσεις διαθέτει διακριτό ρόλο και αρμοδιότητες. Επίσης, η Υπηρεσία διαχειρίζεται «πόρους ή δωρεές που της μεταβιβάζονται από υπουργεία, οργανισμούς και δημοσίους ή ιδιωτικούς φορείς της ημεδαπής ή της αλλοδαπής». Το πώς η ΥΔΑΣ ενεπλάκη στον χειρισμό των χρημάτων που συγκεντρώθηκαν από τον τηλεμαραθώνιο για το τσουνάμι που έπληξε την Ινδονησία το 2005, είναι ένα ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί. Μια Υπηρεσία του υπουργείου Εξωτερικών ξαφνικά αναλαμβάνει να διαχειριστεί χρήματα που συγκεντρώθηκαν από απλούς πολίτες για φιλανθρωπικό σκοπό. Κανένας φορέας και κανένας οργανισμός δεν μεταβίβασε πόρους ή δωρεές προς την ΥΔΑΣ, πόσο μάλλον όταν από καταγγελίες τα ποσά που θα έπρεπε να διανείμει η ΥΔΑΣ σε φιλανθρωπικές οργανώσεις

που συμμετείχαν σε ανθρωπιστικές αποστολές δεν τα διένειμε ποτέ. Πρώτος γενικός διευθυντής στην Υπηρεσία ορίζεται ο Άλεξ Ρόντος. Ένα πρόσωπο που θεωρείται της απολύτου εμπιστοσύνης του κ. Παπανδρέου, για τη δράση του οποίου διεθνώς έχουν γραφτεί στον Τύπο ουκ ολίγα. Έκτοτε η Υπηρεσία θα μεταβληθεί σε όργανο εξυπηρέτησης των προσωπικών επιλογών της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας για το βόλεμα γνωστών, συγγενών και φίλων. Εκατομμύρια ευρώ κρατικού χρήματος μοιράζονταν δεξιά και αριστερά σε διάφορες ΜΚΟ, για προγράμματα αμφιβόλου ποιότητας και αποτελεσμάτων. Στους διαδρόμους του υπουργείου Εξωτερικών η αμαρτωλή λειτουργία της ΥΔΑΣ αποτελούσε κοινό μυστικό. Η διαδικασία που ακολουθούνταν ήταν απλή. Όσες ΜΚΟ ενδιαφέρονταν για τα προγράμματα αναπτυξιακής και


οι ΜΚΟ και τα εκατομμύρια ανθρωπιστικής βοήθειας υπέβαλαν αιτήσεις και φακέλους στις αρμόδιες διευθύνσεις του υπουργείου για τη χρηματοδότηση των προγραμμάτων αυτών. Απαραίτητη προϋπόθεση ήταν να γραφτούν στο ειδικό μητρώο της ΥΔΑΣ, καθώς επίσης και να διαθέτουν διετή εμπειρία σε αντίστοιχα προγράμματα αναπτυξιακής συνεργασίας. Οι προτάσεις αξιολογούνταν από τις αρμόδιες διευθύνσεις της ΥΔΑΣ και την Επιτροπή Πιστοποίησης και Αξιολόγησης των ΜΚΟ και έπειτα προωθούνταν για έγκριση στο διπλωματικό γραφείο του αρμόδιου υπουργού ή υφυπουργού Εξωτερικών.

115 εκατ. λένε οι ορκωτοί ελεγκτές Το πάρτι με τις χρηματοδοτήσεις των ΜΚΟ συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια, επί γαλάζιων κυβερνήσεων. Οι ψίθυροι στους διαδρόμους του

υπουργείου Εξωτερικών έδιναν κι έπαιρναν. Όλοι γνώριζαν για τη αμαρτωλή ΥΔΑΣ, αλλά κανείς δεν μιλούσε. Το ίδιο σαθρό σύστημα που είχε δημιουργηθεί μέχρι και το 2004 συνεχίστηκε με απόλυτη επιτυχία. Ουδείς φρόντισε να ξεκαθαρίσει το τοπίο, στέλνοντας τον φάκελο στη Δικαιοσύνη, όπως όφειλε. Το 2009 το ΠΑΣΟΚ και ο Γιώργος Παπανδρέου θα έρθουν στην εξουσία. Τα πράγματα δεν θα θυμίζουν όμως με τίποτα τη χρυσή περίοδο πριν από το 2004. Τα δημοσιεύματα στον Τύπο πληθαίνουν. Όπως επίσης και διάφορες καταγγελίες από διπλωμάτες, βουλευτές ακόμη και εκπροσώπους ΜΚΟ, αναφορικά με χρήματα που δεν δόθηκαν ποτέ ή που δόθηκαν δίχως το ανάλογο έργο. Υποθέσεις με ΜΚΟ και χρήματα που έκαναν φτερά αποστέλλονται στη Δικαιοσύνη. Μια χρυσοφόρα έως τότε βιομηχανία, αυτή των ΜΚΟ, θα μπει στο μικροσκόπιο της Δικαιοσύνης, όπως επίσης και του Σώματος Επιθεωρητών Ελεγκτών Δημόσιας Διοίκησης. Στο υπουργείο αποφασίζουν να προχωρήσουν σε εκκαθάριση του μητρώου της ΥΔΑΣ με τις ΜΚΟ. Για τον λόγο αυτό ορκωτοί ελεγκτές θα κληθούν να πραγματοποιήσουν έλεγχο στο μητρώο της ΥΔΑΣ, προκειμένου να διαπιστώσουν τον ακριβή αριθμό των χρημάτων που δόθηκαν τα τελευταία χρόνια, καθώς επίσης και σε ποιες ΜΚΟ. Το πόρισμα είναι φωτιά. Από το 2000 έως και το 2010 εκταμιεύτηκαν από την ΥΔΑΣ περί τα 115 εκατ. ευρώ για τη χρηματοδότηση 431 ΜΚΟ. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται και περιπτώσεις που ξεπερνούν κάθε φαντασία. Όπως, για παράδειγμα, το Διεθνές Κέντρο Αποναρκοθέτησης, που κατά την πενταετία 2000-2004 έλαβε 9 εκατ. ευρώ για την αποναρκοθέτηση εμπόλεμων περιοχών, ή το Ινστιτούτο Στρατηγικών και Αναπτυξιακών Μελετών (ΙΣΤΑΜΕ), με 400.000 ευρώ για την

τριετία 2002-2004. Πρωταθλήτρια όμως των χρηματοδοτήσεων αναδείχθηκε η ΜΚΟ Αλληλεγγύη, καθώς την εξαετία 2002-2007 εισέπραξε συνολικά 23,126 εκατ. ευρώ, με τα 5,3 εκατ. ευρώ όμως να λογίζονται ως επιστροφές.

Περίεργη ρύθμιση στο νέο φορολογικό νομοσχέδιο Παρά τον έλεγχο από τους ορκωτούς ελεγκτές και την παρέμβαση της Δικαιοσύνης, μια ρύθμιση στο νέο φορολογικό νομοσχέδιο έρχεται να ταράξει τα ήδη θολά νερά του τοπίου των ΜΚΟ. Συγκεκριμένα, το άρθρο 29, παράγραφος 4α, προβλέπει ειδική ρύθμιση για όσες ΜΚΟ βρίσκονται υπό εκκαθάριση, επεκτείνοντας τις αρχικές τους συμβάσεις. «Η διάρκεια των συμβάσεων της ΥΔΑΣ με τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ), που συνήφθησαν από το 2002 έως το 2009 και για τις οποίες εκκρεμεί η διαδικασία εκκαθάρισης από τις αρμόδιες υπηρεσίες, παρατείνεται αυτοδικαίως από τη συμβατική λήξη τους μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος για τον σκοπό της ολοκλήρωσης της διαδικασίας εκκαθάρισής τους», αναφέρεται στο νέο φορολογικό νομοσχέδιο. Δεν αποκλείεται, όταν τελικά θα ανακοινωθούν τα αποτελέσματα των υπό εκκαθάριση ΜΚΟ, από τις συνολικά 431 να βγουν οι περισσότερες λάδι, καθώς θα έχουν προλάβει να κλείσουν τις όποιες εκκρεμότητες. Την ώρα που τα επίσημα πορίσματα των ορκωτών ελεγκτών δείχνουν πάρτι εκατομμυρίων και που διάφορες ΜΚΟ έχουν μπει στο μικροσκόπιο των εισαγγελικών αρχών για έργα που δεν έχουν ολοκληρώσει, η κυβέρνηση διευκολύνει με νόμο τις ΜΚΟ: Από τη μία να ολοκληρώσουν το έργ�� τους εάν αυτό είναι εφικτό και από την άλλη να προσκομίσουν στις Αρχές όλα τα απαραίτητα δικαιολογητικά ώστε να μην υποστούν τις συνέπειες του νόμου.  HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 33


Φιλανθρωπικοί Έρανοι

Η φιλανθρωπία τους δεν περίσσεψε για τον μικρό Παναγιώτη Όταν οι τράπεζες, εκτός από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, υιοθετούν κι άλλους ρόλους αυτόβουλα, όπως του δικαστή ή του εισαγγελέα, χάνονται ανθρώπινες ζωές. Αυτό συνέβη και με τον 4χρονο Παναγιώτη Βασιλέλλη από τη Μυτιλήνη, που έπεσε θύμα της γραφειοκρατικής αναλγησίας και έχασε τη ζωή του, το 2000, όταν η Εθνική Τράπεζα μπλόκαρε τα χρήματα που προορίζονταν για τη θεραπεία του από το νευροβλάστωμα, μια πολύ σπάνια μορφή καρκίνου. «Γιατί η τράπεζα, εφόσον σφράγισε ως παράνομο τον ερανικό λογαριασμό, συνέχιζε να δέχεται καταθέσεις πολιτών για το παιδάκι; Γιατί δεν εξέδωσε κάποια ανακοίνωση που να ενημερώνει τον κόσμο να πάρει πίσω τα λεφτά του, και τα κρατάει παρανόμως ακόμα και σήμερα;» αναρωτιέται ο κ. Γιανακέλλος, ο άνθρωπος που πήρε την πρωτοβουλία για το άνοιγμα του λογαριασμού. Του Στέφανου Γώγου

34 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Α

πό τη μέρα που άνοιξε ο λογαριασμός, ο τοπικός τηλεοπτικός σταθμός ανακοινώνει το θέμα και ακολουθούν πολλά αθηναϊκά κανάλια που ζητούν την οικονομική ενίσχυση της οικογένειας, με την ανταπόκριση του κόσμου να είναι μεγάλη (συγκεντρώθηκαν περίπου 300.000 ευρώ). Ένα μήνα μετά την ακώλυτη λειτουργία του λογαριασμού, ειδοποιείται ο πατέρας του μικρού Παναγιώτη να προσέλθει στο κατάστημα της Εθνικής στη Μυτιλήνη για να υπογράψει κάποια χαρτιά σχετικά με τον λογαριασμό, την αίτηση για το άνοιγμα του λογαριασμού, καθώς και τη σύμβαση, που μέχρι τότε δεν είχε υπογραφεί, ενώ του ανακοινώνεται ότι υπάρχει ένα μικρό γραφειοκρατικό πρόβλημα. Έτσι η τράπεζα τον πείθει να υπογράψει μια αίτηση προς το υπουργείο Υγείας (που στη συνέχεια χρησιμοποιή­θηκε ως δήθεν ομολογία του για τον ερανικό χαρακτήρα του λογαριασμού) προκειμένου σε 1-2 μέρες να λυθεί αυτό το πρόβλημα και να μπορέσει να κάνει ανάληψη. Έτσι η Εθνική μπλοκάρει αυθαίρετα τον λογαριασμό, ο οποίος έχει 100.000.000 δρχ. από αναλήψεις, ενώ συνεχίζει να δέχεται καταθέσεις. «Η τράπεζα δεν είχε κανένα νόμιμο και θεσμικό δικαίωμα να δεσμεύσει τον λογαριασμό, οι μόνοι αρμόδιοι για κάτι τέτοιο είναι ο εισαγγελέας, ο ανακριτής, ή τα ελληνικά δικαστήρια», λέει

στο Hot Doc ο δικηγόρος της οικογένειας Βασιλέλλη, Ευάγγελος Γκιγκιλίνης. Τα χρήματα δεσμεύτηκαν από την Εθνική Τράπεζα, παρουσιάζοντας γραφειοκρατικά κωλύματα βασισμένα στον νόμο 5101/1931 για τους εράνους, που στάθηκαν ανυπέρβλητο εμπόδιο για τη σωτηρία του παιδιού. Σύμφωνα με τις  διατάξεις  του 5101/1931 «Περί ενεργείας εράνων και λαχειοφόρων ή φιλανθρωπικών αγορών», που επικαλέστηκε η τράπεζα, αποσκοπούν μεν στην προστασία των ανυποψίαστων πολιτών, ώστε να μην πέσουν θύματα ανύπαρκτων ερανικών σκοπών, αλλά στην προκειμένη περίπτωση η τράπεζα, με τη μονομερή δέσμευση του λογαριασμού (ως προς τις αναλήψεις μόνο), αυθαιρετεί αφενός, λειτουργώντας εξ ονόματος της ελληνικής δικαιοσύνης δίχως να έχει στα χέρια της δικαστική απόφαση για τη δέσμευση του λογαριασμού, και αφετέρου συνεχίζει να δέχεται χρήματα στα γκισέ της. «Τα στελέχη της τράπεζας γνώριζαν εξαρχής τον λόγο ύπαρξης του λογαριασμού και μάλιστα αποδέχθηκαν το άνοιγμά του, παρά το γεγονός πως οι γονείς δεν ήταν παρόντες προκειμένου να υπογράψουν. Ο λογαριασμός δεσμεύτηκε με την υποκριτική άποψη πως επρόκειτο όχι περί κοινού καταθετικού λογαριασμού, αλλά περί εράνου και μάλιστα παράνομου, ενώ γνώριζαν γιατί ανοίχθηκε ο λογαριασμός και το


Απάντηση ΟΛΠ για δημοσίευμα του Hot Doc

αποδέχθηκαν (αποδεχόμενοι και την κατάθεση εκατομμυρίων δραχμών σ’ αυτόν), αλλά και γιατί, μετά τη δέσμευση του ποσού, συμμετέχοντας στον παράνομο έρανο, εξακολούθησαν να δέχονται καταθέσεις, όπως προκύπτει από την κίνηση του λογαριασμού», αναφέρει ο κ. Γκιγκιλίνης. Παρόλο που το ποσό που συγκεντρώθηκε επέτρεπε στην οικογένεια να ταξιδέψει για την Αμερική για να χειρουργηθεί ο 4χρονος στο Memorial SKCC της Νέας Υόρκης, το μόνο κέντρο στον κόσμο με εφαρμοσμένα και αναγνωρισμένα πρωτόκολλα για το νευροβλάστωμα, η τράπεζα αρνήθηκε να δώσει τα χρήματα στην οικογένεια ή να αποστείλει η ίδια τα χρήματα απευθείας στο νοσοκομείο, πατώντας σε τυπικότητες ως προς τη μορφή του λογαριασμού. Χρειάστηκε να περάσουν οκτώ μήνες και πολλές αιτήσεις για να αρθούν τα γραφειοκρατικά κωλύματα με την απόφαση του υπουργού Υγείας και Πρόνοιας Αλέκου Παπαδόπουλου, το 2001, που ενέκρινε την ανάληψη ποσού 35.000.000 δρχ. από τον λογαριασμό. Πλέον όμως είναι αργά. Δύο ημέρες αργότερα ο Παναγιώτης αφήνει την τελευταία του πνοή στο νοσοκομείο Βοστάνειο της Μυτιλήνης, εντελώς αβοήθητος. Ο συνήγορος υπεράσπισης των στελεχών της τράπεζας, Σπύρος Τσιαντίνης, ανέφερε στο Hot Doc ότι «η υπόθεση εκκρεμεί δικαστικά στον Άρειο Πάγο και δεν μπορώ να σχολιάσω κάτι. Εφόσον δεν έχει τελειώσει η δίκη, δεν μπορούμε να πούμε τίποτα». 

H απάντηση του πρώην ΔΣ του ΟΛΠ, Νίκου Αναστασόπουλου Το Hot Doc σε προηγούμενα τεύχη έφερε στο φως της δημοσιότητας καταγγελίες αναφορικά με συγκεκριμένα έργα στον Οργανισμό Λιμένων Πειραιώς (ΟΛΠ), στα οποία παρατηρούνται υπερβάσεις των αρχικών προϋπολογισμών και καταστρατήγηση της νομοθεσίας. Τις υπερβάσεις των αρχικών προϋπολογισμών επιβεβαιώνουν πάντως και τα πορίσματα των ΕΔΕ που πραγματοποίησε η Διεύθυνση Επιθεώρησης του Οργανισμού, έπειτα από εντολή της Διοίκησης, ενώ το πρωθυπουργικό γραφείο απέστειλε τον φάκελο της υπόθεσης στη Δικαιοσύνη έπειτα από καταγγελίες. Οι καταγγελίες αφορούν και κάποια έργα που ξεκίνησαν επί των ημερών της προηγούμενης διοίκησης, του κ. Νίκου Αναστασόπουλου. Για τον πρώην διοικητή του ΟΛΠ γινόταν επίσης λόγος για την κάλυψη του κόστους της συμβουλευτικής του ομάδας από τον οργανισμό, για το έργο του εθνικού συντονισμού στα ναυπηγεία Σκαραμαγκά, το οποίο όπως είχε ανακοινωθεί θα ήταν αμισθί. Από τον κ. Αναστασόπουλο λάβαμε απάντηση στα δημοσιεύματα, την οποία και δημοσιεύουμε.

«Στο υπ. αρ. 17 τεύχος του μηνός Δεκεμβρίου, στο ρεπορτάζ σας για τον ΟΛΠ, σχολιάζετε ως παράξενη την απόφαση του οργανισμού περί χρηματοδότησης της ομάδας συντονισμού για τη μελέτη των ναυπηγείων και της επισκευαστικής ζώνης, που ανέλαβα κατόπιν απόφασης του πρωθυπουργού. Δυστυχώς, ακόμη, στον σχολιασμό της απόφασης, που δημοσιεύετε και σε φωτοτυπία, αναγράφετε ανακριβώς, και ελπίζω εκ λάθους της σύνταξης, και τα εξής: «Η απόφαση του ΔΣ του ΟΛΠ με την οποία εγκρίνεται η καταβολή 70.000 ευρώ στον κον Αναστασόπουλο και στην ομάδα του…..» 1) Για την αποκατάσταση της αλήθειας, σημειώ­νω ότι ουδεμία αμοιβή έλαβα, σύμφωνα άλλωστε και με το ΦΕΚ 2553/20/09/2012 και φυσικά με τα στοιχεία του ΟΛΠ. 2) Η ομάδα που ανέλαβε τις εργασίες αυτές αποτελείτο από νομικούς, οικονομολόγους και τεχνικούς, εργάστηκε επί ένα τετράμηνο σε δικά της γραφεία, με δική της χρηματοδότηση για τα έξοδα γραμματείας, επικοινωνίας, μετακίνησης και λειτουργίας των, και με τελική συνολική αμοιβή το μεικτό ποσό των 36.000 ευρώ ή 9.000 ευρώ τον μήνα, ή και τέλος 1.700 ευρώ τον μήνα

μεικτό και ανά άτομο, μετά την αφαίρεση των εξόδων και φυσικά προ φόρων. Σημειώνεται ότι οι τρεις μελέτες που έγιναν παρεδόθησαν ήδη στον πρωθυπουργό και στους αρμοδίους υπουργούς, η δε χρηματοδότηση –μερική– έγινε από τον ΟΛΠ σύμφωνα με το καταστατικό του, αφού ένα ουσιώδες μέρος αυτών αφορά στη ναυπηγοεπισκευή, την οποία οφείλει να προάγει. Τα έργα γίνονται βάσει της υφιστάμενης νομοθεσίας δημοσίων έργων από την αντίστοιχη προς τούτο Διεύθυνση Έργων, που απολαμβάνει ιδιαίτερη αυτονομία στη λειτουργία της. Εγώ, από την πλευρά μου, σας προτρέπω οπουδήποτε έχετε κάποιους προβληματισμούς για θέματα κοστολογίων, υπερβάσεων ή υπερκοστολογήσεων –όπως συχνά και αβάσιμα αναφέρετε–, ή τέλος για την τήρηση της νομιμότητας ή και των διαδικασιών, παρακαλώ να αποστείλετε άμεσα τα στοιχεία στον εισαγγελέα που έχει αναλάβει τις υποθέσεις ΟΛΠ. Το ίδιο προτρέπω και στους όψιμους πληροφοριοδότες σας, που θα πρέπει να αποκαλύψουν την ταυτότητά τους για να προστατεύσουμε και εμείς την προσωπικότητά μας, την υπόληψή μας και την επαγγελματική μας αξιοπρέπεια. Είμαι βέβαιος ότι η επιστολή μου αυτή θα δημοσιευτεί από το περιοδικό σας, αφού άλλωστε αυτό τηρεί τους κανόνες δεοντολογίας».  HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 35


Masqué. Doc Του Θανάση Καρτερού

Καμμένος ως διάττων; Ο Πάνος Καμμένος ήταν από την πρώτη μέρα της εμφάνισής του στο πολιτικό σκηνικό με τους Ανεξάρτητους Έλληνες προγραμμένος. Ήταν τόσο μεγάλη η ζημιά που έκανε στο αστικό μπλοκ του μνημονίου, στη ΝΔ του Σαμαρά, ακόμα και στους αναγκαίους για την υπερψήφιση των σκληρών μέτρων κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς, ώστε θα ήταν μέγιστη αφέλεια να πιστεύει κάποιος –και ο ίδιος– ότι θα τον αφήσουν να ολοκληρώσει το αυθαίρετο που έχτιζε στα δικά τους οικόπεδα.

36 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Δ

ικά τους οικόπεδα, γιατί ο Καμμένος προέρχεται από τη δεξιά, ανήκει στη δεξιά και απορρόφησε ψηφοφόρους από τη δεξιά. Αυθαίρετο, γιατί στράφηκε κατά της δεξιάς με μια σκληρή ρητορική, αντιτάσσεται στο μνημόνιο που η ΝΔ έχει αναγάγει σε υπέρτατο νόμο, υπονομεύει τους συντηρητικούς εργολάβους της τρόι­κα, ��φήνει ανοιχτή την πιθανότητα συμμ ε τ οχ ή ς σ τ ο ί δ ι ο π ο λ ε ο δ ο μ ι κ ό συ­γκρό­­τημα με το ΣΥΡΙΖΑ. Ως εκ τούτου και παρά το γεγονός ότι ζούμε στη χώρα της ανοχής προς τα αυθαίρετα και της συνενοχής με τους ιδιοκτήτες τους, το συγκεκριμένο πολιτικό κτίσμα έπρεπε πάση θυσία να κατεδαφιστεί. Ποιοι και γιατί ανέλαβαν το εγχείρημα είναι ηλίου φαεινότερο – και δεν πρόκειται μόνο για τους τεχνικούς των κατεδαφίσεων που διαθέτουν το Μαξίμου και η Συγγρού. Απείρως πιο σοβαροί από τα επιτελεία του Σαμαρά, οικονομικά ισχυροί κύκλοι, που προσ­ βλέπουν σε ένα πολιτικό σκηνικό εναρμονισμένο με τη νέα Ελλάδα των οραμάτων τους, είναι φυσικό να θεωρούν τον Καμμένο ως pain in the ass. Κι ακόμα φυσικότερο να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα στην κατάλληλη στιγμή για να ξεμπερδεύουν με τον μαστροχαλαστή. Τα του Θεού τω Θεώ όμως και τα του Καίσαρος τω Καίσαρι. Σ’ αυτή την προσπάθεια κατεδάφισης, ο Καμμένος διευκόλυνε τα μάλα τους κατεδαφιστές. Συνέλαβε βέβαια μια ανάγκη και ανέλαβε ένα εγχείρημα – να εκφράσει πολιτικά τους συντηρητικούς πολίτες που ήταν αντίθετοι στην τρόικα και στα μνημόνια. Πράγμα που σε χρόνο μηδέν εκτίναξε εκλογικά το αυθαίρετο και προβίβασε τον ίδιο σε πολιτικό ηγέτη. Το κτίσμα όμως δεν το φρόντισε – από στατική τουλάχιστον άποψη. Ιδεολογικά πασαλείμματα αντί για τη θεμελίωση

μιας ιδεολογικής πλατφόρμας, προσωπικές ρητορικές εξάρσεις αντί για ένα συνεκτικό πρόγραμμα, εθνικοπατριω­ τικές ακροβασίες αντί για πολιτική αποφασιστικότητα – πολύ σοβάτισμα και πολύ χρώμα αλλά από μπετόν τίποτε. Επί της ουσίας ποτέ δεν μπόρεσε –ή δεν θέλησε– να γίνει αρχηγός ενός κόμματος με αρχή, μέση και τέλος. Προτίμησε να αντιμετωπίσει τον πολιτικό σχηματισμό που προέκυψε από τη δική του πρωτοβουλία ως ιδιοκτησία του. Με αποτέλεσμα όλες οι προσωπικές πολιτικές του αδυναμίες –παρορμητισμός, έλλειψη πολιτικού μέτρου, κόλλημα σε καταγγελίες υψηλών τόνων και θεωρίες συνομωσίας, ελαφρότητα στην αντιμετώπιση σοβαρών θεμάτων, επιπολαιότητα ακόμα και σε ζητήματα θεσμικής βαρύτητας– να περάσουν στο DNA των Ανεξάρτητων Ελλήνων. Το παράξενο θα ήταν οι αντίπαλοί του να μην εκμεταλλευτούν τα αδύνατα σημεία του, να μην υπάρξουν στελέχη του τα οποία θα έτειναν ευήκοον ουν στις Σειρήνες, με το πρόσθετο επιχείρημα ότι βαρέθηκαν να υπηρετούν έναν δεσποτικό και αλλοπρόσαλλο κομματικό φεουδάρχη. Το θέμα τώρα για τον ίδιο είναι αν μπροστά στις μπουλντόζες που έχουν πιάσει δουλειά αντιληφθεί τις ευθύνες του, για να σώσει ό,τι σώζεται – πράγμα αμφίβολο, λόγω χαρακτήρα του ιδιοκτήτη και χαρακτηριστικών του κτίσματος. Σε διαφορετική πάντως περίπτωση απλώς θα καταγραφεί στην πολιτική ιστορία ως λαμπρός μεν αλλά διάττων αστέρας: Καμμένος από την ορμητική και απερίσκεπτη είσοδό του σε μια επικίνδυνη ατμόσφαιρα… 


HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 37


Θεωρίες συνομωσίας Της Lady Lilith

Από τα SUV στα SPV Ποια είναι η διαφορά ενός SUV από ένα SPV; Το πρώτο είναι το must των φραγκάτων ή όσων θέλουν να δείχνουν. Το δεύτερο, η απόλυτη «μηχανή» κοπής μονέδων! Οι «Εταιρίες» και τα goldens boys τους, έχουν μια ιδιαίτερη προτίμηση σε ό,τι είναι special, sport και vehicle! Έτσι δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι λατρεύουν τις μετακινήσεις με luxury SUV (Sport Utility Vehicle) και είναι εθισμένοι στο να βγάζουν δισεκατομμύρια «οδηγώντας» τα SPV (Special Purpose Vehicle).

38 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Σ

την Ελλάδα μέχρι σήμερα είχαμε πήξει μόνον στα SUV, αφού ακόμα και ο κάθε πικραμένος ένιωθε την ανάγκη να γκαζώνει στις μικροαστικές λεωφόρους με όχημα upper class… Μόνο που η κρίση και η οργή έχουν επιφέρει δραματικές αλλαγές στην καθημερινότητά τους. Με τον φόβο της περιφερόμενης κατάρας που εκτοξεύουν περιπατητές και οδηγοί, κατάρα που ρίχνει βαριά σκιά στο κάρμα τους, τα golden boys πάρκαραν τα SUV και καβάλησαν τα SPV με τις ευλογίες της τρόικα και των εγχώριων εντολοδόχων. Όπου SPV, ή καλύτερα επί το ελληνικότερο, Εταιρίες Ειδικού Σκοπού, είναι η τελευταία λέξη της μόδας για επίδοξους επενδυτές που διαβλέπουν «λεωφόρους της ανάπτυξης» σε λόγγους, βουνά, ραχούλες και σε ό,τι άλλο γίνεται επιλεκτικά focus από κυβερνητικούς και άλλους παράγοντες. Για επίδοξους επενδυτές που αγοράζουν από τραπεζικά δάνεια μέχρι τεράστιες εκτάσεις γης για τουριστικά… οράματα. Οι Εταιρίες Ειδικού Σκοπού (SPV) είναι επί της ουσίας εταιρίες κελύφη, μια περίεργη νομική οντότητα που συστήνεται για να εκπληρώσει συγκεκριμένους στόχους, που θα προστατέψουν τη μαμά εταιρία από τους χρηματοοικονομικούς κινδύνους. Παράλληλα, έχουν ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς, ενώ η διαδικασία αδειοδότησης της επένδυσης που «μεταφέρουν» ή απλώς «τρολάρουν» γίνεται σε χρόνο dt μέσα από ειδικές ρυθμίσεις. Οι ΕΕΣ χρησιμοποιούνται επίσης, για να αποκρύπτονται τα χρέη των εταιριών, τα ιδιοκτησιακά τους στοιχεία και κυρίως οι σκοτεινές σχέσεις με άλλες νομικές οντότητες… Στην ελληνική νομοθεσία η δυνατότητα δημιουργίας Εταιριών Ειδικού Σκοπού προβλέπεται εδώ και πολλές δεκαετίες, σήμερα όμως τα «οχήματα» κοπής μονέδων αρχίζουν να γνωρίζουν μεγάλες δόξες. Όλες οι αποκρατικοποιήσεις

και οι εκποιήσεις γίνονται μέσω τέτοιου τύπου εταιριών, από το Ελληνικό και το παραλιακό μέτωπο μέχρι τη ΛΑΡΚΟ. Για τη σύστασή τους αρκεί μια κοινή υπουργική απόφαση των υπουργών Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας, Υπο­ δομών, Μεταφορών και Δικτύων, Οικο­νομικών και Διοικητικής Μεταρρύθ­ μισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, και πλέον μπορούν να τρέχουν και αποκλειστικά ιδιωτικές επενδύσεις και όχι μόνο συμπράξεις του δημοσίου με τον ιδιωτικό τομέα. Για παράδειγμα, οι περισσότερες τουριστικές επενδύσεις που βρίσκονται στα σκαριά υπογράφονται από Εταιρίες Ειδικού Σκοπού που έχουν συστήσει διάφορα ξένα funds. Βεβαίως όλα αυτά θα περνούσαν απαρατήρητα εάν τα SPV, οι Εταιρίες Ειδικού Σκοπού, δεν είχαν συνδεθεί με μία από τις μεγαλύτερες απάτες που έχουν σημειωθεί στην επιχειρηματική ιστορία των ΗΠΑ και οδήγησαν στην κατάρρευση της Enron. Ο ενεργειακός κολοσσός Enron ιδρύθηκε το 1985 και μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα έγινε η έβδομη σε μέγεθος επιχείρηση των ΗΠΑ και η 16η παγκοσμίως όσον αφορά τον τζίρο. Οι ειδικοί αναλυτές έκαναν τεμενάδες και υποκλίνονταν στην επιχειρηματική διάνοια, παρουσιάζοντάς την ως την πλέον καινοτόμο εταιρία. Μέχρι που έσκασε η φούσκα και αποκαλύφθηκε ότι η Enron ήταν «εθισμένη» σε εκατοντάδες Εταιρίες Ειδικού Σκοπού, στις οποίες μετέφερε τα ελλείμματα και τα χρέη της ώστε η ίδια να φαίνεται άσπιλη και αμόλυντη και έτσι να βγάζει μυθώδη κέρδη από τη χρηματιστηριακή της αξία, η οποία είχε καταγράψει άνοδο 90% μέσα σε ένα χρόνο! Η Enron τελικά βάρεσε κανόνι το 2001 κάτω από το βάρος του ιστορικού σκανδάλου. Και το ερώτημα είναι… εκείνοι που στην Ελλάδα θα υπογράψουν τις κοινές υπουργικές αποφάσεις μήπως θα έπρεπε να ξεσκονίσουν λίγο την ιστορία με τις μεγαλύτερες χρηματοπιστωτικές απάτες; 


ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΟΥ Hot Doc

Έκθεση BlackRock

Βιώσιμο το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο – Μεθοδεύουν το ξεπούλημά του

Τ

α τελευταία δύο χρόνια η μελέτη της Blackrock έχει αποτελέσει πανάκεια όλων των αποφάσεων του οικονομικού επιτελείου για τη μεγάλη μπίζνα των συγχωνεύσεων στον χρηματοπιστωτικό τομέα της χώρας. Με νύχια και με δόντια η κυβέρνηση αγκομαχά να παράσχει δεκανίκια σε χρεοκοπημένες τράπεζες, προσφέροντας απλόχερα, ως άλλη Ιφιγένεια, βιώσιμα κρατικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τα οποία είναι σε πολύ καλύτερη μοίρα από τους αποδέκτες τους. Με τη δικαιολογία της συστημικής ευστάθειας, η επίμαχη έκθεση δεν έχει δει ποτέ το φως της δημοσιότητας, παρέχοντας ωστόσο πλήρη αμνήστευση σε κυβέρνηση και Τράπεζα της Ελλάδος που την επικαλούνται, αλλά συγχρόνως την δαιμονοποιούν για να την κρατήσουν μυστική. Την ίδια ώρα, στο όνομά των στοιχείων της Blackrock, η ΑΤΕ παραχωρήθηκε στο Μιχάλη Σάλλα έναντι πινακίου φακής, ενώ οι εξελίξεις φαίνεται να έχουν ήδη δρομολογηθεί, με το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο και το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων να οδεύουν στο θυσιαστήριο με τη γνωστή μέθοδο του σπασίματος σε «καλή» και «κακή» τράπεζα, που έχει αποδειχθεί η πλέον κοστοβόρα λύση για το κράτος και τους φορολογούμενους. Σε πλήρη αντίθεση με τα όσα διαρρέει κατά καιρούς η κυβέρνηση και το οικονομικό επιτελείο για τη βιωσιμότητα του ΤΤ έρχεται η έκθεση της  Blackrock, την οποία φέρνει αποκλειστικά στο φως της δημοσιότητας το Hot Doc. Σύμφωνα

Όταν ο ευρωπαίος επίτροπος Όλι Ρεν, με ύφος χιλίων καρδιναλίων, αρνιόταν από το βήμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να δώσει στη δημοσιότητα την έκθεση της Blackrock για την έκθεση των ελληνικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων σε επισφαλή δάνεια, επικαλούμενος το «απόρρητο και την εμπιστευτικότητα για την ευστάθεια του συστήματος», έδινε ακλόνητο άλλοθι στην ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών, παρέχοντας παράλληλα μια ασφαλή έξοδο κινδύνου στις όποιες αμφιβολίες θα μπορούσαν στο μέλλον να διατυπωθούν για την ασκούμενη οικονομική πολιτική γύρω από τις τράπεζες. Του Νίκου Ανδριόπουλου

μάλιστα με στοιχεία που έχει το περιοδικό στην κατοχή του, η επίμαχη έκθεση αποτελεί πανηγυρική επιβεβαίωση των δύο μελετών που είχαν εκπονήσει οικονομικοί αναλυτές του ίδιου του ΤΤ (χωρίς τον συνυπολογισμό των δανείων προς το Δημόσιο) στις 30/9/2011, η οποία βασίζεται στα τελευταία δημοσιευμένα στοιχεία του ομίλου, και στις 31/12/2011 (μη δημοσιευμένη μελέτη του ΤΤ), σύμφωνα με τις οποίες το Ταμιευτήριο ήταν απολύτως βιώσιμο.

Τέσσερα ίδια σενάρια, τέσσερα ίδια αποτελέσματα Στο πρώτο βασικό σενάριο για τις αναμενόμενες ζημίες από επισφαλή δάνεια σε βάθος τριετίας, οι εκτιμήσεις της μελέτης του ΤΤ υπερβαίνουν κατά 112 εκατ. ευρώ τις εκτιμήσεις της Blackrock, ενώ την ώρα που η τελευταία εκτιμά

συνολικές απώλειες του τραπεζικού κλάδου στο 11%, το ΤΤ τις υπολογίζει στο 3%. Στο δεύτερο βασικό σενάριο που εξετάστηκε και από τις δύο εκθέσεις, ως προς τις αναμενόμενες ζημίες του Ταμιευτηρίου μέσα στα επόμενα έτη, μέχρι τη λήξη όλων των υφιστάμενων δανείων, η μελέτη αυτή του ΤΤ υπολείπεται μόλις κατά 34 εκατ. ευρώ σε σχέση με αυτή της Blackrock. Σε αυτό το ενδεχόμενο ο αμερικανικός οίκος εκτιμά ότι οι συνολικές ζημίες του ελληνικού χρηματοπιστωτικού τομέα θα ανέλθουν στο 15%, ενώ συγκεκριμένα του ΤΤ θα αγγίξουν μόλις το 5%. Ζημίες μεγαλύτερες κατά μόλις 17 εκατομμύρια από τις εκτιμήσεις της μελέτης του ΤΤ υπολόγισε η Blackrock για το πρώτο ακραίο σενάριο, το οποίο προβλέπει εξαιρετικά δυσμενείς δημοσιονομικές συνθήκες για τα επισφαλή   HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 39


δάνεια σε βάθος τριετίας. Οι συνολικές απώλειες του τραπεζικού τομέα, σύμφωνα με αυτό το σενάριο του αμερικανικού οίκου, θα έφταναν το 14%, ενώ για το Ταμιευτήριο δεν θα υπερέβαιναν το 5%. Μόνο στο τέταρτο σενάριο των δύο εκθέσεων σημειώνεται μεγαλύτερη απόκλιση, χωρίς αυτή να καθιστά το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο μη βιώσιμο. Σύμφωνα λοιπόν με το δεύτερο ακραίο σενάριο, οι εκτιμήσεις της μελέτης του ΤΤ για τις ενδεχόμενες ζημίες από όλα τα δάνεια μέχρι τη λήξη τους υστερούν κατά 87 εκατ. ευρώ σε σχέση με αυτές της Blackrock, ενώ οι συνολικές ζημίες του ελληνικού χρηματοπιστωτικού τομέα εκτιμώνται στο 20%, ενώ για το Ταμιευτήριο η Blackrock βλέπει ζημίες στη χειρότερη περίπτωση 8%. Όπως προκύπτει λοιπόν από την έκθεση του αμερικανικού οίκου, την οποία το οικονομικό επιτελείο φρόντισε να καλύψει, επιβεβαιώνονται μέχρι κεραίας οι μελέτες του ίδιου του ιδρύματος (χωρίς την εμπεριστατωμένη έρευνα της Blackrock), σύμφωνα με τις οποίες το ΤΤ ήταν απόλυτα βιώσιμο και σε πολύ καλύτερη μοίρα από τις υπόλοιπες ελληνικές τράπεζες.

δημοσιοποίησης της έκθεσης της Alvarez & Marshall, την οποία είχε παραγγείλει το ΤΑΙΠΕΔ, και το οικονομικό επιτελείο κρατούσε για μία ακόμη φορά ως επτασφράγιστο μυστικό. Η επίμαχη μελέτη, που είχε φέρει στο φως της δημοσιότητας στο 11ο τεύχος του το Hot Doc, εξέταζε πέντε σενάρια για τη βιωσιμότητα του ΤΤ τον Απρίλιο του 2012, εκ των οποίων τα δύο ακριβότερα για τον όμιλο και κατ’ επέκταση για το κράτος αποτελούν ως φαίνεται προειλημμένη κυβερνητική απόφαση. Αυτά δεν είναι άλλα από την πεπατημένη που ακολουθήθηκε τόσο στην περίπτωση της Proton Bank, όσο κυρίως σε αυτήν της Αγροτικής Τράπεζας με το σπάσιμό της σε «καλή» και «κακή». Το υγιές πλέον τμήμα της, απαλλαγμένο από επισφαλή δάνεια και βάρη, προωθείται ως ενίσχυση στις ιδιωτικές, συστημικές τράπεζες, ενώ το «κακό» κομμάτι της, δηλαδή όλα τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και οι ζημίες, για μία ακόμα φορά αναμένεται να φορτωθεί στους φορολογούμενους πολίτες. Και όλη αυτή η διαδικασία με τις ευλογίες του κράτους και ντυμένη με τον φερετζέ της εξυγίανσης του τραπεζικού συστήματος και της δημιουργίας «παντοδύναμων τραπεζικών γιγάντων» με πήλινα πόδια.

Έκθετος ο Στουρνάρας από Blackrock και Alvarez & Marshall

«Το PSI βιασμός του χαρτοφυλακίου του ΤΤ»

Η αποκάλυψη του Hot Doc για τις μελέτες βιωσιμότητας του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου και της έκθεσης της Blackrock έρχεται σε συνέχεια της

Το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο μέχρι πριν το PSI ήταν το πρώτο στην Ελλάδα και το τρίτο στην Ευρώπη πιστωτικό ίδρυμα σε επάρκεια κεφαλαίων, την ώρα που

40 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

οι ελληνικές ιδιωτικές τράπεζες κατατάσσονταν πολλές θέσεις πίσω του. Τα τελευταία πέντε χρόνια το Δημόσιο, που κατέχει το 34% των μετοχών του, έχει εισπράξει περισσότερα από 3 δισ. ευρώ από τη λειτουργία του. Αριθμεί σχεδόν 1.000 υποκαταστήματα μαζί με τα ΕΛΤΑ σε όλη την Ελλάδα, με περισσότερους από 70.000 μετόχους, οι οποίοι δεν αποτελούν κοινούς επενδυτές, αλλά μικροαποταμιευτές, οι οποίοι έβαλαν τους κόπους μιας ζωής ή το εφάπαξ τους στο ΤΤ για να βρουν κάτι τα παιδιά τους. Την ίδια ώρα, το χαρτοφυλάκιο χορηγήσεών του Ταμιευτηρίου έχει επισφάλειες σε ποσοστό 10-12%, καλυμμένες με προβλέψεις στο 80%, ενώ οι υπόλοιπες τράπεζες κυμαίνονται στο 20%, καλυμμένες με προβλέψεις στο 40%. Η κατάσταση στα οικονομικά δεδομένα του Ταμιευτηρίου άλλαξε ριζικά μετά το κούρεμα κατά 75% των ελληνικών ομολόγων, στις αρχές Μαρτίου του 2011. Όλη η Ελλάδα εμπλούτισε ξαφνικά με ακόμα έναν οικονομικό όρο το λεξιλόγιό της, στερώντας όμως δισεκατομμύρια ευρώ από τα ασφαλιστικά της ταμεία, πανεπιστημιακά ιδρύματα, εταιρίες, απλούς καθημερινούς ανθρώπους που είχαν επενδύσει τους κόπους μιας ζωής στα «ασφαλή ομόλογα του ελληνικού δημοσίου» και από τις τράπεζες. «Το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο είχε αποφασίσει να διασφαλίσει τις καταθέσεις των πελατών του και συνολικά το χαρτοφυλάκιό του, επενδύοντάς το σε ελληνικά ομόλογα. Με τη διαδικασία του PSI το κράτος ουσιαστικά βίασε το


Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο

χαρτοφυλάκιό μας», επισημαίνει υψηλόβαθμο στέλεχος του Ταμιευτηρίου. Στην ίδια μοίρα με αυτή του ΤΤ και με παρόμοιες απώλειες βρέθηκαν, όπως είναι φυσικό, και οι ιδιωτικές τράπεζες.

Πώς απαξιώνεται το ΤΤ για χάρη των συστημικών Ο δρόμος που χάραξε ωστόσο η κυβέρνηση και το οικονομικό επιτελείο για αυτές τις τράπεζες ήταν διαφορετικός. Τα συστημικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, που εκτός από κουρεμένα ομόλογα είχαν και χιλιάδες θαλασσοδάνεια και επισφάλειες, ανακοινώθηκε ότι θα ανακεφαλαιοποιηθούν, με τα χρήματα που τις ημέρες των Χριστουγέννων έρχονται ως αγιοβασιλιάτικος μποναμάς από την Ευρώπη, μετά τις κυβερνητικές δεσμεύσεις για αιματηρές περικοπές και νέες θυσίες των εργαζομένων με το τρίτο μνημόνιο. Την ίδια ώρα το ΤΤ, όπως άλλωστε και η ΑΤΕ, χαρακτηρίστηκε μη βιώσιμο! Αντί λοιπόν το Ταμιευτήριο να υπαχθεί κανονικά στην ανακεφαλαιοποίηση, όπως και οι συστημικές τράπεζες, κρίθηκε ότι δεν μπορεί να ξεπεράσει τον σκόπελο στον οποίο το είχε ρίξει η ίδια η κυβέρνηση με το PSI, παρά τις διαβεβαιώ­σεις του τότε υπουργού Οικονομικών, Ευάγγελου Βενιζέλου, ότι ο μέτοχος (Δημόσιο) μετά το κούρεμα θα αναλάβει τις ευθύνες του. Οι ανάγκες του ΤΤ για ρευστότητα ανέρχονται, σύμφωνα με υψηλόβαθμα στελέχη του, στα 3,5 δις ευρώ, ενώ το υπουργείο Οικονομικών έκανε λόγο για 5,5 δις. Εκτός αυτού, στελέχη του Ταμιευτηρίου καταγγέλλουν στο Hot Doc πως το υποτιθέμενο «κακό» κομμάτι που αποδίδεται στο ίδρυμα αποτελείται από 300.000.000 ευρώ ομολογιακών δανείων σε σύνολο 16 δις ευρώ ενεργητικού «που δόθηκαν κατόπιν άνωθεν εντολών σε άτομα μεταξύ των οποίων ένας σήμερα βρίσκεται στη φυλακή». Συγκεκριμένα, από αυτά τα ομολογιακά δάνεια, τα 100 εκατ. ευρώ φέρονται να δόθηκαν στο Λαυρέντη Λαυρεντιάδη και ακόμα δύο ισόποσα σε μεγάλες επιχειρήσεις. Χαρακτηριστικό του μεγέθους του προβλήματος είναι το γεγονός ότι αυτό το «κακό» κομμάτι του Ταμιευτηρίου

μπορεί να καλυφθεί με μία απλή αύξηση μετοχικού κεφαλαίου μόλις από το 50% των μικρομετόχων. Εντύπωση προκαλεί παράλληλα το γεγονός ότι μόλις 6 μήνες πριν, τον Δεκέμβριο του 2011, η Τράπεζα της Ελλάδος είχε θεωρήσει βιώσιμο το ΤΤ, φορτώνοντάς του την Aspis Bank, επιβαρύνοντάς το με προσωπικό κατά 33%, ενώ του έδωσε και μπόνους 700.000.000 ευρώ. Ο χαρακτηρισμός του ΤΤ ως μη βιώσιμου έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την περιβόητη έκθεση της Blackrock, την οποία δεκάδες φορές επικαλέστηκε το επιτελείο του υπουργείου Οικονομικών για να πείσει ότι δεν υπάρχει άλλη λύση για το ΤΤ, αφού σύμφωνα με την ίδια μελέτη το Ταμιευτήριο βρίσκεται σε καλύτερη θέση από τα υπόλοιπα ελληνικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Το απόρρητο της έκθεσης, που μέχρι και τη δημοσίευση του παρόντος πλανιόταν ως μεσαιωνικός θρύλος στις τάξεις των οικονομολόγων, επικαλέστηκε και ο υπουργός Οικονομικών, Γιάννης

Όπως προκύπτει από την έκθεση, την οποία το οικονομικό επιτελείο φρόντισε να καλύψει, επιβεβαιώνεται ότι το ΤΤ ήταν απόλυτα βιώσιμο και σε πολύ καλύτερη μοίρα από τις υπόλοιπες ελληνικές τράπεζες

Στουρνάρας, όταν την 29η Αυγούστου, στην Επιτροπή Οικονομικών Υποθέσεων της Βουλής, αρνήθηκε να την δώσει στη δημοσιότητα, επικαλούμενος την ευστάθεια του συστήματος. Την ίδια ώρα, ωστόσο, έβαζε βόμβα στα θεμέλιά του συστήματος που «προστάτευε» με την απόσυρση της μετοχής του ΤΤ εκτός ταμπλό μετά από πτώση 30%, εξαιτίας των δηλώσεών του περί μη βιωσιμότητάς του. Ενδεικτικό του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζεται το ΤΤ σε σχέση με τις υπόλοιπες τράπεζες από την κυβέρνηση και το οικονομικό επιτελείο και προλειαίνεται το έδαφος για το νέο ξεπούλημα είναι, σύμφωνα με υψηλόβαθμα στελέχη του, το γεγονός ότι το Δημόσιο αγνόησε την πρόταση επιστροφής 225 εκατ. ευρώ που είχε λάβει ως αναχρηματοδότηση από την κυβέρνηση Καραμανλή το 2009 με τον νόμο 3723/2009. Συγκεκριμένα, επί Αλογοσκούφη το Ταμιευτήριο είχε λάβει στήριξη ύψους 225 εκατ. ευρώ, την ώρα που οι συστημικές τράπεζες έλαβαν περί τα 5 δις, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για την αύξηση της κερδοφορίας τους. Τον Ιανουάριο του 2010 το ΔΣ του ΤΤ αποφάσισε να προτείνει την επιστροφή του επίμαχου ποσού στο Δημόσιο. Ωστόσο, σύμφωνα με καταγγελίες στο Hot Doc, η κίνηση αυτή αποτελούσε μονόδρομο για το οικονομικό επιτελείο, καθώς σε περίπτωση που το δεχόταν θα έπρεπε να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο και οι υπόλοιπες τράπεζες που υπάχθηκαν στην ανακεφαλαιοποίηση του 2009. Ο τραγέλαφος όμως γύρω από την υπόθεση Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο δεν σταματά εδώ. Η Τράπεζα της Ελλάδος, διά του αντιπροέδρου της Ιωάννη Παπαδάκη, επέρριψε τις ευθύνες για τη μη βιωσιμότητά του στην ανεπάρκεια της διοίκησής του. Αυτό που αμέλησε να αναφέρει ο κ. Παπαδάκης, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι την ευθύνη για την επάρκεια ή μη της διοίκησης του Ταμιευτηρίου είχε η ίδια η ΤτΕ, η οποία σε περίπτωση που διαπίστωνε ανεπάρκεια υποχρεούταν να προχωρήσει σε αίτημα αντικατάστασής της!  HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 41


Ελλήνων Απόψεις

Ο λόγος στους δικούς μας «ξένους» Του Μιγκέλ Σαμοθράκη Ζητήσαμε από διακεκριμένους έλληνες επιστήμονες και επαγγελματίες της διασποράς να στείλουν τις ευχές τους για τον καινούργιο χρόνο. Είτε γεννήθηκαν στο εξωτερικό από έλληνες γονείς είτε άφησαν την Ελλάδα σε μεγαλύτερη ηλικία, διατηρούν ζωντανούς τους δεσμούς με την Ελλάδα. Κέρδισαν καταξίωση μέσα από σκληρή δουλειά σε διάφορες γωνιές του πλανήτη. Όλοι τους θυμώνουν και στενοχωριούνται με αυτά που συμβαίνουν στην Ελλάδα της κρίσης, ενώ ταυτόχρονα ελπίζουν και αισιοδοξούν πως οι Έλληνες θα καταφέρουν να ξεπεράσουν τις δυσκολίες. Έχοντας ζήσει και εργαστεί για χρόνια στο εξωτερικό, διαθέτουν το μοναδικό πλεονέκτημα να μπορούν να συγκρίνουν την ελληνική πραγματικότητα με τα προσωπικά τους βιώματα στο εξωτερικό. Άλλοτε με χιούμορ και άλλοτε με πολύ θυμό σχολιάζουν τα ελληνικά δρώμενα σαν «ξένοι» και κρίνουν τη στάση της διεθνούς κοινότητας στη δική μας κρίση με την αυθεντικά ελληνική τους ταυτότητα.

42 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012


Σταμάτιος Κριμιζής Ο Σταμάτιος Κριμιζής διαθέτει μια μακρόχρονη και διακεκριμένη καριέρα ως εκπαιδευτικός και πρωτοπόρος ερευνητής με πειράματα στα σπουδαιότερα διαστημικά προγράμματα των ΗΠΑ καθώς και της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας. Είναι διευθυντής του τμήματος Διαστημικής Φυσικής του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Φυσικής του Πανεπιστημίου Τζον Χόπκινκς των ΗΠΑ (JHU/ALP). Από αυτή τη θέση διευθύνει τις δραστηριότητες 600 περίπου επιστημόνων, μηχανικών και τεχνικού και βοηθητικού προσωπικού. Προς τιμήν του, το 1999, η Διεθνής Αστρονομική Ένωση (IAU) ονόμασε με το όνομα του τον αστεροειδή 8323 Κριμιζής. νειρεύομαι για την Ελλάδα; Ελλάδα: Τι υπέροχη χώρα! Οι ηγέτες συμπεριφέρονται με ηθικό τρόπο, δίνουν το παράδειγμα και παροτρύνουν τους άλλους να αγωνίζονται με γνώμονα την αριστεία σε ό,τι κι αν κάνουν. Οι άνθρωποι είναι ευγενικοί και συμπονετικοί με τους συμπολίτες τους, εργάζονται πολύ σκληρά και ξεχωρίζουν σε ό,τι κι αν κάνουν. Οι οικογένειες μένουν δεμένες και σέβονται και τιμούν τους πιο ηλικιωμένους. Κανείς δεν σκέφτεται να πράξει κάτι ανέντιμο, όλοι εργάζονται για το κοινό καλό με ανιδιοτέλεια και προσπαθούν να διορθώσουν τα κακώς κείμενα των ιδίων ή των συμπολιτών τους. Ο δημόσιος διάλογος είναι ήρεμος και πολιτισμένος, κανένας δεν διακόπτει τον άλλον όταν μιλάει, τα Μέσα Ενημέρωσης διαχωρίζουν την είδηση από την προσωπική γνώμη και προσπαθούν να προσφέρουν ενημέρωση υψηλού επιπέδου στους αναγνώστες-ακροατές.

ο

Οι δρόμοι είναι πεντακάθαροι, οι οδηγοί σταθμεύουν τα αυτοκίνητα τους εκεί που επιτρέπεται και η σήμανση είναι άρτια. Τέλος, οι δημοσιογράφοι ξεμπροστιάζουν κάθε ατασθαλία δημόσιου ή ιδιωτικού φορέα, ανεξάρτητα από την προσωπική τους γνώμη, και πεισματικά κυνηγούν κάθε θέμα μέχρι να αναλάβει η Δικαιοσύνη και οι υπεύθυνοι από ντροπή να οδηγηθούν σε παραίτηση και να τιμωρηθούν. Και μετά, ξύπνησα. Το όνειρό μου δεν θα πραγματοποιηθεί σύντομα στο πιο προικισμένο μέρος του πλανήτη. Βλέπω όμως κάποια δειλά ελπιδοφόρα σκιρτήματα που προέρχονται από τη συνειδητοποίηση ότι πλέον το ανήθικο μοντέλο εξαγοράς ψήφων και εύνοιας δεν δουλεύει πια. Βλέπω πολίτες να βοηθούν εθελοντικά όσους έχουν ανάγκη. Παρέες να καθαρίζουν πάρκα και παραλίες. Οι ραδιοφωνικές εκστρατείες δεντροφύτευσης προσελκύουν κόσμο όλων των ηλικιών και πολλοί συνειδητοποιούν ότι ο καθένας μας έχει δύναμη. Η κοινωνία των πολιτών σχηματίζεται δειλά δειλά. Αλλά πρέπει πολλά να αλλάξουν

ακόμη, κυρίως στα συνδικάτα και τις επαγγελματικές ενώσεις που προσπαθούν με απεργίες και πολιτική ανυπακοή να διατηρήσουν τα άδικα προνόμια που κέρδισαν σε συμφωνία με τους πολιτικούς εις βάρος της υπόλοιπης κοινωνίας. Και οι πολιτικοί όμως, με ελάχιστες εξαιρέσεις (η Άννα Διαμαντοπούλου μού έρχεται στο μυαλό, αλλά δεν είναι πλέον στην κυβέρνηση), προσπαθούν να διατηρήσουν τα προνόμιά τους και τους υποστηρικτές τους σε σημαντικά πόστα εξουσίας, εκεί που μόνο άνθρωποι με πείρα και ικανότητα μπορούν να βοηθήσουν πραγματικά τη χώρα. Εύχομαι στην Ελλάδα το 2013 η αξιοκρατία να κυριαρχήσει στις προσλήψεις σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Όλο το προσωπικό να αξιολογείται κάθε χρόνο, από τον ανειδίκευτο εργάτη μέχρι τον πιο υψηλόβαθμο διευθυντή, αυτό να είναι το μοναδικό κριτήριο για προαγωγή και αυξήσεις στους μισθούς. Τότε η Ελλάδα θα ξαναγεννηθεί και σύνθημά μας θα είναι το «αιέν αριστεύειν».

Δημήτρης Νανόπουλος Ο Δημήτρης Νανόπουλος δετέλεσε ερευνητής στο Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών Ευρώπης (CERN) στη Γενεύη της Ελβετίας και επί σειρά ετών ανήκε στο ανώτερο ερευνητικό προσωπικό του κέντρου. Διετέλεσε ερευνητής στην Ecole Normale Superieure στο Παρίσι, και στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ των HΠA. Το 1989, εξελέγη καθηγητής στο τμήμα Φυσικής του πανεπιστημίου Texas A&M, College Station, όπου από το 1992 είναι διακεκριμένος (distinguished) καθηγητής και όπου από το 2002 κατέχει την έδρα Mitchell/Heep της Φυσικής Υψηλών Ενεργειών. Είναι διευθυντής του Κέντρου Αστροσωματιδιακής Φυσικής του Κέντρου Προχωρημένων Ερευνών (HARC), στο Χιούστον, Τέξας, όπου διευθύνει ερευνητικό τμήμα του World Laboratory, που εδρεύει στη Λοζάνη.

σ

τις Ηνωμένες Πολιτείες όπου εργάζομαι μπορώ να σας μεταφέρω ότι από την αρχή της κρίσης, το 2008, η εικόνα που υπάρχει για την Ελλάδα δεν έχει τις αρνητικές διαστάσεις που μεταδίδουν τα Μέσα Ενημέρωσης στις χώρες των φίλων μας στην Ευρώπη. Από το καλοκαίρι μάλιστα και μετά οι περισσότεροι εστιάζουν στις αιματηρές και αγωνιώδεις προσπάθειες που γίνονται στη χώρα μας. Η αλήθεια είναι βέβαια ότι η συμπεριφορά ορισμένων πολιτικών ηγετών μας έδωσε λαβή για αρνητικά σχόλια σε όλο τον κόσμο. Προσωπικά πιστεύω ότι γίνονται βήματα για μια πιο συνετή οικονομική διαχείριση σε κεντρικό επίπεδο, αλλά σε επιμέρους τομείς,

όπως στον χώρο της Παιδείας όπου θεσμοθετούνται αλλαγές για να καταλήξουμε πάλι τελικά σε μία από τα ίδια, έχουμε πολλά ακόμη να κάνουμε. Θεωρώ ότι πρέπει να σκύψουμε με προσοχή πάνω στην Παιδεία. Το γεγονός ότι αδιαφορήσαμε για αυτήν είναι ένας από τους λόγους που φτάσαμε εδώ που φτάσαμε. Να σας θυμίσω ότι όταν ανέλαβε καθήκοντα ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο πατέρας του Α. Παπανδρέου με την Ένωση Κέντρου, πήρε τα ηνία του υπουργείου Παιδείας. Υπήρχε μια αγάπη και μια φροντίδα γι’ αυτόν τον ευαίσθητο τομέα και όχι οι κλίκες και η προχειρότητα που βλέπουμε τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας. Για μένα που παρακολουθώ σαν θεατής τις εξελίξεις στην Ελλάδα, μου κάνει φοβερή εντύπωση ότι γίνονται απεργίες στον χώρο της Δικαιοσύνης. Είναι κάτι πρωτάκουστο. Όλοι κατανοούν τις δυσκολίες

της επιβίωσης, αλλά θέλω να επισημάνω ότι κάποια επαγγέλματα είναι ταυτόχρονα και λειτουργήματα. Ο δικαστής, ο γιατρός και ο εκπαιδευτικός προσφέρουν λειτούργημα, δεν πουλάνε αυτοκίνητα να ανεβοκατεβάζουν τις τιμές πώλησης. Στον χώρο, για παράδειγμα, που εγώ εργάζομαι, εκτός από την έρευνα έχουμε και την εκπαίδευση των νέων ανθρώπων. Κάτι αντίστοιχο ισχύει και στην Ιατρική και στη Δικαιοσύνη. Δεν βρίσκεται κάποιος εκεί απλώς για να βγάλει χρήματα, αλλά για να προσφέρει. Κλείνοντας θέλω να πω, για να μην παρεξηγηθώ, ότι τους σέβομαι και τους εκτιμώ τους δικαστές, απλώς η εικόνα που προσλαμβάνω σαν «ξένος» δεν είναι και η καλύτερη. Σήμερα υπάρχει μια καταθλιπτική διάθεση που η δικιά μου γενιά δεν έχει ζήσει. Όταν ήμασταν μικροί ζούσαμε φτωχικά και δεν υπήρχαν οι σημερινές ανισότητες πλούτου. Και  

HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 43


Ελλήνων Απόψεις

το τραγικό είναι ότι πολλοί μου μεταφέρουν, είτε στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό, πως μετά από μια τέτοια καταστροφή, όπως αυτή που ζούμε σήμερα, μπορεί να επιστρέψουμε πάλι στις κακές πρακτικές του παρελθόντος. Η έκφραση «λαμόγια» δεν υπήρχε πριν από το ’81. Με πιάνει ανατριχίλα να σκέφτομαι ότι υπάρχουν δυνάμεις που καιροφυλακτούν να αναλάβουν και πάλι δράση. Αφού δηλαδή περάσουμε όλα αυτά που τραβάνε οι Έλληνες σήμερα, τρομάζω στη σκέψη ότι μπορεί μετά να επιστρέψουμε στο παρελθόν. Η συμπαράσταση από το εξωτερικό δεν λείπει, είτε σε προσωπικό είτε σε οργανωμένο επίπεδο.

Νομίζω ότι από όλες τις γωνιές του πλανήτη υπάρχει ένα είδος εθελοντισμού από τους Έλληνες του εξωτερικού να βοηθήσουν σε αυτή τη κρίσιμη στιγμή τη χώρα μας. Το πρόβλημα είναι πως στη χώρα μας κάποιοι δεν κάνουν τα πάντα για να εκμεταλλευτούν τη βοήθεια αυτή. Η Ελλάδα εδώ και 180 χρόνια ζει σε ένα παράλληλο σύμπαν. Αν εξαιρέσουμε τον Χ. Τρικούπη και τον Ελ. Βενιζέλο, ζούμε σε ένα δικό μας κόσμο με στερεότυπα για κουτόφραγκους. Αφήσαμε τις επιστημονικές εξελίξεις να μας προσπεράσουν και κοροϊδεύουμε λέγοντας ότι εμείς έχουμε ποίηση και λογοτεχνία. Η ζωή προχωράει και μας προσπερνάει. Σε

επιστημονικό επίπεδο σήμερα αλλάζουμε την «ανθρώπινη φύση», πρέπει να το συνειδητοποιήσουμε και να ξυπνήσουμε ουσιαστικά. Με πνίγει και με σκοτώνει το γεγονός ότι είμαστε στην πραγματικότητα προικισμένοι σαν λαός και αυτή η ενέργεια μένει ανεκμετάλλευτη. Ζούμε σε μια περιοχή διαμάντι και πιστεύω ότι υπάρχουν και πολύ σπουδαία μυαλά. Είναι κατάρα να μην μπορούμε να τα συνδυάσουμε αυτά τα δύο. Ας αφήσουμε τους «ξένους» και ας ασχοληθούμε με τα του οίκου μας. Πρέπει να προσπαθήσουμε, να βάλουμε όλοι τα δυνατά μας για να ορθοποδήσουμε. Ο κόσμος πρέπει να ανασάνει.

Δημήτρης Τριχόπουλος Ο Δημήτρης Τριχόπουλος έχει διατελέσει καθηγητής και διευθυντής του τμήματος Επιδημιολογίας στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ (1989-1996), καθηγητής Πρόληψης Καρκίνου και διευθυντής του Κέντρου για την Πρόληψη Καρκίνου στο Χάρβαρντ (1993-1997), είναι καθηγητής και διευθυντής του τμήματος Υγιεινής και Επιδημιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών από το 1972, αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Επιδημιολογίας στο Ινστιτούτο Karolinska στη Στοκχόλμη από το 1998 και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών από τον Ιούνιο του 1997. Πρόσφατα τιμήθηκε από το αμερικανικό Ίδρυμα Καρκίνου του Μαστού «Susan G. Komen» για τα συμπεράσματα έρευνάς του όσον αφορά τις αιτίες ανάπτυξης καρκίνου του μαστού.

η

Ελλάδα τα τελευταία χρόνια επηρεάστηκε από την παγκόσμια κατάσταση και πιο συγκεκριμένα από τη Β. Αμερική και τη Δυτική Ευρώπη, επομένως οι εξελίξεις που συμβαίνουν στην Ελλάδα είναι μια αντανάκλαση των όσων συμβαίνουν εκεί. Τα μηνύματα λοιπόν που λαμβάνουμε δεν είναι ευνοϊκά και ο βαθμός της ύφεσης θα μεταβληθεί με τέτοιο τρόπο που θα επηρεαστεί και η χώρα μας. Όσον αφορά τη ψυχολογία μας, νομίζω ότι ακόμα και τα μικρά σημάδια βελτίωσης, π.χ. το γεγονός ότι το έλλειμα μειώνεται σημαντικά, το γεγονός ότι ενδεχομένως θα φτάσουμε να έχουμε πρωτογενές πλεόνασμα, πιθανόν να δημιουργήσουν μια ακτίνα φωτός που θα κινητοποιήσει την αισιοδοξία μας, η οποία είναι καταπιεσμένη, κρυμμένη, αλλά πάντοτε υπάρχει. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πάρα πολλά πράγματα στη χώρα μας δεν ήταν στον βαθμό που έπρεπε να είναι, στη

διοίκηση, στον τρόπο χειρισμού της οικονομίας και στην παροχή των υπηρεσιών υγείας, αλλά και στην εκπαίδευση. Γίνονται προσπάθειες. Πρακτικά είμαι αισιόδοξος για το μέλλον. Η Ελλάδα, μην το ξεχνάμε, έχει ξεπεράσει επίσημες χρεοκοπίες, άτακτες χρεοκοπίες, έχει ξεπεράσει εμφύλιους πολέμους, διχασμούς. Είναι μια χώρα η οποία μπορεί να σωθεί και να δημιουργηθεί και πάλι. Οι Έλληνες του εξωτερικού διατηρούν, όσο πιο πολύ μπορούν, υψηλά το όνομα της χώρας. Και μόνο η συνάρτηση της δικής μας ταυτότητας με τις οποιεσδήποτε διακρίσεις, σε οποιονδήποτε τομέα, δίνει ένα φως, το οποίο αναγνωρίζεται. Αυτό είναι το μόνο που μπορούν να κάνουν. Δεν έχουν άλλον τρόπο και δύναμη να επηρεάσουν τους λαούς ή τις πολιτικές ηγεσίες των χωρών. Αυτό που προβάλλεται όμως στο εξωτερικό είναι ένα δυσάρεστο πρωτοσέλιδο και μάλιστα κατ' επανάληψη. Όσα συνέβαιναν στην Ελλάδα υπήρχαν στα πρωτοσέλιδα, και γράφτηκαν καθ’ υπερβολή διάφορα πράγματα. Διάβασα σε εξώφυλλο πως «στην Ελλάδα υπάρχουν άνθρωποι από τη μεσαία τάξη

Γιώργος Χωραφάς Ο Γιώργος Χωραφάς, ελληνικής καταγωγής, ζει και εργάζεται στη γαλλική πρωτεύουσα. Έγινε ιδιαίτερα γνωστός παίζοντας τον ρόλο του Χριστόφορου Κολόμβου δίπλα στον Μάρλον Μπράντο. Επιλέχθηκε από τον Ντέιβιντ Λιν για να πρωταγωνιστήσει στην ταινία «Nostromo», η οποία βασιζόταν στο μυθιστόρημα του Τζόζεφ Κόνραντ, ενώ έχει πάρει μέρος σε πολλές διεθνείς παραγωγές.

44 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

οι οποίοι ψάχνουν στα σκουπίδια για φαγητό». Αυτό όπως ξέρουμε δεν έχει συμβεί. Δόθηκε μια δυσανάλογα μαύρη εικόνα του τόπου, η οποία όμως μπορεί να ενεργοποίησε το ενδια­ φέρον και γι' αυτό ήρθαν οι αντιδράσεις. Είμαι περήφανος για τη μοναδικότητα της Ελλάδας στην παγκόσμια ιστορία. Αυτό όμως που κάνει όλους του Έλληνες του εξωτερικού να αισθανόμαστε δυσάρεστα είναι το ότι είμαστε μια χώρα η οποία είναι στα όρια της χρεοκοπίας, ή εντός της χρεοκοπίας –εξαρτάται πως θα το δει ο καθένας–, μια χώρα η οποία είναι υποχρεωμένη σε συμβιβασμούς απέναντι σε δανειστές ή απέναντι σε χώρες που μας βλέπουν αφ' υψηλού, αγνοώντας την ιστορία μας, που βλέπουν μονάχα τη δυσχερή κατάσταση στην οποία έχουμε περιέλθει. Μέσα στο 2013 πιστεύω πως τα πράγματα δεν θα βελτιωθούν, αλλά δεν θα επιδεινωθούν με τον ρυθμό και την ταχύτητα που επιδεινώθηκαν στο παρελθόν, και επειδή έχουμε αποκτήσει ένα είδος αντοχής, θα πάρουμε δύναμη από το γεγονός.


σ

την Ελλάδα του 2013 πρέπει να αλλάξουν ΟΛΑ. Το παιχνίδι που παίζεται στην Ελλάδα είναι χαμένο, πρέπει να αλλάξουμε παιχνίδι, να αλλάξουμε τους κανόνες, και αυτό γίνεται με σταθερά βήματα. Ναι, το πλοίο βουλιάζει, μπάζει από παντού, αλλά δεν πρέπει να μείνουμε σ' αυτό, πρέπει να πάρουμε διάφορα συστατικά από αυτή την κατάσταση και να φτιάξουμε ένα καινούργιο όχημα, που μπορεί να μην είναι πλοίο αλλά κάποιο άλλο μεταφορικό μέσο. Μέσα στο 2013 τίποτα δεν θα αλλάξει ριζικά, θα γίνουν όμως μικρά βήματα για να αλλάξει το μέλλον. Πιστεύω πως ήδη έχουν αρχίσει να γίνονται κινήσεις από κάποιους που δεν έμειναν κολλημένοι σε κάποια βολική θέση. Μπορεί ο κόμπος να έφτασε στο χτένι, αλλά είναι ευκαιρία για να πάρουμε άλλες κατευθύνσεις. Αυτές τις

αποφάσεις πρέπει να μην τις πάρουμε βλακωδώς. Πρέπει να δούμε πώς είναι ο κόσμος και τι χρειάζεται. Κάποιος έλεγε «μην ξεχνάς το μέλλον». Είναι αναγκαίο να μην συνεχίσουμε να κάνουμε ό,τι έχουμε κάνει στο παρελθόν. Όλες οι κατευθύνσεις πρέπει να είναι καινούργιες, πρωτοπόρες, οι οποίες μπορεί να μην έχουν προς το παρόν κάποια οικονομική λογική, αλλά αύριο και μεθαύριο θα έχουν. Οι Έλληνες είναι το πρώτο θύμα στην Ευρώπη, δεν είμαστε όμως το μόνο θύμα. Με μεγάλη πονηριά μας πήραν από τα χέρια τα γκέμια και έχουν νοθέψει τις λέξεις και τα νοήματα, όπως ελευθερία, δημοκρατία και ισότητα. Με πολύ έξυπνο τρόπο μας οδήγησαν πάρα πολλές γενιές πίσω σε σχέση μ' αυτό που είχαμε αγωνιστεί να κερδίσουμε ως πολιτισμένοι άνθρωποι. Ο κάθε Έλληνας, είτε μένει εντός είτε εκτός της Ελλάδας, μπορεί να προσφέρει για το καλό της χώρας. Και κατά την άποψή μου, αυτή τη στιγμή διανύουμε

μέρες που περνάνε από το χέρι μας περισσότερα από ποτέ άλλοτε. Ο κόσμος πλησιάζει όσους είναι λίγο πιο αναγνωρίσιμοι και ρωτάει τι γίνεται, στήνουμε ολόκληρες συζητήσεις που φωτίζουν την Ελλάδα. Διαφωτίζουμε τον κόσμο που ενδιαφέρεται σε μεγάλο βαθμό για το τι παίζεται στην Ελλάδα. Αν υπάρχει μία ευχή που θέλω να κάνω για το 2013, είναι θάρρος. Πιο πολύ από το κουράγιο και την ελπίδα, που θεωρούνται δεδομένα ότι χρειάζονται. Το θάρρος είναι κάτι που μπορεί να μας οδηγήσει σε άλλα πεδία. Θα μας ανοίξει άλλους ορίζοντες. Εύχομαι να μην σπαταλήσουμε την ενέργειά μας ως Έλληνες για να ρίξουμε παλιά φρούρια, τα οποία έχουν ήδη κατακτηθεί. Και τέλος εύχομαι το 2013 να είναι γουρλίδικο, γιατί κάποιες φορές και η τύχη χρειάζεται και κατά τη γνώμη μου την χρειαζόμαστε με το μέρος μας ίσως περισσότερο από ποτέ.

Ανδρέας Τζάκης O Ανδρέας Τζάκης είναι ο πρώτος χειρουργός που πραγματοποίησε επιτυχή μεταμόσχευση παγκρέα­ τος, καθώς και μεταμόσχευση ήπατος μπαμπουίνου σε άνθρωπο, στις αρχές της δεκαετίας του ΄90. Θεωρείται από τους κορυφαίους χειρουργούς σε όλο τον κόσμο και το όνομά του αναφέρεται στο βιβλίο Γκίνες, καθώς έκανε την πρώτη στην ιστορία του ιατρικού κόσμου μεταμόσχευση επτά οργάνων.

αραμένω αισιόδοξος για τ ην κ ατ ά σ τ α σ η σ τ ην Ελλάδα και καταλαβαίνω ότι οι αλλαγές χρειάζονται χρόνο για να γίνουν. Όποτε επιχειρούνται ξαφνικές αλλαγές, οι επιπτώσεις είναι δραματικές. Όλα τα δημοσιεύματα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό περιγράφουν τι πήγε στραβά. Η κυβέρνηση δανείστηκε χρήματα για να εξυπηρετήσει πρόσκαιρους πολιτικούς σκοπούς, το κράτος δηλαδή, και φαλίρισε τη χώρα. Η κατάσταση στον χώρο της Υγείας είναι ενδεικτική. Εκεί πρέπει να αλλάξουν πολλά, ξεκινώντας από την εκπαίδευση, και αναφέρομαι στη δομή των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων στην Ελλάδα. Υπάρχει επιπλέον μια στρεβλή πεποίθηση ότι κάποιος δικαιούται να έχει παροχές χωρίς ο ίδιος να συμβάλει. Υπάρχουν πολλά που ο καθένας μπορεί να κάνει από μόνος του ώστε να ενσωματώνει στην καθημερινότητά του έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής, να μην καπνίζει και να τρώει υγιεινά. Η υγεία ως σύστημα είναι πολύ δαπανηρή, όλα σήμερα

π

κοστίζουν πολλά χρήματα. Στο παρελθόν τα έξοδα ήταν προσιτά και πιο χαμηλά, οι εξελίξεις όμως στην ιατρική είναι πολύ δαπανηρές, τόσο οι διαγνωστικές μέθοδοι όσο και οι θεραπευτικές, είναι πολύπλοκες και απασχολούν μεγάλο αριθμό ιατρικού προσωπικού. Αυτό που πρέπει να συνειδητοποιήσουν όλοι, ο απλός κόσμος αλλά κυρίως ο πολιτικός κόσμος, είναι ότι όσοι βρίσκονται στον χώρο της Υγείας έχουν επενδύσει πολλά και έχουν κάνει σημαντικές θυσίες και χρειάζεται να αμείβονται ανάλογα. Έχω οικογένεια στην Ελλάδα και την επισκέπτομαι συχνά και έχω προσωπική αντίληψη του τι συμβαίνει. Τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα για τους συνανθρώπους μας, ενώ υποφέρουν ιδιαίτερα τα στρώματα που αμείβονται λιγότερο. Υπάρχουν κάποιοι που διατηρούν την αισιοδοξία τους, αλλά πολλοί είναι απελπισμένοι με την κατάσταση. Το μήνυμα είναι πολύ καθαρό. Η οικονομική διαχείριση της χώρας απέτυχε. Η διαφθορά δεν ανακόπηκε και διογκώθηκε υπερβολικά. Κάποιες φορές βρέθηκα αναγκασμένος να απαντήσω σε μια ρατσιστική απόχρωση απέναντι στους Έλληνες. Μπορεί στην Ελλάδα

η εργασιακή αποδοτικότητα να χρειάζεται βελτίωση και μπορεί λόγω ανεργίας αυτό να δημιουργεί εντάσεις, αλλά πρέπει να απαντάμε σε ολοκληρωτικές αντιλήψεις ότι οι Έλληνες είναι τεμπέληδες. Οι Έλληνες του εξωτερικού προσπαθούν με κάθε τρόπο να εκφράσουν έμπρακτα τη συμπαράστασή τους σε αυτή την κρίσιμη κατάσταση. Αυτή η διάθεση θα είναι πολύ πιο αποδοτική αν δούμε αλλαγές στην Ελλάδα που θα οδηγήσουν στην ανάπτυξη. Αν, για παράδειγμα, δούμε ενέργειες που θα καταπολεμούν τη διαφθορά στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Πρέπει να υπάρξουν εχέγγυα ότι αυτά που συμβαίνουν σήμερα στην Ελλάδα δεν θα επαναληφθούν. Το μεγαλύτερο πλήγμα για την Ελλάδα είναι να χάσει τα νέα μυαλά, τους νέους επιστήμονες που θα αναζητήσουν ένα καλύτερο μέλλον στο εξωτερικό. Πρέπει να δοθούν κίνητρα για να επιστρέψουν μετά το τέλος των σπουδών τους. Αυτή τη στιγμή η Αμερική αναρρώνει από την κρίση του 2008. Υπάρχει κάποια σχετική αισιο­ δοξία. Όταν περάσουν τα πολύ δύσκολα θα μπορέσουμε να κοιτάξουμε ξανά το μέλλον με αισιοδοξία.

HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 45


Ελλήνων Απόψεις

Ιγνάτιος Αντωνιάδης O Ιγνάτιος Αντωνιάδης είναι διευθυντής του τμήματος Θεωρίας στον τομέα Φυσικής Υψηλών Ενεργειών του CERN στη Γενεύη. Η επιστημονική του έρευνα είναι ιδιαίτερα εκτεταμένη, από τη θεωρητική φυσική έως τα στοιχειώδη σωματίδια. Για την πρωτοτυπία και τη σημασία της εργασίας του στους τομείς της Φυσικής και των Μαθηματικών τιμήθηκε το 2000 με το αργυρό μετάλλιο του Εθνικού Κέντρου Έρευνας της Γαλλίας.

π

αρότι ζω μακριά από την Ελλάδα, αισθάνομαι την κρίση διαρκώς από τις ειδήσεις, τους συναδέλφους μου στα ελληνικά πανεπιστήμια που με ενημερώνουν και τους συγγενείς μου που υποφέρουν από τη μείωση των εισοδημάτων τους. Αυτό μου φέρνει μια διαρκή στενοχώρια και ανησυχία για το μέλλον. Συχνά σκέφτομαι πόσο μου λείπει η φυσική ομορφιά της χώρας μας, το ελληνικό τοπίο, η θάλασσα, η ελληνική κοινωνία και οι σχέσεις των ανθρώπων όπως τις είχα γνωρίσει μικρός, 33 χρόνια πίσω, πριν φύγω στο εξωτερικό. Μου λείπει επίσης ένα πολύ αγαπημένο μου πρόσωπο, η μητέρα μου. Πρόσφατα η

μητέρα μου θέλησε να με βάλει συνδικαιούχο στον τραπεζικό λογαριασμό της, στον οποίο λαμβάνει τη σύνταξη του πατέρα μου, για να την διευκολύνω. Εξεπλάγην όταν μου ζήτησαν μια λίστα από χαρτιά που έπρεπε να προσκομίσω από το εξωτερικό, που περιλαμβάνουν πιστοποιητικό από το προξενείο ότι δεν χρωστάω φόρους στην Ελβετία (γιατί δεν έχω κάνει ποτέ φορολογική δήλωση στην Ελλάδα)! Έχουμε περάσει στις υπερβολές. Σε καμία χώρα δεν το έχω δει αυτό. Προφανώς εύχομαι στην Ελλάδα να ξεπεράσει την κρίση το συντομότερο δυνατόν, όσο δύσκολο και να φαίνεται σήμερα. Γι’ αυτό η ελληνική κοινωνία χρειάζεται ριζοσπαστική ανακαίνιση, αλλά και η Ευρώπη επίσης. Aνακαίνιση στη νοοτροπία, στην πολιτική ζωή, στο κράτος, στη συνείδηση και σε πολλά άλλα. Στην δύσκολη

αυτή πορεία χρειάζεται προσοχή να μην σκοτώσουμε τα λίγα πράγματα που λειτουργούν σωστά, τα θετικά της ελληνικής κοινωνίας, και να διορθώσουμε τα λανθασμένα. Ελπίζω επίσης οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, που έχουν ένα μεγάλο μέρος της ευθύνης για τη σημερινή οικονομική κατάσταση των χωρών του νότου, να αλλάξουν νοοτροπία και πολιτική και να δημιουργήσουν συνθήκες ανάπτυξης πέραν της λιτότητας. Ελπίζω να συνειδητοποιήσουν ότι η Ενωμένη Ευρώπη δεν υπάρχει μόνο στις καλές εποχές, αλλά σημαίνει επίσης θυσίες από όλους και συλλογική αντιμετώπιση των προβλημάτων στις δύσκολες στιγμές. Το όραμα των Ενωμένων Πολιτειών της Ευρώπης μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο όταν τα εθνικά συμφέροντα παραμεριστούν μπροστά στην ευρωπαϊκή συνείδηση.

Μανώλης Βεληβασάκης Ο Μανώλης Βεληβασάκης θεωρείται ένας από τους κορυφαίους πολιτικούς μηχανικούς όχι μόνο στις ΗΠΑ, αλλά και διεθνώς. Είναι διευθύνων σύμβουλος της μεγάλης αμερικανικής εταιρίας Consulting Thornton–Tomasetti. Ταυτόχρονα, είναι καθηγητής Μηχανικής στο Institute of Design & Construction. Στην πλούσια επαγγελματική του καριέρα περιλαμβάνονται, ανάμεσα σε πολλά άλλα, ο σχεδιασμός του Οικονομικού Κέντρου της Ταϊπέι και η δομική ανάλυση και αναστήλωση του θόλου του Καπιτωλίου στην Ουάσιγκτον.

ε

μείς οι Έλληνες του εξωτερικού είμαστε εντελώς πληγωμένοι και απογοητευμένοι με την κατάσταση στην οποία βρίσκεται η αγαπημένη μας πατρίδα και τον τρόπο που τα Διεθνή Μέσα Ενημέρωσης μας γελοιοποιούν, αν και όχι πάντα αδικαιολόγητα! Παρακολουθούμε αυτή την τραγωδία από τον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο, καθώς και από τις επισκέψεις και τις συνομιλίες με τις οικογένειες μας και τους φίλους μας. Προσωπικά μένω έκπληκτος με το θράσος των ελλήνων πολιτικών που εξαπάτησαν και έκλεψαν τον πλούτο και τις κοινωνικές αξίες ενός ολόκληρου έθνους. Μένω όμως εξίσου έκπληκτος με το πώς οι έλληνες ψηφοφόροι

46 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

συνέχισαν να ψηφίζουν τα τριάντα τελευταία χρόνια τους ίδιους διεφθαρμένους πολιτικούς επειδή ταίριαζε στον νέο τρόπο ζωής τους, να ζουν πάνω από τις δυνατότητες τους. Στο σημείο που φτάσαμε συμπονώ μόνο τη νεολαία, που με την ανεργία να έχει σκαρφαλώσει στο 56% δεν έχει τη δυνατότητα να τη βγάλει καθαρή. Μια ολόκληρη γενιά κινδυνεύει να χαθεί, αυτή θα είναι η πραγματική τραγωδία! Προσωπικά βιώνω αυτό το δράμα κάθε φορά που λαμβάνω ένα βιογραφικό σημείωμα από ένα νεαρό που ζητάει μια ευκαιρία να έρθει στις ΗΠΑ να εργαστεί και να συνεισφέρει στην κοινωνία. Πονάει η καρδιά μου και προσπαθώ να προσλάβω όσο περισσότερους μπορώ και μέσω ενός νέου προγράμματος που εγκαινιάσαμε

στο Ελληνο-Αμερικανικό Επιμελητήριο που ονομάζεται «Πρακτική για την ελληνική νεολαία». Προσπαθούμε να απορροφήσουμε όσους περισσότερους μπορούμε, αλλά ξέρουμε ότι είναι σταγόνα στον ωκεανό. Ονειρεύομαι μια Ελλάδα που στηρίζεται σε στέρεες οικογενειακές και κοινωνικές αξίες, όπως αυτές που είχαμε όταν μεγαλώσαμε στα τέλη της δεκαετίας του ‘60, στις αρχές του ‘70. Ονειρεύομαι μια Ελλάδα όπου κάθε άτομο θα κρίνεται με βάση τις ικανότητες και τα επιτεύγματά του αντί για τις διασυνδέσεις του! (Αξιοκρατία!) Ονειρεύομαι μια Ελλάδα όπου η καινοτομία και το πνεύμα επιχειρηματικότητας θα εκτιμούνται πολύ περισσότερο από ό,τι μια δουλειά στον δημόσιο τομέα!


Ονειρεύομαι μια Ελλάδα όπου οι πολίτες πληρώνουν δίκαια τους φόρους τους, όπως στον υπόλοιπο κόσμο! Ονειρεύομαι μια Ελλάδα με ικανούς και ειλικρινείς πολιτικούς! Ονειρεύομαι μια Ελλάδα όπου οι άνθρωποι ψηφίζουν τους πολιτικούς με κριτήριο το

όραμα και την αφοσίωσή τους και όχι με βάση τα ανταλλάγματα ή την κομματική εύνοια! Ονειρεύομαι μια Ελλάδα εντός της ΕΕ, ως ένα ζωντανό και παραγωγικό μέλος της Ένωσης! Ελπίζω και προσεύχομαι ο κόσμος και οι πολιτικοί να έρθουν στα συγκαλά τους και να δουλέψουν όλοι μαζί με ειλικρίνεια και

μεθοδικότητα, αντί να παίζουν κορώνα γράμματα όλη τη χώρα με ακραίες και ευκαιριακές πολιτικές τύπου ΣΥΡΙΖΑ και Χρυσή Αυγή. Αυτοί θα οδηγήσουν την Ελλάδα στην άβυσσο.

Γιώργος Χατζημαρκάκης Ο Γιώργος Χατζημαρκάκης γεννήθηκε στη Γερμανία, αλλά παρακολουθεί από πολύ κοντά τις εξελίξεις στην Ελλάδα. Είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, εκπροσωπώντας το κόμμα των Γερμανών Φιλελευθέρων (FDP) από το 2004. Έχει εμπλακεί ενεργά στην ανάπτυξη οδηγιών σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως σε θέματα καινοτομίας (CIP) και βιομηχανικών πολιτικών, ειδικά στη αυτοκινητοβιομηχανία, όπως επίσης στην εκπαίδευση και στην έρευνα (ΕΙΤ). Είναι αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Διακοινοβουλευτικής Ένωσης Ελληνισμού (WHIA) και πρόεδρος του Ελληνογερμανικού Επιχειρηματικού Συνδέσμου (DHW). χω εντυπωσιαστεί από τη συναναστροφή με νέους Έλληνες. Η Ελλάδα είναι γε μ άτ η από λ α μπρ ά μυαλά. Νέα παιδιά, με παιδεία και πνευματική καλλιέργεια, που μπορούν να δημιουργήσουν σε δέκα χρόνια μια νέα Ελλάδα, για την οποία θα μιλά όλη η Ευρώπη. Στην επιχειρηματικότητα, στην παιδεία, στον πολιτισμό, στον τουρισμό, σε κάθε οικονομική και κοινωνική πρωτοβουλία θα τα καταφέρουν. Δώστε τους ζωή και αέρα να αναπνεύσουν και να δημιουργήσουν. Έχουν δυνάμεις, έχουν όρεξη, έχουν αγάπη για τον τόπο. Πρέπει να έχουν και ευκαιρίες. Πρέπει να τους δοθεί η δυνατότητα να σηκώσουν στις πλάτες τους την

έ

αναγέννηση της χώρας. Θέλουν, μπορούν και θα αποδείξουν ότι είναι ικανοί να φέρουν σε πέρας την αποστολή. Από την Ελλάδα μου λείπουν περισσότερο οι άνθρωποι. Στις Βρυξέλλες φροντίζω να έχω –όσο μπορώ– λάδι, κρασί, παξιμάδι και γενικά ελληνικά προϊόντα που ταυτίζουν την καθημερινότητα με την Ελλάδα. Αλλά δεν μπορώ να τα μοιραστώ με εκείνους που τα παράγουν και ξέρουν να τους δίνουν την αξία που έχουν και να τα προσφέρουν απλόχερα, είτε είναι συγγενείς, φίλοι είτε απλώς γνωστοί. Στην Ελλάδα απολαμβάνεις τη ζωή της παρέας, όχι μόνο στα εύκολα αλλά και στα δύσκολα. Στη χαρά και στη λύπη. Αυτό δεν υπάρχει πουθενά αλλού σε τέτοιο βαθμό, όπως και το φιλότιμο που δεν καταγράφεται ως λέξη σε άλλη γλώσσα, άρα και ως α��τίληψη και

πρακτική στην κοινωνία. Τα επώδυνα βιώματα που έφερε η κρίση ανέδειξαν τα αντανακλαστικά των πολιτών. Εντυπωσιάστηκα από τις συνομιλίες που είχα στην πλατεία Συντάγματος με τους πολίτες που αναβίωναν την ιδέα της άμεσης δημοκρατίας. Αλλά κυρίως είναι εντυπωσιακές οι δράσεις αλληλεγγύης σε κάθε τοπική κοινωνία. Φανερώνουν αυτογνωσία και αίσθημα κοινωνικής ευθύνης. Επιπλέον υπάρχουν πολλοί δημιουργικοί άνθρωποι, που παρά τις μεγάλες αντιξοότητες καταφέρνουν να προωθούν έξυπνες μορφές επιχειρηματικότητας και αποτελούν θετικό παράδειγμα και αντίδοτο στην κατάθλιψη. Οι Έλληνες χρειάζονται τώρα βαθιές ανάσες και ελπίζω το 2013 να έχουν τις ευκαιρίες που δικαιούνται.

Περικλής Παπαδόπουλος O Περικλής Παπαδόπουλος είναι ο άνθρωπος που χειρίστηκε την προσεδάφιση του διαστημικού οχήματος Curiosity στον μακρινό πλανήτη Άρη. Πήρε το διδακτορικό του από το πανεπιστήμιο Stanford στην Αεροναυτική και Αεροναυπηγική, και από το 1987 εργάζεται στο ερευνητικό κέντρο της NASA Ames στην Καλιφόρνια. Έχει συμμετάσχει σε πολλές πλανητικές αποστολές, με σκοπό να συγκεντρωθούν όσο το δυνατό περισσότερα στοιχεία για την επιφάνεια του Άρη.

ο

λοι αναγνωρίζουμε τη δεινή δημοσιονομική κατάσταση που αντιμετωπίζει η χώρα μας αυτή τη στιγμή, και ότι έχει ωθηθεί σε μια βαθιά σπείρα ύφεσης. Αυτό είναι άνευ προηγουμένου και

είναι η πιο σοβαρή οικονομική συρρίκνωση στην ιστορία της χώρας μας. Θα υπάρξουν μακροχρόνιες συνέπειες στην αντοχή και την παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας, τη φορολογική επιβάρυνση για τις μελλοντικές γενιές των Ελλήνων, και την οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα σε όλο τον κόσμο.

Είναι ζωτικής σημασίας να σταματήσει η οικονομική αδιαφάνεια και να οδηγηθεί ξανά η χώρα σε μια πορεία οικονομικής σταθερότητας και ανάπτυξης. Υπάρχει η απεγνωσμένη ανάγκη να θεσπιστούν φιλόδοξοι, υπεύθυνοι και ρεαλιστικοί δημοσιονομικοί στόχοι για τη σταθεροποίηση του χρέους. Ενώ η σημερινή  

HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 47


Ελλήνων Απόψεις

κυβέρνηση ψάχνει για κάποια νέα ώθηση στην ανάπτυξη της οικονομίας, στη χώρα τα επίπεδα ανεργίας είναι υψηλά, υπάρχει παρατεταμένη αδυναμία στην ελληνική αγορά και τα νοικοκυριά σε όλη τη χώρα. Η κυβέρνηση πρέπει να συνεχίσει να συνεργάζεται με όλες τις πλευρές του ελληνικού κοινοβουλίου για να βρεθούν ολοκληρωμένες λύσεις για το παραπαίον εθνικό χρέος. Η Ελλάδα πρέπει να αναπτυχθεί, ασχέτως από το πλάνο έκτακτης ανάγκης του Σχεδίου Οικονομικής Σταθεροποίησης των δανειστών της. Η σημερινή κυβέρνηση θα πρέπει να αναπτύξει μια ποικιλία κρίσιμων μέτρων για τη σταθεροποίηση της οικονομίας, συμπεριλαμβανομενων: (1) φορολογικών περικοπών που θα ωφελήσουν χιλιάδες οικογένειες, (2) επέκτασης της υγειονομικής περίθαλψης, της εκπαίδευσης, και των επιδομάτων ανεργίας, (3) επενδύσεων για τη βελτίωση της υψηλής τεχνολογικής υποδομής, έτσι ώστε να μπορούν να ανταγωνιστούν σε παγκόσμιο επίπεδο και(4) επενδύσεων στην ενεργειακή απόδοση και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η λύση σε αυτό το πρόβλημα πρέπει να είναι ισορροπημένη και πολυκομματική, και να περιλαμβάνει τόσο τις περικοπές των δαπανών και την αύξηση των εσόδων που

υποστηρίζουν μια σειρά από πρωτοβουλίες για την επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την υποστήριξη της παραγωγικής βάσης στην Ελλάδα. Πρέπει να βοηθηθούν οι μικρές και μεσαίες ελληνικές παραγωγικές μονάδες, οι οποίες χρησιμοποιούν την καινοτομία για να αναπτύξουν τις επιχειρήσεις τους, να αυξήσουν την κερδοφορία τους και να επεκταθούν σε νέες αγορές σε παγκόσμιο επίπεδο. Ενώ είναι ζωτικής σημασίας να στηριχθούν οι προσπάθειες για να επανακινηθεί η οικονομία μας, οι δράσεις της κυβέρνησης και μόνο δεν είναι αρκετές. Οι Έλληνες πρέπει να ανακτήσουν την οικονομική τους δύναμη –με τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας που πληρώνουν καλούς μισθούς– και ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να ανακτήσει τη ζωτικότητά του. Για να συμβεί αυτό, η σημερινή διακυβέρνηση πρέπει να βρει τον τρόπο να μειώσει το εθνικό χρέος και να συνεχίσει την προώθηση της ανάπτυξης, φορολογικά υπεύθυνα, με φιλική στάση προς τις επιχειρήσεις, παρέχοντας μια σταθερή βάση για νέες και υφιστάμενες επιχειρήσεις και την επόμενη γενιά των ελλήνων επιχειρηματιών.

Η διασπορά είναι ένα περιουσιακό στοιχείο που έχει η Ελλάδα και πρέπει να αξιοποιήσει και να βασιστεί σε αυτό. Σε όλη την ιστορία οι Έλληνες κυριάρχησαν στο παγκόσμιο εμπόριο και διακρίθηκαν για τη δημιουργία υποδομών και δικτύων που άντεξαν στο πέρασμα των χρόνων. Πρέπει να ξεπεράσουμε όλα τα εμπόδια και να συμμετάσχουμε σε οριζόντιες, πολυεθνικές και πολυπειθαρχικές προσπάθειες ώστε να προσελκύσουμε τους Έλληνες σε παγκόσμιο επίπεδο. Πρέπει να ξεσκουριάσουμε το διεθνές δίκτυο Ελλήνων του εξωτερικού, να το εναρμονίσουμε και να το βοηθήσουμε να συμμετάσχει για τη δημιουργία μεγαλύτερων και καλύτερων πραγμάτων. Ζώντας στη Silicon Valley, έρχομαι συνέχεια σε επαφή με ανθρώπους από διαφορετικές χώρες, αλλά συνεχώς αναπολώ το σπίτι μου και τους ανθρώπους μου. Την οικογένεια μου, τους συγγενείς μου,τους φίλους μου, τους γείτονές μου και τον πολιτισμό μας. Μου λείπει η πατρίδα, το φως,το Αιγαίο, και γενικά η Ελλάδα, η ιστορία της και οι άνθρωποι που βρίσκονται στην καρδιά μου και την ψυχή μου. Θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που είναι ελληνικής καταγωγής. Κάθε στιγμή εύχομαι να ήμουν εκεί.

Ευγένιος Τριβιζάς Ο Ευγένιος Τριβιζάς είναι ομότιμος καθηγητής και διδάσκει Εγκληματολογία και Συγκριτικό Ποινικό Δίκαιο στο πανεπιστήμιο Reading στην Αγγλία, ενώ παράλληλα διευθύνει το τμήμα Εγκληματολογικών Μελετών του ίδιου πανεπιστημίου. Η μεγάλη του αγάπη είναι η παιδική λογοτεχνία. Για την πλούσια συγγραφική του δουλειά έχει κερδίσει πολλές διεθνείς διακρίσεις. Από τα πιο γνωστά του έργα είναι η «Φρουτοπία» και το «Νησί των Πυροτεχνημάτων», που έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες.

μ

ετά τη Δημοκρατία η χώρα μας καθίσταται πρωτοπόρος στην καθιέρωση ενός νέου πολιτεύματος, το οποίο λέγεται Λιμοκρατία και χαρακτηρίζεται από ασκητικό πνεύμα και αυστηρή ολιγάρκεια. Μετά την πληθώρα καταθλιπτικών ειδήσεων, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μετονομάζονται σε μέσα μαζοχιστικής ενημέρωσης. Αποκαλύπτεται παραδιασκεδαστικό κύκλωμα. Μέλη του κυκλώματος διασκεδάζουν παράνομα τα βράδια χωρίς να βλέπουν καταθλιπτικές ειδήσεις στην τηλεόραση. Ο υπουργός Υγείας αποφασισμένος να δώσει

48 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

ένα τέλος στα φακελάκια που μαστίζουν το σύστημα υγείας, εισηγείται στο Εθνικό Νομισματοκοπείο από τούδε και στο εξής τα χαρτονομίσματα της επικρατείας να τυπώνονται σε χαρτί μεγέθους Α3, ούτως ώστε να μην χωράνε σε φακελάκια. Καίγονται δάση. Συλλαμβάνεται το κοριτσάκι με τα σπίρτα. Συνεχίζονται οι διαβουλεύσεις για το άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων. Μελετάται «συμβιβαστική λύσις». Δηλαδή τα εν λόγω επαγγέλματα να ανοιγοκλείνουν. Για μια βδομάδα να είναι κλειστά και μια βδομάδα ανοιχτά, εκ περιτροπής. Αποκαλύπτεται ότι οι γιατροί στους οποίους η τρόικα είχε αναθέσει τη θεραπεία της

ασθενούσης οικονομίας της χώρας μας ήταν μετεμψυχώσεις τριών διαπρεπών επιστημόνων, δηλαδή του Δρ. Φάουστ, του Δρ. Τζέκιλ και του Δρ. Φρανκενστάιν. Νέα αντιτρομοκρατικά μέτρα. Για να διευκολυνθούν οι διαδικασίες ελέγχου στα αεροδρόμια, μόνο γυμνιστές με τριετή πείρα επιτρέπεται να ταξιδεύουν σε υπερατλαντικές πτήσεις. Ιδιωτικοποιούνται τα δημόσια ουρητήρια. Ανασχηματισμός κυβέρνησης σύμφωνα με τα πρότυπα της Φρουτοπίας. Ο Βλάσσης το βλήτο διορίζεται υπουργός Παιδείας, ιδρύε­ ται νέο υπουργείο Οφθαλμαπατών και το υπουργικό συμβούλιο απαρτίζεται από επτά σπουδαία λάχανα. 


H απάντηση της ΔΕΗ για το θέμα της ΔΕΗΑΝ

ΔΕΗ

ΔΕΗ ΑΝα­νεώσαν

τον επιτυχημένο δρ. Ζερβό Η είδηση της ανανέωσης της θητείας του Αρθούρου Ζερβού ως προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου της ΔΕΗ προκάλεσε σε πολλούς εντύπωση. Κύκλοι της Επιχείρησης, σχολιάζοντας την επέκταση της σύμβασής του, έκαναν λόγο για αναπάντεχη και πρωτοφανή απόφαση της κυβέρνησης. Του Στέφανου Γεωργίου

Ο

ι αλλεπάλληλες αποκαλύψεις του Hot Doc για το φαγοπότι δεκάδων εκατομμυρίων που έχει στηθεί σε πολλά έργα της Επιχείρησης και θυγατρικών της, όπως αυτό της ΔΕΗ Ανανεώσιμες με τα 9 αιολικά πάρκα, τις δύο συμβάσεις της Διεύθυνσης Παραγωγής Νήσων και το υβριδικό «θαύμα» της Ικαρίας, δεν φαίνεται να συγκινούν την κυβέρνηση και την ηγεσία του αρμόδιου υπουργείου, που επιβραβεύει τον επικεφαλής της ΔΕΗ με μια νέα θητεία. Επί των ημερών του η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού διανύει μία από τις χειρότερες περιόδους της ιστορίας της, καθώς απαξιωμένη, με τις τελευταίες αναθεωρημένες εκτιμήσεις των ιθυνόντων να κάνουν λόγο για «μαύρη τρύπα» που μπορεί να αγγίξει και το 1,5 δισ. ευρώ, οδεύει στην καταστροφή. Την ίδια ώρα, ο κ. Ζερβός εμφανίστηκε στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής και προανήγγειλε

αυξήσεις στα οικιακά τιμολόγια μέχρι και 48,7% «για να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα της Επιχείρησης», ενώ σε μια προσπάθεια κατευνασμού της κοινής γνώμης φρόντισε να υπογραμμίσει με περίσσιο θράσος ότι μηνιαίως ο κάθε καταναλωτής θα επιβαρυνθεί «μόλις με 15 ευρώ». Αυτό που ξέχασε ο κ. Ζερβός να εξηγήσει πάνω στην πρεμούρα του για την επιβίωση της ΔΕΗ εί��αι πώς θα αντέξουν αυτή την «επουσιώδη» υπεραύξηση τα περισσότερα από ένα εκατ. νοικοκυριά που ήδη έχουν κηρύξει στάση πληρωμών στην Επιχείρηση, κινδυνεύοντας να μείνουν χωρίς ρεύμα εν έτει 2013. Όπως φαίνεται οι ισχυρές φιλίες του κ. Ζερβού, ο οποίος ανέλαβε τα ηνία της ΔΕΗ το 2009, λίγο μετά τις εκλογές που ανέδειξαν κυβέρνηση το ΠΑΣΟΚ του Γιώργου Παπανδρέου, έχουν απλωμένα τα δίχτυα τους και πέραν της Ιπποκράτους. 

Στο προηγούμενο τεύχος εκ παραδρομής δεν δημοσιεύτηκε η απάντηση της ΔΕΗ για το θέμα της ΔΕΗΑΝ με τίτλο «Σιγή ιχθύος για το θαύμα της Ικαρίας», την οποία και δημοσιεύουμε. Ο κ. Ευστάθιος Ζερβός είχε σύμβαση εργασίας με την εταιρία ΕΝΕΤ στο διάστημα από 25/11/02 έως την 21/10/2007. Το εν λόγω έργω ανατέθηκε μετά από σχετική διαγωνιστική διαδικασία στις 29/2/2008. Ο κ. Ευστάθιος Ζερβός δεν έχει καμία εμπλοκή στο έργο από τότε που έληξε η σύμβασή του με την εταιρία ΕΝΕΤ (21/10/2007). Υπογραμμίζεται ιδιαίτερα –για την αποφυγή οποιασδήποτε παρερμηνείας– ότι ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΔΕΗ ΑΕ κ. Αρθούρος Ζερβός ανέλαβε τα καθήκοντά του τον Δεκέμβριο του 2009. Ο παλαιός υφιστάμενος δρόμος, από την Κάτω Προεσπέρα προς τον κόμβο προς ΒρακάδεςΓεμέλια στην Ικαρία, ήταν ιδιοκτησία του δήμου Ραχών (νυν δήμος Ικαρίας), και στη Σύμβαση ΙΚΗ-1, που αφορούσε στην κατασκευή του υβριδικού έργου, αρχικά, για την εξυπηρέτηση αυτού, είχε προβλεφθεί μόνο διαπλάτυνση σε λίγες συγκεκριμένες θέσεις. Η ανακατασκευή του δρόμου (ο οποίος προφανώς παραμένει στην ιδιοκτησία του δήμου Ικαρίας) έγινε μετά από ισχυρή απαίτηση της τοπικής κοινωνίας και ως προσφορά της ΔΕΗ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΑΕ. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Κανονισμού Έργων, Προμηθειών και Υπηρεσιών (ΚΕΠΥ) της ΔΕΗ (απόφαση ΔΣ ΔΕΗ 206/30.09.2008), κεφάλαιο ΙΙ, άρθρο 4, εδάφιο στ, ανατέθηκε απευθείας στον εργολάβο ΕΝΕΤ ΑΕ η Σύμβαση ΙΚΗ-1Ν (υπεγράφη στις 27.9.2010, ενώ η αρχική Σύμβαση ΙΚΗ-1 στις 29.2.2008) που αφορά στην ανακατασκευή της δημοτικής οδοποιίας της περιοχής, μήκους 7,2 χλμ, διότι: • Σε περίπτωση εμπλοκής και άλλου εργολάβου για την κατασκευή της μοναδικής προσπέλασης προς το έργο, θα προέκυπτε παρεμπόδιση του αναδόχου της κυρίας Σύμβασης ΙΚΗ-1, γεγονός που θα προκαλούσε σημαντικές καθυστερήσεις, θα καθιστούσε αδύνατη τη συνύπαρξη δύο εργολάβων στην ίδια περιοχή,

αλλά και απαιτήσεις των δύο ως άνω αναδόχων, δεδομένου ότι η όδευση μεγάλου μέρος του Αγωγού ΠροσαγωγήςΚατάθλιψης του έργου, που αποτελεί αντικείμενο της Σύμβασης ΙΚΗ-1, διέρχεται από την υπόψη οδοποιία. • Η εξεύρεση επιπλέον ανεξάρτητων χώρων απόθεσης των πλεοναζόντων υλικών εκσκαφής, δηλαδή πέραν αυτών που έχουν δοθεί στον ανάδοχο της Σύμβασης ΙΚΗ-1, είναι πάρα πολύ δύσκολη έως αδύνατη στη συγκεκριμένη περιοχή της νήσου Ικαρίας και επομένως και στους χώρους αυτούς θα υπήρχε αναπόφευκτη εμπλοκή των δύο εργολάβων. • Τυχόν διαγωνιστική διαδικασία θα συνεπαγόταν μεγάλες χρονικές καθυστερήσεις για το έργο, πέραν του γεγονότος ότι ο εγκατεστημένος ανάδοχος της Σύμβασης ΙΚΗ-1 δεν θα διέθετε την απαιτούμενη πρόσβαση προς τα μέτωπα του έργου (Προεσπέρα, Κάτω Προεσπέρα, Πέζι). Το υβριδικό ενεργειακό έργο Ικαρίας αρχικά είχε ξεκινήσει να υλοποιείται και να αδειοδοτείται από τη ΔΕΗ ΑΕ. Μετά την απόφαση για την απόσχιση του κλάδου των ΑΠΕ από τη ΔΕΗ ΑΕ και την απορρόφηση αυτής από τη ΔΕΗ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΑΕ, η οποία υλοποιήθηκε με το συμβόλαιο υπ’ αριθμ. 13655/14.12.2007 του συμβολαιογράφου Σ. Σπανδάγου, η μεταβίβαση όλων των αδειών και κυρίως της άδειας παραγωγής από τη ΡΑΕ κατέστη υ ποχρ εωτ ικ ή ( κ ατά τους νόμους), όπως και τελικά έγινε με την απόφαση της ΡΑΕ υπ’ αριθμ. 1147/2011/29.9.2011. Σημειώνεται ότι οι όποιες τροποποιήσεις των αδειοδοτικών ενεργειών (ήδη έχει εκδοθεί και τροποποίηση της ΚΥΑ ΕΠΟ υπ’ αριθμ. οικ. 200311/4.7.2012), που ουσιαστικά αφορούν στην αλλαγή ονομασίας του νομικού προσώπου ιδιοκτήτη του υβριδικού ενεργειακού έργου της Ικαρίας, ουδέποτε επηρέασαν την πρόοδο εργασιών και δεν δημιούργησαν καθυστερήσεις.

HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 49


Αλί | ο Προφήτης |

Του Αλί Μπούρμπα

Τελευταίες μέρες πολλές φίλες παίρνουν τηλέφωνο και λένε Αλί ότι κόσμος πεθάνει στις 21 Δεκέμβρη γιατί το είπαν κάτι άλλοι φίλοι Μάγια. Όλες φίλες κλαίνε και λένε έχουν μια τελευταία επιθυμία. Κάνουν σεξ με Αλί. Αυτό απαντάει άμα κάνουν σεξ μαζί της κόσμος τελειώσει πριν τις 21. Στο πρώτο παρουσία θα βογκήξουν, στο δευτέρα παρουσία θα ουρλιάξουν και στο τρίτη παρουσία θα δουν το Αλί φαντάρο.

50 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Δ

εν είναι τυχαίο που όλες φίλες λένε Αλί «προφήτη». Μικρός στο Λαχώρη ένα θεία της είχε δείξει πώς να μαντεύει τι θα γίνει βλέποντας πως περπατάν τη άλογα στη χωράφια. Άμα τη άλογα περπατάν με το κοιλιά ανεβασμένο, θα κάνει ήλιο. Άμα περπατάν με το κοιλιά κατεβασμένο, θα βρέξει. Άμα το κοιλιά είναι κατεβασμένο και τη πουλί ανεβασμένο, άλογο θα πηδήξει το φοράδα. Αλί πήρε το τεχνική της θείας από Λαχώρη και το έκανε στη ανθρώποι, αλλά για να μην το βλέπουν όταν κοιτάει το κοιλιά, αυτό βλέπει το συνέχεια από πίσω. Το ονόμασε τεχνική τη «κωλοσκοπήσεως» και μπορεί πει εσάς τι γίνει μέχρι πεθάνει το κόσμο. Μόνο αφεντικό δε σέβεται αυτό το τεχνική, και κάθε φορά που βλέπει Αλί να κοιτάει με επιστημονική ενδιαφέρον τις φίλες στη μαγαζί, πέφτει σφαλιάρα. Τέλος πάντων, ήρθαν κάτι φίλες φοιτήτριες προχτές στη μαγαζί, τζιν παντελόνες ψηλοκάβαλες, 50 κιλά το μία, αφεντικό δεν κοίταγε, κόσμο αποκλείεται πεθάνει στις 21 Δεκέμβρη. Πολύ κρίμα θα είναι! Τώρα εσύ φίλο, για να καταλάβεις, διαβάζεις περιοδικό έχει περάσει σίγουρα 21 Δεκέμβρη και το κόσμο ζει. Άρα πιστεύεις κι εσύ Αλί πολύ μεγάλο προφήτη και το τεχνική του επίσης. Σαμαρά μείνει πρωθυπουργός μέχρι τη Πάσχα. Αυτό οφείλεται σε ανεξήγητες φαινόμενες και στο ότι Έλληνες δεν καταλαβαίνει τι της γίνεται. Είναι όμως φανερό το εξέλιξη άμα χρησιμοποιήσεις το τεχνική τη Αλί. Πας πίσω από κο πρωθυπουργό και καταλαβαίνεις αμέσως πόσο κωλόφαρδο είναι (καταρχήν που έγινε πρωθυπουργό). Μέχρι τη Πάσχα όμως τη σύνολο τη βουλευτών θα έχουν φύγει από ΠΑΣΟΚ, ΝΔ και ΔΗΜΑΡ και θα έχουν κάνει δικά της κόμματα. Μετά το ΣΥΡΙΖΑ θα έχει σπάσει επίσης σε 80 κόμματα, όσες και το υποσυνιστώσες τη συνιστωσών. Στη τέλος στο βουλή θα είναι τη ΚΚΕ, το Χρυσή Αυγή και 311 κόμματα. Αυτό συμβαίνει γιατί φίλοι βουλευτές Ανεξάρτητοι Έλληνες θα έχει κάνει από τρεις κόμματα η καθεμία. Το βουλή θα διαλυθεί και θα γίνουν εκλογές. Νικητή θα είναι το κο Τσίπρα με 12% και θα πάρει 130 έδρες λόγω που δεν ψηφίστηκε το απλή αναλογική. Στο νέα βουλή θα υπάρξουν πολλές εκπλήξεις. Κο Κακλαμάνη και κα Φωτεινή Πιπιλή δε θα μπουν στο βουλή. Όλο το άλλοι όμως από ΠΑΣΟΚ και ΝΔ

θα μπει, γιατί άμα δει κανείς κώλο τους, έχει γίνει ένα με τη έδρανα τη βουλή. Κο Τσίπρα κάνει κυβέρνηση με υπουργό Εξωτερικών κο Σαμαρά και υπουργό Οικονομικών κο Γρηγόρη Ψαριανό. Κυβέρνηση πάρει νέα δάνειο 550 δισεκατομμύρια ευρώ, αλλά κο Τσίπρα πάρει σκληρά μέτρα μόνο κατά πλουσίων Ελλήνων. Πάρει τρία (χιλιάρικα) από πλούσιους Έλληνες και 25 δις από μισθωτοί και συνταξιούχοι. Αφεντικό βγει στο εθνική οδό με καλτσόν και μίνι για να πληρώσει το ΔΕΗ. Αλί γίνει καλύτερη πελάτης, βγάλει όλη τη άχτι του τόσα χρόνια, αμάν πια! Κο Λαφαζάνη ρίξει κο Τσίπρα αρχές καλοκαιριού και κάνει κυβέρνηση με Καμμένο πρωθυπουργό και Κασιδιάρη υπουργό Πολιτισμού. Μνημόνιο καταργηθεί, κα Μέρκελ τα πάρει στη κρανίο και κο Καμμένο μας βγάλει από τη ευρώ και μας βάλει στη δολάριο. Κρίση τελειώνει προς τη παρόν και Έλληνες γίνονται πάλι πλούσιες. Όμως πάνε όλοι μαζί στη μπουζούκια, στο Ιερά Οδός γίνεται της τρελής από κορναρίσματα, και Έλληνες καίνε τη δολάρια μπροστά στη πόδια φίλη Ελένη Φουρέιρα. Τέλος τη Αυγούστου δολάριο καταρρέει και Μιχαλολιάκο γίνεται πρωθυπουργό. Ελλάδα μπαίνει στο ζώνη τη γιουάν. Κινέζοι ξαναγυρίσουν στη χωράφια τους για να καλλιεργήσουν ρύζι. Μιχαλολιάκο δεν αντέχει και τη Οκτώβρη κάνει εκλογές. Νικητή βγαίνει το Αλί με 85% και γίνεται πρωθυπουργό. Αυτό συμβαίνει γιατί φίλοι Έλληνες έχουν φύγει όλοι από το Ελλάδα και μένουν μόνο Πακιστανοί και σύντροφοι από το Μπαγκλαντές. Το παγκόσμιο κρίση όμως έχει βαθύνει τόσο πολύ που και το Ομπάμα δεν αντέχει. Φήμες λένε ότι πιο πολύ τσαντίστηκε γιατί όλα τη διεθνή μίντια λένε πως Αλί πηδάει και Μισέλ. Στο Αμερική γίνονται εκλογές, αλλά φίλοι Αμερικάνοι πάλι δεν μπορούν να μετρήσουν καλά ποια φίλη κέρδισε. Τότε βγαίνει Άρνολντ Σβατζενέγκερ και λέει μόνη λύση για χώρα μας και παγκόσμια οικονομία είναι φίλο καθηγητή τη Χάρβαρντ και πρόεδρος σοσιαλιστική διεθνή, Γιώργο Παπανανδρέου. Μάργκαρετ Παπανδρέου δίνει συνέντευξη στη Hot Doc και φίλο Κώστα Βαξεβάνη με τίτλο «I knew it». Κο Παπανδρέου ορκίζεται πρόεδρο τη Αμερική στις 27 Δεκέμβρη 2013. Κόσμο πεθαίνει τρεις ημέρες μετά. 


HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 51


Διεθνή Παρασκήνια Της Ρένας Ακριτίδου

Λόμπι κατά των όπλων Στον απόηχο της σφαγής στο σχολείο του Κονέκτικατ, ρεπορτάζ του Reuters σημείωνε την αμήχανη «στροφή» Δημοκρατικών που υποστηρίζουν την οπλοκατοχή. Ίσως επειδή αίτηση για νομοθετική δράση κατά της οπλοκατοχής υπέγραψαν μέσα σε τρεις μέρες πάνω από 148.000 Αμερικανοί. Δημοκρατικοί γερουσιαστές της Βιρτζίνια, που είχαν εξασφαλίσει τη συμπάθεια της ισχυρής Εθνικής Ένωσης Όπλων, δηλώνουν ανοιχτοί τώρα στο να τεθούν αυστηρότεροι όροι στην πώληση όπλων στρατιωτικού τύπου. Ρεπουμπλικάνοι νομοθέτες, υπέρμαχοι της οπλοκατοχής, περιορίστηκαν σε δηλώσεις θλίψης και συμπαράστασης στις οικογένειες θυμάτων. Η Die Tageszeitung έκανε λόγο για «εθνική παθολογία» στις ΗΠΑ. «Το 2012, ιδιώτες κατείχαν 270 εκατομμύρια όπλα», έγραψε. Αρθρογράφος της Süddeutsche Zeitung βρήκε πολύ αναιμικό το «ποτέ ξανά» του Ομπάμα, όταν στη διάρκεια της πρώτης του θητείας πάνω από 40.000 συμπατριώτες του έπεφταν από ιδιωτικές σφαίρες. «Η στατιστική πιθανότητα να σκοτωθεί ένας άνθρωπος είναι 16πλάσιος στις ΗΠΑ, σε σύγκριση με τη Γερμανία.»

Ελευθερία ανάπηρη... Φονική αν-ασφάλεια

Δημοκρατικοί γερουσιαστές της Βιρτζίνια, που είχαν εξασφαλίσει τη συμπάθεια της ισχυρής Εθνικής Ένωσης Όπλων, δηλώνουν ανοιχτοί τώρα στο να τεθούν αυστηρότεροι όροι στην πώληση όπλων στρατιωτικού τύπου

Ο τυνήσιος πρόεδρος Μονσέφ Μαρζουκί κατέθετε στεφάνι στον τάφο του Μοχάμεντ Μπουα­ζίζι, στα πλαίσια τιμητικών εκδηλώσεων για τα δύο χρόνια από το γεγονός που πυροδότησε τη λεγόμενη Αραβική Άνοιξη, όταν δέχθηκε τις πρώτες διαμαρτυρίες. « Ήρθες και πέρσι και υποσχέθηκες ότι θα άλλαζαν τα πράγματα σε έξι μήνες, δεν άλλαξε τίποτε. Να φύγεις», φώναξε διαδηλωτής. Το πλήθος εκτόξευσε ντομάτες και πέτρες, οι επίσημοι φυγαδεύτηκαν με τη βοήθεια των δυνάμεων ασφαλείας. Το ποσοστό ανεργίας των νέων ανέρχεται έως και 40% σε ορισμένες περιοχές της Τυνη­ σίας. Στην ομιλία του ο Μαρζουκί εξέφρασε κατανόηση για τον δικαιολογημένο θυμό και υποσχέθηκε εκ νέου οικονομική ανάκαμψη σε έξι μήνες. «Μιλάνε για ελευθερία και δημοκρατία. Αυτά δεν τρώγονται. Ο κόσμος χρειάζεται ψωμί, χρειάζεται δουλειές», φώναζε κάτοικος του Σιντι Μπουαζίντ.

Η πυρκαγιά που στοίχισε τη ζωή 117 ανθρώπων στο εργοστάσιο κατασκευής ενδυμάτων Tazreen στα περίχωρα της πρωτεύουσας του Μπαγκλαντές οφειλόταν σε εμπρησμό. Ωστόσο, σύμφωνα με το AFP, ο ιδιοκτήτης του εργοστα­σίου και εννέα μάνατζερς, που απαγόρευσαν στους εργάτες να βγουν από το φλεγόμενο κτίριο και κλείδωσαν εξόδους, θα βρεθούν αντιμέτωποι με κατηγορίες για ανθρωποκτονίες λόγω τεράστιας αμέλειας. Η φωτιά είχε εξαπλωθεί και στους εννέα ορόφους του εργοστασίου, το οποίο είχε άδεια ασφαλείας μόνο για τρεις ορόφους. Το Tazreen εφοδίαζε δυτικές αλυσίδες, όπως το Walmart, C&A και Edinburgh Woollen Mill, που όπως σημειώνει το BBC επιμένουν ότι τα ενδύματά τους προέρχονται από εργοστάσια του Μπαγκλαντές που τηρούν τα στάνταρντς ασφαλείας.

Πόλεμος προπαγάνδας Πιο δύσκολη από ποτέ είναι η αξιόπιστη πληροφόρηση για τις εξελίξεις στη Συρία, γράφουν οι Παρατηρητές στην ιστοσελίδα του France 24. Η αντιπολίτευση αντιγράφει τεχνικές προπαγάνδας της κυβέρνησης. Κατά το καθεστώς, δεν υπήρξε λαϊκή εξέγερση, αλλά «ταραξίες» στη Ντεράα, τον Μάρτιο του 2011. Διαδηλωτές είχαν αναρτήσει τότε ερασιτεχνικά βίντεο των διαδηλώσεων. Οι δυνάμεις του Άσαντ υποστήριξαν πως τα βίντεο είχαν γυριστεί σε

52 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Ιράκ ή Λίβανο. Οι αντίπαλοι του καθεστώτος προωθούσαν από την αρχή της σύρραξης πληροφορία για μαζικές λιποταξίες στον στρατό, ενώ υπήρξαν μόνο μεμονωμένα περιστατικά. Το καλοκαίρι η αντιπολίτευση δημιούργησε γραφείο στρατιωτικών επικοινωνιών, που επιβλέπει ακτιβιστές που κινηματογραφούν ανταρτικές επιχειρήσεις. Εκπροσώπους διαθέτουν και επαναστατικές επιτροπές σε πόλεις, με σελίδες σε Facebook, YouTube, Skype, όπου δίνο-

νται «προετοιμασμένες» απαντήσεις. Ο ρεπόρτερ Καρίμ Χακίκι, που είχε ταξιδέψει τον Φεβρουάριο στη Συρία, ανέφερε ότι, λόγω της επικίνδυνης κατάστασης, «ήταν αδύνατον να πας οπουδήποτε χωρίς άδεια και υποστήριξη του Ελεύθερου Συριακού Στρατού. Όποτε μίλησα με πολίτες, υπήρχε πάντα στο πλευρό μας ένας μαχητής. Θα ήθελα να καταγράψω και ανθρώπους που υποστηρίζουν τον Άσαντ, αλλά ήταν αδύνατον. Η κυβέρνηση αρνιόταν να μας δώσει βίζα».


συνέντευξη Στον Παναγιώτη Πασπαλιάρη

ευρωπαίοι πιεστε το ισραηλ

Σλόμο Σαντ να σωσει

τον εαυτό του «Μια φορά κι έναν καιρό, οι άνθρωποι που θεωρούσαν φυλή τους Εβραίους θεωρούνταν αντισημίτες. Σήμερα, αν κάποιος αναρωτηθεί αν οι Εβραίοι είναι όντως φυλή, θεωρείται αντισημίτης επίσης. Μια φορά κι ένα καιρόν, αντισημίτης ήταν κάποιος που αντιπαθούσε τους Εβραίους. Σήμερα αντισημίτης είναι κάποιος που δεν αρέσει στους Εβραίους». Ο καθηγητής Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, Σλόμο Σαντ, συγγραφέας του βιβλίου «Πώς επινοήθηκαν οι Εβραίοι», μιλά στο Hot Doc για την αποδόμηση του μύθου των Εβραίων.


Συνέντευξη

συνέντευξη

Στο βιβλίο σας περιγράφετε τη διαστρέβλωση της ιστορίας από σιωνιστές ιστορικούς και πολιτικούς. Είναι αυτό το μόνο παράδειγμα διαστρέβλωσης της ιστορίας που έχουμε από εθνικιστικές ομάδες; Όχι, νομίζω ότι όλοι οι εθνικιστές, οι εθνικές ιδέες σε ένα μέρος τους εμπεριέχουν τη διαστρέβλωση του παρελθόντος. Όταν προσπαθείς να φτιάξεις ένα έθνος, χρειάζεται να δημιουργήσεις ένα μύθο. Στον μύθο ενυπάρχει η διαστρέβλωση. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι που δημιουργούν τους μύθους δεν πιστεύουν σε αυτούς. Ένα ποσοστό διαστρέβλωσης έχει κάθε ιστοριογραφία, όχι μόνο η σιωνιστική ιστοριογραφία. Μπορώ να πω, μιλώντας σε Έλληνες, ότι και στο ελληνικό παρελθόν υπάρχει κάποιου είδους διαστρέβλωση. Η μεγάλη, βαθιά επιθυμία να δημιουργήσεις ένα έθνος στο παρελθόν που υπάρχει και στο παρόν είναι η βάση για τις περισσότερες εθνικές ιστοριογραφίες. Δεν πρέπει να πιστεύουμε σε καμία εθνική-εθνικιστική ιστοριογραφία. Με τον σιωνισμό συμβαίνει κάτι ιδιαίτερο, γιατί πρέπει να βοηθήσει με κάποιο τρόπο στη δημιουργία ενός έθνους που δεν υπήρξε ποτέ και επίσης να βοηθήσει στον εποικισμό της γης που βρίσκομαι τώρα. Αυτοί είναι οι λόγοι για τους οποίους η απόσταση ανάμεσα στο πραγματικό παρελθόν και την αφήγηση των σιωνιστών ιστορικών είναι τόσο μεγάλη.

Ποια είναι τα στηρίγματα του σημερινού κράτους του Ισραήλ; Υπάρχουν πολλά είδη εθνικισμού. Πολλοί πιο «ανοιχτοί» εθνικισμοί. Συνεχώς μεταβαλλόμενες εθνικιστικές κινήσεις. Υπάρχουν εθνικιστές που έχουν εθνοκεντρική βάση και μάλιστα δυνατή, όπως οι σιωνιστές εθνικιστές. Διαφορετικό παράδειγμα, ο γαλλικός εθνικισμός, που είναι πιο πολιτικός και αστικός. Νομίζω ότι η σιωνιστική ιστοριογραφία έχει κάποια κοινά με την ελληνική εθνική ιστοριογραφία. Εννοώ εθνοκεντρική βάση που καθορίζει ποιος είναι Έλληνας και τι είναι η σύγχρονη Ελλάδα.

54 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Υπάρχουν δύο τρόποι να το ορίσεις: Κάποιος που μιλάει ελληνικά, τρώει ελληνικά, σκέφτεται ελληνικά, είναι Έλληνας. Με τον δικό μας εθνικισμό δεν είναι το ίδιο. Ζω στο Ισραήλ και μιλάω εβραϊκά. Αλλά σύμφωνα με τον εθνικισμό εδώ, κάποιος που μιλάει σαν εμένα, σκέφτεται σαν εμένα, τρώει σαν εμένα, δεν ανήκει στο έθνος μου. Ο Γούντι Άλεν, σύμφωνα με τη σιωνιστική ερμηνεία του έθνους, ανήκει πολύ περισσότερο στο έθνος μου από τους παλαιστίνιους φοιτητές μου που μιλάνε εβραϊκά, τρώνε τα ίδια φαγητά, τραγουδούν τα ίδια τραγούδια, αλλά δεν είναι μέρος του έθνους μου. Θυμηθείτε, το ένα τέταρτο του πληθυσμού του Ισραήλ, και δεν μιλώ για τις κατεχόμενες περιοχές, δεν θεωρούνται μέρος του εθνικού κράτους. Και η εξέλιξη αυτή, κατά τη γνώμη μου, είναι πολύ λυπηρή. Ο σιωνισμός είναι ένα παιδί της Ανατολικής Ευρώπης, με όλα τα φαντάσματα του εθνοκεντρισμού της Ανατολικής Ευρώπης. Αν δεν αλλάξει ο κυρίαρχος εθνικισμός στο Ισραήλ, είναι δύσκολο να φανταστώ ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει να υπάρχει.

Πιστεύετε ότι με αυτές τις ιδέες (σιωνιστικές) το Ισραήλ και όλη η περιοχή θα μπορέσει να επιβιώσει; Όχι. Mε αυτόν τον εθνοκεντρικό ορισμό της ιθαγένειας και της εθνικότητας, ελπίζω να μην συμβεί, αλλά φοβάμαι ότι δεν θα τα καταφέρει. Ξέρετε, οι σιωνιστές δεν θέλουν να παραδεχτούν ότι έχουν δημιουργήσει έναν λαό, για την ακρίβεια δύο λαούς, τον ισραηλινό και τον παλαιστινιακό. Μέχρι τώρα μάλιστα ούτε καν τους αναγνωρίζουν στην πράξη. Ούτε τον πρώτο ούτε τον δεύτερο. Για αυτούς υπάρχει ο παγκόσμιος εβραϊσμός, και οι Εβραίοι στην Ουάσιγκτον ανήκουν στο έθνος μου πολύ περισσότερο. Δεν πιστεύω ότι μπορούμε με αυτή την αντίληψη, ως μέρος δηλαδή ενός γενικού, ενός παγκόσμιου εβραϊ­ σμού, να συνεχίσουμε να υπάρχουμε εδώ στη Μέση Ανατολή. Δεν πιστεύω ότι θα υπάρχει μέλλον για το κράτος στο οποίο ζω, ακόμα κι αν τώρα είναι ένα πολύ δυνατό κράτος, ακόμα κι αν είναι

πυρηνική δύναμη. Δεν είναι αρκετό. Αν το σύνολο του πληθυσμού του Ισραήλ, ως πολίτες, δεν πιστέψουν ότι το κράτος τους ανήκει, αργά ή γρήγορα θα εκραγεί, χωρίς καν να συμμετέχουν σε αυτό οι κατεχόμενες περιοχές.

Το 2012 δημοσιεύσατε μια συνέχεια αυτού του βιβλίου, την «Επινόηση της Γης του Ισραήλ. Από την Αγία Γη στην Πατρώα Γη». Στο πρώτο βιβλίο μού επιτέθηκαν πολλοί σιωνιστές ιστορικοί και δεν εξήγησα επαρκώς τη συγγένεια μεταξύ των Εβραίων και της Ιερής Γης του Ισραήλ, της παλαιστινιακής γης. Και μετά από αυτές τις κριτικές αποφάσισα να γράψω ένα δεύτερο βιβλίο για να απαντήσω, να εξηγήσω ότι αυτή η γη και η σχέση της με την εβραϊκή θρησκεία δεν έχει σχέση με τις ερμηνείες του σιωνισμού. Δεν πιστεύω ότι οι Εβραίοι έχουν ιστορική πατρίδα. Δεν θεωρώ ότι οι Χριστιανοί ή οι Μουσουλμάνοι έχουν κάποια πατρίδα. Ο ιουδαϊσμός για μένα είναι θρησκεία και όχι έθνος. Και δεν πιστεύω ότι οι Εβραίοι είχαν κάποια πατρίδα στο παρελθόν ή τώρα. Προσπάθησα να εξηγήσω ότι η έννοια της Γης του Ισραήλ, δηλαδή της παλαιστινιακής, είναι σιωνιστική ιδέα και όχι ιουδαϊκή. Προσπάθησα να αποδείξω σε αυτό το βιβλίο ότι οι Εβραίοι δεν θεωρούσαν το Ισραήλ ή τη Γη του Ισραήλ, ή την Παλαιστίνη ως πατρίδα τους. Οι περισσότεροι δεν ήρθαν οδηγούμενοι από κάποια ιδεολογία που τους έσπρωξε εδώ. Οι περισσότεροι ήθελαν να πάνε στις ΗΠΑ. Μόνο όταν οι πόρτες των ΗΠΑ έκλεισαν, το 1924, άρχισαν όλο και περισσότεροι Εβραίοι να μεταναστεύουν εδώ. Σήμερα ζούμε σε μια κατάσταση που δεν υπάρχει Εβραίος στον κόσμο που να μην μπορεί να μεταναστεύσει εδώ. Παρ’ όλα αυτά, για την ώρα η μετανάστευση είναι αρνητική. Περισσότεροι είναι οι Ισραηλινοί που μεταναστεύουν στο εξωτερικό παρά οι Εβραίοι που έρχονται να ζήσουν εδώ. Κι έπειτα υπάρχουν ερωτήσεις για τη σιωνιστική ιδέα περί πατρίδας, για τη μετανάστευση, για όλες αυτές τις δυνάμεις του εποικισμού


«Δεν θα μπορούσα να συνεχίσω να ζω στο Ισραήλ χωρίς να γράψω αυτό το βιβλίο. Δεν πιστεύω ότι τα βιβλία μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο, αλλά όταν ο κόσμος αρχίσει να αλλάζει, αναζητά διαφορετικά βιβλία».

στη Γη της Παλαιστίνης. Αυτό είναι το δεύτερο βιβλίο μου και ελπίζω ότι, αν οι Έλληνες ενδιαφερθούν για το πρώτο βιβλίο, ίσως να εκδοθεί και αυτό.

Οι εφημερίδες έγραψαν ότι δεχτήκατε απειλές θανάτου. Επίσης έχετε κατηγορηθεί ως αντισημίτης, ακόμα και ως Ναζί. Μια φορά κι έναν καιρό, οι άνθρωποι που θεωρούσαν φυλή τους Εβραίους θεωρούνταν αντισημίτες. Σήμερα, αν κάποιος αναρωτηθεί αν οι Εβραίοι είναι όντως φυλή, θεωρείται αντισημίτης επίσης. Μια φορά κι έναν καιρό, αντισημίτης ήταν κάποιος που αντιπαθούσε τους Εβραίους. Σήμερα αντισημίτης είναι κάποιος που δεν αρέσει στους Εβραίους. Βλέπετε, είναι τελείως διαφορετικό. Ο αντισημιτισμός, η ρατσιστική όψη του αντισημιτισμού, εξαφανίστηκε από την Ευρώπη τουλάχιστον. Όταν άρχισα να αμφισβητώ αν οι Εβραίοι είναι μια πραγματική φυλή με κοινή καταγωγή, αισθάνθηκαν ότι με κάποιον τρόπο αμφισβητώ την ύπαρξη του Ισραήλ. Για μένα δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το Ισραήλ υπάρχει, αλλά δεν μπορώ να δεχτώ όλη τη δικαιολόγηση, τη γενετική ενοποίηση, το ιστορικό δικαίωμα να πάρουμε αυτή τη γη. Ενοχλήθηκαν ιδιαίτερα από αυτό. Τους ενόχλησε γιατί δεν μπορώ να δεχτώ τον σιωνιστικό εποικισμό της Παλαιστίνης, ακόμα και αν δέχομαι σήμερα την ύπαρξη του κράτους του Ισραήλ. Γι’ αυτούς όμως δεν είναι αρκετό. Το γεγονός ότι δέχομαι το de facto κράτος και ότι ζητώ από τους Παλαιστίνιους να το αναγνωρίσουν όχι ως το κράτος των Εβραίων, αλλά ως το κράτος του Ισραήλ, δεν τους αρέσει. Κι αυτό συμβαίνει γιατί, για να δικαιολογήσουν σήμερα τη συνέχιση της πολιτικής του εποικισμού και της κατοχής παλαιστινιακών εδαφών, θέλουν να αισθάνονται ως απόγονοι του βασιλιά Δαβίδ. Ότι είναι οι απευθείας απόγονοι του Δαβίδ, του Σολομώντα και του Μωυσή. Είναι όπως, συγγνώμη που σας το λέω, πολλοί Έλληνες πιστεύουν ότι είναι απευθείας απόγονοι του Μεγάλου Αλέξανδρου, του Αριστοτέλη, του Πλάτωνα. Το αίσθημα ότι ερχόμαστε από βαθιές ρίζες. Εδώ είναι πολύ περισσότερο θεμελιώδες από

SHlOMO SanD

την Ελλάδα, γιατί εδώ συνεχίζεται ο εποικισμός. Ζω σε μία από τις πιο ρατσιστικές κοινωνίες της Δύσης. Ένας Εβραίος δεν μπορεί να παντρευτεί μια μη Εβραία. Πρέπει να φύγει από τη χώρα, να την παντρευτεί στην Αθήνα, και να επιστρέψει. Ακόμα κι αν αυτή μιλάει εβραϊκά, το ίδιο όπως αυτός. Η δικαιολόγηση είναι θρησκευτικής φύσης, αλλά η πραγματικότητα είναι ότι υπάρχουν πολλοί Εβραίοι σήμερα στο Ισραήλ που πιστεύουν ότι ανήκουν σε ένα καθαρό έθνος. Ζω λοιπόν σε αυτή την κοινωνία, και είναι δύσκολο για μένα. Αυτός είναι ο λόγος που αποφάσισα να μην φοβηθώ να αποδομήσω αυτόν τον μύθο, και να πληρώσω το τίμημα επίσης. Πολλοί άνθρωποι δεν με συμπαθούν, αλλά σε αυτή την ηλικία σταματάς να προσπαθείς να αρέσεις σε όλους. Δεν είναι εύκολο για εμένα, αλλά θα συνεχίσω. Πιστεύω ότι το μέλλον μας στη Μέση Ανατολή εξαρτάται από το πόσο ανοιχτοί θα γίνουμε στους άλλους, να

κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία από τις εκδόσεις

καταλαβαίνουμε δηλαδή ότι οι άλλοι, στη δική μας περίπτωση οι Παλαιστίνιοι, δεν είναι καθόλου διαφορετικοί από εμάς. Οι θέσεις μου είναι πολύ φιλελεύθερες στο θέμα της εθνικότητας. Είμαι δημοκράτης, και το Κράτος του Ισραήλ δεν είναι δημοκρατικό. Το δημοκρατικό κράτος ανήκει σε όλους τους πολίτες του. Αυτό είναι το θεμέλιο ενός σύγχρονου φιλελεύθερου δημοκρατικού κράτους. Το Ισραήλ δεν ανήκει στους ισραηλινούς πολίτες. Ανήκει στους Εβραίους του κόσμου. Ένας Εβραίος που ζει στην Αθήνα γνωρίζει ότι το Ισραήλ τού ανήκει πολύ περισσότερο απ' ό,τι το πιστεύουν οι παλαιστίνιοι πολίτες που ζουν μαζί μας, οι φοιτητές μου. Κι αυτό δεν μπορώ   HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 55


Συνέντευξη

να το δεχτώ ως φιλελεύθερος και ως δημοκράτης. Και δεν μιλώ για τις κοινωνικές μου ιδέες. Βέβαια, η οικονομική κρίση έχει αρχίσει να γίνεται αισθητή κι εδώ στο Ισραήλ, όχι όπως στην Ελλάδα, αλλά ούτε εδώ είναι εύκολο πια. Και τα κοινωνικά προβλήματα του Ισραήλ συνδυάζονται με το εθνικό πρόβλημα, με το στρατιωτικό πρόβλημα, με την πολιτική κατάσταση στο Παλαιστινιακό. Την ώρα που μιλάμε υπάρχουν στις κατεχόμενες περιοχές νέοι άνθρωποι που μάχονται για την απελευθέρωση από τον έλεγχο του Ισραήλ.

συνέντευξη

Γνωρίζετε ποιοι σας επιτέθηκαν και μπορείτε να μας πείτε τους τρόπους με τους οποίους έγινε αυτό; Ακροδεξιοί εξτρεμιστές μου έστειλαν γράμματα με απειλές. Πολλοί άνθρωποι μου γράφουν. Δεν τους αρέσουν οι απόψεις μου. Ας είναι όμως. Υπάρχουν πολλοί ακόμα που μου γράφουν από όλο τον κόσμο, καθώς το βιβλίο έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 20 γλώσσες, υπάρχουν λοιπόν πολλοί που μου γράφουν και με υποστηρίζουν, πολύ σημαντικοί ιστορικοί επίσης. Αρκετοί ακόμα που αυτοπροσδιορίζονται ως Εβραίοι μου γράφουν από όλο τον κόσμο, από τη Νέα Υόρκη, από το Παρίσι, το Λονδίνο. Ελπίζω επίσης, με την έκδοση του βιβλίου στην Αθήνα, να υπάρξουν και Έλληνες Εβραίοι να μου πουν τι πιστεύουν για τις απόψεις μου. Θεωρώ τον

Φτάσαμε σε ένα τέτοιο βαθμό ρατσιστικής τυφλότητας που είναι αδύνατο η αλλαγή να έρθει από το εσωτερικό 56 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

ιουδαϊσμό μια σημαντική θρησκεία στον δυτικό κόσμο, αλλά σε καμία περίπτωση έθνος, φυλή, αγνή φυλή. Μερικές φορές φοβάμαι. Υπάρχουν επικίνδυνοι άνθρωποι. Αλλά στην ηλικία μου παίρνω ρίσκα. Πήρα ρίσκα στο παρελθόν, γιατί όχι και στο παρόν. Δεν είμαι βέβαια και τόσο θαρραλέος. Ξεκίνησα αυτά τα βιβλία όταν πήρα την έδρα στο πανεπιστήμιο. Μάλλον, λοιπόν, δεν είμαι και τόσο θαρραλέος. Από την άλλη, βέβαια, αυτή τη στιγμή βρίσκομαι στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ. Διδάσκω εδώ. Θέλω να δείξω ότι ακόμα και αν το Ισραήλ δεν είναι ένα πραγματικά δημοκρατικό κράτος, είναι ένα φιλελεύθερο κράτος, αφού με δέχεται ακόμα ως μέλος του πανεπιστημίου.

Οι απόψεις σας και οι άνθρωποι που υποστηρίζουν τις απόψεις σας αποτελούν προφανώς μειοψηφία στο Ισραήλ. Υπάρχει ελπίδα ότι κάποια στιγμή στο μέλλον θα πάψουν να είναι μειοψηφία; Όχι, όχι, δεν πιστεύω ότι η αλλαγή θα έρθει από μέσα. Δεν χωρά αμφιβολία. Ελπίζω ότι η πίεση θα είναι διπλωματική και όχι στρατιωτική. Έπαψα να ελπίζω ότι είναι πιθανό να αλλάξουν τα πράγματα από μέσα. Φτάσαμε σε ένα τέτοιο βαθμό ρατσιστικής τυφλότητας που είναι αδύνατο η αλλαγή να έρθει από το εσωτερικό. Πολλοί πολίτες στο Ισραήλ πιστεύουν ότι είναι παντοδύναμοι, πρώτον εξαιτίας της βοήθειας των Ηνωμένων Πολιτειών. Τίποτα δεν τους ενοχλεί. 45 ημέρες στρατιωτικής κατοχής και δεν υπήρξαν πολιτικές κυρώσεις. Τώρα στο ερώτημα αν κάτι μπορεί να αλλάξει. Υπάρχει μια μειοψηφία. Δεν είμαι μόνος. Αλλά δεν πιστεύω ότι αυτή η μειοψηφία μπορεί να γίνει πλειοψηφία, από μια εσωτερική διαδικασία. Ο μύθος, ο εθνοκεντρικός μύθος είναι πολύ δυνατός. Η αίσθηση της δύναμης είναι πολύ μεγάλη. Όμως και πάλι πρόκειται για ένα μικρό κράτος. Και αυτό το κράτος με όλη του τη δύναμη, ακόμα και με την πυρηνική δύναμη, δεν μπορεί να κρατιέται για πάντα. Ελπίζω, καθώς είμαι ενάντιος στον πόλεμο, στον μιλιταρισμό, είμαι

ενάντιος στην τρομοκρατία, ελπίζω ότι η διπλωματική πίεση, ιδιαίτερα της Ευρώπης, θα είναι όλο και περισσότερο δυνατή για να μας βοηθήσει, για να σώσει το Ισραήλ από τον εαυτό του. Επειδή η κοινωνία του Ισραήλ είναι μια τόσο ηδονιστική, καταναλωτική κοινωνία, η μόνη ελπίδα που έχω είναι στη διπλωματική, ακόμα και στην οικονομική πίεση. Όλα μπορούν να αλλάξουν αν η Ευρώπη επιβάλλει περιορισμούς στις εισαγωγές τηλεοράσεων πλάσμα 35 ιντσών. Δεν είναι αστείο. Αν βάλεις από τη μια μεριά τον μύθο της Αγίας Γης, της Ιερουσαλήμ, και από την άλλη μεριά το επίπεδο ζωής, την τηλεόραση πλάσμα που είναι 35 ίντσες και όχι 31, είναι η μόνη ελπίδα αλλαγής. Δεν χρειάζεται να επιβληθούν περιορισμοί για βασικά αγαθά. Είναι αρκετό να επιβάλλουν περιορισμούς μόνο για είδη πολυτελείας και πολλοί Ισραηλινοί θα αρχίσουν να σκέφτονται διαφορετικά. Γιατί και η πλειοψηφία, η άλλη πλευρά, η ακροδεξιά, με κάποιο τρόπο επίσης δεν είναι η πραγματική πλειοψηφία. Ελπίζω λοιπόν ότι κάποια οικονομική πίεση στα είδη πολυτελείας μπορεί να σώσει το Ισραήλ από τον εαυτό του.

Πιστεύουμε ότι είναι καλό για εμάς να ξέρουμε τι συμβαίνει στη γειτονιά μας, γι' αυτό εκδώσαμε το βιβλίο σας. Έχετε κάποιο μήνυμα για τους Έλληνες; Αρχικά σας ευχαριστώ για τη μετάφραση του βιβλίου. Τους ζητώ λοιπόν να αναρωτηθούν για τον εαυτό τους ως έθνος, ως φυ��ή, ως εθνότητα. Το βιβλίο μιλάει για τους Εβραίους, το Ισραήλ και τον σιωνισμό, και αυτό μπορεί να θεωρείται με κάποιον τρόπο ιδιαίτερο και μοναδικό, αλλά μπορεί να έχει εφαρμογή και σε άλλες φυλές και σε άλλους εθνικισμούς. Θέλω να πω, τέλος, ότι είμαι ιδιαίτερα αλληλέγγυος με την ελληνική κοινωνία που υποφέρει εξαιτίας της οικονομικής κατάστασης. Έχω συγκινηθεί, παρακολουθώ τι γίνεται και αισθάνομαι πολύ κοντά σας. Ελπίζω να έρθω στην Αθήνα. Είμαστε τόσο κοντά και η μοίρα μας, η μεσογειακή μοίρα μας είναι τόσο αλληλένδετη που πρέπει να έρθω. 


ΑΠΟΣΤΟΛΗ: ΛΙΒΥΗ

Η

συνέχεια είχε περισσότερο ενδιαφέρον. Ο οδηγός του αυτοκινήτου είχε το ένα χέρι του στον γύψο, αλλά οδηγούσε σαν τον Σουμάχερ. Κάποια στιγμή ανάβει ένα τσιγάρο με χασίς και χτυπάει και το κινητό του. Με σπασμένο το ένα χέρι, κάπνιζε, μιλούσε στο τηλέφωνο και οδηγούσε σαν τρελός. Μάθημα δεύτερο, που θα το μάθω καλά τις επόμενες ημέρες: Το πιο επικίνδυνο πράγμα στη Λιβύη δεν είναι οι σφαίρες, αλλά η οδήγηση. Έκλεισε ήδη ένας χρόνος από τη σύλληψη και τον μυστηριώδη θάνατο του Καντάφι στα χέρια των διωκτών του, και οι Λίβυοι μπορούν να νιώσουν τι θα πει να μιλάς ελεύθερα. Τουλάχιστον αυτό το κέρδισαν. Και ακόμη και οι πιο συγκρατημένοι στις διάφορες συζητήσεις –τους οποίους οι Λίβυοι χαρακτηρίζουν συλλήβδην «κανταφικούς»– θα το παραδεχθούν. Συχνά όμως συμβαίνει το αντίστροφο, θα μου εκμυστηρευτεί δημοσιογράφος, στέλεχος τηλεοπτικού σταθμού. «Ο δημοσιογράφος, για παράδειγμα,

Η χώρα του Καντάφι XΩΡΙΣ ΑΥΤΟΝ Τα παρατράγουδα ξεκίνησαν από το αεροδρόμιο. Τα 60 ευρώ της βίζας έπρεπε να πληρωθούν σε λιβυκά δηνάρια και περασμένα μεσάνυχτα το ανταλλακτήριο συναλλάγματος ήταν κλειστό. Τα πέντε ATM του αεροδρομίου ήταν όλα εκτός λειτουργίας και κάτι μουσάτοι είχαν αρχίσει να με κοιτούν περίεργα... Μάθημα πρώτο, λοιπόν: Στη Λιβύη μην απελπίζεσαι ποτέ. Πάντα θα βρεθεί μια λύση, συνήθως κάποιος να σε βοηθήσει, έτσι απλά γιατί έχεις ανάγκη από βοήθεια. Τα δύο παιδιά που ήρθαν να με μαζέψουν από το αεροδρόμιο ξηλώθηκαν, και επειδή τα χρήματα δεν έφταναν, ο Χουσεΐν, με τον οποίο συνταξιδεύαμε, λίβυος γιατρός που ζει στην Ελλάδα –πρώτη φορά τον έβλεπα–, τσόνταρε τα υπόλοιπα. Του Κώστα Πλιάκου σήμερα στη Λιβύη περπατά σε ναρκοπέδιο. Δεν ξέρει πότε θα εκραγεί μια νάρκη. Στην αρχή ήξερες πού ήταν οι νάρκες, πού ήταν τα όριά σου. Μπορούσες να μιλήσεις ή να το βουλώσεις. Τώρα όλα επιτρέπονται και ταυτόχρονα όλα απαγορεύονται...» Οι δρόμοι της Τρίπολης είναι μέσα στη βρωμιά και τα σκουπίδια. Οι υπηρεσίες καθαριότητας υπολειτουργούν ή δεν λειτουργούν καθόλου. «Ποιος θα

πάει να μαζέψει σκουπίδια αν δεν έχει τον βούρδουλα πάνω από το κεφάλι του;» παραδέχονται οι ντόπιοι. Μόνο οι αφρικανοί μετανάστες κάνουν τέτοιες δουλειές και γενικότερα όλες τις χαμαλοδουλειές. Ο ρατσισμός για τους μαύρους μη Λίβυους είναι πολύ έντονος στη λιβυκή κοινωνία. Στη διάρκεια της επανάστασης, οι μαύροι είχαν εξαφανιστεί από τους δρόμους των πόλεων. Οι ντόπιοι άλλοτε τους   HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 57


Λιβύη

1

4 1. Σουμάγια Τάνγκο, ιδιωτική υπάλληλος 2. Ιερόδουλες που μόλις έχουν συλληφθεί 3. Φυλακές Αμπού Σαλίμ 4. Χαντίζα Μπάρκα, δημοσιογράφος 5. Εθελοντές στρατιώτες σε κατίμπα της Τρίπολης 6. Σουλεϊμάν Αλ Σάχλι, πρώην υπουργός Παιδείας

θεωρούσαν αποσκιρτήσαντες μισθοφόρους από αυτούς που είχε φέρει ο Καντάφι –και τους εκτελούσαν με συνοπτικές διαδικασίες– και άλλοτε απλώς ξεσπούσαν την οργή τους στον πιο αδύναμο, τον μετανάστη, όπως συμβαίνει συχνά όταν ο καταπιεσμένος αποκτήσει ξαφνικά εξουσία. Τα σκουπίδια, όπως λέγαμε, είναι πρόβλημα. Αλλά δεν θα είναι για πολύ, μου λέει Λίβυος που έζησε χρόνια στην Ελλάδα και τώρα έχει επιστρέψει και έχει μπει για τα καλά στον κρατικό μηχανισμό. Οι ξένες εταιρίες μπορεί να διστάζουν ακόμα να ξεκινήσουν επενδύσεις, γιατί δεν έχει αποκατασταθεί η ασφάλεια, αλλά τη διαχείριση των απορριμμάτων ήδη την πήραν, γιατί καταλαβαίνεις ότι εκεί υπάρχει πολύ χρήμα... «Προσπάθησε και ένας Έλληνας να μπει σφήνα για να πάρει κάποιο κομμάτι, αλλά δεν τα κατάφερε».

58 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Στη Λιβύη «λεφτά υπάρχουν» Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στην Αίγυπτο, η Αραβική Άνοιξη στη Λιβύη δείχνει να εξελίσσεται ομαλά. Δεν πρέπει όμως κανείς να έχει την ψευδαίσθηση ότι η επανάσταση τελείωσε. Η χώρα είναι τυχερή, έχει πετρέλαια, κι αυτό διευκολύνει αρκετά τα πράγματα, καθώς η λογική του «λεφτά υπάρχουν» δεν είναι απλώς μια κούφια υπόσχεση –για να θυμηθούμε και τα δικά μας–, αλλά μια πραγματικότητα που βοηθά να γίνονται ευκολότερα συμβιβασμοί και να είναι προς το συμφέρον όλων η γρήγορη αποκατάσταση της ασφάλειας, ώστε να μπορέσουν όλοι να απολαύσουν τα καλά του πετρελαίου. Για τον παρατηρητή που θα επιχειρήσει να προσεγγίσει τη Λιβύη σήμερα και να μπει λίγο πιο βαθιά στη λιβυκή κοινωνία, αυτό που έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από το πολιτικό παιχνίδι της νομής της εξουσίας, τη μοιρασιά των πετρελαίων, το πώς η Δύση μεσοπρόθεσμα θα επιχειρήσει να δέσει τη χώρα στο άρμα της για να βρει πρόσφορο έδαφος να κάνει μπίζνες, είναι το πώς η ίδια η κοινωνία αντιλαμβάνεται την ελευθερία. Το πώς οραματίζεται

το μέλλον της και πώς βιώνει αυτή την πρώτη μετεπαναστατική περίοδο. Η απάντηση είναι ότι οι Λίβυοι, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, δεν έχουν ιδέα για το τι σημαίνει ελεύθερη αγορά και ανταγωνισμός. Η συνεργασία μαζί τους σε επαγγελματικό επίπεδο είναι ένα δράμα. Είναι αφερέγγυοι, δεν έρχονται ποτέ στην ώρα τους και όταν έρχονται είναι απροετοίμαστοι. Τα πάντα λειτουργούν με τον αυτόματο πιλότο και τη βεβαιότητα ότι την κρίσιμη στιγμή που κάτι θα πάει στραβά… ε, έχει ο Αλλάχ. Μέχρι τώρα σε οικονομικό επίπεδο τα πράγματα ήταν εύκολα. Η χώρα είχε και συνεχίζει να έχει εμπορικά πλεονάσματα με τα οποία χρηματοδοτούσε το κοινωνικό κράτος, το δημόσιο, τον στρατό, και επιδοτούσε μια σειρά από καταναλωτικά προϊόντα. Από τα ράφια των σούπερ μάρκετ δεν λείπει τίποτα. Γιατί λοιπόν να δουλεύουν από το πρωί μέχρι το βράδυ; Αρκετοί Λίβυοι έχουν αρχίσει να ανησυχούν ότι υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να χάσουν όλα αυτά τα προνόμια. Τα πλεονάσματα θα χρηματοδοτούν, για όσο καιρό υπάρχουν, το κράτος, όμως το ερώτημα είναι για πόσο καιρό ακόμη θα υπάρχουν πλεονάσματα. Το καθεστώς με τα πετρέλαια δεν έχει ξεκαθαριστεί


2

3

5

ακόμη, οι ιδιωτικοποιήσεις δεν έχουν ξεκινήσει και η χώρα χρειάζεται επειγόντως έργα υποδομής, γιατί τα τελευταία έγιναν πριν από 20 χρόνια. Γι’ αυτό που είναι πάντως σίγουροι είναι πως το ΝΑΤΟ και η Δύση δεν ήρθαν στη Λιβύη για να ρίξουν τον Καντάφι από την καλή τους την καρδιά. Αργά ή γρήγορα θα έρθει και η ώρα του λογαριασμού.

Η βάση του Συντάγματος, το Κοράνι Αυτό που πρέπει επίσης να επισημάνουμε είναι ότι η Λιβύη είναι μία χώρα με πολύ ισχυρό το «κοινωνικό Ισλάμ». Προκαλεί εντύπωση πώς μετά από 42 χρόνια Καντάφι, ο οποίος είχε κλείσει της μαδράσες (ισλαμικά σχολεία) και είχε θέσει αυστηρούς περιορισμούς στους μουλάδες, η Λιβύη παραμένει μια βαθιά ισλαμική χώρα. «Είναι θέμα παράδοσης», θα μου πουν σχεδόν όλοι με τους οποίους μίλησα. Ακόμη και τα νέα παιδιά, αν τα ρωτήσεις, θα σου πουν «πάνω απ’ όλα το Κοράνι», θεωρώντας τη θρησκεία, τώρα που έπεσε ο Καντάφι, σαν το τελευταίο οχυρό για να μην πάρει η χώρα «τα κακά της Δύσης».

6

Η πτώση του Καντάφι και η επιστροφή των ισλαμιστών στο προσκήνιο δεν είναι μια ευχάριστη εξέλιξη για τις γυναίκες «Αυτή η κυβέρνηση θα κάνει το καλύτερο βασιζόμενη στο νόμο, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία, την πίστη στον Θεό και ένα κράτος που θα βασίζεται στο Ισλάμ», είπε στην πανηγυρική ομιλία του ο Αλί Ζιντάν, ο νέος πρωθυπουργός που ορκίστηκε πρόσφατα και που μέσα στον επόμενο χρόνο θα πρέπει να φέρει προς ψήφιση το νέο Σύνταγμα. Η βάση του Συντάγματος θα είναι το Κοράνι. Αυτό είναι αδιαπραγμάτευτο και το τόνισαν ιδιαίτερα σχεδόν όλοι οι συνομιλητές μου, μεταξύ των οποίων ο Σουλεϊμάν Αλ Σάχλι, πρώην υπουργός Παιδείας, και αρκετοί ανώτεροι στρατιωτικοί. Βέβαια αυτό δεν είναι μόνο θέμα παράδοσης, γιατί αν δει κάποιος

τους συσχετισμούς στη Βουλή και το Γενικό Εθνικό Συμβούλιο, θα διαπιστώσει ότι κανείς δεν μπορεί να προχωρήσει μόνος του χωρίς τη στήριξη των ισλαμικών κομμάτων. Εύκολα όμως μπορεί να δει κανείς την αντίφαση στην οποία έχει παγιδευτεί η νεολαία, που από τη μια θαυμάζει την Τουρκία και το Ντουμπάι ως πρότυπα κράτους με μετριοπαθές Ισλάμ, από την άλλη δεν θα δεχόταν ποτέ να δει στην γειτονιά της μπαρ, ή οι άντρες τις αδερφές τους να κυκλοφορούν το βράδυ στον δρόμο. Γυναίκες δύσκολα βλέπεις στους δρόμους ασυνόδευτες, το αλκοόλ απαγορεύεται διά ροπάλου, το ραμαζάνι τηρείται πιστά, η Παρασκευή είναι νεκρή μέρα κτλ. Φυσικά όμως τα πάντα γίνονται και τα πάντα επιτρέπονται, αρκεί να γίνονται στα κρυφά. Το Γκαργκαρίς είναι μια κακόφημη γειτονιά στο κέντρο της Τρίπολης, με στενούς άθλιους χωματόδρομους, όπου η αστυνομία δεν περνά ούτε απ’ έξω. Το αυτοκίνητό μας μπήκε προσεκτικά και, αφού κάποιοι από την παρέα Λίβυων στην οποία βρισκόμουν έκανε τις απαραίτητες συνεννοήσεις, κινήθηκε προσεκτικά προς το κέντρο της συνοικίας. Ένας τύπος βγήκε από ένα   HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 59


Λιβύη

σπίτι και έδωσε στον οδηγό μας πέντε κομμάτια χασίς αντί 30 δηναρίων (κάτι λιγότερο από 20 ευρώ). Λίγο παρακάτω, ένας άλλος τύπος βγήκε από ένα σπίτι και έβαλε μέσα στο αμάξι ένα καφάσι μπύρες. Τυνησιακές μπύρες που τις χρέωνε περίπου δύο ευρώ το κουτάκι των 200 ml... Για την κάλυψη των υπολοίπων... αναγκών τα πράγματα είναι επίσης εύκολα. Με ένα τηλεφώνημα ένα αυτοκίνητο έρχεται έξω από το σπίτι σου και διακριτικά φροντίζει να έχεις γυναικεία συντροφιά για κάποιες ώρες. Συνήθως οι ιερόδουλες είναι από τις υποσαχάριες χώρες. Και το ψωνιστήρι όμως είναι σχετικά εύκολο. Γίνεται σε συγκεκριμένα σημεία και έχει κανόνες. Η δουλειά γίνεται ως εξής: Ένας από την παρέα πάει σε κάποιο εστιατόριο, καφετέρια ή ξενοδοχείο που μαζεύονται παρέες με κοπέλες –όλοι τα ξέρουν και κάνουν πως δεν τα ξέρουν–, παίρνει μαζί του μερικές κοπέλες και τις πάει διακριτικά σε κάποιο σπίτι έξω από την πόλη. Οι υπόλοιποι άντρες της παρέας έχουν φροντίσει για φαγητά, ουίσκι και τα υπόλοιπα, και το πάρτι κρατά μέχρι το πρωί. Τα κορίτσια φυσικά πληρώνονται ξεχωριστά για τις υπηρεσίες τους. Οι λιγότερο προνομιούχοι, νέοι ως επί το πλείστον, τη βγάζουν με τον τρόπο που περιγράψαμε παραπάνω, ή μαζεύονται σε σπίτια αντροπαρέες, καπνίζουν χασίς και πίνουν μπόχα, το τοπικό τσίπουρο που φτιάχνεται παράνομα και βρομάει σαν εντομοκτόνο. Αυτά γίνονται συνήθως τις Πέμπτες, και την άλλη μέρα όλοι μαζί πάνε στο τζαμί για την προσευχή της Παρασκευής σαν καλοί μουσουλμάνοι... Αν τώρα έχεις την ατυχία να σε πάρει είδηση κάποιος φανατικός μουσουλμάνος, τότε μάλλον θα έχεις πρόβλημα. Έρχεται η αστυνομία –ή ο στρατός, που ακόμη εκτελεί χρέη αστυνομίας– και τους συλλαμβάνει όλους. Τύχαμε μάλιστα σε μια τέτοια περίπτωση έξω από την Τρίπολη, όπου τρεις ιερόδουλες συνελήφθησαν μαζί με τους προαγωγούς τους από τον στρατό και διαπομπευόμενες οδηγούνταν πάνω στην καρότσα αγροτικού αυτοκινήτου στο αστυνομικό τμήμα.

60 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Ο στρατός ήρθε για να μείνει

«Δεν θέλουμε να γίνουμε Αφγανιστάν» Η πτώση του Καντάφι και η επιστροφή των ισλαμιστών στο προσκήνιο –έστω και αν είναι μετριοπαθείς– δεν είναι μια ευχάριστη εξέλιξη για τις γυναίκες. «Μπορεί να οδηγείς στον δρόμο το αυτοκίνητό σου και στο φανάρι να σε σταματήσει κάποιος μουσάτος και να σε κατεβάσει κάτω, λέγοντάς σου ότι παραβαίνεις τη σαρία», θα μου πει η Μαουάντα από τη Βεγγάζη. «Αυτό επί Καντάφι ήταν αδύνατο να συμβεί». «Πρέπει να παραδεχθούμε ότι μετά την επανάσταση οι ελευθερίες της γυναίκας περιορίστηκαν, γιατί κυριάρχησαν κάποιες ιδεολογίες που ήθελαν τη γυναίκα μόνο μέσα στο σπίτι», θα μου πει η Σουμάγια Τάνγκο, ιδιωτική υπάλληλος. «Το πρόβλημα είναι πως η κοινωνία μας ανδροκρατείται, βασίζεται στη θρησκευτική παράδοση. Εγώ ήμουν αθλήτρια και αναγκάστηκα να σταματήσω. Δεν με σταμάτησε ο Καντάφι από τον αθλητισμό, αλλά οι γονείς μου... Δεν θέλουμε να γίνουμε Αφγανιστάν και δεν θέλουμε εδώ τους ισλαμιστές», συμπληρώνει η Χαντίζα Μπάρκα, δημοσιογράφος.

Δεν πρέπει να έχει κανείς την ψευδαίσθηση πως η επανάσταση τελείωσε. Αυτό όντως ισχύει και αυτό θα κρίνει και το προς τα πού θα πάει η κατάσταση πολιτικά και κοινωνικά στα επόμενα δύο χρόνια. Ο λαός θεωρητικά έχει ακόμη τα όπλα στην κατοχή του. Τι σημαίνει αυτό; Δεν υπάρχει ένας ενιαίος στρατός. Υπάρχουν αυτή τη στιγμή στη Λιβύη τουλάχιστον 200 κατίμπες (τάγματα στρατού, ή και συντάγματα) οι οποίες είναι αυτοδιοικούμενες. Δεν λαμβάνουν εντολές από μια κεντρική διοίκηση, ελέγχουν ολόκληρες περιοχές για τις οποίες έχουν την ευθύνη της ασφάλειας, και συχνά παίζουν τον ρόλο της αστυνομίας, η οποία είναι διαλυμένη. Οι κατίμπες απολαμβάνουν την εμπιστοσύνη του λαού και έχουν εντάξει στους κόλπους τους πολλούς εθελοντές από την εποχή της επανάστασης. Πώς αφοπλίζεις λοιπόν έναν τέτοιο στρατό που δεν ελέγχεται; Ακόμη και στην ορκωμοσία του Ζιντάν, ένοπλοι από κάποιες κατίμπες εισέβαλαν στο κοινοβούλιο διαμαρτυρόμενοι για κάποια πρόσωπα της κυβέρνησης που τα χαρακτήριζαν ως «κανταφικούς». Για τα επόμενα δύο χρόνια οι κατίμπες θα παραμείνουν ως έχουν και μετά όσοι εθελοντές θελήσουν θα μπορούν να γίνουν μόνιμοι στον στρατό ή να επιστέψουν στην πολιτική ζωή. Αυτό είναι και το μεγαλύτερο στοίχημα της νέας πολιτικής ελίτ, αλλά και των δυτικών χωρών που βιάζονται να κάνουν μπίζνες. Το στοίχημα δηλαδή δεν είναι να ελεγχθούν οι φανατικοί ισλαμιστές, που άλλωστε τα ποσοστά τους είναι μονοψήφια, αλλά ο πάνοπλος λαϊκός στρατός που δείχνει να έχει πάρει στα σοβαρά τον ρόλο του – μέχρι αποδείξεως του εναντίον. Όπως λέει και ο Μοναχέτ αλί Μανσούρ, διοικητής μιας από τις κατίμπες της Τρίπολης, «ο λιβυκός λαός είναι πλέον επαναστατημένος και δεν πρόκειται ούτε να τον εκμεταλλευτεί ούτε να τον κοροϊδέψει καμιά άλλη κυβέρνηση». Μένει να το δούμε. 


Χριστούγεννα

Φυσικό φαινόμενο, πραγματικότητα, ή μήπως ένας καλοστημένος μύθος προκειμένου να τονιστεί η θεία φύση του Ιησού και η λαμπρότητα της Γέννησης; Για περισσότερα από 2.000 χρόνια μετά την αρχική του εμφάνιση, το άστρο της Βηθλεέμ παραμένει ακόμη ένα άλυτο μυστήριο. Στους αιώνες που πέρασαν, η ύπαρξή του αποτέλεσε αντικείμενο για εκατοντάδες μελετητές. Θεολόγοι, αστρονόμοι, ιστορικοί, αρχαιολόγοι, αστρολόγοι, προσπάθησαν να δώσουν τη δική τους εξήγηση στο «θείο» φαινόμενο, το οποίο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της θρησκευτικής παράδοσης με συγκεκριμένους συμβολισμούς. Άλλωστε, σύμφωνα με την παράδοση, η γέννηση σημαντικών προσώπων συνδεόταν πάντοτε με ουράνια και μεγαλειώδη φυσικά φαινόμενα, που με τον τρόπο αυτό φανέρωναν την άφιξη των εκλεκτών του Θεού στη Γη. Τι ισχύει όμως όταν η εμφάνιση του άστρου δεν συμπίπτει με την ημερομηνία γέννησης του Ιησού;

Τι ήταν το άστρο της Βηθλεέμ; Του Βαγγέλη Τριάντη


Χριστούγεννα

Κ

ατά τη χριστιανική παράδοση, η ιστορία των Μάγων και του άστρου της Βηθλεέμ ξεκινά πολλά χρόνια πριν από τη γέννηση του Χριστού. Ο Βαλαάμ, ένας πέρσης προφήτης, θα προφητέψει την εμφάνιση ενός μεγάλου βασιλιά που θα έρθει για να εξουσιάσει όλες τις φυλές της γης. Την έλευση του βασιλιά από το Ισραήλ θα φανερώσει η ανατολή ενός άστρου από τον Ιακώβ, σύμφωνα με την προφητεία. Τα χρόνια περνούσαν και η προφητεία περνούσε από γενιά σε γενιά. Όταν ήρθε το πλήρωμα του χρόνου και το άστρο της Βηθλεέμ έκανε την εμφάνισή του στον ουρανό, τρεις αστρολόγοι ξεκίνησαν το ταξίδι τους για να μεταφέρουν δώρα στον νέο βασιλιά. Ήταν οι τρεις μάγοι, Μελχιόρ, Γκασπάρ και Βαλάσαρ, η ύπαρξη των οποίων μάς συντροφεύει όλους από μικρή ηλικία. Στο μακρινό τους ταξίδι, σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, φωτεινός οδηγός ήταν το άστρο της Βηθλέεμ. Κάτι σαν ουράνιος καθοδηγητής, που ωθούσε τους τρεις μάγους στην εκπλήρωση της προφητείας. Οι τρεις μάγοι θα φτάσουν στη Βηθλεέμ. Θορυβημένος ο βασιλιάς Ηρώδης θα ζητήσει να παρουσιαστούν μπροστά του. Όταν ενημερώνεται για την προφητεία, ζητά να συνεχίσουν την αναζήτηση του νεογέννητου βασιλιά και να τον ενημερώσουν, προκειμένου να πάει και ο ίδιος να προσκυνήσει, Οι τρεις μάγοι θα βρουν τον νεογέννητο βασιλιά και θα προσφέρουν τα δώρα που μεταφέρουν: Χρυσάφι, σμύρνα και λιβάνι, δώρα με έντονο συμβολισμό. Δεν θα ενημερώσουν όμως ποτέ τον Ηρώδη, καθώς ένας άγγελος θα παρουσιαστεί και θα τους ειδοποιήσει. Ο Ηρώδης εξοργισμένος θα διατάξει τη σφαγή όλων των νηπίων. Οι μάγοι θα επιστρέψουν στην Περσία και αργότερα θα βαπτιστούν χριστιανοί από τον απόστολο Θωμά. Στα κείμενα της Εκκλησίας αναφορά στο άστρο της Βηθλεέμ γίνεται μόνο από τον Ευαγγελιστή Ματθαίο.

«Είδομεν γαρ αυτού τον αστέρα εν τη ανατολή και ήλθομεν προσκυνήσαι αυτόν... ηκρίβωσεν παρ’ αυτών τον χρόνον του φαινομένου

62 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

αστέρος. …… και ιδού ο αστήρ ον είδον εν τη ανατολή προήγεν αυτούς, εως ελθών έστη επάνω ου ην το παιδίον· ιδόντες δε τον αστέρα εχάρησαν χαράν μεγάλην σφόδρα» (Ματθ. Β΄, 1-12) Και μάλιστα με τρόπο που έχει προκαλέσει ουκ ολίγες συζητήσεις από την πλευρά των αστρονόμων. Ο αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Αστρονομίας και των Φυσικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών, κ. Στράτος Θεοδοσίου, αναφέρει χαρακτηριστικά στο Hot Doc:

«Ο Ευαγγελιστής Ματθαίος αναφέρει ένα νέο άστρο, που προκάλεσε την προσοχή των Μάγων, που τους καθοδήγησε για μεγάλο χρονικό διάστημα στο ταξίδι τους, κι όμως ήταν δυσδιάκριτο για τους άλλους, τους πολλούς. Πράγματι, αν ήταν λαμπρό, έπρεπε όλοι να το αντιληφθούν, ο Ηρώδης και η ελληνοποιημένη αυλή του με τον Νικόλαο τον Δαμασκηνό και όλος ο λαός της Ιουδαίας», σημειώνει. Αυτό που προκαλεί όμως πολλά ερωτηματικά στους αστρονόμους είναι η φράση ότι το άστρο στάθηκε πάνω ακριβώς από το σπίτι όπου κατέλυσε η αγία οικογένεια.


«Είναι δυνατόν;» αναρωτιέται ο κ. Θεοδοσίου και υπογραμμίζει «ένα άστρο που εγκαταλείπει τελείως το αστρικό σύστημα στο οποίο ανήκει για να υποδείξει μια καθορισμένη διαδρομή σε κάποιους σοφούς ανθρώπους και τέλος να σταθεί πάνω από ένα συγκεκριμένο σημείο της Γης στα χαμηλά στρώματα της ατμόσφαιρας», επισημαίνει.

Διάφορες εκδοχές εδώ και αιώνες Κατά καιρούς διάφοροι επιστήμονες προσπάθησαν να επιλύσουν τον γρίφο του άστρου της Βηθλεέμ. Χρονικά, το

πρόβλημα της αστρονομικής επίλυσης του φαινομένου ξεκίνησε τον 15ο αιώνα. Οι ορθολογιστές θεολόγοι της Δύσης θέλησαν να εξηγήσουν με επιστημονικοφανή τρόπο αν υπήρξε ή όχι το άστρο, και αυτό για λόγους θρησκευτικούς. Εάν η επιστήμη της Αστρονομίας κατόρθωνε να αποδείξει με στοιχεία την ύπαρξη του άστρου της Βηθλεέμ την περίοδο που οι ιστορικοί τοποθετούσαν τη γέννηση του Χριστού στην Ιουδαία, τότε αυτόματα αποδεικνυόταν η ιστορικότητα της γέννησης. Άλλωστε η Εκκλησία μέχρι τότε καλυπτόταν πίσω από τις απόψεις του Ιωάννη του Χρυσόστομου, ο οποίος

υποστήριζε εμπεριστατωμένα ότι δεν είναι δυνατόν το άστρο να αποτελεί αστρονομικό γεγονός. Στους αιώνες που πέρασαν παρουσιάστηκαν κατά καιρούς διάφορες εκδοχές. Για κάποιους επιστήμονες πιθανώς το άστρο να ήταν κάποιος πλανήτης ή ουράνιο σώμα που εμφανίζει στάσεις στον ουρανό. Άλλοι αναφέρουν ότι ίσως επρόκειτο για μια φωτεινή νεφέλη ή ένα είδος ακτίνας φωτός που υποδείκνυε τον δρόμο στους Μάγους, ενώ αρκετοί έχουν κάνει λόγο για αστέρες, αστεροειδείς, κομήτες, μετέωρα και μετεωρίτες. Στο βιβλίο με τίτλο «Στα ίχνη του Ι.Χ.Θ.Υ.Σ», οι αστρονόμοι Στράτος Θεοδοσίου και Μάνος Δανέζης επιχειρούν να εξηγήσουν με επιστημονικό τρόπο το φυσικό φαινόμενο και παρουσιάζουν όλες τις πιθανές επιστημονικές εκδοχές. «Εμείς, στο εκτενές βιβλίο μας ‘Στα ίχνη του Ι.Χ.Θ.Υ.Σ.’ υποστηρίζουμε ότι είναι ‘αδύνατον’ να περιγράψουμε τη φύση, τη θέση και τον ακριβή χρόνο εμφάνισης του άστρου γιατί δεν υπάρχουν ούτε τα απαραίτητα ιστορικά στοιχεία, ούτε και οι κατάλληλες αστρονομικές καταγραφές. Επίσης, δεν γνωρίζουμε την ακριβή γέννηση του Θεανθρώπου και έτσι σε ποιας χρονικής περιόδου τον ουρανό να ανατρέξουμε», σημειώνει στο Hot Doc ο κ. Θεοδοσίου. Το ότι υπάρχει κάποια αναντιστοιχία με τα ιερά κείμενα και την πραγματική εξέλιξη των γεγονότων είναι κάτι που το αποδέχεται και η επιστήμη της Θεολογίας. Σε ό,τι αφορά το άστρο της Βηθλεέμ, οι θεολόγοι δεν απο­κλείουν τη φυσικότητα του φαινομένου, με τρόπο όμως που να υποδηλώνεται τη θεία παρουσία. «Στην επιστήμη της Θεολογίας είναι διάχυτο το ότι ο Θεός εμφανίζεται στον άνθρωπο με συγκεκριμένο τρόπο και χρόνο που μπορεί ο άνθρωπος να το καταλάβει. Εμφανίζεται στον άνθρωπο με ένα τρόπο αποκαλυπτικό, όπως για παράδειγμα μέσω κάποιου φυσικού φαινομένου. Σίγουρα υπήρξε φαινόμενο, αλλά με τρόπο αποκαλυπτικό», υπογραμμίζει στο Hot Doc η θεολόγος Δήμητρα Γκούλτα.   HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 63


Χριστούγεννα

Κομήτης, πλανήτης ή κάτι άλλο; Μία από τις πιο ευρέως διαδεδομένες επιστημονικές απόψεις είναι και αυτή του κομήτη. Ανέκαθεν η αναφορά και μόνο της ιδιότητας «Μάγος» συνδεόταν με ουράνια και λαμπρά φαινόμενα, τα οποία προκαλούσαν δέος στους απλούς ανθρώπους. Όχι όμως και σε ένα «Μάγο», καθώς εξηγώντας τα φυσικά φαινόμενα μπορούσε να προβλέψει σημαντικά γεγονότα, όπως για παράδειγμα φυσικές καταστροφές, πολέμους κτλ. Ο πατέρας της Θεολογίας, Ωριγένης, πίστευε ότι το άστρο της Βηθλεέμ ήταν ένας κομήτης. Το ίδιο πίστευε και ο γερμανός αστρονόμος A. Stenzel (1913), πιθανώς επηρεασμένος από το πέρασμα του κομήτη του Halley το 1910. Το 1303 μΧ ο Τζιότο ζωγράφισε τον κομήτη Haley ως άστρο της Βηθλεέμ στη νωπογραφία L’ Adorazione dei Magi στο Παρεκκλήσι των Σκροβένι στην Πάδοβα. Μετά τη ζωγραφική παράσταση του Τζιότο, ο κομήτης με τον λαμπρό αστρικό πυρήνα και τη μακριά ουρά ενέπνευσε πολλούς καλλιτέχνες και έγινε η συνηθισμένη παράσταση του άστρου σε ζωγραφικές απεικονίσεις του και στις ευχετήριες χριστουγεννιάτικες κάρτες. Μία από τις πιο διαδεδομένες επιστημονικές εξηγήσεις για το άστρο της Βηθλεέμ είναι ότι πρόκειται για πλανήτη, με τις πιθανές εκδοχές να είναι δύο: Η πρώτη αναφέρει ότι πρόκειται για τον πλανήτη Αφροδίτη, της οποίας η όψη είναι λαμπρότατα φαντασμαγορική. Η δεύτερη εκδοχή είναι αυτή του πλανήτη Ουρανού. Το 1981 ο ομότιμος καθηγητής Αστρονομίας Γεώργιος Μπάνος διατύπωσε την άποψη ότι το άστρο της Βηθλεέμ πιθανώς να ήταν ο άγνωστος τότε πλανήτης Ουρανός, μόλις ορατός με γυμνό μάτι. Για πρώτη φορά η ύπαρξή του καταγράφηκε από τον Χέρσελ το 1781. Μια παραπλήσια ερμηνεία για το άστρο της Βηθλεέμ είναι και αυτή της πολλαπλής ή μεγάλης συγκέντρωσης συνόδου πλανητών. Το 1970 ο αστρονόμος Κωνσταντίνος Χασάπης εμφανίζεται ως υπέρμαχος της αστρολογικής ερμηνείας σε πολλαπλή σύνοδο των έξι τότε γνωστών πλανητών: Ερμή, Αφροδίτης, Άρη, Κρόνου, Σελήνης, και του Ήλιου.

64 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Για πολλούς δυτικούς ερευνητές ο μύθος των Μάγων εξ Ανατολής πλάστηκε για ένα λόγο. Αυτόν της επικύρωσης της αποστολής του νέου Μεσσία που θα κυριαρχούσε στη Γη Οι πλανήτες ήρθαν, κατά τον ίδιο, σε σύνοδο τον Απρίλιο του 6ου αιώνα πΧ στους ζωδιακούς αστερισμούς των Ιχθυών και του Κριού, και η συγκέντρωση διήρκησε από 3 έως 6 έτη. «Ο αστήρ του βασιλέως των Ιουδαίων είναι αστρονομικόν φαινόμενον ερμηνευόμενον όμως αστρολογικώς», αναφέρει ο κ. Χασάπης στη μελέτη του. Ο Γιοχάνες Κέπλερ (1571-1630) πίστευε ότι το άστρο της Βηθλεέμ ήταν η τριπλή σύνοδος Άρη-Δία-Κρόνου που προβαλλόταν από τον αστερισμό των Ιχθύων. Στη μελέτη του υποστηρίζει ότι ο Ιησούς γεννήθηκε 1 με 2 χρόνια μετά από το γεγονός αυτό. Ο ίδιος ο Κέπλερ αναφέρει: «Ο αστήρ των Μάγων δεν ήταν ένας της συνήθους σειράς των κομητών ή των νέων αστέρων, αφού εκκινείτο λόγω ειδικού θαύματος εις το κατώτερον στρώμα της ατμόσφαιρας». Την άποψη αυτή υποστηρίζουν πολλοί ξένοι αστρονόμοι.

Μία επίσης από τις διαδεδομένες ερμηνείες είναι και αυτή του ζωδιακού φωτός. Ένα φαινόμενο το οποίο περιλαμβάνει ένα διάχυτο –συνήθως– λευκό φως, που παρατηρείται στον δυτικό ορίζοντα μετά το λυκόφως και στον αντίστοιχο ανατολικό πριν από το λυκαυγές. Το 1978 ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Βιένης Φεράρι Ντ' Οκιέπο (1978) υποστηρίζει την εμφάνιση του ζωδιακού φωτός με τη σύνοδο των πλανητών Δία-Κρόνου.

Λάθος η ημερομηνία γέννησης; Μεγάλη συζήτηση επίσης έχει προκαλέσει κατά καιρούς και η ακριβής ημερομηνία γέννησης του Ιησού Χριστού. Μεταξύ ευαγγελικών κειμένων και επιστημονικών ερευνών παρατηρείται διάσταση απόψεων. Ή πιο απλά το άστρο της Βηθλεέμ δεν φαίνεται να συμβαδίζει χρονικά με την επιστημονική τεκμη­ ρίω­ση. Στην έρευνά του ο κ. Χασάπης ορίζει την ακριβή ημερομηνία γέννησης στις 6 Δεκεμβρίου του 5ου έτους πΧ, ενώ το προσκύνημα των Μάγων συνέβη στις 19 του ίδιου μήνα. Η ημερομηνία αυτή όμως δεν συμβαδίζει με τα άγια κείμενα της Εκκλησίας, όπως επίσης και με τις καιρικές συνθήκες του μήνα Δεκεμβρίου, όπου τοποθετείται χρονικά η γέννηση του Ιησού. Τις μέρες εκείνες η Βηθλεέμ είναι βυθισμένη στην παγωνιά και τη βροχή. Κάτι που αποκλείει το γεγονός οι βοσκοί να βρίσκονταν έξω. Πιθανότερη εποχή για ένα τέτοιο γεγονός εντοπίζεται την άνοιξη ή λίγο μετά, όταν ο καιρός είναι καλός.


Οι θεολόγοι επισημαίνουν ότι το προσκύνημα των Μάγων στον νεογέννητο Ιησού δεν έγινε αμέσως, αλλά «τρεις μήνες μετά τη γέννησή του», σημειώνει η κ. Γκούλτα. Επίσης, με βάση την επιστημονική προσέγγιση του Κέπλερ για το άστρο της Βηθλεέμ, η γέννηση του Ιησού τοποθετείται γύρω στο 4 ή 5 πΧ. Δηλαδή ένα με δύο χρόνια από την τριπλή σύνοδο των πλανητών των Άρη-Δία-Κρόνου. Μια άποψη που δεν ήταν και η μοναδική, καθώς και άλλοι επιστήμονες εξέφρασαν τις διαφωνίες τους σχετικά με τα όσα παρουσιάζουν τα ευαγγελικά κείμενα. Ο καθηγητής Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης Ντ'Οκιέπο, μετά από διάφορους υπολογισμούς για την πιθανή θέση των πλανητών Δία και Κρόνου, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η γέννηση του Ιησού έγινε το 7 πΧ. Λίγα χρόνια μετά, το 1977 οι Κλαρκ και Στέφενσον κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο Χριστός γεννήθηκε το 5 πΧ. Για τη θέση τους αυτή στηρίχθηκαν στα χρονικά της Σινίκης, ενώ πραγματοποίησαν πλήθος μελετών και αναλύσεων. Όπως υποστηρίζουν, η σύνοδος των πλανητών έγινε τον 7ο αιώνα πΧ, αλλά εκτιμούν ότι ο καινοφανής αστέρας που έλαμψε και θεωρείται ως άστρο της Βηθλεέμ έγινε τον 5ο πΧ αιώνα, εξού και η γέννηση. «Δεν έχει γίνει ακριβής χρονολογικός προσδιορισμός. Ο Διονύσιος ο Μικρός, τοποθέτησε ως αφετηρία το μηδέν, ως έτος γέννησης του Χριστού. Σήμερα ξέρουμε ότι έχουμε χάσει χρονολογικά γύρω στα πέντε χρόνια», τονίζει η κ Γκούλτα.

Τέσσερις οι Μάγοι; Στο μεταξύ ερωτήματα γύρω από το άστρο της Βηθλεέμ δεν προκύπτουν μόνο ερωτήματα αστρονομικής φύσεως. Η προέλευση των Μάγων καθώς επίσης και ο ακριβής αριθμός τους απασχόλησαν επίσης έντονα την επιστημονική κοινότητα. Η θεολογική ερμηνεία αναφέρει ότι οι Μάγοι προήλθαν από την Περσία. Ωστόσο, σύμφωνα με αρκετούς ιστορικούς και αρχαιολόγους, οι Μάγοι πιθανώς να προέρχονται από τη Συρία και τη Μεσοποταμία έως τη Αραβία

και την Περσία. Ο Μάρτυρας Ιουστίνος υποστήριζε ότι οι Μάγοι ήταν Άραβες. Ο Τερτυλλιανός και ο Ιερώνυμος υποστήριζαν ότι είναι Ναβαταίοι, από την Πετραία Αραβία. Την περσική καταγωγή επιβεβαιώνουν ο Ιάκωβος, ο Ησύχιος και ο Ιωάννης Χρυσόστομος. Κάτι που διατήρησε και η ελληνική παράδοση. Ο Μέγας Αθανάσιος αναφέρει ότι πρόκειται για αιγύπτιους επαοιδούς, ενώ ο Κέπλερ ότι ήταν Χαλδαίοι, από μια χώρα δηλαδή όπου άκμαζε η αστρολογία. Για πολλούς ορθολογιστές δυτικούς ερευνητές ο μύθος των Μάγων εξ Ανατολής πλάστηκε για ένα λόγο. Αυτόν της επικύρωσης της αποστολής του νέου Μεσσία που θα κυριαρχούσε στη Γη. Άλλωστε τα δώρα που πρόσφεραν έχουν ιδιαίτερα συμβολικό χαρακτήρα με βάση τη θεολογική ερμηνεία και όχι μόνο. Το χρυσάφι ήταν ένα πολύτιμο μέταλλο, το οποίο προσφερόταν σε βασιλείς. Με το λιβάνι θέλησαν να δείξουν τη θεϊκή φύση του Χριστού, καθώς μέχρι τότε χρησιμοποιούταν σε θρησκευτικές τελετές, ενώ η σμύρνα, η οποία προέρχεται από το φυτό Μύρα και χρησιμοποιούταν στην ταφή των νεκρών και την ιατρική, συμβόλιζε τη θυσία του Ιησού για τη σωτηρία των ανθρώπων. Άλυτο μυστήριο παραμένει και ο ακριβής αριθμός των Μάγων. Η ιερή παράδοση κάνει λόγο για τρεις μάγους, ωστόσο κατά καιρούς έχουν ακουστεί απόψεις που κάνουν λόγο για δύο ή τέσσερις μάγους. Η πρώτη αναφορά περί τριών Μάγων έγινε τον 5 ο αιώνα από τον πάπα Λέοντα, βασιζόμενη στον αριθμό των δώρων που δόθηκαν στο νεογέννητο Ιησού. Παρόμοια ήταν η άποψη και του Ωριγένη.

Τα ουράνια σημάδια στην Παλαιά Διαθήκη Ανεξάρτητα από τις αστρονομικές ερμηνείες, πάντως, και τα διάφορα επιστημονικά δεδομένα, γεγονός είναι ότι ανέκαθεν τα ουράνια φαινόμενα ασκούσαν μια γοητεία στους πιστούς. Από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα, η εμφάνιση ενός άστρου ή ενός μεγαλειώ­ δους φυσικού φαινομένου τόνιζε τη

λαμπρότητα μιας θεϊκής παρέμβασης ή της έλευσης κάποιου απεσταλμένου του Θεού στη Γη. Στην Παλαιά Διαθήκη η γέννηση σημαντικών προσώπων συνδέεται με ουράνια ή μεγαλειώδη φυσικά φαινόμενα, ή με υπερβάσεις των φυσικών νόμων. «Με αυτόν τον τρόπο ο Θεός γνωστοποιεί την άφιξη στη Γη των εκλεκτών του», υπογραμμίζει ο κ. Θεοδοσίου. Τα παραδείγματα ουκ ολίγα. Η γέννηση του Νώε έγινε με θαυματουργικό τρόπο. Η αδελφή του Νώε, Σοφονείμ, γέννησε τον γιο της, Μελχισεδέκ, δίχως να έρθει σε επαφή με το Νιρ, τον άντρα της. Κατά τη γέννηση του Αβραάμ ένα άστρο έκανε την εμφάνισή του στον ουρανό της Χαλδαίας. Στη γέννηση του Μωυσή στην Αίγυπτο ένα άστρο θα κάνει επίσης την εμφάνισή του. Ο Φαραώ θα το εκλάβει ως κακό σημάδι και θα διατάξει την εξόντωση όλων των νεογέννητων. Τα ουράνια φαινόμενα εμφανίζονται όμως ως θεία σημάδια και στην αρχαιότητα. Ο Βιργίλιος γράφει στην Αινειάδα για κάποιο άστρο που οδήγησε τον Αινεία στην τοποθεσία όπου έμελλε να χτιστεί η Ρώμη. Ανεξάρτητα πάντως από τις επιστημονικές προσεγγίσεις, σκοπός των επιστημόνων δεν είναι να προσβάλλουν τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, αλλά ούτε να τις αναιρέσουν. Απλώς προσπαθούν να εξηγήσουν με επιστημονικό τρόπο τα όσα εδώ και αιώνες έχουν επικρατήσει στη θρησκευτική παράδοση. Η θεολογική άποψη αναφέρει ότι θρησκεία και επιστήμη είναι δύο έννοιες αλληλοσυμπληρώμενες και όχι αλληλοαποκλειόμενες. Με την έννοια ότι η μία δεν αναιρεί την άλλη, αλλά τη συμπληρώνει. «Θεωρούμε ότι οι αστρονομικές ερμηνείες για το άστρο της Βηθλεέμ, για όσους τις ασπάζονται, δεν βρίσκονται σε σύγκρουση με τις προσωπικές τους θρησκευτικές πεποιθήσεις. Το σημαντικό στην όλη υπόθεση δεν είναι αν το άστρο της Βηθλεέμ υπήρξε, αλλά το τι στην πραγματικότητα συμβολίζει», τονίζει στο Hot Doc o κ. Θεοδοσίου.  HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 65


@tweets

ακολουθείστε μας στο twitter

@hotdoc_mag

@Alexandros_kpt

Με ρώτησε ένας στο δρόμο πού είναι ο ΟΑΕΔ ενώ μιλούσε στο iPhone 5. Του έδωσα συγχαρητήρια.

@sotlouzis

Είδα ένα τρέιλερ στον ant1. Ξεκινάει μια ελληνική σειρά!! Πώς το επιτρέπει αυτό το ΕΣΡ Τουρκίας;

@Marina_Nalingi

Εδώ ορισμένοι πιστεύουν ότι θα υπάρξει σωτηρία για την Ελλάδα, το ότι υπάρχει Αη Βασίλης δεν θα πιστέψω;

@AlxPsy

Να 'χω κάνει τόσα δώρα στην εφορία, στην πολεοδομία, στη ΔΕΗ & στις τράπεζες & και να μην κάνω στους δικούς μου για τα Χριστούγεννα; Δε λέει. @kika_el @nina_kap

Άγιε μου Βασίλη, φέτος τα Χριστούγεννα θα ήθελα να μου φέρεις πίσω την ηλικία που το μόνο μου άγχος ήταν να μη χάσω την πρώτη ώρα στο σχολείο.

@axlg

Νόμπελ ειρήνης η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Κασιδιάρης βουλευτής, ο Παντελίδης γεμίζει μαγαζιά κι εσύ ακόμα περιμένεις τα σημάδια της Αποκάλυψης. @eVaN_GiAn

Άκου ΕΡΤ. Θα κάνουμε οικονομία. Μηδενικά έξοδα. Θα βγάλουμε στη Γιουροβίζιον τον Παντελίδη να τραγουδήσει απ’το σπίτι του με Skype.

Φέτος στόλισα το αυτοκίνητό μου. Το λαμπάκι για τη βενζίνη αναβοσβήνει.

@MsLouellaDevil

Επί Σημίτη καταλαβαίναμε πότε είχαμε γιορτές, βλέπαμε τη Δάφνη να φοράει καλή στέκα. Τώρα τίποτα, καμιά επισημότητα. @sotiris4

Φέτος τις γιορτές να μην ξεχάσετε όλους αυτούς που σας στάθηκαν. Τον μπάρμαν, τον φαρμακοποιό και αυτόν που σας φέρνει το χόρτο. @VKoklonis

Είπε ο Καμμένος τον Άδωνι «εθνικό μαλάκα»… ο μίστερ εθνικά μπούτια και ο εθνικός σταρ δεν έχουν τοποθετηθεί ακόμα.

@TourkikosKafes

Αυτό που ζηλεύω στις ΗΠΑ είναι ότι ιεραρχούν τις προτεραιότητές τους σαν κοινωνία. Απαγορεύουν το κάπνισμα κι επιτρέπουν την οπλοκατοχή..

@PremieZen

–Διαβάζω ρε φίλε για να μπορώ μεθαύριο να βγάλω λεφτά. –Μπράβο! Τι διαβάζεις; –Κάνω μία επανάληψη τα κάλαντα..


Χρονολόγιο Του Δημήτρη Μαρούλη

1964

22 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ

Ολοσέλιδη διαφήμιση της εταιρίας SIEMENS που «έβλεπε το μέλλον», στην εφημερίδα «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία».

1985

17 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ Η απογευματινή εφημερίδα της αριστεράς «Δημοκρατική Αλλαγή» δημοσιεύει τα ονόματα των δημοσιογράφων που βρίσκονταν –επί κυβερνήσεων ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή– στον κατάλογο χορηγήσεων για απόρρητες εθνικές υπηρεσίες του υπουργείου Εξωτερικών. Απαντώντας ο Ευάγγελος Αβέρωφ, υπουργός Εξωτερικών από το 1956 έως το 1963, αφού επισήμαινε ότι με τις δημόσιες συζητήσεις για το γεγονός «δυνατόν να δίδωνται ήδη επιχειρήματα εις εχθρούς της Ελλάδος», τόνιζε πως «τα έντιμα ονόματα των παραληπτών, πολλά των οποίων είναι και ευφήμως γνωστά εις ολόκληρον την Ελλάδα, θα ήρκουν δια να επιβεβαιωθή ότι αι χορηγήσεις καλώς εγένοντο». Την επόμενη ημέρα, με ανακοίνωσή της, η ΕΣΗΕΑ διαμαρτύρεται «δια τον ανεξέλεγκτον διασυρμόν δημοσιογράφων», υποστηρίζοντας ότι οι αμειβόμενοι από τα μυστικά κονδύλια του υπ. Eξωτερικών εκτελούν «καθαρώς δημοσιογραφικήνυπαλληλικήν υπηρεσίαν».

16 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ

1990

«Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία». Με αφορμή την –προ τριημέρου– ψήφιση του αντιτρομοκρατικού νόμου της κυβέρνησης του Κ. Μητσοτάκη, η τότε υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ Ντόρα Μπακογιάννη έλεγε, μεταξύ άλλων, στην Όλγα Μπακομάρου: «Εγώ δεν φοβάμαι καμιά αυθαιρεσία κατά των πολιτών από μια δημοκρατία, όπου η εξουσία κρίνεται και ελέγχεται καθημερινά. Το λέω και το φωνάζω αυτό. Εγώ το μόνο πράγμα που φοβάμαι είναι αυτές οι οργανώσεις, με το φασιστικό τρόπο του σκέπτεσθαι, που θεωρούν ότι έχουν δικαίωμα να αφαιρέσουν το υπέρτατο αγαθό από τον άνθρωπο, τη ζωή… Πρέπει να καταλάβουμε ότι το θέμα τρομοκρατία δεν αφορά τον κ. τάδε ή τον κ. δείνα, είναι γενικότερο, άπτεται ακόμα και της οικονομικής ανάπτυξης της Ελλάδας. Δεν μπορεί να υπολογίζεις σε επενδύσεις, όταν ο οποιοσδήποτε επενδυτής απειλείται σήμερα».

ΔΕΚΕΜΒΡΗΣ

1997

Η εορταστική φορεσιά της Αθήνας περιλάμβανε το «υψηλότερο δέντρο σε ολόκληρη την Ευρώπη», όπως είχε διαβεβαιώσει τους υπεύθυνους του δήμου Αθηναίων η αρμόδια επιτροπή του βιβλίου των ρεκόρ Γκίνες. Με ύψος 38 μέτρα, το στολισμένο με 180.000 λαμπιόνια δέντρο αποτέλεσε

68 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

το επίκεντρο των εορταστικών εκδηλώσεων στο κέντρο της πόλης. Με δηλώσεις του στον Τύπο της εποχής, ο τότε δήμαρχος Αθηναίων Δημήτρης Λ. Αβραμόπουλος εμφανιζόταν σίγουρος πως «ο φετινός εορτασμός της Πρωτοχρονιάς θα είναι λαμπρότερος από κάθε άλλη φορά». Η βε-

βαιότητά του πιθανότατα εδραζόταν στο γεγονός της παραχώρησης του γενικού προστάγματος της οργανωτικής και σκηνοθετικής πλευράς των πρωτοχρονιάτικων εκδηλώσεων στον Νίκο Μαστοράκη και στη μαύρη ανεμιστή μπέρτα της παρουσιάστριας, Ρούλας Κορομηλά.


1971

15 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ Ο Πανιώνιος κατακτά το Βαλκανικό Κύπελλο, αποσπώντας στον δεύτερο τελικό ισοπαλία με σκόρ 1-1 (Δέδες 43΄, Ντούγια 48΄) από την αλβανική Μπέσα Δυρραχίου, την οποία είχε νικήσει 2-1 στην Αθήνα, είκοσι ημέρες νωρίτερα. Το αξιοσημείωτο στην πορεία της ομάδας της Νέας Σμύρνης προς την κατάκτηση του ξύλινου σκαλιστού τρόπαιου ήταν το γεγονός πως στις 9/6/1971, στον πρώτο αγώνα του προκριματικού ομίλου της διοργάνωσης, αντιμετώπισε την τουρκική Αλτάι, στο γήπεδο που άφησε όταν αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Σμύρνη, το 1922.

15-21 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ

1998

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

Περιοδικό «Δίφωνο». Τεύχος 39. Η στιχουργός Μαριανίνα Κριεζή μιλά στην Αρτέμιδα Τζάνου για τη συμμετοχή της στη δημιουργία της «Λιλιπούπολης»: «Να τι έκανε για εμάς ο Μάνος Χατζιδάκις. Μας βοήθησε να πειραματιστούμε, να κερδίσουμε, να χάσουμε, να κάνουμε λάθος, να ξαναδοκιμάσουμε. Φρόντισε –ανάμεσα στα άλλα– να μην μας πιάνει η λογοκρισία, να λέμε ό,τι γουστάρουμε, να χρησιμοποιούμε τη χορωδία, την ορχήστρα... Και βέβαια ο Χατζιδάκις δεν ήταν ανάγκη να παίξει τον διευθυντή. Άλλωστε, αυτό ακριβώς ήταν που μας έδωσε. Την απουσία του, το ότι δεν έχουμε διευθυντή. Δεν έχουμε κανέναν. Του είχα τηλεφωνήσει μια φορά για να του πω ότι μας ψάχνει από το πρωί ο υπουργός Τσαλδάρης για τη Λιλιπούπολη και την εκπομπή όπου αναφερόμασταν στα νέα φακελώματα. "Δεν είναι δουλειά δική σου τι κάνει ο Τσαλδάρης. Αύριο δεν έχεις εκπομπή; Τι κάθεσαι και ασχολείσαι;" μου είπε. Εκ των υστέρων έμαθα και την απάντησή του για το θέμα που είχε προκύψει: "Δεν την άκουσα αυτή την εκπομπή για την οποία φωνάζει ο υπουργός. Ας τη βάλουν επανάληψη 3 φορές, να προλάβω μία από τις τρεις να την ακούσω, και θα του πω"».

1972

Εβδομαδιαίο περιοδικό «Επίκαιρα». Εξώφυλλο και ρεπορτάζ, στη σελίδα 33, με τίτλο «Μιά Τζάγκουαρ γιά την Ζωή Λάσκαρη»: «…Ο αστερισμός της επηρεάστηκε σφοδρά από τη λάμψη ενός ανερχόμενου καλλιτεχνικού αστέρος, του Τόλη Βοσκόπουλου. Έκτοτε, σε σύζευξη ιδιωτική και καλλιτεχνική, γνώρισαν μία περίοδο ακμής στο θέατρο με τους "Εραστάς του ονείρου"... Αιφνιδίως, προ δεκαημέρου, η Λάσκαρη υπεβλήθη σε εγχείρηση στο θεραπευτήριο Κυψέλης με αποτέλεσμα να διακοπούν οι παραστάσεις στους "Εραστάς του ονείρου". Με την έξοδό της από την κλινική ο Βοσκόπουλος της προσέφερε δώρο στα γενέθλιά της την πράσινη Τζάγκουαρ που είχε αγοράσει πρόσφατα.»

1980

19 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ Τρεις ώρες μετά τα μεσάνυχτα εκείνης της Παρασκευής, «ΜΙΝΙΟΝ» και «Κατράντζος Σπορ», δύο από τα πιο ιστορικά πολυκαταστήματα στο κέντρο της Αθήνας, έγιναν παρανάλωμα της φωτιάς από εμπρηστικούς μηχανισμούς. Σαράντα δύο οχήματα με 135 άνδρες της πυροσβεστικής και όλοι οι μαθητές της Πυροσβεστικής Σχολής κατέφθασαν στο σημείο, όμως η κατα-

στροφή ήταν εκτεταμένη. Η φωτιά είχε τέτοια ένταση που από το «Μινιόν» απέμεινε μόνο ο σκελετός, ενώ το κτίριο της επιχείρησης «Κατράντζος Σπορ» κατέρρευσε. Τρεις ημέρες αργότερα, με προκήρυξή της στις εφημερίδες, την ευθύνη για τους εμπρησμούς ανέλαβε η νεοεμφανιζόμενη «Επαναστατική Οργάνωση Οκτώβρης ΄80».

HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 69


Ένας για 10 Της Αντιγόνης Μιχοπούλου

Αντίνοος Αλμπάνης 1 Ζούμε σε ένα «γυάλινο κόσμο»

που έσπασε και δεν ξανακολλάει;

Οι ψευδαισθήσεις έσπασαν. Η αλήθεια δεν σπάει, κι ας μοιάζει με ψευδαίσθηση. Και η αλήθεια είναι ότι φτιάξαμε έναν κόσμο ασυνείδητο, ταπεινωτικό, και δεν τον αντέξαμε. Έναν κόσμο όπου μέχρι και ο φασισμός ασκείται ελεύθερα στο φως της μέρας. Αυτός ο κόσμος ας μην ξανακολλήσει.

2 Με ποια εναλλακτική στολή

θα έντυνες τον Άγιο Βασίλη;

Θα τον έντυνα αστροναύτη. Ένας χοντρός αστροναύτης που τα μούσια του θα γεμίζουν το σκάφανδρο και θα τον πνίγουν. Θα ταξιδεύει με το Enterprise, θα ακούει Floyd και θα πίνει ρούμι. Αντί για δώρα, θα μοιράζει μνήμη. Έτσι. Για την αλητεία.

3 Πώς εξηγείς την αλλαγή

της συμπεριφοράς των ανθρώπων τα Χριστούγεννα;

Δεν ξέρω. Είναι μια συναισθηματική παρένδυση. Οι άνθρωποι μιμούνται τη συμπεριφορά που επιθυμούν να έχουν. Μια υποκρισία. Ανοίγει ένα μικρό παράθυρο για λίγο, μπαίνει φως, και μετά κλείνει απότομα. Μας αρέσει η λάμψη,

αλλά ταυτόχρονα μας αποκαλύπτει. Γιατί το φως είναι πράγματι ωραίο, αλλά όταν το συνηθίσεις αρχίζεις να βλέπεις αυτά που δεν θες. Αυτά που κρύβει το σκοτάδι. Και αντί να τα αντιμετωπίσεις, κλείνεις το παράθυρο. Είναι πιο ανώδυνο.

4 Υπάρχει πιο κάτω από εδώ;

Φυσικά. Έχουμε μάθει να κρίνουμε την καταστροφή με βάση τις επιθυμίες μας. Ακόμη και η δυστυχία είναι υποκειμενική. Πιαστήκαμε από ένα βράχο και νομίζουμε ότι γλιτώσαμε. Κι εγώ ακόμα κρέμομαι. Αλλά δεν είναι αυτό το πλάνο.

1983

Γεννιέται στην Αθήνα.

1996

Ταξίδευει στην Ευρώπη.

5 Συμβαίνει κάτι στους νέους και δεν κινητοποιούνται;

Δεν ξέρουν προς τα πού. Έχουν επενδύσει στον καπιταλισμό, διότι έτσι εκπαιδεύτηκαν, και τους είναι αδιανόητο να τον απορρίψουν. Υπάρχει ένα ολόκληρο οικοδόμημα από τη μία, που τρίζει συθέμελα, και από την άλλη το άγνωστο. Αυτό που συστηματικά δαιμονοποιούν τα μέσα ενημέρωσης. Αυτό στο οποίο ο ανθρώπινος παράγοντας είναι πάνω από το κέρδος. Το άγνωστο ή θα σε μαγνητίσει ή θα σε φοβίσει. Θέμα εξοικείωσης είναι.

6 Αν είχες τη δυνατότητα να παίξεις σε μια τελευταία παράσταση, ποιο έργο θα επέλεγες;

2002

Παίζει για πρώτη φορά στο θέατρο στην τελευταία παράσταση του Μίμη Κουγιουμτζή, στο θέατρο Τέχνης.

Δεν με νοιάζει το έργο. Η παρέα με νοιάζει.

7 Με ποιο ρόλο έχεις ταυτιστεί επικίνδυνα; Με κανέναν. Οι χαρακτήρες που διαβάζω ή αφηγούμαι είναι απείρως πιο ενδιαφέροντες από εμένα. Πασχίζω να τους καταλάβω μήπως και τους ζήσω.

8 Υπάρχει θεός;

2008

Δεκέμβρης.

Οι τελευταίες εικόνες που έστειλε το Hubble δεν έδειξαν κάτι τέτοιο. Μπορεί και να υπάρχει. Αν σταματήσουμε να τον ψάχνουμε στα σύμβολα, ίσως τον βρούμε. Μέσα μας.

9 Ποιο τραγούδι σιγοτραγουδάς τον τελευταίο καιρό;

Το “Under Pressure” του Bowie.

10 Ποια είναι η αχίλλειος πτέρνα σου;

Ο εγωισμός μου. Έχω αναγάγει την επιβεβαίωση και την αποδοχή σε βασική ανάγκη, και όποτε δεν μου προσφέρονται καταρρακώνομαι.

2011

Χορεύει τανγκό στους ελληνικούς κινηματογράφους.


Ιστορία

Ο

φόβος και η ανασφάλεια των ανθρώπων υπήρξαν διαχρονικά η καλύτερη ευκαιρία για τους κυβερνώντες (μπροστά ή πίσω από τις κουρτίνες) να ελέγξουν το πλήθος και να κερδίσουν από αυτό. Χαρακτηριστικές είναι οι αντιδράσεις τους όταν η Σελήνη έκρυβε τον Ήλιο μέρα μεσημέρι και έκανε τις ψυχές των ανθρώπων να τρέμουν μπρος στο απόκοσμο θέαμα.

αυτοκρατορία πιάστηκε απροετοίμαστη. Ο αυτοκράτορας διέταξε τον αποκεφαλισμό των δύο αστρονόμων του, του Χσι και του Χο. Το έγκλημά τους ήταν ότι είχαν αποτύχει να προβλέψουν την έκλειψη Ηλίου. Ο λαός φοβήθηκε. Έπρεπε λοιπόν κάποιοι να τιμωρηθούν για να επικρατήσει και πάλι η τάξη.

Φταίνε οι άλλοι

15 Ιουνίου 763 πΧ «Και εκείνη την ημέρα, είπε ο Κύριος, θα κάνω τον Ήλιο να δύσει μέρα μεσημέρι, και θα σκοτεινιάσω τη Γη όταν θα λάμπει ο τόπος» (Αμώς 8:9)

Σύμφωνα με τους κινεζικούς θρύλους, ένας δράκος είχε την κακή συνήθεια να θέλει να φάει τον Ήλιο. Σε απρόβλεπτες καταστάσεις ο λαός έχει την τάση επίσης να είναι απρόβλεπτος. Οι ταραχές που προκύπτουν δεν ευνοούν τους κρατούντες. Γι’ αυτό από πολύ νωρίς οι Κινέζοι είχαν βρει τρόπους να προβλέπουν πότε

Η φύση του Θεού και οι απεσταλμένοι του στη Γη

Αυτά έγραψε στο ποίημά του « Έκλειψη» ο Αρχίλοχος από την Πάρο. Δεν απέκλειε κάποια μέρα τα δελφίνια να βρεθούν στη θέση των προβάτων και πρόβατα μέσα στη θάλασσα στις φωλιές των δελφινιών. Το θέλημα του Θεού ήταν ο καθοριστικός παράγοντας στη ζωή. Οι άνθρωποι πρέπει να υπακούουν στις υπέρτερες δυνάμεις. Αυτό κρατάει τον κόσμο από το να μην διαλυθεί.

21 Αυγούστου 1560 μΧ

Ο Θεός είναι ο κύριος του Ήλιου, της Σελήνης και της Γης. Αυτός αποφασίζει πότε θα σκοτεινιάσει η Γη μέρα

Οι εκλείψεις μπορούσαν κατά τον μεσαίωνα να προβλεφθούν και στη Δύση. Αυτό όμως δεν τις αποσυνέδεε από τον Θεό ούτε μείωνε τον τρόμο των ανθρώπων μπροστά στο φαινόμενο. Στη Γαλλία έσπευσαν άπαντες να εξομολογηθούν για τα αμαρτήματά τους εν αναμονή της έκλειψης. Οι αμαρτωλοί ήταν και τότε πολλοί κι έτσι μεγάλες ουρές

Εκλείψεις, δεισιδαιμονία και Στο προηγούμενο τεύχος του Hot Doc από τη στήλη αυτή εξιστορήσαμε κάποιες από τις ομοιότητες που παρουσιάζει το φαινόμενο της διαφθοράς σε σχέση με τις θρησκείες εξ αποκαλύψεως. Το κείμενο υπονόησε ότι κάποιοι χρησιμοποιούν τη διαφθορά όπως οι προκάτοχοί τους κληρικοί χρησιμοποιούσαν το θρησκευτικό αίσθημα και τη δεισιδαιμονία προς όφελός τους. Του Παναγιώτη Πασπαλιάρη

η Σελήνη θα έμπαινε ανάμεσα στη Γη και τον Ήλιο. Οι αυτοκράτορες προετοιμάζονταν και, χτυπώντας δυνατά τα τύμπανα, ρίχνοντας βέλη προς τον ουρανό, βάζοντας ιερείς και λαό να φωνάζουν με όλη τους τη δύναμη, προσπαθούσαν να διώξουν τον δράκο. Τα ξόρκια έπιαναν, ο δράκος έφευγε και ο Ήλιος εμφανιζόταν ξανά. Ο αυτοκράτορας μπορούσε να συνεχίσει να κυβερνά ατάραχος.

μεσημέρι, για να θυμίζει στους ανθρώπους ποιος τους έπλασε και ποιος τους επιτρέπει να ζουν. Το δέος τους είναι η απόδειξη της ύπαρξής Του. Τα ανεξήγητα φαινόμενα εξηγούνται από τη δική Του ύπαρξη. 6 Απριλίου 648 πΧ «… κι ο Δίας, που είν’ ο πατέρας των Θεών, έσβησε το φως του Ήλιου

22 Οκτωβρίου 2134 πΧ

και έγινε η νύχτα μέρα.

Την ημέρα εκείνη, μας πληροφορεί το αρχαίο κείμενο «Σου Τσινγκ», έγινε μια ολική έκλειψη ηλίου, όμως η

Κι όλοι πάγωσαν από τον φόβο τους.

72 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Όλα λοιπόν να τα πιστεύετε κι όλα να τα περιμένετε».

σχηματίστηκαν στις εκκλησίες και τα εξομολογητήρια. Η κοσμοσυρροή έπεισε έναν ιερέα να ανακοινώσει στο ποίμνιο ότι λόγω της μεγάλης προσέλευσης των πιστών που θέλουν να εξομολογηθούν η έκλειψη θα αναβληθεί για δύο εβδομάδες. Δεν είναι γνωστό αν ο ιερέας είχε τη συγκατάθεση του Θεού για την αναβολή ή πήρε μόνος του την πρωτοβουλία.

Πώς θα ξεφύγει ο κόσμος από το εμπόριο του φόβου; 3 Αυγούστου 430 πΧ «Του δ’ αυτού θέρους νουμηνία κατά Σελήνη, ώσπερ και μόνον δοκεί είναι γίγνεσθαι δυνατόν, ο Ήλιος εξέλιπε μετά μεσημβρίαν και πάλιν ανεπληρώθη, γενόμενος μηνοειδής και αστέρων τινών εκφανέντων». (Θουκυδίδης, βιβλίο 2, κεφ. 28) Ένα χρόνο μετά την έναρξη του Πελοποννησιακού πολέμου η Εκκλησία του Δήμου των Αθηναίων αποφάσισε τη διενέργεια εκστρατείας στα παράλια της Επιδαυρίας. Στις 3 Αυγούστου 150 τριήρεις


ορθολογισμός ήταν έτοιμες να εκπλεύσουν. Ο στρατηγός Περικλής του Ξανθίππου, επικεφαλής της εκστρατείας, ανέβηκε στην τριήρη. Στις 5 το απόγευμα, όπως μας πληροφορεί ο Πλούταρχος, ο Ήλιος κρύφτηκε πίσω από τη Σελήνη. Τα πληρώματα άρχισαν να τρέμουν από τον φόβο τους και να θεωρούν την έκλειψη κακό οιωνό. Ο Περικλής, γνωρίζοντας από τα σχολεία των φυσικών φιλοσόφων ή σοφιστών, όπως τους είπαν, το φαινόμενο της έκλειψης, δεν φοβήθηκε ούτε στιγμή και έσπευσε να διαλύσει την ανασφάλεια των πληρωμάτων. Σήκωσε τη χλαμύδα του ψηλά πάνω από τον κυβερνήτη της τριήρους. Τον ρώτησε αν βλέπει κάτι άσχημο να προέρχεται από αυτό το γεγονός. Ο κυβερνήτης απάντησε αρνητικά. Τότε ο Περικλής εξήγησε σε αυτόν και στο πλήρωμά του ότι το ίδιο συνέβη και στον ουρανό, μόνο που κάτι πιο μεγάλο μπήκε ανάμεσα στον Ήλιο και τους έντρομους ναύτες. Η εκστρατεία έγινε και στέφθηκε από επιτυχία. 29 Μαΐου 1919 Σε ένα νησί της δυτικής ακτής της Αφρικής ο αστροφυσικός Άρθουρ Έντινγκτον

παρατηρούσε με τον τηλεφακό του την έκλειψη Ηλίου κα�� φωτογράφιζε το φαινόμενο. Οι φωτογραφίες αποδείκνυαν ότι ένα από τα σημαντικά τμήματα της θεωρίας της σχετικότητας του Άλμπερτ Αϊνστάιν ήταν σωστό. Το φως γύρω από τον Ήλιο ήταν τεθλασμένο εξαιτίας της βαρύτητας του γιγαντιαίου αστέρα.

Η κατανίκηση του φόβου, το μυστικό της δημοκρατίας και της επιστήμης Από τη σκοπιά της επιστήμης της Ιστορίας ή της Κοινωνικής Ψυχολογίας οι εκλείψεις αποτελούν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για τη μελέτη των κοινωνικών σχέσεων και του πώς δομείται η εξουσία και η σχέση της με τις μάζες. Έχει τόση αξία όση έχει για τον χημικό επιστήμονα η ηλεκτρόλυση που διαχωρίζει μια χημική ένωση στα πρωταρχικά της στοιχεία. Η πρώτη αντίδραση της εξουσίας στο απροσδόκητο είναι ότι φταίνε οι άλλοι. Για μια έκλειψη Ηλίου μπορεί να φταίνε οι αστρονόμοι που μέθυσαν, για μια χρεοκοπία μπορεί να φταίνε οι πολιτικοί, οι ξένοι,

Αριστερά: Ο Θεός έπλασε τον κόσμο και είναι υπεύθυνος για την κίνηση των σωμάτων. Από μωσαϊκό του 12ου αι. (Μονρεάλε, Σικελία). Δεξιά: 20ος αι., παρακολουθώντας μια έκλειψη Ηλίου.

οι τσιγγάνοι και οι Εβραίοι. Όσο πιο μακριά από εμάς ο φταίχτης τόσο καλύτερα. Την έκλειψη τη δημιουργεί ο Θεός ως τιμωρία προς τους αμαρτωλούς ανθρώπους. Τη χρεοκοπία τη δημιουργούν οι αγορές ως τιμωρία στους σπάταλους και διεφθαρμένους πολίτες. Ο Ήλιος θα ξανάρθει, όπως και η ευημερία αν υπακούσουμε στους επαγγελματίες της ελεύθερης αγοράς, στους νεοφιλελεύθερους οικονομολόγους. Και δεν είναι άσχετες οι θέσεις και οι αμοιβές που απολαμβάνουν οι γκουρού της ελεύθερης αγορά σήμερα, ανάλογες με εκείνες των αρχιεπισκόπων του παρελθόντος. Τη λύση στα φαινόμενα του φόβου και της ανασφάλειας μπορούν να φέρουν η γνώση, η επιστήμη και το δημοκρατικό πολίτευμα. Σε μια πραγματική δημοκρατία το μόνο που μπορεί να εξηγήσει στον λαό τις εκλείψεις, τους πολέμους ή τις χρεο­κοπίες είναι ο ορθός λόγος. Κάθε ακραίο φαινόμενο που δοκιμάζει την ψυχοσύνθεση των ανθρώπων μπορεί να γίνει μια ευκαιρία για να ξεπεραστεί η επόμενη δοκιμασία, συντεταγμένα, λογικά και με την απαραίτητη γνώση που δεν θα αποκλείει κανέναν και δεν θα αναγκάζει κανέναν στη δυστυχία.  HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 73


Βιβλιοπροτάσεις

Πώς επινοήθηκαν Πως οι Εβραίοι Η Τι είναι φυλή, τι είναι έθνος, τι είναι λαός; Οι λέξεις χάνονται στα βάθη της αρχαιότητας και αποκτούν διαφορετικό νόημα σε διαφορετικές εποχές. Αυτό είναι το πρώτο ζήτημα που απασχολεί το σπάνιας αξίας ιστορικό βιβλίο του Σλόμο Σαντ. Ο ισραηλινός καθηγητής επιλέγει τον όρο «εβραϊκός λαός» για να ορίσει μία από τις μεγαλύτερες παραχαράξεις της ιστορίας που έγιναν στον 20ο αι. Μέσα από μύθους και ιστορικές ανακρίβειες οι σιωνιστές προσπάθησαν και προσπαθούν να επιβάλουν μια εδαφική επεκτατική πολιτική στη Μέση Ανατολή σε βάρος πραγματικών ανθρώπων, της δικής τους ιστορίας και της δικής τους ύπαρξης. Του Παναγιώτη Πασπαλιάρη

Πως Επινοήθηκαν Οι Εβραίοι Συγγραφέας: Σλόμο Σαντ Εκδότης: Πανδώρα Books ISBN: 978-618-80153-1-9 Σελ. 368 | Τιμή: 16,90 €

74 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

πρώτη ανακρίβεια είναι η εξορία του εβραϊκού λαού. Ο μύθος ξεκίνησε από τους χριστιανούς ζηλωτές που υποστήριξαν ότι τους Εβραίους καταράστηκε ο Θεός να τριγυρνούν ανά τον κόσμο ως πλανόδιοι και απάτριδες γιατί σταύρωσαν τον Χριστό. Τον μύθο αυτό άρχισαν να τον πιστεύουν και όσοι είχαν προσηλυτιστεί στον Ιουδαϊσμό κατά τους αιώνες της επέκτασής του, δηλαδή στην ελληνιστική εποχή. Ήταν βολικό για τον Χριστιανό να κατηγορεί τον Εβραίο ως απόκληρο, και για τον Εβραίο να δικαιο­ λογεί τη συμπάθεια των Χριστιανών ως τέτοιος. Αν λοιπόν οι Εβραίοι σήμερα δεν είναι απόγονοι του Αβραάμ και του Ισαάκ, και του Ιακώβ, του Δαβίδ και του Σολομώντα, τίνος απόγονοι είναι; Οι απαντήσεις βρίσκονται καλά κρυμμένες στις πηγές. Οι Εβραίοι της Δύσης, οι σκουρόχρωμοι Σεφαραδίτες, προσηλυτίστηκαν μάλλον στη Βόρεια Αφρική και ήταν βερβερικής καταγωγής. Ακολούθησαν τους άραβες κατακτητές, με τους οποίους κάποτε τα πήγαιναν εξαιρετικά καλά, και έφτασαν στην Ισπανία περνώντας από το Γιβραλτάρ. Ήταν πολιτικοί και οικονομικοί αρωγοί της αραβικής κατάκτησης της Ιβηρικής. Οι Εβραίοι της Ανατολής, οι ανοιχτόχρωμοι Ασκενάζι, το 90% των σημερινών Εβραίων, έχουν ακόμα πιο ενδιαφέρουσα ιστορία. Η μεγάλη τους μάζα ταυτίζεται με την ξεχασμένη ιστορία του βασιλείου της Χαζαρίας. Οι Χαζάροι, ένας λαός τουρανικής καταγωγής, βασίλεψαν στα εδάφη που περνούσαν οι ποταμοί Βόλγας και Δνείπερος, ανάμεσα στους Ρως και στους άραβες κατακτητές της Περσίας. Απέφυγαν να προσηλυτιστούν στον Χριστιανισμό ή στον Ισλαμισμό για να μην αφομοιωθούν από τους ισχυρούς γείτονές τους. Προσηλυτίστηκαν λοιπόν στον ακέφαλο πολιτικά Ιουδαϊσμό. Η διάλυση της αυτοκρατορίας τους και η επικράτηση των Ρως στα εδάφη βόρεια του Καυκάσου και του Εύξεινου Πόντου τούς διασκόρπισαν στην αχανή νέα αυτοκρατορία ανάμεσα στους σλαβικούς και

γερμανικούς πληθυσμούς. Με διακριτό χαρακτηριστικό τους τη θρησκεία επέζησαν μέχρι την εποχή των διωγμών από τη Ρωσία και βέβαια την εποχή του Χίτλερ και το Ολοκαύτωμα. Στα κρεματόρια των στρατοπέδων συγκέντρωσης πολλοί από αυτούς χάθηκαν. Όσοι επιβίωσαν κατέφυγαν στην ελεύθερη Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Από το 1924, όταν οι τελευταίες μείωσαν διά νόμου την εισροή των μεταναστών, προέκυψε πιο δυνατό από ποτέ το αίτημα της δημιουργίας ενός κράτους των Εβραίων. Χωρίς να μπαίνει στις λεπτομέρειες της επιλογής της «Γης του Ισραήλ», ο Σλόμο Σαντ εξιστορεί με απόλυτη σαφήνεια πώς το κίνημα του Σιωνισμού, με καταβολές από τους εθνικισμούς της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης, προσπάθησε να δημιουργήσει έναν λαό από ένα θρήσκευμα. Βασίστηκε πάνω στο χριστιανικό παραμύθι της εκδίωξης των Εβραίων και επινόησε τον λαό που, εκτός από τις βλέψεις στην ιστορία των αρχαίων Εβραίων, απαίτησε και τη γη που κατοίκησαν αυτοί. Το γεγονός ότι η «Γη του Ισραήλ» κατοικείται από αλλόθρησκους πληθυσμούς, αδιάφορους για την κληρονομιά των Εβραίων, παρότι θα μπορούσαν να έχουν πολύ μεγαλύτερη συγγένεια με αυτούς απ' ό,τι οι Ασκενάζι και οι Σεφαραδίτες, είναι ένα πρόβλημα για την οπτική του Σιωνισμού. Η επιλογή του είναι ο εκπατρισμός των γηγενών κατοίκων, η κατάσχεση των εδαφών, ο εποικισμός και μια πολιτική πυγμής που γεμίζει τον ουρανό της Παλαιστίνης με τον φόβο των αεροπορικών επιδρομών. Επίσης επιλογή είναι η δημιουργία ενός ρατσιστικού κράτους στο οποίο δικαιώματα έχουν μόνο οι Εβραίοι και κυρίως οι Ασκενάζι Εβραίοι. Το 25% του πληθυσμού του Ισραήλ δεν έχει δικαιώματα εντός του κράτους στο οποίο ζει. Το Ισραήλ λοιπόν, σήμερα, καταλήγει ο Σαντ, δεν είναι μια σύγχρονη δημοκρατία, αλλά μια επικίνδυνη για τους γείτονες και για τον εαυτό της «εθνοκρατία». 


Η Μεγάλη Κομπίνα, Οικονομικά Εγκλήματα και Πολιτική Διαφθορά

Λαϊκισμός, Αντιλαϊκισμός και Κρίση

Οι δικοί μου άνθρωποι

Από τη δεκαετία του ΄80, όταν ο Ρόναλντ Ρίγκαν έγινε πρόεδρος των ΗΠΑ, ξεκίνησε ο μετασχηματισμός της αμερικανικής οικονομίας. Αντί να παράγουν αυτοκίνητα και υπολογιστές, οι ΗΠΑ άρχισαν να αγοράζουν και να πουλούν αέρα. Μετοχές, ομόλογα, παράγωγα, cds. Πολλές μικρές απάτες που δεν τιμωρήθηκαν, γιατί αυτοί που έπρεπε να τις τιμωρήσουν λαδώνονταν, μας κάνουν τη «Μεγάλη Κομπίνα». Θεσμοί όπως ο πρόεδρος της FED και τα δύο μεγάλα κόμματα της Αμερικής μεταβλήθηκαν σε μαριονέτες των ίδιων συμφερόντων και των ίδιων ανθρώπων που έχουν θρυμματίσει και τη δική μας χώρα. Ο βραβευμένος με Όσκαρ για το ντοκιμαντέρ Inside Job, Τσαρλς Φέργκισον, γράφει μία από τις πλέον διαυγείς αναλύσεις της οικονομικής κρίσης.

Λογικά τα κείμενα των δύο καθηγητών εκ Θεσσαλονίκης αναλύουν το καίριο ερώτημα του τι είναι «λαϊκιστικό» και τι «αντιλαϊκιστικό» στην ελληνική συγκυρία. Μάλλον υποστηρίζουν ότι οι αντιλαϊκιστές (μνημονιακοί) πολιτικοί και μεγαλοδημοσιογράφοι, μέλη της σάπιας ολιγαρχίας, χρησιμοποιούν την ταμπέλα του «λαϊκισμού» για να συκοφαντήσουν τις νόμιμες διεκδικήσεις του λαού. Πιθανώς μας βρίσκει σύμφωνους η οπτική αυτή, ιδιαίτερα το κείμενο του κου Σταυρακάκη, έστω κι αν δεν μας βρίσκει σύμφωνους η «κάλυψη» του σύγχρονου «λαϊκισμού». Όλα αυτά όμως με την επιφύλαξη ότι καταλάβαμε τα κείμενα, καθώς είναι γραμμένα στην υβριδική γλώσσα των ελλήνων πανεπιστημιακών, κάτι ανάμεσα στα νέα ελληνικά και στην ιερατική γραφή των αρχαίων Αιγυπτίων.

Ο Εντοάρντο Νέζι δούλεψε 15 χρόνια στην οικογενειακή επιχείρηση υφαντουργίας, μέχρι που χτυπήθηκε από την οικονομική κρίση. Με ζωντανή και ειλικρινή γλώσσα μιλάει για το πώς η πόλη του, το Πράτο, ισχυρό κέντρο της υφαντουργίας, κατέρρευσε και τελικά ξεπουλήθηκε στους Κινέζους. Με λίγα λόγια περιγράφει τους λόγους που οδήγησαν τη Ευρώπη στη βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση του σήμερα και διερευνά τις μαύρες τρύπες της παγκοσμιοποίησης, που δίνει προβάδισμα στο κέρδος και αφήνει πίσω τις ανθρώπινες ανάγκες. Το βιβλίο, που συνδυάζει το μυθιστόρημα και την οικονομική ανάλυση, προκάλεσε έντονες συζητήσεις στην Ιταλία και είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αναγνώσματα της χρονιάς.

Συγγραφέας: Τσαρλς Φέργκισον Εκδότης: Ψυχογιός ISBN: 978-960-496-535-9 Σελ. 506 | Τιμή: 18,80€

Συγγραφέας: Νικόλας Σεβαστάκης – Γιάννης Σταυρακάκης Εκδότης: Νεφέλη ISBN: 978-960-504-046-8 Σελ. 102 | Τιμή: 9,00 €

Συγγραφέας: Εντοάρντο Νέζι Εκδότης: Καστανιώτης ISBN: 978-960-03-5516-1 ��ελ. 142 | Τιμή: 10,65 €

Έρχεται ο Ίνξορ!

Συγγραφέας: Αμάντα Μιχαλοπούλου | Εκδότης: Πατάκης | ISBN: 978-960-16 -4724-1 | Σελ. 173 | Τιμή: 11,00€

Ο εξωγήινος Ίνξορ, ένα παιδί που ζει μια πληκτική ζωή, αποφασίζει να ξεκινήσει ένα ταξίδι που θα του φέρει δόξα και τιμές με σκοπό τη θριαμβευτική επιστροφή στον πλανήτη του. Στον δρόμο θα συναντήσει δυσκολίες και περιπέτειες

που δεν τις είχε φανταστεί, θα νιώσει μόνος και τελικά θα σκεφτεί τη σχέση με τον εαυτό του και τους γύρω του. Το καινούργιο βιβλίο της Αμάντας Μιχαλοπούλου είναι γεμάτο τρυφερότητα και χιούμορ. Αντιμετωπίζει τα παιδιά σαν

κανονικούς ανθρώπους με καλές και κακές στιγμές, που ονειρεύονται να ζήσουν ελεύθερα και τελικά μαθαίνουν ότι με την αλληλεγγύη και την αγάπη μπορούν να αντιμετωπίσουν όλες της δυσκολίες της ζωής.

HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 75


ΑΠΟΤΥΠΟΜΑΤΑ

Της Ματίνας Παπαχριστούδη

Ψιτ! το μοντέλο καταρρέει, όχι η δημοσιογραφία

Τ

ρία χρόνια ύφεσης κλείνουν τα ΜΜΕ, τρία χρόνια στη διάρκεια των οποίων ιδιοκτήτες, εκδότες και μεγαλοδημοσιογράφοι πέρασαν το αναγνωστικό κοινό και τους εργαζομένους τους από όλες τις φάσεις της αγοραίας προπαγάνδας. Εν αρχή ην η αλαζονεία της βεβαιότητας για την πανίσχυρη εξουσία τους. Επέβαλαν τη σιωπή για οποιαδήποτε κοινωνική αντίδραση στην έλευση του ΔΝΤ ελέω κρίσης. Ενδοεταιρικά η επιχείρηση των διαπλεκόμενων εκδοτών έναντι της κοινωνίας συνοδεύτηκε από το πρώτο κύμα απολύσεων-μειώσεων μισθών. Εξωεταιρικά οι media-άρχες είχαν συνεχή πρόσβαση στο ζεστό χρήμα, δάνεια, εισροή κεφαλαίων από νέους μετόχους ή α-μέτοχους υποστηρικτές. Τότε εμφανίστηκε ως μέγας σωτήρας των ΜΜΕ ο Λαυρέντης Λαυρεντιάδης, μοιράζοντας σαν τον Άη Βασίλη χρήμα σε εταιρικά μερίδια ή σε μαύρες τσάντες. Εμφανίστηκε με ποσοστά ή εξολοκλήρου σε Πήγασο, ΣΚΑΙ, Ελευθεροτυπία, Flash, Espresso, Ισοτιμία. Ανάμεσα σε πρώτο και δεύτερο μνημόνιο, ΜΜΕ και εκδότες αγρίεψαν. Έκαναν εχθρό την κοινωνία που αντιδρούσε και διαδήλωνε, εχθρό και τους εργαζόμενους δημοσιογράφους, κυρίως αυτούς που φώναζαν περισσότερο. Δεύτερο κύμα απολύσεων και μειώσεων μισθών. Συν ο πρώτος κύκλος περικοπών στις αμοιβές golden και silver στελεχών που είχαν επωμιστεί τον ειδικό ρόλο στη χειραγώγηση των πολιτών. Ενδοεταιρικά άρχισαν τα ζόρια, σταμάτησε η ροή δανείων, τα κλειδωμένα χρέη μπήκαν στο μικροσκόπιο

ελέγχων από ξένους. Και πάλι όμως τραπεζίτες, πολιτικοί, εκδότες, το τρίγωνο της διαπλοκής στη διαχείριση της δημοκρατίας και των πολιτών της, τα κατάφερναν. Τα πορίσματα ελέγχου της black roll κλειδώθηκαν σε σκοτεινά συρτάρια, στα πρωτοσέλιδα, κύρια άρθρα και ανοιχτά τηλεπαράθυρα, όποιος αντιδρούσε βαφτιζόταν εχθρός της οικονομίας, της χώρας, του έθνους, του ευρώ, των mediaκών επιχειρήσεών τους. Οι δημοσιογραφικές αποκαλύψεις πετιούνταν στα σκουπίδια, κι όταν έβρισκαν δίοδο δημοσίευσης σε ανεξάρτητα περιοδικά ή στο διαδίκτυο, αγνοούνταν από τα παραδοσιακά Μέσα. Παράλληλα ξεδιπλώνονταν μ α φ ι ό ζι κο υ τ ύπο υ ε π ι χειρήσεις σπίλωσης και συκοφάντησης των ακηδεμόνευτων δημοσιογράφων μέσω πληρωμένων blogs. Ο δημοσιογραφικός κλάδος βρέθηκε ενώπιον σχίσματος, ανεξάρτητα αν αυτό έγινε κατανοητό μαζικά. Η κοινωνία γύρισε την πλάτη στην παραδοσιακή ενημέρωση. Οι πολίτες δεν πίστευαν πια τα ΜΜΕ. Και αμφισβητούν ανοιχτά, ενίοτε οργισμένα, τις προθέσεις και τους στόχους των εκδοτών. Η δη μ ο σ ι ο γρ α φ ί α τ ο υ ς καταρ­ρέει, όπως και οι επιχειρήσεις media στην τρίτη φάση σήμερα. Τα σημάδια ήταν ορατά, λίγοι τα είδαν και με προσωπικό κόστος επέλεξαν τη Δημοσιογραφία, όχι τα Μέσα. Τα media κινούνται στο τέλος αυτού του έτους σε δίνη, το μοντέλο λειτουργίας τους κατέρρευσε ολοκληρωτικά. Οι εκδότες βέβαια θέλουν πάση θυσία να διατηρήσουν τις επιχειρήσεις τους και σε πανικό θα κάνουν τα πάντα για αυτό.

Πληρωμένη απάντηση «Και στην Ινδία και στην Αφρική έχουν δημοσιογράφους με 10 ευρώ. Να τους φέρουμε εδώ να φύγετε εσείς». Ο αγρότης από την Καρδίτσα έδωσε πληρωμένη απάντηση στον Δ. Οικονόμου του ΣΚΑΙ που του φώναζε πως πρέπει να αλλάξει και να σταματήσει να παράγει βαμβάκι, γιατί στην Ινδία και την Τουρκία είναι πιο φθηνό. Ενοχλημένος ο Β. Λυριτζής κάτι ψέλλισε πως εδώ μιλάμε για αγροτικό προϊόν. Φυσικά, η δημοσιογραφία παράγει προϊόντα προπαγάνδας, δεν μπορεί να αμείβεται με 10 ευρώ. Ειδικά στο ΣΚΑΙ...

Και μια και δυο και τρεις «Ε» Με ορίζοντα την 10η Ιανουαρίου θέλει να βγει στα περίπτερα η αυθεντική «Ελευθεροτυπία» με νέο μέτοχο τον Χάρη Οικονόμοπουλο. Ήδη έχει σχηματιστεί η βασική δημοσιογραφική ομάδα που θα τρέξει την έκδοση, ενώ συνολικά θα απασχολήσει 120 άτομα. Από τις πρώτες ενδείξεις η νέα «Ελευθεροτυπία» δεν θα κινείται στον κεντροαριστερό χώρο, όπως οι άλλες δυο εφημερίδες, «ΕτΣ» και «6 μέρες» που προέκυψαν από τα σπλάχνα της «Ε». Μήπως όμως θα αμφισβητεί το ευρώ και την ΕΕ;

Επόμενη στάση, νόμος για τα ΜΜΕ Της ψηφιακής TV το κάγκελο έγινε στη Μακεδονία με το σβήσιμο του κέντρου εκπομπής στον Χορτιάτη. Άναρχα, χωρίς κανείς από τους φορείς να έχει την ευθύνη και να λογοδοτεί για αυτήν, οι πολίτες αναγκάστηκαν να πληρώσουν για βοήθεια τεχνικών προκειμένου να έχουν πρόσβαση στην τηλεόραση. Η ψηφιακή μετάβαση στη Θεσσαλονίκη είναι η απόδειξη πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η τρόικα δεν αγγίζουν τα τηλεοπτικά συμφέροντα που έβαλαν τη σφραγίδα της άναρχης ανάπτυξης. Η αμέσως επόμενη μεγάλη διαπραγμάτευση στις αρχές του νέου έτους αφορά τους όρους και τις προϋποθέσεις για τη διανομή των ψηφιακών συχνοτήτων. Στην προετοιμασία του νέου νόμου για τα ΜΜΕ.

H σιωπηλή σφαγή της εθελούσιας Εκατοντάδες εργαζόμενοι σε εφημερίδες συμφώνησαν στην εθελούσια απόλυσή τους από τις αρχές Δεκεμβρίου σε ΔΟΛ, ΣΚΑΙ, Καθημερινή. Κοινός παρονομαστής αυτή τη φορά ήταν πως δεν ακούστηκε κιχ. Όλα έγιναν σιωπηλά, σε κατ΄ ιδίαν συναντήσεις, χωρίς σωματεία και συνδικαλιστές. Η πλειονότητα όσων αποχωρούν ανήκουν στη παλιά γενιά των δημοσιογράφων, πολλοί από αυτούς στελέχη επί χρόνια στον Τύπο.


HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 • 77


«Δεν θα μπορούσα να συνεχίσω να ζω στο Ισραήλ χωρίς να γράψω αυτό το βιβλίο. Δεν πιστεύω ότι τα βιβλία μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο, αλλά όταν ο κόσμος αρχίσει να αλλάζει, αναζητά διαφορετικά βιβλία». SHlOMO SanD

κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία

80 • HOTDOC. • 24 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012


Hot doc τευχος 18