Issuu on Google+

1 คำรำชำศัพท์

พัชรี ย ์ รักษำพล รหัสนักศึกษำ 5315881026 ภำษำไทย หมู่ 1

รำยงำนนี้เป็ นส่ วนหนึ่งของรำยวิชำ ภำษำและเทคโนโลยีสำหรับครู ปี กำรศึกษำ 2555 ภำคเรี ยนที่ 2 มหำวิทยำลัยรำชภัฏรำไพพรรณี


2 คำนำ ประเทศไทยปกครองโดยระบอบประชำธิปไตร อันมีพระมหำกษัตริ ยเ์ ป็ นประมุขและมีภำษำไทย เป็ นภำษำประจำชำติที่มีเอกลักษณ์ มีระเบียบแบบแผนในกำรใช้ภำษำให้เหมำะสมกับฐำนะและระดับของ บุคคล โดยเฉพำะภำษำที่ใช้กบั พระมหำกษัตริ ย ์ รวมถึงพระบรมวงศำนุวงศ์ดว้ ยเช่นกัน คือกำรใช้ “คำรำชำ ศัพท์” ที่มีควำมสำคัญยิง่ แสดงให้เห็นถึงวัฒนธรรมทำงสังคมที่ประชำชนมีต่อพระมหำกษัตริ ย ์ ด้วยควำม จงรักภักดี กำรยกย่องเทิดทูน และควำมผูกพันระหว่ำงพระมหำกษัตริ ยก์ บั ประชำชน ดังนั้นรำยงำนเล่มนี้ เป็ นกำรเก็บรวบรวมคำรำชำศัพท์หมวดต่ำงๆ เช่น หมวดร่ ำงกำย หมวดเครื่ องใช้ ต่ำงๆ หมวดเครื อญำติ หมวดกิริยำ หมวดสรรพนำมและคำรำชำศัพท์ที่ใช้กบั พระสงฆ์ นอกจำกนี้ยงั มี วิธีกำรใช้คำรำชำศัพท์และกำรใช้คำรำชำศัพท์ให้ถูกต้อง

พัชรี ย ์ รักษำพล


3 สำรบัญ

ลำดับ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

เรื่อง ควำมหมำยของคำรำชำศัพท์ ที่มำของคำรำชำศัพท์ คำรำชำศัพท์ หมวดเครื่ องใช้ คำรำชำศัพท์ หมวดร่ ำงกำย คำรำชำศัพท์ หมวดเครื อญำติ คำรำชำศัพท์ หมวดกิริยำ คำรำชำศัพท์ หมวดสรรพนำม คำรำชำศัพท์ หมวดพระสงฆ์ วิธีกำรใช้คำรำชำศัพท์ กำรใช้คำรำชำศัพท์ให้ถูกต้อง อ้ำงอิง

หน้ ำ 4 4 5 6 7 7 8 9 10 11 12


4 คำรำชำศัพท์ ควำมหมำยของคำรำชำศัพท์ คำรำชำศัพท์ คือ คำสุ ภำพที่ใช้ให้เหมำะสมกับฐำนะของบุคคลต่ำงๆ คำรำชำศัพท์เป็ นกำรกำหนด คำและภำษำที่สะท้อนให้เห็นถึงวัฒนธรรมที่ดีงำมของไทย แม้คำรำชำศัพท์จะมีโอกำสใช้ในชีวติ ประจำวัน น้อยแต่เป็ นสิ่ งที่จะแสดงออกถึงควำมละเอียดอ่อนของภำษำไทยที่มีคำหลำยรู ปหลำยเสี ยงในควำมหมำย เดียวกัน และเป็ น ลักษณะที่พเิ ศษของภำษำไทย โดยเฉพำะซึ้ งใช้กบั บุคคลกลุ่มต่ำงๆดังต่อไปนี้ 1.พระมหำกษัตริ ย ์ 2.พระบรมวงศำนุวงศ์ 3.พระภิกษุ 4.ขุนนำงข้ำรำชกำร 5.สุ ภำพชน

ทีม่ ำของคำรำชำศัพท์ ที่มำของคำรำชำศัพท์มีที่มำอยู่ 2 อย่ำงคือ 1.รับมำจำกภำษำอื่น ภำษำเขมร เช่น โปรด เขนย เสวย เสด็จ เป็ นต้น ภำษำบำลีและสันสกฤต เช่น อำพำธ เนตร หัตถ์ โอรส เป็ นต้น 2.กำรสร้ำงคำขึ้นใหม่ โดยกำรประสมคำ เช่น ลูกหลวงซับพระพักตร์ ตั้งเครื่ อง เป็ นต้น


5 คำรำชำศัพท์หมวดเครื่องใช้

คำสำมัญ เสื้ อ รองเท้ำ ของเสวย ที่นอน ม่ำน,มุ่ง ถำดน้ ำชำ คนโทน้ ำ ผ้ำอำบน้ ำ ปื น เข็มขัด ประตู เตียงนอน ผ้ำเช็ดตัว โต๊ะเขียนหนังสื อ หมอนหนุน เปล น้ ำอบ,น้ ำหอม อ่ำงอำบน้ ำ แว่นตำ ไม้แคะหู ดำบ มีดโกน หมอนอิง ที่นงั่ ไม่มีพนัก

คำรำชำศัพท์ ฉลองพระองค์ ฉลองพระบำท เครื่ อง พระยีภ่ ู่ พระวิสูตร,พระสู ตร ถำดพระสุ ธำรส พระสุ วรรณภิงคำร พระภูสำชุบทรง พระแสงปื น รัดพระองค์ , พระปั้ นเหน่ง ,ผ้ำทรง พระทวำร พระแท่นบรรทม ซับพระองค์ โต๊ะทรงพระอักษร พระเขนย พระอู่,พระอังรึ ง พระสุ คนธ์ อ่ำงทรง ฉลองพระเนตร แคะพระกรรณ พระแสงดำบ พระแสงกรรบิด พระเขนยอิง ตัง่

คำรำชำศัพท์ ผ้ำเช็ดหน้ำ กระจกส่ อง ข้ำว น้ ำกิน ตุม้ หู ช้อน ช้อนส้อม ปิ่ น ไม้เท้ำ หมำก

คำรำชำศัพท์ ซับพระพักตร์ พระฉำย พระกระยำเสวย พระสุ ธำรส พระกุณฑลพำน ฉลองพระหัตถ์ ฉลองพระหัตถ์ส้อม พระจุฑำมณี ธำรพระกร พำนพระศรี

น้ ำชำ เหล้ำ กำงเกง ผ้ำปูที่นอน หมอนข้ำง หวี เครื่ องสำอำง กระเป๋ ำถือ พัด ไม้จิ้มฟัน กระบี่ กรรไกร เตียง,ที่นงั่ พรมเจียม,พรมขนสัตว์

พระสุ ธำรสชำ น้ ำจัณฑ์ พระสนับเพลำ ลำดพระที่ พระเขนยข้ำง พระสำง เครื่ องพระสำอำง กระเป๋ ำทรง พระพัชนี แคะพระทนต์ พระแสงกระบี่ พระแสงกรรไกร พระแท่น พระที่นงั่ เจียม


6 คำรำชำศัพท์หมวดร่ ำงกำย

คำสำมัญ ผม ไหปลำล้ำ หน้ำผำก ท้อง หลัง นิ้วมือ บ่ำ นม นิ้วชี้ จมูก ฟัน อก หู เอว ลิ้น ผิวหนัง ข้อเท้ำ ปอด ปำก คำง รักแร้ ดวงหน้ำ ผิวหน้ำ

คำรำชำศัพท์ พระเกศำ พระรำกขวัญ พระนำฏ พระอุทร พระขนอง พระองคุลี พระอังสะ พระถัน,พระเต้ำ พระดรรชนี พระนำสิ ก พระทนต์ พระอุระ,พระทรวง พระกรรณ บั้นพระองค์,พระกฤษฎี พระชิวหำ พระฉวี ข้อพระบำท พระปับผำสะ พระโอษฐ์ พระหนุ พระกัจฉะ พระพักตร์ พระรำศี

คำสำมัญ ลิ้นไก่ ไรฟัน ตะโพก แข้ง นิ้วก้อย คอ เนื้อ เหงื่อ ปัสสำวะ สะดือ อุจจำระ ขน เถ้ำกระดูก น้ ำลำย ข้อมือ คิ้ว น้ ำตำ ต้นขำ หัวเข่ำ ต้นแขน ขนระหว่ำงคิ้ว เงำ จอนหู

คำรำชำศัพท์ มูลพระชิวหำ ไรพระทนต์ พระโสณี พระชงฆ์ พระกนิษฐำ พระศอ พระมังสำ พระเสโท พระบังคนเบำ พระนำภี พระบังคนหนัก พระโลมำ พระอังคำร พระเขฬะ ข้อพระหัตถ์ พระขนง น้ ำพระเนตร พระอุระ,พระอัสสุ ชล พระชำนุ พระพำหุ พระอุณำโลม พระฉำยำ พระกรรเจียก


7 คำรำชำศัพท์หมวดเครือญำติ รำชตระกลู

คำสำมัญ พ่อ ปู่ ,ตำ ลุง พี่ชำย น้องชำย พ่อผัว,พ่อตำ ผัว

คำรำชำศัพท์ พระชนก,พระบิดำ พระอัยกำ,พระอัยกำ พระปิ ตุลำ พระเชษฐำ พระอนุชำ พระสัสสุ ระ พระสวำมี

คำศัพท์ แม่ ยำย,ย่ำ ป้ ำ พี่สำว ลูกสะใภ้ พี่เขย,น้องเขย ลูกเขย

คำรำชำศัพท์ พระชนนี ,พระมำรดำ พระอัยยิกำ พระปิ ตุจฉำ พระเชษฐภคินี พระสุ ณิสำ พระเทวัน พระชำมำดำ

คำรำชำศัพท์หมวดกิริยำ

คำสำมัญ ถำม ทักทำยปรำศรัย ไปเที่ยว ทำเครื่ องหอม ไหว้ อำบน้ ำ ตัดสิ น นอน นัง่ ไป ดู ให้

คำรำชำศัพท์ พระรำชปุจฉำ พระรำชปฏิสันถำร เสด็จประพำส ทรงพระสำอำง ถวำยบังคม สรงน้ ำ พระบรมรำชวินิจฉัย บรรทม ประทับ เสด็จ ทอดพระเนตร พระรำชทำน

คำสำมัญ แต่งตัว มีครรภ์ หัวเรำะ รับประทำน ป่ วย ชอบ คำพูด โกรธ ยิม้ ไอ สบำย ล้ำงหน้ำ

คำรำชำศัพท์ ทรงเครื่ อง ทรงพระครรภ์ ทรงพระสรวล เสวย ประชวร โปรด พระดำรัส กริ้ ว แย้มพระสรวล ทรงพระกำสะ ทรงพระสำรำญ สรงพระพักตร์


8 คำรำชำศัพท์หมวดสรรพนำม

คำที่ใช้แทน แทนชื่อผูพ้ ูด (บุรุษที่ 1 )

คำรำชำศัพท์ ข้ำพระพุทธเจ้ำ

ใช้กบั พระมหำกษัตริ ย ์

แทนชื่อผูพ้ ูด (บุรุษที่ 2 )

กระผม,ดิฉนั ใต้ฝ่ำละอองธุรีพระบำท

ผูใ้ หญ่,พระสงฆ์ พระมหำกษัตริ ย ์

ใต้ฝ่ำละอองพระบำท

พระบรมรำชินี พระบรมรำชนนี พระบรมโอสรลำธิรำช พระบรมรำชกุมำรี เจ้ำนำยชั้นสู ง พระสงฆ์ผทู ้ รงสมณศักดิ์ พระภิกษุสงฆ์ทวั่ ไป เจ้ำนำยหรื อพระภิกษุที่นบั ถือ พระรำชำ พระพุทธเจ้ำ เทพผูเ้ ป็ นใหญ่ เจ้ำนำย ขุนนำงผูใ้ หญ่ พระภิกษุ ผูใ้ หญ่ที่นบั ถือ

แทนชื่อผูพ้ ูดด้วย แทนชื่อผูพ้ ูดด้วย แทนชื่อผูพ้ ูดด้วย แทนชื่อผูพ้ ูดด้วย แทนชื่อผูพ้ ูดด้วย (บุรุษที่ 3 )

ฝ่ ำพระบำท พระคุณเจ้ำ พระคุณท่ำน พระเดชพระคุณ พระองค์

แทนผูท้ ี่พดู ถึง

ท่ำน


9 คำรำชำศัพท์หมวดพระสงฆ์

คำสำมัญ อำบน้ ำ นอน เชิญ ที่นงั่ เงิน เรื อนที่พกั ในวัด ประเคน ห้องสุ ขำ ตำย คำแจ้งถวำยจตุปัจจัย เลี้ยงพระ สถำนที่พระภิกษุใช้ อำศัย ยำรักษำโรค คำพูดแทนตัวเอง พระสงฆ์ใช้เรี ยกพระเจ้ำ แผ่นดิน คนทัว่ ไป ถวำย อำหำรเช้ำ กิน ขอเชิญพระแสดงธรรม ไหว้ ห่มจีวร ผ้ำห่ม

คำรำชำศัพท์ สรงน้ ำ จำวัด นิมนต์ อำสนะ ปัจจัย กุฏิ ถวำย ถำน,เวจกุฎี มรณภำพ ใบปวำรณำ อังคำด เสนำสนะ

คำสำมัญ สวดมนต์ บวชเณร บวชพระ ป่ วย เครื่ องนุ่งห่ม จดหมำย อำหำร อำหำรกลำงวัน ห้องอำบน้ ำ อำหำร คำสั่ง(พระสังฆรำช) จดหมำย(พระสังฆรำช)

คำรำชำศัพท์ ทำวัตร บรรพชำ อุปสมบท อำพำส ไตรจีวร ลิขิต ภัตตำหำร เพล ห้องสรงน้ ำ จังหัน พระบัญชำ พระสมณสำสน์

คิลำน���ภสัช อำตมำ มหำบพิตร

คำสอน(พระสังฆรำช) พระโอวำท ธรรมำสน์(พระสังฆรำช) พระแท่น ลักษณะนำมพระภิกษุ รู ป

โยม ประเคน จังหัน ฉัน กำบอำรำธนำธรรม นมัสกำร ครองจีวร ผ้ำจีวร

ลักษณะนำมพระพุทธรู ป ยินดีดว้ ย อยูป่ ระจำวัด ไปส้วม ยำ สึ ก ซักผ้ำ กินยำ

องค์ อนุโมทนำ จำพรรษำ ไปถำน โอสถ ลำสิ กขำ สุ ผำ้ ฉันยำ


10 วิธีกำรใช้ คำรำชำศัพท์ 1. กำรใช้ “ทรง” 1.1 ใช้ทรงนำหน้ำคำนำมสำมัญบำงคำ ทำให้เป็ นคำกิริยำศัพท์ได้ เช่น ทรงกีฬำ (เล่นกีฬำ) , ทรง ธรรม (ฟังเทศน์), ทรงบำตร (ใส่ บำตร), ทรงช้ำง (ขี่ชำ้ ง) เป็ นต้น 1.2 ใช้ทรงนำหน้ำคำกิริยำบำงคำ ทำให้เป็ นคำกิริยำรำชำศัพท์ได้ เช่น ทรงวิง่ , ทรงยินดี, ทรงอธิบำย, ทรงยิง, ทรงเล่น, ทรงสั่งสอน เป็ นต้น 1.3 ใช้ทรงนำหน้ำคำรำชำศัพท์บำงคำ ทำให้เป็ นคำกิริยำศัพท์ได้ เช่น ทรงพระรำชดำริ (คิด), ทรง พระรำชนิพนธ์ (แต่งหนังสื อ), ทรงพระสรวล (ยิม้ ), ทรงพระอักษร (อ่ำน, เขียน, เรี ยน) เป็ นต้น 2. กำรใช้ “พระบรม, พระบรมรำช, พระรำช, พระ” 2.1 พระบรม, พระบรมรำช ใช้หน้ำคำนำมที่สำคัญ ที่เกี่ยวกับพระบำทสมเด็จพระเจ้ำอยูห่ วั เท่ำนั้น เช่น พระบรมรำชโชวำท, พระบรมมหำรำชวัง, พระบรมฉำยำลักษณ์, พระบรมรำชโองกำร เป็ นต้น 2.2 พระรำช ใช้กบั พระบำทสมเด็จพระเจ้ำอยูห่ วั , สมเด็จพระบรมรำชิ นีและอุปรำช เช่น พระรำช โทรเลข, พระรำชหัตถเลขำ, พระรำชเสำวนีย ์ เป็ นต้น 2.3 พระ ใช้นำหน้ำคำที่อวัยวะ เครื่ องใช้ หรื อนำหน้ำคำสำมัญบำงคำที่ไม่มีคำรำชำศัพท์ใช้ เช่น พระพักตร์ , พระบำท, พระเก้ำอี้, พระมำลำ, พระกระยำหำร เป็ นต้น 3. กำรใช้คำขึ้นต้นและคำลงท้ำย 3.1 “ขอเดชะฝ่ ำละอองธุ ลีพระบำทปกเกล้ำปกกระหม่อม ข้ำพระพุทธเจ้ำ” ลงท้ำยว่ำ “ด้วยเกล้ำด้วย กระหม่อมของเดชะ” ใช้ในโอกำสกรำบบังคมทูลขึ้นก่อนเป็ นครั้งแรก 3.2 “พระพุทธเจ้ำข้ำขอรับใส่ เกล้ำใส่ กระหม่อม ข้ำพระพุทธเจ้ำ” ลงท้ำยว่ำ “ด้วยเกล้ำด้วย กระหม่อม” ใช้ในโอกำสที่มีพระรำชดำรัสขึ้นก่อน


11 3.3 “พระมหำกรุ ณำธิ คุณเป็ นล้นเกล้ำล้นกระหม่อม” หรื อ “พระเดชพระคุณเป็ นล้นเกล้ำล้น กระหม่อม” ลงท้ำยว่ำ “ด้วยเกล้ำด้วยกระหม่อม” ใช้ในโอกำสแสดงควำมขอบคุณที่ได้รับควำมช่วยเหลือ 3.4 “เดชะพระบำรมีปกเกล้ำปกกระหม่อม” หรื อ “เดชะพระบรมเดชำนุภำพเป็ นล้นเกล้ำล้น กระหม่อม” ลงท้ำยว่ำ “ด้วยเกล้ำด้วยกระหม่อม” ใช้ในโอกำสที่แสดงว่ำรอดพ้นอันตรำย 3.5 “พระรำชอำญำไม่พน้ เกล้ำพ้นกระหม่อม” หรื อ “พระรำชอำญำเป็ นล้นเกล้ำล้นกระหม่อม” ลง ท้ำยว่ำ “ด้วยเกล้ำด้วยกระหม่อม” ใช้ในโอกำสทำผิดพลำด 3.6 “ไม่ควรจะกรำบบังคงทูลพระกรุ ณำ” หรื อ “ไม่ควรจะกรำบบังคมทูลทรำบฝ่ ำละอองธุ ลีพระ บำท” ลงท้ำยว่ำ “ด้วยเกล้ำด้วยกระหม่อม” ใช้ในโอกำสที่จะต้องกล่ำวถึงของไม่สุภำพ คำกรำบบังคมทูลจะ ใช้ “ฝ่ ำละอองธุลีพระบำท” ไม่ใช้ “ใต้ฝ่ำละอองธุลีพระบำท” เพรำคำว่ำ “ใต้ฝ่ำละอองธุ ลีพระบำท” เป็ นคำ สรรพนำมที่มีควำมหมำยว่ำ “ ท่ำน” เท่ำนั้น

กำรใช้ คำรำชำศัพท์ ให้ ถูกต้ อง 1.ใช้ เฝ้ ำฯ รับเสด็จหรื อรับเสด็จ ไม่ใช้ ถวำยกำรต้อนรับ ใช้ มีควำมจงรักภักดี หรื อ จงรักภักดี ไม่ใช้ ถวำยควำมจงรักภักดี 2.อำคันตุกะ หมำยถึง แขกทีมำหำนั้นเป็ นแขกของประธำนำธิ บดี หรื อแขกของบุคคลอื่นที่ไม่ใช่ พระมหำกษัตริ ยป์ ระเทศใดประเทศหนึ่ง รำชอำคันตุกะ, พระรำชอำคันตุกะ หมำยถึง แขกของพระมหำกษัตริ ยป์ ระเทศใดประเทศหนึ่ง 3.ขอบใจ ใช้สำหรับสุ ภำพคนเสมอกัน ผูใ้ หญ่ใช้พดู กับผูน้ อ้ ย พระรำชวงศ์ ทรงใช้กบั คนสำมัญ และ พระรำชำทรงใช้กบั ประชำชน ขอบพระทัย ใช้สำหรับคนสำมัญกล่ำวกับพระรำชวงศ์, พระรำชวงศ์ทรงใช้กบั พระรำชวงศ์


12 4.ในกำรถวำยของแด่พระบำทสมเด็จพระเจ้ำอยูห่ วั และสมเด็จพระนำงเจ้ำฯพระบรมรำชินีนำถ ถ้ำ เป็ นของเล็ก ใช้คำว่ำ ทูลเกล้ำทูลกระหม่อมถวำย ถ้ำเป็ นของใหญ่ ใช้คำว่ำ น้อมเกล้ำน้อมกระหม่อมถวำย


13 อ้ำงอิง หนังสื อคำรำชำศัพท์ ของกรมวิชำกำร กระทรวงศึกษำธิกำร ๒๕๓๙ หนังสื อหลักกำรใช้ภำษำ กลุ่มกำรเรี ยนรู ้ภำษำไทย ช่วงชั้นที่ 3 หลักสู ตรขั้นพื้นฐำน 25,สุ นีย ์ วิลำวรรณ,สุ ระ ดำมำพงศ์,ชัยวัฒน์ สี แก้ว 44 หนังสื อแบบฝึ กหัดภำษำไทย ทักษสัมพันธ์ เล่ม 2 อ.สุ กญั ญำ ศักดิ์ประสิ ทธิ์ ,อ.อังคณำ วิบูลย์ชำติ,อ.ผุสสดี ธุ วังควัฒน์,กทม.2542


คำราชาศัพท์หมวดต่างๆๆ